Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 3. januar 0 1146 3923259 3877143 2026-08-31T17:00:29Z AnToni 2325 /* 20. vijek */ 3923259 wikitext text/x-wiki {{JanuarKalendar}} '''3. januar / siječanj (3. 1)''' jest 3. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]. Do kraja godine ima još 362 dana (363 u [[prijestupna godina|prijestupnoj godini]]). == Događaji == * [[1496]] – [[Leonardo da Vinci]] bez uspjeha iskušava model letjelice * [[1521]] – [[Papa]] [[Lav X]] [[ekskomunikacija|ekskomunicira]] [[Martin Luther|Martina Luthera]] * [[1681]] – Potpisan [[Bahčisarajski mir]] između [[Rusko Carstvo|Rusije]], [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] i [[Krimski Kanat|Krimskog kanata]]. * [[1777]] – [[SAD|Američki]] [[general]] [[George Washington]] porazio [[UK|britanskog]] generala [[Charles Cornwallis|Charlesa Cornwallisa]] u [[Bitka kod Princetona|bici kod Princetona]] * [[1868]] – [[Revolucija Meiji]] u [[Japan]]u: ukinut [[šogun]]at [[Tokugawa]] * [[1870]] – Počela izgradnja [[Bruklinski most|Bruklinskog mosta]] * [[1885]] – [[Francusko-kineski rat]]: početak [[Bitka kod Núi Bopa|bitke kod Núi Bopa]] * [[1888]] – U [[Opservatorija|opservatoriji]] [[Opservatorija Lick|Lick]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] prvi put korišten [[teleskop]] [[refraktor]]; s prečnikom od 91&nbsp;cm, bio je to najveći teleskop na svijetu u to vrijeme * [[1911]] – [[Zemljotres]] [[Zemljotres u Keminu 1911.|magnitude 7.7]] uništio [[grad]] [[Almati]] u tadašnjem [[Ruski Turkestan|Ruskom Turkestanu]] * [[1919]] – Na [[Mirovna konferencija u Parizu 1919.|mirovnoj konferenciji]] u [[Pariz]]u [[emir]] [[Fejsal I Irački]] potpisao [[Sporazum Fejsal-Weizmann|sporazum]] sa [[cionizam|cionističkim]] vođom [[Chaim Weizmann|Chaimom Weizmannom]] o razvoju [[Jevreji|jevrejske]] domovine u [[Palestina|Palestini]] * [[1921]] – [[Turska|Turski]] mir s [[Armenija|Armenijom]] * [[1924]] – Pronađen [[sarkofag]] [[faraon]]a [[Tutankamon]]a * [[1925]] – [[Benito Mussolini]] objavio svoju [[diktatura|diktaturu]] u [[Italija|Italiji]] * [[1945]] – [[Admiral]] [[Chester W. Nimitz]] postavljen za komandanta [[Američka ratna mornarica|Mornarice SAD-a]] u pripremama za planirane napade na [[Bitka za Iwo Jimu|Iwo Jimu]] i [[Bitka za Okinawu|Okinawu]] * [[1957]] – Predstavljen prvi [[električni sat]] * [[1959]] – [[Aljaska]] postala [[Političke podjele SAD-a|49. savezna država]] SAD-a * [[1961]] – [[SAD]] prekinule [[diplomatija|diplomatske]] odnose s [[Kuba|Kubom]]. * [[1962]] – Papa [[Ivan XXIII]] ekskomunicirao [[Fidel Castro|Fidela Castra]] * [[1977]] – ''[[Apple Inc.]]'' i službeno postao kompanija * [[1990]] – Bivši lider [[Panama|Paname]] [[Manuel Noriega]] predao se američkim snagama * [[1993]] – [[Rusija]] i [[SAD]] potpisale [[START 2]], sporazum o smanjenju [[nuklearno oružje|nuklearnog naoružanja]] * [[1997]] – [[Kina]] objavila da će potrošiti 27,7 milijardi [[američki dolar|dolara]] za borbu protiv [[erozija|erozije]] i [[zagađenje|zagađenja]] u [[dolina]]ma [[Yangtze]]a i [[Žuta rijeka|Žute rijeke]] * [[1999]] – Lansiran "[[Mars Polar Lander]]" * [[2004]] – [[Egipat]]ski "[[Boeing 737]]" [[kompanija|kompanije]] ''[[Flash Airlines]]'' [[Let 604 "Flah Airlinesa"|srušio se]] u [[Crveno more]]; poginulo je svih 148 putnika i članova posade, među njima 135 [[Francuzi|Francuza]] * [[2016]] – Iranski demonstranti upali su rano ujutro u ambasadu Saudijske Arabije u Teheranu; [[Saudijska Arabija]] prekida diplomatske veze sa [[Iran]]om. == Rođeni == === 2. vijek p. n. e.=== * [[106. p. n. e.]] – [[Ciceron]], [[Rimsko Carstvo|rimski]] [[političar]] i [[filozof]] === 19. vijek === * [[1829]] – [[Konrad Duden]], njemački [[filologija|filolog]] i izdavač prvog njemačkog pravopisa * [[1850]] – [[Sonja Kovaljevska]], ruska [[matematika|matematičarka]] * [[1883]] – [[Clement Attlee]], [[Engleska|engleski]] političar, [[premijer Ujedinjenog Kraljevstva]] * [[1892]] – [[J. R. R. Tolkien]], engleski [[književnik]] i filolog === 20. vijek === * [[1901]] – [[Ngo Dinh Diem]], [[vijetnam]]ski političar, 1. predsjednik [[Južni Vijetnam|Južnog Vijetnama]] * [[1911]] – [[John Sturges]], američki [[režiser]] * [[1929]] – [[Sergio Leone]], italijanski režiser * [[1950]] ** [[Victoria Principal]], američka [[glumica]] ** [[Vesna Vulović]], stjuardesa koja je preživjela pad sa visine 10.160 [[metar]]a bez padobrana i ušla u [[Guinnessova knjiga rekorda|Guinnessovua knjigu rekorda]] * [[1952]] – [[Gianfranco Fini]], italijanski političar i ministar vanjskih poslova * [[1953]] – [[Paul Gibbins]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] [[biatlon]]ac i [[Skijaško trčanje|skijaš-trkač]] * [[1956]] – [[Mel Gibson]], američki glumac * [[1960]] – [[Marla Glen]], američka [[pjevanje|pjevačica]] [[bluz]]a * [[1963]] – [[Jean-Paul Giachino]], [[Francuska|francuski]] [[biatlon]]ac i biatlonski trener * [[1965]] – [[Sverre Istad]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac * [[1969]] – [[Michael Schumacher]], [[Njemačka|njemački]] vozač [[Formula 1|Formule 1]] * [[1974]] – [[Vasily Gherghy]], [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac * [[1985]] – [[Damir Džombić]], [[BiH|bosanskohercegovački]] [[nogometaš]] * [[1993.]] ** [[Eva Puskarčíková]], [[češka]] [[biatlon]]ka ** [[Dunja Zdouc]], austrijska [[biatlon]]ka == Umrli == === 3. vijek === * [[235]] – Papa [[Anter]] === 5. vijek === * [[492]] – Papa [[Feliks III]] === 14. vijek === * [[1322]] – [[Filip V, kralj Francuske|Filip V]], [[Spisak francuskih kraljeva|kralj]] [[Francuska|Francuske]] === 15. vijek === * [[1437]] – [[Katarina od Francuske]], [[kraljica (vladavina i monarhija)|kraljica]] Engleske (po [[brak]]u) === 19. vijek === * [[1875]] – [[Pierre Larousse]], francuski [[leksikografija|leksikograf]] === 20. vijek === * [[1903]] – [[Alois Hitler]], otac [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] * [[1923]] – [[Jaroslav Hašek]], [[Češka|češki]] [[pisac]] * [[1927]] – [[Carl Runge]], njemački [[fizičar]] * [[1933]] – [[Jack Pickford]], [[Kanada|kanadski]] glumac, prvi [[Hollywood|holivudski]] "negativac" * [[1950]] – [[Emil Jannings]], [[Švicarska|švicarski]] glumac * [[1967]] – [[Jack Ruby]], ubica [[Lee Harvey Oswald|Leeja Harveya Oswalda]] * [[1979]] – [[Conrad Hilton]], hotelijer * [[1989]] – [[Sergej Soboljev]], ruski matematičar === 21. vijek === * [[2007]] – [[Valentin Pšenjicin]], [[SSSR|sovjetski]] [[biatlon]]ac i trostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu#Muškarci|svjetski prvak]] u biatlonu * [[2011]] – [[Fadil Hadžić]], [[Hrvatska|hrvatski]] režiser i [[komedija|komediograf]] * [[2017]] – [[Igor Petrovič Volk]], sovjetski astronaut * [[2020]] – [[Qasem Soleimani]], [[iran]]ski general-major [[Iranska revolucionarna garda|Iranske revolucionarne garde]]. == Praznici == * [[Rimsko Carstvo]] – Festival u čast mira == Vanjski linkovi == {{Commonscat|3 January}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/3/ Na današnji dan (3. januar), BBC.co.uk] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/january-3/ Na današnji dan (3. januar), nytimes.com] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Januar|*-03]] s3oqkhtfc5kmowm1vyokwal3s2w70v1 Raif Dizdarević 0 1656 3923343 3797448 2026-09-01T06:49:55Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923343 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija politički vođa | ime = Raif Dizdarević | slika = Raif Dizdarević (političar).jpg | alt_slike = | redoslijed = [[Spisak predsjednika SFRJ|Predsjednik Predsjedništva SFR Jugoslavije]] | vrijeme_na_vlasti = 15. maj 1988 – 15. maj 1989. | prethodnik = [[Lazar Mojsov]] | nasljednik = [[Janez Drnovšek]] | redoslijed2 = [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik SR Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = april 1978 – april 1982. | prethodnik2 = [[Rato Dugonjić]] | nasljednik2 = [[Branko Mikulić]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1926|12|09}} | mjesto_rođenja = [[Fojnica]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]] | datum_smrti = <!-- {{nowrap|{{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = | druga_imena = | politička_stranka = [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] <small>(1943–1991)</small> }} '''Raif Dizdarević''' (rođen 9. decembra 1926) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je političar. Bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB-a]] od 1943. godine. Bivši je član [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] od 1943, a od 1945. do 1951. je bio u službi [[Uprava državne bezbjednosti|Upravi državne bezbjednosti]]. 1951. godine stupa u diplomatsku službu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i obavlja različite uloge u ambasadama SFRJ u [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Sovjetski Savez|SSSR-u]] i [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]]. Obavlja dužnost [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|predsjednika Predsjedništva SR BiH]] od 1978. do 1982,<ref>{{cite web |title=Evidencija osoba koje su obnašale vodeće partijske i državne dužnosti na različitim razinama u posljednih trideset godina |url=http://hrcak.srce.hr/file/28947 |website=Hrčak |publisher=Portal znanstvenih i društvenih časopisa |language=hr |date=2007 |access-date=20. 2. 2021 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062033/https://hrcak.srce.hr/file/28947 |url-status=dead }}</ref> te predsjednik Savezne skupštine (1982–1983). Od 15. maja 1984. do 30. decembra 1987. je bio Savezni sekretar za inostrane poslove a član [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]] od 30. decembra 1987. do 15. maja 1989. Nakon ostavke [[Hamdija Pozderac|Hamdije Pozderca]] iz predsjedništva SFRJ, Dizdarević obavlja dužnost [[Spisak predsjednika SFRJ|predsjednika Predsjedništva SFRJ]] od 15. maja 1988. do 15. maja 1989. Objavio je memoarsku knjigu "Od smrti [[Josip Broz Tito|Tita]] do smrti Jugoslavije" ({{ISBN|978-9958-10275-2}}) i knjigu uspomena na događaje i ličnosti "Vrijeme koje se pamti" ({{ISBN|9958-703-81-5}}). ==Hronologija== *1972. postaje pomoćnik saveznog sekretara za inostrane poslove. *1978–1982. [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik Predsjedništva SR BiH]] *1982–1983. Predsjednik Skupštine SFRJ *1984–1987. Savezni Sekretar za inostrane poslove *1987–1989. Član [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]] *1988–1989. [[Spisak predsjednika SFRJ|Predsjednik Predsjedništva SFRJ]] ==Također pogledajte== *[[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]] *[[Spisak predsjednika SFRJ]] ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Raif Dizdarević}} {{Predsjednici SFRJ}} {{Predsjednici Skupštine SFRJ}} {{Predsjednici SR Bosne i Hercegovine}} {{DEFAULTSORT:Dizdarević, Raif}} [[Kategorija:Rođeni 1926.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Fojnica]] [[Kategorija:Jugoslavenski državnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Predsjednici Jugoslavije]] ce0w3pcj64ywp6n3r5htd6uh7rkjru7 Predsjedništvo Bosne i Hercegovine 0 2936 3923324 3917171 2026-09-01T04:17:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923324 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | nativni_naziv = | oznaka = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | oznakavel = 80 | oznakatekst = [[Grb Bosne i Hercegovine]] | zastava = | zastavavel = | zastavatekst = | slika = {{nowrap|[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|90px]] [[Datoteka:Željka Cvijanović (2024-12-18).jpg|87px]] [[Datoteka:Željko Komšić (2025-12-17) (cropped).jpg|93px]]}} | tekst = | trenutno = [[Denis Bećirović]] <br> [[Željka Cvijanović]] <br> [[Željko Komšić]] | trenutnood = 16. novembra 2022. | odjel = | stil = | vrsta = [[Šef države|Kolektivni šef države]] | status = | skraćenica = Predsjedništvo BiH | član = | izvještava = | prebivalište = [[Zgrada Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Zgrada Predsjedništva]] | sjedište = Maršala Tita 16, [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | predlagač = | imenujega = [[direktni izbori]] | imenujega_kvalificiran = | mandat = Četiri godine<br>{{small|(obnovljivo jednom u svakom pojedinačnom mandatu)}} | mandat_kvalificiran = | prethodnik = [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo Republike BiH]] | inauguralni = | osnivanje = 14. decembar 1995. | osnivač = [[Dejtonski sporazum]] (Član V. [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustava Bosne i Hercegovine]]) | imenovano_po = | prvi = [[Alija Izetbegović]] <br> [[Momčilo Krajišnik]] <br> [[Krešimir Zubak]] | posljednji = | ukinuto = | sukcesija = | neslužbeni_nazivi = | zamjenik = | plata = 6.058 [[Konvertibilna marka|KM]] mjesečno<ref>{{cite web|url=http://www.sarajevotimes.com/infographic-monthly-salaries-presidents-region/|title=Infographic: What are the Monthly Salaries of Presidents in the Region - Sarajevo Times|date=25. 2. 2018|language=en|publisher=Sarajevo Times}}</ref> | veb-sajt = {{URL|predsjednistvobih.ba}} | fusnote = }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Predsjedništvo Bosne i Hercegovine''' jest tročlano izvršno-političko tijelo koje zajednički obavlja funkciju [[Šef države|šefa države]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=http://www.predsjednistvobih.ba/hron/default.aspx?id=10074&langTag=en-US|title=Chronology of the Presidency of BiH|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807040824/http://www.predsjednistvobih.ba/hron/default.aspx?id=10074&langTag=en-US|archive-date=7. 8. 2017|url-status=dead|access-date=11. 6. 2018}}</ref> Prema članu V. [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustava Bosne i Hercegovine]], Predsjedništvo se sastoji od tri člana: jednog [[Bošnjaci|Bošnjaka]], jednog [[Hrvati|Hrvata]] i jednog [[Srbi]]na.<ref name="Ustav">{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_bos.pdf|title=Ustav Bosne i Hercegovine|date=14. 12. 1995|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=15. 1. 2013}}</ref> Bošnjački i hrvatski članovi biraju se iz zajedničke izborne jedinice u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]], dok se srpski član bira među glasačima u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. Tri člana izabrana na bilo kojim izborima služe kolektivni četvorogodišnji mandat. Pojedinci ne mogu služiti više od dva uzastopna četvorogodišnja mandata, iako ne postoje opća ograničenja mandata. Iako je nepodijeljeno tijelo kolektivni šef države, jedan član je određen za [[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine|predsjedavajućeg]]. Položaj predsjedavajućeg se rotira dvaput oko tri člana svakih osam mjeseci, pri čemu kandidat koji ukupno dobije najviše glasova postaje prvi predsjedavajući tokom četverogodišnjeg mandata. Sjedište Predsjedništva nalazi se u [[Sarajevo|Sarajevu]], ulica Maršala Tita 16, u [[Zgrada Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Zgradi Predsjedništva]]. Osim tog upravnog objekta, Predsjedništvo na raspolaganju ima i [[Konak na Bistriku|rezidenciju "Konak"]] na [[Bistrik]]u, koja se koristi prvenstveno za vrijeme posjeta visokih zvaničnika.<ref>{{Cite web|url=https://predsjednistvobih.ba/zgr-konak/konak/default.aspx?id=10006&langTag=bs-BA|title=Rezidencija "Konak"|date=12. 8. 2002|website=predsjednistvobih.ba|publisher=Predsjedništvo BiH|access-date=11. 2. 2025}}</ref> ==Historija== {{Glavni|Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine}} Iako je Bosna i Hercegovina postala Republika, još 1943, kao i ostale republike [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] nije imala funkciju predsjednika Republike već je funkciju šefa države obavljao najprije [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštine]]. [[Ustav Jugoslavije iz 1974.|Ustavom SR Bosne i Hercegovine iz 1974.]] formirano je Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine, po uzoru na [[Predsjedništvo SFRJ]], formirano juna 1971. U tadašnjem sistemu [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo SRBiH]] brojalo je devetero članova, da bi, nakon [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990 - Predsjedništvo SR BiH|prvih višestranačkih izbora]] u novembru 1990, Predsjedništvo imalo sedmero članova; po dva člana iz reda bošnjačkog, srpskog i hrvatskog naroda i jedan član iz reda [["Ostali" u Bosni i Hercegovini|ostalih naroda]]. Pod ovim nazivom postojalo je do 8. aprila 1992. kada je u skladu sa odlukom o preimenovanju Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine u [[Republika Bosna i Hercegovina|Republiku Bosnu i Hercegovinu]], preimenovano u [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], 13. oktobra 1996. formirano je današnje tročlano Predsjedništvo Bosne i Hercegovine.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|title=Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)|website=www.parlament.ba|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031233/https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|url-status=dead}}</ref> Prvi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine izabran je nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|Općih izbora]] u septembru 1996. Za člana Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda izabran je [[Alija Izetbegović]], za člana Predsjedništva iz reda srpskog naroda [[Momčilo Krajišnik]], a za člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda [[Krešimir Zubak]]. Za [[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Predsjedavajućeg predsjedništva]] izabran je [[Alija Izetbegović]]. ==Nadležnosti == {{Također pogledajte|Vanjska politika Bosne i Hercegovine}}[[Datoteka:Presidency of BiH in Sarajevo 2023.01.29 1.jpg|mini|desno|[[Zgrada Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]]] Predsjedništvo je nadležno za:<ref name="Ustav" /> # Vođenje [[Vanjska politika Bosne i Hercegovine|vanjske politike Bosne i Hercegovine]]; # Imenovanje ambasadora i drugih međunarodnih predstavnika Bosne i Hercegovine, od kojih najviše dvije trećine mogu biti odabrani sa teritorije [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]]; # Zastupanje Bosne i Hercegovine u međunarodnim i evropskim organizacijama i institucijama i traženje članstva u onim međunarodnim organizacijama i institucijama u kojima Bosna i Hercegovina nije član; # Vođenje pregovora za zaključenje međunarodnih ugovora Bosne i Hercegovine, otkazivanje i, uz suglasnost Parlamentarne skupštine, ratifikovanje takvih ugovora; # Izvršavanje odluka [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]; # Predlaganje godišnjeg budžeta Parlamentarnoj skupštini na preporuku [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara BiH]]; # Podnošenje izvještaja o rashodima Predsjedništva Parlamentarnoj skupštini na njen zahtjev, ali najmanje jedanput godišnje; # Koordinaciju, prema potrebi, sa međunarodnim i nevladinim organizacijama u Bosni i Hercegovini; # Vršenje drugih djelatnosti koje mogu biti potrebne za obavljanje dužnosti, koje mu prenese Parlamentarna skupština, ili na koje pristanu entiteti. Osim navedenih nadležnosti, članovi Predsjedništva također:<ref name="Ustav" /> # Imenuju [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|predsjedavajućeg Vijeća ministara]], koji preuzima dužnost po odobrenju [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma Parlamentarne skupštine BiH]]; # Imenuju Upravni odbor [[Centralna banka Bosne i Hercegovine|Centralne Banke Bosne i Hercegovine]]; # Vrše funkciju civilnog zapovjednika [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga Bosne i Hercegovine]], po službenoj dužnosti; # Biraju Stalni komitet za vojna pitanja, koji koordinira aktivnosti Oružanih snaga BiH. Također su ujedno i članovi tog komiteta; # Mogu raspustiti [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH]] službenom odlukom; # Mogu odlučiti da podstaknu međuentitetsku koordinaciju u stvarima koje se ne nalaze u okviru nadležnosti Bosne i Hercegovine, izuzev ako se u konkretnom slučaju jedan entitet tome usprotivi; # Vrše konsultacije sa predsjednikom [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskog suda za ljudska prava]] o imenovanju 3 člana [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnog suda Bosne i Hercegovine]]; # Mogu pokrenuti sporove, odnosno ocjene ustavnosti zakona Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine; ==Trenutni sastav== {{Glavni|Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine}} Nakon potvrđivanja rezultata [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općih izbora 2022]], za nove članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine izabrani su: [[Denis Bećirović]], [[Željko Komšić]] i [[Željka Cvijanović]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1|title=Opći izbori u BiH 2022. godine - Potvrđeni rezultati|date=22. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=23. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova ! % |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|89px]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija]] |330.238 |57,37 |- |[[Datoteka:Željka Cvijanović (2024-12-18).jpg|bez okvira|89px]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |327.720 |51,65 |- |[[Datoteka:Željko Komšić (2025-12-17) (cropped).jpg|bez okvira|90px]] |[[Željko Komšić]] |[[Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |227.540 |55,80 |} == Sazivi Predsjedništva == === 1996–1998. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Prvi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|I saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |13. oktobar 1996 – 12. oktobar 1998. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Momčilo Krajišnik]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDS|link|BS}} |13. oktobar 1996 – 12. oktobar 1998. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Krešimir Zubak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|bez okvira|110x110piksel]] |[[Krešimir Zubak]] |{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|link|BS}} |13. oktobar 1996 – 12. oktobar 1998. |} === 1998–2002. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Drugi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|II saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] | rowspan="2" |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |12. oktobar 1998 – 14. oktobar 2000. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Halid_Genjac_(cropped).jpg|126x126piksel]] |[[Halid Genjac]] |14. oktobar 2000 – 30. mart 2001. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}}; color:black;" |3. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Beriz Belkić]] |{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|link|BS}} |30. mart 2001 – 28. oktobar 2002. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Zivko_Radisic_(cropped).jpg|119x119piksel]] |[[Živko Radišić]] |{{Izborni dijagram/Partija|SP|link|BS}} |12. oktobar 1998 – 28. oktobar 2002. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ante Jelavić]] |{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|link|BS}} |15. novembar 1998 – 7. mart 2001. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Jozo Križanović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|link|BS}} |7. mart 2001 – 28. oktobar 2002. |} === 2002–2006. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Treći saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|III saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Sulejman_Tihić.jpg|107x107piksel]] |[[Sulejman Tihić]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |28. oktobar 2002 – 6. novembar 2006. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Mirko_Šarović_(cropped).jpg|100x100piksel]] |[[Mirko Šarović]] | rowspan="2" |{{Izborni dijagram/Partija|SDS|link|BS}} |28. oktobar 2002 – 2. april 2003. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Borislav_Paravac,_Pope_johnpaul_funeral_politics.jpg|114x114piksel]] |[[Borislav Paravac]] |10. april 2003 – 6. novembar 2006. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Dragan_Čović_2015_(cropped).jpg|115x115piksel]] |[[Dragan Čović]] | rowspan="2" |{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|link|BS}} |28. oktobar 2002 – 9. maj 2005. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Ivo_Miro_Jović_(cropped).jpg|117x117piksel]] |[[Ivo Miro Jović]] |9. maj 2005 – 6. novembar 2006. |} === 2006–2010. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Četvrti saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|IV saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}}; color:black;" |1. |[[Datoteka:Haris_Silajdžić.jpg|127x127piksel]] |[[Haris Silajdžić]] |{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|link|BS}} |6. novembar 2006 – 17. novembar 2010. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Visit_of_Nebojša_Radmanović_to_the_EC.jpg|106x106piksel]] |[[Nebojša Radmanović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|link|BS}} |6. novembar 2006 – 17. novembar 2010. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Željko_Komšić_(cropped).jpg|113x113piksel]] |[[Željko Komšić]] | {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|link|BS}} |6. novembar 2006 – 17. novembar 2010. |} === 2010–2014. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Peti saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|V saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Izetbegović,_Bakir.jpg|113x113piksel]] |[[Bakir Izetbegović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |17. novembar 2010 – 17. novembar 2014. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Visit_of_Nebojša_Radmanović_to_the_EC.jpg|106x106piksel]] |[[Nebojša Radmanović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|link|BS}} |17. novembar 2010 – 17. novembar 2014. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. | rowspan="2" |[[Datoteka:Željko_Komšić_(cropped).jpg|113x113piksel]] | rowspan="2" |[[Željko Komšić]] | {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|link|BS}}<br />{{Small|(do 2012)}} | rowspan="2" |17. novembar 2010 – 17. novembar 2014. |- ! style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}}; color:white;" | |{{Izborni dijagram/Partija|DF|link|BS}}<br />{{Small|(od 2013)}} |} === 2014–2018. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Šesti saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|VI saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Izetbegović,_Bakir.jpg|113x113piksel]] |[[Bakir Izetbegović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |17. novembar 2014 – 20. novembar 2018. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Mladen_Ivanic_(cropped).jpg|109x109piksel]] |[[Mladen Ivanić]] |{{Izborni dijagram/Partija|PDP|link|BS}} |17. novembar 2014 – 20. novembar 2018. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Dragan Čović EP 2017 (cropped).jpg|100x100piksel]] |[[Dragan Čović]] | {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|link|BS}} |17. novembar 2014 – 20. novembar 2018. |} === 2018–2022. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Sedmi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|VII saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Šefik Džaferović (2022-06-23).jpg|109x109piksel]] |[[Šefik Džaferović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDA|link|BS}} |20. novembar 2018 – 16. novembar 2022. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Milorad Dodik (2019-03-04) (cropped).jpg|102x102piksel]] |[[Milorad Dodik]] |{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|link|BS}} |20. novembar 2018 – 16. novembar 2022. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Željko Komšić 2021.jpg|120x120piksel]] |[[Željko Komšić]] | {{Izborni dijagram/Partija|DF|link|BS}} |20. novembar 2018 – 16. novembar 2022. |} === 2022–2026. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Osmi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|VIII saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Stranka !Period |- ! colspan="5" |[[Bošnjaci]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|105x105piksel]] |[[Denis Bećirović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|link|BS}} |Od 16. novembra 2022. |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Željka Cvijanović (2024-12-18).jpg|107x107piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|link|BS}} |Od 16. novembra 2022. |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Željko Komšić (2025-12-17) (cropped).jpg|106x106piksel]] |[[Željko Komšić]] | {{Izborni dijagram/Partija|DF|link|BS}} |Od 16. novembra 2022. |} ==Kontroverze== Najveći nedostaci Predsjedništva Bosne i Hercegovine su što ne postoji član Predsjedništva, koji predstavlja državljane Bosne i Hercegovine koji ne pripadaju konstitutivnim narodima ([["Ostali" u Bosni i Hercegovini|"Ostali"]]), jer postoji entitetsko glasanje za članove Predsjedništva. Tako npr. Bošnjaci i Hrvati iz Republike Srpske ne mogu glasati za hrvatske i bošnjačke članove Predsjedništva, kao ni što Srbi iz Federacije BiH ne mogu glasati za srpskog člana Predsjedništva što dovodi do pitanja ustavnosti zbog diskriminacije građana, što je potvrđeno u "[[Sejdić i Finci protiv Bosne i Hercegovine]]" i sličnim presudama, jer su i Federacija BiH i Republika Srpska definisani kao entiteti sva tri konstitutivna naroda. ==Također pogledajte== *[[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] *[[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine]] *[[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] *[[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]] *[[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] *[[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine prema vremenu obavljanja funkcije]] ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Službeni sajt}} {{Vođe evropskih država}} {{Teme o BiH}} {{Sazivi predsjedništava Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Predsjedništva|Bosna i Hercegovina]] 3wxm62q3e37f3u0l3vh2scz9r5pbf3z Vijeće ministara Bosne i Hercegovine 0 2988 3923216 3842972 2026-08-31T12:06:43Z Bakir123 110053 /* Trenutni saziv */ 3923216 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izvršna vlast | ime = Vijeće ministara Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = Савјет министара Босне и Херцеговине | saziv = [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Borjana Krišto)|XIV saziv]] | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 100px | opis_slike = [[Grb Bosne i Hercegovine]] | osnovano = 3. januar 1997. | teritorija = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | titula_vođe = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara BiH]] | imenuje = [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]] | glavni_organ = [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH]] | ministarstva = {{Sakrij | okvir_stil = | naslov = 9 | naslov_stil = font-weight:normal; text-align:left; | podaci_stil = | podaci = {{plainlist| * [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvo vanjskih poslova]] * [[Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine|Ministarstvo trgovine i ekonomskih odnosa]] * [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|Ministarstvo finansija i trezora]] * [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|Ministarstvo komunikacija i prometa]] * [[Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvo civilnih poslova]] * [[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine|Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice]] * [[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine|Ministarstvo pravde]] * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstvo sigurnosti]] * [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|Ministarstvo odbrane]]}} }} | responsible = [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarna skupština BiH]] | budžet = 1.355.400.000 KM (2024)<ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/usvojen-budzet-bih-za-2024-godinu/|title=Vijeće ministara BiH usvojilo budžet za 2024. godinu|last=BiH|first=N1|date=4. 7. 2024|website=N1|language=bs-BA|access-date=28. 8. 2024}}</ref> | sjedište = [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine|Zgrada prijateljstva između Grčke i BiH]], Trg BiH 1, [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | veb-sajt = [https://vijeceministara.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA vijeceministara.gov.ba] }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Vijeće ministara Bosne i Hercegovine''' je organ [[izvršna vlast|izvršne vlasti]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], koji vrši svoja prava i dužnosti kao vladine funkcije,<ref>{{Cite web|url=https://www.vijeceministara.gov.ba/pdf_doc/Hrvatski%20Web%2017-12-2022.pdf|title=Zakon o Vijeću ministara BiH|date=17. 12. 2022|website=vijeceministara.gov.ba|publisher=Vijeće ministara BiH|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> zbog toga je za ovu instituciju ponekad u upotrebi i termin '''Vlada Bosne i Hercegovine'''. Sjedište Vijeća ministara BiH je u [[Sarajevo|Sarajevu]], u [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine|Zgradi prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]]. Trenutna [[Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine|Predsjedavajuća Vijeća ministara]] je [[Borjana Krišto]], članica [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ]]-a. == Izbor == [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajućeg Vijeća ministara]] imenuje [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]]<ref name="zakon">[http://www.vijeceministara.gov.ba/pdf_doc/?id=12235 Zakon o vijeću ministara BiH]{{Mrtav link}}</ref>, a odobrava [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine]]. Predsjedavajući zatim predlaže ministre najdalje u roku od 35 dana koje, također, potvrđuje Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH. == Historija == === Nastanak === {{Glavni|Dejtonski sporazum}} Vijeće ministara Bosne i Hercegovine službeno je naslijedilo [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vladu Republike Bosne i Hercegovine]] imenovanjem [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Boro Bosić/Haris Silajdžić)|prvog saziva Vijeća]], 3. januara 1997, nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|prvih poslijeratnih općih izbora]] održanih 14. septembra 1996. U svojim prvim godinama postojanja imala je 2 kopredsjedavajuća i samo 3 ministarstva, s obzirom na to da je značajan dio resora prebačen na nivo novouspostaljenih [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantona]] i [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|entiteta]]. Za prve [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|kopredsjedavajuće]] izabrani su [[Boro Bosić]] i [[Haris Silajdžić]].<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/pdf_doc/sazivi%20bos%20izmjena%20%20zamjenika%20predsjedavajuce%2031-8-2023.pdf|title=Sazivi Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|date=31. 8. 2023|website=vijeceministara.gov.ba|publisher=Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|location=[[Sarajevo]]|access-date=26. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> === Ocjena ustavnosti === Dana 11. februara 1999. [[Mirko Banjac]], u to vrijeme zamjenik predsjedavajućeg [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]], podnio je zahtjev [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine]] za, između ostalog, ocjenu ustavnosti Zakona o Vijeću ministara BiH (Službeni glasnik BiH, br. 4/97), koja je predviđala postojanje dva kopredsjedavajuća i jednog potpredsjedavajućeg Vijeća ministara. Sud je u svojoj odluci 14. augusta iste godine, između ostalog, naveo sljedeće:<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/odluke/_bs/U-1-99-12354.pdf|title=Odluka Ustavnog suda|date=14. 8. 1999|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=26. 5. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_bos.pdf|title=Ustav Bosne i Hercegovine|date=14. 12. 1995|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=26. 5. 2024}}</ref> {{Citat|Član V/4. Ustava Bosne i Hercegovine definiše Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, koga čine predsjedavajući Vijeća ministara i određen broj ministara po potrebi, koji su odgovorni za provođenje politike i odluka Bosne i Hercegovine iz nadležnosti institucija Bosne i Hercegovine; Predsjedništvo Bosne i Hercegovine imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara Bosne i Hercegovine, koji preuzima dužnosti po odobrenju Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine; predsjedavajući Vijeća ministara imenuje ministra vanjskih poslova, ministra vanjske trgovine i druge ministre po potrebi (najviše dvije trećine ministara mogu biti imenovani sa teritorije Federacije Bosne i Hercegovine), koji će preuzeti dužnost po odobrenju Predstavničkog doma; predsjedavajući, također, imenuje zamjenike ministara (koji neće biti iz istog konstitutivnog naroda kao i njihovi ministri), koji preuzimaju dužnost nakon odobrenja Predstavničkog doma. Iz navedenog slijedi da osporene zakonske odredbe koje definišu kopredsjedavajuće i potpredsjedavajućeg Vijeća ministara nisu u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, jer je Ustav na jasan način uspostavio klasičnu funkciju mandatara koji i imenuje ministre sukladno članu V/4. Ustava. Prema tome, radi se o materijalnoj neustavnosti osporenih zakonskih odredbi.}} Također, Parlamentarnoj skupštini BiH dao se rok od 3 mjeseca od dana objavljivanja odluke u “[[Službeni list Bosne i Hercegovine|Službenom glasniku Bosne i Hercegovine]]” da navedene odredbe Zakona usaglasi sa [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom Bosne i Hercegovine]]. Nakon što to nije učinjeno, Ustavni sud je, postupajući po zahtjevu podnosioca, a na osnovu ranije odluke i pravnog stajališta iznesenog u razlozima odluke, utvrdio da određene odredbe Zakona o Vijeću ministara prestaju da važe.<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/documents/bilten-usbih-2000-ii_1614688858.pdf|title=Odluka Ustavnog suda BiH U 1/99|date=29. 1. 2000|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=29. 5. 2024}}</ref> Na osnovu toga, [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Spasoje Tuševljak)|naredni (III) saziv]] Vijeća ministara imao je samo jednog predsjedavajućeg, a prvi samostalni bio je [[Spasoje Tuševljak]] ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]). Također, formirana su 3 nova ministarstva, koja su prenešena sa entitetskog na državni nivo: [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|ministarstvo trezora institucija]], [[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine|ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice]] i [[Ministarstvo za evropske integracije Bosne i Hercegovine|ministarstvo za evropske integracije]]. === Zakon Visokog predstavnika === Dana 18. decembra 2002. donesen je Zakon o Vijeću ministara BiH ("Službeni glasnik BiH", broj: 38/02) od strane [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika]] [[Paddy Ashdown|Paddya Ashdowna]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sluzbenilist.ba/page/i/mW2PfBjZBn4=|title=Službeni glasnik BiH broj 38/02|date=18. 12. 2002|website=sluzbenilist.ba|access-date=27. 5. 2024}}</ref> Od [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Adnan Terzić)|narednog (VIII) saziva]], predsjedavajući nije imao više nadležno ministarstvo, kako je to ranije bilo, a njegovi zamjenici su ministri u Vijeću ministara, koji moraju biti druge nacionalnosti od njega. Također su formirana 4 ministarstva, [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministarstvo sigurnosti]], [[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine|ministarstvo pravde]], [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|ministarstvo odbrane]] i [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|ministarstvo komunikacija i prometa]] (ministarstvo civilnih poslova i komunikacija izgubilo je nadležnosti komunikacija), ministarstvo trezora institucija postalo je [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|ministarstvo finansija i trezora]], a nadležnosti ministarstva za evropske integracije preuzela je [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcija za evropske integracije]], [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine#Stalna tijela|stalno tijelo]] Vijeća ministara.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/dei/default.aspx?id=1719&langTag=bs-BA|title=Direkcija za europske integracije|website=www.vijeceministara.gov.ba|access-date=27. 5. 2024|archive-date=26. 7. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726062918/http://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/dei/default.aspx?id=1719&langTag=bs-BA|url-status=dead}}</ref> == Struktura == Vijeće ministara čini [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|predsjedavajući]] i 9 ministara. Oni rade i odlučuju na sjednicama, pri čemu je potrebno da sjednici prisustvuje više od polovine članova, a najmanje po dva ministra iz svakog [[Konstitutivni narod|konstiutivnog naroda]]. U cilju kvalitetnog i efikasnog djelovanja, u okviru Vijeća djeluju stalni ili privremeni uredi, direkcije, službe, odbori i druga tijela. Za svoj rad Vijeće je odgovorno [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine]]. === Ministarstva === Od 2002. postoje devet ministarstva koji čine Vijeće ministara: * [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]], * [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine]]. === Stalna tijela === Stalna tijela Vijeća ministara su:<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/default.aspx?id=1903&langTag=bs-BA|title=Stalna tijela Vijeća ministara|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Odbor za ekonomiju Bosne i Hercegovine|Odbor za ekonomiju]] - koordinirajuće tijelo za oblasti iz djelokruga rada Ministarstva za vanjsku trgovinu i ekonomske odnose, Ministarstva finansija i trezora i Ministarstva komunikacija i prometa.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/odbor_za_ekonomiju/default.aspx?id=1723&langTag=hr-HR|title=Odbor za ekonomiju|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Odbor za unutrašnju politiku Bosne i Hercegovine|Odbor za unutrašnju politiku]] - koordinirajuće tijelo za oblast iz djelokruga rada Ministarstva za ljudska prava i izbjeglice, Ministarstva civilnih poslova, Ministarstva pravde, Ministarstva sigurnosti i Ministarstva odbrane.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/unutrasnja_politika/default.aspx?id=1725&langTag=hr-HR|title=Odbor za unutarnju politiku Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcija za evropske integracije]] - tijelo sa zadatkom da koordinira proces integracije Bosne i Hercegovine u [[Evropska unija|Evropsku uniju]]. Direkcija je preuzela nadležnosti bivšeg Ministarstva za evropske integracije.<ref name=":0" /> * [[Generalni sekretarijat Bosne i Hercegovine|Generalni sekretarijat]] - tijelo koje obavlja poslove koji se odnose na: pripremu sjednica i sastanaka, vođenje zapisnika, vođenje evidencije, informiranje javnosti, praćenje provedbe odluka Vijeća ministara, protokola, obavlja materijalno-finansijske, administrativne i tehničke poslove za Vijeće ministara u izvršavanju njegovih zadataka i stara se o objavljivanju odluka Vijeća ministara u službenim glasilima.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/generalni_sekretarijat/default.aspx?id=1721&langTag=hr-HR&template_id=92&pageIndex=1|title=Generalni sekretarijat|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Ured za zakonodavstvo Bosne i Hercegovine|Ured za zakonodavstvo]] - mjerodavno tijelo za davanje pravnog mišljenja o materijalima koji se upućuju Vijeću ministara u pogledu njihovog metodološkog jedinstva u pripremi i u pogledu usaglašenosti sa [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom BiH]] i zakonima BiH, za brigu o objavljivanju odluka u službenom listu BiH, entiteta i [[Brčko distrikt]]a.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/zakonodavstvo/default.aspx?id=1908&langTag=hr-HR&template_id=92&pageIndex=1|title=Ured za zakonodavstvo Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Ured koordinatora za reformu javne uprave Bosne i Hercegovine|Ured koordinatora za reformu javne uprave]] - ured za koordinaciju reformske aktivnosti između Vijeća ministara, entitetskih i [[Vlada Brčko distrikta|Vlade Brčko distrikta]], blisko sarađujući sa Delegacijom Evropske komisije u BiH.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/javne_reforme/default.aspx?id=9121&langTag=bs-BA|title=Ured koordinatora za reformu javne uprave|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Direkcija za ekonomsko planiranje Bosne i Hercegovine|Direkcija za ekonomsko planiranje]] - direkcija nadležna za: koordinisanje pripreme godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih makroekonomskih projekcija, koordinisanje pripreme godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih strategija razvoja, monitoring implementacije godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih strategija razvoja, istraživanja i analizu ekonomskih trendova i istraživanja i analizu uključivanja svih slojeva društva u ekonomske tokove.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/dep/default.aspx?id=14333&langTag=bs-BA|title=Direkcija za ekonomsko planiranje|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Ured koordinatora Brčko distrikta u Vijeću ministara Bosne i Hercegovine|Ured koordinatora Brčko distrikta BiH u Vijeću ministara]] - ured nadležan za: koordinaciju rada Brčko distrikta i Vijeća ministara, primjenu Konačne arbitražne odluke za Brčko s posebnim naglaskom na stvaranju uvjeta za predstavljanje Brčko distrikta u institucijama BiH, unapređenje Sporazuma o koordinaciji i saradnji između Vijeća ministara i Brčko distrikta i njenih protokola, uspostavljanje saradnje i koordinacija sa institucijama BiH, međunarodnim organizacijama, fondovima, ambasadama, kao i koordinacija sa nadležnim odjelima Vlade Brčko distrikta i drugim institucijama, radnim grupama i tijelima Brčko distrikta, usaglašavanja mehanizama ili procesa za uključenje Brčko distrikta u konsultacije o zakonima koji utiču na Distrikt ili zahtijevaju izmjene zakona Brčko distrikta i/ili imaju budžetske implikacije, uključujući i okvirne zakone.<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/javne_reforme/Default.aspx?id=10301&langTag=bs-BA|title=Ured koordinatora Brčko distrikta BiH u Vijeću ministara|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> * [[Odbor državne službe za žalbe Bosne i Hercegovine|Odbor državne službe za žalbe]] - odbor odgovoran za razmatranje svih konačnih odluka, preduzetih i propuštenih radnji institucije i/ili [[Agencija za državnu službu|Agencije za državnu službu BiH]].<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/odbor_drzavne_sluzbe_za_zalbe/default.aspx?id=29887&langTag=bs-BA|title=Odbor državne službe za žalbe|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=29. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> == Nadležnosti == Vijeće ministara odgovorno je za sprovođenje politika i odluka u oblastima: * [[Vanjska politika|vanjske politike]]; * [[Međunarodna trgovina|međunarodne trgovinske politike]]; * [[Carinska politika|carinske politike]]; * [[Monetarna politika|monetarne politike]]; * [[Finansije|finansija]] institucija i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine; * politike i regulative o [[Imigracija|imigraciji]], [[izbjeglica]]ma i [[azil]]u; * [[Vanjska politika Bosne i Hercegovine|međunarodno]] i [[Međuentitetska linija razgraničenja|međuentitetsko]] sprovođenje krivičnog zakona, uključujući odnose s [[Interpol]]om; * uspostavljanja i rada zajedničkih i međunarodnih komunikacijskih objekata; * [[Uredba|regulisanje]] međuentitetskog [[saobraćaj]]a; * [[kontrola vazdušnog saobraćaja]]; * olakšavanja međuentitetske koordinacije; * drugih pitanja po dogovoru između entiteta. == Spisak saziva == Od osnivanja Vijeća ministara izabrano je četrnaest saziva. {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:60%" |- ! Saziv ! Predsjedavajući ! Period |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Boro Bosić/Haris Silajdžić)|I saziv]]|| [[Boro Bosić]]/[[Haris Silajdžić]] || 3. januar 1997 – 3. februar 1999. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Svetozar Mihajlović/Haris Silajdžić)|II saziv]]|| [[Svetozar Mihajlović]]/[[Haris Silajdžić]] || 3. februar 1999 – 6. juni 2000. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Spasoje Tuševljak)|III saziv]]|| [[Spasoje Tuševljak]]|| 6. juni 2000 – 18. oktobar 2000. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Martin Raguž)|IV saziv]]|| [[Martin Raguž]] || 18. oktobar 2000 – 22. februar 2001. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Božidar Matić)|V saziv]]|| [[Božidar Matić]]|| 22. februar 2001 – 18. juli 2001. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Zlatko Lagumdžija)|VI saziv]]|| [[Zlatko Lagumdžija]] || 18. juli 2001 – 15. mart 2002. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Dragan Mikerević)|VII saziv]]|| [[Dragan Mikerević]]|| 15. mart 2002 – 23. decembar 2002. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Adnan Terzić)|VIII saziv]]|| [[Adnan Terzić]]|| 23. decembar 2002 – 11. januar 2007. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Nikola Špirić)|IX saziv]]|| rowspan="2" | [[Nikola Špirić]] || 11. januar 2007 – 28. decembar 2007. |- |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Nikola Špirić II)|X saziv]] |28. decembar 2007 – 12. januar 2012. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Vjekoslav Bevanda)|XI saziv]]|| [[Vjekoslav Bevanda]] || 12. januar 2012 – 31. mart 2015. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Denis Zvizdić)|XII saziv]] || [[Denis Zvizdić]] || 31. mart 2015 – 23. decembar 2019. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Zoran Tegeltija)|XIII saziv]] || [[Zoran Tegeltija]] || 23. decembar 2019 – 25. januar 2023. |- | [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Borjana Krišto)|XIV saziv]]|| [[Borjana Krišto]] || ''od 25. januara 2023.'' |} == Trenutni saziv == Članovi Vijeća ministara izabrani 25. januara 2023. su: {| class="wikitable" !Ured ! colspan="2" |Nositelj dužnosti !Stranka !Zamjenik |- |[[Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine|Predsjedavajuća Vijeća ministara]] |[[Datoteka:Borjana Krišto (2025-06-11).jpg|bez okvira|80px]] |[[Borjana Krišto]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |[[Staša Košarac]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]])<br>[[Zukan Helez]] ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP]]) |- |[[Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine|Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa]] |[[Datoteka:Staša Košarac (1) (cropped).jpg|bez okvira|80px]] |[[Staša Košarac]] |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |[[Ljiljana Lovrić]] ([[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]]) |- |[[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|Ministarstvo finansija i trezora]] |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Srđan Amidžić]] |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |[[Muhamed Hasanović]] ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP]]) |- |[[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine|Ministarstvo pravde]] |[[Datoteka:Davor Bunoza.jpg|80px]] |[[Davor Bunoza]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |[[Elvir Mahmuzić]] ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP]]) |- |[[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvo vanjskih poslova]] |[[Datoteka:Elmedin Konaković (P-067807-00-24).jpg|bez okvira|80px]] |[[Elmedin Konaković]] |[[Narod i pravda|NiP]] |[[Josip Brkić]] ([[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) |- |[[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|Ministarstvo komunikacija i prometa]] |[[Datoteka:Edin Forto (2023-12-05) (cropped).jpg|bez okvira|80px]] |[[Edin Forto]] |[[Naša stranka|NS]] |[[Ognjen Janjić]] ([[Demokratski savez|DEMOS]]) |- |[[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine|Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice]] |[[Datoteka:Sevlid Hurtić.jpg|80px]] |[[Sevlid Hurtić]] |[[Bosanskohercegovački zeleni|BH Zeleni]] |[[Duška Jurišić]] ([[Naša stranka|NS]]) |- |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstvo sigurnosti]] |[[Datoteka:Ivica Bošnjak.jpg|bez okvira|80px]] |[[Ivica Bošnjak]] (v. d.) |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |[[Ivica Bošnjak]] ([[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) |- |[[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|Ministarstvo odbrane]] |[[Datoteka:Zukan Helez 2025 (cropped).jpg|bez okvira|80px]] |[[Zukan Helez]] |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP]] |[[Slaven Galić]] ([[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]])<br>[[Aleksandar Goganović]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]) |- |[[Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvo civilnih poslova]] |[[Datoteka:Dubravka Bošnjak.jpg|80px]] |[[Dubravka Bošnjak]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |[[Marijana Mojić]] ([[Ujedinjena Srpska|US]]) |} == Također pogledajte == * [[Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine]] *[[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] *[[Vlada Republike Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * {{službeni sajt|1=https://www.vijeceministara.gov.ba/default.aspx?langTag=bs-BA}} {{BiH po temama}} {{Vlade u Evropi}} {{Vijeće ministara Bosne i Hercegovine}} {{Sazivi Vijeća ministara BiH}} [[Kategorija:Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Vlade Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri|*]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Vlade po državama|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Evropske vlade|Bosna i Hercegovina]] fzeu7xn6sb0rhrq316wgxl5wr35kt38 Imunologija 0 6029 3923222 3849883 2026-08-31T13:16:09Z Animalsandpets1 168970 Ispravka nepravilno napisanih riječi 3923222 wikitext text/x-wiki '''Imunologija''' (lat. ''imunitas'' = otpornost + grč. ''λoγοs'' (''logos'') = [[nauka]], znanje, znanost, učenje) je nauka o [[imunitet]]u i njegovim pratećim reakcijama, procesima i pojavama, odnosno o prirodi i faktorima razvoja, održavanja i destrukcije imuniteta.<ref name="Karamehić J. 2002">Karamehić J. (2002): Transplantacija organa. Printcom, Tuzla.</ref><ref name="Hadžiselimović R. 2005">Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-3-4}}.</ref> U ranim razvojnim fazama, imunologija je primarno proučavala imunitet koji je provociran različitim [[infekcija|infektivnim]] agensima. Postepeno se razvijala u pravcima koji se uključuju u široku znastvenu oblast – od spoznaje imunog odgovora [[organizam|organizmu]] strane supstance ([[tijelo|tijela]]) i razvoja imunosistema, preko [[transplantacija|transplantacije]] (ne)srodnih [[Tkivo|tkiva]] i [[organ]]a – do faktora i prirode [[onkogeneza|onkogeneze]]. Ukratko, savremena imunologija proučava imunitet, [[imunocitohemiju]], [[imunogenetika|imunogenetiku]], imunohipersenzibilnost i [[imunopatologija|imunopatologiju]].<ref name="Karamehić J. 2002"/><ref name="Hadžiselimović R. 2005"/><ref>King R. C., Stransfield W. D. (1998): Dictionary of genetics. Oxford niversity Press, New York, Oxford, {{ISBN|0-19-50944-1-7}}; {{ISBN|0-19-509442-5}}.</ref> Sva ova područja imunologije istražuju i objašnjavaju sisteme i mehanizme samoodbrane [[organizam|organizma]] od raznih [[mikrostruktura]] i [[mikroorganizam]]a koji mogu imati neželjen efekat na održavanje [[homeostaza|homeostaze]] (blagostanje, uravnoteženost, nepromijenjeno stanje) organizma. Ove nauke uključuju proučavanje [[anatomija|anatomskih]] struktura i kompleksija, [[histologija|histološke]] osobenosti i [[citologija|citologiju]] specifičnih odbrambenih [[ćelija (biologija)|ćelija]]; mehanizme i procese koji se dešavaju prilikom tzv. ''[[Imuni odgovor|imunog odgovora]]'', tj. pokretanja i toka [[imuni sistem|imunog sistema]] organizma na novonastalu situaciju. Također proučavaju nivo kompatibilnosti i toleranciju organizma na histološki specifične jedinke koje se unose ili [[transplantacija|transplantiraju]] u organizam, kao što su [[krv]], [[bubreg|bubrezi]], [[jetra]], [[slezena]] i mnoge [[alergija|alergijske]] i druge reakcije na mikrostrukture i [[mikroorganizmi|mikroorganizme]] koji su strani pogođenom organizamu, odnosno potencijalno [[patogeni]].<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/> Imunologija uključuje niz pripadajućih oblasti u koje su uključeni različiti sistemi [[krvna grupa|krvnih grupa]], ''[[imunohematologija]]'' ''[[imunogenetika]]'', ''[[imunofiziologija]]'' i druge. – ''[[Prirodni imunitet]]'' je genetički definiran i visokospecifičan za određenu biološku vrstu (''imunitet vrste''). Suglasno tome, [[čovjek]] je otporan na mnoge animalne bolesti pomenute [[etiologija|etiologije]], a [[životinje]] su rijetko pogođene oboljenjima čovjeka. Stečeni imunitet se uspostavlja spontano ili vakcinacijom (cijepljenjem), u kontaktu sa određenim antigenima (dugotrajni – ''[[aktivni imunitet]]'') ili može biti induciran artificijelno (kratkotrajni – ''[[pasivni imunitet]]'') – seroterapijom.<ref>Kaštelan A. (1994): Imunogenetika. In: Zergollern Lj., Ed., 1994, Humana genetika, Medicinska naklada, Zagreb.</ref> Nakon prodiranja stranog tijela ([[Virus (biologija)|virus]], [[bakterije|bakterija]], [[Ćelija (biologija)|ćelije]] i njihove strukture, organske supstance itd.) uključuje se odbrambeni sistem, te obrazuje specijalne zaštitne [[proteini|proteine]] koje eliminiraju štetne efekte antigena. Ovaj sistem ima i niz drugih veoma značajnih odbrambenih funkcija. Osigurava opstojnost, integritet i [[homeostaza|homeostazu]] jedinke i [[vrsta|vrste]] kojoj ona pripada. Tako je, npr., [[gametska izolacija]] posljedica [[biologija|biološke]] nepodudarnosti [[spolne ćelije|spolnih ćelija]], koja onemogućava formiranje inkompatibilnih [[zigot]]a. To je izvorni oblik zaštite genetičkog sistema vrste. Imuni sistem eliminira i sve sopstvene ćelije organizma u kojima se pojave nespecifični (nepoznati) [[molekul]]i.<ref name="Hadžiselimović R. 2005"/><ref>Allegreti N., Andreis I., Čulo F., Marušić M., Taradi M. (1998). Imunologija. Medicinska knjiga, Zagreb.</ref> Bez obzira na prirodu i porijeklo, imunitet može biti [[humoralni]] i [[Ćelija (biologija)|ćelijski]] ([[tkivo|tkivni]]).<ref>http://www.omim.org/</ref><ref>McKusick V. A. (2014): OMIM – An Online Catalog of Human Genes and Genetic Disorders, Updated 20 September 2014.</ref><ref>King R. C., Stansfield W. D. (1999): A Dictionary of Genetics. Oxford University Press, New York, Oxford.</ref><ref>Lawrence E., Ed. (1999): Henderson,s Dictionary of Biological Terms. Longman, London.</ref> == Antigene determinante (epitopi) imune reakcije == === Humoralni imunitet === '''Humoralni imunitet''' počiva na biosintezi [[antitijela]] (imunih tijela) u specijaliziranim ćelijama – ''plazmocitima'' koji ulaze u [[krvotok]]. Antitijela se mogu transferirati i neimuniziranoj osobi – ubrizgavanjem imunog seruma ili ekstrahiranih antitijela. Nakon prodora pomenutih agensa u organizam, poslije perioda latencije, pokreće se [[imuni proces]] – stvaraju se specifična antitijela kompetentna za svaku reakciju antigen – antitijelo (''[[stečeni imunitet]]''). Makrofagi zahvataju i liziraju prispjeli antigen. Ove ćelije upućuju signal određenom tipu limfocita ([[B-ćelija|B-limfocitima]]). Pod uticajem antigenske senzibilizacije, B limfociti se, preko prijelaznih formi, preobražavaju u [[plazmociti|plazmocite]] – ćelije koje produciraju antitijela i ubacuju ih u cirkulaciju. Neki od njih se ne razvijaju do plazmocita, već se njihova diferencijacija zaustavlja na odgovarajućem stupnju tog procesa. Ove ćelije stiču sposobnost memoriranja unesenog antigena, tj sposobnost [[imunološka memorija|imunološke memorije]] za odgovarajući antigen.<ref>Roitt I. M., Brostoff J., Male D. K. (1987): Kurtzes Lehrbuch der Immunologie. Georg Thieme Verlag, Stuttgart – New York.</ref> ===Ćelijski imunitet=== '''Ćelijski imunitet''' ili tkivni imunitet ne počiva na sintezi antitijela, nego se uspostavlja zahvaljujući aktivnosti specijaliziranih [[leukocit]]a, tzv. [[T-ćelija|T-limfocita]], [[geanulciti|granulocita]] i [[monocit]]a (tkivni [[makrofag]]i). Može se pasivno prenijeti i neimuniziranim primateljima isključivo putem [[limfociti|limfocita]] imuniziranog davatelja, a ne i [[serum]]om. Ovaj imunitet se, dakle, ne uspostavlja djelovanjem cirkulirajućih antitijela, koja (uostalom) i ne sadrži. Razvija se obrazovanjem senzibiliziranih limfocita. Nakon stimulacije antigenim podražajima, počinje diferencijacija limfocita koji potiču iz [[timus]]a (zbog čega su i dobili oznaku ''T'' limfociti). Mnoge komponente ovog imuniteta, nažalost, još uvijek nisu dovoljno poznate (kao kod [[alergija|alergijskih]] reakcija i sl.). Uz limfocite ''T'', u mehanizmima ćelijske imunosti sudjeluju i [[makrofag]]i, [[NK ćelije]], kao i ostale ćelije čija [[citotoksičnost]] ovisi o antitijelima. U specifičnoj imunoreakciji na antigen nastaju efektorski ''T '' limfociti. Limfociti prepoznaju strani antigen u sklopu svojih molekula [[MHC]], prenoseći aktivacijski signal, koji inducira proliferaciju i diferencijaciju u efektorske ćelije.<ref>Fudenberg H. H. (1984): Basic Immunogenetics. Oxford University Press, New York.</ref> Citotoksične ćelije (limfociti – ''TC'') prepoznaju peptide iz citosola u sklopu molekula MHC, a pomagačke (helper) ćelije (''T'' ćelije–pomoćnice – ''TH'') su potrebne za nastanak efektorskih ćelija. Poslije prepoznavanja antigena one direktno stimuliraju proliferaciju citotoksičnih limfocita izlučivajuči citokine i aktiviraju [[fagocit]]ne i citotoksične mehanizme makrofaga. To su veoma bitne ćelije imunosistema, jer usmjeravaju imuni odgovor prema humoralnom i ćelijskom tipu. Pomažu ''B'' limfocitima u proizvodnji antitijela i, kako je već naglašeno, pomažu u sazrijevanju citotoksičnih limfocita.<ref>Andreis I., Batinić D., Čulo F., Grčević D., Marušić M., Taradi M., Višnjić D. (2004): Imunologija. Medicinska naklada, Zagreb.</ref><ref>Lewin B. (2014): Genes XI. Oxford University Press, New York.</ref> Antitijelo ćelijsko–zavisne citotoksičnosti (''ADCC'') posreduju [[eukarioti|efektorske]] ćelije koje su, bez prethodne senzibilaizacije na antigen, u stanju razoriti ciljane ćelije, obložene antitijelima. U navedenom procesu ćelijske citotosičnosti djeluju ćelije koje imaju ''Fc'' antitijela, kao što su ''NK'' ćelije, makrofagi, eozinofili i neutofili. ''NK'' ćelije koje sudjeluju u ćelijskoj citotoksičnosti zavisnoj od antitijela nazivaju se ubilačkim (''killer'') ćelijama i imaju sposobnost da direktnim dodirom ubijaju ciljane ćelije. One mogu biti (npr.) zaražene [[Virus (biologija)|virusom]], [[tumor]]ske ćelije itd. Ukratko, antigen–prezentirajuće ćelije (''APC'') – dendritične ćelije i makrofazi, dolaze u direktan kontakt s antigenima, fagocitiraju ih, razgrađuju i prezentiraju dijelove antigena na odgovarajućim ''MHC'' receptorima na površini ćelije. Tokom ovoga procesa navedene ćelije se aktiviraju i počinju sintetizirati receptore i faktore koji će omogućiti aktivaciju T ćelija. Kada T ćelije koje posjeduju [[receptor]] specifičan za prezentirani antigen dođu u kontakt sa [[APC]], kao posljedica ovoga kontakta i prisustva izlučenih faktora, dolazi do aktivacije T ćelija. Aktivirane ''[[T ćelije–pomoćnice]]'' su tada u stanju da aktiviraju ''[[B–ćelije]]''. == Imunski sistem == [[Datoteka:Immune Response1.jpg|mini|desno|Grafički prikaz prolaska neutrofila kroz krvni sud i vršenja fagocitoze, kao vrsta imunog odgovora na infekciju]] '''Imunski sistem''' je sistem organa koji štiti organizam od napada stranih [[mikroorganizam]]a ([[virus]]a, [[bakterija]], [[gljivica]] i [[parazit]]a), njihovih hemijskih supstanci (toksina), kao i vlastitih izmijenjenih (npr. tumorskih) i istrošenih [[Ćelija (biologija)|ćelija]]. Imunski sistem se sastoji od [[organ]]a razmještenih po čitavom tijelu i ćelija koje sudjeluju u imunskim reakcijama i mogu migrirati po čitavom tijelu.<ref name="Karamehić J. 2002"/> === Organi === Organi imunskog sistema su [[koštana srž]], [[timus]] i [[limfni čvorovi]]. === Priroda imunosti === Postoje dvije vrste [[imunost]]i: * nespecifična, prirođena imunost * specifična, stečena imunost, koja može biti stečena aktivno ili pasivno, te stečena umjetnim ili prirodnim putem: ** prirodno stečena: *** pasivno - npr. [[antitijela]] majke koje novorođenče dobije majčinim mlijekom *** aktivno - npr. antitijela koja imunološki sistem proizvede i koja ostaju u tijelu nakon infekcije ** umjetno stečena: *** pasivno - npr. unos gotovih proizvedenih antitijela, kako bi se spriječila infekcija ili trovanje (profilaksa - [[zmijski ujed]], [[tetanus]], [[bjesnoća]]) *** aktivno - npr. imunizacija ([[cijepljenje]]) === Djelovanje === Prirođena imunost čini prvu liniju odbrane organizma, postoji prije kontakta sa uzročnicima [[bolest]]i i reaguje na isti način prema svakom štetnom agensu. Stečena imunost se razvija u kontaktu sa uzročnicima bolesti, ne postoji prije prvog kontakta i potrebni su dani, tjedni ili mjeseci da bi se razvila. Ove dvije vrste imunosti ne djeluju odvojeno jedna od druge, već se međusobno nadopunjavaju. Nespecifična imunost određuje vrstu specifičnog [[imunski odgovor|imunskog odgovora]], dok specifična imunost dalje usmjerava i pojačava nespecifičnu. Zahvaljujući ovom uzajamnom djelovanju imunski sistem karakteriziraju: * razlikovanje vlastitog od tuđeg (stranog) - [[imunska tolerancija]] * [[imunska memorija]] (specifična imunost) * samoograničenje * specifičnost (specifična imunost) * raznovrsnost (nespecifična imunost). == Također pogledajte == *[[Fiziologija]] *[[Citologija]] *[[Genetika]] *[[Imunogenetika]] *[[Histologija]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Immunology}} *http://www.journals.elsevier.com/human-immunology/call-for-papers/single-molecule-sequencing-for-histocompatibility-and-immuno/ *http://www.karger.com/Journal/Issue/227635 *http://www.springer.com/biomed/immunology/journal/251 {{Biologija}} {{Imunološki sistem}} [[Kategorija:Imunologija]] kp60bcrjfzbo1es88xcdbra20npukn1 Svemirska opservatorija 0 6049 3923215 3849884 2026-08-31T12:06:40Z Palapa 383 3923215 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Space_telescopes.jpg|mini|desno|350px|Svemirske opservatorije i njihove radne talasne dužine]] [[Datoteka:Spitzer,_Hubble_and_XMM-Newton.jpg|mini|desno|250px|Spitzer, Hubble i XMM-Newton: prikaz njihovih najvažnijih dijelova.]] '''Svemirska opservatorija'''<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencedaily.com/terms/space_observatory.htm|title=Space observatory|website=ScienceDaily|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Space-based telescopes {{!}} Astronomy and Astrophysics {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> je instrument u [[svemir]]u, koji služi za posmatranje udaljenih [[planeta]], [[galaksija]] i drugih [[Svemirski objekti|svemirskih objekata]]. Ova kategorija se razlikuje od drugih opservatorija lociranih u svemiru koje su usmjerene prema Zemljii, u svrhu izviđanja i drugih tipova prikupljanja informacija. == Uvod == Veliki broj teleskopa je lansiran u orbitu. Mnogi od njih su uveliko povećali naše znanje o Svemiru. Izučavanje [[Astronomija|astronomije]] sa [[Zemlja (planeta)|zemljine]] površine je ograničeno zbog smetnji uzrokovanih [[Elektromegnetna radijacija|elektromagnetnom radijacijom]] zemljine [[Atmosfera|atmosfere]]. Ova činjenica čini postavljanje asktronomskih sprava u svemir više poželjnom. Godine 1946. američki astrofizičar Lyman Spitzer je prvi dao ideju o postavljanju teleskopa u Zemljinu orbitu ili na neku drugu lokaciju u Svemiru. To je bilo deceniju prije lansiranja prvog satelita po imenu Sputnik (ruskog) u orbitu <ref>{{cite web|title=Hubble Essentials: About Lyman Spitzer, Jr.|publisher=Hubble Site|url=http://hubblesite.org/the_telescope/hubble_essentials/lyman_spitzer.php}}</ref>. Spitzer je predložio veliki satelit koji bi kružio oko naše planete i obavljao posmatranja svemira i njegovih objekata. Nakon lobiranja za ovaj projekt tokom 1960-ih i 1970-ih godina, isti je realizovan lansiranjem prvog Svemirskog teleskopa Hubble (optičkog tipa) 20. aprila 1990. godine. Hubble je lansiran pomoću šatla Discovery <ref>{{cite web|title=Hubble Essentials: Quick Facts|publisher=Hubble Site|url=http://hubblesite.org/the_telescope/hubble_essentials/quick_facts.php}}</ref><ref>{{cite web|title=The Hubble Space Telescope|publisher=Vic Stathopoulos|url=http://www.aerospaceguide.net/hubblespacetelescope.html|access-date=22. 7. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225053139/http://www.aerospaceguide.net/hubblespacetelescope.html|archive-date=25. 12. 2010|url-status=dead}}</ref>. Mnogi svemirske opservatorije su završile svoje misije, dok drugi još uvijek rade. Dosada su satelite lansirali [[NASA]], [[Evropska Svemirska Agencija|ESA]] i [[Japanska Svemirska Agencija]] i [[Sovjetski svemirski program]] (kojeg je naslijedio ruski [[Roscosmos|Roskosmos]]). [[Datoteka:NASA's_Great_Observatories_Provide_a_Detailed_View_of_Kepler's_Supernova_Remnant.jpg|mini|[[Keplerova supernova]] posmatrana u vidljivoj svjetlosti, infracrvenom i rendgenskom zračenju od strane tri NASA-ine [[Great Observatories|Velike opservatorije]]]] [[Datoteka:Wavelength_Sensitivity_of_Hubble,_Webb,_Roman,_and_Other_Observatories_(01FEBQTM8Y4FESTQ4N2AFQDBXH).jpg|mini|Osjetljivost talasnih dužina opservatorija Hubble, Webb, Roman i drugih velikih opservatorija]] == Također pogledajte == * [[Astrofizika]] * [[Opservatorija]] * [[Svemirska letjelica]] * [[Teleskop]] * [[Spisak svemirskih opservatorija]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Space telescopes}} * http://hubblesite.org/the_telescope/hubble_essentials/lyman_spitzer.php * http://hubblesite.org/the_telescope/hubble_essentials/quick_facts.php * https://web.archive.org/web/20101225053139/http://www.aerospaceguide.net/hubblespacetelescope.html * <ref>{{Cite web|url=https://www.mpg.de/24878805/telescopes-in-comparison|title=Focus on the universe|website=www.mpg.de|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> {{Svemirske opservatorije}} {{Astronomija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Svemirski teleskopi| ]] [[Kategorija:Optički instrumenti]] [[Kategorija:Vrste teleskopa]] [[Kategorija:Američki izumi]] [[Kategorija:Bespilotne svemirske letjelice]] 9bk0c6l42dsdjh9elvcsgr3lhle3lls Sanski Most 0 7285 3923305 3914888 2026-08-31T22:40:10Z Bosancica by MK 173186 Dodana slika u infokutiju 3923305 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Sanski Most | drugo_ime = | službeno_ime = Općina Sanski Most | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/ | image1 = Centar Sanskog Mosta.jpg | image2 = Gradski most Sanski Most 2.jpg | image3 = Mašinski most Sanski Most.jpg | image4 = Sanski Most Waterfall.jpg | image5 = Hamzibegova džamija.jpg | image6 = Kupaliste Bijeli Brodovi - Rijeka Sana - Sanski Most-bs.jpg }} | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Od lijeve prema desnoj strani: centar, gradski most, rijeka [[Sana]], [[Bliha (vodopad)|vodopad Blihe]], pogled na [[Hamza-begova džamija (Sanski Most)|Hamza-begovu džamiju]], kupalište Bijeli Brodovi na rijeci [[Sana|Sani]] | slika_zastava = Zastava Sanskog Mosta.png | zastava_alt = | slika_grb = Grb Sanskog Mosta.png | grb_alt = | etimologija = | nadimak = Grad na devet rijeka | moto = | slika_karta = BiH municipality location Sanski Most.svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Sanski Most u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|44|45|48|N|16|40|12|E|type:city|display=inline,title}} | mapframe = yes | mapframe_shape = yes | mapframe_type = shape | wikidata_općina = Q12756667 | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanski]] | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = Mensur Seferović<ref>{{cite web |title=Centralna izborna komisija BiH |url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=36&langId=1#/8/32/0 |website=www.izbori.ba |access-date=19. 2. 2025}}</ref> | načelnik_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | površina_naselja = 20.31 | površina_općine = 766.83 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = 158 | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 16913 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 41475 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 79 260 | pozivni_broj = (+387) 37 | matični_broj_naselja = 141909<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 11541 | veb-sajt = {{URL|https://www.sanskimost.gov.ba/}} | fusnote = }} '''Sanski Most''' je [[naseljeno mjesto]] i središte istoimene općine u sjeverozapadnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Nalazi se na rijeci [[Sana|Sani]] u regionu [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]] između [[Prijedor]]a i [[Ključ (općina)|Ključa]]. Administrativno pripada [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanskom kantonu]]. == Geografija == Grad Sanski Most iznosi površinu od 12,90&nbsp;km<sup>2</sup>, a općina 781,17&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="biscevic_grada">Vedad Biščević, Edin Biščević: ''Građa za historiju Općine Sanski Most'' Sanski Most 2009.</ref> Sanski Most sa okolinom nalazi se u srednjem toku rijeke Sane, sa osloncem na planinu [[Grmeč]] na zapadu i planine [[Mulež]] i Behremaginicu na istoku. Kroz općinu Sanski Most protiču rijeke [[Sana]] i osam rječica: [[Sanica (rijeka)|Sanica]], [[Dabar (rijeka)|Dabar]], [[Zdena]], [[Bliha]], [[Majdanska rijeka]], [[Japra]], [[Sasinka]] i [[Kozica (pritoka Sane)|Kozica]], te nekoliko kraćih ponornica. Na sanskom području ima nekoliko jakih kraških vrela koja su istovremeno i izvori rječica: Saničko vrelo, Dabarsko vrelo i vrelo Zdene. U selu Ilidža, podno planine Mulež, ima jači izvor radioaktivne sumporne vode sa značajnim ljekovitim svojstvima. Na svom području ima i nekoliko većih pećina, među kojima su [[Hrustovačka pećina|Hrustovača]], [[Dabarska pećina]] i [[Fajtovačka pećina]]. Zbog otvorenosti doline Sane prema sjeveru, ovo područje je pod uticajem srednjoevropske klime. == Historija == {{Glavni|Historija Sanskog Mosta}} === Prahistorija === Povoljan geografski položaj i umjerena klima pogodovali su ranom naseljavanju područja današnje općine Sanski Most. Na to upućuju brojna nalazišta gradinskog tipa, kojih je na ovom terenu evidentirano osamnaest.<ref>{{Cite book|last=Bokan|first=J. Branko|title=Opština Sanski Most dio I do jula 1941. g|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=11.}}</ref> Arheološka istraživanja provedena između 1946. i 1971. godine potvrdila su postojanje utvrđenih naselja u mjestima [[Trnova (Sanski Most)|Trnova]], [[Vrhpolje (Sanski Most)|Vrhpolje]], [[Čaplje (Sanski Most)|Čaplje]], [[Donja Tramošnja (Sanski Most)|Donja Tramošnja]], [[Kljevci]] i [[Jelašinovci]]. Gradina u Staroj Rijeci uništena je modernom eksploatacijom rudnika.{{sfn|J. Branko|p=12}} [[Datoteka:Sanski Most - 1912. godine.png|mini|desno|270px|Sanski Most 1912. godine]] Antički izvori navode da su u dolini rijeka [[Sana|Sane]] i [[Vrbas]]a živjeli [[Mezeji]], [[Iliri|ilirsko]] pleme poznato po rudarstvu. Iz rimskog perioda evidentirano je 19 lokaliteta, uključujući ostatke puteva i tragove eksploatacije željezne rude. === Srednji vijek === O ranom srednjem vijeku pa sve do [[13. vijek]]a o ovom, kao i o ostalim okolnim područjima, nema nikakvih tragova, što ne znači da ona nisu bila naseljena. Najstariji do sada pronađeni dokument koji govori o ovim krajevima je Listina [[Bela IV, kralj Ugarske|Bele IV]] od 20. jula 1244. godine.<ref>{{Cite book|last=Šišić|first=Ferdo|title=Vojvoda Hrvoje Vukčić Hrvatinić i njegovo doba|publisher=Matica Hrvatska|year=1902|isbn=|location=Zagreb|pages=3}}</ref> U tom dokumentu, uz [[Usora|Usoru]] i [[Oblast Soli|Soli]], spominju se za vladavine [[Matej Ninoslav|Matije Ninoslava]] i ''Donji Kraji'' kao dijelovi banovine Bosne. Dosadašnji radovi historičara, putopisaca i drugih, a na osnovu pronađenih i djelomično publiciranih dokumenata, ukazuju na to da je ovo područje, najprije kratko vrijeme, pripadalo [[Hrvatska|Hrvatskoj]], a potom srednjovjekovnoj bosanskoj državi. Prema jednom dokumentu od 30. marta 1304. stanovništvo u "Donjim krajima" je bilo [[Patareni|patarenske]] vjeroispovijesti, zbog čega je došlo do sukoba između bosanskog bana Mladena (katolika) i knezova Hrvatinića (patarena). U Listini Bele IV od 20. jula 1244. prvi put se spominju i župe sanska, dubička, mrenska i vrbaška, koje čine Donje krajeve. U jednom dokumentu iz 1258. spominje se sanski župan (knez) Mihailo, a prema drugom dokumentu od 15. marta 1264. taj sanski župan prodaje zemlju "krala" opatiji Topuskoj. Polovinom 13. vijeka u naslovu bosanskog bana spominju se i Donji kraji. Oni su najprije zahvatali krajeve južnije od područja današnjeg Sanskog Mosta, ali su se potom proširili i na područje srednjeg toka rijeke Sane. Prema jednom dokumentu iz 1334. Sana je imala crkveni distinkt vezan uz [[zagreb]]ačku biskupiju. U borbama ugarsko-hrvatskog kralja [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva|Sigismunda]] protiv bosanske i hrvatske vlastele, župa Sana je došla u ruke Kralja Sigismunda. On ju je 1413. oduzeo od vojvode Hrvoja i poklonio knezovima Blagajskim. Zato je vojvoda Hrvoje 1415. nastavio borbu protiv Sigismunda zajedno sa Turcima. Svi do sada navedeni dokumenti nedvosmisleno potvrđuju da je postojao grad Zana (Sana), da je postojala župa Zana (Sana), a pošto su srednjovjekovne župe nosile ime prema glavnom gradu župe, to znači da je glavni grad župe Sana bio grad Sana. === Osmanlijsko carstvo === Nakon mnogih bitaka i promjene vladara, sanska oblast od 1499. pripada pod upravu [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]], a Kamengrad je jedno od njihovih glavnih uporišta. Historija sanskog područja u prva tri vijeka turske vladavine je veoma malo istražena. Ono što je poznato vezano je isključivo za tvrđavu i naselje Kamengrad, a nešto kasnije i tvrđavu i naselje Stari Majdan. Kad su Turci zauzeli Kamengrad, on je postao i sjedište istoimene nahije, koja je obuhvatala i dio nekadašnje sanske župe. Kad su Turci 1565. godine zauzeli Krupu, u nju je prešla većina kamengradske posade, a Kamengrad gubi onu ulogu i moć kakvu je imao do tada. U dubičkom ratu 1788-1791, koji je započela Austrija protiv Turske napadima na granicu oko [[Una|Une]] i u [[Lika|Lici]], vjerovatno su učestvovali i muslimani sa sanskog područja, koji su dali veoma jak otpor austrijskim četama. Kako je tada Turska izgubila neke gradove, došlo je do brojnog povlačenja muslimanskih porodica sa tog područja u područje sanske doline. Nakon ukidanja [[bihać]]kog sandžaka 1711. reorganizacijom bosanskog pašaluka, Kamengrad je postao središte novog kadiluka, kakav su status imali i [[Banja Luka]], Bihać, [[Jajce]]. Njegovo sjedište je tada bilo u Starom Majdanu (Madeni Atik). Tada je kadiluk Kamengrad obuhvatio ove župe i gradove: Kamengrad, Pećigrad (Tur Mihalpekler), Šturlić, Mala Kladuša, [[Velika Kladuša]], Podvizd, Vranograd (Vrnograč), Todornovi, Bužim, Stijena, Stari Majdan (Madeni Atik), Sana (Ključ), Bilaj, Blagaj, Jezerski, Krupa, Otoka (Adai Kebir), Most na Sani (Džisri Sana), [[Cazin]] i Ostrožac. Da su uporedo postojale nahije Sana i nahija Kamengrad, potvrđuju dva turska deftera. Prema ovim propisima izlazi da nahija Kamengrad zahvata područje zapadno, sjeverno i južno od Kamengrada, i nešto teritorije istočno od njega; Pobriježje i neka sela na desnoj obali rijeke Sane, a južno od današnjeg Sanskog Mosta: Tominu, Kijevo i Čaplje. Nahija Sana zahvata sela sa obje strane rijeke Sane, a sjeverno od današnjeg Sanskog Mosta: Oštru Luku, Sasinu, Stratinsku i Čarakovo. Kapetanije u pograničnim krajevima Bosne i Hercegovine, među kojima je i Kamengradska, imale su imena prema gradovima. Jedna takva je i Džisri Sana kapetanija (''džisum'', arapski - most). U 1796. i 1812. spominje se kapetan Mustafa-beg, koji je umro 1813. Njega je naslijedio Murat-beg, koji je 27. septembra 1822. fermanom izgubio titulu kapetana, a za nasljednika je imenovan Husein-beg, sin Hasana-bega Čekića, koji je najvjerovatnije bio posljednji kapetan u ovoj kapetaniji, jer su kapetanije ukinute 1835. Međutim, istina je drugačija, jer postoje kako predanja, tako i činjenični dokazi. Naime, kapetani Kamengrada bili su do iza 1700. iz nepoznate ili nepoznatih porodica, a onda je kapetanija došla u ruke jedne grane novskih Cerića. Prvi po imenu poznati kapetan bio je Omer-aga. Spomen mu se sačuvao u jednom [[Jajce|jajačkom]] sidžilu. On je 11. Redžepa 1105 (5. marta 1694) prisustvovao kao svjedok na jednom vjenčanju. Nešto prije toga, tj. 24. Zilkade 1104 (27. jula 1693), izdao je bosanski vezir bujruldiju jajačkom kadiji, da se pobrine za konje koji će prenijeti četiri tovara baruta u Kamengrad i palanke njegova područja. Baš u to vrijeme harale su hrvatske čete Vakuf, Majdan i druga mjesta oko Kamengrada, pa će s ovim u vezi biti slanje municije i boravak kapetana Omer-age i novskog dizdara Arslan-age u Jajcu. Godine 1629. hrvatske su čete popalile Majdan, a sljedeće su ga godine i zauzele na kraće vrijeme. Godine 1699. bio je zapovjednik kamengradske krajine od Sane do [[Krka|Krke]] Ibrahim-aga. Poslije ove dvojice u poznatim izvorima nema spomena kamengradskim (majdanskim) kapetanima sve do druge polovine [[18. vijek]]a, ali se je iz više isprava vidjelo da je kapetanija postojala. Iz porodice Cerića bila su četiri kamengradska (majdanska) kapetana: Mehmed, sin mu Alija, unuk Salih i praunuk Derviš. O Mehmedu se zna samo iz predanja. Kako mu nema mezara ni u Starom Majdanu ni na Brdarima, moglo bi biti da je poginuo u Dubičkom ratu, kako i predanje kaže. Svakako je bio kamengradski kapetan u drugoj polovini [[17. vijek]]a, kao i sin mu i nasljednik Ali-kapetan. Njegovo je ime zapisano na nišanu njegova sina Salih-kapetana. Završio je kapetanovanje oko 1800. Predanje kaže da je sahranjen na Brdarima, ali njegovog nadgrobnog spomenika nije bilo. Ali-kapetanov sin i nasljednik je Salih-kapetan. Sigurno se zna da je bio kapetan do svoje smrti 1827. Umro je na svom imanju u Lušci Palanki i odande je prevučen na kolima u Stari Majdan i pokopan desno od ulaza u džamiju. To je put preko 30&nbsp;km. Svijet s ovog kraja rado je davao volove da vuku kola s mrtvim tijelom, jer se svako, bez razlike na vjeru, veselio što je nestalo jednog teškog zulumćara. U ovom kraju se pripovijeda, kako se za uprave Salih-kapetana desio [[Ramazan]] i katolički [[Božić]] u isto vrijeme i kako je neki katolik uoči Božića ubio krme, kad su muslimani klanjali teraviju. Cika krmeta čula se u džamiji. Sutradan je imam tužio tog kršćanina kapetanu i on ga je odmah pozvao da ga sudi. U prisustvu imama i drugih ljudi pitao je kapetan toga kršćanina šta je on prošle noći uradio, i kad je on odgovorio da ne zna da je išta krivo učinio, kaže mu kapetan zašto ga imam tuži. "Jesam kapetane" - odgovori kršćanin - "nama je [[Isus]] zapovjedio da o Božiću nešto zakoljemo, pa ja eto učinio kako je zapovijeđeno". Kapetan je pogledao imama i odgovorio "Ovdje nema suđenja, jer se krst krije za jaka leđa. Idi, krstu, i slušaj Isusa!". Ovu priču su pričala trojica muslimana. Vidljivo je njegovo ponašanje kao akt tolerancije, jer je došao od čovjeka čijoj se smrti radovala čitava kapetanija. Salih-kapetan je imao tri sina: Derviša, Ahmeda i Aliju, od kojih su posljednja dvojica pokopani na Brdarima. Ali-beg je umro [[1880]]. godine, a kapetaniju je naslijedio Derviš-beg. U narodu je zvan i Dedo-kapetan, nije bio ništa bolji čovjek od oca. Pošto je bio pristaša reformi, [[Zmaj od Bosne]] je naredio da mu se spali odžak. On je ostao vjeran sultanu i pokoravao se bosanskom veziru. Nakon ukinuća kapetanija postao je muselim i u svojoj nahiji i dalje provodio zulume. Tek kad je bosanski vezir Čerkez Hadži Ćamil-paša 1846. izdao naredbu o nizamskoj nošnji i zabranio upotrebu naziva kapetana, koji se i nakon ukinuća upotrebljavao u privatnom razgovoru, diže se Krajina zbog toga na ustanak. Kažu da je bio tada prognan kao jedan od vođa i Derviš-beg u Janjinu, dok Jukić zna da ga je prognao [[Omer-paša Latas]] 1851. Tako je i posljednji kamengradski kapetan ostavio kosti izvan Bosne. Derviš-beg je imao tri sina, od kojih je Ibrahim-beg umro [[1846]], a Tosun-beg i Hrustem-beg doživješe okupaciju Bosne 1878. Sva trojica su umrli na Brdarima i ondje su pokopana na porodičnim mezarlucima. U istim je mezarlucima pokopana i Fatima (zvali su je Naja), kći Mustafe, bihaćkog kapetana. Ona je bila žena Salih-kapetana Cerića. Tradicija zna da je Derviš-kapetan imao ogroman posjed, koji se sterao od Sane do Iline vode, i da ga je uglavnom pribavio svojoj kući kupnjom, tako da bi prodavcu pošteno isplatio ugovorenu sumu, a kad bi ovaj otišao, on bi za njim ponekad opremio svoje ljude koji bi mu novac oteli i predali kapetanu. Kao kadiluk Kamengrad je osnovan između 1562. i 1574, kad je bio u sastavu [[Vilajet Bosna|Bosanskog sandžaka]]. Što se tiče teritorijalnog opsega Kamengrada kao kadiluka u najranije doba zna se da su mu, pored Kamengradske, pripadale još i nahije Sana ili Ključ, Sanica i Bilaj-Blagaj. Na teritoriji ovog kadiluka spominju se u izvorima gradovi: Kamengrad, Pećigrad (turski Mihapekler), Mala i Velika Kladuša, Šturlić, Podzvizd, Vranograč, Todornovi, Bužim, Stijena, Stari Majdan (Madeni Atik), Jezerski, Krupa, Otoka (Ada-i Kebir), Sanski Most (Džisri Sana) i Cazin. Turci su u pograničnim područjima gradili utvrđenja od drveta, koja su zvali palanke. Na ovom području postoje dva naselja koja su se razvila iz palanke: Lušci Palanka i Tominska Palanka. Turska feudalna gospoda je po svojim spahilucima (imanjima) gradila kamene dvorce (kule) na više spratova i u njima stanovala, a kad je bilo potrebno iz njih se i branila, te su takve kule bile osnova za osnivanje gradova-naselja. Takvih gradova i kula bilo je i na sanskom području. Poznatiji gradovi su: Kamengrad, Mren, Kamičak, Vakup (Sanski Most), Stari Majdan i Japra, a kule: Miralimova kula (Tomina), Cerića kula (Brdari), Kula u Lipniku, Kula u Kamengradu, Kula u Starom Majdanu. Prodor Turaka u ove krajeve izazvao je velike promjene u sastavu stanovništva, a intenzivnije naseljavanje muslimanskog stanovništva u ove krajeve uslijedilo je u 18. vijeku povlačenjem Turaka iz Like i još nekih područja Hrvatske. Tursko carstvo je izmijenilo demografsku kartu sanske općine tako što je dio stanovništva poturčila, tj. prevela na [[islam]]sku vjeru. Dokaz tog obrata su i mnoge porodice koje nose srpska prezimena, a i hrvatska. Naseljavanje hrišćanskog stanovništva je naročito intenzivno polovinom [[19. vijek]]a, a još više nakon [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] okupacije Bosne i Hercegovine poslije 1878. godine. Tada dolazi do većeg pomjeranja Srba i Hrvata iz sela u veća naselja (palanke, varošice), koja su do polovine 19. vijeka bila isključivo muslimanska. === Austro-Ugarska monarhija === O događajima i razvoju sanskog kraja u 19. i 20. vijeku ima dosta podataka u dokumentima, pa ipak ni za jedan period u tim vjekovima, zaključno sa okupacijom zemlje 1941, nema dovoljno ni dokumenata ni podataka za potpunije praćenje razvoja događaja. Najveći broj dokumenata omogućuje tek da se u sklopu općih zbivanja na širim područjima ([[Bosanska krajina]], [[Bosna i Hercegovina]] i [[Jugoslavija]]) tek malo spomenu neke pojedinosti vezane za sansko područje. Od Austro-Ugarske je zavisilo kada će i kako izvesti okupaciju Bosne i Hercegovine. Da bi za tu odluku dobila podršku i Hrvata i Muslimana, pa i Srba, ona je preko svojih diplomata i agenata razvila propagandu u Bosni i Hercegovini. Zbog znatne propagande jednog dijela klera, Hrvati su u većini prihvatili okupaciju, dok su jedino muslimani organizovali brojne jedinice za borbu protiv okupacijskih trupa. Austro-Ugarska je započela okupaciju Bosne i Hercegovine 29. jula 1878. U Bosanskoj krajini su vođene najžešće i završne borbe. Nakon zauzeća Ključa 8. septembra uslijedilo je zauzimanje Sanskog Mosta, Starog Majdana i Kamengrada. Dolaskom na ove prostore Austro-Ugarska je provela i novu administrativnu podjelu na kotare (srezove) i okruge. Prema jednom popisu stanovništva iz 1910, kotar Sanski Most je imao površinu od 1017&nbsp;km<sup>2</sup>, dvije gradske općine (Sanski Most i Stari Majdan), te 38.422 stanovnika. Prema nacionalnoj strukturi, na ovom području su živjeli Muslimani, Srbi, Hrvati, španski Jevreji, te jedan evangelista. Samo Sanski Most je prema popisu stanovništva imao 1914. 2.234 stanovnika, od toga 1.249 Muslimana, 679 Srba, 249 Hrvata, 41 španskih Jevreja, 1 evangelistu i 14 Jevreja. U gradu je bilo preko 50 trgovina i zanatskih radnji, jedan hotel, te Agencija Zemaljske banke. U toku Prvog svjetskog rata 1914-1918. godine Austro-Ugarska je mobilisala veliki broj ljudi iz Bosne i Hercegovine, i poslala ih na bojište prema [[Italija|Italiji]], [[Srbija|Srbiji]] i [[Rusija|Rusiji]]. Kako je rat odmicao, Austro-Ugarska je sa svojim saveznicima trpjela sve veće gubitke, te je na sanskom području 1917/18. godine bilo jako puno dezertera. Nakon poraza na balkanskom, a potom i italijanskom frontu, došlo je do pada Austro-Ugarske, te stvaranja [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca]] 1. decembra 1918. godine u [[Beograd]]u. Agitacija za pripajanje Bosne i Hercegovine Srbiji je bila veoma jaka, te je ona na kraju i pripojena 1918. godine. Za vrijeme postojanja Kraljevine SHS od 1. decembra 1918, odnosno Kraljevine Jugoslavije od 6. januara 1929, Sanski Most je bio središte sreza. Od 1929. do 1941. srez Sanski Most je u sastavu vrbaske banovine. Sanski srez je 1930. imao 87 naselja raspoređenih u 8 općina: Budimlić Japra, Dabar, Gornji Kamengrad, Lušci Palanka, Sanski Most, Sasina, Stari Majdan i Tomina. Teritorija današnje sanske općine (ranije sreza) 1931. je imala 50.671 stanovnika, a početkom 1941. 65.880 stanovnika. === Drugi svjetski rat === U toku Drugog svjetskog rata na ovim područjima došlo je do masovnijeg odziva stanovništva koje je stalo u odbranu zemlje. Značajan događaj je bio Drugo zasjedanje [[ZAVNOBiH]]-a u Sanskom Mostu (30. juna - 2. jula 1944). Prema statističkim podacima na području općine Sanski Most u toku Drugog svjetskog rata bilo je 3.605 žrtava. Po završetku rata krenulo se u obnovu porušenog grada, te prema jednom članku Enciklopedije Jugoslavije iz 1968. je zapisano: "Sanski Most, varoš i središte općine u srezu Banja Luka. Leži na 158 m nadmorske visine. Ima pilanu, građevinsko i električno preduzeće, tvornicu panel ploča, ciglanu, rudnik uglja u Kamengradu, te stovarište duhana. Kroz Sanski Most prolazi uskotračna pruga Prijedor-Drvar-Lička Kaldrma". === Rat u Bosni i Hercegovini === U proljeće 1992. srpske političke i vojne strukture preuzele su vlast u općini, nakon čega je uslijedio širok i sistematski napad na [[Bošnjaci|bošnjačko]] i [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|hrvatsko]] civilno stanovništvo, praćen nezakonitim zatvaranjima, ubistvima, mučenjima, prisilnim premještanjem, deportacijama i razaranjem vjerskih objekata.<ref name="DetektorCinjenice">{{cite web|url=https://ratnizlocin.detektor.ba/lokacija/sanski-most/74|title=Sanski Most – Sudski utvrđene činjenice iz rata u BiH|website=Detektor|access-date=13. 3. 2026}}</ref><ref name="ICTYSZ">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/zupljanin_stanisicm/tjug/en/130327-summary.pdf|title=Judgement Summary: Stanišić and Župljanin|date=27. 3. 2013|website=ICTY|access-date=13. 3. 2026}}</ref><ref name="CIAII1992">{{cite book|author=Central Intelligence Agency, Office of Russian and European Analysis|title=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990–1995, Volume II|publisher=Central Intelligence Agency|year=2003|location=Washington, D.C.|pages=303–306}}</ref> U drugoj polovini [[april]]a [[1992]]. jedinice [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]], naročito [[6. partizanska brigada]], preuzele su ključne objekte u Sanskom Mostu, uključujući policijsko sjedište, radio-stanicu i elektroenergetska postrojenja, čime je stvoren vojni okvir za kasnije operacije [[Vojska Republike Srpske|VRS-a]] u gradu i njegovoj okolini.<ref name="CIAII1992" /> Nakon formiranja VRS-a, srpske snage pristupile su razoružavanju nesrpskog stanovništva u širem području [[Prijedor]]a, Sanskog Mosta i [[Ključ (općina)|Ključa]]. Prema vojnoj analizi ''Balkan Battlegrounds'', operacije u ovom prostoru otpočele su krajem maja [[1992]]. s ciljem uklanjanja otpora i učvršćivanja kontrole nad dolinom [[Sana|Sane]].<ref name="CIAI1992">{{cite book|author=Central Intelligence Agency, Office of Russian and European Analysis|title=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990–1995, Volume I|publisher=Central Intelligence Agency|year=2002|location=Washington, D.C.|pages=144–145}}</ref><ref name="CIAI1995">{{cite book|author=Central Intelligence Agency, Office of Russian and European Analysis|title=Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990–1995, Volume I|publisher=Central Intelligence Agency|year=2002|location=Washington, D.C.|pages=380–383}}</ref> Dana [[25. maj]]a 1992. jedinice 6. partizanske brigade počele su minobacačko djelovanje po sanskom naselju [[Mahala]], a narednog dana uslijedilo je zauzimanje terena i uspostavljanje pune kontrole nad gradom. Istovremeno su vođene akcije prema okolnim selima i komunikacijama prema Ključu, u kojima su, pored 6. partizanske brigade, učestvovali i inžinjerijski elementi VRS-a, a vjerovatno i dijelovi 13. partizanske brigade.<ref name="CIAII1992" /> Tokom [[Juni|juna]] 1992. operacije su nastavljene kroz čišćenje sela i uzvisina južno i jugoistočno od grada te osiguravanje pravaca prema [[Stari Majdan|Starom Majdanu]] i Ključu. Završna faza te kampanje izvedena je krajem jula 1992. kada je VRS izvela posljednju veću akciju u šumovitom i planinskom pojasu iznad Sanskog Mosta, nastojeći razbiti preostale slabo naoružane bošnjačke grupe koje su djelovale izvan gradskog područja.<ref name="CIAII1992" /><ref name="CIAI1992" /> Nakon tih operacija Sanski Most ostao je pod kontrolom VRS-a, dok su preostale borbene jedinice postepeno prebacivane na druga ratišta u zapadnoj i sjevernoj Bosni.<ref name="CIAI1992" /> ==== Operacija ''Sana 95'' i zauzimanje grada 1995. ==== U jesen 1995. Sanski Most ponovo je postao važno operativno središte, ovaj put u završnoj fazi rata. 5. korpus i 7. korpus ARBiH-a dobili su zadatak u okviru operacije ''[[Operacija "Sana '95"|Sana 95]]'' da preko pravaca [[Bosanska Krupa]] – Sanski Most i [[Bosanski Petrovac]] – [[Ključ (općina)|Ključ]] – Sanski Most prodre prema dolini Sane i dalje prema [[Prijedor]]u.<ref name="CIAI1995" /> Poslije zauzimanja Ključa 17. septembra 1995. jedinice 5. korpusa nastavile su napredovanje prema Sanskom Mostu. Međutim, [[18. septembar|18]]. i [[19. septembar]]a VRS je u područje Sanskog Mosta dovukao oko 14.000 vojnika iz više brigada i pukova, stavljajući ih pod komandu reaktivirane operativne grupe ''Prijedor'' kojom je zapovijedao pukovnik [[Radmilo Zeljaja]]. Srpske snage u tom području dodatno su pojačane dolaskom specijalnih jedinica iz [[Srbija|Srbije]], uključujući i formacije [[Srpska dobrovoljačka garda|Srpske dobrovoljačke garde]].<ref name="CIAI1995" /> Zbog tih pojačanja prvi nalet 5. korpusa prema gradu zaustavljen je na prilazima Sanskom Mostu, gdje su uslijedile višednevne borbe i pokušaji VRS-a da stabilizira liniju odbrane na desnoj i lijevoj obali Sane.<ref name="CIAI1995" /> Obnovljeni napad ARBiH-a počeo je 9. oktobara 1995., kada su operativne grupe 5. korpusa krenule prema gradu iz više pravaca. Glavni udar izvršen je u središnjem sektoru, gdje su jedinice 502. i 510. brigade potisnule branioce i natjerale susjedne formacije VRS-a na povlačenje radi izbjegavanja opkoljavanja. Narednog dana, 10. oktobra, elementi [[43. motorizovana brigada VRS|43. motorizovane brigade]] i [[11. dubička brigada VRS|11. dubičke brigade]] nisu uspjeli zaustaviti napad na samim prilazima gradu, nakon čega je Sanski Most prešao pod kontrolu ARBiH-a.<ref name="CIAI1995" /> Poslije ulaska u grad borbe su se još nekoliko dana nastavile sjeveroistočno od Sanskog Mosta, gdje su se linije pomjerale bez odlučujućeg proboja, sve do stupanja na snagu primirja sredinom oktobra 1995.<ref name="CIAI1995" /> Neposredno prije zauzimanja grada, prema srpskim izvorima, oko 27.000 srpskog stanovništva<ref>{{Cite web |url=http://www.ex-yupress.com/neznov/neznov13.html |title=Arhivirana kopija |access-date=4. 8. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821014241/http://www.ex-yupress.com/neznov/neznov13.html |archive-date=21. 8. 2011 |url-status=dead }}</ref> zajedno s vojskom pobjeglo je i napustilo grad, dok su srpske paravojne formacije i Vojska Republike Srpske, na čelu s [[Željko Ražnatović|Željkom Ražnjatovićem Arkanom]], vršile brojne zločine i ubistva preostalog bošnjačkog i hrvatskog stanovništva u gradu i okolini. Kraj rata i oslobođenje grada dočekalo je samo oko 1.000 nesrba, a procjenjuje se da je grad izgubio gotovo pola predratnog stanovništva. ==== Zločini i nasilje ==== Prema sudski utvrđenim činjenicama i kasnijim presudama, politička kriza u Sanskom Mostu intenzivirana je uoči izbijanja rata. Predsjednik lokalnog ogranka [[Srpska demokratska stranka|SDS-a]] je 25. marta 1992. objavio da su sva srpska područja u općini proglašena dijelom [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U aprilu iste godine [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]] i srpske snage uspostavile su punktove u gradu, dok je formiran i krizni štab pod kontrolom SDS-a.<ref name="ICTYSZ" /> Prema svjedočenjima zabilježenim u predmetima za ratne zločine, sredinom aprila 1992. godine na ulicama grada već su bili vojska i naoružane formacije, a preko [[Radio Sana|Radija Sana]] objavljeno je da je Sanski Most postao „Srpska općina Sanski Most”.<ref name="DetektorDan">{{cite web|url=https://detektor.ba/2006/04/27/dan-koji-je-promijenio-zivote-sanjana/|title=Dan koji je promijenio živote Sanjana|date=27. 4. 2006|website=Detektor|access-date=13. 3. 2026}}</ref> Nakon uspostave srpske vlasti, bošnjačko i hrvatsko stanovništvo bilo je izloženo otpuštanjima s posla, ograničavanju kretanja, zastrašivanju i nasilju.<ref name="ICTYSZ" /> Sud Bosne i Hercegovine je u predmetu protiv Branka Basare i Nedeljka Aničića naveo da su, kao visoki oficiri i članovi kriznog štaba Sanski Most, zajedno s drugim licima učestvovali u progonu bošnjačkog i hrvatskog stanovništva ubistvima, prisilnim preseljenjem, deportacijama, zatvaranjem, granatiranjem nebranjenih sela i rušenjem vjerskih objekata.<ref name="SudBasara">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Case/928|title=S1 1 K 016738 14 Kro Branko Basara i dr.|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}</ref> Krajem maja 1992. srpske snage granatirale Sanski Most, zaselak Okreč te bošnjačka naselja Mahalu, Muhiće i Otoku. Stanovnici Mahale bili su prisiljeni okupiti se na igralištu, nakon čega je naselje granatirano, a kuće i lokalna džamija djelimično razoreni.<ref name="DetektorCinjenice" /> Do kraja 1992. gotovo svi Bošnjaci iz općine bili su protjerani ili su izbjegli usljed kampanje nasilja.<ref name="ICTYSZ2">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/zupljanin_stanisicm/tjug/en/130327-summary.pdf|title=Judgement Summary: Stanišić and Župljanin|date=27. 3. 2013|website=ICTY|access-date=13. 3. 2026|quote=By the end of 1992, almost all of the Muslims of Sanski Most had fled as a consequence of the campaign of violence carried out against them by Serb Forces.}}</ref> Prema podacima koje prenosi Detektor na osnovu haških presuda, u augustu i septembru 1992. najmanje tri konvoja, organizirana od strane općinskih vlasti bosanskih Srba i pod pratnjom civilne i vojne policije, prevezla su najmanje 6.100 Bošnjaka iz općine Sanski Most prema [[Travnik]]u.<ref name="DetektorCinjenice" /> ==== Zatočenički objekti, logori i ubistva ==== Na području općine uspostavljen je veći broj mjesta zatočenja. Civilno stanovništvo, pretežno bošnjačke i hrvatske nacionalnosti, držano je u 16 zatočeničkih centara, među kojima su bili zgrada policije u Sanskom Mostu, sala Osnovne škole „Hasan Kikić“, garaže „Betonirke“, hala fabrike „Krings“, vojna garaža, sportska dvorana u Krkojevcima, zgrada policije u [[Lušci Palanka|Lušci Palanci]], zatvor „Sana“ i drugi objekti.<ref name="DetektorCinjenice" /> Počev od 27. maja 1992. pripadnici civilne i vojne policije bosanskih Srba lišavali su slobode Bošnjake i Hrvate i zatvarali ih u te objekte, gdje su bili izloženi ispitivanjima, premlaćivanju i drugim oblicima zlostavljanja.<ref name="DetektorCinjenice" /> U predmetu protiv [[Nikola Kovačević (ratni zločinac)|Nikole Kovačevića]] Sud Bosne i Hercegovine naveo je da je optuženi učestvovao u zatvaranju civila u objekt „Betonirka”, gdje su zatočenici bili izloženi mučenjima, te u njihovom transportu prema logoru [[Manjača]]. Kovačević je pravosnažno osuđen na 12 godina zatvora.<ref name="SudKovacevic">{{cite web|url=https://sudbih.gov.ba/Court/Case/4|title=X-KRŽ-05/40 Nikola Kovačević|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}</ref> Krizni štab Sanskog Mosta je, prema sudski utvrđenim činjenicama, početkom maja 1992. otvorio zatvoreničke centre u „Betonirki“, hali fabrike „Krings“ i sportskoj dvorani „Hasan Kikić“, u kojima je bilo 1.655 zatočenih osoba, od čega više od 1.500 Bošnjaka.<ref name="DetektorCinjenice" /> Više stotina zatočenika kasnije je transportirano u logor Manjača; prema istim izvorima, približno 900 ljudi poslano je tamo po naređenju kriznog štaba, dok je oko 600 oslobođeno.<ref name="DetektorCinjenice" /> Među najpoznatijim zločinima u općini ubrajaju se ubistva kod [[Vrhpolje (Sanski Most)|Vrhpolja]] 31. maja 1992, kada su muškarci prethodno odvojeni od žena i djece i odvedeni prema mostu, gdje je više njih ubijeno, kao i druga masovna ubistva civila na području općine.<ref name="DetektorCinjenice" /><ref name="ICTYBrdjanin">{{cite web|url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-radoslav-brdjanin-radoslav-brdjanin-sentenced-32-years|title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Radoslav Brđanin|date=1. 9. 2004|website=ICTY|access-date=13. 3. 2026}}</ref> Navodi se i da je u Sanskom Mostu u istom periodu ubijeno najmanje 1.500 ljudi.<ref name="DetektorCinjenice" /> U predmetu protiv [[Jadranko Palija|Jadranka Palije]] Sud Bosne i Hercegovine naveo je da je optuženi učestvovao u napadu na selo Kljevci 31. maja 1992, u ubistvu pet muškaraca, te u ubijanju 14 zatvorenika kod Vrhpoljskog mosta, kao i u [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini|silovanju]] jedne žene. Sud je zabilježio i navode da je Palija od 1993. do oktobra 1995. zaustavljao, zastrašivao i premlaćivao civile bošnjačke nacionalnosti na području Sanskog Mosta.<ref name="SudPalija">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Case/2123|title=X-KRŽ-06/290 Jadranko Palija|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}</ref><ref name="DetektorOptuznica2026">{{cite web|url=https://detektor.ba/2026/02/10/bivsim-logorasima-obecano-da-ce-optuznica-za-zlocine-u-sanskom-mostu-biti-dostavljena-sudu-nakon-dorade/|title=Bivšim logorašima obećano da će optužnica za zločine u Sanskom Mostu biti dostavljena sudu nakon dorade|date=10. 2. 2026|website=Detektor|access-date=13. 3. 2026}}</ref> Tokom 1992. godine u općini su teško oštećeni ili potpuno razoreni brojni bošnjački i katolički vjerski objekti. Uništeno je oko 20 bošnjačkih i katoličkih vjerskih spomenika.<ref name="DetektorCinjenice" /> Među pojedinačno navedenim primjerima su džamije u Trnovi i Skucanom Vakufu te katolička crkva u Staroj Rijeci.<ref name="DetektorCinjenice" /> ==== Sudski epilog ==== Zločini počinjeni na području Sanskog Mosta bili su predmet postupaka pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] i domaćim pravosuđem u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. U haškim predmetima protiv [[Radoslav Brđanin|Radoslava Brđanina]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Mićo Stanišić|Miće Stanišića]], [[Stojan Župljanin|Stojana Župljanina]], [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]] i drugih.<ref name="DetektorCinjenice" /><ref name="ICTYSZ" /><ref name="ICTYBrdjanin" /> Pred Sudom Bosne i Hercegovine vođeni su i pojedinačni predmeti za zločine u Sanskom Mostu. Među poznatijim osuđujućim presudama su one u predmetima protiv Nikole Kovačevića i Jadranka Palije.<ref name="SudKovacevic" /><ref name="SudPalija" /> Sud Bosne i Hercegovine je potvrdio i optužnice u drugim predmetima koji se odnose na širi progon stanovništva u Sanskom Mostu, uključujući predmet protiv Branka Basare i Nedeljka Aničića.<ref name="SudBasara" /><ref name="DetektorLogorasi">{{cite web|url=https://detektor.ba/2006/05/10/torture-i-ubistva-logorasa-iz-sanskog-mosta/|title=Torture i ubistva logoraša iz Sanskog Mosta|date=10. 5. 2006|website=Detektor|access-date=13. 3. 2026}}</ref> == Naselja == Poslije potpisivanja [[Dejtonski mirovni sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]], 51 naselje je ušlo u sastav [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (u općinu Sanski Most), a 8 u sastav [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (u općinu [[Oštra Luka]]), a 16 naselja je podijeljeno.<ref name="sistematskispisak" /> Naselja u općini Sanski Most: [[Bjeline]], [[Bojište]], [[Bosanski Milanovac]], [[Bošnjaci (Sanski Most)|Bošnjaci]], [[Brdari]], [[Čaplje]], [[Demiševci]], [[Djedovača]], [[Donji Dabar]], [[Donji Kamengrad]], [[Donji Lipnik]], [[Đurići (Sanski Most)|Đurići]], [[Dževar]], [[Fajtovci]], [[Glavice (Sanski Most)|Glavice]], [[Gorice (Sanski Most)|Gorice]], [[Gornji Dabar]], [[Gornji Kamengrad]], [[Gornji Lipnik]], [[Grdanovci]], [[Hrustovo (Sanski Most)|Hrustovo]], [[Husimovci]], [[Ilidža (Sanski Most)|Ilidža]], [[Jelašinovci]], [[Kijevo (Sanski Most)|Kijevo]], [[Kljevci]], [[Kozin]], [[Krkojevci]], [[Kruhari]], [[Lukavice]], [[Lušci Palanka]], [[Lužani]], [[Majkić Japra Donja]], [[Majkić Japra Gornja]], [[Miljevci (Sanski Most)|Miljevci]], [[Modra]], [[Naprelje]], [[Okreč]], [[Otiš]], [[Podbriježje]], [[Podlug]], [[Podovi]], [[Poljak]], [[Praštali]], Sanski Most, [[Skucani Vakuf]], [[Stari Majdan]], [[Suhača]], [[Šehovci (Sanski Most)|Šehovci]], [[Tomina]], [[Vrhpolje]].<ref name="sistematskispisak" /> Podijeljena sela: [[Batkovci (Sanski Most)|Batkovci]], [[Donja Kozica]], [[Donja Tramošnja]], [[Gornja Kozica (Sanski Most)|Gornja Kozica]], [[Gornja Tramošnja (Sanski Most)|Gornja Tramošnja]], [[Hadrovci (Sanski Most)|Hadrovci]], [[Koprivna]], [[Mrkalji]], [[Podvidača]], [[Sasina]], [[Slatina]], [[Stara Rijeka]], [[Škrljevita]], [[Trnova]], [[Usorci]], [[Zenkovići]].<ref name="sistematskispisak" /> Naselja u općini [[Oštra Luka]]: [[Budimlić Japra]], [[Duge Njive]], [[Garevica]], [[Halilovci]], [[Hazići]], [[Marini]], [[Oštra Luka]], [[Ovanjska]].<ref name="sistematskispisak">Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine: ''Sistematski/Sustavni spisak općina i naseljenih mjesta Bosne i Hercegovine'' Sarajevo, 2013.</ref> ==== Mjesne zajednice ==== ===== Gradske mjesne zajednice===== * MZ Pobriježje * MZ Sanski Most - desna obala * MZ Sanski Most - lijeva obala * MZ Zdena obuhvataju naseljena mjesta: Đedovača, Pobriježje i Sanski Most =====Seoske mjesne zajednice ===== * MZ Bosanski Milanovac - obuhvata naseljena mjesta: Bosanski Milanovac i Bošnjaci * MZ Brdari - obuhvata naseljeno mjesto Brdari * MZ Budimlić Japra - obuhvata naseljena mjesta: Budimlić Japra, Duge Njive, Hadrovci, Halilovci, Marini, Mrkalji, Ovanjska, Slatina i Zenkovići * MZ Čaplje - obuhvata naseljeno mjesto Čaplje * MZ Dabar - obuhvata naseljena mjesta: Donji Dabar, Gornji Dabar i Grdanovci * MZ Demiševci - obuhvata naseljeno mjesto Demiševci * MZ Donji Kamengrad - obuhvata naseljena mjesta: Donji Kamengrad i Suhača * MZ Dževar - obuhvata naseljeno mjesto Dževar * MZ Fajtovci - obuhvata naseljena mjesta: Fajtovci, Gorice, Modra i Naprelje * MZ Gornja Tramošnja - obuhvata naseljeno mjesto Gornja Tramošnja * MZ Gornji Kamengrad - obuhvata naseljena mjesta: Gornji Kamengrad i Okreč * MZ Hrustovo - obuhvata naseljeno mjesto Hrustovo * MZ Husimovci - obuhvata naseljeno mjesto Husimovci * MZ Jelašinovci - obuhvata naseljena mjesta: Bojište i Jelašinovci * MZ Kijevo - oobuhvata naseljeno mjesto Kijevo * MZ Kljevci - obuhvata naseljeno mjesto Kljevci * MZ Koprivna - obuhvata naseljeno mjesto Koprivna * MZ Kozica - obuhvata naseljena mjesta: Donja Kozica, Gornja Kozica i Hazići * MZ Krkojevci - obuhvata naseljeno mjesto Krkojevci * MZ Kruhari - obuhvata naseljeno mjesto Kruhari * MZ Lipnik - obuhvata naseljena mjesta: Bjeline, Donji Lipnik, Đurići, Gornji Lipnik i Kozin * MZ Lukavice - obuhvata naseljeno mjesto Lukavice * MZ Lušci Palanka - obuhvata naseljena mjesta: Glavice, Lušci Palanka, Majkić Japra Donja, Majkić Japra Gornja, Miljevci, Otiš i Praštali * MZ Oštra Luka - obuhvata naseljena mjesta: Oštra Luka i Usorci * MZ Podlug - obuhvata naseljeno mjesto Podlug * MZ Podovi - obuhvata naseljena mjesta: Ilidža i Podovi * MZ Podvidača - obuhvata naseljeno mjesto Podvidača * MZ Poljak - obuhvata naseljeno mjesto Poljak * MZ Sasina - obuhvata naseljena mjesta: Sasina i Škrljevita * MZ Skucani Vakuf - obuhvata naseljeno mjesto Skucani Vakuf * MZ Stara Rijeka - obuhvata naseljena mjesta: Batkovci, Garevica i Stara Rijeka * MZ Stari Majdan - obuhvata naseljeno mjesto Stari Majdan * MZ Šehovci - obuhvata naseljeno mjesto Šehovci * MZ Tomina - obuhvata naseljena mjesta: Donja Tramošnja, Lužani i Tomina * MZ Trnova - obuhvata naseljeno mjesto Trnova * MZ Vrhpolje - obuhvata naseljeno mjesto Vrhpolje == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Sanskog Mosta|Spisak naseljenih mjesta u općini Sanski Most}} Po službenom [[Popis stanovništva u SR Bosni i Hercegovini 1991.|popisu stanovništva iz 1991]], općina Sanski Most imala je 60.307 stanovnika, raspoređenih u 75 naselja. Po [[Preliminarni rezultati popisa stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|preliminarnim rezultatima popisa stanovništva 2013.]] u općini Sanski Most živi 47.359 stanovnika.<ref name="preliminari_5nov">[http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine: ''Preliminarni rezultati popisa stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013.'' Sarajevo 5. novembar 2013.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=23. 11. 2018 }} {{Simboli jezika|bs|bosanski}}{{Simboli jezika|en|engleski}}</ref> === Nacionalni sastav stanovništva - općina Sanski Most === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Sanski Most | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 11541 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref>{{cite web |title=Popis 2013 BiH - Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=www.popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=28. 4. 2020 |archive-date=20. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620181203/http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |url-status=dead }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 25. 4. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 31. 8. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 31. 8. 2015}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 15. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 41475 | g2013_bosnjaci = 38344 | g2013_srbi = 1837 | g2013_hrvati = 722 | g2013_bosanci = 202 | g2013_romi = 16 | g2013_muslimani = 43 | g2013_bosanciihercegovci = 25 | g2013_albanci = 18 | g2013_jugosloveni = 4 | g2013_crnogorci = 1 | g2013_turci = 1 | g2013_slovenci = 6 | g2013_pravoslavci = 10 | g2013_nisu_izjasnili = 127 | g2013_nepoznato = 70 | g1991_ukupno = 60307 | g1991_muslimani = 28136 | g1991_srbi = 25363 | g1991_hrvati = 4322 | g1991_jugosloveni = 1247 | g1981_ukupno = 62467 | g1981_muslimani = 27083 | g1981_srbi = 26619 | g1981_hrvati = 5314 | g1981_jugosloveni = 2936 | g1981_slovenci = 16 | g1981_crnogorci = 50 | g1981_romi = 75 | g1981_albanci = 26 | g1981_madari = 2 | g1981_makedonci = 10 | g1971_ukupno = 62102 | g1971_muslimani = 24839 | g1971_srbi = 30422 | g1971_hrvati = 6307 | g1971_jugosloveni = 195 | g1971_slovenci = 23 | g1971_crnogorci = 59 | g1971_romi = 12 | g1971_albanci = 22 | g1971_madari = 2 | g1971_makedonci = 8 | g1961_ukupno = 39483 | g1961_muslimani = 12350 | g1961_srbi = 19156 | g1961_hrvati = 4844 | g1961_jugosloveni = 3014 | g1961_crnogorci = 20 | g1961_makedonci = 8 | g1961_slovenci = 17 | g1961_albanci = 5 | g1961_madari = 7 | g1961_romi = 23 }} === Nacionalni sastav stanovništva - naseljeno mjesto Sanski Most === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Sanski Most | vrsta_naseljenog_mjesta = naseljeno mjesto | maticni_broj = 141909 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref>{{cite web |title=Popis 2013 BiH - Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=www.popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=28. 4. 2020 |archive-date=20. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180620181203/http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |url-status=dead }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 25. 4. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 31. 8. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 31. 8. 2015}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 16913 | g2013_bosnjaci = 15930 | g2013_srbi = 401 | g2013_hrvati = 177 | g2013_bosanci = 165 | g2013_romi = 13 | g2013_muslimani = 36 | g2013_bosanciihercegovci = 12 | g2013_albanci = 18 | g2013_jugosloveni = 3 | g2013_turci = 1 | g2013_slovenci = 3 | g2013_pravoslavci = 7 | g2013_nisu_izjasnili = 94 | g2013_nepoznato = 33 | g1991_ukupno = 17144 | g1991_muslimani = 7245 | g1991_srbi = 7831 | g1991_hrvati = 646 | g1991_jugosloveni = 901 | g1981_ukupno = 14027 | g1981_muslimani = 6067 | g1981_srbi = 5691 | g1981_hrvati = 523 | g1981_jugosloveni = 1504 | g1981_crnogorci = 23 | g1981_makedonci = 4 | g1981_slovenci = 9 | g1981_albanci = 14 | g1981_madari = 2 | g1981_romi = 5 | g1971_ukupno = 8682 | g1971_muslimani = 4545 | g1971_srbi = 3410 | g1971_hrvati = 558 | g1971_jugosloveni = 96 | g1971_crnogorci = 22 | g1971_makedonci = 3 | g1971_slovenci = 9 | g1971_albanci = 12 | g1971_madari = 1 | g1961_ukupno = 5096 | g1961_muslimani = 1350 | g1961_srbi = 1732 | g1961_hrvati = 338 | g1961_jugosloveni = 1644 | g1961_crnogorci = 13 | g1961_slovenci = 5 | g1961_albanci = 2 | g1961_madari = 2 }} == Obrazovanje == U općini Sanski Most se nalazi sedam osnovnih škola, te tri srednjoškolske ustanove: gimnazija Sanski Most, MSŠ Sanski Most, koje su smještene u srednjoškolskom centru, te srednja poljoprivredna škola Sanus Futurum. == Zdravstvo == === Prije 2. svjetskog rata === Prvi doktor je došao u Sanski Most 1898, a apoteka je otvorena 1911. Sanski Most je imao babicu već 1885. Za vrijeme [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] u općini, koja je imala oko 57.000 stanovnika, bio je samo 1 ljekar i jedan apotekar, bez bolnice ili bilo kakvog stacionara. Za mnoge ljekarske usluge stanovništvo je moralo ići u [[Prijedor]], gdje također do 1940. nije bilo bolnice, a za bolničke usluge se išlo u [[Banja Luka|Banju Luku]] ili [[Zagreb]]. Tek 1939. sagrađena je bolnička zgrada u Sanskom Mostu, ali do rata nije otvorena jer nije bilo sredstava za opremu bolnice i angažovanje potrebnog osoblja.<ref name="branko">{{Cite book|last=J. Bokan|first=Branko|title=Srez Sanski Most u NOB I|year=1980|pages=214-215}}</ref> S obzirom na siromaštvo znatnog dijela stanovništva, najveći broj oboljelih, naročito u selima, bio je upućen na nadriljekare i vračare, i na narodno liječenje čajevima od lipe, bazge, raznih plodova i ljekovitih biljaka. Doktoru se išlo najčešće tek onda kad nikakvi domaći, narodni lijekovi nisu više pomagali. Zbog toga je smrtnost oboljelih bila velika. Rijetko je koja porodilja išla u bolnicu radi porođaja, izuzev kada bi nastale komplikacije zbog nestručne intervencije seoske žene. Najčešće su u takvim slučajevima, kod porođaja u selima, pomagale samouke babice, žene koje su rodile više djece, pa imale nekog iskustva, ali i nadribabice, koje su se poluprofesionalno bavile ovim poslom.<ref name="branko" /> [[Tuberkuloza]] je bila znatno raširena te uzrok brojnoj smrtnosti djece i odraslih. S obzirom na veoma veliku raširenost ušiju (u kosi i odjeći) kod naročito seoskog stanovništva povremeno se pojavljivao pjegavi [[tifus]], a zbog nehigijenskih bunara i razne epidemije (trbušni tifus, srdobolje i sl.).<ref name="branko" /> U selima, i u nekim siromašnim gradskim domaćinstvima sapun se veoma malo koristio, a rublje se obično otkuhavalo i pralo u lukšiji (pepel od drveta). U mnogim selima nije bilo pitke izvorske vode, već su kopali bunare, a u sušnim i bezvodnim brdskim selima pravljene su cisterne za kišnicu. Zbog toga je voda bila dragocjenost koja se čuvala, pa su je u nekim selima veoma malo trošili za ličnu higijenu i higijenu stanovanja. Tek 1931. sagrađena su tri javna kupatila: u Sanskom Mostu, Starom Majdanu i Lušci Palanci.<ref name="branko" /> Sanski Most nije imao vodovod iako se još 1922. započelo raditi na njegovom projektu.<ref>{{Cite book|title=Bosna i Hercegovina|publisher=Sarajevska sekcija Udruženja jug. inženjera i arhitekata|year=1922|location=Sarajevo|pages=134}}</ref> Ni u drugim naseljima nije bilo vodovoda u kućama, te nije bilo ni uslova za neki viši higijenski standard života. Jedino je u Lušci Palanci, 1932. sagrađen je vodovod sa česmama postavljenim pored puteva. Neposredno pred rat, 1938–40, izgrađena je crpna stanica na plinski motor u Podgori u Miljevcima i po nekoliko rezervoara za vodu u selima Dabar, [[Grdanovci]], Bošnjaci i [[Bosanski Milanovac]]. U budžetu vrbaske banovine za 1940. bilo je planirano 30.000 dinara za dovršenje vodovoda. Međutim, rat je 1941. prekinuo tu akciju za snabdijevanje bezvodnih sela zdravom i pitkom vodom.<ref name="branko" /> == Kultura == ===Nacionalni spomenici=== {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Sanskom Mostu}} {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Sanskom Mostu (privremena lista)}} Odlukom [[Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] u Sanskom Mostu je proglašeno šest [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] <ref>{{Cite web |url=http://www.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&extra=Odluke&blok=2&indexGrad=1&lang=1&idGrad=85 |title=Nacionalni spomenici na web stranici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika |access-date=26. 11. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417100201/http://www.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&extra=Odluke&blok=2&indexGrad=1&lang=1&idGrad=85 |archive-date=17. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref>, dok ih je osam na privremenoj listi.<ref>{{Cite web |url=http://www.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&extra=Privremeni&blok=2&indexGrad=1&lang=1&idGrad=85 |title=Privremena lista Nacionalnih spomenika na web stranici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika |access-date=26. 11. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417091307/http://www.kons.gov.ba/main.php?mod=spomenici&extra=Privremeni&blok=2&indexGrad=1&lang=1&idGrad=85 |archive-date=17. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> == Poznate ličnosti == * [[Mehmed Alagić]] - general * [[Amir Kazić Leo]] - pjevač * [[Amir Talić]] - pisac * [[Ismet Kurtović]] - flautist * [[Senijad Ibričić]] - nogometaš * [[Kemal Malovčić]] - pjevač * [[Vukašin Brajić]] - pjevač i gitarista * [[Mladen Ivanić]] - političar * [[Branislav Borenović]] - političar * [[Sanjin Halimović]] - političar * [[Faris Hasanbegović]] - političar * [[Enver Redžić]] - historičar * [[Edin Šarčević]] - pravnik * [[Brano Miljuš]] - političar i univerzitetski profesor * [[Milan Vukić]] - šahist * [[Milenko Zorić]] - kajakaš * [[Ćana]] - pjevačica == Galerija == <gallery> Datoteka:Fatihova Musalla.JPG|[[Fatihova Musalla]] Datoteka:Pravoslavna crkva sv. Petra i Pavla.jpg|pravoslavna crkva Datoteka:Bliha from above.jpg|[[Bliha (vodopad)|vodopad Blihe]] u Fajtovcima kod Sanskog Mosta Datoteka:Sana River - Sanski Most (cropped).jpg|[[Sana]] Datoteka:Gradski most Sanski Most 2.jpg|gradski most Datoteka:Ušće rijeke Zdene u Sanu.jpg|ušće rijeke Zdene u Sanu u centru Datoteka:Park Sanski Most.jpg|jedan od nekoliko parkova u Sanskom Mostu Datoteka:Stara željeznička stanica Sanski Most.jpg|[[Zgrada stare željezničke stanice (Sanski Most)|zgrada stare željezničke stanice u Sanskom Mostu]] Datoteka:Hamzibegova džamija Sanski Most.jpg|[[Hamza-begova džamija (Sanski Most)|Hamza-begova džamija]] </gallery> == Također pogledajte == *[[Spisak naseljenih mjesta u Sanskom Mostu]] *[[Musalla (Sanski Most)]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Sanski Most}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.sanskimost.gov.ba/ Zvanični sajt općine Sanski Most] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Unsko-sanski kanton}} {{Općina Sanski Most}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine u Unsko-sanskom kantonu]] [[Kategorija:Sanski Most|*]] 97j4avc5phsvrrcubl3jbq7wyva81s4 1974. 0 7610 3923260 3921685 2026-08-31T17:00:49Z AnToni 2325 /* Januar */ 3923260 wikitext text/x-wiki {{godina}} '''1974.''' ([[Rimski brojevi|MCMLXXIV]]) je bila uobičajena godina koja je počela u utorak po gregorijanskom kalendaru, 1974. nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 974. godina 2. milenija i 74. godina 20. stoljeća.{{Godina u drugim kalendarima}} == Događaji == [[Datoteka:LjubomirLjubojevic10.jpg|mini|180x180piksel|Ljubomir Ljubojević]] * Sukob između lidera SKJ i filozofa – "[[Praxis|praksisovaca]]" u Zagrebu i Beogradu (osam profesora s Filozofskog fakulteta), naročito u prvih pet mjeseci godine<ref name="Osa74"/> Ukinuta i [[Korčulanska ljetna škola]] i zabranjen časopis [[Praxis]] * Američka firma ''Westinghouse'' odabrana za gradnju nuklearke u [[Krško]]m (projekat vrijedan 518 miliona dolara, najveći ikad finansiran američkim i evropskim novcem, tj. kreditima)<ref name="Osa74"/> * [[Šah]]: Jugoslavija druga na turniru u Nici, [[Ljubomir Ljubojević]] osvojio turnir u Las Palmasu * Praizveden “Radovan III” sa Zoranom Radmilovićem u glavnoj ulozi * [[Miodrag Bulatovi]]ć objavio “Ljude sa četiri prsta”, roman o emigrantskom podzemlju * "Pegaz" – [[Novi Sad|novosadska]] [[revija]] za historiju i teoriju [[strip]]a * Izmišljena [[Rubikova kocka]] === Januar=== * [[1. januar]] – [[7. mart]] – Trodnevni radna sedmica u Velikoj Britaniji, usljed nestašice uglja prouzrokovanog rudarskim štrajkom * [[januar]] – [[EI Niš]] počela proizvodnju TV aparata u boji ("Spektar kolor specijal") * ca. [[6. januar]] – [[Igor Mandić]] i [[Mirko Božić]] napustili uredništvo zagrebačkog časopisa "Oko", protiveći se prenošenju sovjetskih stavova u diskusiji o [[konzumerizam|konzumerizmu]] u Jugoslaviji * [[8. januar]] – Ustavna komisija [[SFRJ]] nakon javne rasprave pripremila konačni nacrt Ustava (22. 1. predstavljen Vijeću naroda) === Februar === * [[1. februar]] – U požaru u 25-spratnoj poslovnoj zgradi "Joelma" u [[Sao Paulo|Sao Paulu]] ([[Brazil]]) poginulo je 189 osoba * [[12. februar]] – [[Jugoslavija]], [[Mađarska]] i [[Čehoslovačka]] potpisali sporazum o gradnji [[Jadranski naftovod|Jadranskog naftovoda]][[13. februar]] – [[Aleksandar Solženjicin]] proteran iz [[SSSR]] i oduzeto mu državljanstvo * [[februar]] – Prebjegli čehoslovački general [[Jan Šejna]] tvrdi da postoji "Plan Polarka", koji predviđa upad [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]] u Jugoslaviju preko [[Austrija|Austrije]], u slučaju nereda poslije Titove smrti.<ref name="Osa74">[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/81-3-1.shtml Yugoslavia 1974] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309114335/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/81-3-1.shtml |date=9 Mart 2016 }}, Slobodan Stanković, Radio Free Europe, na Osa Archivum</ref><ref>[http://www.carlisle.army.mil/USAWC/Parameters/Articles/1988/1988%20luchak.pdf Austria and US Security], John M. Luchak, str. 93</ref>. Jugoslavenski mediji kasnije to uglavnom nazivaju lažima * [[19. februar|19.]] – [[22. februar]] – Aziz Hadžihasanović u "Oslobođenju" upozorava na muslimanski [[nacionalizam]], podjednako opasan kao srpski i hrvatski<ref name="Ramet">Sabrina Ramet, Tri Jugoslavije...</ref> * [[21. februar]] – Skupština [[SFRJ]] donijela novi [[Ustav SFRJ 1974|Ustav]] koji je bio na snazi do [[Raspad SFRJ|raspada]] države, najduži ustav na svijetu. Savezna skupština dvodomna, sa delegatskim umjesto poslaničkog sistema. [[Predsjedništvo SFRJ]] ima 8 članova (po jedan iz 6 republika i 2 pokrajine) i [[Tito]] kao Predsjednik Republike. Formirane [[Autonomna pokrajina|autonomne pokrajine]] [[Vojvodina]] i [[Kosovo]] * Narednih dana i novi ustavi republika i pokrajina – ove druge ranije imale statute, istovremeno su dio Srbije i konstitutivni dijelovi federacije, imaju zakonodavnu, izvršnu i sudsku vlast * [[22. februar]] – [[Pakistan]] priznao nezavisnost [[Bangladeš]]a (bivši Istočni Pakistan, nezavisnost proglašena [[1971]]) * [[24. februar]] – Osnovan [[Mostarski teatar mladih]] * [[27. februar]] – Počelo 13. [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1974.|svjetsko prvenstvo]] u [[biatlon]]u u muškoj konkurenciji, u [[SSSR|sovjetskom]] gradu [[Minsk]]u * [[28. februar]] – Izbori u [[UK]] dovode do smjene na čelu vlade: laburista [[Harold Willson]] je opet na čelu vlade (njegova partija nema apsolutnu većinu – ''Hung parliament'') === Mart === * [[1. mart|1]] – [[8. mart]] – Delegacija [[SKJ]] na čelu sa [[Kiro Gligorov|Kirom Gligorovim]] u zvaničnoj posjeti [[Sjeverna Koreja|Sjevernoj Koreji]]<ref>[http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-385.shtml Yugoslav-North Korean Relations Improving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728065319/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-385.shtml |date=28 Juli 2011 }}, S.Stanković, OSA-RFE</ref> * [[2. mart]] – Posljednji voz "Ćiro" na uskotračnoj pruzi [[Užice]] – [[Višegrad]] * [[3. mart]] – U dotad [[Avionska nesreća|najtežoj nesreći]] u historiji civilnog zrakoplovstva, poginulo je svih 346 osoba u turskom putničkom [[avion]]u [[DC-10]], koji se srušio blizu [[Pariz]]a * [[8. mart]] – U Parizu otvoren aerodrom ''Charles de Gaulle'' * [[8. mart]] – U [[Conakry]]ju, [[Gvineja]], zaključen ugovor o osnivanju Međunarodne [[boksit]]ne asocijacije – Jugoslavija jedna od članica * [[18. mart]] – Kraj [[Naftna kriza 1973|Naftne krize]] započete [[1973]]., većina [[OPEC]]-ovih zemalja prekida 5-mjesečni embargo protiv [[SAD]], Evrope i [[Japan]]a * [[21. mart|21.]] – [[30. mart]] – Grupa B svjetskog šampionata u [[hokej]]u na ledu u [[Ljubljana|Ljubljani]], SAD prve, Jugoslavija druga * [[29. mart]] – U Kini otkrivena [[Vojska od terakote]] * [[mart]] – [[maj]] – Izbori delegata za skupštine na raznim nivoima u SFRJ === April === * [[6. april]] – [[Eurosong 1974|Pjesma Evrovizije]]: Legendarna pobjeda švedske grupe "[[ABBA]]" sa pjesmom ''Waterloo'', jugoslavenska [[Korni grupa]] je 12. sa "Mojom generacijom" * [[7. april]] – "Barski kongres" pro-[[Informbiro|ibeovske]] "Komunističke partije Jugoslavije" – milicija pohapsila učesnike (osuđeni u septembru) * [[22. april]] – Završena "[[Beograđanka]]" ("Palata Beograd"), velika robna kuća u centru glavnog grada Jugoslavije * [[22. april]] – Osnovana Akademija umjetnosti u Novom Sadu * [[24. april]] – [[Stephen King]] objavio prvi roman pod svojim imenom – ''Carrie'' * [[25. april]] – Nenasilna "[[Revolucija karanfila]]" u [[Portugal]]u – okončano 48 godina diktature [[Antonio Salazar|Salazara]] pa [[Marsel Kaetano|Kaetana]] === Maj === * [[7. maj]] – [[Njemački kancelar]] [[Willy Brandt]] podnio ostavku * [[15. maj]] – Konstituisanje nove, dvodomne, Savezne skupštine SFRJ, [[Kiro Gligorov]] izabran za njenog predsjednika * [[16. maj]] – [[Josip Broz Tito]] proglašen za doživotnog predsjednika [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] * [[17. maj]] – [[Džemal Bijedić]] ponovo izabran za saveznog premijera ([[Savezno izvršno vijeće]]) * [[18. maj]] – [[Indija]] detonira prvu [[nuklearno oružje|nuklearnu bombu]] – šesta nacija na svijetu s takvom mogućnošću * [[27. maj|27.]] – [[30. maj]] – Deseti kongres [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]], Tito izabran za doživotnog predsjednika [[SKJ]] ("bez ograničenja mandata"). Centralni komitet sa 166 članova, Predsjedništvo CK (39 članova), 12-člani Izvršni komitet (sekretar [[Stane Dolanc]]). Srpskog kadra [[Mijalko Todorović|Mijalka Todorovića]] nema među najvišim partijskim funkcionerima<ref name="Osa74"/> * [[maj]] – Predstavljena prva generacija [[Volkswagen Golf]]a === Juni === * [[7. juni]] – Puštena u rad zemaljska satelitska stanica u Prilikama kod [[Ivanjica|Ivanjice]] * [[13. juni]] – [[7. juli]] – [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 1974.]], u [[Zapadna Njemačka|Zapadnoj Njemačkoj]]. Domaćini u finalu porazili Holandiju 2-1. Jugoslavija prošla u drugi (također grupni) krug, gdje je izgubila sve utakmice (retrospektivno 7. mjesto) * [[18. juni]] – Jugoslavija pobijedila Zair sa 9-0 u prvom krugu takmičenja * [[30. juni]] – Čuveni ruski [[balet]]ski igrač [[Mihail Barišnjikov]] napustio tokom turneje po Kanadi ansambl baleta Boljšoj teatra i ostao da živi na Zapadu === Juli === * [[1. juli]] – Umro [[argentina|argentinski]] predsjednik [[Juan Perón]], nasljeđuje ga supruga [[Isabel Peron|Isabel]] * [[15. juli]] – Grupa oficira grčke narodnosti u [[kipar]]skoj Nacionalnoj gardi, pristalice pripajanja [[Kipar|Kipra]] [[Grčka|Grčkoj]], izvršili [[vojni udar]] zbacivši sa vlasti predsjednika [[arhiepiskop]]a [[Makarios]]a. Vlast je preuzeo [[Nikos Sampson]] a Makarios privremeno napušta [[Kipar]] * [[19. juli]] – Španski diktator [[Francisko Franco]] zbog bolesti je privremeno predao vlast princu [[juan Carlos|Juanu Carlosu]] (do 2. septembra) * [[20. juli]] – (Prva) [[Turska invazija Kipra]] * [[23. juli]] – Grčka vojna vlada pozvala [[Konstantin Karamanlis|Konstantina Karamanlisa]] da se vrati iz izbjeglištva u [[Pariz]]u i formira vladu. To je bio kraj sedmogodišnje vladavine vojne hunte u Grčkoj * [[27. juli]] – ''[[Afera "Watergate"|Watergate]]'': Sudski komitet [[Predstavnički dom SAD|Predstavničkog doma SAD]] odobrio prvi član za opoziv predsjednika [[Richard Nixon|Nixona]]: ometanje pravde (u tri sljedeća dana i za zloupotrebu vlasti i nepoštovanje Kongresa) * [[28. juli]] – Otvoren [[Njegošev mauzolej]] na [[Lovćen]]u, rad [[Ivan Meštrović|Ivana Meštrovića]] === August === * [[5. august]] – Bijela kuća objavila ''Smoking Gun'' snimku, koja pokazuje da je Nixon od početka učestvovao u zataškavanju provale u Watergate * [[8. august]] – [[Richard Nixon]] objavio da podnosi ostavku * [[9. august]] – [[Gerald Ford]] je novi predsjednik SAD (jedini koji nije učestvovao na predsjedničkim izborima) * [[14. august]] – Nakon prekida u pregovorima sa kiparskom stranom, [[Turska]] preduzima drugu invaziju [[Kipar|Kipra]] u kojoj zauzima 37% ostrva * [[30. august]] – [[Željeznička nesreća u Zagrebu (1974.)|Željeznička katastrofa]] u [[Zagreb]]u, ekspresni voz [[Beograd]]-[[Dortmund]] iskočio iz tračnica, poginulo 153 ljudi === Septembar === * [[8. septembar]] – TWA Flight 841 pao u Jonsko more, oboren bombom – prvi poznati slučaj samoubilačke misije * [[10. septembar]] – [[Portugal]] priznao nezavisnost [[Gvineja Bisau|Gvineje Bisau]] (proglašena prethodne godine) * [[12. septembar]] – Vojna hunta [[Derg]] zbacila [[Haile Selasije|Haila Selasija]], cara [[Etiopija|Etiopije]] * [[23. septembar]] – [[BBC]] započinje servis ''Ceefax'' ([[teletekst]]) === Oktobar === * [[9. oktobar]] – [[Švicarska]] zrakoplovna tvrtka ''Swiss Air'' prevezla je na jug stotine hiljada [[lastavica]] kako bi ih spasila od nenadane rane hladnoće * [[20. oktobar]] – Povodom 30-godišnjice oslobođenja, predsjednik Tito odlikovao Beograd [[Orden narodnog heroja|Ordenom narodnog heroja]] * [[30. oktobar]] – [[Boks]]-meč ''[[The Rumble in the Jungle]]'' u [[Kinshasa|Kinshasi]] – [[Muhammad Ali]] porazio [[George Foreman]]a * [[oktobar]] – Osuđeni dr. Đuro Đurović i Zagorka Stojanović "četnički zaverenici"<ref name="Osa74"/> === Novembar === * [[12. novembar]] – [[Južna Afrika]] suspendovana iz Generalne skupštine [[Ujedinjene nacije|UN]] zbog politike [[apartheid]]a * [[14. novembar]] – Beograd zbog financijskih teškoća odustao od organizacije [[Univerzijada|Univerzijade]], koja je trebala biti održana u septembru [[1975]]. (tada je održana u Rimu, a u Beogradu tek [[2009]], u međuvremenu u Zagrebu [[1987]]) * [[18. novembar]] – Prvi album [[Bijelo dugme|Bijelog dugmeta]] – ''[[Kad bi' bio bijelo dugme]]'' * [[19. novembar]] – Narodna skupština Srbije odobrila amandmane kojim je povećana kontrola nad univerzitetima i nastavnim osobljem (pogođeni profesori sa Filozofskog fakulteta)<ref name="Osa74"/> * [[21. novembar|21]]–[[23. novembar]] – Deveti kongres [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|Saveza socijalističke omladine Jugoslavije]] * [[22. novembar]] ** Počelo suđenje 15-članoj "ustaškoj terorističkoj grupi" u [[Zadar|Zadru]]<ref name="Osa74"/> ** [[Palestinska oslobodilačka organizacija]] dobila status posmatrača u [[Ujedinjene nacije|UN]]-u * [[24. novembar]] – Otkriven skelet [[Lucy (australopitek)|Lucy]], pripadnice vrste ''[[Australopithecus afarensis]]'' * [[25. novembar]] – U Velikoj Britaniji van zakona stavljena teroristička [[Irska republikanska armija]], četiri dana poslije podmetanja eksploziva u dva ''puba'' u [[Birmingham]]u i pogibije 21 osobe * [[27. novembar]] – Emitirana prva emisija za djecu iz ciklusa ''[[Kocka, kocka, kockica]]'' === Decembar === * [[7. decembar]] – [[Kipar]]ski predsjednik arhiepiskop Makarios III trijumfalno je dočekan na Kipru koji je napustio [[15. juli|15. jula]] 1974. poslije [[državni udar|državnog udara]]. Prevrat na Kipru organizovali su [[Grčka|grčki]] [[oficir]]i, ali nisu uspjeli da zadrže [[vlast]] * [[8. decembar]] – [[Grčka|Grci]] su na [[referendum]]u velikom većinom glasali za [[republika|republiku]], a protiv restauracije [[monarhija|monarhije]] * [[25. decembar]] – [[Ciklon]] gotovo uništio [[Australija|australijski]] grad [[Darwin (Australija)|Darvin]] == 1974. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == === Januar=== * [[1. januar]] – [[Zabine]], austrijska muzičarka, glumica i folk-pjevačica * [[3. januar]] – [[Vasily Gherghy]], [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac * [[9. januar]] – [[Domagoj Margetić]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[novinar]] i [[Publicistika|publicista]] * [[14. januar]] – [[Daniela Gârbacea]], [[Rumunija|rumunska]] [[biatlon]]ka i [[Nordijsko skijanje|nordijska skijašica-trkačica]]. * [[17. januar]] – [[Aleksandar Menjšikov]], [[Kazahstan|kazaški]] [[biatlon]]ac * [[18. januar]] – [[Igor Bacal]], [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac * [[27. januar]] – [[Ole Einar Bjørndalen]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac * [[30. januar]] – [[Olivia Colman]], engleska glumica === Februar === * [[14. februar]] – [[Valentina Vezzali]], [[italija]]nska [[Mačevanje|mačevalkinja]] i [[političar]]ka * [[25. februar]] – [[Nína Dögg Filippusdóttir]], islandska glumica i producentkinja * [[26. februar]] – [[Martina Seidl]], njemačka biatlonka === Mart === * [[3. mart]] – [[Cameron Morton]], [[Australija|australijski]] olimpijski [[biatlon]]ac * [[20. mart]] – [[Carsten Ramelow]], njemački [[nogomet]]aš === April === * [[5. april]] – [[Katja Holanti]], finska [[biatlon]]ka * [[13. april]] – [[Martin Höllwarth]], [[Austrija|austrijski]] [[skijaš-skakač]] * [[17. april]] – [[Victoria Beckham]], [[UK|britanska]] [[pop muzika|pop]]-[[pjevanje|pjevačica]] (''[[Spice Girls]]'') i [[brak|supruga]] [[David Beckham|Davida Beckhama]] === Maj === * [[12. maj]] – [[Olga Melnik]], [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka * [[16. maj]] – [[Laura Pausini]], italijanska [[Pjevanje|pjevačica]] i tekstopisac * [[24. maj]] – [[Florence Baverel-Robert]], francuska [[biatlon]]ka * [[28. maj]] – [[Bojana Maljević]], srbijanska glumica * [[30. maj]] – [[Cee Lo Green]], američki [[hip-hop|reper]], [[tekstopisac]] i [[glumac]] === Juni === * [[8. juni]] – [[Vanessa Glođo]], bosanskohercegovačka glumica * [[15. juni]] – [[Merle Viirmaa]], estonska [[biatlon]]ka === Juli === * [[3. juli]] – [[Carolina Ödman-Govender]], švicarska fizičarka i astronomkinja * [[7. juli]] – [[Liv Grete Skjelbreid]], norveška biatlonka * [[8. juli]] – [[Elvir Baljić]], bosanskohercegovački [[nogomet]]aš * [[13. juli]] – [[Sandra Lončarić]], hrvatska glumica * [[24. juli]] – [[Haris Brkić]], bosanskohercegovački [[košarka]]š === August === === Septembar === * [[5. septembar]] – [[Savo Minić]], bosanskohercegovački i srpski političar i advokat * [[10. septembar]] – [[Ben Wallace]], američki košarkaš * [[11. septembar]] – [[Orlando Duque]], [[Kolumbija|kolumbijski]] [[Ekstremni skokovi u vodu|ekstremni skakač u vodu]] * [[19. septembar]] – [[Ivana Knežević]], srbijanska glumica * [[23. septembar]] – [[Vesna Petković]], austrijsko-srbijanska pjevačica, tekstopisac, aranžerica, zborovođa i glumica === Oktobar === * [[13. oktobar]] – [[Boris Pašalić]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] srpski političar * [[26. oktobar]] – [[Igor Karača]], bosanskohercegovački i američki kompozitor * [[30. oktobar]] – [[Dijana Bolanča]], hrvatska glumica === Novembar === * [[9. novembar]] ** [[Alessandro Del Piero]], italijanski nogometaš ** [[Sven Hannawald]], njemački [[skijaš-skakač]] * [[11. novembar]] – [[Leonardo DiCaprio]], američki [[glumac]] * [[14. novembar]] – [[Anna Stera-Kustucz]], [[poljska]] [[biatlon]]ka * [[25. novembar]] – [[Kristina Brounéus]], [[švedska]] [[biatlon]]ka === Decembar === * [[8. decembar]] – [[Irina Nikulčina]], [[bugarska]] [[biatlon]]ka i [[Skijaško trčanje|skijašica-trkačica]] * [[19. decembar]] – [[Jasmila Žbanić]], bosanskohercegovačka [[režiser]]ka * [[30. decembar]] – [[Rifat Fejzić]], [[reisul-ulema]] Islamske zajednice u Crnoj Gori == Umrli == === Januar=== === Februar === === Mart === === April === * [[2. april]] – [[Georges Pompidou]], francuski političar i državnik * [[11. april]] – [[Abraham Robinson]], američki matematičar === Maj === * [[3. maj]] – [[Ljubica Janković]], srbijanski etnomuzikolog * [[14. maj|14 maj]] – [[Vaso Butozan]], prvi rektor Univerziteta u Sarajevu i prvi predsjednik ANU BiH * [[24. maj]] – [[Duke Ellington]], američki pijanist, dirigent i kompozitor džez-muzike * [[25. maj]] – [[Gabrijel Jurkić]], bosanskohercegovački slikar === Juni === === Juli === * [[1. juli]] – [[Juan Perón]], argentinski general i predsjednik * [[11. juli]] – [[Pär Lagerkvist]], švedski književnik * [[29. juli]] – [[Erich Kästner]], njemački književnik === August === * [[22. august]] – [[Jacob Bronowski]], poljsko-britanski matematičar i filozof === Septembar === === Oktobar === === Novembar === * [[13. novembar]] – [[Vittorio De Sica]], italijanski filmski režiser i glumac === Decembar === * [[24. decembar]] – [[Ida Kar]], britanska fotografkinja, armenskog porijekla == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Martin Ryle]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] ** [[Antony Hewish]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[Paul J. Flory]], [[SAD]] * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Albert Claude]], [[Belgija]] ** [[Christian de Duve]], [[Belgija]] ** [[George E. Palade]], [[SAD]] * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[Eyvind Johnson]], [[Švedska]] ** [[Harry Martinson]], [[Švedska]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Seán MacBride]], [[Irska]] ** [[Eisaku Sato]], [[Japan]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|Ekonomija]] ** [[Gunnar Myrdal]], [[Švedska]] ** [[Friedrich August von Hayek]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|1974|1974.}} qkhzkisflx044bbj6z6ize2kny1gru3 Sana 0 7779 3923303 3849924 2026-08-31T22:35:51Z Bosancica by MK 173186 Dodana slika 3923303 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Sana | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Kupaliste Bijeli Brodovi - Rijeka Sana - Sanski Most-bs.jpg | veličina_slike = 250 | slika_alt = | opis_slike = Kupalište Bijeli Brodovi na rijeci Sani | slika_karta = | veličina_karte = | karta_alt = | karta_opis = | mapframe = yes | mapframe-coordinates = {{Coord|45|02|48|N|16|22|43|E}} | mapframe-caption = Tok Sane | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | mapframe-marker = water | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-frame-height = 200 | dužina = 146 | izvor = [[Vrelo Sane]] kod [[Donja Pecka|Donje Pecke]] i [[Vrbljani|Vrbljana]], na području [[Ribnik]]a | nadmorska visina izvora = oko 414 | izvor_lat_d = 44 | izvor_lat_m = 25 | izvor_lat_s = 18 | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = 16 | izvor_long_m = 51 | izvor_long_s = 23 | izvor_long_EW = E | ušće = [[Una]] kod [[Novi Grad|Novog Grada]] | nadmorska visina ušća = oko 122 | ušće_lat_d = 45 | ušće_lat_m = 02 | ušće_lat_s = 48 | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = 16 | ušće_long_m = 22 | ušće_long_s = 43 | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Una|Unu]] | etimologija = | prosječni protok = 68,7 kod [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] | površina sliva = 4.189 | riječni_sistem = [[Una]] | progresija = [[Una]] → [[Sava]] → [[Dunav]] → [[Crno more]] | lijeve_pritoke = [[Ribnik (rijeka)|Ribnik]], Glibaja, [[Bliha]] (oko 23,9 km), [[Zdena]] (oko 5 km), [[Dabar (rijeka)|Dabar]] (oko 6–7 km), Majdanska rijeka, Volar, Gračanica, Stara rijeka, [[Sanica (rijeka)|Sanica]] (22 km), [[Japra]] (oko 47 km) | desne_pritoke = Korana, [[Meljdanka]], [[Kozica (pritoka Sane)|Kozica]] (oko 4 km), Vučaj potok, Potočanska rijeka, Kijevska rijeka, Tramošnjica, Gluvač, Glamočnica, Kruharuša, [[Sasina (rijeka)|Sasina]] (oko 2 km), Pilješka rijeka, Mala rijeka, Bukovac, [[Gomjenica (rijeka)]] (56,7 km) | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | lokacija = [[Ribnik]], [[Ključ]], [[Sanski Most]], [[Prijedor]], [[Novi Grad]] | gradovi kroz koje protiče = [[Ključ]], [[Sanski Most]], [[Prijedor]], [[Novi Grad]] | sliv = [[Crnomorski sliv]] | plovnost = Nije plovna }} [[Datoteka:Sana river.jpg|mini|desno|300px|Rijeka Sana kod [[Podovi|Podova]] (2005)]] '''Sana''' je rijeka u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] i desna pritoka [[Una|Une]], na krajnjem zapadu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Ime rijeke je nastala od [[Latinski jezik|latinske]] riječi "Aqua Sanus", sa značenje "zdrava voda".<ref name="sana-study">{{cite journal|last1=Sabljić|first1=Duško|last2=Bajić|first2=Dejan|year=2024|title=Optimizing agricultural land use: A GIS-based assessment of suitability in the Sana River Basin, Bosnia and Herzegovina|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/geo-2022-0683/pdf|journal=Open Geosciences|volume=16|issue=1|doi=10.1515/geo-2022-0683|access-date=16. 5. 2026}}</ref> Sana izvire iz tri jaka kraška vrela, na kraškoj visoravni kod sela [[Donja Pecka]] i [[Jasenovi Potoci]], općina Mrkonjić Grad. Nakon otprilike 1,5&nbsp;km ova tri vrela se spajaju u jedan tok. U donjem toku, od izvora pa sve do [[Ključ (općina)|Ključa]], Sana je veoma hladna i čista rijeka. U toku od Ključa do [[Sanski Most|Sanskog Mosta]] se može okarakterisati kao prelazna rijeka i u tom dijelu toka, u mjestu Vrhpolje, Sana prima svoju najveću pritoka, rijeku [[Sanica (rijeka)|Sanicu]] koja dotiče iz pravca [[Grmeč]]a. Od Sanskog Mosta pa dalje, Sana gubi sve odlike kraške rijeke i poprima odlike normalnog riječnog toka. Sve do [[Prijedor]]a, tok rijeke Sane zadržava pravac od juga prema sjeveru. U Prijedoru mijenja sjeverni pravac oticanja u uporednički ka zapadu, zbog udara od padine planine [[Kozara|Kozare]], obilazeći Majdansku planinu. Prije nego što promjeni tok prema zapadu, na 300 metara u Sanu se ulijeva njena desna pritoka Gomjenica. Ulijeva se u rijeku [[Una|Unu]] u Novom Gradu. Do rata u BiH, fabrika papira Celpak iz Prijedora, ispuštala je otpadne vode u Sanu, pa je daljnji tok od Prijedora nizvodno bio zagađen. Fabrika je ugašena pa je zagađivanje smanjeno. U mjesecu junu se održava manifestacija “Dan rijeke Sane”, ekološka manifestacija koja ima za cilj zaštitu i očuvanje rijeke. U centru zbivanja ove manifestacije je ekološka štafeta koja ide od [[Ribnik]]a do ušća rijeke. Učesnici ove manifestacije su sportska i ekološka društva u slivu rijeke Sane. Uprkos nastojanju '''Koalicije za zaštitu Sane''', koja broji 22 udruženja građana predvođenih općinom Ribnik, čiji su ciljevi obustavljanje izgradnje hidroelektrane na rijeci Sani i održivo korištenje vodnih resursa ove rijeke, radovi su počeli 2014. U okviru radova planira se izmještanje Sane iz gornjeg toka i da se cijevima odvede do mašinske zgrade, ostavljajući kanjon bez vode u dužini od 3 kilometra.<ref>{{Cite web |url=http://www.6yka.com/novost/35900/unistavanje-rijeke-sane-zbog-izgradnje-mini-hidroelektrana |title=Arhivirana kopija |access-date=20. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310093144/http://www.6yka.com/novost/35900/unistavanje-rijeke-sane-zbog-izgradnje-mini-hidroelektrana |archive-date=10. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> == Historija == Na prostoru [[Slavonija|Slavonije]], u doba [[eneolit]]a, nastala je [[Vučedolska kultura]]. Kultura se proširila na okolna područja, pri čemu javlja se niz regionalnih tipova [[Vučedolska kultura u Bosni i Hercegovini|vučedolske kulture]]. Zapadnobosanski ili hrustovački tip zauzima prostor zapadne Bosne, odnosno porječje rijeke Sane. Najvažnija nalazišta su: pećina [[Hrustovača]], [[Dabarska pećina]] i Zecovi kod [[Prijedor]]a.<ref>[http://documents.tips/documents/vucedolska-kultura-u-bih-ispravka-2003-55b34862154f0.html Vučedolska kultura u BiH]</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|Sana River}} {{Hidrografija BiH}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Rijeke u Sanskom Mostu]] [[Kategorija:Pritoke Une]] e8yk1t8nyh1m0cql1h3dvopu5zrysbe Bosanska krajina 0 8188 3923231 3903700 2026-08-31T14:20:00Z Z1KA 87045 3923231 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bosanska krajina01.png|mini|desno|300px|Karta regije s gradovima.]] '''Bosanska krajina''' jest [[Geografija|geografska]] regija [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], podregija [[Bosna (regija)|Bosne]] uklopljena u tri rijeke: [[Una]], [[Sava]] i [[Vrbas]]. Regija je historijska, ekonomska i kulturna oblast Bosne i Hercegovine. Najveći grad i historijski centar je [[Banja Luka]] a ostali gradovi/općine su: [[Bihać]], [[Cazin]], [[Velika Kladuša]], [[Bužim]], [[Sanski Most]], [[Prijedor]], [[Gradiška]], [[Kozarska Dubica]], [[Novi Grad]], [[Bosanska Krupa]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Bosanski Petrovac]], [[Kotor-Varoš]], [[Šipovo]], [[Mrkonjić Grad]], [[Drvar]], [[Bosansko Grahovo]], [[Kneževo]], [[Laktaši]] i [[Čelinac]].<ref name="atlas">{{cite book|author=Mučibabić B., Ed.|year=1998|title=Geografski atlas Bosne i Hercegovine|publisher= Geodetski zavod BiH|place=Sarajevo|isbn=9958-766-00-0}}</ref> Bosanska krajina nema administrativno utvrđene granice, niti ima političko predstavništvo u trenutnoj upravnoj strukturi države Bosne i Hercegovine, ali ima značajan kulturno-historijski identitet koji je formiran kroz mnoge historijske i ekonomske događaje. == Ime == Regija koju danas poznajemo kao Bosanska krajina djelomično je obuhvatala srednjovjekovne teritorije [[Donji Kraji]] i Zapadne strane. Osmanlije su teritoriju nazivali ''Serhat'' ({{Jez-bs|Krajina}}). Između 16. i 19. vijeka teritorija između [[Una|Une]] i [[Vrbas]]a je na nekim geografskim kartama označavana kao Turska Hrvatska.<ref name="magas">{{cite book|last1=Magaš|first1=Branka|last2=Žanić|first2=Ivo|title=The War in Croatia and Bosnia-Herzegovina 1991–1995|url=https://archive.org/details/warincroatiabosn0000unse|publisher=[[Taylor & Francis]]|year=2001|page=[https://archive.org/details/warincroatiabosn0000unse/page/11 11]|isbn=0-7146-8201-2}}</ref><ref>{{cite journal|author=Borna Fuerst-Bjeliš, Ivan Zupanc|year=2007|title=Images of the Croatian Borderlands: Selected Examples of Early Modern Cartography|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=32632|journal=Hrvatski geografski glasnik|issue=69/1|page=16|access-date=25. 6. 2010|quote=Schimek's Map of the Turkish Croatia, 1788. (Facsimile from Marković 1998). "Turkisch Croatien"}}</ref> Pojam su prvi put svojim geografskim kartama koristili vojni kartografi koji su radili za Austro-osmanlijsku graničnu komisiju koja je oformljenja povodom mirovnih ugovora u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]] 1699. i Požarevcu 1718.<ref name="magas" /><ref>{{cite journal|author=|year=2023|title=Barry Lawrence Ruderman|url=https://www.raremaps.com/category/Maps/Europe/Balkans/Croatia_&_Slovenia?order_by=creator|journal=Rare Maps|issue=|page=|access-date=13. 10. 2023|quote=Antique maps of Croatia & Slovenia}}</ref> Sredinom 19. vijeka ime Turska Hrvatska uglavnom je iščezlo nakon Austrougarskog pripajanja Bosne, te se termin Bosanska Krajina počeo češće koristiti,<ref name="magas" /> a prva upotreba tog termina bilježi se 1594.<ref name="VukičićGošić1985">{{cite book|author1=Dragomir Vukičić|url=https://books.google.com/books?id=gqUaAAAAIAAJ|title=Collection of papers and materials of the fifth Yugoslav onomastic conference|author2=Nevenka Gošić|publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|year=1985|page=75}}</ref> == Kultura == Institucije koje održavaju kulturni identitet Bosanske krajine su u Banjoj Luci, gdje se nalazi [[Muzej Bosanske krajine]] i [[Narodno Pozorište Bosanske krajine]]. == Galerija == <gallery> Datoteka:Banja Luka vue générale.jpg|[[Banja Luka]] Datoteka:Bihacka-kula.jpg|[[Bihać]] Datoteka:Gradiška.jpg|[[Gradiška]] |[[Cazin]] Datoteka:Hotel prijedor wiki.jpg|[[Prijedor]] Datoteka:2010 08 Kljuc Stari Grad Tower1a.jpg|[[Ključ (općina)|Ključ]] Datoteka:Hamzibegova džamija Sanski Most.jpg|[[Sanski Most]] Datoteka:Bos.Novi2004.jpg|[[Novi Grad]] Datoteka:Bos Krupa, Una.jpg|[[Bosanska Krupa]] Datoteka:Bos.Otoka2004.jpg|[[Bosanska Otoka]] Datoteka:Velika Kladusa, Bosnia-Herzegovina, Castle.JPG|[[Velika Kladuša]] </gallery> == Također pogledajte == * [[Bihaćka krajina]] * [[Cazinska krajina]] ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://krajina.ba/ Krajina.ba | Informativni portal Bosanske krajine] {{Simboli jezika|bs|Bosanski}} {{Regije u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Regije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historijske regije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanska krajina|*]] [[Kategorija:Historija Bosanske krajine|*]] dmk9znpwljpyp1i9nr9f2irlp2rtt8v Aleksandar Hemon 0 10194 3923386 3923166 2026-09-01T10:37:07Z GoodBosnian 170315 3923386 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Aleksandar Hemon | slika = Aleksandar Hemon 3280355.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1964|09|09}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], SFRJ | datum_smrti = | mjesto_smrti = | nacionalnost = bosanskohercegovačka, američka | druga_imena = | zanimanje = pisac, esejist, novinar, kolumnist | godine_aktivnosti = 2004–danas | poznat_po = | značajna_djela = | veb-sajt = aleksandarhemon.com }} '''Aleksandar Hemon''' američki je i [[BiH|bosanskohercegovački]] pisac, esejist, novinar i scenarist.<ref>{{Cite web|url=https://lannan.georgetown.edu/aleksandar-hemon/|title=Aleksandar Hemon|website=Lannan Center for Poetics and Social Practice|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Rođen je i odrastao u [[Sarajevo|Sarajevu]], a od 1992. živi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://international.princeton.edu/news/migration-displacement-and-adaptation-aleksandar-hemons-journey-refugee|title=Migration, Displacement and Adaptation: Aleksandar Hemon’s Journey as a Refugee {{!}} Princeton International|date=11. 12. 2024|website=international.princeton.edu|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pshares.org/authors/aleksandar-hemon/|title=Aleksandar Hemon|website=Ploughshares|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Piše na [[Bosanski jezik|bosanskom]] i [[Engleski jezik|engleskom jeziku]], a najveći dio književnog opusa na engleskom jeziku nastao je nakon njegovog preseljenja u SAD. Autor je [[Roman|romana]], zbirki [[Pripovijetka|pripovijetki]], memoarske i esejističke [[Proza|proze]], novinskih tekstova i [[Scenarij|scenarija]].<ref>{{Cite web|url=https://literaturfestival.com/en/authors/hemon/|title=Aleksandar Hemon|website=International Literature Festival Berlin|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemon je dobitnik Guggenheimove stipendije 2003. i MacArthur Fellowshipa 2004. godine.<ref>{{Cite web|url=https://academic.macmillan.com/author/aleksandarhemon|title=Aleksandar Hemon {{!}} Authors {{!}} Macmillan|website=Macmillan Academic|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Njegov roman ''The Lazarus Project'' bio je finalist za nagrade National Book Award i National Book Critics Circle Award, a 2020. dobio je Nagradu Dos Passos. Od 2018. godine profesor je kreativnog pisanja na [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]].<ref>{{Cite web|url=https://arts.princeton.edu/news/2018/09/writer-aleksandar-hemon-to-join-princeton-universitys-creative-writing-faculty|title=Writer Aleksandar Hemon to Join Princeton University’s Creative Writing Faculty {{!}} Lewis Center for the Arts|website=arts.princeton.edu|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> ==Biografija== === Rani život i porodica === Aleksandar Hemon rođen je 9. septembra 1964. godine u Sarajevu, u [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističkoj Republici Bosni i Hercegovini]], tada dijelu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://arts.princeton.edu/people/aleksandar-hemon|title=Aleksandar Hemon {{!}} Lewis Center for the Arts|website=arts.princeton.edu|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Odrastao je u Sarajevu, koje će kasnije zauzimati važno mjesto u njegovom književnom stvaralaštvu.<ref name=":5">{{Cite news|title=Life before loss|url=https://www.theguardian.com/books/2008/aug/30/fiction4|newspaper=The Guardian|date=29. 8. 2008|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Harrison Sophie|last=Interview by}}</ref> Njegov otac Petar bio je inženjer zaposlen u [[Energoinvest|Energoinvestu]], zbog čega je često putovao. Hemonova porodica jedno vrijeme je živjela u [[Demokratska Republika Kongo|Zairu]], dok je većinu vremena provodila u Sarajevu.<ref>{{Cite news|title=To catch a thief|url=https://www.theguardian.com/books/2004/jul/10/featuresreviews.guardianreview3|newspaper=The Guardian|date=10. 7. 2004|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB}}</ref> Porodica je imala i vikendicu na [[Jahorina|Jahorini]].<ref>{{Cite web|url=https://www.cd-cc.si/en/culture/literature-and-humanities/aleksandar-hemon-about-youth|title=Aleksandar Hemon: About a Youth {{!}} Cankarjev dom|website=www.cd-cc.si|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemonovo porodično porijeklo je raznoliko. Očeva porodica bila je [[Ukrajinci|ukrajinskog porijekla]], a njegov pradjed Teodor Hemon doselio se iz zapadne [[Ukrajina|Ukrajine]] u Bosnu prije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. S majčine strane potiče iz bosanske porodice.{{efn|U dostupnim izvorima nije precizirano da li se radi o porodici srpskog ili hrvatskog porijekla; navodi se isključivo njeno bosansko regionalno porijeklo.}} Porodičnu historiju, roditelje i odrastanje u Sarajevu kasnije je obrađivao u autobiografskoj prozi.<ref>{{Cite web|url=https://www.mcdbooks.com/books/my-parents-an-introduction-this-does-not-belong-to-you|title=MCD {{!}} My Parents: An Introduction / This Does Not Belong to You|website=MCD|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Djetinjstvo je proveo u Sarajevu 1960-ih i 70-ih. Rano je pokazao zanimanje za [[film]], [[Muzika|muziku]] i [[Popularna kultura|popularnu kulturu]]. Među njegovim prvim filmskim uspomenama bila je ''[[Bitka na Neretvi (film)|Bitka na Neretvi]]'' [[Veljko Bulajić|Veljka Bulajića]].<ref>{{Cite web|url=https://pescanik.net/djecije-igre/|title=Dječije igre|last=Hemon|first=Aleksandar|date=2. 8. 2009|website=Peščanik|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> U mladosti je svirao u rock-bendu, snimao videospotove i bio zainteresovan za muziku i film.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.salon.com/2013/03/23/aleksandar_hemon_i_cannot_stand_that_whole_game_of_confession_i_have_nothing_to_confess_and_i_do_not_ask_for_redemption/?utm_source=website&utm_medium=social&utm_campaign=ogshare&utm_content=og|title=Aleksandar Hemon: "I cannot stand that whole game of confession. I have nothing to confess and I do not ask for redemption"|last=Bolonik|first=Kera|date=24. 3. 2013|website=Salon.com|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Ta interesovanja kasnije su postala dio njegovog profesionalnog i književnog rada.<ref>{{Cite web|url=https://cd-cc.si/novice/aleksandar-hemon-ne-vem-ali-mladim-lahko-pomagajo-generacije-ki-so-jim-unicile-svet|title=Aleksandar Hemon: "Ne vem, ali mladim lahko pomagajo generacije, ki so jim uničile svet" {{!}} Cankarjev dom|website=cd-cc.si|language=sl|access-date=31. 8. 2026}}</ref> === Obrazovanje === Hemon je studirao književnost na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], gdje je diplomirao 1990. Tokom studija razvijao je interes za književnost i književnu kritiku,<ref name=":2">{{Cite web|url=https://freshairarchive.org/segments/yugoslavian-born-writer-aleksander-hemon|title=Yugoslavian-Born Writer Aleksander Hemon. {{!}} Fresh Air Archive: Interviews with Terry Gross|date=12. 7. 2000|website=freshairarchive.org|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> a istovremeno je počeo objavljivati prve književne i novinarske tekstove.<ref>{{Cite web|url=https://pshares.org/issue-article/john-c-zacharis-award-winner-aleksandar-hemon/|title=John C. Zacharis Award Winner Aleksandar Hemon|website=Ploughshares|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Nakon dolaska u Sjedinjene Američke Države nastavio je obrazovanje na [[Northwestern University|Northwestern Universityju]] u [[Chicago|Chicagu]], gdje je studirao [[Engleska književnost|englesku književnos]]<nowiki/>t i stekao zvanje magistra. Studij je završio 1995.<ref>{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/class-of-2004/aleksandar-hemon|title=Aleksandar Hemon|website=www.macfound.org|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://arts.princeton.edu/news/2018/09/writer-aleksandar-hemon-to-join-princeton-universitys-creative-writing-faculty|title=Writer Aleksandar Hemon to Join Princeton University’s Creative Writing Faculty {{!}} Lewis Center for the Arts|website=arts.princeton.edu|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> === Novinarstvo i kulturni rad u Sarajevu === Prije odlaska iz Sarajeva Hemon je već bio aktivan u kulturnom i novinarskom životu grada. Radio je na Omladinskom programu [[Radio Sarajevo|Radio Sarajeva]], gdje se bavio različitim kulturnim i muzičkim sadržajima. Pisao je i filmske kritike, te druge tekstove o [[Kultura|kulturi]].<ref>[https://sff.ba SFF.ba] | [https://m.sff.ba/novost/11106/aleksandar-hemon-moderator-press-konferencija-takmicarskog-programa-igrani-film Aleksandar Hemon moderator press konferencija Takmičarskog programa – igrani film].</ref> Bio je urednik za kulturu u časopisu ''Naši dani'', a svoje književne i novinarske tekstove objavljivao je na bosanskom jeziku.<ref>{{Cite web|url=https://lithub.com/how-the-writer-uses-humor-aleksandar-hemon/|title=How the Writer Uses Humor: Aleksandar Hemon|last=Freeman|first=John|date=28. 7. 2016|website=Literary Hub|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> U tom periodu stekao je iskustvo novinara i pisca, te se uključio u sarajevsku kulturnu scenu. Njegovi rani uticaji nisu dolazili samo iz [[knjiga]]. Muzika, film, [[novinarstvo]] i sam život u Sarajevu presudno su oblikovali njegov kasniji književni izraz.<ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/aleksandar-hemon-it-s-the-end-of-america-they-just-don-t-know-it-yet-1.2411564|title=Aleksandar Hemon: ‘It’s the end of America. They just don’t know it yet’|last=Wallace|first=Arminta|website=The Irish Times|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> === Odlazak u Sjedinjene Američke Države === Godine 1992. Hemon je otputovao u Sjedinjene Američke Države u okviru programa kulturne i novinarske razmjene.<ref>{{Cite web|url=https://www.chicagoist.com/article/undefined|title=Resurrecting Lazarus: An Interview With Aleksandar Hemon|website=The Chicagoist|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> U Chicago je prvobitno došao na nekoliko mjeseci, s namjerom da se vrati u Sarajevo.<ref name=":6">{{Cite news|title=Aleksandar Hemon: A personal history of Sarajevo|url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/23/aleksandar-hemon|newspaper=The Guardian|date=23. 2. 2013|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=John|last=Freeman}}</ref> Međutim, u Bosni i Hercegovini je počeo [[Rat u Bosni i Hercegovini|rat]], a [[opsada Sarajeva]] onemogućila mu je povratak. Hemon je ostao u Chicagu, gdje je započeo novi život. Njegovi roditelji i sestra također su napustili Sarajevo i kasnije se nastanili u [[Kanada|Kanadi]].<ref>{{Cite news|title=Speak, Memory|url=https://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,2138561-2,00.html|newspaper=Time|date=25. 3. 2013|access-date=31. 8. 2026|issn=0040-781X|language=en-US|first=Jesse|last=Dorris}}</ref> Prve godine u Sjedinjenim Američkim Državama proveo je radeći različite poslove i učeći engleski jezik. Radio je, između ostalog, za [[Greenpeace]], u knjižari i kao dostavljač. Istovremeno je nastavio obrazovanje i počeo ponovo razvijati svoj književni rad.<ref>Princeton Intl. War & Peace. Peaceful Solutions - In Service to Humanity. 2024. 16) Migration, Displacement, Adaptation. Aleksandar Hemon, professor of creative writing, on language, migration and conquest.</ref> == Počeci i pisanje na engleskom == Prije odlaska u Sjedinjene Američke Države Hemon je već pisao na bosanskom jeziku, ali je nakon dolaska u Chicago početkom 1990-ih počeo razvijati književni rad na engleskom. U intervjuu s [[Terry Gross]] za emisiju ''[[Fresh Air]]'' 2000. rekao je da je u Bosni pisao minimalističke priče, dok je prelazak na engleski promijenio i njegov način pisanja. Hemon je tu promjenu povezao i s vlastitom transformacijom nakon dolaska u Sjedinjene Države.<ref name=":2" /> Prema Hemonovom vlastitom svjedočenju, prvu priču napisanu u cijelosti na engleskom završio je 1995. godine. U razgovoru koji je vodio s književnim kritičarem [[Jonathan Knight|Jonathanom Knightom]] objasnio je da je riječ bila o priči ''The Sorge Spy Ring'', posvećenoj sovjetskom [[Špijunaža|špijunu]] [[Richard Sorge|Richardu Sorgeu]]. Hemon je rekao da je u početku tokom pisanja morao provjeravati značenje pojedinih riječi u rječniku, ali da je često otkrivao kako je upotrijebio upravo riječ koju je želio.<ref>Hemon, Aleksandar. “A Conversation with Aleksandar Hemon.” Interview by Jonathan Knight.</ref> Hemon je nakon početka rata zaključio da više neće moći pisati na svom maternjem jeziku, jer je rat prekinuo njegovu vezu s jezičkim i životnim okruženjem u kojem je taj jezik koristio. U razgovoru za ''Princeton International'' 2024. godine rekao je da je zato odlučio učiti engleski čitajući mnogo, a potom je na Northwestern Universityju završio magistarski studij engleske književnosti. U istom razgovoru naveo je da je svoju prvu priču na engleskom završio 1995.<ref name=":0" /> O tome kako je doživljavao odnos između dva jezika govorio je i u intervjuu za ''[[BOMB Magazine]]'' 2008. Hemon je tada rekao da u bosanskom ima manje "registara", dok mu engleski omogućava veći broj različitih glasova i načina izražavanja. Engleski je opisao kao jezik čije granice mogu biti pomjerane i preoblikovane, a naveo je i da ne smatra problematičnim namjerno odstupanje od ustaljenih engleskih izraza.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://bombmagazine.org/articles/2008/08/20/aleksandar-hemon-1/|title=BOMB Magazine {{!}} Aleksandar Hemon by Deborah Baker|website=BOMB Magazine|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Takav odnos prema jeziku primijetili su i književni kritičari. ''[[The New Yorker]]'' je 2000, povodom objavljivanja njegove prve knjige, napisao da činjenica da engleski nije Hemonov [[maternji jezik]] ima konkretan učinak na njegovu prozu: kritičar je posebno izdvojio upotrebu riječi i izraza koji u početku mogu djelovati neuobičajeno, ali u kontekstu postaju precizni i funkcionalni.<ref name=":4">{{Cite news|title=First Fictions|url=https://www.newyorker.com/magazine/2000/06/19/first-fictions|newspaper=The New Yorker|date=12. 6. 2000|access-date=31. 8. 2026|issn=0028-792X|language=en-US|first=The New|last=Yorker}}</ref> [[Laura Miller]] je u intervjuu s Hemonom za ''[[Salon (magazin)|Salon]]'' 2000. njegovo napredno poznavanje engleskog povezala s poslom koji je radio u Chicagu za [[Greenpeace]]. Hemon je rekao da je tada prolazio kroz period "intenzivnog govorenja", u kojem je morao spontano razgovarati s ljudima i oblikovati rečenice na engleskom.<ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2000/04/27/hemon_interview/?utm_source=website&utm_medium=social&utm_campaign=ogshare&utm_content=og|title=More spilled spaghetti|last=Miller|first=Laura|date=27. 4. 2000|website=Salon.com|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Njegova prva knjiga na engleskom bila je zbirka pripovijetki ''The Question of Bruno'', objavljena 2000. godine. Univerzitet Princeton navodi je kao njegovu prvu zbirku pripovijetki. U razgovoru za [[National Public Radio|NPR]] iste godine Hemon je rekao da je ranije sebi postavio cilj da napiše i objavi priču na engleskom, što je ostvario upravo tom knjigom.<ref name=":1" /> Zbirka je odmah privukla pažnju američke književne kritike. ''The New Yorker'' je posebno istakao da činjenica da engleski nije Hemonov maternji jezik ima vidljiv utjecaj na njegov izbor riječi i izraza.<ref name=":4" /> Hemon je odbacivao svođenje svog pisanja na iskustvo [[Imigracija|imigranta]]. U intervjuu za ''[[The Village Voice]]'' 2013. Hemon je rekao da je engleski tokom 1990-ih "ušao u njegovu podsvijest" i da je s vremenom postao potpuno bilingvalan. Kao glavni način usvajanja engleskog za književno pisanje izdvojio je čitanje, navodeći da se jezik za pisanje usvaja iz knjiga, književnosti i tradicije koju pisac čita.<ref>{{Cite web|url=https://www.villagevoice.com/author-aleksandar-hemon-is-better-than-you-at-soccer/|title=Author Aleksandar Hemon Is Better Than You at Soccer|last=Gogolak|first=Emily|date=28. 3. 2013|website=The Village Voice|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Kritičari su Hemonovo pisanje na engleskom često upoređivali s autorima poput [[Vladimir Nabokov|Vladimira Nabokova]] i [[Joseph Conrad|Josepha Conrada]].<ref>{{Cite news|title=Love and Obstacles by Aleksandar Hemon|url=https://www.theguardian.com/books/2009/sep/27/love-and-obstacles-aleksandar-hemon|newspaper=The Guardian|date=26. 9. 2009|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Rachel|last=Aspden}}</ref> Hemon je o tim poređenjima govorio s rezervom; u ''BOMB Magazinu'' istakao je Nabokova kao važnog pisca, posebno zbog njegovog emigrantskog iskustva, dok je prema Conradovom stilu bio kritičniji.<ref name=":3" /> Nakon ''The Question of Bruno'', Hemon je 2002. objavio svoj prvi roman, ''Nowhere Man'', koji je bio finalist za National Book Critics Circle Award.<ref>{{Cite web|url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2002/|title=2002|website=National Book Critics Circle|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Glavni lik Jozef Pronek prethodno se pojavio u priči ''Blind Jozef Pronek & Dead Souls'' iz zbirke ''The Question of Bruno'', a ''The New Yorker'' ga je opisao kao Hemonovu fikcionalnu tvorevinu i gotovo [[Alter ego|alter-ego]]. Pronek u romanu iz Sarajeva dolazi u Sjedinjene Države, gdje ostaje nakon izbijanja rata, što predstavlja jasnu paralelu s Hemonovim vlastitim životnim iskustvom.<ref>{{Cite news|title=Escape from History|url=https://www.nybooks.com/articles/2003/05/15/escape-from-history/|newspaper=The New York Review of Books|date=15. 5. 2003|access-date=31. 8. 2026|issn=0028-7504|volume=50|issue=8|language=en|first=Lorin|last=Stein}}</ref> Hemon je u kasnijim razgovorima govorio o gubitku, migraciji i životu nakon preseljenja, temama koje su se pojavile i u njegovoj književnosti. == Tematske i stilske karakteristike == === Jezik i bilingvalnost === Hemonovo pisanje karakteriše neobičan odnos prema engleskom jeziku, koji je počeo koristiti za književno pisanje tek nakon dolaska u Sjedinjene Američke Države.<ref>{{Cite web|url=https://bombmagazine.org/articles/2000/07/01/aleksandar-hemon/|title=BOMB Magazine {{!}} Aleksandar Hemon by Jenifer Berman|website=BOMB Magazine|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> U intervjuu za ''BOMB Magazine'' rekao je da je njegova proza na engleskom drugačija od ranijih tekstova na bosanskom, dok je u razgovoru za ''Bookforum'' objasnio da je u početku morao svjesno pratiti ritam i izgovor riječi, a kasnije je počeo "da čuje" engleski mnogo brže.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://www.bookforum.com/print/1602/aleksandar-hemon-talks-with-bookforum-3828|title=Toxic Assets and English Syntax|website=Bookforum|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Književni kritičari upravo su jezičku posebnost često izdvajali kao jednu od karakteristika Hemonove proze. Adam Mars-Jones je u The Guardianu 2008. godine istakao Hemonovu slobodu da na engleskom "izmišlja ili proširuje riječi", navodeći primjere poput "unsmiled", "cloudettes" i "onionesque". Hemon je u razgovoru za Bookforum objasnio da mu jezik "ne dolazi kao nešto potpuno i završeno", te da ga pisci koje cijeni ne uzimaju zdravo za gotovo, što ukazuje na njegovo shvatanje jezika kao materijala koji se može aktivno preoblikovati u književnom procesu.<ref>[https://www.theguardian.com/books/2008/aug/10/fiction1 Prose this powerful could wake the dead.] Adam Mars-Jones. The Guardian. Pristupljeno 31. 8. 2026.</ref><ref name=":7" /> === Migracija, raseljenost i pripadnost === Migracija i raseljenost zauzimaju važno mjesto u Hemonovoj prozi. Akademska studija Elvire Bolance-Lowman o ''The Book of My Lives'' Hemonovo iskustvo čita kroz pitanje bosansko-američke migrantske autobiografije i života u dijaspori.<ref>{{Cite journal|last=Bolanca-Lowman|first=Elvira|date=26. 7. 2017|title=Resisting Xenophobia: Transatlantic Mobility and Aleksandar Hemon’s Immigrant Autobiography The Book of My Lives|url=https://copas.uni-regensburg.de/index.php/copas/article/view/280|journal=Current Objectives of Postgraduate American Studies|language=en|volume=|issue=1|doi=10.5283/copas.280|issn=1861-6127|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Sličan zaključak donosi Ioana Luca u akademskom radu o ''The Question of Bruno'', ''Nowhere Man'' i ''The Lazarus Project''. Ona Hemonovu prozu povezuje s raseljavanjem nakon raspada Jugoslavije i načinom na koji se iskustva različitih geografskih i historijskih prostora prepliću.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Luca|first=Ioana|date=juni 2015|title=Bosnian Migrations, Cosmopolitan Memories Aleksandar Hemon|url=https://scholar.lib.ntnu.edu.tw/en/publications/bosnian-migrations-cosmopolitan-memories-aleksandar-hemo-2/|journal=The Journal of English Language & Literature|language=English|publisher=English Language and Literature Association of Korea|volume=61|issue=2|pages=193–217|doi=10.15794/jell.2015.61.2.002|issn=2465-8545|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemon je, međutim, u intervjuu za ''American Literary Review'' bio oprezniji prema samom određivanju "tema" svojih knjiga. Govoreći o pojmovima poput raseljenosti, gubitka i nepopravljivosti, rekao je da ih radije vidi kao mogućnosti koje mu iskustvo pruža za književno istraživanje drugih povezanih tema.<ref>{{Cite web|url=https://americanliteraryreview.com/2015/02/02/running-out-of-reasons-for-not-writing-an-interview-with-aleksandar-hemon/|title=Running Out of Reasons for Not Writing: An Interview with Aleksandar Hemon|last=American Literary Review|date=2. 2. 2015|website=American Literary Review|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> === Sarajevo, rat i sjećanje === Sarajevo se u Hemonovoj prozi pojavljuje i kao stvarni prostor i kao prostor sjećanja. U tekstu za ''The Guardian'' iz 2013. Hemon je opisao potrebu da nakon dolaska u Chicago taj grad učini stvarnim za sebe, dok istovremeno pokušava sačuvati Sarajevo koje je ostavio iza sebe prije nego što ga promijene sjećanje i protok vremena.<ref>{{Cite news|title=Aleksandar Hemon: A personal history of Sarajevo|url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/23/aleksandar-hemon|newspaper=The Guardian|date=23. 2. 2013|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=John|last=Freeman}}</ref> Akademska istraživanja njegovu upotrebu Sarajeva i drugih prostora povezuju sa složenijim odnosom između mjesta, vremena i sjećanja. Ioana Luca, naprimjer, govori o "kozmopolitskim" i "multidirekcionalnim" procesima sjećanja u Hemonovim djelima, pri čemu posebno ističe preplitanje različitih geografskih mjesta i vremenskih okvira. Nathan Allen Jung, s druge strane, Hemonov književni prostor analizira kroz koncept dijasporske "vremenske geografije" (''time-geography''), kojom se mjesta predstavljaju kao prostori u kojima se prepliću različite historije migracije.<ref name=":8" /><ref>Jung, Nathan Allen. “Mapping the Media of Aleksandar Hemon’s Diasporic Time-Geography.” ''ARIEL: A Review of International English Literature'', vol. 49, 2–3, 2018, str. 37–62. DOI: 10.1353/ARI.2018.0012.</ref> === Historija, fikcija i autobiografija === Hemon često povezuje lično iskustvo s historijskim događajima, ali granica između autobiografskog i izmišljenog kod njega nije jednostavna. Književna teoretičarka Wendy Ward u radu o ''The Lazarus Project'' ističe da Hemon svoju raniju prozu opisuje kao "antibiografsku" i da fikciju koristi kao prostor za stvaranje iskustava koja mu se nisu nužno dogodila.<ref>Does autobiography matter? : fictions of the self in Aleksandar Hemon's The Lazarus project Vol.37,No.2(2011). Wendy Ward <nowiki>https://doi.org/10.5817/BSE2011-2-14</nowiki></ref> U ''The Lazarus Project'' ta metoda postaje posebno vidljiva: roman povezuje historiju Lazara Averbucha s pričom bosansko-američkog pisca Vladimira Brika. Akademska analiza Aleksandre Stojanović roman opisuje kao postmodernu pripovijest koja historijski materijal koristi za izgradnju nove priče, uz posebno naglašavanje odnosa između prostora, identiteta i hibridnosti.<ref>MAPPING THE METAFICTIONAL / MAPIRANJE METAFIKCIJE: ALEKSANDAR HEMON’S THE LAZARUS PROJECT AS A POSTMODERN NARRATIVE / PROJEKAT LAZARUS ALEKSANDRA HEMONA KAO POSTMODERNI NARATIV. Journal of the Faculty of Philosophy in Sarajevo / Radovi Filozofskog fakulteta u Sarajevu ISSN 2303-6990 on-line DOI:10.46352/23036990.2020.318. Aleksandra Stojanović.</ref> === Humor, ironija i groteska === Hemonova proza ne tretira rat, migraciju i gubitak isključivo ozbiljnim tonom. Kritika često ističe istovremeno prisustvo humora i mračnih tema. U recenziji ''The Lazarus Projecta'' za ''Los Angeles Times'', Carol Anshaw opisala je smjenjivanje crnog humora i tuge kao jedno od obilježja romana.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2008-may-04-bk-anshaw4-story.html|title=A cold case|last=Anshaw|first=Carol|date=4. 5. 2008|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Aaron Thier je u ''The Nationu'' Hemonov engleski opisao kroz humor, vitalnost i namjernu jezičku "nepreciznost", posebno izdvajajući neobične konstrukcije i rečenice iz djela''The Question of Bruno''.<ref>{{Cite news|title=And Darkness Comes: On Aleksandar Hemon|url=https://www.thenation.com/article/archive/and-darkness-comes-aleksandar-hemon/|date=24. 4. 2013|access-date=31. 8. 2026|issn=0027-8378|language=en-US|first=Aaron|last=Thier}}</ref> === Stil i rečenica === Kritičari su Hemonov stil često opisivali kroz gustu, slikovitu i ritmički naglašenu prozu. ''The Guardian'' je 2013. god. njegovu prozu opisao kao istovremeno preciznu i zasićenu poređenjima, dok je posebno istakao neočekivane slike koje iz takvog stila proizlaze.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> U razgovoru za ''Bookforum'' Hemon je govorio upravo o ritmu rečenice. Objasnio je da je na početku pisanja na engleskom morao svjesno brojati i izgovarati riječi kako bi pronašao odgovarajući ritam.<ref name=":7" /> == Esejistika i publicistika == Hemon se esejistikom i publicistikom počeo baviti još prije odlaska iz Sarajeva, kada je pisao novinske i kulturne tekstove, uključujući filmske kritike. Nakon preseljenja u Sjedinjene Američke Države nastavio je objavljivati eseje i književne tekstove u američkim časopisima. Prema intervjuu koji je 2013. objavio ''The Guardian'', njegove tekstove objavljivali su, između ostalih, časopisi ''Story'', ''Ploughshares'', ''Granta'' i ''The New Yorker''.<ref name=":6" /> Njegova esejistika posebno je došla do izražaja u knjizi ''The Book of My Lives'' iz 2013. Izdavački opis i kritički prikazi knjigu određuju kao zbirku autobiografskih eseja, sastavljenu od 15 ranije objavljenih tekstova koji su nastajali za različite publikacije. Eseji su povezani s Hemonovim životom u Sarajevu i Chicagu, ali ne čine klasičnu linearnu autobiografiju.<ref>{{Cite web|url=https://www.publishersweekly.com/9780374115739|title=The Book of My Lives by Aleksandar Hemon|date=14. 1. 2013|website=www.publishersweekly.com|access-date=31. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/aleksandar-hemon/the-book-of-my-lives/|title=THE BOOK OF MY LIVES {{!}} Kirkus Reviews|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.zyzzyva.org/2013/04/10/personal-essay-elevated-to-art-aleksandar-hemons-the-book-of-my-lives/|title=Personal Essay Elevated to Art: Aleksandar Hemon's 'The Book of My Lives'|last=Editor|date=10. 4. 2013|website=ZYZZYVA|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Sam Hemon je knjigu predstavio kao pokušaj da kroz pojedinačne epizode i sjećanja poveže različite periode vlastitog života. ''The Guardian'' je istakao da je riječ o djelu koje povezuje njegovo djetinjstvo u Sarajevu s kasnijim životom u Chicagu, dok je Hemonovo pripovijedanje opisano kao pokušaj da ponovo sastavi sjećanja na grad i prošlost koju je ostavio iza sebe.<ref name=":6" /> U tim tekstovima autobiografski materijal često je povezan sa širim društvenim i historijskim pitanjima. Hemon piše o odrastanju u socijalističkom Sarajevu, ratu u Bosni i Hercegovini, emigraciji, životu u Chicagu, sportu, porodici i [[Kulturalna raznolikost|kulturnim razlikama]]. ''Publishers Weekly'' posebno ističe da se knjiga kreće između dva osnovna prostora: Sarajeva i Chicaga, te da se u kasnijim esejima autor sve više okreće ličnim odnosima, prijateljstvima, ljubavi i životu u novom gradu.<ref>Publishers Weekly. "The Book of My Lives." 14. 1. 2013.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.apple.com/au/book/the-book-of-my-lives/id618697820|title=‎The Book of My Lives|date=14. 1. 2013|language=en-AU}}</ref> Važan dio Hemonove esejistike čine i tekstovi o sportu, posebno fudbalu. Njegov interes za fudbal pojavljuje se u više autobiografskih i publicističkih tekstova, uključujući eseje okupljene u knjizi ''The Book of My Lives'', a kasnije je objavio i zbirku ''The Matters of Life and Death: Writing on Soccer''. U intervjuu iz 2013. Hemon je govorio o tome da je fudbal bio dio njegovog života u Sarajevu, dok se i nakon preseljenja u Chicago nastavio pojavljivati kao dio njegovog društvenog života i veze s ljudima iz različitih migrantskih zajednica.<ref name=":9" /><ref>{{Cite web|url=https://www.timeout.com/chicago/books/aleksandar-hemons-the-book-of-my-lives|title=Aleksandar Hemon’s The Book of My Lives|date=12. 3. 2013|website=Time Out Chicago|language=en-US|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemonova publicistika obuhvata i tekstove o američkom društvu i politici. U njegovom kasnijem radu pojavljuju se teme poput rata, nacionalizma, imigracije, multikulturalnosti i političkog nasilja. Njegovi eseji pritom često polaze od lične epizode ili iskustva, da bi ih povezali sa širim društvenim i historijskim kontekstom. Takav spoj ličnog i političkog posebno je vidljiv u The Book of My Lives, gdje se sjećanja na Sarajevo i Chicago prepliću s razmišljanjima o komunizmu, socijalizmu, Bosanskom ratu, migraciji i životu u američkom društvu.<ref>''Publishers Weekly''. “The Book of My Lives.” 14. 1. 2013. Freeman, John. “Aleksandar Hemon: A Personal History of Sarajevo.” ''The Guardian'', 23. 2. 2013.</ref> Posebno mjesto u njegovoj publicistici zauzima pisanje o Sarajevu i bosanskom ratu. Hemon se pritom ne ograničava na prikaz Sarajeva kao ratnog grada. U esejima o svom djetinjstvu i mladosti vraća se svakodnevnom životu prije rata, ljudima, kulturi, sportu i gradskim prostorima. [[Andrew Anthony]] je u recenziji ''The Book of My Lives'' za ''The Guardian'' upravo istakao da Hemon Sarajevo prikazuje kroz njegove stanovnike, njihove planove i svakodnevni život, a ne samo kroz poznatu sliku opsade i ratnog razaranja.<ref name=":10">{{Cite news|title=The Book of My Lives by Aleksandar Hemon – review|url=https://www.theguardian.com/books/2013/apr/14/aleksandar-hemon-book-lives-review|newspaper=The Guardian|date=14. 4. 2013|access-date=31. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Andrew|last=Anthony}}</ref> Jedna od važnijih karakteristika njegove esejistike jeste spajanje autobiografskog pripovijedanja s izraženim književnim postupcima. Njegovi tekstovi nisu tek dokumentarni zapisi o vlastitom životu, nego koriste [[humor]], [[Ironija|ironiju]], digresije i pažljivo oblikovane slike. ''The Guardian'' je Hemonovu prozu opisao kao preciznu i snažno stiliziranu, dok je Andrew Anthony u recenziji ''The Book of My Lives'' posebno istakao njegove pažljivo oblikovane vinjete, njihovu digresivnost i sklonost završecima koji odstupaju od očekivanja čitaoca.<ref name=":6" /><ref name=":10" /> == Film i televizija == Hemon se filmskim i televizijskim scenarijem počeo ozbiljnije baviti nakon što je već izgradio književnu karijeru. Njegov ulazak u filmski svijet bio je povezan s režiserkama [[Lana Wachowski|Lanom]] i [[Lilly Wachowski]], s kojima je razvijao profesionalni i prijateljski odnos u Chicagu. Hemon je upoznao Wachowske oko 2009, nakon što su pročitale njegov roman ''The Lazarus Project''. Kasnije je o njihovom radu pisao i za ''The New Yorker'', prateći nastanak filma ''[[Cloud Atlas]]''.<ref>{{Cite web|url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/11/05/the-dream-life-of-neo|title=The Dream Life of Neo|last=Hemon|first=Aleksandar|date=29. 10. 2012|website=The New Yorker|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Njegova najznačajnija saradnja s Wachowskima bila je televizijska serija ''[[Sense8]]''. Hemon se uključio u rad na drugoj sezoni zajedno s britanskim piscem [[David Mitchell|Davidom Mitchellom]]. Prema njegovom vlastitom opisu, njih dvojica su određeno vrijeme radili u scenarističkoj sobi i učestvovali u razvijanju zapleta i pojedinih scena, a za drugu sezonu bili su potpisani kao konsultanti. Kasnije su zajedno s Lanom Wachowski napisali i finale serije.<ref>{{Cite web|url=https://www.avclub.com/aleksandar-hemon-on-writing-for-sense8-and-why-he-s-sti-1798189260|title=Aleksandar Hemon on writing for Sense8 and why he's still a novelist|last=Koski|first=Genevieve|date=8. 5. 2015|website=The A.V. Club|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Rad na ''Sense8'' bio je za Hemona važan i zbog načina na koji se razlikovao od njegovog književnog rada. Scenarij nije nastajao individualno, nego kroz grupnu raspravu i zajedničko razvijanje priče. Hemon je taj način rada opisao kao “the pit”, prostor u kojem scenaristi iznose ideje, povezuju ih i postepeno oblikuju scene i zaplet.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiewire.com/2017/05/sense8-season-2-finale-writing-recap-netflix-spoilers-1201808816/|title=‘Sense8’: How the Season 2 Finale Was Written and Why They Killed Off That Character|last=Hogan|first=Michael|date=7. 5. 2017|website=IndieWire|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Nakon ''Sense8'', Hemon je s Davidom Mitchellom i Lanom Wachowski radio na filmu ''[[The Matrix Resurrections]]'' iz 2021. Trojica su zajedno napisala scenarij za četvrti film serijala ''The Matrix''. Hemon je objasnio da su scenarij razvijali kroz zajednički rad u [[Irska|Irskoj]] i [[San Francisco|San Francisku]], pri čemu je proces uključivao više faza pisanja i dorade.<ref>{{Cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/news/matrix-resurrections-aleksandar-hemon-david-mitchell-lana-wachowski-exclusive/|title=The Matrix Resurrections: Aleksandar Hemon And David Mitchell On The Film's 'Shooting The Shit' Writing Process|last=O'Hara|first=Helen|date=14. 1. 2022|website=Empire|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemon je u razgovorima o filmu posebno isticao da je osnovu ''The Matrix Resurrections'' vidio u odnosu između Nea i Trinity. Prema njegovom objašnjenju, ljubav između njih dvoje predstavlja "kičmu" priče, dok je sukob između njihovog povezivanja i sistema koji ih pokušava razdvojiti pokretač radnje. Zbog toga je film opisao kao svojevrsnu ljubavnu priču smještenu unutar svijeta ''Matrixa''.<ref>{{Cite web|url=https://collider.com/the-matrix-resurrections-aleksandar-hemon-interview/|title='The Matrix Resurrections' Writer Aleksandar Hemon on the Film's Love Story and Collaboration with Lana Wachowski|last=Radish|first=Christina|date=22. 12. 2021|website=Collider|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Njegov rad na ''Sense8'' i ''The Matrix Resurrections'' pokazuje i drugačiji oblik scenarističkog pristupa. U intervjuu o ''The Matrix Resurrections'' Hemon je naglasio da su on i Mitchell nastojali da akcione scene ne budu samo spektakl, nego da imaju funkciju u razvoju likova, priče i svijeta filma. Za njega je bilo važno da nasilje i akcija proizlaze iz same naracije, a ne da budu umetnuti samo zbog spektakla.<ref>{{Cite web|url=https://www.denofgeek.com/movies/matrix-resurrections-writers-david-mitchell-aleksandar-hemon-interview/|title=How The Matrix Resurrections Writers David Mitchell and Aleksandar Hemon Brought Their Literary Flair to the Franchise|last=Crow|first=David|date=22. 12. 2021|website=Den of Geek|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Hemonov prelazak iz književnosti u televiziju i film tako nije značio napuštanje književnog rada, nego proširenje njegovog djelovanja na kolektivno pisanje scenarija. Dok je njegova proza uglavnom nastajala individualno, rad na ''Sense8'' i ''The Matrix Resurrections'' zahtijevao je stalnu saradnju s drugim piscima, režiserima i produkcijom. Hemon je tu razliku isticao kao jedno od najzanimljivijih iskustava rada za ekran.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/12/18/movies/matrix-resurrections-lana-wachowski.html|title=‘The Matrix’ Is Back. The Director Insists It’s Not a Franchise.|last=Buchanan|first=Kyle|date=18. 12. 2021|website=The New York Times|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> == Akademska karijera == Hemon je akademsku karijeru u oblasti kreativnog pisanja započeo kao predavač na Northwestern Universityju, gdje je ranije i završio magistarski studij engleske književnosti. Kasnije je predavao na Univerzitetima Illinois i New York. Od 2011. do 2018. bio je član nastavnog osoblja na NYU-ovom programu ''Low-Residency Writers Workshop in Paris'', dok je od 2015. do 2018. bio ''distinguished writer-in-residence'' na Columbia College Chicago.<ref>{{Cite web|url=https://www.macfound.org/fellows/class-of-2004/aleksandar-hemon|title=Aleksandar Hemon|website=www.macfound.org|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Godine 2018. Hemon je imenovan profesorom kreativnog pisanja na Princeton Universityju i pridružio se Programu kreativnog pisanja pri Lewis Centru za umjetnost. Princeton je tada naveo da će predavati radionice kreativnog pisanja, uključujući uvodnu i naprednu [[Fikcija|fikciju]].<ref>{{Cite web|url=https://arts.princeton.edu/news/2018/09/writer-aleksandar-hemon-to-join-princeton-universitys-creative-writing-faculty|title=Writer Aleksandar Hemon to Join Princeton University’s Creative Writing Faculty {{!}} Lewis Center for the Arts|website=arts.princeton.edu|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Njegov dolazak na Princeton predstavljao je nastavak rada u kojem se književno stvaralaštvo povezuje s podučavanjem pisanja. U službenom saopćenju Princeton je posebno istakao da Hemon radi u više žanrova; od fikcije i memoarske proze do kritike i scenarija, te da takav raspon unosi i međunarodnu perspektivu u program kreativnog pisanja.<ref>{{Cite web|url=https://www.princeton.edu/news/2018/09/17/writer-aleksandar-hemon-joins-creative-writing-faculty|title=Writer Aleksandar Hemon joins creative writing faculty|website=Princeton University|language=en|access-date=31. 8. 2026}}</ref> Na Princetonu Hemon i danas predaje kao profesor kreativnog pisanja. Prema njegovom službenom profilu, među predmetima koje je predavao nalaze se kreativno pisanje fikcije, uvod u scenaristiku i filmski kursevi.<ref name=":1" /> Njegov akademski rad tako nije odvojen od književne i scenarističke prakse. Princeton ga predstavlja kao autora koji istovremeno piše romane, pripovijetke, publicistiku i scenarije, a u nastavi se bavi upravo područjima u kojima i sam profesionalno radi.<ref name=":1" /> == Nagrade i priznanja == * John C. Zacharis First Book Award za ''The Question of Bruno''; * Guggenheim Fellowship (2003); * MacArthur Fellowship (2004); * St. Francis College Literary Award za ''Love and Obstacles''; * PEN/W. G. Sebald Award (2011); * United States Artists Fellowship (2012); * National Magazine Award za esej i kritiku za ''The Aquarium'' (2012); * Carnegie Corporation of New York priznanje ''Great Immigrants'' (2019); * John Dos Passos Prize for Literature (2020); * Grand Prix de Littérature Américaine za ''The World and All That It Holds'' (2023). ==Bibliografija== === Romani === * ''Nowhere Man'' — 2002. * ''The Lazarus Project'' — 2008. * ''The Making of Zombie Wars'' — 2015. * ''The World and All That It Holds'' — 2023. === Zbirke pripovijetki === * ''The Question of Bruno'' — 2000. * ''Love and Obstacles'' — 2009. === Memoarska i esejistička proza === * ''The Book of My Lives'' — 2013. * ''The Matters of Life and Death: Writing on Soccer'' — 2014. * ''My Parents: An Introduction / This Does Not Belong to You'' — 2019. === Odabrani scenaristički rad === * ''Sense8'' — televizijska serija, rad na scenariju i razvoju serije. * ''The Matrix Resurrections'' — 2021, koautor scenarija s Lanom Wachowski i Davidom Mitchellom. == Napomene == {{notelist}} == Reference == {{reflist|2}} *[http://www.aleksandarhemon.com/ Službena web stranica Aleksandra Hemona] {{Simboli jezika|en|engleski}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat|Aleksandar Hemon}} {{DEFAULTSORT:Hemon, Aleksandar}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački emigranti u SAD-u]] [[Kategorija:Useljenici u SAD]] [[Kategorija:Aleksandar Hemon|*]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] 591j6r53nn0m5wz2x4sp6dgp5r4ui4s Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine 0 10788 3923219 3763035 2026-08-31T12:25:51Z Bakir123 110053 /* Spisak */ 3923219 wikitext text/x-wiki {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine''' u periodu od kraja [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] do danas. Ova funkcija je od 1918. imala različita imena: *Predsjednik Narodne vlade (1918–1919) *Predsjednik Zemaljske vlade (1919–1921) *Predsjednik Pokrajinske uprave (1921–1924) *Predsjednik Vlade (1945–1953) *Predsjednik Izvršnog vijeća (1953–1990) *Predsjednik Vlade (1990–1997) *[[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara]] (od 1997). U periodu od 3. januara 1997. do 6. juna 2000. ovaj položaj su dijelila dva člana, po jedan iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. ==Spisak== {|style="font-size:89%; text-align: left" class=wikitable |- ! Funkcija ! colspan="2" | Političar ! Mandatni period |- ! colspan="4" |{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Bosna i Hercegovina (1918−1924)|Pokrajina Bosna i Hercegovina]] |- |[[Predsjednik vlade|Predsjednik]] [[Narodna vlada Bosne i Hercegovine|Narodne vlade BiH]] | rowspan="2" |[[Datoteka:Spiridon Špiro Bocarić - Atanasije Šola.jpg|bez okvira|119x119piksel]] | rowspan="2" |[[Anastasije Šola]] |1. novembar 1918 – 31. januar 1919. |- |[[Predsjednik vlade|Predsjednik]] [[Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine|Zemaljske vlade BiH]] |31. januar 1919 – 21. juli 1921. |- | rowspan="2" |[[Predsjednik vlade|Pokrajinski namjesnik]] [[Pokrajinska uprava za Bosnu i Hercegovinu|Pokrajinske uprave za BiH]] |[[Datoteka:Milan Srškić facingright.jpg|bez okvira|90x90piksel]] |[[Milan Srškić]] |21. juli 1921 – 26. august 1922. |- |[[Datoteka:Coat of arms of the Kingdom of Yugoslavia.svg|bez okvira|93x93piksel]] |[[Ljubomir Vulović (političar)|Ljubomir Vulović]] |26. august 1922 – 25. februar 1924. |- ! colspan="4" align=center | {{ZID|FD Bosna i Hercegovina|1943}} |- |[[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Narodne vlade]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina#Historija|FDBiH]] |[[Datoteka:Rodoljub Čolaković 1.jpg|80p]] |[[Rodoljub Čolaković]] |26. april 1945 – 14. februar 1946. |- ! colspan="4" |{{ZID|NR Bosna i Hercegovina}} |- | rowspan="2" | [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Vlade]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina#Historija|NRBiH]] |[[Datoteka:Rodoljub Čolaković 1.jpg|80p]] |[[Rodoljub Čolaković]] | 14. februar 1946 – septembar 1948. |- | [[Datoteka:Djuro Pucar (cropped).jpg|80p]] | [[Đuro Pucar]] | septembar 1948 – decembar 1953. |- | rowspan="2"| [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Izvršnog vijeća]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina#Historija|NRBiH]] | [[Datoteka:Avdo Humo.jpg|80p]] | [[Avdo Humo]] | decembar 1953 – 1956. |- | [[Datoteka:Osman Karabegovic.jpg|80p]] | [[Osman Karabegović]] | 1956–1963. |- ! colspan="4" |{{ZID|SR Bosna i Hercegovina}} |- | rowspan="9" | [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Izvršnog vijeća]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SRBiH]] | [[Datoteka:Hasan brkic cropped.png|80p]] | [[Hasan Brkić]] | 1963–1965. |- | [[Datoteka:Rudi Kolak.jpg|80p]] | [[Rudi Kolak]] | 1965–1967. |- | [[Datoteka:Branko Mikulić (1988).jpg|80p]] | [[Branko Mikulić]] | 1967–1969. |- | [[Datoteka:Dragutin Kosovac.jpg|80p]] | [[Dragutin Kosovac]] | 1969 – april 1974. |- | [[Datoteka:Milanko Renovica.jpg|80p]] | [[Milanko Renovica]] | april 1974 – 28. april 1982. |- | [[Datoteka:Seid Maglajlija.jpg|80p]] | [[Seid Maglajlija]] | 28. april 1982 – 28. april 1984. |- | [[Datoteka:Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Gojko Ubiparip]] | 28. april 1984 – april 1986. |- | [[Datoteka:Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Josip Lovrenović]] | april 1986 – april 1988. |- | [[Datoteka:Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Marko Ćeranić]] | april 1988 – 20. decembar 1990. |- |[[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Izvršno vijeće Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Vlade]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SRBiH]] | [[Datoteka:Jure_Pelivan.jpg|80p]] | [[Jure Pelivan]] | 20. decembar 1990 – 15. juni 1992. |- ! colspan="4" align=center | {{ZD|BIH|1992}} [[Republika Bosna i Hercegovina]] |- | rowspan="4"| [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|Predsjednik]] [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vlade]] [[Republika Bosna i Hercegovina|RBiH]] | [[Datoteka:Jure_Pelivan.jpg|80p]] | [[Jure Pelivan]] | 15. juni 1992 – 9. novembar 1992. |- | [[Datoteka:Mile_Akmadžić.jpg|80p]] | [[Mile Akmadžić]] | 9. novembar 1992 – august 1993. |- | [[Datoteka:Haris Silajdžić 1995.jpg|80p]] | [[Haris Silajdžić]] | 29. oktobar 1993 – 30. januar 1996.{{Efn|Potpisom [[Vašingtonski sporazum|Vašingtonskog sporazuma]], kojim je okončan [[bošnjačko-hrvatski sukob]], uspostavljena je i [[Federacija Bosne i Hercegovine]]. Zbog toga je 23. juna 1994. imenovana zajednička Vlada Republike i Federacije BiH, čije je zapravo puni naziv bio Vlada Republike/Federacije Bosne i Hercegovine.<ref>{{Cite web|url=https://faktor.ba/vijest/institucije-bih-u-periodu-1992-1996-ko-su-bili-clanovi-predsjednistva-premijeri-i-ministri-rbih-249409|title=Institucije BiH u periodu 1992-1996: Ko su bili članovi Predsjedništva, premijeri i ministri RBiH|last=Šarenkapa|first=A.|date=17. 1. 2018|website=faktor.ba|publisher=Simurg Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419101003/https://faktor.ba/vijest/institucije-bih-u-periodu-1992-1996-ko-su-bili-clanovi-predsjednistva-premijeri-i-ministri-rbih-249409|archive-date=19. 4. 2023|access-date=25. 5. 2024}}</ref>|naziv=R/FBiH|grupa=lower-alpha}} |- | [[Datoteka:HasanMuratovic.jpg|80p]] | [[Hasan Muratović]] | 30. januar 1996 – 3. januar 1997. |- ! colspan="4" align=center | {{ZID|Bosna i Hercegovina}} |- | rowspan="4"| Kopredsjedavajući [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]]{{efn|U periodi od 1997-2000. [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] imalo je dva kopredsjedavajuća.<ref>[http://vijeceministara.gov.ba/home_right_docs/info/sazivi%20bos%20190516.pdf Sazivi Vijeća ministara]</ref>|name=KOP|grupa=lower-alpha}} | [[Datoteka:Haris Silajdžić.jpg|80p]] | [[Haris Silajdžić]] | rowspan="2"| 3. januar 1997 – 3. februar 1999. |- | [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Boro Bosić]] |- | [[Datoteka:Haris Silajdžić.jpg|80p]] | [[Haris Silajdžić]] | rowspan="2"| 3. februar 1999 – 6. juni 2000. |- | [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Svetozar Mihajlović]] |- | rowspan="11" | [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Vijeća ministara]] | [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Spasoje Tuševljak]] | 6. juni 2000 – 18. oktobar 2000. |- | [[Datoteka:Martin Raguž 2025.jpg|80p]] | [[Martin Raguž]] | 18. oktobar 2000 – 22. februar 2001. |- | [[Datoteka:Božidar Matić.png|80p]] | [[Božidar Matić]] | 22. februar 2001 – 18. juli 2001. |- | [[Datoteka:Zlatko Lagumdzija (cropped).jpg|80p]] | [[Zlatko Lagumdžija]] | 18. juli 2001 – 15. mart 2002. |- | [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg|80p]] | [[Dragan Mikerević]] | 15. mart 2002 – 23. decembar 2002. |- | [[Datoteka:Adnan Terzić (cropped).jpg|80p]] | [[Adnan Terzić]] | 23. decembar 2002 – 11. januar 2007. |- | [[Datoteka:Visit of Nikola Špirić to the European Commission (cropped).jpg|80p]] | [[Nikola Špirić]] | 11. januar 2007 – 12. januar 2012. |- | [[Datoteka:Vjekoslav Bevanda 2012 (cropped).jpg|80p]] | [[Vjekoslav Bevanda]] | 12. januar 2012 – 31. mart 2015. |- | [[Datoteka:Stabilisation and Association Council 2017 (cropped).jpg|80p]] | [[Denis Zvizdić]] | 31. mart 2015 – 23. decembar 2019. |- | [[Datoteka:Zoran Tegeltija - May 2021 (cropped).jpg|80p]] | [[Zoran Tegeltija]] | 23. decembar 2019 – 25. januar 2023. |- | [[Datoteka:Borjana Krišto (2025-06-11).jpg|80p]] | [[Borjana Krišto]] | Od 25. januara 2023. |} ==Također pogledajte== *[[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] *[[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]] ==Napomene== <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [https://www.vijeceministara.gov.ba Zvanični sajt Vijeća ministara Bosne i Hercegovine] [[Kategorija:Politika Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|-]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački premijeri|*]] [[Kategorija:Spiskovi vezani za politiku u Bosni i Hercegovini|Predsjednik Vlade]] [[Kategorija:Premijeri po državama|Bosna i Hercegovina]] qk4n7ddbqm2imq25i20rijq9suu7tfq OGame 0 13594 3923291 3704845 2026-08-31T21:12:16Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923291 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{preuređivanje}} {{Video igre upozorenje|OGame}} [[Datoteka:OGame.png|desno|mini|OGame na engleskom jeziku]] '''OGame''' je strateška svemirska simulacija. Hiljade igrača igraju istovremeno jedan protiv drugoga. Za učestvovanje u [[Računarske igre|igri]] potreban je samo obični [[web-preglednik|web-browser]]. Ti si intergalaktički [[imperator]] koji kroz razne strategije proširaje svoju moć širom više galaksija. Ti počinješ na vlastitoj planeti i gradiš sa prisutnim sirovinama ekonomsku kao i vojnu infrastrukturu. Kroz proces istraživanja dobijaš mogućnost da prisvojiš nove, modernije tehnologije kao i oružne sisteme. U toku igre ćeš kolonizirati nekoliko planeta, spojiti saveze sa drugim vladarima, sa kojima ćeš trgovati ili voditi rat. == Zgrade == === Rudnik metala === '''Preduslov:''' ne postoji ''Metal je jedna od glavnih [[sirovina]] za izgradnju struktura zgrada i brodova.'' Metal je najjeftinija sirovina te za njegov rad je potrebno najmanje energije, zato je najviše potreban. Što su rudnici na većem levelu razvijenosti, to su oni dublji te se može više sirovina izvaditi, ali zato troše više energije. === Rudnik kristala === '''Preduslov:''' ne postoji ''Glavna sirovina za elektronične dijelove i izradu određenih slitina je kristal.'' Rudnik kristala zahtjeva duplo više energije nego rudnik metala, stoga je dragocjeniji. Svaki brod i zgrada zahtjeva određenu količinu kristala. Kao i kod metala, produkcija kristala je veća, što je rudnik dublji jer se u dubljim rudnicima nalaze veće količine. === Sintizer deuterija === '''Preduslov:''' ne postoji ''Deuterij je najviše potreban kao gorivo za brodove, istraživanja...'' Deuterij je [[izotop]] vodika kod kojeg se atomska jezgra sastoji od jednog protona i jednog neutrona. Veće količine se nalaze u dubinama mora. Izgradnja sintizera također obuhvata izgradnju spremnika za deuterij. Ono je najviše potrebno kao gorivo za brodove, istraživanja, pogled u galaksiju i za senzor falangu. === Solarna elektrana === '''Preduslov:''' ne postoji ''Kako bi zgrade mogle funkcionirati potrebna je energija koju proizvode velike solarne elektrane.'' Solarna elektrana je jedan način proizvodnje energije, ona koristi poluvodiče u foto ćelijama koje pretvaraju svjetlosnu energiju u [[Električna struja|električnu struju]]. === Fuzijska elektrana === '''Preduslov:''' Sintizer deuterija (''Level 5''), Tehnologija za energiju (''Level 3'') Kad god se dvije jezgre atoma deuterija spoje u alpha česticu, dolazi do smanjenja mase. Ta masa nije jednostavno nestala, već je pretvorena u kinetičku energiju novostvorene jezgre. Ta energija se može pretvoriti u električnu energiju. Po svakom gramu helija proizvede se 172 MWh energije. Što je veći reaktor to se više procesa odvija, te se tako povećava proizvodnja energije. === Tvornica robota === '''Preduslov:''' ne postoji Tvornice robota proizvode jednostavne radnike, koji se koriste za izgradnju planetarne infrastrukture. Što je veći level razvijenosti, to je brža gradnja zgrada istraživanja brodova i odbrane. === Tvornica nanita === '''Preduslov:''' Tvornica robota(''Level 10''), Tehnologija za kompjutere(''Level 10'') Naniti su zapravo sićušni roboti veličine par nanometara. Ovi mehanički mikrobi su međusobno umreženi i programirani za vrlo brzu izgradnju. Kako su izrađeni na razini [[Molekula|molekule]] vrlo su korisni kod izgradnje brodova jer nakon izgradnje postaju dio broda te popravljaju brod ako su opskrbljeni energijom i resursima. === Tvornica brodova === '''Preduslov:''' Tvornica robota (''Level 2'') Što je veća tvornica, povećava se brzina izgradnje te se mogu proizvoditi veći i složeniji brodovi i odbrambeni sistemi. Nakon izgradnje tvornice nanita proizvode se maleni roboti, koji pomažu radnicima da brže rade. === Spremnik metala === '''Preduslov:''' ne postoji ''Ogromni spremnici za izvađenu metalnu rudu.'' Što je veći spremnik to se više metala može spremiti u njega. Nakon što se napuni, proizvodnja metala se zaustavlja. === Spremnik kristala === '''Preduslov:''' ne postoji ''Ogromni spremnici za izvadjenu kristalnu rudu.'' Što je veći spremnik to se više kristala može spremiti u njemu. Nakon što se spremnik napuni, proizvodnja kristala se zaustavlja. === Spremnik deuterija === '''Preduslov:''' ne postoji ''Ogromni spremnici za spremanje novo proizvedenog deuterija.'' Ovi spremnici se često nalaze pored brodogradilišta s obzirom da se deutrij koristi kao gorivo. Što je veći spremnik to se više deuterija može spremiti. Kad se spremnik napuni, proizvodnja se zaustavlja. === Centar za istraživanje === '''Preduslov:''' ne postoji ''Da bi se istrazile nove tehnologije, potreban je centar za istrazivanje.'' Level razvijenosti centra je najvažniji faktor za brzinu, te količinu dostupnih novih istraživanja. Da bi se ubrzalo istraživanje, automatski se svi radnici koji stoje na raspolaganju šalju u centar, i radi toga nisu dostupni drugim planetama. Ukoliko je tehnologija istražena, radnici se vraćaju na svoju matičnu planetu i donose istražene radove, tako da se jednom istražena tehnologija moze koristiti na svim svojim planetama. === Terraformer === '''Preduslov:''' Tvornica nanita (''Level 1''), Tehnologija za energiju (''Level 12'') Sa povećanjem izgradnje planete, pitanje ograničenog prostora na kolonijama je postalo sve aktuelnije. Tradicionalne metode kao visoka ili podzemna gradnja postale su sve više nedovoljne. Mala grupa fizičara za visoku energiju i nanotehničara su našli rjesenje - Terraforming. Koristeći se ogromnim količinama energije terraformer može ogromne predjele, čak i kontinente napraviti korisnim za gradnju. U ovoj zgradi će se stalno producirati naniti koje će osigurati konstantan kvalitet zemljišta. Jednom kada izgradite Teraformer ne mozete ga rastaviti. Kada se Terraformer izgradi povecava se broj polja koja se koriste svakim levelom svih zgrada (ako unaprijedite Tvornicu robota za 1 level, oduzima vam se 1 polje, a Terraformer ih svakim levelom dodaje 3) === Silos za rakete === '''Preduslov:''' ne postoji ''Silos za rakete je planetarno postrojenje za skladištenje i lansiranje raketa.'' Imate mjesta za 5 interplanetarnih i 10 antibalističkih projektila za svaki nivo vašeg silosa. Mješanje projektila po vrstama je također moguće. 1 interplanetarni projektil koristi mjesto za 2 antibalistička projektila. == Istraživanje == === Tehnologija za špijunažu === '''Preduslov:''' Centar za istraživanje (''Level 3'') Tehnologija za špijunažu je razvoj senzora, špijunske opreme i znanja koje carstvo treba da zaštiti od protivničkih špijunaza i da sama provodi iste. Čim je tehnologija razvijenija, više informacija saznamo o neprijatelju. Za špijunske sonde i njihovu šansu za uspjehom, razlika između vlastitog i neprijateljskog razvoja je vrlo važna. Čim je razvijenija tehnologija, sonda može saznati više informacija i manja je šansa da bude otkrivena od strane neprijatelja.Što je više sondi poslano, više će se informacija dobiti, ali je i šansa za razotkrivanjem veća. Level tehnologije špijunaze isto tako definiše količinu detalja o nadolazećoj floti: - level 2. omogućava da vidimo broj brodova koji nas napadaju - level 4. omogućava da vidimo i tip brodova koji nas napadaju. - level 8. omogućava da vidimo tip i količinu pojedinih brodova koji nas napadaju U globalu, tehnologija špijunaže je vrlo bitna svakom igraču, bilo agresivnom ili prijateljskom. Preporučeno je razviti ovu tehnologiju, odmah nakon što mali transporteri mogu biti izgrađeni... === Tehnologija za kompjutere === '''Preduslov:''' Centar za istraživanje (''Level 1'') Tehnologija za kompjutere se koristi za izgradnju jačih procesora i upravljačkih jedinica. Svaki level povećava snagu računala i level paralelnosti. Sto je veća razina tehnologije istražena, više se flota može kontrolirati u isto vrijeme. Što više praznih mjesta za flote carstvo ima, tim više aktivnosti može imati,a samim time i veći profit. Prostor flote koriste borbene flote, isto kao i transportne flote i sonde za spijunažu. Dobra je ideja konstantno povećavati level tehnologije, da omogucite veću fleksibilnost flota. === Tehnologija za oružje === '''Preduslov:''' Centar za istrazivanje(''Level 4'') Tehnologija oruzja usredotočuje se na razvoj postojećih oružja. Uglavnom je fokusirana na povećanje snage oružja i učinkovitosti. Tako, povećavajući level tehnologije, isto oružje je jače i ima veću učinkovitost - svaki level podize osnovnu snagu oružja za 10%. Pošto su oružani sistemi važni da ostanete korak uz korak sa neprijateljima, dobra je ideja konstantno povećavati level razvijenosti. === Tehnologija za štitove === '''Preduslov:''' Tehnologija za energiju(''Level 3''), Centar za istrazivanje(''Level 6'') Svaka razina ove tehnologije podiže efikasnost štitova za 10% (bazirano na osnovnoj razini štita određene zgrade). Nova razina zapravo povećava količinu energije koju taj štit može absorbirati prije nego što se sruši. Štitovi ne služe samo kod brodova već i za planetarnu odbranu zaštitnih kupola. === Tehnologija za oklop === '''Preduslov:''' Centar za istrazivanje (''Level 2'') Ako se određena slitina dokaže efektivna, molekularna se struktura manipulira kako bi se u borbama postigla efikasnost tih oklopa. Svaka nova razina istraživanja pojačava oklop brodva za 10% od osnovne snage. === Tehnologija za energiju === '''Preduslov:''' Centar za istrazivanje(''Level 1'') Energetska tehnologija se bavi istraživanjem energetskih izvora, spremištima i tehnologijama koje pružaju najosnovniju stvar danas - Energiju. Što je bolje ova tehnologija razvijena to su efikasniji. Određene tehnologije zahtijevaju istraživanje energetske tehnologije kako bi mogle biti istražene. === Tehnologija za hiperzonu === '''Preduslov:''' Tehnologija za energiju(''Level 5''), Tehnologija za stitove(''Level 5''), Centar za istrazivanje(''Level 7'') Tehnologija za hiperzonu je osnova za hyperspace putovanja velikih ratnih brodova te odskočna vrata. To je nova vrsta tehnologije koja je komplicirana te zahtijeva skupe laboratorije i testna postrojenja. === Mehanizam sagorjevanja === '''Preduslov:''' Tehnologija za energiju(''Level 1''), Centar za istrazivanje(''Level 1'') Mehanizam sagorijevanja pripada najstarijem obliku motora i bazirani su na sili odgurivanja. Čestice se ubrzavaju i izlaze iz stroja stvarajući potisnu snagu koja pokreće brod u suprotnom pravcu. Iskoristivost ovih motora je veoma mala no veoma su jeftini i pokazali su se pouzdanima. Njihova je veličina relativno mala i ne zahtijevaju veliku procesnu moć da bi se kontroliralo njihovo djelovanje te su stoga pogodni za male brodove. Istraživanjem ovog mehanizma dobijamo jos brže motore koji povećavaju efikasnost za 10% po razini. Usavršavanje ovog mehanizma po svakom levelu ubrzava sljedeće brodove za 10 % osnovnog faktora: Male i velike transportere, lagane lovce, reciklere kao i spijunske sonde. == Vanjski linkovi == * [http://www.ogame.ba Balkan Ogame] * [http://www.ogame.org Engleski Ogame] * [http://www.ogame.de Njemački Ogame] * [http://www.ogame.fr Francuski Ogame] * [http://www.ogame.it Italijanski Ogame] == Alati == * Simulatori **[http://drago-sim.com/index.php?lang=bosnian Dragosim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614024137/http://drago-sim.com/index.php?lang=bosnian |date=14. 6. 2006 }} {{Simboli jezika|bs|Bosanski}} * Simulatori (Interplanetarne rakete) **[http://www.toolsforogame.com/misiles/misiles.aspx?idi=hr-hr ToolsForOgame]{{Mrtav link}} {{Simboli jezika|bs|Bosanski}} * Kalkulatori **[http://www.toolsforogame.com/costes/costs.aspx?idi=hr-hr ToolsForOgame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009183109/http://www.toolsforogame.com/costes/costs.aspx?idi=hr-hr |date=9. 10. 2007 }} {{Simboli jezika|bs|Bosanski}} * OGame CR Konverteri **[http://www.takanacity.com/index.php Takana's CR Konverter] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * OGame Kalkulatori **[http://www.takanacity.com Takana's OGame Calculator] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * Firefox Ekstenzija **[http://foxgame.mozdev.org/index.en.html FoxGame] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021031/http://foxgame.mozdev.org/index.en.html |date=15. 6. 2006 }} {{Simboli jezika|en|Engleski}} == Vanjski linkovi == * http://www.ogame.org/ [[Kategorija:Videoigre]] 02i8kwf93uh9r5r5cdrn9uwac3svx2l Uspavanka za Radmilu M. 0 14702 3923335 3834143 2026-09-01T06:10:48Z ~2026-47488-30 185298 /* Gostujući muzičari i tehničko osoblje */ 3923335 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Uspavanka za Radmilu M. | vrsta = Studijski album | pozadina = studio | izvođač_gen = [[Bijelo dugme|Bijelog dugmeta]] | slika = Uspavanka za Radmilu M. (Bijelo dugme).jpg | objavljen = 21. februar 1983. | snimljen = Studio RTV, [[Skoplje]]<br /><small>postprodukcija [[Britannia Row Studios]], [[London]], januar 1983 | mjesto = | studio = | žanr = [[Rok-muzika|Rok]], [[Pop-rok]], [[Novi val]] | trajanje = 32:33 | izdavač = [[Jugoton]] | producent = Gajo Vučićević<br />[[Goran Bregović]] | prethodni_album = ''[[Doživjeti stotu (Bijelo dugme)|Doživjeti stotu]]''<br />(1980) | ovaj_album = '''''Uspavanka za Radmilu M.'''''<br/>(1983) | sljedeći_album = ''[[Bijelo dugme (album)|Bijelo dugme (Kosovka djevojka)]]''<br />(1984) }} '''''Uspavanka za Radmilu M.''''' je sedmi studijski [[album]] rok grupe [[Bijelo dugme]] iz 1983. godine u izdanju zagrebačkog [[Jugoton]]a. Bio je to posljednji studijski album Bijelog Dugmeta snimljen zajedno sa pjevačem [[Željko Bebek|Željkom Bebekom]]. Također, to je i prvi album ove grupe nakon živog albuma ''"[[Koncert kod Hajdučke česme]]"'' iz 1977. godine, s bubnjarom [[Goran Ivandić|Goranom "Ipetom" Ivandićem]] i prvim nakon albuma ''"[[Šta bi dao da si na mom mjestu]]"'' iz 1975. koji će biti snimljen u staroj postavi. Sve tekstove napisao je [[Goran Bregović]], osim teksta pjesme "Kosovska", koju su napisali Zija Beriša, Agron Beriša, Špand Ahmeti i Goran Bregović. Pjesme su snimane u studiju RTV [[Skoplje]] januara 1983. godine, a miksane u ''Britania Row Recording Studios'' u [[London]]u. == Spisak pjesama == * Sve pjesme je napisao Goran Bregović, osim teksta za "Kosovsku" koji su zajedno sa njim napisali Zija Beriša, Agron Beriša i Špand Ahmeti. #"Polubauk polukruži poluevropom" (Bregović) - 3:57 #"Drugovi i drugarice" (Bregović) - 3:33 #"Kosovska" (Bregović - Zija Beriša/Agron Beriša/Špand Ahmeti/Bregović) - 3:34 #"U vrijeme otkazanih letova" (Bregović) - 3:40 #"Zašto me ne podnosi tvoj tata" (Bregović) -3:21 #"Ako možeš zaboravi" (Bregović) - 4:58 #"Ovaj ples dame biraju" (Bregović) - 5:11 #"Ne plači" (Bregović) 3:54 #"Uspavanka za Radmilu M." (Bregović) - 2:25 == Članovi grupe == * [[Goran Bregović]] - [[električna gitara]] * [[Željko Bebek]] - [[pjevanje|vokal]] * [[Zoran Redžić]] - [[bas-gitara]] * [[Goran Ivandić|Goran "Ipe" Ivandić]] - [[bubnjevi]] * [[Vlado Pravdić]] - [[Sintisajzer|klavijature]] * Arsen Ereš - [[saksofon]] == Gostujući muzičari i tehničko osoblje == * [[Dubravko Majnarić]] - glavni i odgovorni urednik * Goran Bregović - izvršni producent * Gajo Vučićević - produkcija * [[Dragan S. Stefanović]] - dizajn * Mike Johnson - snimatelj * Arsen Ereš - [[saksofon]] * Blagoje Morotov-Baže - kontrabas * [[Vlatko Stefanovski]] - gitara na pjesmama "Polubauk polukruži poluevropom" i "Uspavanka za Radmilu M." * "Makedonija" - prateći vokali na pjesmi "Ako možeš, zaboravi" == Literatura == * Petar Janjatović: EX YU ROCK enciklopedija 1960-2006, {{ISBN|978-86-905317-1-4}} {{Bijelo dugme}} [[Kategorija:Albumi iz 1983.]] [[Kategorija:Albumi Bijelog dugmeta]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Jugotona]] r3y6jqjblxdzd4p5w0qzz6e5kyt6wvz Rembrandt 0 15370 3923351 3900682 2026-09-01T07:53:02Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923351 wikitext text/x-wiki {{Infokutija likovni umjetnik | ime = Rembrandt | slika = Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg | opis_slike = ''[[Autoportret sa beretkom i podignutom kragnom]]'' (1660) | datum_rođenja = [[15. juli]] [[1606.|1606]]<ref name="BY">Ili možda 1607. budući da je 10. juna 1634. lično tvrdio da ima 26 godina. Vidi [http://www.codart.nl/news/82/ Is the Rembrandt Year being celebrated one year too soon? One year too late?] (na [[engleski jezik|engleskom]]) i: J. de Jong, [http://www.nd.nl/artikelen/2006/februari/03/rembrandts-geboortejaar-een-jaar-te-vroeg-gevierd Rembrandts geboortejaar een jaar te vroeg gevierd] (na [[holandski jezik|holandskom]]) za izvore koji se tiču godine Rembrandtovog rođenja, koji naročito podupiru 1607. godinu. Međutim, većina izvora nastavlja navoditi 1606.</ref> | mjesto_rođenja = [[Leiden]] | datum_smrti = [[4. oktobar]] [[1669.]] | mjesto_smrti = [[Amsterdam]] | država za kategoriju = Holandija | nacionalnost = [[Holanđani]]n | obrazovanje = | supružnik = | period = [[Barok]] | vrsta_umjetnosti = [[slikarstvo]], [[grafika]] | djela = ''[[Danaja (Rembrandt)|Danaja]]'' (1636) <br> ''[[Čas anatomije dr. Nicolaesa Tulpa]]'' (1632) <br> ''[[Noćna straža]]'' (1642) | utjecao = [[Francisco Goya]], [[Vincent van Gogh]] | utjecali = [[Caravaggio]], [[Tizian]], [[Peter Paul Rubens|Rubens]] | nagrade = | potpis = | web-stranica = }} '''Rembrandt Harmenszoon van Rijn''' bio je [[Holandija|holandski]] [[slikar]]. Inovativan i plodan majstor u tri umjetnička medija, on se općenito smatra jednim od najvećih slikara i grafičara u [[Zapadna umjetnost|evropskoj umjetnosti]] i najvažnijim u [[Historija Holandije|historiji Holandije]]. [[Datoteka:Rembrandt_-_Rembrandt_and_Saskia_in_the_Scene_of_the_Prodigal_Son_-_Google_Art_Project.jpg|mini| ''[[Razmetni sin u bordelu|Prometni sin u bordelu]]'', autoportret sa [[Saskia van Uylenburgh|Saskiom van Uylenburgh]] (oko 1635.)]] [[Datoteka:Rembrandt_van_Rijn_-_Saskia_van_Uylenburgh,_the_Wife_of_the_Artist_-_Google_Art_Project.jpg|mini| Rembrandtov portret [[Saskia van Uylenburgh|Saskie van Uylenburgh]] (oko 1635.)]] Rembrandt {{Efn|Ova verzija njegovog imena, "Rembrandt" sa "d", prvi put se pojavila u njegovim potpisima 1633. Do tada se potpisivao kombinacijom inicijala ili monograma. Krajem 1632. počeo je da se potpisuje isključivo svojim imenom "Rembrant". Dodao je "d" sljedeće godine i držao se ovog pravopisa do kraja života. Iako naučnici mogu samo nagađati, ova promjena je morala imati značenje za Rembrandta, što se općenito tumači kao njegova želja da bude poznat pod svojim imenom poput velikih ličnosti italijanske renesanse: Leonarda, Raphaela itd., koji se nisu potpisivali sa njihovim prezimenima.<ref>{{Cite web|url=http://www.rembrandt-signature-file.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409172243/http://www.rembrandt-signature-file.com/|title=Rembrandt Signature Files|archive-date=9. 4. 2016|website=www.rembrandt-signature-file.com}}</ref>}} Harmenszoon van Rijn rođen je 15. jula 1606. u [[Leiden]]u, u [[Nizozemska Republika|Nizozemskoj Republici]], sadašnjoj [[Nizozemska|Nizozemskoj]]. Bio je deveto dijete koje su rodili Harmen Gerritszoon van Rijn i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck.<ref>Bull, et al., p. 28.</ref> Njegova porodica je bila prilično dobrostojeća; otac mu je bio [[Miller|mlinar]], a majka pekareva ćerka. Njegova majka je bila [[Katolička crkva|katolkinja]], a otac je pripadao [[Holandska reformirana crkva|holandskoj reformiranoj crkvi]]. Religija je središnja tema u Rembrandtovim djelima, a vjerski ispunjen period u kojem je živio čini njegovu vjeru zanimljivom. Kao dječak pohađao je [[Latinski jezik|latinsku]] školu. Sa 13 godina upisao se na [[Univerzitet u Leidenu|Univerzitet u Lajdenu]], iako je prema riječima savremenika imao veću sklonost ka slikarstvu; ubrzo je postao šegrt kod [[Jacob van Swanenburg|Jacoba van Swanenburga]], sa kojim je proveo tri godine.<ref name="Houbraken">{{in lang|nl}} [https://web.archive.org/web/20120527043045/http://www.dbnl.org/tekst/houb005groo01_01/houb005groo01_01_0129.htm Rembrandt biography] in ''De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'' (1718) by [[:en:Arnold Houbraken|Arnold Houbraken]], courtesy of the [[:en:Digital library for Dutch literature|Digital library for Dutch literature]]</ref> Nakon kratkog, ali važnog šegrtovanja od šest mjeseci kod [[Slikar istorije|historijskog slikara]] [[Pieter Lastman|Pietera Lastmana]] u Amsterdamu, Rembrandt je ostao nekoliko mjeseci kod [[Jacob Pynas|Jacoba Pynasa]], a zatim je pokrenuo vlastitu radionicu, iako [[:nl:Simon van Leeuwen|je Simon van Leeuwen]] tvrdio da je [[Joris van Schooten]] predavao Rembrandta u Lajdenu.<ref name="Houbraken" /><ref>[https://books.google.com/books?id=le9GAAAAcAAJ&pg=PA189 Joris van Schooten as teacher of Rembrandt and Lievens] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226043135/https://books.google.com/books?id=le9GAAAAcAAJ&pg=PA189|date=26. 12. 2016}} in Simon van Leeuwen's ''Korte besgryving van het Lugdunum Batavorum nu Leyden'', Leiden, 1672</ref> Za razliku od većine [[Zlatno vrijeme holandskog slikarstva|holandskih majstora]] iz 17. vijeka, Rembrandtova djela prikazuju širok spektar stilova i predmeta, od portreta i autoportreta do pejzaža, žanrovskih scena, alegorijskih i historijskih scena, [[Biblija|biblijskih]] i mitoloških tema kao i studija životinja. Njegov doprinos [[umjetnost]]i došao je u periodu velikog bogatstva i kulturnog dostignuća koje historičari nazivaju [[zlatno doba Holandije]]. Tada je holandska umjetnost (posebno holandsko slikarstvo), iako na mnogo načina suprotna [[barok]]nom stilu koji je dominirao [[Evropa|Evropom]], bio izuzetno plodan i inovativan, i doveo do razvoja novih važnih umjetničkih žanrova. Kao i mnogi umjetnici holandskog zlatnog doba, kao što je [[Jan Vermeer]] iz Delfta, Rembrandt je bio strastveni kolekcionar umjetnosti i diler. Rembrandt nikada nije putovao u inostranstvo, ali je bio pod značajnim utjecajem radova [[Italijanska umjetnost|italijanskih majstora]] i holandskih umjetnika koji su studirali u Italiji, kao što su [[Pieter Lastman]], [[Utrehtski karavagisti]] i [[Flamansko barokno slikarstvo|flamanski barok]]ni slikar [[Peter Paul Rubens]]. Postigavši ​​mladalački uspjeh kao portretista, Rembrandtove kasnije godine obilježile su lične tragedije i finansijske poteškoće. Pa ipak, njegovi bakropisi i slike bili su popularni tokom njegovog života, a njegov ugled kao umjetnika ostao je visok i 20 godina je podučavao mnoge važne holandske slikare. Rembrandtovi portreti njegovih savremenika, autoportreta i ilustracija scena iz Biblije smatraju se njegovim najvećim kreativnim trijumfima. Njegovi autoportreti čine jedinstvenu i intimnu biografiju, u kojoj se umjetnik ispitivao bez sujete i sa krajnjom iskrenošću. Rembrandtov najveći doprinos u historiji [[Grafika|grafike]] bio je njegova transformacija procesa graviranja od relativno nove reproduktivne tehnike u pravu umjetničku formu, zajedno sa [[Jacques Callot|Jacquesom Callotom]]. Njegova reputacija najvećeg [[bakropis]]ca u historiji ovog medija uspostavljena je za njegova života i od tada se nikada nije dovodila u pitanje. Nekoliko njegovih slika je napustilo [[Holandska Republika|Holandsku Republiku]] za njegova života, ali su kopije njegovih djela cirkulisale širom Evrope, a njegov širi ugled u umjetničkim krugovima je u početku bio zasnovan samo na njima.<ref>[[Auguste Rodin|Rodin, Auguste]]: ''Art: Conversations with Paul Gsell''. (University of California Press, 1984, {{ISBN|0-520-03819-3}}), p. 85 [Prijevod Jacques de Caso i Patricia B. Sanders]. Originalno izdato kao ''L'Art: Entretiens réunis par Paul Gsell''. (Paris: [[:fr:Bernard Grasset (éditeur)|Bernard Grasset]], 1911)</ref> U svojim djelima izlagao je znanje iz klasične [[Ikonografija|ikonografije]], koju je oblikovao kako bi odgovarao zahtjevima vlastitog iskustva; tako, prikaz biblijske scene bio je zasnovan na Rembrandtovom znanju o specifičnom tekstu, njegovoj asimilaciji klasične kompozicije i njegovim zapažanjima o jevrejskim stanovnicima u [[Amsterdam]]u.<ref name=Clark_203_204>{{Harvnb|Clark|1969|pp=203–204}}</ref> Zaokupljale su ga [[Biblija|biblijske]] teme i [[portret]]. U lajdenskom razdoblju likovi su smješteni u sumračne interijere s kontrastima svjetla i tame. Amsterdamsko razdoblje počinje [[naturalizam|naturalističkim]] portretom dr. Tulpa s asistentima (''[[Čas anatomije dr. Nicolaesa Tulpa]]''), a završava ''[[Noćna straža|Noćnom stražom]]'', remek-djelom grupne kompozicije. Tada nastaju i njegovi prvi [[Pejzaž u slikarstvu|pejzaži]]. Trajni model cijelog života bio mu je vlastiti lik ([[Rembrandtovi autoportreti|oko 100]] [[autoportret]]a). Otkrio je najsuptilnije nijanse i prijelaze između svjetla i tame. Bio je manje cijenjen kao slikar nego kao bakropisac sve do druge polovine 19. vijeka, kad je otkrivena sva veličina njegovog slikarskog genija. Godine 1624. ili 1625. Rembrandt je otvorio studio u Lajdenu, koji je dijelio sa prijateljem i kolegom [[Jan Lievens|Janom Livensom]]. Godine 1627. Rembrandt je počeo primati studente, među kojima su [[Gerrit Dou]] i [[Isaac de Jouderville]].<ref>Slive has a comprehensive biography, pp. 55ff.</ref> [[Joan Huydecoper van Maarsseveen (1599-1661)|Joan Huydecoper]] se spominje kao prvi kupac Rembrandtove slike 1628.<ref>Schwarz, G. (1987) Rembrandt, p. 134.</ref> Godine 1629. Rembrandta je otkrio državnik [[Constantijn Huygens]] koji je za Rembrandta nabavio važne naloge sa suda u Hagu. Kao rezultat ove veze, princ [[Frederik Hendrik]] je nastavio da kupuje slike od Rembrandta.<ref>Slive, pp. 60, 65</ref> Poznavaoci iz ranog 20. vijeka tvrdili su da je Rembrandt naslikao preko 600 slika,<ref>{{Cite web|url=http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/r_stats.html|title=A Web Catalogue of Rembrandt Paintings|date=28. 7. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120728230138/http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/r_stats.html|archive-date=28. 7. 2012}}</ref> skoro 400 bakropisa i 2.000 crteža.<ref name="Rembrandtart">{{Cite web|url=https://westernciv.com/profile/login/|title=Institute Member Login – Institute for the Study of Western Civilization|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929010501/http://www.westernciv.com/courses/2004/noeuart.shtml|archive-date=29. 9. 2007}}</ref> Novije stipendije, od 1960-ih do danas (predvođene [[Rembrandtov istraživački projekat|Rembrandtovim istraživačkim projektom]] ), često kontroverzno, donijele su njegov opus na blizu 300 slika.{{Efn|Koristan zbir figura iz raznih različitih kataloga opusa, često podijeljenih u klase sa sljedećim linijama: "vrlo vjerovatno autentično", "vjerovatno autentično" i "malo vjerovatno da će biti autentično" date su na [http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/ Online Rembrandtov katalog]<ref>{{Cite web |url=http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/ |title=A Web Catalogue of Rembrandt Paintings |access-date=10. 7. 2007 |archive-date=13. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513080039/http://staff.science.uva.nl/~fjseins/RembrandtCatalogue/ |url-status=dead }}</ref>}} Njegovi [[Otisak starog majstora|otisci]], koji se tradicionalno svi nazivaju bakropisima, iako su mnogi proizvedeni u cijelosti ili djelomično [[Gravura|graviranjem]], a ponekad i [[Suha igla|suhom iglom]], imaju mnogo stabilniji ukupni iznos od nešto ispod&nbsp;300.{{Efn|Prije dvije stotine godina Bartsch je popisao&nbsp;375. Noviji katalozi dodali su tri (dva u jedinstvenim utiscima) i isključili dovoljno da se postignu ukupni podaci kako slijedi: Schwartz, p. 6, 289; Münz 1952, 279; Boon 1963, 287 [https://web.archive.org/web/20000831232904/http://www.printcouncil.org/search.html Print Council of America] – but Schwartz's total quoted does not tally with the book.}} Vjerovatno je Rembrandt napravio mnogo više crteža u svom životu od 2000, ali oni koji su sačuvani su rjeđi nego što se pretpostavlja.{{Efn|Nije moguće dati ukupan iznos, jer je novi talas stipendija za Rembrandtove crteže još u toku&nbsp;– analiza berlinske kolekcije za izložbu 2006/7. dovela je do vjerovatnog pada sa 130 listova na oko 60. [http://www.codart.nl/exhibitions/details/911/ Codart.nl]<ref>{{Cite web |url=http://www.codart.nl/exhibitions/details/911/ |title=Rembrandt, der Zeichner |access-date=3. 10. 2007 |archive-date=27. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527001029/http://www.codart.nl/exhibitions/details/911/ |url-status=live}}</ref> Britanski muzej bi trebao objaviti novi katalog nakon sličnog istraživanja}} Dva stručnjaka tvrde da broj crteža čiji se status autograma može smatrati efektivno "izvjesnim" nije veći od oko&nbsp;75, iako je to sporno. Lista je trebalo da bude predstavljena na naučnom skupu u februaru 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.garyschwartzarthistorian.nl/schwartzlist/?id=148|title=Schwartzlist 301 – Unos na blogu Rembrandtovog učenjaka Gary Schwartz|date=3. 1. 2010|publisher=Garyschwartzarthistorian.nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20120222115235/http://www.garyschwartzarthistorian.nl/schwartzlist/?id=148|archive-date=22. 2. 2012|url-status=live|access-date=17. 2. 2012}}</ref> == Slikarski materijali == [[Datoteka:Rembrandt_-_Saskia_van_Uylenburgh_in_Arcadian_Costume_-_WGA19164.jpg|mini|''Saskia kao Flora'' (1635.)]] Tehničko istraživanje Rembrandtovih slika u posjedu [[Gemäldegalerie Alte Meister]]<ref>Kühn, Hermann. 'Untersuchungen zu den Pigmenten und Malgründen Rembrandts, durchgeführt an den Gemälden der Staatlichen Kunstsammlungen Dresden'(Examination of pigments and grounds used by Rembrandt, analysis carried out on paintings in the Staatlichen Kunstsammlungen Dresden), Maltechnik/Restauro, issue 4 (1977): 223–233</ref> i [[Gemäldegalerie Alte Meister (Kassel)]]<ref>Kühn, Hermann. 'Untersuchungen zu den Pigmenten und Malgründen Rembrandts, durchgeführt an den Gemälden der Staatlichen Kunstsammlungen Kassel' (Examination of pigments and grounds used by Rembrandt, analysis carried out on paintings in the Staatlichen Kunstsammlungen Kassel), Maltechnik/Restauro, volume 82 (1976): 25–33</ref> proveo je Hermann Kühn 1977. godine. Analize pigmenta na tridesetak slika pokazale su da se Rembrandtova paleta sastojala od sledećih pigmenata: [[Olovo bijelo|olovno bijelo]], razni [[Ochres|oker]], vandyke smeđa, koštana crna, [[Crni ugljen|ugljeno crna]], [[Biljni ugalj|lampa crna]], [[vermilion]], [[Madder lake|madder jezero]], [[azurit]], [[ultramarin]], [[Yellow lake|žuto jezero]] i [[Olovo-kalaj-žuta|olovo- kalaj žuto]]. Sintetički [[orpiment]] prikazan je u sjenama rukava jevrejskog mladoženje. Ova otrovna arsen žuta rijetko se koristila u slikanju ulja.<ref>Van Loon, A., Noble, P., Krekeler, A., van der Snickt, G., Janssens, K., Abe, Y., Nakai, I., & Dik, J. 2017. "Artificial orpiment, a new pigment in Rembrandt's palette". Heritage Science, 5 (26)</ref> Jedna slika (Saskia van Uylenburgh kao Flora)<ref>[http://colourlex.com/project/rembrandt-saskia-van-uylenburgh-as-flora/ Rembrandt, Saskia as Flora] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315130325/http://colourlex.com/project/rembrandt-saskia-van-uylenburgh-as-flora/|date=15. 3. 2016}}, ColourLex</ref> navodno sadrži [[gamboge]]. Rembrandt je vrlo rijetko koristio čiste plave ili zelene boje, a najizraženiji izuzetak je ''[[Valtazarova gozba (Rembrandt)|Beltazarova gozba]]''<ref name="bomford">Bomford, D. et al., Art in the making: Rembrandt, New edition, Yale University Press, 2006</ref><ref>[http://colourlex.com/belshazzars-feast-pigment-analysis/ Rembrandt, Belshazzar's Feast, Pigment analysis] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407160341/http://colourlex.com/belshazzars-feast-pigment-analysis/|date=7. 4. 2016}} at ColourLex</ref> u [[Nacionalna galerija|Nacionalnoj galeriji u Londonu]]. Knjiga Bomforda<ref name="bomford" /> opisuje novija tehnička istraživanja i pigmentne analize Rembrandtovih slika pretežno u Nacionalnoj galeriji u Londonu. Čitav niz pigmenata koje koristi Rembrandt može se naći na ColourLexu.<ref>{{Cite web|url=https://colourlex.com/project/resources-rembrandt/|title=Resources Rembrandt|website=ColourLex|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224022601/https://colourlex.com/project/resources-rembrandt/|archive-date=24. 2. 2021|url-status=live|access-date=23. 2. 2021}}</ref> Najbolji izvor tehničkih informacija o Rembrandtovim slikama na webu je Rembrandtova baza podataka koja sadrži sva Rembrandtova djela sa detaljnim istraživačkim izvještajima, infracrvenim i radiografskim slikama i drugim naučnim detaljima.<ref>{{Cite web|url=http://www.rembrandtdatabase.org/Rembrandt/|title=The Rembrandt Database|archive-url=https://web.archive.org/web/20150823032221/http://www.rembrandtdatabase.org/Rembrandt|archive-date=23. 8. 2015|url-status=dead|access-date=6. 7. 2015}}</ref> [[Datoteka:Rembrandt,_bue_squartato,_1655,_02.JPG|mini| ''[[Zaklani vol]]'' (1655.), sada se nalazi u [[Louvre|Musée du Louvre]] u Parizu]] === Kritika Rembranta === [[Datoteka:Rembrandt_Memorial_Marker_Westerkerk_Amsterdam.jpg|mini|Rembrandt Memorial Marker u dijelu Westerkerk u Amsterdamu]] Rembrandt je također bio jedan od najkontroverznijih (vizuelnih) umjetnika u historiji.<ref name="Slive">[[Seymour Slive|Slive, Seymour]]: ''Rembrandt and his Critics, 1630–1730''. (The Hague: Martinus Nijhoff, 1953)</ref> Nekoliko istaknutih Rembrandtovih kritičara uključuje [[Constantijn Huygens|Constantijna Huygensa]], [[Joachim von Sandrart|Joachima von Sandrarta]]<ref name=":0">{{Cite book|last=Sandrart|first=Joachim von|url=https://books.google.ba/books?id=FHFlDwAAQBAJ|title=Lives of Rembrandt|last2=Baldinucci|first2=Filippo|last3=Houbraken|first3=Arnold|date=2018|publisher=Getty Publications|isbn=978-1-60606-562-4|language=en}}</ref>,[[:nl:Andries Pels (1631-1681)|Andriesa Pelsa]] (koji je Rembrandta nazvao "prvim heretikom u umjetnosti slikarstva"),<ref>Muller, Sheila D. (ed.): ''Dutch Art: An Encyclopedia''. (New York: Garland Pub., 1997), p. 178</ref> [[Samuel van Hoogstraten|Samuela van Hoogstratena]], [[Arnold Houbraken|Arnolda Houbrakena]], [[Filippo Baldinucci]]a<ref name=":0" /> [[Gerard de Lairesse]], [[Roger de Piles]], [[John Ruskin]],<ref name="Ruskin">Nichols, Aidan: ''All Great Art is Praise: Art and Religion in John Ruskin''. (Washington, D.C.: The Catholic University of America Press, 2016), p. 454. Po [[John Ruskin|Ruskinovim]]' riječima, "Cilj je najboljih slikara da naslikaju najplemenitije stvari koje mogu vidjeti na sunčevoj svjetlosti. Rembrandtov je cilj bio da naslika najgnusnije stvari koje je mogao vidjeti – uz žmirkavu svjetlost."</ref> i [[Eugène Fromentin]]. [[Datoteka:Leiden_Rembrandt_Statue.jpg|mini| Rembrandtova statua u [[Leiden]]u]] == Odabrani radovi == {{galerija |title=Odabrani radovi |width=120 |height=100 |align=center |Datoteka:Rembrandt_laughing.jpg|''[[Rembrandt Laughing|Rembrandt se smije]]'' (1628.), sada se nalazi u [[Muzej J. Paul Gettyja|muzeju J. Paul Gettyja]] ] u [[Los Angeles]]u |Datoteka:Rembrandt_Girl_in_a_Picture_Frame.jpg|''[[Djevojka u okviru za slike|Djevojka u okviru slike]]'' (1641.), koja se sada nalazi u [[Kraljevski dvorac, Varšava|Kraljevskom dvorcu]] u [[Varšava|Varšavi]] |Datoteka:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_049.jpg|''Evanđelist Matej i anđeo'' (1661.) }} ==Iz života Rembrandta == {{galerija |title=Iz života Rembrandta |width=120 |height=100 |align=center |Datoteka:Cornelis_Springer,_Afb_010001000785.jpg| [[Rembrandt House Museum|Rembrandtova kuća]] u [[Jodenbreestraat]] [[Cornelis Springer]] (1853); u stražnjem dijelu [[Zuiderkerk]]a gdje su sahranjena njegova djeca. |Datoteka:Rembrandt_van_Rijn_-_Rembrandts_zoon_Titus_in_monniksdracht_(Rijksmuseum_Amsterdam).jpg|Rembrandtov sin Titus naslikan [[Tit kao monah|kao franjevački redovnik]] (1660.) |Datoteka:Stadsarchief_Amsterdam,_Afb_ANWO00139000001.jpg|Rembrandt se preselio u Rozengracht 184, Stadsarchief Amsterdam |Datoteka:Rembrandt_Christ_in_the_Storm_on_the_Lake_of_Galilee.jpg|Rembrantov jedini poznati [[Seascape|morski pejzaž]], ''[[Oluja na Galilejskom jezeru]]'' (1633.), još uvijek je nestao nakon [[Krađa muzeja Isabelle Stewart Gardner|pljačke muzeja Isabelle Stewart Gardner]] 1990. |Datoteka:Rembrandt_van_Rijn_-_A_Polish_nobleman.jpg|''[[Poljski plemić]]'' (1637.) }} == Također pogledajte == * [[Rembrandtovi autoportreti]] == Bilješke == {{Spisaknapomena|30em}} == Reference == {{refspisak}} === Citirani radovi === {{refbegin|30em}} * Ackley, Clifford, et al., ''Rembrandt's Journey'', Museum of Fine Arts, Boston, 2004. {{ISBN|0-87846-677-0}} * {{Cite book|last=Adams, Laurie Schneider|title=Art Across Time. Volume II|publisher=McGraw-Hill College|year=1999|location=New York}} * Bomford, D. et al., Art in the making: Rembrandt, New edition, Yale University Press, 2006 * Bull, Duncan, et al., ''Rembrandt-Caravaggio'', Rijksmuseum, 2006. * Buvelot, Quentin, White, Christopher (eds), ''Rembrandt by himself'', 1999, National Gallery * {{Cite book|last=Clark|first=Kenneth|url=https://archive.org/details/civilisationpers00kenn|title=Civilisation: a personal view|publisher=Harper & Row|year=1969|isbn=978-0-06-010801-4|location=New York}} * [[Kenneth Clark|Clark, Kenneth]], ''An Introduction to Rembrandt'', 1978, London, John Murray/Readers Union, 1978 * {{Cite book|last=Clough, Shepard B.|url=https://archive.org/details/europeanhistoryi0000clou|title=European History in a World Perspective|publisher=D.C. Heath and Company, Los Lexington, MA|year=1975|isbn=978-0-669-85555-5|url-access=registration}} * Driessen, Christoph, ''Rembrandts vrouwen'', Bert Bakker, Amsterdam, 2012. {{ISBN|978-90-351-3690-8}} * {{Cite book|last=Durham, John I.|url=https://archive.org/details/biblicalrembrand00durh|title=Biblical Rembrandt: Human Painter in a Landscape of Faith|publisher=Mercer University Press|year=2004|isbn=978-0-86554-886-2}} * [[Ernst Gombrich|Gombrich, E.H.]], ''The Story of Art'', Phaidon, 1995. {{ISBN|0-7148-3355-X}} * {{Citation|title=The God of Realism|work=The New York Review of Books|volume=53|issue=6|year=2006|surname1=Hughes|given1=Robert}} * ''The Complete Etchings of Rembrandt Reproduced in Original Size'', Gary Schwartz (editor). New York: Dover, 1988. {{ISBN|0-486-28181-7}} * Slive, Seymour, Dutch Painting, 1600–1800, Yale UP, 1995, {{ISBN|0-300-07451-4}} * [[Ernst van de Wetering|van de Wetering, Ernst]] in ''Rembrandt by himself'', 1999 National Gallery, London/Mauritshuis, The Hague, {{ISBN|1-85709-270-8}} * [[Ernst van de Wetering|van de Wetering, Ernst]], ''Rembrandt: The Painter at Work'', Amsterdam University Press, 2000. {{ISBN|0-520-22668-2}} * White, Christopher, ''The Late Etchings of Rembrandt'', 1999, British Museum/Lund Humphries, London {{ISBN|978-90-400-9315-9}} {{refend}} == Vanjski linkovi == * [http://www.pubhist.com/person/1/rembrandt Works and literature on Rembrandt] {{en simbol}} * [http://rembrandt-etchings.blogspot.com/2008/12/print.html Rembrandt, The Hundred Guilder Print] {{en simbol}} {{Wikicitat|Rembrandt}} {{Commonscat|Rembrandt}} {{Barok}}  {{Authority control (arts)}} [[Kategorija:Rođeni 1606.]] [[Kategorija:Umrli 1669.]] [[Kategorija:Biografije, Leiden]] [[Kategorija:Nizozemski slikari]] [[Kategorija:Rembrandt]] [[Kategorija:CS1 upotrebe (nizozemski)]] ev89ruakadzvs34cx4ubpf9piayrkyp Galaksija 0 18078 3923348 3902618 2026-09-01T07:22:12Z Tulum387 155909 Sređen format svih referenci. 3923348 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:NGC 4414 (NASA-med).jpg|mini|250px|[[NGC 4414]], tipična spiralna galaksija]] '''Galaksija''' je sistem [[zvijezda]], zvjezdanih ostataka, međuzvjezdanog plina, prašine i tamne materije koje se drže na okupu međusobnim [[gravitacija|gravitacijskim]] privlačenjem. Riječ je izvedena od grčke riječi galaxias (γαλαξίας), doslovno 'mliječna', što se odnosi na galaksiju Mliječni put koja sadrži Sunčev sistem. Galaksije, s prosječno procijenjenih 100 miliona zvijezda,<ref>Howell, Elizabeth; Harvey, Ailsa (11. 2. 2022). "[https://www.space.com/26078-how-many-stars-are-there.html How many stars are in the universe? - Can we estimate the total number of stars?]". Space.com.</ref> variraju u veličini i obliku. Najmanje su galaksije patuljci s manje od hiljadu zvijezda<ref>Strigari, Louis E.; Bullock, James S.; Kaplinghat, Manoj; Simon, Joshua D.; Geha, Marla; Willman, Beth; Walker, Matthew G. (2008). "A common mass scale for satellite galaxies of the Milky Way". Nature. 454 (7208): 1096–1097. arXiv:0808.3772. Bibcode:2008Natur.454.1096S. doi:10.1038/nature07222. ISSN 0028-0836. PMID 18756252.</ref>, dok na drugom kraju skale postoje gigantske galaksije s približno 3000 milijardi zvijezda. Većina mase u tipičnoj galaksiji je u obliku tamne materije, a samo nekoliko postotaka te mase vidljivo je u obliku zvijezda i maglina. Supermasivne crne rupe su uobičajena karakteristika u centrima galaksija. Galaksije su dijeljene prema njihovom prividnom izgledu kao eliptične, spiralne ili nepravilne. Mliječni put je primjer spiralne galaksije. Procjenjuje se da u vidljivom svemiru postoji između 200 milijardi (2×1011) i 2 triliona galaksija. Većina galaksija ima promjer od 1.000 do 100.000 parseka (približno 3.000 do 300.000 svjetlosnih godina) i odvojene su udaljenostima reda veličine miliona parseka (ili megaparseka). Poređenja radi, Mliječni put ima promjer od najmanje 26.800 parseka (87.400 sg)<ref>Goodwin, Simon P.; Gribbin, John; Hendry, Martin A. (1998). "The relative size of the Milky Way" (PDF). The Observatory. 118: 201–208. Bibcode:1998Obs...118..201G.</ref> i odvojen je od galaksije Andromeda, svog najbližeg velikog susjeda, za nešto više od 750.000 parseka (2,5 miliona sg).<ref>Riess, Adam G.; Fliri, Jürgen; Valls-Gabaud, David (2012). "Cepheid Period-Luminosity Relations in the Near-Infrared and the Distance to M31 from the Hubble Space Telescope Wide Field Camera 3". The Astrophysical Journal. 745 (2): 156. arXiv:1110.3769. Bibcode:2012ApJ...745..156R. doi:10.1088/0004-637X/745/2/156. S2CID 119113794.</ref> Većina galaksija organizirana je u hijerarhijskim društvima koja se nazivaju skupovima, koji se opet, dalje, mogu združivati u superskupove. Te veće strukture općenito se raspoređuju u plohe i niti koje se prostiru nepreglednim [[Praznina (astronomija)|svemirskim prazninama]]. Mliječni put je dio Lokalne grupe, kojom dominira zajedno s galaksijom Andromeda. Grupa je dio Superjata Djevica. U najvećoj mjeri, ova udruženja su uglavnom raspoređena u slojeve i niti okružene ogromnim prazninama.<ref>[https://web.archive.org/web/20120426215141/http://www.damtp.cam.ac.uk/research/gr/public/gal_lss.html "Galaxy Clusters and Large-Scale Structure"]. University of Cambridge.</ref> I Lokalna grupa i Superjato Djevica nalaze se u mnogo većoj kosmičkoj strukturi nazvanoj Lanijakea.<ref>Gibney, Elizabeth (2014). "Earth's new address: 'Solar System, Milky Way, Laniakea'". Nature. doi:10.1038/nature.2014.15819. S2CID 124323774.</ref> == Etimologija == Riječ galaksija je posuđena preko francuskog i srednjovjekovnog [[Latinski jezik|latinskog jezika]] iz [[Grčki jezik|grčkog]] termina za Mliječni put, galaxías (kúklos) γαλαξίας (κύκλος)<ref>Onions, Charles T.; Friedrichsen, G.W.S.; Burchfield, Robert W., eds. (1966). The Oxford Dictionary of English Etymology. Oxford: Clarendon Press. p. 385.</ref> 'mliječni (krug)', nazvanog po svom izgledu kao mliječna traka svjetlosti na nebu.<ref>Konečný, Lubomír. "Emblematics, Agriculture, and Mythography in The Origin of the Milky Way". Academy of Sciences of the Czech Republic.</ref> U astronomskoj literaturi, riječ "Galaksija" s velikim slovom se često koristi za označavanje galaksije Mliječni put, kako bi se razlikovala od ostalih galaksija u svemiru. Galaksije su prvobitno otkrivene teleskopski i bile su poznate kao spiralne magline. Većina astronoma iz XVIII do XIX stoljeća smatrala ih je ili neriješenim zvjezdanim jatima ili ekstragalaktičkim maglinama,  ali njihov pravi sastav i priroda ostali su misterija. Opservacije nekoliko obližnjih sjajnih galaksija, poput Andromedine galaksije, korištenjem većih teleskopa počele su ih razdvajati u ogromne konglomeracije zvijezda, a stvarne udaljenosti pojedinih uočenih zvijezda smjestile su ih daleko izvan Mliječnog puta. Zbog toga su popularno nazvani ostrvskim svemirima. [[Harlow Shapley]] je počeo zagovarati termin "galaksija" i bio je protiv korištenja termina "svemiri" i "maglina" za objekte, ali vrlo utjecajni [[Edwin Hubble]] se držao maglina. Nomenklatura se nije u potpunosti promijenila sve do Hubbleove smrti 1953. godine.<ref>Bartusiak, M. (2010). The Day We Found the Universe. United States: Knopf Doubleday Publishing Group.</ref> == Nomenklatura == [[Datoteka:Probing the distant past SDSS J1152+3313.tif|thumb|Galaktički skup SDSS J1152+3313. SDSS je skraćenica za Sloan Digital Sky Survey, J za Julijansku epohu, a 1152+3313 za rektascenziju i deklinaciju, respektivno.]] Milioni galaksija su katalogizirani, ali samo nekoliko njih ima dobro utvrđena imena, kao što su Andromeda, Magelanovi oblaci, Vrtlog i Sombrero. Astronomi rade s brojevima iz određenih kataloga, kao što su Messier katalog, NGC (Novi opći katalog), IC (Indeksni katalog), CGCG (Katalog galaksija i jata galaksija), MCG (Morfološki katalog galaksija), UGC (Opći katalog galaksija Uppsala) i PGC (Katalog glavnih galaksija, također poznat kao LEDA). Sve poznate galaksije pojavljuju se u jednom ili više ovih kataloga, ali svaki put pod drugim brojem. Na primjer, Messier 109 (ili "M109") je spiralna galaksija koja ima broj 109 u Messier katalogu. Također ima oznake NGC 3992, UGC 6937, CGCG 269–023, MCG +09-20-044 i PGC 37617 (ili LEDA 37617), između ostalih. Milioni slabijih galaksija poznati su po svojim identifikatorima u pregledima neba kao što je Sloan Digital Sky Survey. == Historija posmatranja == === Mliječni put === Grčki filozof [[Demokrit]] (450–370. p. n. e.) pretpostavio je da bi se svijetla traka na noćnom nebu poznata kao Mliječni put mogla sastojati od udaljenih zvijezda.<ref>Plutarch (2006). The Complete Works Volume 3: Essays and Miscellanies. Echo Library. p. 66. ISBN 978-1-4068-3224-2.</ref> Međutim, [[Aristotel]] (384–322. p. n. e.) vjerovao je da je Mliječni put uzrokovan "paljenjem vatrenog izdisaja nekih zvijezda koje su bile velike, brojne i blizu jedna drugoj" i da se "paljenje odvija u gornjem dijelu atmosfere, u području Svijeta koje je kontinuirano s nebeskim kretanjem".<ref>Montada, Josep Puig (28. 9. 2007). "Ibn Bâjja". Stanford Encyclopedia of Philosophy</ref> Neoplatonistički filozof Olimpijodor Mlađi (oko 495–570. p. n. e.) kritikovao je ovo gledište, tvrdeći da ako je Mliječni put sublunarni (smješten između Zemlje i Mjeseca), trebao bi izgledati drugačije u različito vrijeme i na različitim mjestima na Zemlji i da bi trebao imati paralaksu, što nije imao. Po njegovom mišljenju, Mliječni put je nebeski. Prema Mohaniju Mohamedu, arapski astronom Ibn [[Alhazen]] (965–1037) napravio je prvi pokušaj posmatranja i mjerenja paralakse Mliječnog puta,<ref>Mohamed, Mohaini (2000). Great Muslim Mathematicians. Penerbit UTM. ISBN 978-983-52-0157-8. OCLC 48759017. pp. 49-50.</ref> i tako je "utvrdio da, budući da Mliječni put nema paralaksu, mora biti udaljen od Zemlje, a ne pripadati atmosferi."<ref>"Popularisation of optical phenomena: Establishing the first Ibn Al-Haytham workshop on photography" (PDF). In Flory, François (ed.). Ninth International Topical Meeting on Education and Training in Optics and Photonics. Proceedings of SPIE. Vol. 9664, Ninth International Topical Meeting on Education and Training in Optics and Photonics.</ref> Perzijski astronom [[El-Biruni]] (973–1048) predložio je da je galaksija Mliječni put "skup bezbrojnih fragmenata prirode magličastih zvijezda."<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics Archive, University of St Andrews</ref> Andaluzijski astronom Avempace (umro 1138) predložio je da je sastavljena od mnogih zvijezda koje se gotovo dodiruju i izgledaju kao kontinuirana slika zbog efekta refrakcije od sublunarnog materijala, navodeći svoje posmatranje konjunkcije Jupitera i Marsa kao dokaz da se to događa kada su dva objekta blizu. U XIV vijeku, Ibn Qajjim al-Džavzijja, rođen u Siriji, predložio je da je galaksija Mliječni put "mnoštvo sićušnih zvijezda spakovanih zajedno u sferi fiksnih zvijezda".<ref>Livingston, John W. (1971). "Ibn Qayyim al-Jawziyyah: A Fourteenth Century Defense against Astrological Divination and Alchemical Transmutation". Journal of the American Oriental Society. 91 (1): 96–103. doi:10.2307/600445. JSTOR 600445.</ref> Pravi dokaz da se Mliječni put sastoji od mnogih zvijezda došao je 1610. godine kada je italijanski astronom [[Galileo Galilei]] koristio teleskop da ga proučava i otkrio da se sastoji od ogromnog broja slabih zvijezda.<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F. (Novembar 2002). "Galileo Galilei". MacTutor History of Mathematics Archive. University of St. Andrews.</ref> Godine 1750. engleski astronom Thomas Wright, u svojoj knjizi "Originalna teorija ili nova hipoteza o svemiru", ispravno je pretpostavio da bi to moglo biti rotirajuće tijelo ogromnog broja zvijezda koje drže zajedno gravitacijske sile, slično Sunčevom sistemu, ali u mnogo većoj mjeri, i da se rezultirajući disk zvijezda može vidjeti kao traka na nebu iz perspektive unutar njega. U svojoj raspravi iz 1755. godine, [[Immanuel Kant]] je razradio Wrightovu ideju o strukturi Mliječnog puta.<ref>Kant, Immanuel (20. 11. 2016) [1755]. Allgemeine Naturgeschichte und Theorie des Himmels [Universal Natural History and Theory of the Heavens]. Königsberg and Leipzig: Johann Friederich Petersen. ISBN 978-3-89131-002-1.</ref> [[Datoteka:Herschel-Galaxy.png|thumb|Oblik Mliječnog puta kako ga je procijenio William Herschel na osnovu brojanja zvijezda 1785. godine; pretpostavljalo se da je Sunčev sistem blizu centra.]] Prvi projekat koji je opisao oblik Mliječnog puta i položaj Sunca preduzeo je William Herschel 1785. godine brojanjem broja zvijezda u različitim dijelovima neba. Napravio je dijagram oblika galaksije sa Sunčevim sistemom blizu centra.<ref>Herschel, William (1785). "XII. On the Construction of the Heavens". Giving Some Accounts of the Present Undertakings, Studies, and Labours, of the Ingenious, in Many Considerable Parts of the World. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Vol. 75. London. pp. 213–266. doi:10.1098/rstl.1785.0012. ISSN 0261-0523. S2CID 186213203.</ref> Koristeći profinjeni pristup, Kapteyn je 1920. godine došao do slike male (prečnika oko 15 kiloparseka) elipsoidne galaksije sa Suncem blizu centra. Drugačija metoda Harlowa Shapleyja, zasnovana na katalogizaciji [[Kuglasto zvjezdano jato|kuglastih jata]], dovela je do radikalno drugačije slike: ravnog diska prečnika približno 70 kiloparseka i Sunca daleko od centra. Obje analize nisu uzele u obzir apsorpciju svjetlosti međuzvjezdanom prašinom prisutnom u galaktičkoj ravni; ali nakon što je Robert Julius Trumpler kvantificirao ovaj efekat 1930. godine proučavajući [[Otvoreno zvjezdano jato|otvorena jata]], pojavila se sadašnja slika galaksije Mliječni put.<ref>Trimble, V. (1999). "Robert Trumpler and the (Non)transparency of Space". Bulletin of the American Astronomical Society. 31 (31): 1479. Bibcode:1999AAS...195.7409T.</ref> === Razlikovanje od drugih maglina === [[Datoteka:Pic iroberts1.jpg|thumb|desno|Fotografija "Velike Andromedine magline" koju je snimio Isaac Roberts 1899. godine, kasnije identificirana kao galaksija Andromeda]] Nekoliko galaksija izvan Mliječnog puta vidljivo je u tamnoj noći golim okom, uključujući Andromedinu galaksiju, Veliki Magelanov oblak, Mali Magelanov oblak i galaksiju Trougao. U X vijeku, perzijski astronom [[Abdurahman al-Sufi]] napravio je najraniju zabilježenu identifikaciju Andromedine galaksije, opisujući je kao "mali oblak". Godine 964. vjerovatno je spomenuo Veliki Magelanov oblak u svojoj Knjizi fiksnih zvijezda, misleći na "Al Bakra južnih Arapa",<ref>Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine (11. 3. 2004). "The Large Magellanic Cloud, LMC". Observatoire de Paris.</ref> budući da Veliki Megelanov oblak nije bio vidljiv na deklinaciji od oko 70° južno, gdje je živio al-Sufi. Ova galaksija bila dobro poznata Evropljanima sve do Magellanovog putovanja u XVI vijeku.<ref>Frommert, Hartmut; Kronberg, Christine. "Abd-al-Rahman Al Sufi (December 7, 903 – May 25, 986 A.D.)".</ref> Andromedina galaksija je kasnije posmatrao i Simon Marius 1612. godine. Godine 1734, filozof Emanuel Swedenborg u svojim Principiama spekulisao je da bi mogle postojati i druge galaksije izvan Mliječnog puta koje su formirane u galaktička jata koja su bila sićušni dijelovi svemira koji su se protezali daleko izvan onoga što se moglo vidjeti. Swedenborgovi stavovi "su izuzetno bliski današnjim pogledima na kosmos".<ref>Gordon, Kurtiss J. (1969). "History of our Understanding of a Spiral Galaxy: Messier 33" (PDF). Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society. 10: 293–307.</ref> Godine 1745, Pierre Louis Maupertuis pretpostavio je da su neki objekti slični maglini skupovi zvijezda s jedinstvenim svojstvima, uključujući sjaj koji premašuje svjetlost koju njegove zvijezde same proizvode, te je ponovio stav Johannesa Heveliusa da su sjajne tačke masivne i spljoštene zbog svoje rotacije. Godine 1750, Thomas Wright je ispravno spekulisao da je Mliječni put spljošteni disk zvijezda i da bi neke od maglina vidljivih na noćnom nebu mogle biti odvojeni Mliječni putevi.<ref>See text quoted from Wright's An Original Theory or New Hypothesis of the Universe in Dyson, Freeman J. (1979). Disturbing the Universe. Pan Books. p. 245. ISBN 978-0-330-26324-5.</ref> Pred kraj XVIII vijeka, Charles Messier sastavio je katalog koji sadrži 109 najsjajnijih nebeskih objekata maglovitog izgleda. Nakon toga, William Herschel sastavio je katalog od 5.000 maglina. Godine 1845, Lord Rosse ispitao je magline koje je katalogizirao Herschel i uočio spiralnu strukturu Messierovog objekta M51, danas poznatog kao galaksija Vrtlog.<ref>Payne-Gaposchkin, Cecilia H. (1953). "Why Do Galaxies Have a Spiral Form?". Scientific American. Vol. 189, no. 3. pp. 89–99. ISSN 0036-8733. JSTOR 24944338.</ref><ref>Steinicke, Wolfgang (2012). "The M51 mystery: Lord Rosse, Robinson, South and the discovery of spiral structure in 1845". Journal of Astronomical History and Heritage. 15 (1): 19–29. Bibcode:2012JAHH...15...19S. doi:10.3724/SP.J.1440-2807.2012.01.03.</ref> Godine 1912, Vesto M. Slipher izvršio je spektrografske studije najsjajnijih spiralnih maglina kako bi odredio njihov sastav. Slipher je otkrio da spiralne magline imaju visoke Dopplerove pomake, što ukazuje na to da se kreću brzinom većom od brzine zvijezda koje je izmjerio. Otkrio je da se većina ovih maglina udaljava od nas.<ref>Slipher, Vesto. M. (1913). "The radial velocity of the Andromeda Nebula". Lowell Observatory Bulletin. 1 (8): 56–57. Bibcode:1913LowOB...2...56S.</ref><ref>Slipher, Vesto M. (1915). "Spectrographic Observations of Nebulae". Popular Astronomy. Vol. 23. pp. 21–24. Bibcode:1915PA.....23...21S.</ref> Godine 1917., Heber Doust Curtis je posmatrao novu S Andromeda unutar "Velike Andromedine magline", kako je tada bila poznata Andromedina galaksija, Messier objekt M31. Pretražujući fotografski zapis, pronašao je još 11 novih. Curtis je primijetio da su ove nove, u prosjeku, 10 magnituda slabije od onih koje su se pojavile unutar ove galaksije. Kao rezultat toga, uspio je doći do procjene udaljenosti od 150.000 parseka. Postao je zagovornik takozvane hipoteze o "ostrvskim svemirima", koja tvrdi da su spiralne magline zapravo nezavisne galaksije.<ref>Weaver, Harold. F. "Robert Julius Trumpler". US National Academy of Sciences.</ref> Godine 1920. održana je debata između Harlowa Shapleyja i Hebera Curtisa, Velika debata, o prirodi Mliječnog puta, spiralnih maglina i dimenzija svemira. Kako bi potkrijepio svoju tvrdnju da je Velika Andromedina maglina vanjska galaksija, Curtis je primijetio pojavu tamnih traka koje podsjećaju na oblake prašine u Mliječnom putu, kao i značajan Dopplerov pomak.<ref>Weaver, Harold. F. "Robert Julius Trumpler". US National Academy of Sciences</ref> Godine 1922., estonski astronom Ernst Öpik predložio je način određivanja udaljenosti koje je podržalo teoriju da je Andromedina maglina zaista udaljeni ekstragalaktički objekt.<ref>Öpik, Ernst (1922). "An estimate of the distance of the Andromeda Nebula". The Astrophysical Journal. 55: 406. Bibcode:1922ApJ....55..406O. doi:10.1086/142680.</ref> Koristeći novi 100-inčni Mount Wilson teleskop, Edwin Hubble je uspio razlučiti vanjske dijelove nekih spiralnih maglina kao skupove pojedinačnih zvijezda i identificirao neke cefeidne varijable, što mu je omogućilo da procijeni udaljenost do maglina: bile su previše udaljene da bi bile dio Mliječnog puta.<ref>Hubble, Edwin P. (1929). "A spiral nebula as a stellar system, Messier 31". The Astrophysical Journal. 69: 103–158. Bibcode:1929ApJ....69..103H. doi:10.1086/143167.</ref> Godine 1926. Hubble je izradio klasifikaciju galaktičke morfologije koja se koristi do danas.<ref>Hubble, Edwin P. (1926). "No. 324. Extra-galactic nebulae". Contributions from the Mount Wilson Observatory. 324. Carnegie Institution of Washington: 1–49. Bibcode:1926CMWCI.324....1H.</ref><ref>Sandage, Allan R. (1989). "Edwin Hubble, 1889–1953". Journal of the Royal Astronomical Society of Canada. 83 (6): 351–362. Bibcode:1989JRASC..83..351S</ref> === Posmatranje na više talasnih dužina === [[Datoteka:Andromeda galaxy.jpg|thumb|desno|Ova ultraljubičasta slika galaksije Andromeda prikazuje plave regije koje sadrže mlade, masivne zvijezde]] Napredak u astronomiji oduvijek je bio vođen tehnologijom. Nakon vijekova uspjeha u optičkoj astronomiji, posljednjih decenija došlo je do velikog napretka u drugim područjima elektromagnetnog spektra.<ref>Rieke, George Henry (2012). Measuring the Universe: A Multiwavelength Perspective. Cambridge University Press. p. xi. ISBN 978-0-521-76229-8.</ref> Prašina prisutna u međuzvjezdanom mediju je neprozirna za [[Vidljiva svjetlost|vidljivu svjetlost]]. Prozirnija je za daleko infracrveno zračenje, koje se može koristiti za detaljno posmatranje unutrašnjih područja gigantskih molekularnih oblaka i galaktičkih jezgara. [[Infracrveno zračenje]] se također koristi za posmatranje udaljenih, galaksija sa [[Crveni pomak|crvenim pomakom]] koje su formirane mnogo ranije. [[Vodena para]] i [[ugljik-dioksid]] apsorbiraju brojne korisne dijelove infracrvenog spektra, pa se za infracrvenu astronomiju koriste teleskopi na velikim visinama ili oni u svemiru. Prva nevizualna studija galaksija, posebno aktivnih galaksija, provedena je korištenjem radio frekvencija. Zemljina atmosfera je gotovo prozirna za radio između 5&nbsp;MHz i 30&nbsp;GHz. [[Ionosfera]] blokira signale ispod ovog raspona. Veliki radio interferometri korišteni su za mapiranje aktivnih mlazova emitiranih iz [[Aktivno galaksijsko jezgro|aktivnih galaksijskih jezgara]]. [[Ultraljubičasto zračenje|Ultraljubičasti]] i [[Rendgensko zračenje|rendgenski]] teleskopi mogu posmatrati visokoenergetske galaktičke pojave. Ultraljubičasti bljeskovi se ponekad opažaju kada zvijezdu u udaljenoj galaksiji rastrgnu plimne sile obližnje crne rupe. Raspodjela vrućeg plina u galaktičkim jatima može se mapirati rendgenskim zracima. Postojanje supermasivnih crnih rupa u jezgrima galaksija potvrđeno je rendgenskom astronomijom.<ref>Dunn, Robert (9. 8. 2005). "An Introduction to X-ray Astronomy". Institute of Astronomy X-Ray Group.</ref> === Moderna istraživanja === Godine 1944, Hendrik van de Hulst je predvidio da će mikrotalasno zračenje talasne dužine 21&nbsp;cm biti detektovano iz međuzvjezdanog atomskog vodonika;<ref>Tenn, Joe. "Hendrik Christoffel van de Hulst". The Bruce Medalists. Sonoma State University.</ref> a 1951. godine je i uočeno. Na ovo zračenje ne utiče apsorpcija prašine, pa se njegov Dopplerov pomak može koristiti za mapiranje kretanja gasa u ovoj galaksiji. Ova zapažanja dovela su do hipoteze o rotirajućoj strukturi prečke u centru ove galaksije.<ref>López-Corredoira, M.; et al. (2001). "Searching for the in-plane Galactic bar and ring in DENIS". Astronomy & Astrophysics. 373 (1): 139–152. arXiv:astro-ph/0104307. Bibcode:2001A&A...373..139L. doi:10.1051/0004-6361:20010560. S2CID 18399375.</ref> Uz pomoć poboljšanih radio teleskopa, vodonik se mogao pratiti i u drugim galaksijama. Sedamdesetih godina XX vijeka, [[Vera Rubin]] je otkrila nesklad između uočene brzine rotacije galaksije i one predviđene vidljivom masom zvijezda i gasa. Danas se smatra da se problem rotacije galaksije objašnjava prisustvom velikih količina nevidljive [[Tamna materija|tamne materije]].<ref>Rubin, Vera C. (1983). "Dark matter in spiral galaxies". Scientific American. Vol. 248, no. 6. pp. 96–106. Bibcode:1983SciAm.248f..96R. doi:10.1038/scientificamerican0683-96.</ref><ref>Rubin, Vera C. (2000). "One Hundred Years of Rotating Galaxies". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 112 (772): 747–750. Bibcode:2000PASP..112..747R. doi:10.1086/316573. S2CID 122927800.</ref> Počevši od 1990-ih, [[Svemirski teleskop Hubble]] donio je poboljšana zapažanja. Između ostalog, njegovi podaci pomogli su u utvrđivanju da se nedostajuća tamna materija u ovoj galaksiji ne može sastojati samo od inherentno slabih i malih zvijezda. Hubbleovo duboko polje, izuzetno duga ekspozicija relativno praznog dijela neba, pružilo je dokaze da u vidljivom svemiru postoji oko 125 milijardi (1,25×1011) galaksija.<ref>Mattson, Barbara (27. 11. 2002). Gibb, Meredith (ed.). "How many galaxies are there?". Imagine the Universe!. NASA.</ref> Poboljšana tehnologija u detekciji spektra nevidljivih ljudima (radio teleskopi, infracrvene kamere i rendgenski teleskopi) omogućava detekciju drugih galaksija koje Hubble ne detektuje. Posebno su istraživanja u Zoni izbjegavanja (područje neba koje Mliječni put blokira na vidljivim svjetlosnim valnim dužinama) otkrila niz novih galaksija.<ref>Kraan-Korteweg, R. C.; Juraszek, S. (2000). "Mapping the hidden Universe: The galaxy distribution in the Zone of Avoidance". Publications of the Astronomical Society of Australia. 17 (1): 6–12. arXiv:astro-ph/9910572. Bibcode:2000PASA...17....6K. doi:10.1071/AS00006. S2CID 17900483.</ref> Studija iz 2016. godine objavljena u časopisu The Astrophysical Journal, koju je vodio Christopher Conselice sa Univerziteta u Nottinghamu, analizirala je mnoge izvore podataka kako bi procijenila da vidljivi svemir (do z=8) sadrži najmanje dva triliona (2×1012) galaksija, što je faktor 10 više nego što se direktno posmatra na Hubbleovim slikama.<ref>Conselice, Christopher J.; et al. (2016). "The Evolution of Galaxy Number Density at z < 8 and its Implications". The Astrophysical Journal. 830 (2): 83. arXiv:1607.03909. Bibcode:2016ApJ...830...83C. doi:10.3847/0004-637X/830/2/83. S2CID 17424588.</ref>: 12  Međutim, kasnija posmatranja svemirskom sondom New Horizons izvan zodijačke svjetlosti uočila su manje kosmičke optičke svjetlosti nego Conselice, iako su i dalje sugerirala da u direktnim posmatranjima ne budu uočene galaksije.<ref>Lauer, Tod R.; et al. (11. 1. 2021). "New Horizons Observations of the Cosmic Optical Background". The Astrophysical Journal. 906 (2): 77. arXiv:2011.03052. Bibcode:2021ApJ...906...77L. doi:10.3847/1538-4357/abc881. hdl:1721.1/133770. ISSN 1538-4357. S2CID 226277978.</ref> == Tipovi i morfologija == Historijski, galaksije su dijeljene prema njihovom prividnom izgledu (što se često naziva vizuelnom morfologijom) kao eliptične,<ref>Graham, Alister W.; Guzmán, Rafael (2003). "HST Photometry of Dwarf Elliptical Galaxies in Coma, and an Explanation for the Alleged Structural Dichotomy between Dwarf and Bright Elliptical Galaxies". The Astronomical Journal. 125 (6): 2936–2950. arXiv:astro-ph/0303391. Bibcode:2003AJ....125.2936G. doi:10.1086/374992. S2CID 13284968.</ref> spiralne ili nepravilne. Nešto opširniji opis tipova galaksija na osnovu njihovog izgleda dat je Hablovim nizom. Budući da je Hablov niz u potpunosti zasnovan na vizuelnom morfološkom tipu (obliku), može propustiti određene važne karakteristike galaksija kao što su brzina formiranja zvijezda u galaksijama zvjezdanog praska i aktivnost u jezgrima aktivnih galaksija. Iako još uvijek nedovoljno shvaćena, [[tamna materija]], pretpostavlja se, učestvuje sa 90% u masi većine galaksija. Posmatranja ukazuju na to, da bi u središtima većine, ako ne i svih galaksija, mogle postojati supermasivne [[crna rupa|crne rupe]]. Pretpostavlja se da bi one mogle biti osnovnim uzrokom aktivnih galaktičkih jezgara nađenih u središtima nekih galaksija. Čini se da i Mliječni put u područnu koje se naziva galaktički centar ima najmanje jedan takav objekt. === Eliptične === {{Glavni|Eliptična galaksija}} [[Datoteka:Hubble sequence photo.png|thumb|340px|Tipovi galaksija prema Hablovoj klasifikacijskoj šemi: ''E'' označava tip eliptične galaksije, ''S'' je spiralna galaksija , a ''SB'' je prečkasta spiralna galaksija]] Hablov klasifikacijski sistem ocjenjuje eliptične galaksije na osnovu njihove eliptičnosti, u rasponu od E0, koja je gotovo sferična, do E7, koja je jako izdužena. Ove galaksije imaju [[Elipsa|elipsoidni]] profil, što im daje eliptični izgled bez obzira na ugao gledanja. Njihov izgled pokazuje malo strukture i obično imaju relativno malo međuzvjezdane materije. Posljedično, ove galaksije također imaju nizak udio otvorenih jata i smanjenu stopu formiranja novih zvijezda. Umjesto toga, u njima dominiraju uglavnom starije, razvijenije zvijezde koje kruže oko zajedničkog centra gravitacije u nasumičnim smjerovima. Zvijezde sadrže nisku količinu teških elemenata jer formiranje zvijezda prestaje nakon početnog praska. U tom smislu imaju određenu sličnost s mnogo manjim kuglastim jatima.<ref>Barstow, M. A. (2005). "Elliptical Galaxies". Leicester University Physics Department.</ref> === Supergigantske eliptične galaksije === [[Datoteka:Galaxy Cluster Abell 1413.jpg|thumb|desno|290px|Galaktičkim jatom Abell 1413 dominira ova cD eliptična galaksija označena kao Abell 1413 BCG. Ima izofotalni prečnik od preko 800.000 svjetlosnih godina. Obratite pažnju na gravitacionu leću.]] Nazivaju se i Galaksije tipa cD i predstavljaju najveće galaksije. Prvi put opisane 1964. godine u radu Thomasa A. Matthewsa i drugih,<ref>Matthews, Thomas A.; Morgan, William W.; Schmidt, Maarten (1964). "A Discussion of Galaxies Indentified [sic] with Radio Sources". The Astrophysical Journal. 140: 35. Bibcode:1964ApJ...140...35M. doi:10.1086/147890.</ref> one su podtip uobičajenije klase D galaksija, koje su gigantske eliptične galaksije, osim što su mnogo veće. Popularno su poznate kao supergigantske eliptične galaksije i predstavljaju najveće i najsjajnije poznate galaksije. Ove galaksije imaju centralno eliptično jezgro sa opsežnim, slabim oreolom zvijezda koje se protežu do megaparsek skala. Profil njihovog površinskog sjaja kao funkcija njihovog radijusa (ili udaljenosti od njihovih jezgara) opada sporije nego kod njihovih manjih pandana.<ref>Tonry, John L. (1987). "Properties of cD Galaxies". Structure and Dynamics of Elliptical Galaxies. Vol. 127. p. 89. Bibcode:1987IAUS..127...89T. doi:10.1007/978-94-009-3971-4_7. ISBN 978-90-277-2586-8. S2CID 117980521.</ref> Formiranje ovih cD galaksija još se aktivno ispituje, ali vodeći model je da su one rezultat spajanja manjih galaksija u okruženjima gustih jata, ili čak onih izvan jata sa slučajnim prekomjernim gustinama.<ref>Tovmassian, Hrant M.; Andernach, Heinz (11. 12. 2012). "On the formation of cD galaxies and their parent clusters: Formation of cD galaxies and parent clusters". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 427 (3): 2047–2056. arXiv:1212.0238. doi:10.1111/j.1365-2966.2012.22044.x.</ref> Ovi procesi su mehanizmi koji pokreću formiranje fosilnih grupa ili fosilnih jata, gdje se veliki, relativno izolovani, supergigantski eliptični skup nalazi u sredini jata i okružen je opsežnim oblakom rendgenskih zraka kao ostatkom ovih galaktičkih sudara. Drugi stariji model pretpostavlja fenomen hladnog toka, gdje se zagrijani gasovi u jatima urušavaju prema svojim centrima dok se hlade, formirajući zvijezde u tom procesu,<ref>Bender, Ralf; Kormendy, John; Cornell, Mark E.; Fisher, David B. (30. 6. 2015). "Structure and Formation of cD Galaxies: NGC 6166 in Abell 2199". The Astrophysical Journal. 807 (1): 56. arXiv:1411.2598. Bibcode:2015ApJ...807...56B. doi:10.1088/0004-637X/807/1/56. hdl:1959.3/404318. ISSN 1538-4357.</ref> fenomen koji se opaža u jatima poput Perzeja,<ref>Fabian, A. C.; Nulsen, P. E. J. (1977). "Subsonic accretion of cooling gas in clusters of galaxies". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 180 (3): 479. Bibcode:1977MNRAS.180..479F. doi:10.1093/mnras/180.3.479.</ref> a nedavno i u [[Skup Feniks (astronomija)|jatu Feniks]].<ref>McDonald, M.; McNamara, B. R.; Voit, G. M.; Bayliss, M.; Benson, B. A.; Brodwin, M.; Canning, R. E. A.; Florian, M. K.; Garmire, G. P.; Gaspari, M.; Gladders, M. D.; Hlavacek-Larrondo, J.; Kara, E.; Reichardt, C. L.; Russell, H. R. (November 1, 2019). "Anatomy of a Cooling Flow: The Feedback Response to Pure Cooling in the Core of the Phoenix Cluster". The Astrophysical Journal. 885 (1): 63. arXiv:1904.08942. Bibcode:2019ApJ...885...63M. doi:10.3847/1538-4357/ab464c. ISSN 0004-637X.</ref> === Slojevite galaksije === [[Datoteka:NGC 3923 Elliptical Shell Galaxy.jpg|thumb|190px|NGC 3923 Eliptična ljuskasta galaksija (Hablova fotografija)]] Slojevita galaksija (sloj, ljuska, omotač) je vrsta eliptične galaksije u kojoj su zvijezde u njenom halou raspoređene u koncentričnim slojevima, ljuskama. Oko jedne desetine eliptičnih galaksija ima strukturu nalik ljusci, što nikada nije uočeno u spiralnim galaksijama. Smatra se da se ove strukture razvijaju kada veća galaksija apsorbuje manju galaksiju pratioca - da kako se dva centra galaksija približavaju, počinju oscilirati oko središnje tačke, a oscilacija stvara gravitacijske talase koji formiraju ljuske zvijezda, slične talasima koji se šire po vodi. Na primjer, galaksija NGC 3923 ima preko 20 ljuski. === Spiralne === {{Glavni|Spiralna galaksija}} [[Datoteka:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|thumb|desno|Galaksija Pinwheel (Vrtuljak), NGC 5457]] Spiralne galaksije podsjećaju na spiralne vjetrenjače. Iako zvijezde i drugi vidljivi materijal sadržan u takvoj galaksiji uglavnom leže u ravni, većina mase u spiralnim galaksijama postoji u grubo sfernom oreolu tamne materije koji se proteže izvan vidljive komponente, što pokazuje koncept univerzalne krive rotacije. Spiralne galaksije se sastoje od rotirajućeg diska zvijezda i međuzvjezdanog medija, zajedno sa središnjom izbočinom uglavnom starijih zvijezda. Iz izbočine se protežu relativno svijetli krakovi. U Hablovoj klasifikacijskoj šemi, spiralne galaksije su navedene kao tip S, nakon čega slijedi slovo (a, b ili c) koje označava stepen zategnutosti spiralnih krakova i veličinu središnje izbočine. Sa galaksija ima čvrsto namotane, slabo oblikovane krakove i posjeduje relativno veliko jezgro. Na drugom kraju, Sc galaksija ima otvorene, dobro oblikovane krakove i malo jezgro.<ref>Smith, Gene (6. 3. 2000). "Galaxies — The Spiral Nebulae". University of California, San Diego Center for Astrophysics & Space Sciences.</ref> Galaksija sa slabo oblikovanim krakovima ponekad se naziva flokulentnom spiralnom galaksijom; za razliku od [[Dobro oblikovana spiralna galaksija|dobro oblikovane spiralne galaksije]] koja ima istaknute i dobro oblikovane spiralne krakove. Smatra se da brzina kojom se galaksija okreće korelira s ravnošću diska, budući da neke spiralne galaksije imaju debele izbočine, dok su druge tanke i guste.<ref>Obreschkow, D.; Glazebrook, K. (28. 2. 2014). "Fundamental Mass-Spin-Morphology Relation of Spiral Galaxies". The Astrophysical Journal. 784 (1): 26. arXiv:1312.4543. Bibcode:2014ApJ...784...26O. doi:10.1088/0004-637X/784/1/26. ISSN 0004-637X.</ref> U spiralnim galaksijama, spiralni krakovi zaista imaju oblik približnih logaritamskih spirala, obrazac za koji se teoretski može pokazati da je rezultat poremećaja u uniformno rotirajućoj masi zvijezda. Poput zvijezda, spiralni krakovi se okreću oko centra, ali to čine konstantnom ugaonom brzinom. Smatra se da su spiralni krakovi područja materije visoke gustoće ili "talasi gustoće".<ref>Bertin, Giuseppe; Lin, Chia-Chiao (1996). Spiral Structure in Galaxies: a Density Wave Theory. MIT Press. ISBN 978-0-262-02396-2. pp. 65-85.</ref> Kako se zvijezde kreću kroz krak, prostorna brzina svakog zvjezdanog sistema se mijenja gravitacionom silom veće gustoće. (Brzina se vraća u normalu nakon što zvijezde odu s druge strane kraka.) Ovaj efekat je sličan "valu" usporavanja koji se kreće duž autoputa punog automobila u pokretu. Krakovi su vidljivi jer visoka gustoća olakšava formiranje zvijezda i stoga se u njima nalaze mnoge sjajne i mlade zvijezde. === Prečkaste spiralne === [[Datoteka:Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg|thumb|200px|desno|NGC 1300, primjer prečkaste spiralne galaksije]] Većina spiralnih galaksija, uključujući galaksiju Mliječni put, ima linearnu, prečkastu traku zvijezda koja se proteže prema van na obje strane jezgra, a zatim se spaja u strukturu spiralnog kraka.<ref>Eskridge, P. B.; Frogel, J. A. (1999). "What is the True Fraction of Barred Spiral Galaxies?". Astrophysics and Space Science. 269/270: 427–430. Bibcode:1999Ap&SS.269..427E. doi:10.1023/A:1017025820201. S2CID 189840251.</ref> U Hablovoj klasifikacijskoj šemi, one su označene sa SB, nakon čega slijedi malo slovo (a, b ili c) koje označava oblik spiralnih krakova (na isti način kao i kategorizacija normalnih spiralnih galaksija). Smatra se da su prečke privremene strukture koje se mogu pojaviti kao rezultat vala gustoće koji zrači prema van iz jezgra ili zbog plimne interakcije s drugom galaksijom.<ref>Bournaud, F.; Combes, F. (2002). "Gas accretion on spiral galaxies: Bar formation and renewal". Astronomy & Astrophysics. 392 (1): 83–102. arXiv:astro-ph/0206273. Bibcode:2002A&A...392...83B. doi:10.1051/0004-6361:20020920. S2CID 17562844.</ref> Mnoge prečkaste spiralne galaksije su aktivne, moguće kao rezultat usmjeravanja plina u jezgro duž krakova.<ref>Knapen, Johan H.; Perez-Ramirez, Daniel; Laine, Seppo (2002). "Circumnuclear regions in barred spiral galaxies — II. Relations to host galaxies". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 337 (3): 808–828. arXiv:astro-ph/0207258. Bibcode:2002MNRAS.337..808K. doi:10.1046/j.1365-8711.2002.05840.x. S2CID 10845683.</ref> Naša galaksija, Mliječni put, je velika prečkasta spiralna galaksija u obliku diska<ref>Alard, Christophe (2001). "Another bar in the Bulge". Astronomy and Astrophysics Letters. 379 (2): L44 – L47. arXiv:astro-ph/0110491. Bibcode:2001A&A...379L..44A. doi:10.1051/0004-6361:20011487. S2CID 18018228.</ref> promjera oko 30 kiloparseka i debljine jednog kiloparseka. Sadrži oko dvjesto milijardi (2×10^11) zvijezda <ref>Sanders, Robert (9. 1. 2006). "Milky Way galaxy is warped and vibrating like a drum" (Press release). University of California, Berkeley.</ref> i ima ukupnu masu od oko šeststo milijardi (6×10^11) puta veću od mase Sunca.<ref>Bell, G. R.; Levine, S. E. (1997). "Mass of the Milky Way and Dwarf Spheroidal Stream Membership". Bulletin of the American Astronomical Society. 29 (2): 1384. Bibcode:1997AAS...19110806B.</ref> === Super-luminozne spiralne === Nedavno su istraživači opisali galaksije nazvane superluminozne spiralne galaksije. One su vrlo velike s promjerom od 437.000 svjetlosnih godina prema gore (u usporedbi s promjerom Mliječnog puta od 87.400 svjetlosnih godina). S masom od 340 milijardi solarnih masa, one generiraju značajnu količinu ultraljubičaste i srednje infracrvene svjetlosti. Smatra se da imaju povećanu stopu formiranja zvijezda oko 30 puta bržu od Mliječnog puta.<ref>Santos, Miguel (21. 3. 2016). [https://futurism.com/just-discovered-new-type-colossal-galaxy "We Just Discovered a New Type of Colossal Galaxy"]. Futurism.</ref> === Druge morfologije === [[File:Hoag's object.jpg|thumb|200px|desno|Hoagov objekt, primjer prstenaste galaksije]] * Neobične galaksije su galaktičke formacije koje razvijaju neobična svojstva zbog plimnih interakcija s drugim galaksijama. ** Prstenasta galaksija ima prstenastu strukturu zvijezda i međuzvjezdanog medija koji okružuje golo jezgro. Smatra se da prstenasta galaksija nastaje kada manja galaksija prolazi kroz jezgro spiralne galaksije.<ref>Gerber, R. A.; Lamb, S. A.; Balsara, D. S. (1994). "Ring Galaxy Evolution as a Function of "Intruder" Mass". Bulletin of the American Astronomical Society. 26: 911. Bibcode:1994AAS...184.3204G.</ref> Takav događaj je mogao uticati na Andromedu, jer ona pokazuje strukturu koja podsjeća na prstenastu kada se posmatra u infracrvenom zračenju. * Lećasta ili lentikularna galaksija je međuoblik koji ima karakteristike i eliptičnih i spiralnih galaksija. One su kategorizirane kao Hablov tip S0 i posjeduju slabo definirane spiralne krakove s eliptičnim haloom zvijezda (prugaste lentikularne galaksije dobijaju Hablovu klasifikaciju SB0). {{Glavni|Lećasta galaksija}} * Nepravilne galaksije su galaksije koje se ne mogu lako klasificirati u eliptičnu ili spiralnu morfologiju. {{Glavni|Nepravilna galaksija}} ** Galaksija Irr-I ima određenu strukturu, ali se ne poklapa u potpunosti sa Hablovom klasifikacijskom shemom. ** Galaksije Irr-II ne posjeduju nikakvu strukturu koja podsjeća na Hablovu klasifikaciju i moguće je da su poremećene. Bliski primjeri (patuljastih) nepravilnih galaksija uključuju [[Magelanovi oblaci|Magelanove oblake]]. * Tamna ili "ultra difuzna" galaksija je galaksija izuzetno niske luminoznosti. Može biti iste veličine kao Mliječni put, ali imati broj vidljivih zvijezda koji iznosi samo jedan posto Mliječnog puta. Predloženo je više mehanizama za stvaranje ove vrste galaksije i moguće je da su različite tamne galaksije nastale na različite načine. Jedno od mogućih objašnjenja za nisku luminoznost je da je galaksija izgubila svoj plin za formiranje zvijezda u ranoj fazi, što je rezultiralo starim zvjezdanim populacijama.<ref>van Dokkum, Pieter G.; Abraham, Roberto; Merritt, Allison; Zhang, Jielai; Geha, Marla; Conroy, Charlie (Januar 2015). "Forty-Seven Milky Way-Sized, Extremely Diffuse Galaxies in the Coma Cluster". The Astrophysical Journal Letters. 798 (2): L45. arXiv:1410.8141. Bibcode:2015ApJ...798L..45V. doi:10.1088/2041-8205/798/2/L45. ISSN 2041-8205.</ref> === Patuljaste === Uprkos istaknutosti velikih eliptičnih i spiralnih galaksija, većina galaksija su patuljaste galaksije. One su relativno male u poređenju s drugim galaktičkim formacijama, veličine oko stoti dio Mliječnog puta, sa samo nekoliko milijardi zvijezda. Plave kompaktne patuljaste galaksije sadrže velika jata mladih, vrućih, masivnih zvijezda. Otkrivene su ultrakompaktne patuljaste galaksije koje su promjera samo 100 parseka.<ref>Phillipps, S.; Drinkwater, M. J.; Gregg, M. D.; Jones, J. B. (2001). "Ultracompact Dwarf Galaxies in the Fornax Cluster". The Astrophysical Journal. 560 (1): 201–206. arXiv:astro-ph/0106377. Bibcode:2001ApJ...560..201P. doi:10.1086/322517. S2CID 18297376.</ref> Mnoge patuljaste galaksije mogu kružiti oko jedne veće galaksije; Mliječni put ima najmanje desetak takvih satelita, a procjenjuje se da ih još 300-500 treba biti otkriveno. Većina informacija koje imamo o patuljastim galaksijama potiče iz posmatranja lokalne grupe, koja sadrži dvije spiralne galaksije, Mliječni put i Andromedu, i mnoge patuljaste galaksije. Ove patuljaste galaksije su klasifikovane kao nepravilne ili patuljaste eliptične/patuljaste sferoidne galaksije. Studija 27 susjeda Mliječnog puta otkrila je da je u svim patuljastim galaksijama centralna masa približno 10 miliona solarnih masa, bez obzira na to da li ima hiljade ili milione zvijezda. Ovo ukazuje na to da su galaksije uglavnom formirane od tamne materije i da minimalna veličina može ukazivati na oblik tople tamne materije nesposobne za gravitacijsko spajanje na manjoj skali.<ref>Schirber, M. (27. 8. 2008). "No Slimming Down for Dwarf Galaxies". ScienceNOW.</ref> == Varijante == === Međusobno djelovanje === [[Datoteka:Antennae galaxies xl.jpg|thumb|right|200px|[[Antene (galaksije)]] prolaze kroz sudar koji će rezultirati njihovim konačnim spajanjem.]] Međusobno djelovanje (interakcija) između galaksija je relativno često i može igrati važnu ulogu u galaktičkoj evoluciji. Bliski sudari između galaksija rezultiraju iskrivljenim distorzijama zbog plimnih interakcija i mogu uzrokovati izmjenu plina i prašine.[109][110] Sudari se događaju kada dvije galaksije prolaze direktno jedna kroz drugu i imaju dovoljan relativni moment da se ne spoje. Zvijezde galaksija koje međusobno djeluju obično se ne sudaraju, ali plin i prašina unutar dva oblika interaguju, ponekad pokrećući formiranje zvijezda. Sudar može ozbiljno iskriviti oblike galaksija, formirajući šipke, prstenove ili strukture slične repu. Na ekstremnim primjerima interakcija su galaktička spajanja, gdje relativni momenti galaksija nisu dovoljni da im omoguće da prolaze jedna kroz drugu. Umjesto toga, one se postepeno spajaju i formiraju jednu, veću galaksiju. Spajanja mogu rezultirati značajnim promjenama u izvornoj morfologiji galaksija. Ako je jedna od galaksija mnogo masivnija od druge, rezultat je poznat kao kanibalizam, gdje masivnija veća galaksija ostaje relativno netaknuta, a manja se rastrga. Galaksija Mliječni put je trenutno u procesu kanibaliziranja patuljaste eliptične galaksije Strijelac i patuljaste galaksije Veliki pas. === [[Zvjezdorodne galaksije]] === [[Datoteka:M82 HST ACS 2006-14-a-large web.jpg|thumb|right|200px|[[Messier 82|M82]], je zvjezdorodna galaksija sa deset puta većom stopom formiranja zvijezda od "normalne" galaksije.]] Zvijezde se stvaraju unutar galaksija iz rezervi hladnog plina koji formira gigantske molekularne oblake. Kod nekih galaksija je uočeno da formiraju zvijezde izuzetnom brzinom, što je poznato kao zvjezdani prasak. Ako to nastave činiti, potrošile bi svoju rezervu plina u vremenskom periodu kraćem od životnog vijeka galaksije. Stoga aktivnost zvjezdanog praska obično traje samo oko deset miliona godina, što je relativno kratak period u historiji galaksije. Zvjezdane galaksije bile su češće tokom rane historije svemira, ali i dalje doprinose procijenjenih 15% ukupnoj proizvodnji zvijezda.<ref>Kennicutt, Robert C. Jr.; et al. (2005). "Demographics and Host Galaxies of Starbursts". In De Grijs, Richard; González Delgado, Rosa M. (eds.). Starbursts: From 30 Doradus to Lyman Break Galaxies. Astrophysics and Space Science Library. Vol. 329. Dordrecht: Springer. pp. 187–194. Bibcode:2005ASSL..329..187K. doi:10.1007/1-4020-3539-X_33. ISBN 978-1-4020-3538-8.</ref> Zvjezdorodne galaksije karakteriziraju koncentracije prašine i plina i pojava novonastalih zvijezda, uključujući masivne zvijezde koje ioniziraju okolne oblake stvarajući H II regije.<ref>Smith, Gene (13. 7. 2006). "Starbursts & Colliding Galaxies". University of California, San Diego Center for Astrophysics & Space Sciences.</ref> Ove zvijezde proizvode eksplozije [[supernova]], stvarajući ostatke koji se šire i snažno interaguju s okolnim plinom. Ovi praskovi pokreću lančanu reakciju stvaranja zvijezda koja se širi po cijelom plinovitom području. Tek kada se dostupni plin gotovo potroši ili rasprši, aktivnost prestaje. Zvjezdani praskovi se često povezuju sa spajanjem ili interakcijom galaksija. Prototipni primjer takve interakcije koja formira zvjezdane eksplozije je M82, koja je doživjela bliski susret s većom M81. Nepravilne galaksije često pokazuju razmaknuta područja aktivnosti zvjezdanih eksplozija.<ref>Keel, William C. (Septembar 2006). "Starburst Galaxies". University of Alabama.</ref> === Radiogalaksije === [[Datoteka:A Multi-Wavelength View of Radio Galaxy Hercules A.jpg|thumb|200px|Herkul A, supergigantska eliptična radio-galaksija]] [[Radiogalaksija]] je galaksija sa ogromnim regijama radio emisije koje se protežu daleko izvan njene vidljive strukture. Ove energetske radio režnjeve napajaju mlazovi iz njenog [[Aktivno galaksijsko jezgro|aktivnog galaksijskog jezgra]].<ref>Adams, David J.; et al. (2004). Jones, Mark H.; Lambourne, Robert J. A. (eds.). An Introduction to Galaxies and Cosmology. Cambridge University Press. pp. 142–144. ISBN 978-0-521-54623-2.</ref> Radio-galaksije su klasifikovane prema svojoj Fanaroff-Riley klasifikaciji. Klasa FR I ima nižu radio-luminoznost i pokazuje strukture koje su izduženije; klasa FR II ima veću radio-luminoznost. Korelacija radio-luminoznosti i strukture sugeriše da se izvori u ove dvije vrste galaksija mogu razlikovati.<ref>Kembhavi, Ajit K.; Narlikar, Jayant V. (2012) [1999]. "Radio Properties". Quasars and Active Galactic Nuclei: An Introduction. Cambridge University Press. pp. 214–272. ISBN 978-1-139-17440-4.</ref> Radio-galaksije se također mogu klasifikovati kao gigantske radio-galaksije (GRG), čije radio emisije se mogu protezati do skala megaparseka (3,26 miliona svjetlosnih godina). Alcyoneus je radio-galaksija niske ekscitacije klase FR II koja ima najveću uočenu radio emisiju, sa režnjevitim strukturama koje se protežu na 5 megaparseka (16×106 sg). Poređenja radi, druga gigantski radio-galaksija slične veličine je 3C 236, sa režnjevima širine 15 miliona svjetlosnih godina. Međutim, treba napomenuti da se radio emisije ne smatraju uvijek dijelom same glavne galaksije. Džinovska radio galaksija je posebna klasa objekata koju karakterizira prisustvo radio režnjeva generiranih relativističkim mlazovima koje pokreće supermasivna crna rupa centralne galaksije. Džinovske radio galaksije razlikuju se od običnih radio galaksija po tome što se mogu protezati do mnogo većih razmjera, dosežući i do nekoliko megaparseka u prečniku, daleko većeg od prečnika njihovih galaksija domaćina.<ref>Oei, Martijn S. S. L.; van Weeren, Reinout J.; Hardcastle, Martin J.; Botteon, Andrea; Shimwell, Tim W.; Dabhade, Pratik; Gast, Aivin R. D. J. G. I. B.; Röttgering, Huub J. A.; Brüggen, Marcus; Tasse, Cyril; Williams, Wendy L.; Shulevski, Aleksandar (April 1, 2022). "The discovery of a radio galaxy of at least 5 Mpc". Astronomy & Astrophysics. 660: A2. arXiv:2202.05427. Bibcode:2022A&A...660A...2O. doi:10.1051/0004-6361/202142778. ISSN 0004-6361.</ref> "Normalna" radio galaksija nema izvor koji je supermasivna crna rupa ili monstruozna neutronska zvijezda; umjesto toga, izvor je sinhrotronsko zračenje relativističkih elektrona ubrzanih supernovom. Ovi izvori su relativno kratkog vijeka, što radio spektar normalnih radio galaksija čini posebno dobrim načinom za proučavanje formiranja zvijezda.<ref>Condon, J. J. (Septembar 1992). "Radio Emission from Normal Galaxies". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 30 (1): 575–611. Bibcode:1992ARA&A..30..575C. doi:10.1146/annurev.aa.30.090192.003043. ISSN 0066-4146. Fraknoi et al. 2023, p. 906.</ref> === Aktivne galaksije === [[Datoteka:M87 jet.jpg|thumb|right|200px|Mlaz čestica se emituje iz jezgra eliptične radio-galaksije [[Messier 87]].]] Neke vidljive galaksije klasifikuju se kao "aktivne" ako sadrže [[aktivno galaksijsko jezgro]] (AGN). Značajan dio ukupne energetske proizvodnje galaksije emituje aktivno jezgro umjesto da to čine njene zvijezde, prašina i međuzvjezdani medij. Postoje višestruke šeme klasifikacije i imenovanja za AGN-ove, ali one u nižim rasponima luminoznosti nazivaju se Seyfertove galaksije, dok su one sa luminoznostima mnogo većim od galaksije domaćina poznate kao kvazi-zvjezdani objekti ili [[kvazar]]i. Modeli AGN-ova sugeriraju da se značajan dio njihove svjetlosti pomiče u daleke infracrvene frekvencije jer optičku i UV emisiju u jezgru apsorbuju i emituju prašina i plin koji ga okružuju.<ref>Zakamska, Nadia L.; Strauss, Michael A.; Krolik, Julian H.; Collinge, Matthew J.; Hall, Patrick B.; Hao, Lei; Heckman, Timothy M.; Ivezi, eljko; Richards, Gordon T.; Schlegel, David J.; Schneider, Donald P.; Strateva, Iskra; Vanden Berk, Daniel E.; Anderson, Scott F.; Brinkmann, Jon (November 2003). "Candidate Type II Quasars from the Sloan Digital Sky Survey. I. Selection and Optical Properties of a Sample at 0.3< Z". The Astronomical Journal. 126 (5): 2125–2144. arXiv:astro-ph/0309551. doi:10.1086/378610. ISSN 0004-6256.</ref> Standardni model za aktivno galaktičko jezgro zasniva se na [[Akrecioni disk|akrecionom disku]] koji se formira oko [[Supermasivna crna rupa|supermasivne crne rupe]] (SMBH) u jezgru galaksije. Zračenje iz aktivnog galaktičkog jezgra rezultat je gravitacione energije materije dok pada prema crnoj rupi iz diska. Luminoznost AGN-a zavisi od mase SMBH i brzine kojom materija pada na njega. U oko 10% ovih galaksija, dijametralno suprotstavljeni par energetskih mlazova izbacuje čestice iz jezgra galaksije brzinama bliskim [[Brzina svjetlosti|brzini svjetlosti]]. Mehanizam za proizvodnju ovih mlazova nije dobro shvaćen. === Seyfertove galaksije === Seyfertove galaksije su jedna od dvije najveće grupe aktivnih galaksija, uz kvazare. Imaju jezgra slična kvazarima (vrlo luminozne, udaljene i sjajne izvore elektromagnetnog zračenja) s vrlo visokim površinskim sjajem; ali za razliku od kvazara, njihove galaksije domaćini su jasno uočljive.<ref name="Peterson, Bradley M. 1997">Peterson, Bradley M. (1997). An Introduction to Active Galactic Nuclei. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-47911-0.</ref> Posmatrano kroz teleskop, Seyfertova galaksija izgleda kao obična galaksija sa sjajnom zvijezdom koja se nalazi na vrhu jezgra. Seyfertove galaksije su podijeljene u dva glavna podtipa na osnovu frekvencija koje se posmatraju u njihovim spektrima. === Kvazari === [[Kvazar]]i su najenergičniji i najudaljeniji članovi aktivnih galaktičkih jezgara. Izuzetno sjajni, prvi put su identificirani kao izvori elektromagnetne energije s visokim crvenim pomakom, uključujući radio valove i vidljivu svjetlost, koji su izgledali sličniji zvijezdama nego drugim izvorima sličnim galaksijama. Njihova luminoznost može biti 100 puta veća od Mliječnog puta. Najbliži poznati kvazar, Markarian 231, udaljen je oko 581 milion svjetlosnih godina od Zemlje,<ref>Kovačević, Andjelka B; Yi, Tignfeng; Dai, Xinyu; Yang, Xing; Čvorović-Hajdinjak, Iva; Popović, Luka Č (21. 5. 2020). "Confirmed short periodic variability of subparsec supermassive binary black hole candidate Mrk 231". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 494 (3): 4069–4076. arXiv:2003.06359. doi:10.1093/mnras/staa737. ISSN 0035-8711.</ref> dok su drugi otkriveni čak do UHZ1, udaljenog otprilike 13,2 milijarde svjetlosnih godina.<ref>Nemiroff, Robert; Bonnell, Jerry, eds. (10. 11. 2023). "UHZ1: Distant Galaxy and Black Hole". Astronomy Picture of the Day. NASA, Michigan Technological University.</ref> Kvazari su značajni po tome što pružaju prvu demonstraciju fenomena da gravitacija može djelovati kao leča za svjetlost.<ref>Blandford, R. D.; Narayan, R. (Septembar 1992). "Cosmological Applications of Gravitational Lensing". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 30 (1): 311–358. doi:10.1146/annurev.aa.30.090192.001523. ISSN 0066-4146.</ref> === Druga Aktivna galaksijska jezgra === Vjeruje se da su Blazari aktivne galaksije s relativističkim mlazom usmjerenim prema Zemlji. Radio-galaksija emituje radio frekvencije iz relativističkih mlazova. Ujedinjeni model ovih tipova aktivnih galaksija objašnjava njihove razlike na osnovu položaja posmatrača.<ref name="Peterson, Bradley M. 1997"/> Vjerovatno povezane s aktivnim galaktičkim jezgrima (kao i regijama zvjezdanih eksplozija) su regije nisko-ionizacijskih nuklearnih emisionih linija (LINER). Emisijom iz galaksija tipa LINER dominiraju slabo ionizirani elementi. Izvori pobuđivanja za slabo ionizirane linije uključuju post-AGB zvijezde, AGN i udarne talase.<ref>Heckman, Timothy M. (1980). "An Optical and Radio Survey of the Nuclei of Bright Galaxies" (PDF). Astronomy & Astrophysics. 87 (1–2): 152–164. Bibcode:1980A&A....87..152H.</ref> Otprilike jedna trećina obližnjih galaksija klasificirana je kao da sadrže LINER jezgre.<ref>Ho, Luis C.; Filippenko, Alexei V.; Sargent, Wallace L. W. (1997). "A Search for "Dwarf" Seyfert Nuclei. V. Demographics of Nuclear Activity in Nearby Galaxies". The Astrophysical Journal. 487 (2): 568–578. arXiv:astro-ph/9704108. Bibcode:1997ApJ...487..568H. doi:10.1086/304638. S2CID 16742031.</ref> === Svjetleće infracrvene galaksije === Svjetleće infracrvene galaksije (LIRG) su galaksije sa [[luminozitet]]om - mjerenjem elektromagnetne izlazne snage - iznad 10<sup>11</sup> L☉ (sunčevog luminoziteta). U većini slučajeva, većina njihove energije dolazi od velikog broja mladih zvijezda koje zagrijavaju okolnu prašinu, koja ponovo zrači energiju u infracrvenom spektru. Svjetlost dovoljno visoka da bi bila LIRG zahtijeva brzinu formiranja zvijezda od najmanje 18 M☉ god<sup>−1</sup>. Ultra-svjetleće infracrvene galaksije (ULIRG) su najmanje deset puta svjetlije i formiraju zvijezde brzinama >180 M☉ god<sup>−1</sup>. Mnogi LIRG-ovi također emituju zračenje iz aktivnog galaksijskog jezgra (AGN).<ref>Pérez-Torres, Miguel; Mattila, Seppo; Alonso-Herrero, Almudena; Aalto, Susanne; Efstathiou, Andreas (Decembar 2021). "Star formation and nuclear activity in luminous infrared galaxies: an infrared through radio review". The Astronomy and Astrophysics Review. 29 (1): 2. arXiv:2010.05072. Bibcode:2021A&ARv..29....2P. doi:10.1007/s00159-020-00128-x. ISSN 0935-4956. S2CID 253687419.</ref> Infracrvene galaksije emituju više energije u infracrvenom spektru nego u svim ostalim talasnim dužinama zajedno, sa vršnom emisijom obično na talasnim dužinama od 60 do 100 mikrona. Vjeruje se da LIRG-ovi nastaju iz jake interakcije i spajanja spiralnih galaksija. Iako nisu uobičajeni u lokalnom svemiru, LIRG i ULIRGS su bili češći kada je svemir bio mlađi.<ref>Bellocchi, E.; Pereira-Santaella, M.; Colina, L.; Labiano, A.; Sánchez-García, M.; Alonso-Herrero, A.; Arribas, S.; García-Burillo, S.; Villar-Martín, M.; Rigopoulou, D.; Valentino, F.; Puglisi, A.; Díaz-Santos, T.; Cazzoli, S.; Usero, A. (August 2022). "Compact molecular gas emission in local LIRGs among low- and high- z galaxies". Astronomy & Astrophysics. 664: A60. arXiv:2204.02055. Bibcode:2022A&A...664A..60B. doi:10.1051/0004-6361/202142802. ISSN 0004-6361.</ref> == Prečnik == Galaksije po svojoj prirodi nemaju određene granice i karakterizira ih postepeno smanjenje gustoće zvijezda kao funkcija povećanja udaljenosti od njihovog centra, što otežava mjerenje njihovih stvarnih veličina. Ipak, astronomi su u posljednjih nekoliko decenija postavili nekoliko kriterija za definisanje veličina galaksija. === Ugaoni prečnik === Još u Hablovo vrijeme 1936. godine, bilo je pokušaja da se okarakterišu prečnici galaksija. Najraniji napori su se zasnivali na posmatranom uglu koji galaksija zatvara i njenoj procijenjenoj udaljenosti, što je dovelo do ugaonog prečnika (također nazvanog "metrički prečnik"). === Izofotalni prečnik === Izofotalni prečnik se uvodi kao konvencionalni način mjerenja veličine galaksije na osnovu njenog prividnog površinskog sjaja. [[Izofote]] su krive koje spajaju sve tačke jednakog sjaja i korisne su za definisanje obima galaksije. Prividni fluks sjaja galaksije mjeri se u jedinicama magnitude po kvadratnoj lučnoj sekundi (mag/arcsec²; ponekad se izražava kao mag arcsec−²), što definiše dubinu sjaja izofote. Da bismo ilustrovali kako ova jedinica funkcioniše, tipična galaksija ima fluks sjaja od 18 mag/arcsec² u svom centralnom području. Ovaj sjaj je ekvivalentan svjetlosti hipotetičkog tačkastog objekta 18. magnitude (poput zvijezde) koja se ravnomjerno raspoređuje u području neba od jedne kvadratne lučne sekunde.<ref>Mushotzky, Richard. "Measuring Galaxy Luminosities" (PDF). ASTR620: Galaxies. University of Maryland Astronomy Department.</ref> Izofotalni dijametar se obično definiše kao područje koje obuhvata svu svjetlost do 25 mag/arcsec² u plavom B-pojasu, koje se tada naziva D25 standard.<ref>Fouque, P.; Paturel, G. (Septembar 1985). "Standard photometric diameters of galaxies. II - Reduction of the ESO, UGC, MCG catalogue". Astronomy & Astrophysics. 150 (2): 192–204. Bibcode:1985A&A...150..192F.</ref> === Efektivni radijus i njegove varijacije === Radijus (poluprečnik) polu-svjetlosti (također poznat kao efektivni radijus; Re) je mjera koja se zasniva na ukupnom fluksu sjaja galaksije. To je poluprečnik na kojem je emitirana polovina, ili 50%, ukupnog fluksa sjaja galaksije. Ovo je prvi predložio Gérard de Vaucouleurs 1948. godine.<ref>De Vaucouleurs, Gérard (1948). "Recherches sur les Nebuleuses Extragalactiques". Annales d'Astrophysique. 11: 247. Bibcode:1948AnAp...11..247D.</ref> Izbor korištenja 50% bio je proizvoljan, ali se pokazao korisnim u daljnjim radovima R. A. Fisha 1963. godine,<ref>Fish, Robert A. (1963). "Significance of a Luminosity Concentration Law in Elliptical Galaxies". The Astronomical Journal. 68: 72. Bibcode:1963AJ.....68R..72F. doi:10.1086/109075.</ref> gdje je uspostavio zakon koncentracije sjaja koji povezuje sjaj eliptičnih galaksija i njihov odgovarajući Re, te Joséa Luisa Sérsica 1968. godine koji je definirao odnos mase i poluprečnika u galaksijama. Prilikom definisanja Re, potrebno je da se uhvati ukupni fluks sjaja galaksije, metodom koju je Bershady koristio 2000. godine, sugerišući mjerenje dvostruke veličine gdje je [[fluks]] sjaja proizvoljno odabranog poluprečnika, definisan kao lokalni fluks, podijeljen s ukupnim prosječnim fluksom jednak 0,2. Korištenje polusjajnog radijusa omogućava grubu procjenu veličine galaksije, ali nije posebno korisno u određivanju njene morfologije.<ref>Burgarella, D.; Buat, V.; Donas, J.; Milliard, B.; Chapelon, S. (2001). "The ultraviolet visibility and quantitative morphology of galactic disks at low and high redshift". Astronomy & Astrophysics. 369 (2): 421–431. arXiv:astro-ph/0101344. Bibcode:2001A&A...369..421B. doi:10.1051/0004-6361:20010107. S2CID 858029.</ref> Postoje varijacije ove metode. Konkretno, u ESO-Uppsala katalogu galaksija vrijednosti od 50%, 70% i 90% ukupne plave svjetlosti (svjetlost detektovana kroz specifični B-pojas filter) korištene su za izračunavanje prečnika galaksije. === Petrosianova magnituda === Prvi put ju je opisao Vahe Petrosian 1976. godine,<ref>Petrosian, Vahe (1976). "Surface Brightness and Evolution of Galaxies". The Astrophysical Journal. 210: L53. Bibcode:1976ApJ...209L...1P. doi:10.1086/182301.</ref> a modificirana verzija ove metode korištena je od strane Sloan Digital Sky Survey (SDSS). Ova metoda koristi matematički model na galaksiji čiji je radijus određen azimutalno (horizontalno) prosječnim profilom njenog fluksa sjaja. Konkretno, SDSS je koristio Petrosjanovu magnitudu u R-pojasu (658&nbsp;nm, u crvenom dijelu vidljivog spektra) kako bi se osiguralo da se fluks sjaja galaksije uhvati što je više moguće, a istovremeno se suprotstavi efektima pozadinske buke. Za galaksiju čiji je profil sjaja eksponencijalni, očekuje se da će uhvatiti sav svoj fluks sjaja, a da će biti uhvaćeno 80% sjaja za galaksije koje slijede profil koji slijedi de Vaucouleursov zakon. Petrosianova magnituda ima prednost jer je nezavisna od crvenog pomaka i udaljenosti, što omogućava mjerenje prividne veličine galaksije budući da je Petrosianov radijus definisan u smislu ukupnog svjetlosnog fluksa galaksije. Centar za infracrvenu obradu i analizu izdao je kritiku ranije verzije ove metode, pri čemu metoda uzrokuje veću grešku (do 10%) vrijednosti nego korištenje izofotalnog promjera. Upotreba Petrosianovih magnituda također ima nedostatak jer propušta većinu svjetlosti izvan Petrosianove aperture, koja je definisana u odnosu na ukupni profil sjaja galaksije, posebno za eliptične galaksije, s većim omjerima signal-šum na većim udaljenostima i crvenim pomacima. Ispravku za ovu metodu izdali su Graham i saradnici 2005. godine, na osnovu pretpostavke da galaksije slijede Sérsicov zakon.<ref>Graham, Alister W.; Driver, Simon P.; Petrosian, Vahe; Conselice, Christopher J.; Bershady, Matthew A.; Crawford, Steven M.; Goto, Tomotsugu (2005). "Total Galaxy Magnitudes and Effective Radii from Petrosian Magnitudes and Radii". The Astronomical Journal. 130 (4): 1535–1544. arXiv:astro-ph/0504287. Bibcode:2005AJ....130.1535G. doi:10.1086/444475. S2CID 11517686.</ref> === Metoda bliskog infracrvenog zračenja === Ovu metodu koristi 2MASS kao adaptaciju prethodno korištenih metoda izofotalnog mjerenja. Budući da 2MASS radi u bliskom infracrvenom zračenju, što ima prednost u mogućnosti prepoznavanja tamnijih, hladnijih i starijih zvijezda, ima drugačiji pristup u poređenju s drugim metodama koje obično koriste B-filter. Detalji metode koju koristi 2MASS detaljno su opisani u dokumentu Jarretta i saradnika, pri čemu je istraživanje mjerilo nekoliko parametara. Standardna elipsa otvora (područje detekcije) definirana je infracrvenom izofotom na Ks pojasu (otprilike 2,2 μm valne dužine) od 20 mag/arcsec². Prikupljanje ukupnog svjetlosnog fluksa galaksije korišteno je pomoću najmanje četiri metode: prva je kružni otvor koji se proteže 7 lučnih sekundi od centra, izofota na 20 mag/arcsec², "totalni" otvor definisan radijalnom distribucijom svjetlosti koja pokriva pretpostavljeni opseg galaksije i Kron otvor (definisan kao 2,5 puta prvi-moment radijus, integracija fluksa "totalnog" otvora). == Velike strukture svemira == [[Datoteka:Seyfert Sextet full.jpg|thumb|lijevo|225px|Seyfertov sekstet je primjer kompaktne grupe galaksija.]] Istraživanja dubokog neba pokazuju da se galaksije često nalaze u grupama i jatima. Usamljene galaksije koje nisu značajno interagovale s drugim galaksijama uporedive mase u posljednjih nekoliko milijardi godina su relativno rijetke. Samo oko 5% ispitanih galaksija je izolovano u ovom smislu.<ref>Karachentsev, I. D.; Makarov, D. I.; Karachentseva, V. E.; Melnyk, O. V. (January 2011). "Catalog of nearby isolated galaxies in the volume z < 0.01". Astrophysical Bulletin. 66 (1): 1–27. arXiv:1103.3990. Bibcode:2011AstBu..66....1K. doi:10.1134/S1990341311010019. ISSN 1990-3413.</ref> Međutim, moguće je da su u prošlosti interagovale, pa se čak i spajale s drugim galaksijama, i da oko njih još uvijek orbitiraju manje satelitske galaksije.<ref>Wang, Wenting; White, Simon D. M. (21. 8. 2012). "Satellite abundances around bright isolated galaxies: Satellite abundances". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 424 (4): 2574–2598. arXiv:1203.0009. Bibcode:2012MNRAS.424.2574W. doi:10.1111/j.1365-2966.2012.21256.x.</ref> Na najvećoj skali, svemir se kontinuirano širi, što rezultira prosječnim povećanjem udaljenosti između pojedinačnih galaksija (vidi [[Hubbleov zakon]]). Grupe galaksija mogu prevazići ovo širenje na lokalnoj skali putem međusobnog gravitacionog privlačenja. Ove grupe su se formirale rano, dok su grudve tamne materije privlačile galaksije. Bliske grupe su se kasnije spojile i formirale jata većih razmjera. Ovaj kontinuirani proces spajanja, kao i priliv gasa koji pada, zagrijava međugalaktički gas u jatu na vrlo visoke temperature od 30-100 megakelvina. Oko 70–80% mase jata je u obliku tamne materije, daljih 10–30% čini ovaj zagrijani gas, a preostalih nekoliko procenata je u obliku galaksija. Većina galaksija je gravitaciono vezana za niz drugih galaksija. One formiraju [[fraktal]]nu hijerarhijsku distribuciju jatastih struktura, pri čemu se najmanje takve asocijacije nazivaju grupama. Grupa galaksija je najčešći tip galaktičkog jata; ove formacije sadrže većinu galaksija (kao i većinu barionske mase) u svemiru.<ref>Pompei, Emanuela; Dahlem, Michael; Iovino, Angela (24. 11. 2006). Dahlem, Michael (ed.). "Optical and radio survey of Southern Compact Groups of galaxies". University of Birmingham Astrophysics and Space Research Group.</ref> Da bi ostala gravitaciono vezana za takvu grupu, svaka galaksija članica mora imati dovoljno malu brzinu da spriječi njen bijeg (vidi Virialov teorem). Međutim, ako nema dovoljno kinetičke energije, grupa se može razviti u manji broj galaksija putem spajanja.<ref>Girardi, Marisa; Giuricin, G. (2000). "The Observational Mass Function of Loose Galaxy Groups". The Astrophysical Journal. 540 (1): 45–56. arXiv:astro-ph/0004149. Bibcode:2000ApJ...540...45G. doi:10.1086/309314. S2CID 14059401.</ref> Jata galaksija se sastoje od stotina do hiljada galaksija povezanih gravitacijom. [[Galaktičko jato|Galaktička jata]] često su pod uticajem jedne divovske eliptične galaksije, poznate kao najsjajnija galaksija u jatu, koja vremenom plimnim silama uništava svoje satelitske galaksije i dodaje njihovu masu svojoj vlastitoj. [[Superklaster]]i sadrže desetine hiljada galaksija, koje se nalaze u klasterima, grupama, a ponekad i pojedinačno. Na skali superklastera, galaksije su raspoređene u slojeve i niti koje okružuju ogromne praznine.<ref>Bahcall, Neta A. (1988). "Large-scale structure in the Universe indicated by galaxy clusters". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 26 (1): 631–686. Bibcode:1988ARA&A..26..631B. doi:10.1146/annurev.aa.26.090188.003215.</ref> Iznad ove skale, svemir izgleda isto u svim smjerovima ([[Izotropija|izotropan]] i homogen), iako je ova ideja posljednjih godina dovedena u pitanje brojnim nalazima velikih struktura koje, čini se, premašuju ovu skalu. Veliki zid Hercules-Corona Borealis, trenutno najveća struktura u svemiru pronađena do sada, dug je 10 milijardi [[Svjetlosna godina|svjetlosnih godina]] (tri gigaparseka).<ref>Horváth, István; Bagoly, Zsolt; Hakkila, Jon; Tóth, L. Viktor (2014). "Anomalies in the GRB spatial distribution". Proceedings of Science: 78. arXiv:1507.05528. Bibcode:2014styd.confE..78H. doi:10.22323/1.233.0078.</ref> Galaksija Mliječni put je član udruženja pod nazivom [[Lokalna grupa galaksija|Lokalna grupa]], relativno male grupe galaksija koji ima prečnik od približno jednog megaparseka. Mliječni put i galaksija Andromeda su dvije najsjajnije galaksije unutar grupe; mnoge druge galaksije članice su patuljasti pratioci ove dvije. Sama Lokalna grupa je dio strukture nalik oblaku unutar Skupaa Virgo (Superklastera), velike, proširene strukture grupa i jata galaksija centriranih u Virgo jatu. Nadalje, [[Skup Virgo|Virgo Superklaster]] je dio Laniakea Superklastera.<ref>Tempel, Elmo (1. 9. 2014). "Cosmology: Meet the Laniakea supercluster". Nature. 513 (7516): 41–42. Bibcode:2014Natur.513...41T. doi:10.1038/513041a. PMID 25186896.</ref> == Magnetna polja == Galaksije imaju svoja magnetna polja. [[Magnetno polje]] galaksije utiče na njenu dinamiku na više načina, uključujući uticaj na formiranje spiralnih krakova i prenos ugaonog momenta u oblacima gasa. Potonji efekat je posebno važan, jer je neophodan faktor za gravitacioni kolaps tih oblaka, a time i za formiranje zvijezda. Tipična prosječna jačina ekviparticije za spiralne galaksije je oko 10 μG (mikrogauss) ili 1 nT (nanotesla). Poređenja radi, Zemljino magnetsko polje ima prosječnu jačinu od oko 0,3 G (Gauss) ili 30 μT (mikrotesla). Galaksije sa slabim radio-talasima poput M 31 i M33, susjeda Mliječnog puta, imaju slabija polja (oko 5 μG), dok galaksije bogate gasom sa visokom stopom formiranja zvijezda, poput M 51, M 83 i NGC 6946, imaju u prosjeku 15 μG. U istaknutim spiralnim krakovima, jačina polja može biti i do 25 μG, u regijama gdje su koncentrisani i hladni gas i prašina. Najjača ukupna ekviparticijska polja (50–100 μG) pronađena su u galaksijama zvjezdanog sjaja - na primjer, u M 82 i Antenama; te u područjima jezgara zvjezdanih praskova, kao što su centri NGC 1097 i drugih prečkastih galaksija.<ref>eck, Rainer (2007). "Galactic magnetic fields". Scholarpedia. 2 (8): 2411. Bibcode:2007SchpJ...2.2411B. doi:10.4249/scholarpedia.2411.</ref> == Formiranje i evolucija == [[Datoteka:Artist's impression of a protocluster forming in the early Universe.jpg|desno|thumb|Umjetnički prikaz protoklastera koji se formira u ranom svemiru]] === Formiranje === Trenutni modeli formiranja galaksija u ranom svemiru zasnovani su na ΛCDM modelu. Oko 300.000 godina nakon [[Veliki prasak|Velikog praska]], atomi vodika i helija su počeli da se formiraju, u događaju koji se naziva rekombinacija. Gotovo sav vodik je bio neutralan (neionizovan) i lako je apsorbovao svjetlost, a još nisu formirane zvijezde. Kao rezultat toga, ovaj period je nazvan "mračno doba". Upravo zbog fluktuacija gustine (ili anizotropnih nepravilnosti) u ovoj primordijalnoj materiji počele su se pojavljivati ​​veće strukture. Kao rezultat toga, mase [[barion]]ske materije počele su se kondenzovati unutar hladnih haloa [[Tamna materija|tamne materije]].<ref>Firmani, C.; Avila-Reese, Vladimir (2003). "Physical processes behind the morphological Hubble sequence". Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica. 17: 107–120. arXiv:astro-ph/0303543. Bibcode:2003RMxAC..17..107F.</ref> Ove primordijalne strukture omogućile su gasovima da se kondenzuju u protogalaksije, velike gasne oblake koji su bili preteče prvih galaksija. Kako gas pada pod gravitaciju haloa tamne materije, njegov pritisak i temperatura rastu. Da bi se dalje kondenzovao, gas mora zračiti energiju. Ovaj proces je bio spor u ranom svemiru, u kojem su dominirali atomi i molekuli vodonika, koji su neefikasni radijatori u poređenju sa težim elementima. Kako se grudve gasa nakupljaju formirajući rotirajuće diskove, temperature i pritisci nastavljaju da rastu. Neka mjesta unutar diska dostižu dovoljno visoku gustinu da formiraju zvijezde. [[Datoteka:Young Galaxy Accreting Material.jpg|thumb|desno|Umjetnički prikaz akrecionog materijala mlade galaksije]] Nakon što su se protogalaksije počele formirati i skupljati, unutar njih su se pojavile prve zvijezde, nazvane zvijezde populacije III. One su se sastojale od primordijalnog plina, gotovo u potpunosti od vodika i helija. Emisija iz prvih zvijezda zagrijava preostali plin, što pomaže u pokretanju dodatnog formiranja zvijezda; emisija ultraljubičastog svjetla iz prve generacije zvijezda reionizirala je okolni neutralni vodik u širećim sferama koje su na kraju dosegle cijeli svemir, događaj koji se naziva reionizacija.<ref>Barkana, Rennan; Loeb, Abraham (2001). "In the beginning: the first sources of light and the reionization of the Universe" (PDF). Physics Reports. 349 (2): 125–238. arXiv:astro-ph/0010468. Bibcode:2001PhR...349..125B. doi:10.1016/S0370-1573(01)00019-9. S2CID 119094218.</ref> Najmasovnije zvijezde kolabiraju u nasilnim eksplozijama [[Supernova|supernovih]], oslobađajući teške elemente ("[[metal]]e") u [[Međuzvjezdana materija|međuzvjezdanu materiju]]. Ovaj sadržaj metala je ugrađen u zvijezde populacije II. Teorijski modeli za rano formiranje galaksija su verificirani i formirani velikim brojem i raznolikošću sofisticiranih astronomskih opažanja. Fotometrijska opažanja uglavnom zahtijevaju spektroskopsku potvrdu zbog velikog broja mehanizama koji mogu uvesti sistematske greške. Na primjer, fotometrijsko posmatranje visokog crvenog pomaka (z ~ 16) od strane [[Svemirski teleskop "James Webb"|Svemirskog teleskopa James Webb (JWST)]] kasnije je korigovano da bude bliže z ~ 5.<ref>Arrabal Haro, Pablo; Dickinson, Mark; Finkelstein, Steven L.; Kartaltepe, Jeyhan S.; Donnan, Callum T.; Burgarella, Denis; Carnall, Adam C.; Cullen, Fergus; Dunlop, James S.; Fernández, Vital; Fujimoto, Seiji; Jung, Intae; Krips, Melanie; Larson, Rebecca L.; Papovich, Casey (October 26, 2023). "Confirmation and refutation of very luminous galaxies in the early Universe". Nature. 622 (7984): 707–711. arXiv:2303.15431. Bibcode:2023Natur.622..707A. doi:10.1038/s41586-023-06521-7. ISSN 0028-0836. PMID 37579792.</ref> Ipak, potvrđena posmatranja sa JWST-a i drugih opservatorija se akumuliraju, što omogućava sistematsko poređenje posmatranja ranih galaksija sa teoretskim predviđanjima.<ref>Boylan-Kolchin, Michael (13. 4. 2023). "Stress testing ΛCDM with high-redshift galaxy candidates". Nature Astronomy. 7 (6): 731–735. arXiv:2208.01611. Bibcode:2023NatAs...7..731B. doi:10.1038/s41550-023-01937-7. ISSN 2397-3366. PMC 10281863. PMID 37351007.</ref> Dokazi o pojedinačnim zvijezdama Populacije III u ranim galaksijama su još izazovniji. Čak i naizgled potvrđeni spektroskopski dokazi mogu se pokazati da imaju drugo porijeklo. Na primjer, astronomi su izvijestili o dokazima emisije He II za zvijezde Populacije III u galaksiji Cosmos Redshift 7, sa vrijednošću crvenog pomaka od 6,60. Naknadna posmatranja <ref>Bowler, R. A. A.; McLure, R. J.; Dunlop, J. S.; McLeod, D. J.; Stanway, E. R.; Eldridge, J. J.; Jarvis, M. J. (April 5, 2017). "No evidence for Population III stars or a direct collapse black hole in the z = 6.6 Lyman α emitter 'CR7'". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 469 (1): 448–458. arXiv:1609.00727. doi:10.1093/mnras/stx839. ISSN 0035-8711.</ref> su otkrila metalne emisione linije, OIII, koje nisu u skladu sa zvijezdom rane galaksije. [[Datoteka:Signatures of the Earliest Galaxies.jpg|thumb|desno|Različite komponente bliske infracrvene pozadinske svjetlosti koje je detektovao svemirski teleskop Hubble tokom istraživanja dubokog svemira]] === Evolucija === Kada zvijezde počnu da se formiraju, emituju zračenje, a u nekim slučajevima i eksplodiraju, proces formiranja galaksija postaje vrlo složen, uključujući interakcije između sila gravitacije, zračenja i toplotne energije. Mnogi detalji su još uvijek slabo shvaćeni. U roku od milijardu godina od formiranja galaksije, počinju se pojavljivati ​​ključne strukture. Formiraju se kuglasti skupovi, centralna supermasivna crna rupa i galaktička izbočina (galactic bulge) zvijezda Populacije II siromašnih metalima. Stvaranje supermasivne crne rupe izgleda igra ključnu ulogu u aktivnoj regulaciji rasta galaksija ograničavanjem ukupne količine dodatne materije. Tokom ove rane epohe, galaksije prolaze kroz proces intenzivnog formiranja zvijezda.<ref>Massey, Robert; Heward, Anita (21. 5. 2007). "Caught in the act; forming galaxies captured in the young Universe". Royal Astronomical Society.</ref> Tokom sljedeće dvije milijarde godina, akumulirana materija se taloži u galaktički disk.<ref>Noguchi, Masafumi (1999). "Early Evolution of Disk Galaxies: Formation of Bulges in Clumpy Young Galactic Disks". The Astrophysical Journal. 514 (1): 77–95. arXiv:astro-ph/9806355. Bibcode:1999ApJ...514...77N. doi:10.1086/306932. S2CID 17963236.</ref> Galaksija će nastaviti da apsorbuje materijal koji pada iz oblaka velike brzine i patuljastih galaksija tokom svog života. Ova materija je uglavnom vodik i helijum. Ciklus zvjezdanog rađanja i umiranja polako povećava količinu teških elemenata, što na kraju omogućava formiranje planeta.<ref>Gonzalez, Guillermo (1998). Rebolo, Rafael; Martin, Eduardo L.; Osorio, Maria Rosa Zapatero (eds.). The Stellar Metallicity — Planet Connection. Brown Dwarfs and Extrasolar Planets. ASP Conference Series. Vol. 134. pp. 431–437. Bibcode:1998ASPC..134..431G.</ref> Stope formiranja zvijezda u galaksijama zavise od njihovog lokalnog okruženja. Izolovane galaksije u 'prazninama' (void) imaju najveću stopu po zvjezdanoj masi, dok galaksije 'polja' povezanih sa spiralnim galaksijama imaju niže stope, a galaksije u gustim jatima imaju najniže stope.<ref>Rojas, Randall R.; Vogeley, Michael S.; Hoyle, Fiona; Brinkmann, Jon (10. 5. 2005). "Spectroscopic Properties of Void Galaxies in the Sloan Digital Sky Survey". The Astrophysical Journal. 624 (2): 571–585. arXiv:astro-ph/0409074. Bibcode:2005ApJ...624..571R. doi:10.1086/428476. ISSN 0004-637X.</ref> Na evoluciju galaksija mogu značajno uticati interakcije i sudari. Spajanja galaksija bila su uobičajena tokom rane epohe svemira, a većina galaksija je bila neobične morfologije.<ref>Conselice, Christopher J. (Februar 2007). "The Universe's Invisible Hand". Scientific American. Vol. 296, no. 2. pp. 35–41. Bibcode:2007SciAm.296b..34C. doi:10.1038/scientificamerican0207-34.</ref> S obzirom na udaljenosti između pojedinačnih zvijezda, velika većina zvjezdanih sistema u galaksijama koje se sudaraju neće biti pogođena. Međutim, gravitacijsko "skidanje" međuzvjezdanog plina i prašine koji čine spiralne krakove stvara dugi niz zvijezda poznat kao plimni rep. Primjeri ovih formacija mogu se vidjeti u [[NGC 4676]] ili [[Antene (galaksije)|Antena galaksijama]].<ref>Struck, Curtis (1999). "Galaxy Collisions". Physics Reports. 321 (1–3): 1–137. arXiv:astro-ph/9908269. Bibcode:1999PhR...321....1S. doi:10.1016/S0370-1573(99)00030-7. S2CID 119369136.</ref> Galaksija Mliječni put i obližnja galaksija Andromeda kreću se jedna prema drugoj brzinom od oko 130&nbsp;km/s i - ovisno o lateralnim kretanju - mogle bi se sudariti za oko pet do šest milijardi godina. Iako se Mliječni put nikada prije nije sudario s galaksijom velikom kao što je Andromeda, u prošlosti se sudarao i spajao s drugim galaksijama.<ref>Buser, Roland (2000). "The Formation and Early Evolution of the Milky Way Galaxy". Science. 287 (5450): 69–74. Bibcode:2000Sci...287...69B. doi:10.1126/science.287.5450.69. PMID 10615051.</ref> Kosmološke simulacije pokazuju da se prije 11 milijardi godina spojio sa posebno velikom galaksijom koja je nazvana Kraken. Takve interakcije velikih razmjera su rijetke. Kako vrijeme prolazi, spajanja dva sistema jednake veličine postaju rjeđa. Većina sjajnih galaksija ostala je u osnovi nepromijenjena posljednjih nekoliko milijardi godina, a neto stopa [[Formiranje zvijezda|formiranja zvijezda]] vjerovatno je također dostigla vrhunac prije otprilike deset milijardi godina.<ref>Panter, B.; Jimenez, R.; Heavens, A. F.; Charlot, S. (2007). "The star formation histories of galaxies in the Sloan Digital Sky Survey". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 378 (4): 1550–1564. arXiv:astro-ph/0608531. Bibcode:2007MNRAS.378.1550P. doi:10.1111/j.1365-2966.2007.11909.x. S2CID 15174718.</ref> === Budući trendovi === Spiralne galaksije, poput Mliječnog puta, proizvode nove generacije zvijezda sve dok imaju guste molekularne oblake međuzvjezdanog vodika u svojim spiralnim krakovima.<ref>Kennicutt, Robert C. Jr.; Tamblyn, Peter; Congdon, Charles E. (1994). "Past and future star formation in disk galaxies". The Astrophysical Journal. 435 (1): 22–36. Bibcode:1994ApJ...435...22K. doi:10.1086/174790.</ref> Eliptične galaksije su uglavnom lišene ovog plina, pa stoga formiraju malo novih zvijezda. Zalihe materijala za formiranje zvijezda su ograničene; kada zvijezde pretvore dostupne zalihe vodika u teže elemente, formiranje novih zvijezda će se završiti.<ref>Adams, Fred; Laughlin, Greg (13. 7. 2006). "The Great Cosmic Battle". Astronomical Society of the Pacific.</ref> Očekuje se da će trenutna era formiranja zvijezda trajati do sto milijardi godina, a zatim će se "zvjezdano doba" završiti nakon otprilike deset triliona do sto triliona godina (1013–1014 godina), kako najmanje, najdugovječnije zvijezde u vidljivom svemiru, sićušni [[Crveni patuljak (zvijezda)|crveni patuljci]], počnu blijedjeti. Na kraju zvjezdanog doba, galaksije će biti sastavljene od kompaktnih objekata: [[Smeđi patuljak|smeđih patuljaka]], [[Bijeli patuljak|bijelih patuljaka]] koji se hlade ili su hladni ("crni patuljci"), [[Neutronska zvijezda|neutronskih zvijezda]] i [[Crna rupa|crnih rupa]]. Na kraju, kao rezultat gravitacijske relaksacije, sve zvijezde će ili pasti u centralne supermasivne crne rupe ili će biti odbačene u međugalaktički prostor kao rezultat sudara. == Također pogledajte == * [[NGC 1855]] * [[NGC 7532]] * [[NGC 700]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Galaxies}} {{FizikaPortal}} {{AstronomijaPortal}} * [https://web.archive.org/web/20120311081523/http://astro.fdst.hr/index.php?p=http%3A%2F%2Fastro.fdst.hr%2FKozmologija%2FmorfoGalaksija.php Astro.fdst.hr] * [http://www.zvjezdarnica.com/astronomija/osvrt/astronomija-u-bih/1102 Astronomija u BiH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107231345/http://www.zvjezdarnica.com/astronomija/osvrt/astronomija-u-bih/1102 |date=7. 11. 2015}} * [https://web.archive.org/web/20061125183815/http://galileo.as.utexas.edu/research.html Galaxy Formation Research Homepage] * http://www.bbc.co.uk/programmes/p003c1cn * http://www.seds.org/messier/galaxy.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812221521/http://seds.org/messier/galaxy.html |date=12. 8. 2011}} * https://web.archive.org/web/20150718054637/http://www.atlasoftheuniverse.com/ * http://www.physics.org/facts/sand-galaxies.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150821071507/http://www.physics.org/facts/sand-galaxies.asp |date=21. 8. 2015}} Koliko ima galaksija? * https://web.archive.org/web/20150715160713/http://www.astronoo.com/en/galaxies.html * http://science.nasa.gov/headlines/y2002/08feb_gravlens.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411094750/http://science.nasa.gov/headlines/y2002/08feb_gravlens.htm |date=11. 4. 2006}} {{Galaksija}} {{Zvijezda}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Galaksije| ]] [[Kategorija:Koncepti u astronomiji]] n5by2zh4ly2n9xm063fv8ji87p4iwc8 Kiribati 0 20083 3923355 3902687 2026-09-01T08:06:04Z Panasko 146730 3923355 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje|Kiribati (višeznačnica)}} {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Kiribati | izvorno_ime = Republic of Kiribati | ime_genitiv = Kiribata | zastava = Flag of Kiribati.svg | grb = Coat of arms of Kiribati.svg | vrsta_simbola = | uzrečica = Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa | himna = Teirake Kaini Kiribati | mapa = LocationKiribati.png | glavni_grad = [[South Tarawa]] | glavni_grad_kordinati = {{coord|1|8|N|173|2|E}} | najveći_grad = [[South Tarawa]] | službeni_jezik = [[Engleski]], [[Gilbertski jezik|Gilbertski]] | etničke_grupe = | državno_uređenje = [[Republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Taneti Maamau]] | vrsta_druge_vlasti = [[Potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Teuea Toatu]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | nezavisnost = od [[Ujenidnjeno Krajevstvo|UK]] | nezavisnost_priznato = 12. juli 1979. | površina = 726 | po_površini_na_svijetu = 188. | procenat_vode = | stanovnika = 98 000 | stanovnika_godina = 2009. | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 197. | gustoća = 135 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 73. | bdp_ukupno = $602 miliona | bdp_godina = 2009. | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = $6 048 | hdi = .515 | hdi_godina = 1998. | hdi_nivo = medium | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Kiribatski dolar]], [[Australijski dolar]] | vremenska_zona = [[UTC]] +12, +13, +14 | najveća_tačka_ime = | najveća_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | internetski_nastavak = [[.ki]] | pozivni_broj = 686 | komentar = |}} '''Republika Kiribati''' je ostrvska [[država]] u središnjem dijelu [[Tihi okean|Tihog okeana]]. Sastoji se od 33 [[atol]]a koji se prostiru na oko 3,5 miliona km<sup>2</sup> morske površine oko [[ekvator]]a. Ostrvske skupine raspoređene po ovom području su: Gilbert, Phoenix i Line. Kiribati su nezavisni od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] od 1979. Obuhvataju 717&nbsp;km<sup>2</sup> i broje oko 100.798 stanovnika. [[Glavni grad]] je [[Južna Tarawa]], dok je zvanični administrativni centar [[Bairiki]]. Službeni jezici su [[Engleski jezik|engleski]] i [[gilbertski]] jezik. == Historija == Prvi austronezijski putnici stigli su na [[Gilbertova ostrva]] još 3000. p. n. e., ali ova ostrva nisu bila gusto naseljena sve do 200. n.e. od strane [[Mikronezija|Mikronežana]]. Oko 1300, Samoanci i Tonganci napali su južna Gilbertova ostrva, tada poznata kao [[Tungaru]], donoseći sa sobom [[Polinezija|polinezijske]] kulturne elemente. Kasniji dolasci stanovnika [[Fidži]]ja doveli su melanezijske elemente na Gilbertova ostrva, a opsežni mješoviti brakovi između Mikronezijanaca, Polinezijaca i Melanezijaca doveli su do stvaranja onoga što će postati Gilberteška kulturna tradicija do trenutka kada su [[Evropljani]] uočili ostrva 1600-ih. Ostrva Feniks i ostrva Line su posjećivali različiti melanezijski i polinezijski narodi, ali njihova izolacija i nedostatak prirodnih resursa značili su da dugoročna naseljavanja nisu bila moguća. Obje ostrvske grupacije bile su nenaseljene u vrijeme evropskog kontakta. [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] je 1892. proglasilo protektorat nad Gilbertovim i obližnjim ostrvima Ellice, u pokušaju da blokira rastući uticaj [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]]. Ostrvo Banaba bogato fosfatima pripojeno je protektoratu 1900. Godine 1916. protektorat je postao kolonija, a neka ostrva Line pripojena su 1916. i 1919, a konačna su pripojena 1972. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], ostrva su okupirale japanske snage, ali je okupacija prekinuta američkim amfibijskim napadima. Ostrva Ellice postala su vlastita kolonija 1974. i preimenovana su u [[Tuvalu]]. Gilbertova ostrva su postala potpuno samoupravna 1977. i neovisna 1979. pod novim imenom Kiribati. Sjedinjene Američke Države su se odrekle svih prava na slabo naseljena ostrva Phoenix i Line u sporazumu o prijateljstvu iz 1979.<ref>{{Citation|title=Kiribati|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/|publisher=Central Intelligence Agency|date=12. 2. 2025|access-date=17. 2. 2025|language=en|archive-date=4. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/|url-status=dead}}</ref> == Geografija == [[File:Map of the Territorial Waters of the Pacific Ocean.png|thumb|upright=1.8|Kiribati sa okolnim isključivim ekonomskim zonama u tamno sivoj boji, sa označenim trima nepovezanim teritorijama]] [[File:Kiribati map LOC.jpg|thumb|upright=1.5|Mapa Kiribata]] [[File:Kiribati Inseln.png|thumb|Pokrajine Kiribata]] [[File:Abaiang top view.jpg|thumb|Kokosove palme u Abaiangu]] Kiribati se sastoje od 32 atola i jednog usamljenog ostrva ([[Banaba]]), koji se protežu na istočnu i zapadnu [[Hemisfera|hemisferu]], kao i na sjevernu i južnu hemisferu. Njegova opsežna [[ekskluzivna ekonomska zona]] (IEZ) obuhvata tri, nepovezane, tradicionalne geografske podregije: Banaba ([[Melanezija|melanezijsko]]-mikronezijsko područje), Gilbertova ostrva ([[Mikronezija]]) i Linijska i Feniks ostrva ([[Polinezija]]).<ref name=CIA>[https://web.archive.org/web/20260116154044/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ Kiribati]. ''The World Factbook''.</ref> Grupe ostrva su: * [[Banaba]]: izolovano ostrvo između [[Nauru|Naurua]] i Gilbertovih ostrva * [[Gilbertova ostrva]]: šesnaest atola smještenih otprilike 1.500 kilometara sjeverno od [[Fidži|Fidžija]] * [[Feniksova ostrva]]: osam atola i koraljnih ostrva smještenih otprilike 1.800 kilometara jugoistočno od Gilbertovih ostrva * [[Linijska ostrva]]: osam atola i jedan greben, smješteni otprilike 3.300 kilometara istočno od Gilbertovih ostrva Banaba je [[uzdignuti koralni atol]]. Nekada je bio bogat izvor fosfata, ali je iscrpljen u rudarstvu prije nezavisnosti.{{sfn|Williams|Macdonald|1985}}{{sfn|Ellis|1935}} Ostatak zemlje u Kiribatima sastoji se od pješčanih i grebenskih ostrvskih atola ili korajnih ostrva, koji se uzdižu samo jedan ili dva metra iznad nivoa mora.<ref>{{Cite web |title=Banaba {{!}} Kiribati, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Banaba |access-date=2025-05-30 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Tlo je tanko i krečnjačko. Ima nizak kapacitet zadržavanja vode i nizak sadržaj organske materije i hranjivih tvari - osim kalcija, natrija i magnezija. Banaba je jedno od najmanje pogodnih mjesta za poljoprivredu na svijetu.{{sfn|Thomas|2003|p=3}} [[Kiritimati]] (ranije Božićno ostrvo) u Linijskim ostrvima ima najveću površinu kopna od bilo kojeg atola na svijetu. Na osnovu poravnanja [[Međunarodna datumska granica|Međunarodne datumske granice]] 1995, Linijska ostrva su bila prvo područje koje je ušlo u novu godinu, uključujući i 2000. Iz tog razloga, ostrvo Caroline je 1997. preimenovano u [[Milenijsko ostrvo]].<ref>{{cite web |last=Harris |first=Aimee |title=Millennium: Date Line Politics |url=https://www.trussel.com/kir/dateline.htm |work=Honolulu Magazine |date=April 1999 |access-date=14 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060628045504/http://trussel.com/kir/dateline.htm |archive-date=28 June 2006 |url-status=dead}}</ref> === Klima === [[File:Line5304 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|Tropsko ostrvo sa palminim listovima orijentisanim u pravcu preovlađujućih vjetrova]] Kiribati imaju [[Ekvatorska klima|ekvatorsku klimu]]. Od aprila do oktobra, prevladavaju sjeveroistočni vjetrovi i stabilne temperature blizu 30&nbsp;°C. Od novembra do aprila, zapadni olujni vjetrovi donose kišu. Kiribatska vlažna sezona (te Auu-Meang), poznata i kao sezona [[Tropski ciklon|tropskih ciklona]] (te Angibuaka), počinje svake godine od novembra do aprila. Kiribati stoga obično doživljava ekstremnije vremenske događaje povezane s tropskim poremećajima ili tropskim ciklonama tokom te Auu-Meanga. Tropski cikloni se rijetko razvijaju ili prolaze duž ekvatora gdje se nalazi Kiribati, ali Kiribati su historijski bili pod utjecajem udaljenih tropskih ciklona. Utjecaji su uočeni dok su sistemi još bili u fazama razvoja (tropska niska temperatura/poremećaj) ili čak prije nego što su dostigli kategoriju tropskih ciklona. Sezona kiše počinje kada se Ten Rimwimata ([[Antares]]) pojavi na nebu nakon zalaska sunca, od maja do novembra, kada su blaži vjetrovi i struje, a manje kiše. Zatim, prema decembru, kada Nei Auti ([[Plejade (zvjezdano jato)|Plejade]]) zamjenjuje Antares, sezona iznenadnih zapadnih vjetrova i obilnijih kiša obeshrabruje bilo kakvo udaljeno putovanje s ostrva na ostrvo.<ref>{{Cite journal|title = La navigation océanienne : Un savoir trop longtemps méconnu|journal = Préhistoires Méditerranéennes|date = September 2002|issue = 10–11|pages = 183–190|last1 = Di Piazza|first1 = Anne| volume=10-11 | doi=10.4000/pm.269 | s2cid=248019590 |doi-access = free}}</ref> Kiribati ne doživljavaju ciklone, ali se efekti mogu povremeno osjetiti tokom sezona ciklona koji pogađaju obližnje pacifičke ostrvske zemlje poput [[Fidži]]ja.<ref name=CIA/><ref name=brit>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/319111/Kiribati Kiribati]. ''Encyclopædia Britannica''</ref>{{sfn|Thomas|2003|p=3}} Padavine značajno variraju između ostrva. Na primjer, godišnji prosjek je 3.000&nbsp;mm na sjeveru i 500&nbsp;mm na jugu Gilbertovih ostrva.<ref name=brit/> Većina ovih ostrva nalazi se u suhom pojasu ekvatorijalne okeanske klimatske zone i doživljavaju produžene suše.{{sfn|Thomas|2003|p=3}} == Kultura == Tradicionalni [[ples]]ovi Kiribata su jedinstven oblik [[Umjetnost|umjetničkog izražavanja]]. Pokreti stopala, ruku i cijelog tijela imitiraju kretanje fregatnih ptica dok hodaju i lete. Kostimi za ples su napravljeni od domaćih, ručno rađenih materijala. Fregate simboliziraju mnoge važne stvari u tradicionalnom životnom kontekstu Kiribata. Omogućavaju prirodnu navigaciju ribarima dok su izgubljeni na moru, pružaju informacije o vremenskim prilikama, a također predstavljaju mir i harmoniju. Osmjehivanje tokom plesa se općenito smatra vulgarnim u kiribatskom plesu. Razlog tome je porijeklo ove umjetnosti, koja ne služi samo kao oblik zabave i razonode, već kao forma pripovijedanja i prikazivanja vještine tradicionalnih plesača.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.guampedia.com/pop-cultures-kiribati/|title=POP Cultures: Kiribati - Guampedia|last=Pereda|first=Nathalie|date=16. 12. 2015|website=www.guampedia.com|language=en-US|access-date=25. 12. 2025}}</ref> Iako su dosta različiti, svaki od ovih plesova dijeli zajednički motiv oponašanja pokreta fregate koja je prikazana na državnoj zastavi Kiribata. Ograničeni utjecaj drugih kultura širom svijeta dovelo je do toga da se mnogi književni i umjetnički radovi uveliko oslanjaju na drevne i tradicionalne ideje. Ručno izrađeni predmeti obično se prave od domaćih materijala, poput [[Cyperaceae|trske]] i drugih trava kojim se može plesti. Ovi predmeti prvenstveno služe svakodnevnoj svrsi, a to su uglavnom sandale i korpe. Ove vrste rukotvorina obično se prodaju [[Turizam|turistima]] kao suveniri, što je jedan od glavnih doprinosa razvoju [[Ekonomija|ekonomije]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-culture-and-traditions-of-kiribati.html|title=The Culture And Traditions Of Kiribati|last=Society|first=Amber Pariona in|date=8. 5. 2018|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=25. 12. 2025}}</ref> Narod Kiribata je ostao konzervativan i otporan na promjene, gdje ​​veze sa porodicom i zemljom ostaju snažne. Izgradnja i utrke kanuima su uobičajeni tipovi zabave. [[Odbojka]] i [[Nogomet|fudbal]] su najpopularniji sportovi među lokalcima. Stanovništvo je pretežno [[Mikronezija|Mikronezijsko]], a više od polovine stanovnika su [[Katolička crkva|katolici]]. Ostatak čine kiribatski protestanti, kao i manjine [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|mormonskih]] i bahaističkih sljedbenika. Već dugi niz godina stanovništvo većine otoka migrira u urbane centre Južne Tarawe, gdje za sada živi više od dvije petine stanovništva.<ref name=":1" /> === Muzika === Narodna muzika na Kiribatima se uglavnom zasniva na pjevanju ili drugim oblicima vokalizacije, uglavnom uz pratnju udaraljki. Javne nastupe na modernom Kiribatiju obično izvodi "sjedeći hor", uz pratnju [[Gitara|gitare]]. Međutim, tokom formalnih izvedbi stojnog plesa ([[Te Kaimatoa (ples)|Te Kaimatoa]]) ili plesa bokovima ([[Te Buki (ples)|Te Buki]]), drvena kutija se obično koristi kao udaraljkaški instrument. Ova kutija je konstruirana tako da daje šuplji i odjekujući ton kada je istovremeno udari hor muškaraca koji sjede oko nje. Tradicionalne pjesme su često ljubavne, ali postoje i takmičarske, vjerske, dječje, patriotske, te ratne i svadbene pjesme. Izvode se i plesovi sa štapovima koji na sebi svojstven način pričaju legende i poluhistorijske priče. Ovi plesovi sa štapovima ili "tirere" izvode se tokom velikih festivala.<ref name=":0" /> {{Commonscat}} {{wikiatlas}} == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{Refbegin}} * {{cite book |last1=Dixon |first1=Keith |title=Acclimatising to higher ground: The realities of life of a Pacific atoll people |year=2021 |publisher=Sidestone |isbn=978-94-6426-029-8 |url=https://www.sidestone.com/books/acclimatising-to-higher-ground}}. * {{cite book |last1=Ellis |first1=Albert F. |title=Ocean Island and Nauru; Their Story |year=1935 |publisher=Angus and Robertson |location=Sydney, Australia |oclc=3444055 }} * {{cite book |last1=Grimble |first1=Arthur |title=A Pattern of Islands |orig-year=1952 |year=1981 |publisher=[[Penguin Books]] |url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-GriPatt.html |access-date=16 October 2011 |isbn=978-1-906011-45-1 }} * {{cite book |last1=Grimble |first1=Arthur |title=Tungaru Traditions: Writings on the Atoll Culture of the Gilbert Islands |publisher=University of Hawaii Press |series=Penguin Travel Library |year=1989 |isbn=978-0-8248-1217-1}} * {{cite book |last1= Koch |first1= Gerd (translated by Guy Slater)|title=The Material Culture of Kiribati|year=1986 |publisher= University of the South Pacific|location=Suva |isbn=9789820200081 }} * {{cite book |title=Te Rikitianere ni baibara, ae te boki ni kaoti nanon taeka ianena aika 376 aika n te baibara ni kiribati: ma te kankaotanti ae karako |trans-title=Gilbert Islands Bible dictionary, and pocket concordance of proper names and contents of the Bible |publisher=E katauraoaki irouni beiñam |url=https://books.google.com/books?id=ibMUAAAAYAAJ |year=1895 |location=Honolulu |ref={{harvid|HBM|1895}} }} * {{cite book |last1=Macdonald |first1=Barrie |title=Cinderellas of the Empire: Towards a History of Kiribati and Tuvalu |date=1982 |publisher=Australian National University Press |url=https://books.google.com/books?id=_FwTAQAAIAAJ |isbn=9789820203358 |via=Google Books}} * {{cite book |last1=Moseley |first1=William G. |title=An Introduction to Human-Environment Geography: Local Dynamics and Global Processes |publisher=Wiley-Blackwell |year=2014 |isbn=978-1-4051-8932-3 }} * {{cite book |last1=Piciocchi |first1=Alice |title=Kiribati: cronache illustrate da una terra (s)perduta |year=2016|publisher=24 ORE Cultura |location=Milan, Italy |isbn=978-88-6648-307-6}} (also in French) * {{cite book |last1=Sabatier |first1=Ernest |title=Dictionnaire gilbertin-français |date=1954 |publisher=Mission of the Sacred Heart}} * {{cite book |last1=Stearns |first1=Harold Thornton |title=Geologic Setting of the Fossil Goose Bones Found on Molokai Island, Hawaii|url=https://books.google.com/books?id=lbe0AAAAIAAJ&q=kamea+Gilbertese|year=1973|publisher=Bernice P. Bishop Museum|quote=Malayo-Polynesian terms for the dog, te kiri, and the pig. te buaka, occur in Gilbertese word lists, but in general usage the dog is often called te kamea (from "come here") and the pig is known only as te beki.}} * {{cite book |last1=Stevenson |first1=Robert Louis |title=In the South Seas |date=1896}} * {{cite journal |last1=Thomas |first1=Frank R. |year=2003 |url=https://www.sil.si.edu/DigitalCollections/AtollResearchBulletin/issues/00501.pdf |title=Kiribati: 'Some aspects of human ecology,' forty years later |journal=Atoll Research Bulletin |volume=501 |pages=1–40 |doi=10.5479/si.00775630.501.1 }} * {{cite book |last1=Troost |first1=J. Maarten |title=The Sex Lives of Cannibals |date=8 June 2004 |publisher=Broadway Books |isbn=978-0-76-791530-4}} * {{cite book |last= Walsh |first= Michael Ravell |date= 2020 |title= A History of Kiribati: From the Earliest Times to the 40th Anniversary of the Republic |page= <!-- or pages= --> |isbn=9-79869535-895-7 }} * {{cite book |last1=Whincup |first1=Joan |last2=Whincup |first2=Tony |title=Akekeia! Traditional dance in Kiribati |date=2001 |location=Wellington, NZ |publisher=none}}{{self-published source|date=September 2023}} * {{cite book |last1=Williams |first1=Maslyn |last2=Macdonald |first2=Barrie |title=The Phosphateers: A History of the British Phosphate Commissioners and the Christmas Island Phosphate Commission |year=1985 |publisher=Melbourne University Press |isbn=978-0-522-84302-6}} {{Refend}} == Vanjski linkovi == * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kr.html Kiribati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907162305/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kr.html |date=7. 9. 2017 }} na CIA World Factbook {{Commonwealth}} {{Države Australije i Okeanije}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kiribati|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države u Okeaniji]] ewddr0mc0jzf00etyl4eofgnqjr247t 3923357 3923355 2026-09-01T08:16:28Z Panasko 146730 3923357 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje|Kiribati (višeznačnica)}} {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Kiribati | izvorno_ime = Republic of Kiribati | ime_genitiv = Kiribata | zastava = Flag of Kiribati.svg | grb = Coat of arms of Kiribati.svg | vrsta_simbola = | uzrečica = Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa | himna = Teirake Kaini Kiribati | mapa = LocationKiribati.png | glavni_grad = [[Južna Tarawa]] | glavni_grad_kordinati = {{coord|1|8|N|173|2|E}} | najveći_grad = [[Južna Tarawa]] | službeni_jezik = [[Engleski jezik|Engleski]], [[Gilbertski jezik|Gilbertski]] | etničke_grupe = | državno_uređenje = [[Republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Taneti Maamau]] | vrsta_druge_vlasti = [[Potpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[Teuea Toatu]] | vrsta_treće_vlasti = | vladar_treća_vlast = | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] | nezavisnost_priznato = 12. juli 1979. | površina = 811,19<ref name="facts">{{cite news |author=<!--not stated--> |title=Kiribati profile – Facts |url=http://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-16431215/ |publisher=[[BBC News]] |date=23 May 2013 |access-date=23 July 2020}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 192. | procenat_vode = | stanovnika = 138.000<ref>{{cite web |title=Kiribati |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/#people-and-society |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116154044/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/#people-and-society |url-status=dead |access-date=5 May 2026 |website=cia.gov|archive-date=2026-01-16}}</ref> | stanovnika_godina = 2026 procjena | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 172. | gustoća = 170,37 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 77. | bdp_ukupno = $&nbsp;297 miliona | bdp_godina = 2023. | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = $&nbsp;2.381<ref name="autogenerated3">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=826,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2024&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook database: April 2023 |date=April 2023 |accessdate=20 July 2023}}</ref> | hdi = 0.644<ref>{{Cite web|date= 6 May 2025 |title=Human Development Report 2023/2024|url= https://hdr.undp.org/data-center/specific-country-data#/countries/KIR|access-date=6 May 2025|publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023. | hdi_nivo = medium | po_broju_hdi_na_svijetu = 140 | gini = 27,8<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=4 February 2021 |title=Gini Index coefficient|publisher=[[The World Factbook]]|access-date=24 September 2024}}</ref> | gini_godina = 2019 | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Australski dolar]] | vremenska_zona = [[Koordinirano svjetsko vrijeme|UTC]] +12, +13, +14 | najveća_tačka_ime = | najveća_tačka_metara = | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | internetski_nastavak = [[.ki]] | pozivni_broj = 686 | komentar = |}} '''Republika Kiribati''' je ostrvska [[država]] u središnjem dijelu [[Tihi okean|Tihog okeana]]. Sastoji se od 33 [[atol]]a koji se prostiru na oko 3,5 miliona km<sup>2</sup> morske površine oko [[ekvator]]a. Ostrvske skupine raspoređene po ovom području su: Gilbert, Phoenix i Line. Kiribati su nezavisni od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] od 1979. Obuhvataju 717&nbsp;km<sup>2</sup> i broje oko 100.798 stanovnika. [[Glavni grad]] je [[Južna Tarawa]], dok je zvanični administrativni centar [[Bairiki]]. Službeni jezici su [[Engleski jezik|engleski]] i [[gilbertski]] jezik. == Historija == Prvi austronezijski putnici stigli su na [[Gilbertova ostrva]] još 3000. p. n. e, ali ova ostrva nisu bila gusto naseljena sve do 200. n. e. od strane [[Mikronezija|Mikronežana]]. Oko 1300, Samoanci i Tonganci napali su južna Gilbertova ostrva, tada poznata kao [[Tungaru]], donoseći sa sobom [[Polinezija|polinezijske]] kulturne elemente. Kasniji dolasci stanovnika [[Fidži]]ja doveli su melanezijske elemente na Gilbertova ostrva, a opsežni mješoviti brakovi između Mikronezijanaca, Polinezijaca i Melanezijaca doveli su do stvaranja onoga što će postati Gilberteška kulturna tradicija do trenutka kada su [[Evropljani]] uočili ostrva 1600-tih. Ostrva Feniks i ostrva Line su posjećivali različiti melanezijski i polinezijski narodi, ali njihova izolacija i nedostatak prirodnih resursa značili su da dugoročna naseljavanja nisu bila moguća. Obje ostrvske grupacije bile su nenaseljene u vrijeme evropskog kontakta. [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] je 1892. proglasilo protektorat nad Gilbertovim i obližnjim ostrvima Ellice, u pokušaju da blokira rastući uticaj [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]]. Ostrvo Banaba bogato fosfatima pripojeno je protektoratu 1900. Godine 1916. protektorat je postao kolonija, a neka ostrva Line pripojena su 1916. i 1919, a konačna su pripojena 1972. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], ostrva su okupirale japanske snage, ali je okupacija prekinuta američkim amfibijskim napadima. Ostrva Ellice postala su vlastita kolonija 1974. i preimenovana su u [[Tuvalu]]. Gilbertova ostrva su postala potpuno samoupravna 1977. i neovisna 1979. pod novim imenom Kiribati. Sjedinjene Američke Države su se odrekle svih prava na slabo naseljena ostrva Phoenix i Line u sporazumu o prijateljstvu iz 1979.<ref>{{Citation|title=Kiribati|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/|publisher=Central Intelligence Agency|date=12. 2. 2025|access-date=17. 2. 2025|language=en|archive-date=4. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204143718/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/|url-status=dead}}</ref> == Geografija == [[File:Map of the Territorial Waters of the Pacific Ocean.png|thumb|upright=1.8|Kiribati sa okolnim isključivim ekonomskim zonama u tamno sivoj boji, sa označenim trima nepovezanim teritorijama]] [[File:Kiribati map LOC.jpg|thumb|upright=1.5|Mapa Kiribata]] [[File:Kiribati Inseln.png|thumb|Pokrajine Kiribata]] [[File:Abaiang top view.jpg|thumb|Kokosove palme u Abaiangu]] Kiribati se sastoje od 32 atola i jednog usamljenog ostrva ([[Banaba]]), koji se protežu na istočnu i zapadnu [[Hemisfera|hemisferu]], kao i na sjevernu i južnu hemisferu. Njegova opsežna [[ekskluzivna ekonomska zona]] (IEZ) obuhvata tri, nepovezane, tradicionalne geografske podregije: Banaba ([[Melanezija|melanezijsko]]-mikronezijsko područje), Gilbertova ostrva ([[Mikronezija]]) i Linijska i Feniks ostrva ([[Polinezija]]).<ref name=CIA>[https://web.archive.org/web/20260116154044/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kiribati/ Kiribati]. ''The World Factbook''.</ref> Grupe ostrva su: * [[Banaba]]: izolovano ostrvo između [[Nauru|Naurua]] i Gilbertovih ostrva * [[Gilbertova ostrva]]: šesnaest atola smještenih otprilike 1.500 kilometara sjeverno od [[Fidži|Fidžija]] * [[Feniksova ostrva]]: osam atola i koraljnih ostrva smještenih otprilike 1.800 kilometara jugoistočno od Gilbertovih ostrva * [[Linijska ostrva]]: osam atola i jedan greben, smješteni otprilike 3.300 kilometara istočno od Gilbertovih ostrva Banaba je [[uzdignuti koralni atol]]. Nekada je bio bogat izvor fosfata, ali je iscrpljen u rudarstvu prije nezavisnosti.{{sfn|Williams|Macdonald|1985}}{{sfn|Ellis|1935}} Ostatak zemlje u Kiribatima sastoji se od pješčanih i grebenskih ostrvskih atola ili korajnih ostrva, koji se uzdižu samo jedan ili dva metra iznad nivoa mora.<ref>{{Cite web |title=Banaba {{!}} Kiribati, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Banaba |access-date=2025-05-30 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Tlo je tanko i krečnjačko. Ima nizak kapacitet zadržavanja vode i nizak sadržaj organske materije i hranjivih tvari - osim kalcija, natrija i magnezija. Banaba je jedno od najmanje pogodnih mjesta za poljoprivredu na svijetu.{{sfn|Thomas|2003|p=3}} [[Kiritimati]] (ranije Božićno ostrvo) u Linijskim ostrvima ima najveću površinu kopna od bilo kojeg atola na svijetu. Na osnovu poravnanja [[Međunarodna datumska granica|Međunarodne datumske granice]] 1995, Linijska ostrva su bila prvo područje koje je ušlo u novu godinu, uključujući i 2000. Iz tog razloga, ostrvo Caroline je 1997. preimenovano u [[Milenijsko ostrvo]].<ref>{{cite web |last=Harris |first=Aimee |title=Millennium: Date Line Politics |url=https://www.trussel.com/kir/dateline.htm |work=Honolulu Magazine |date=April 1999 |access-date=14 June 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060628045504/http://trussel.com/kir/dateline.htm |archive-date=28 June 2006 |url-status=dead}}</ref> === Klima === [[File:Line5304 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|Tropsko ostrvo sa palminim listovima orijentisanim u pravcu preovlađujućih vjetrova]] Kiribati imaju [[Ekvatorska klima|ekvatorsku klimu]]. Od aprila do oktobra, prevladavaju sjeveroistočni vjetrovi i stabilne temperature blizu 30&nbsp;°C. Od novembra do aprila, zapadni olujni vjetrovi donose kišu. Kiribatska vlažna sezona (te Auu-Meang), poznata i kao sezona [[Tropski ciklon|tropskih ciklona]] (te Angibuaka), počinje svake godine od novembra do aprila. Kiribati stoga obično doživljava ekstremnije vremenske događaje povezane s tropskim poremećajima ili tropskim ciklonama tokom te Auu-Meanga. Tropski cikloni se rijetko razvijaju ili prolaze duž ekvatora gdje se nalazi Kiribati, ali Kiribati su historijski bili pod utjecajem udaljenih tropskih ciklona. Utjecaji su uočeni dok su sistemi još bili u fazama razvoja (tropska niska temperatura/poremećaj) ili čak prije nego što su dostigli kategoriju tropskih ciklona. Sezona kiše počinje kada se Ten Rimwimata ([[Antares]]) pojavi na nebu nakon zalaska sunca, od maja do novembra, kada su blaži vjetrovi i struje, a manje kiše. Zatim, prema decembru, kada Nei Auti ([[Plejade (zvjezdano jato)|Plejade]]) zamjenjuje Antares, sezona iznenadnih zapadnih vjetrova i obilnijih kiša obeshrabruje bilo kakvo udaljeno putovanje s ostrva na ostrvo.<ref>{{Cite journal|title = La navigation océanienne : Un savoir trop longtemps méconnu|journal = Préhistoires Méditerranéennes|date = September 2002|issue = 10–11|pages = 183–190|last1 = Di Piazza|first1 = Anne| volume=10-11 | doi=10.4000/pm.269 | s2cid=248019590 |doi-access = free}}</ref> Kiribati ne doživljavaju ciklone, ali se efekti mogu povremeno osjetiti tokom sezona ciklona koji pogađaju obližnje pacifičke ostrvske zemlje poput [[Fidži]]ja.<ref name=CIA/><ref name=brit>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/319111/Kiribati Kiribati]. ''Encyclopædia Britannica''</ref>{{sfn|Thomas|2003|p=3}} Padavine značajno variraju između ostrva. Na primjer, godišnji prosjek je 3.000&nbsp;mm na sjeveru i 500&nbsp;mm na jugu Gilbertovih ostrva.<ref name=brit/> Većina ovih ostrva nalazi se u suhom pojasu ekvatorijalne okeanske klimatske zone i doživljavaju produžene suše.{{sfn|Thomas|2003|p=3}} == Kultura == Tradicionalni [[ples]]ovi Kiribata su jedinstven oblik [[Umjetnost|umjetničkog izražavanja]]. Pokreti stopala, ruku i cijelog tijela imitiraju kretanje fregatnih ptica dok hodaju i lete. Kostimi za ples su napravljeni od domaćih, ručno rađenih materijala. Fregate simboliziraju mnoge važne stvari u tradicionalnom životnom kontekstu Kiribata. Omogućavaju prirodnu navigaciju ribarima dok su izgubljeni na moru, pružaju informacije o vremenskim prilikama, a također predstavljaju mir i harmoniju. Osmjehivanje tokom plesa se općenito smatra vulgarnim u kiribatskom plesu. Razlog tome je porijeklo ove umjetnosti, koja ne služi samo kao oblik zabave i razonode, već kao forma pripovijedanja i prikazivanja vještine tradicionalnih plesača.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.guampedia.com/pop-cultures-kiribati/|title=POP Cultures: Kiribati - Guampedia|last=Pereda|first=Nathalie|date=16. 12. 2015|website=www.guampedia.com|language=en-US|access-date=25. 12. 2025}}</ref> Iako su dosta različiti, svaki od ovih plesova dijeli zajednički motiv oponašanja pokreta fregate koja je prikazana na državnoj zastavi Kiribata. Ograničeni utjecaj drugih kultura širom svijeta dovelo je do toga da se mnogi književni i umjetnički radovi uveliko oslanjaju na drevne i tradicionalne ideje. Ručno izrađeni predmeti obično se prave od domaćih materijala, poput [[Cyperaceae|trske]] i drugih trava kojim se može plesti. Ovi predmeti prvenstveno služe svakodnevnoj svrsi, a to su uglavnom sandale i korpe. Ove vrste rukotvorina obično se prodaju [[Turizam|turistima]] kao suveniri, što je jedan od glavnih doprinosa razvoju [[Ekonomija|ekonomije]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-culture-and-traditions-of-kiribati.html|title=The Culture And Traditions Of Kiribati|last=Society|first=Amber Pariona in|date=8. 5. 2018|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=25. 12. 2025}}</ref> Narod Kiribata je ostao konzervativan i otporan na promjene, gdje ​​veze sa porodicom i zemljom ostaju snažne. Izgradnja i utrke kanuima su uobičajeni tipovi zabave. [[Odbojka]] i [[Nogomet|fudbal]] su najpopularniji sportovi među lokalcima. Stanovništvo je pretežno [[Mikronezija|Mikronezijsko]], a više od polovine stanovnika su [[Katolička crkva|katolici]]. Ostatak čine kiribatski protestanti, kao i manjine [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|mormonskih]] i bahaističkih sljedbenika. Već dugi niz godina stanovništvo većine otoka migrira u urbane centre Južne Tarawe, gdje za sada živi više od dvije petine stanovništva.<ref name=":1" /> === Muzika === Narodna muzika na Kiribatima se uglavnom zasniva na pjevanju ili drugim oblicima vokalizacije, uglavnom uz pratnju udaraljki. Javne nastupe na modernom Kiribatiju obično izvodi "sjedeći hor", uz pratnju [[Gitara|gitare]]. Međutim, tokom formalnih izvedbi stojnog plesa ([[Te Kaimatoa (ples)|Te Kaimatoa]]) ili plesa bokovima ([[Te Buki (ples)|Te Buki]]), drvena kutija se obično koristi kao udaraljkaški instrument. Ova kutija je konstruirana tako da daje šuplji i odjekujući ton kada je istovremeno udari hor muškaraca koji sjede oko nje. Tradicionalne pjesme su često ljubavne, ali postoje i takmičarske, vjerske, dječje, patriotske, te ratne i svadbene pjesme. Izvode se i plesovi sa štapovima koji na sebi svojstven način pričaju legende i poluhistorijske priče. Ovi plesovi sa štapovima ili "tirere" izvode se tokom velikih festivala.<ref name=":0" /> {{Commonscat}} {{wikiatlas}} == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === {{Refbegin}} * {{cite book |last1=Dixon |first1=Keith |title=Acclimatising to higher ground: The realities of life of a Pacific atoll people |year=2021 |publisher=Sidestone |isbn=978-94-6426-029-8 |url=https://www.sidestone.com/books/acclimatising-to-higher-ground}}. * {{cite book |last1=Ellis |first1=Albert F. |title=Ocean Island and Nauru; Their Story |year=1935 |publisher=Angus and Robertson |location=Sydney, Australia |oclc=3444055 }} * {{cite book |last1=Grimble |first1=Arthur |title=A Pattern of Islands |orig-year=1952 |year=1981 |publisher=[[Penguin Books]] |url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-GriPatt.html |access-date=16 October 2011 |isbn=978-1-906011-45-1 }} * {{cite book |last1=Grimble |first1=Arthur |title=Tungaru Traditions: Writings on the Atoll Culture of the Gilbert Islands |publisher=University of Hawaii Press |series=Penguin Travel Library |year=1989 |isbn=978-0-8248-1217-1}} * {{cite book |last1= Koch |first1= Gerd (translated by Guy Slater)|title=The Material Culture of Kiribati|year=1986 |publisher= University of the South Pacific|location=Suva |isbn=9789820200081 }} * {{cite book |title=Te Rikitianere ni baibara, ae te boki ni kaoti nanon taeka ianena aika 376 aika n te baibara ni kiribati: ma te kankaotanti ae karako |trans-title=Gilbert Islands Bible dictionary, and pocket concordance of proper names and contents of the Bible |publisher=E katauraoaki irouni beiñam |url=https://books.google.com/books?id=ibMUAAAAYAAJ |year=1895 |location=Honolulu |ref={{harvid|HBM|1895}} }} * {{cite book |last1=Macdonald |first1=Barrie |title=Cinderellas of the Empire: Towards a History of Kiribati and Tuvalu |date=1982 |publisher=Australian National University Press |url=https://books.google.com/books?id=_FwTAQAAIAAJ |isbn=9789820203358 |via=Google Books}} * {{cite book |last1=Moseley |first1=William G. |title=An Introduction to Human-Environment Geography: Local Dynamics and Global Processes |publisher=Wiley-Blackwell |year=2014 |isbn=978-1-4051-8932-3 }} * {{cite book |last1=Piciocchi |first1=Alice |title=Kiribati: cronache illustrate da una terra (s)perduta |year=2016|publisher=24 ORE Cultura |location=Milan, Italy |isbn=978-88-6648-307-6}} (also in French) * {{cite book |last1=Sabatier |first1=Ernest |title=Dictionnaire gilbertin-français |date=1954 |publisher=Mission of the Sacred Heart}} * {{cite book |last1=Stearns |first1=Harold Thornton |title=Geologic Setting of the Fossil Goose Bones Found on Molokai Island, Hawaii|url=https://books.google.com/books?id=lbe0AAAAIAAJ&q=kamea+Gilbertese|year=1973|publisher=Bernice P. Bishop Museum|quote=Malayo-Polynesian terms for the dog, te kiri, and the pig. te buaka, occur in Gilbertese word lists, but in general usage the dog is often called te kamea (from "come here") and the pig is known only as te beki.}} * {{cite book |last1=Stevenson |first1=Robert Louis |title=In the South Seas |date=1896}} * {{cite journal |last1=Thomas |first1=Frank R. |year=2003 |url=https://www.sil.si.edu/DigitalCollections/AtollResearchBulletin/issues/00501.pdf |title=Kiribati: 'Some aspects of human ecology,' forty years later |journal=Atoll Research Bulletin |volume=501 |pages=1–40 |doi=10.5479/si.00775630.501.1 }} * {{cite book |last1=Troost |first1=J. Maarten |title=The Sex Lives of Cannibals |date=8 June 2004 |publisher=Broadway Books |isbn=978-0-76-791530-4}} * {{cite book |last= Walsh |first= Michael Ravell |date= 2020 |title= A History of Kiribati: From the Earliest Times to the 40th Anniversary of the Republic |page= <!-- or pages= --> |isbn=9-79869535-895-7 }} * {{cite book |last1=Whincup |first1=Joan |last2=Whincup |first2=Tony |title=Akekeia! Traditional dance in Kiribati |date=2001 |location=Wellington, NZ |publisher=none}}{{self-published source|date=September 2023}} * {{cite book |last1=Williams |first1=Maslyn |last2=Macdonald |first2=Barrie |title=The Phosphateers: A History of the British Phosphate Commissioners and the Christmas Island Phosphate Commission |year=1985 |publisher=Melbourne University Press |isbn=978-0-522-84302-6}} {{Refend}} == Vanjski linkovi == * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kr.html Kiribati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907162305/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kr.html |date=7. 9. 2017 }} na CIA World Factbook {{Commonwealth}} {{Države Australije i Okeanije}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kiribati|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države u Okeaniji]] q4w1j2npxr5o28sup0a30pf4m6kkhkz Snijeg 0 20515 3923235 3921868 2026-08-31T15:08:35Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Ski_Famille_-_Family_Ski_Holidays.jpg|Ski_Famille_-_Family_Ski_Holidays.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ski Famille - Family Ski Hol 3923235 wikitext text/x-wiki {{Druga upotreba|film|Snijeg (film)}} [[Datoteka:SnowflakesWilsonBentley.jpg|mini|Razni oblici pahuljica]] '''Snijeg''' je padavina u [[Čvrsto stanje|čvrstom agregatnom stanju]]. Sastoji se od pojedinačnih [[kristal]]a [[led]]a koji rastu dok su suspendovani u atmosferi – obično unutar [[oblak]]a – a zatim padaju na tlo gdje se akumuliraju i prolaze dalje promjene.<ref name="Hobbs"> {{cite book | last = Hobbs | first = Peter V. | title = Ice Physics | publisher = Oxford University Press | date = 2010 | location = Oxford | pages = 856 | isbn = 978-0199587711 }}</ref> Sastoji se od smrznute kristalne vode tokom svog životnog ciklusa, počevši kada se, pod odgovarajućim uslovima, kristali leda formiraju u [[Zemljina atmosfera|atmosferi]], povećaju se do milimetarske veličine, talože se i akumuliraju na površinama, zatim metamorfozuju na mjestu te se na kraju tope, klize ili [[Sublimacija (fizika)|sublimiraju]]. [[Zimska oluja#Snježne oluje|Snježne oluje]] se organizuju i razvijaju hraneći se izvorima atmosferske vlage i hladnog zraka. Snježne [[Pahulja|pahulje]] stvaraju jezgro oko čestica u atmosferi privlačeći prehlađene kapljice [[Voda|vode]], koje se smrzavaju u kristalima šestougaonog oblika. Snježne pahulje poprimaju različite oblike, a osnovni među njima su tromboidi, iglice, stubovi i rime. Kako se snijeg akumulira u snježni omotač, on se može otpuhati u nanose. Vremenom se nagomilani snijeg metamorfozira, sinteriranjem, sublimacijom i smrzavanjem-odmrzavanjem. Tamo gdje je klima dovoljno hladna za akumulaciju iz godine u godinu, može se formirati [[Lednik|glečer]]. Inače, snijeg se obično topi sezonski, uzrokujući otjecanje u [[potok]]e i [[Rijeka|rijeke]] i obnavljanje [[Podzemna voda|podzemnih voda]]. Glavna područja sklona snijegu uključuju [[Polarna regija|polarne regije]], najsjeverniju polovinu [[Sjeverna hemisfera|sjeverne hemisfere]] i planinske regije širom svijeta sa dovoljno vlage i niskim temperaturama. Na [[Južna hemisfera|južnoj hemisferi]] snijeg je prvenstveno ograničen na planinska područja, osim na [[Antarktik]].<ref>{{cite book |last = Rees |first = W. Gareth |title = Remote Sensing of Snow and Ice |publisher = CRC Press |date = 2005 |pages = 312 |isbn = 978-1-4200-2374-9 |url = https://books.google.com/books?id=780IKxPcqpYC&pg=PA2}}</ref> Snijeg utiče na ljudske aktivnosti kao što je transport: stvara potrebu za održavanjem puteva, krila i prozora čistima; poljoprivreda: obezbjeđivanje vode za usjeve i čuvanje stoke; sportovi poput [[Skijanje|skijanja]], [[Snoubording|snouborda]] i putovanja na mašinama za snijeg; i [[rat]]ovanje. Snijeg također utiče na [[ekosistem]]e, tako što tokom zime obezbjeđuje izolacijski sloj ispod kojeg [[biljke]] i [[životinje]] mogu preživjeti hladnoću.<ref name="Snowenclyclopedia">{{Citation|author=Michael P. Bishop|author2=Helgi Björnsson|author3=Wilfried Haeberli|author4=Johannes Oerlemans|author5=John F. Shroder|author6=Martyn Tranter|editor-last=Singh|editor-first=Vijay P.|editor2-last=Singh|editor2-first=Pratap|editor3-last=Haritashya|editor3-first=Umesh K.|year=2011|pages=1253|isbn=978-90-481-2641-5|title=Encyclopedia of Snow, Ice and Glaciers|publisher=Springer Science & Business Media|url=https://books.google.com/books?id=mKKtQR4T-1MC}}</ref> U [[Meteorologija|meteorologiji]] se smatra snježnim onaj dan kada je bar polovina vidljivog tla pokrivena snježnim pokrivačem. == Padavine == [[File:Countries receiving snowfall.png|right|thumb|Pojava snježnih padavina:{{Legend|#54E4E4|Sve nadmorske visine}} {{Legend |#57AFFD|Sve nadmorske visine, ne u svim oblastima}} {{Legend|#0000FF|Više nadmorske visine, dolje rijetko}} {{Legend|#EC74E4|Isključivo na višim nadmorskim visinama}} {{Legend|#D300CA|Isključivo na vrlo visokim nadmorskim visinama}} {{Legend|#C0C0C0|Ni na jednoj nadmorskoj visini}}]] Snijeg se razvija u oblacima koji su i sami dio većeg vremenskog sistema. Fizika razvoja snježnih kristala u oblacima je rezultat složenog skupa varijabli koje uključuju sadržaj [[Vlaga|vlage]] i [[Temperatura|temperature]]. Rezultirajući oblici padajućih i otpalih kristala mogu se klasificirati u niz osnovnih oblika i njihovih kombinacija. Povremeno se pod vedrim nebom mogu formirati neke pločaste, dendritske i zvjezdaste [[Pahulja|pahulje]] s prisutnom vrlo niskom temperaturnom inverzijom.<ref name=Classificationonground>{{Citation |last1 = Fierz |first1 = C. |last2 = Armstrong |first2 = R.L. |last3 = Durand |first3 = Y. |last4 = Etchevers |first4 = P. |last5 = Greene |first5 = E. |display-authors=5 |author6=McClung, D.M. |author7=Nishimura, K. |author8=Satyawali, P.K. |author9=Sokratov, S.A. |title = The International Classification for Seasonal Snow on the Ground |place = Paris |publisher = UNESCO |series = IHP-VII Technical Documents in Hydrology |volume = 83 |year = 2009 |pages = 80 |url = http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001864/186462e.pdf |access-date = 25. 11. 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160929205922/http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001864/186462e.pdf |archive-date = 29. 9. 2016 |df = mdy-all}}</ref> === Formiranje oblaka === Snježni oblaci se obično javljaju u kontekstu većih vremenskih sistema, od kojih je najvažniji područje niskog pritiska, koje obično uključuje tople i hladne frontove kao dio svoje cirkulacije. Dva dodatna i lokalno produktivna izvora snijega su oluje s efektom jezera (također na more) i efekti nadmorske visine, posebno u planinama. ==== Područje niskog pritiska ==== [[File:Feb242007 blizzard.gif|thumb|right|Ekstratropska ciklonalna snježna oluja, 24. februara 2007. (Kliknite za animaciju.)]] [[Cikloni srednje geografske širine]] su [[područja niskog pritiska]] koja mogu proizvesti bilo šta, od oblačnosti i blagih [[Zimska oluja|snježnih oluja]] do jakih [[mećava]].<ref name="ExtraLessonMillUni">{{cite web| title = ESCI 241&nbsp;– Meteorology; Lesson 16&nbsp;– Extratropical Cyclones | author = DeCaria| publisher = Department of Earth Sciences, [[Millersville University]]| date = 7. 12. 2005| url = http://www.atmos.millersville.edu/~adecaria/ESCI241/esci241_lesson16_cyclones.html | access-date = 21. 6. 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080208224320/http://www.atmos.millersville.edu/~adecaria/ESCI241/esci241_lesson16_cyclones.html |archive-date = 8. 2. 2008}}</ref> Tokom jeseni, zime i proljeća na hemisferi, atmosfera nad kontinentima može biti dovoljno hladna kroz dubinu [[Troposfera|troposfere]] da izazove snježne padavine. Na sjevernoj hemisferi, sjeverna strana područja niskog pritiska proizvodi najviše snijega.<ref>{{cite journal |last = Tolme |first = Paul |title = Weather 101: How to track and bag the big storms |journal = Ski Magazine |volume = 69 |issue = 4 |page = 126 |date = decembar 2004 |url = https://books.google.com/books?id=t1DaXO7wF20C&pg=PA126 |issn = 0037-6159}}</ref> Za južne [[srednja geografska širina|srednje geografske širine]], strana [[Ciklona]] koja proizvodi najviše snijega je južna strana. ==== Fronte ==== [[File:Snowsquall line-Bourrasque neige frontal NOAA.png|thumb|right|Frontalna snježna oluja se kreće prema [[Boston]]u, [[Massachusetts]]]] [[Hladna fronta]], prednja ivica hladnije mase zraka, može proizvesti frontalne snježne oluje – intenzivnu frontalnu konvektivnu liniju (slično [[Kišna traka|kišnoj traci]]), kada je temperatura blizu nule na površini. Snažna konvekcija koja se razvija ima dovoljno vlage da stvori uslove za izbjeljivanje na mjestima preko kojih linija prolazi jer vjetar izaziva intenzivan snijeg.<ref name=EC-2>{{Cite web |url = http://www.ec.gc.ca/meteo-weather/default.asp?lang=En&n=46FBA88B-1#Snow |title = Snow |work = Winter Hazards |author = Meteorological Service of Canada |author-link = Meteorological Service of Canada |publisher = [[Environment Canada]] |date = 8. 9. 2010 |access-date = 4. 10. 2010 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110611163137/http://www.ec.gc.ca/meteo-weather/default.asp?lang=En&n=46FBA88B-1#Snow |archive-date = 11. 6. 2011 |df = mdy-all}}</ref> Ova vrsta snježne oluje općenito traje manje od 30 minuta u bilo kojoj tački svoje putanje, ali kretanje linije može pokriti velike udaljenosti. Frontalni udari mogu se formirati na kratkoj udaljenosti ispred površinskog hladnog fronta ili iza hladnog fronta, gdje može postojati produbljivi sistem niskog pritiska ili niz linija korita koje djeluju slično tradicionalnom hladnom frontalnom prolazu. U situacijama kada se udari oluje razvijaju postfrontalno, nije neobično da dva ili tri linearna pojasa udara oluje prolaze u brzom nizu razdvojenih samo 40 kilometara, pri čemu svaki prolazi istu tačku u razmaku od otprilike 30 minuta. U slučajevima kada postoji velika količina vertikalnog rasta i miješanja, oluja može razviti ugrađene kumulonimbusne oblake što rezultira munjama i grmljavinom, što se naziva [[snijeg s grmljavinom]]. [[Topla fronta]] može proizvesti snijeg neko vrijeme jer topao, vlažan zrak nadjača zrak ispod nule i stvara padavine na granici. Često snijeg prelazi u kišu u toplom sektoru iza fronta.<ref name=EC-2/> ==== Efekti jezera i okeana ==== [[File:Lake Effect Snow on Earth.jpg|thumb|Hladan sjeverozapadni vjetar iznad [[Gornje jezero|Gornjeg jezera]] i [[Michigan (jezero)|jezera Michigan]] stvara snježne padavine sa efektom jezera]] [[Snijeg sa efektom jezera]] nastaje u hladnijim atmosferskim uvjetima kada se hladna zračna masa kreće duž dugih prostranstava toplije [[Jezero|jezerske]] vode, zagrijavajući donji sloj zraka koji uzima [[Vodena para|vodenu paru]] iz jezera, podiže se kroz hladniji zrak iznad, smrzava se i taloži se na obalama u zavjetrini (niz vjetar).<ref>{{cite web|url=http://www.noaa.gov/features/02_monitoring/lakesnow.html|title=NOAA - National Oceanic and Atmospheric Administration - Monitoring & Understanding Our Changing Planet|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102173430/http://www.noaa.gov/features/02_monitoring/lakesnow.html|archive-date=2. 1. 2015|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.comet.ucar.edu/class/smfaculty/byrd/sld012.htm |title=Fetch |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515101954/http://www.comet.ucar.edu/class/smfaculty/byrd/sld012.htm |archive-date=15. 5. 2008 }}</ref> Isti efekat koji se javlja nad tijelima slane vode naziva se okeanskim efektom ili snijegom sa efektom zaljeva. Efekat je pojačan kada se pokretna vazdušna masa podiže orografskim uticajem viših nadmorskih visina na obalama niz vetar. Ovo podizanje može proizvesti uske, ali vrlo intenzivne trake padavina koje se mogu taložiti brzinom od nekoliko cm snijega svakog sata, često rezultirajući velikom količinom ukupnih snježnih padavina.<ref name=mass>{{cite book |last= Mass |first= Cliff |title= The Weather of the Pacific Northwest |url= https://archive.org/details/weatherofpacific0000mass |year= 2008 |publisher= [[University of Washington Press]] |isbn= 978-0-295-98847-4 |page= [https://archive.org/details/weatherofpacific0000mass/page/60 60]}}</ref> Područja zahvaćena snijegom s efektom jezera nazivaju se [[snježni pojasi]]. To uključuje područja istočno od [[Velika jezera|Velikih jezera]], zapadne obale sjevernog [[Japan]]a, poluostrvo [[Kamčatka]] u [[Rusija|Rusiji]] i područja u blizini [[Veliko slano jezero|Velikog slanog jezera]], [[Crno more|Crnog mora]], [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog jezera]], [[Baltičko more|Baltičkog mora]] i dijelova sjevernog [[Atlantski okean|Atlantskog okeana]].<ref name="SCHMID">Thomas W. Schmidlin. [https://kb.osu.edu/dspace/bitstream/1811/23329/1/V089N4_101.pdf Climatic Summary of Snowfall and Snow Depth in the Ohio Snowbelt at Chardon.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408225438/https://kb.osu.edu/dspace/bitstream/1811/23329/1/V089N4_101.pdf |date=8. 4. 2008 }} Retrieved on March 1, 2008.</ref> ==== Planinski efekti ==== Orografske ili reljefne snježne padavine nastaju kada se vlažan zrak tjera uz vjetrovitu stranu planinskih lanaca velikim strujanjem vjetra. Podizanje vlažnog zraka uz ivicu planinskog lanca rezultira [[Adijabatski proces#Adijabatsko zagrijavanje i hlađenje|adijabatskim hlađenjem]] i konačno [[Kondenzacija|kondenzacijom]] i [[padavina]]ma. Ovim postupkom [[vlaga]] se postepeno uklanja iz zraka, ostavljajući suhi i topliji zrak na silaznoj ili zavjetrinoj strani.<ref name="MT">Physical Geography. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8e.html CHAPTER 8: Introduction to the Hydrosphere (e). Cloud Formation Processes.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220230524/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8e.html |date=20. 12. 2008 }} Retrieved on January 1, 2009.</ref> Rezultirajuće pojačane snježne padavine,<ref>{{Citation |first1 = Mark T. |last1 = Stoelinga |first2 = Ronald E.|last2 = Stewart |first3 = Gregory |last3 = Thompson |first4 = Julie M. |last4 = Theriault |editor-last = Chow |editor-first = Fotini K. |display-editors=1 |editor2=Stephan F.J. De Wekker |editor3=Bradley J. Snyder |title = Mountain Weather Research and Forecasting: Recent Progress and Current Challenges |contribution = Micrographic processes within winter orographic cloud and precipitation systems |series = Springer Atmospheric Sciences |year = 2012 |page = 3 |publisher = Springer Science & Business Media |bibcode = 2013mwrf.book.....C |url = https://books.google.com/books?id=ihjFd5Q8oPMC&pg=PA3 |isbn = 978-94-007-4098-3}}</ref> zajedno sa smanjenjem temperature sa nadmorskom visinom,<ref>{{cite book|author=Mark Zachary Jacobson|title=Fundamentals of Atmospheric Modeling|publisher=Cambridge University Press|edition=2nd|year=2005|isbn=978-0-521-83970-9}}</ref> kombinuju se za povećanje visine snijega i sezonske postojanosti snježnog pokrivača u područjima podložnim snijegu.<ref name = Snowenclyclopedia/><ref name=Singh> {{cite book |last = P. |first = Singh |title = Snow and Glacier Hydrology |publisher = Springer Science & Business Media |series = Water Science and Technology Library |volume = 37 |date = 2001 |page = 75 |url = https://books.google.com/books?id=0VW6Tv0LVWkC&pg=PA75 |isbn = 978-0-7923-6767-3}}</ref> Utvrđeno je i da [[planinski talasi]] pomažu u povećanju količine padavina niz vjetar od planinskih lanaca tako što povećavaju podizanje potrebno za kondenzaciju i padavine.<ref>{{cite journal|last1=Gaffin|first1=David M.|last2=Parker|first2=Stephen S.|last3=Kirkwood|first3=Paul D.|date=2003|title=An Unexpectedly Heavy and Complex Snowfall Event across the Southern Appalachian Region|journal=Weather and Forecasting|volume=18|issue=2|pages=224–235|bibcode=2003WtFor..18..224G|doi=10.1175/1520-0434(2003)018<0224:AUHACS>2.0.CO;2|doi-access=free}}</ref> [[Datoteka:BrockenSnowedTrees.jpg|mini|desno|Drveća "zarobljena" snijegom]] === Fizika oblaka === {{Glavni|Pahulja}} [[File:Snow day in Adachi Tokyo - 2018 1 22.webm|thumb|Padanje snijega u [[Tokyo]]u, [[Japan]]]] [[File:Feathery Snow Crystals (2217830221).jpg|thumb|Svježe pale pahulje]] Pahulja se sastoji od otprilike 1019 [[molekula]] vode koji se dodaju njenom jezgru različitim brzinama i različitim obrascima ovisno o promjeni temperature i vlažnosti unutar atmosfere kroz koju pahulja propada na svom putu do tla. Kao rezultat, pahulje se razlikuju jedna od druge iako slijede slične obrasce.<ref>{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2007/02/070213-snowflake.html|title="No Two Snowflakes the Same" Likely True, Research Reveals|author=John Roach|date=13. 2. 2007|access-date=14. 7. 2009|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] News|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100109031550/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/02/070213-snowflake.html|archive-date=9. 1. 2010|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite journal|title=Origin of diversity in falling snow|author=Jon Nelson|journal=Atmospheric Chemistry and Physics|date=26. 9. 2008|doi=10.5194/acp-8-5669-2008|volume=8|issue=18|pages=5669–5682|df=mdy-all|bibcode=2008ACP.....8.5669N|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.aft.org/pubs-reports/american_educator/issues/winter04-05/Snowflake.pdf |title=Snowflake Science |author=Kenneth Libbrecht |journal=American Educator |date=Winter 2004–2005 |access-date=14. 7. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081128094655/http://www.aft.org/pubs-reports/american_educator/issues/winter04-05/Snowflake.pdf |archive-date=28. 11. 2008 }}</ref> Snježni kristali nastaju kada se zamrznu sitne pothlađene kapljice oblaka (oko 10 μm u prečniku). Ove kapljice mogu ostati tečne na temperaturama nižim od −18&nbsp;°C, jer da bi se smrzle, nekoliko molekula u kapljici se mora slučajno spojiti kako bi formirali raspored sličan onome u [[Ledena rešetka|ledenoj rešetki]]. Kapljica se smrzava oko ovog "nukleusa". U toplijim oblacima, čestica [[aerosol]]a ili "ledeno jezgro" mora biti prisutna u (ili u kontaktu sa) kapljicom da bi djelovala kao jezgro. Jezgra leda su vrlo rijetka u poređenju sa kondenzacijskim jezgrama oblaka na kojima se formiraju kapljice tekućine. [[Glina]], pustinjska prašina i biološke čestice mogu biti jezgra.<ref name=Christner2008>{{cite journal|author = Brent Q Christner|author2=Cindy E Morris |author3=Christine M Foreman |author4=Rongman Cai |author5=David C Sands |year = 2008|title = Ubiquity of Biological Ice Nucleators in Snowfall|url = https://archive.org/details/sim_science_2008-02-29_319_5867/page/1214|journal = Science|volume = 319|issue = 5867|page = 1214|doi = 10.1126/science.1149757|pmid = 18309078|bibcode=2008Sci...319.1214C|citeseerx=10.1.1.395.4918 |s2cid=39398426 }}</ref> Umjetna jezgra uključuju čestice [[Srebrni jodid|srebrnog jodida]] i [[suhi led|suhog leda]], a oni se koriste za stimulaciju padavina u [[Sijavanje oblaka|zasijavanju oblaka]].<ref>{{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=cloud+seeding&submit=Search|title=Cloud seeding|author=Glossary of Meteorology|year=2009|access-date=28. 6. 2009|publisher=[[American Meteorological Society]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120315161127/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=cloud+seeding&submit=Search|archive-date=15. 3. 2012|df=mdy-all}}</ref> Jednom kada se kapljica smrzne, ona raste u prezasićenom okruženju – onom u kojem je zrak zasićen u odnosu na led kada je temperatura ispod tačke smrzavanja. Kapljica tada raste difuzijom molekula vode u zraku (para) na površinu kristala leda gdje se skuplja. Budući da su kapljice vode mnogo brojnije od kristala leda, kristali mogu narasti do stotine mikrometara ili milimetara veličine na račun kapljica vode [[Wegener-Bergeron-Findeisenov proces|Wegener-Bergeron-Findeisenovim procesom]]. Ovi veliki kristali su efikasan izvor padavina, jer zbog svoje mase padaju kroz atmosferu i mogu se sudarati i lijepiti zajedno u klastere ili agregate. Ovi agregati su snježne pahulje i obično su vrsta ledenih čestica koje padaju na tlo.<ref name="natgeojan07">{{cite journal|author=M. Klesius| title=The Mystery of Snowflakes|url=https://archive.org/details/sim_national-geographic_2007-01_211_1/page/n33| journal=National Geographic| volume=211| issue=1| year=2007| issn=0027-9358|page=20}}</ref> Iako je led čist, rasipanje svjetlosti po kristalnim stranama i udubljenjima/nesavršenostima znači da kristali često izgledaju bijele boje zbog difuzne refleksije cijelog spektra svjetlosti malim česticama leda.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4T-aXFsMhAgC&pg=PA39|title=Hands-on Science: Light, Physical Science (matter) – Chapter 5: The Colors of Light|page=39|author=Jennifer E. Lawson|isbn=978-1-894110-63-1|year=2001|access-date=28. 6. 2009|publisher=Portage & Main Press}}</ref> === Klasifikacija pahulja === [[File:Snowflakeschapte00warriala-p11-p21-p29-p39.jpg|thumb|right|Rana klasifikacija pahulja [[Israel Perkins Warren]].<ref>{{cite book | last = Warren | first = Israel Perkins | author-link = Israel Perkins Warren | title = Snowflakes: a chapter from the book of nature | publisher = American Tract Society | date = 1863 | location = Boston | pages = 164 | url = https://archive.org/details/snowflakeschapte00warriala | access-date = 25. 11. 2016}}</ref>]] [[Mikrografija]] hiljada pahulja od 1885, počevši od [[Wilson Bentley|Wilson Alwyn Bentley]]ja, otkrila je široku raznolikost pahuljica unutar skupa uzoraka koji se mogu klasificirati.<ref>{{cite news|url=http://www.digitaljournal.com/article/263168|title=No two snowflakes are alike|date=7. 12. 2008|author=Chris V. Thangham|access-date=14. 7. 2009|work=Digital Journal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091228011231/http://www.digitaljournal.com/article/263168|archive-date=28. 12. 2009|df=mdy-all}}</ref> Uočeni su kristali snijega koji se blisko podudaraju.<ref name="identical_crystals">{{cite news |author = Randolph E. Schmid |title = Identical snowflakes cause flurry |agency = Associated Press |newspaper = The Boston Globe |date = 15. 6. 1988 |access-date = 27. 11. 2008 |quote = But there the two crystals were, side by side, on a glass slide exposed in a cloud on a research flight over Wausau, Wis. |url = http://www.highbeam.com/doc/1P2-8066647.html |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110624033612/http://www.highbeam.com/doc/1P2-8066647.html |archive-date = 24. 6. 2011 |df = mdy-all}}</ref> Ukichiro Nakaya je razvio morfološki dijagram kristala, povezujući oblike kristala sa temperaturom i uvjetima vlage pod kojima su se formirali, što je sažeto u sljedećoj tabeli.<ref name = Snowenclyclopedia/> {| class="wikitable" |+ Morfologija kristalne strukture kao funkcija temperature i zasićenosti vodom |- ! Raspon temperature ! Opseg zasićenja (g/m<sup>3</sup>) ! Vrste snježnih kristala<br />ispod zasićenja ! Vrste snježnih kristala<br />iznad zasićenja |- | 0&nbsp;°C do −3,5&nbsp;°C | style="text-align:center;" | 0,0 − 0,5 | style="text-align:center;" | Čvrste ploče | style="text-align:center;" | Tanke ploče<br />Dendriti |- | −3,5&nbsp;°C do −10&nbsp;°C | style="text-align:center;" | 0,5 − 1,2 | style="text-align:center;" | Čvrste prizme<br />Šuplje prizme | style="text-align:center;" | Šuplje prizme<br />Igle |- | −10&nbsp;°C do −22&nbsp;°C | style="text-align:center;" | 1,2 − 1,2 | style="text-align:center;" | Tanke ploče<br />Čvrste ploče | style="text-align:center;" | Sektorne ploče<br />Dendriti |- | −22&nbsp;°C do −40&nbsp;°C | style="text-align:center;" | 0,0 − 0,4 | style="text-align:center;" | Tanke ploče<br />Čvrste ploče | style="text-align:center;" | Stubovi<br />Prizme |} Nakaya je otkrio da je oblik također funkcija toga da li je prevladavajuća vlaga iznad ili ispod zasićenja. Forme ispod linije zasićenja teže ka čvrstim i kompaktnim, dok kristali formirani u prezasićenom vazduhu teže čipkastim, delikatnim i ukrašenim. Formiraju se i mnogi složeniji obrasci rasta, koji uključuju bočne ravni, ruže od metaka i planarne tipove, u zavisnosti od uslova i jezgri leda.<ref name=BaileyHallett>{{cite journal|author = Matthew Bailey|author2=John Hallett |year = 2004|title = Growth rates and habits of ice crystals between −20 and −70C|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-atmospheric-sciences_2004-03-01_61_5/page/514|journal = Journal of the Atmospheric Sciences|volume = 61|issue = 5|pages = 514–544|doi = 10.1175/1520-0469(2004)061<0514:GRAHOI>2.0.CO;2|bibcode = 2004JAtS...61..514B|doi-access = free}}</ref><ref>{{cite web|author=Kenneth G. Libbrecht|url=http://www.its.caltech.edu/~atomic/snowcrystals/primer/primer.htm|title=A Snowflake Primer|date=23. 10. 2006|publisher=[[California Institute of Technology]]|access-date=28. 6. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090710022028/http://www.its.caltech.edu/~atomic/snowcrystals/primer/primer.htm|archive-date=10. 7. 2009|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite journal|author=Kenneth G. Libbrecht|title=The Formation of Snow Crystals|url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_january-february-2007_95_1/page/52|journal=American Scientist|volume=95|issue=1|pages=52–59|date=January–February 2007|doi=10.1511/2007.63.52}}</ref> Ako je kristal počeo da se formira u režimu rasta kolone na otprilike −5&nbsp;°C, a zatim padne u topliji pločasti režim, pločasti ili dendritski kristali niču na kraju kolone, stvarajući "kolone".<ref name="natgeojan07" /> Magono i Lee su osmislili klasifikaciju svježe formiranih snježnih kristala koja uključuje 80 različitih oblika. Svaki su dokumentirali mikrografijama.<ref name = magono-lee>{{Citation | last1 = Magono | first1 = Choji | last2 = Lee | first2 = Chung Woo | title = Meteorological Classification of Natural Snow Crystals | place = Hokkaido | journal = Journal of the Faculty of Science | volume = 3 | issue = 4 | date = 1966 | edition = Geophysics | series = 7 | pages = 321–335 | language = en | hdl = 2115/8672}}</ref> == Akumulacija == [[File:Earth-satellite-seasons.gif|thumb|upright=1.2|Animacija sezonskih promjena snijega, zasnovana na satelitskim snimcima]] Snijeg se akumulira iz niza snježnih događaja, isprekidanih smrzavanjem i otapanjem, na područjima koja su dovoljno hladna da snijeg zadržava sezonski ili više godina. Glavna područja sklona snijegu uključuju [[Arktik]] i [[Antarktik]], [[Sjeverna hemisfera|sjevernu hemisferu]] i alpske regije. Tečni ekvivalent snježnih padavina može se procijeniti pomoću [[Mjerač snijega|mjerača snijega]]<ref>{{cite web|url=http://www.on.ec.gc.ca/skywatchers/ontario/wx_office_tour/compound/snow_e.html |title=Nipher Snow Gauge |publisher=On.ec.gc.ca |date=27. 8. 2007 |access-date=16. 8. 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928121043/http://www.on.ec.gc.ca/skywatchers/ontario/wx_office_tour/compound/snow_e.html |archive-date=28. 9. 2011 }}</ref> ili sa standardnim [[Mjerač kiše|mjeračem kiše]], prilagođen za zimu uklanjanjem lijevka i unutrašnjeg cilindra.<ref>{{cite news|author=National Weather Service Office, Northern Indiana|author-link=National Weather Service|publisher=[[National Weather Service]] Central Region Headquarters|url=http://www.crh.noaa.gov/iwx/program_areas/coop/8inch.php|title=8 Inch Non-Recording Standard Rain Gage|access-date=2. 1. 2009|date=13. 4. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081225234123/http://www.crh.noaa.gov/iwx/program_areas/coop/8inch.php|archive-date=25. 12. 2008|df=mdy-all}}</ref> Oba tipa mjerača tope nagomilani snijeg i prijavljuju količinu prikupljene vode.<ref>[[National Weather Service]] Office [[Binghamton, New York]] (2009). [http://www.erh.noaa.gov/bgm/spotters_skywarn/precip4.shtml Raingauge Information.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013090524/http://www.erh.noaa.gov/bgm/spotters_skywarn/precip4.shtml|date=13. 10. 2008}} Retrieved on January 2, 2009.</ref> Na nekim automatskim [[Meteorološka stanica|meteorološkim stanicama]] ultrazvučni senzor dubine snijega može se koristiti za povećanje padavina.<ref>{{cite web|url=http://www.on.ec.gc.ca/skywatchers/ontario/wx_office_tour/compound/geonor_e.html |title=All-Weather Precipitation Gauge |publisher=On.ec.gc.ca |date=27. 8. 2007 |access-date=16. 8. 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928121114/http://www.on.ec.gc.ca/skywatchers/ontario/wx_office_tour/compound/geonor_e.html |archive-date=28. 9. 2011 }}</ref> === Događaj === [[File:Winter Storm Jonas 2016 NYC Pershing Square.jpg|thumb|[[New York]] tokom mećave 2016, koja je izazvala jake vjetrove i rekordne snježne padavine]] [[Snježna oluja]], [[pljusak|snježni pljusak]] i [[mećava]] opisuju snježne događaje sve većeg trajanja i intenziteta.<ref>{{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=snow-flurry1|author=Glossary of Meteorology|year=2009|access-date=28. 6. 2009|publisher=[[American Meteorological Society]]|title=Snow flurry|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127144615/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=snow-flurry1|archive-date=27. 11. 2007|df=mdy-all}}</ref> Mećava je vremensko stanje koje uključuje snijeg i ima različite definicije u različitim dijelovima svijeta. U [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], mećava nastaje kada su ispunjena dva uslova u periodu od tri sata ili više: stalni vjetar ili česti udari do 16&nbsp;m/s i dovoljno snijega u zraku da smanji vidljivost na manje od 0,4 kilometra.<ref>{{cite web |title = National Weather Service Glossary |url = http://www.nws.noaa.gov/glossary/index.php?letter=b |publisher = [[National Weather Service]] |year = 2009 |access-date = 12. 7. 2009 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20090509183315/http://www.nws.noaa.gov/glossary/index.php?letter=b |archive-date = 9. 5. 2009 |df = mdy-all }}</ref> U [[Kanada|Kanadi]] i [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] kriteriji su slični.<ref>{{cite web|title=Blizzards |url=http://www.mb.ec.gc.ca/air/wintersevere/blizzards.en.html |work=Winter Severe Weather |publisher=Environment Canada |date=4. 9. 2002 |access-date=12. 7. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211120800/http://www.mb.ec.gc.ca/air/wintersevere/blizzards.en.html |archive-date=11. 2. 2009 }}</ref><ref>{{cite web|title= Key to flash warning criteria |url= http://www.metoffice.gov.uk/weather/uk/guide/key_warnings.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20101229172227/http://www.metoffice.gov.uk/weather/uk/guide/key_warnings.html |archive-date= 29. 12. 2010 |author= Met Office|author-link= Met Office |date=19. 11. 2008|access-date= 12. 7. 2009}}</ref> Dok se jake snježne padavine često javljaju tokom mećava, snijeg koji pada nije uslov, jer snijeg može stvoriti mećavu na zemlji.<ref>{{cite web |title = Blizzards |url = http://www.wrh.noaa.gov/fgz/science/blizzard.php?wfo=fgz |author = [[National Weather Service]] Forecast Office, [[Flagstaff, Arizona]] |publisher = [[National Weather Service]] Western Region Headquarters |access-date = 12. 7. 2009 |date = 24. 5. 2007 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20090115090647/http://www.wrh.noaa.gov/fgz/science/blizzard.php?wfo=fgz |archive-date = 15. 1. 2009 |df = mdy-all }}</ref> Intenzitet snježne oluje može se kategorizirati prema vidljivosti i dubini akumulacije.<ref>{{cite web|url=http://www.nws.noaa.gov/om/brochures/wntrstm.htm |title=Winter Storms...the Deceptive Killers |publisher=United States [[Department of Commerce]] |date=novembar 1991 |access-date=28. 6. 2009 |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |author-link=National Oceanic and Atmospheric Administration |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608185155/http://www.nws.noaa.gov/om/brochures/wntrstm.htm |archive-date=8. 6. 2009 }}</ref> Intenzitet snježnih padavina određen je vidljivošću, kako slijedi:<ref>{{cite web|title=Snow|author=Glossary of Meteorology|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=snow1|publisher=[[American Meteorological Society]]|year=2009|access-date=28. 6. 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220090504/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=snow1|archive-date=20. 2. 2009|df=mdy-all}}</ref> * Lagana: vidljivost veća od 1 kilometra * Umjerena: ograničenja vidljivosti između 0,5 i 1 kilometra * Teška: vidljivost je manja od 0,5 kilometara Snježne oluje mogu nanijeti snijeg u trakama koje se protežu od vodenih tijela kao vremenske prilike na jezeru ili kao rezultat prolaska fronta višeg nivoa.<ref name="popsci/nasa-snowstorm">{{cite news |date=3. 2. 2022 |title=NASA's storm-chasing planes fly through blizzards to improve snowfall forecasts |work=[[Popular Science]] |url=https://www.popsci.com/science/nasa-planes-improve-snowstorm-forecasts/ |access-date=9. 3. 2023}}</ref><ref name="weather/bandedsnowfall">{{cite web |author1=NOAA |title=What causes bands of heavy snowfall? |url=https://www.weather.gov/fsd/news_bandedsnowfall_20151121 |access-date=9. 3. 2023 |website=weather.gov |publisher=US Department of Commerce |language=EN-US}}</ref><ref name="nbcmontana/snow-bands">{{cite web |last1=Coombs |first1=Mitchel |date=28. 11. 2022 |title=3D Weather: Science of snow bands |url=https://nbcmontana.com/news/local/3d-weather-science-of-snow-bands |access-date=9. 3. 2023 |website=[[KECI]] |language=en}}</ref> Međunarodna klasifikacija za sezonski snijeg na tlu definira "visinu novog snijega" kao dubinu svježe palog snijega, u centimetrima mjereno linijarom, koja se nakupila na mjeraču snijega tokom perioda posmatranja od 24 sata ili drugog intervala posmatranja. Nakon mjerenja, snijeg se čisti sa instrumenta i daska se postavlja u ravninu sa površinom snijega kako bi se omogućilo precizno mjerenje na kraju sljedećeg intervala.<ref name = Classificationonground/> Otapanje, zbijanje, puhanje i zanošenje doprinose poteškoćama u mjerenju snježnih padavina.<ref>{{cite web|url=http://www.crh.noaa.gov/iwx/program_areas/snow_spotters/SnowMeasurement.pdf|title=Snow Measurement Guidelines for National Weather Service Snow Spotters|author=National Weather Service Forecast Office Northern Indiana|author-link=National Weather Service|publisher=National Weather ServiceCentral Region Headquarters|date=oktobar 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215064901/http://www.crh.noaa.gov/iwx/program_areas/snow_spotters/SnowMeasurement.pdf|archive-date=15. 2. 2010|df=mdy-all}}</ref> === Distribucija === [[File:Snow-covered fir trees.jpg|thumb|Drveće prekriveno snijegom u [[Kuusamo]], [[Finska]]]] [[Lednik|Glečeri]] sa svojim trajnim snježnim pokrivačima pokrivaju otprilike 10% zemljine površine, dok sezonski snijeg pokriva ~9%,<ref name = Snowenclyclopedia/> uglavnom na sjevernoj hemisferi, gdje sezonski snijeg pokriva otprilike 40 miliona kvadratnih kilometara, prema procjena iz 1987.<ref>{{cite journal |last1 = Chang |first1 = A.T.C. |last2 = Foster |first2 = J.L. |last3 = Hall |first3 = D.K. |title = NIMBUS-7 SMMR derived global snow parameters |journal = Annals of Glaciology |volume = 9 |date = 1987 |df = mdy-all|doi = 10.1017/S0260305500200736 |pages = 39–44 |doi-access= free }}</ref> Procjena snježnog pokrivača na sjevernoj hemisferi iz 2007. sugeriše da se snježni pokrivač u prosjeku kreće od minimalnog opsega od 2 miliona kvadratnih kilometarasvakog augusta do maksimalnog opsega od 45 miliona kvadratnih kilometara svakog januara ili skoro polovina kopnene površine na toj hemisferi.<ref>{{Citation | last = Lemke | first = P. | display-authors = etal | editor-last = Solomon | editor-first = S. | display-editors = etal | contribution = Observations: Changes in snow, ice and frozen ground | title = Climate Change 2007: The Physical Science Basis | year = 2007 | pages = 337–383 | place = New York | publisher = Cambridge Univ. Press }}</ref><ref name=Déry>{{Citation |last1 = Déry |first1 = S. J |last2 = Brown |first2 = R. D. |title = Recent Northern Hemisphere snow cover extent trends and implications for the snow-albedo feedback |journal = Geophysical Research Letters |volume = 34 |issue = L22504 |pages = L22504 |year = 2007 |doi = 10.1029/2007GL031474 |bibcode = 2007GeoRL..3422504D |doi-access= free}}</ref> Studija obima snježnog pokrivača na sjevernoj hemisferi za period 1972–2006. sugeriše smanjenje od 0,5 miliona kvadratnih kilometara u periodu od 35 godina.<ref name = Déry/> === Rekordi === Ovo su svjetski rekordi u pogledu snježnih padavina i pahulja: * Najveća ukupna sezonska snježna padavina – Svjetski rekord za najveću količinu sezonskih snježnih padavina izmjeren je u Sjedinjenim Američkim Državama na skijalištu Mt. Baker, izvan grada [[Bellingham]]a, [[Washington]] tokom sezone 1998–1999. Mount Baker je primio 2.896&nbsp;cm snijega,<ref>{{cite web|url=https://www.usatoday.com/weather/news/1999/wsnorcrd.htm|title=NOAA: Mt. Baker snowfall record sticks|work=[[USA Today]]|date=3. 8. 1999|access-date=30. 6. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090424104329/http://www.usatoday.com/weather/news/1999/wsnorcrd.htm|archive-date=24. 4. 2009|df=mdy-all}}</ref> čime je nadmašio prethodni rekorder, [[Rainier (planina)|planine Rainier]], Washington, koji je tokom sezone 1971–1972. pao 2.850&nbsp;cm snijega.<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/archive/mora/interp/faq.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221204740/http://www.nps.gov/archive/mora/interp/faq.htm|url-status=dead|archive-date=21. 2. 2007|title=Frequently Asked Questions|author=Mount Rainier National Park|author-link=Mount Rainier National Park|publisher=[[National Park Service]]|date=14. 4. 2006|access-date=30. 6. 2009}}</ref> * Najveća sezonska prosječna godišnja snježna padavina – Svjetski rekord za najveću prosječnu godišnju količinu snijega iznosi 1.764&nbsp;cm,<ref>{{cite web | url = http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=31&block_no=1079&year=&month=&day=&view= | title = JMA | access-date = 12. 11. 2012 | publisher = JMA | language = ja | url-status=live | archive-url = https://web.archive.org/web/20130618204127/http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=31&block_no=1079&year=&month=&day=&view= | archive-date = 18. 6. 2013 | df = mdy-all }}</ref> izmjereno u [[Sukayu Onsen]], [[Japan]] za period 1981–2010. * Najveća snježna pahulja – Prema [[Guinnessova knjiga rekorda|Guinnessovoj knjizi rekorda]], najveća snježna pahulja na svijetu pala je u januaru 1887. izvan današnjeg Miles Cityja u [[Montana|Montani]]. Imala je 38&nbsp;cm u prečniku.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2007/03/20/science/20snow.html |title=Giant Snowflakes as Big as Frisbees? Could Be |newspaper=New York Times |author=William J. Broad |date=20. 3. 2007 |access-date=12. 7. 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111104033402/http://www.nytimes.com/2007/03/20/science/20snow.html |archive-date=4. 11. 2011 |df=mdy-all }}</ref> * Gradovi (više od 100.000 stanovnika) s najvećim godišnjim snježnim padavinama su [[Aomori]] (792&nbsp;cm), [[Sapporo]] (485&nbsp;cm) i [[Toyama]] (363&nbsp;cm) u Japanu, a slijede [[St. John's]] (332&nbsp;cm) i [[Quebec (grad)|Quebec]] (315&nbsp;cm) u [[Kanada|Kanadi]] i [[Sirakuzi]], New York (325&nbsp;cm).<ref>{{cite web |title=Top 10 snowiest major cities around the world |url=https://www.accuweather.com/en/weather-news/top-10-snowiest-major-cities-around-the-world/375130 |website=Accuweather |access-date=4. 3. 2023}}</ref> == Metamorfizam == [[File:Sparkling-snow.crystals.jpg|thumb|Svježi snijeg počinje da se metamorfozira: Na površini se vide vjetrovi i sastrugi. U prvom planu su kristali mraza, nastali smrznutom vodenom parom koja izlazi na hladnu površinu.]] [[File:Svalbard-Sastrugi-Snow.jpg|thumb|Sastrugi nastali tokom [[Mećava|mećave]] samo nekoliko sati ranije.]] Prema Međunarodnom udruženju nauka o kriosferi, snježni metamorfizam je "transformacija koju snijeg prolazi u periodu od taloženja do topljenja ili prelaska u [[Lednik|glacijalni led]]".<ref name="Classificationonground" /> Počevši od praškastog taloženja, snijeg postaje granularniji kada se počne sabijati pod vlastitom težinom, raznosi ga [[vjetar]], sinteruje čestice zajedno i započinje ciklus topljenja i ponovnog zamrzavanja. Vodena para igra ulogu jer taloži kristale leda, poznate kao [[inje]], tokom hladnih, mirnih uslova.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0Bpscs7Gqb8C&pg=PA71|title=The Avalanche Handbook|author1=David McClung |author2=Peter Schaerer |name-list-style=amp |pages=49–51|isbn=978-0-89886-809-8|publisher=The Mountaineers Books|year=2006|access-date=7. 7. 2009}}</ref> Tokom ove tranzicije, snijeg je "visoko porozan, sinterirani materijal sastavljen od neprekidne strukture leda i neprekidno povezanog pora, koji zajedno formira mikrostrukturu snijega". Gotovo uvijek blizu svoje temperature topljenja, snježni omotač kontinuirano transformiše ova svojstva pri čemu sve tri faze [[voda|vode]] mogu koegzistirati, uključujući tečnu vodu koja djelimično ispunjava prostor pora. Nakon taloženja, snijeg napreduje na jednom od dva puta koji određuju njegovu sudbinu, bilo ablacijom (uglavnom topljenjem) iz snježnih padavina ili sezonskog snijega, ili prelaskom iz [[firn]]a (višegodišnji snijeg) u led [[Lednik|glečera]].<ref name = Classificationonground/> === Sezonski === Tokom vremena, snježni omotač se može slegnuti pod vlastitom težinom sve dok njegova gustina ne bude približno 30% vode. Povećanja gustoće iznad ove početne kompresije nastaju prvenstveno topljenjem i ponovnim smrzavanjem, uzrokovano temperaturama iznad nule ili direktnim sunčevim zrakama. U hladnijim klimatskim uslovima, snijeg leži na zemlji cijele zime. Do kasnog proljeća, gustina snijega obično dostiže maksimum od 50% vode.<ref>{{cite web|url=http://cdec.water.ca.gov/snow/misc/density.html|author=California Data Exchange Center|publisher=Department of Water Resources California|title=Depth and Density|year=2007|access-date=8. 7. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090713000814/http://cdec.water.ca.gov/snow/misc/density.html|archive-date=13. 7. 2009|df=mdy-all}}</ref> Snijeg koji se zadržava u ljeto evoluira u [[névé]], zrnasti snijeg, koji je djelimično otopljen, ponovo zamrznut i zbijen. Névé ima minimalnu gustinu od 500 kilograma po kubnom metru, što je otprilike polovina gustine tekuće vode.<ref>{{cite web|author=Glossary of Meteorology|title=Firn|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=firn1|year=2009|access-date=30. 6. 2009|publisher=[[American Meteorological Society]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824054449/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=firn1|archive-date=24. 8. 2007|df=mdy-all}}</ref> === Firn === [[File:Firn field on the top of Säuleck.jpg|thumb|right|[[Firn]]–metamorfozirani višegodišnji snijeg]] [[Firn]] je snijeg koji je postojao više godina i koji je prekristaliziran u supstancu gušću od névéa, ali manje gustu i tvrdu od [[Lednik|glacijalnog leda]]. Firn podsjeća na pečeni šećer i vrlo je otporan na lopatu. Njegova gustoća se uglavnom kreće od 550 do 830 kilograma po kubnom metru, a često se može naći ispod snijega koji se nakuplja na vrhu glečera. Minimalna visina koju firn akumulira na glečeru naziva se firnova granica, firnova linija ili snježna linija.<ref name = Snowenclyclopedia/><ref name="Glacialprocess"> {{cite web|url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/10ae.html|title=CHAPTER 10: Introduction to the Lithosphere–Glacial Processes|last1=Pidwirny|first1=Michael|last2=Jones|first2=Scott|date=2014|website=PhysicalGeography.net|publisher=University of British Columbia, Okanagan|access-date=20. 12. 2018}}</ref> == Pomjeranje == Četiri su glavna mehanizma kretanja nataloženog snijega: nanošenje nesinterovanog snijega, lavine nagomilanog snijega na strmim padinama, otapanje snijega u uslovima odmrzavanja i kretanje glečera nakon snijega koji traje više godina i pretvara se u led glečera. === Nanosi === [[File:Long Mynd snowdrift.jpeg|thumb|right|Snježni nanosi se formiraju oko prepreka niz vjetar]] Kada praškasti snijeg nanosi vjetar s mjesta gdje je prvobitno pao,<ref>{{cite web|url=http://www.cocorahs.org/media/docs/KS/CoCoRaHS%20Snow.PDF|title=CoCoRaHS in the Cold – Measuring in Snowy Weather|publisher=Colorado Climate Center|author=Joy Haden|date=8. 2. 2005|access-date=12. 7. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718172302/http://www.cocorahs.org/media/docs/KS/CoCoRaHS%20Snow.PDF|archive-date=18. 7. 2011|df=mdy-all}}</ref> formirajući naslage dubine nekoliko metara na izoliranim mjestima.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/topics/weather/4434935/Snow-Britain-Snow-drifts-and-blizzards-of-the-past.html|title=Snow Britain: Snow drifts and blizzards of the past|author=Caroline Gammel|date=2. 2. 2009|access-date=12. 7. 2009|publisher=Telegraph Media Group|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205075802/http://www.telegraph.co.uk/topics/weather/4434935/Snow-Britain-Snow-drifts-and-blizzards-of-the-past.html|archive-date=5. 2. 2009|df=mdy-all}}</ref> Nakon pričvršćivanja na obroncima, naneseni snijeg može evoluirati u snježnu ploču, što predstavlja opasnost od lavine na strmim padinama.<ref name="McClung 2006"/> === Lavina === [[File:2007-02-15-CLB-Couloir2-1c.JPG|thumb|Snježna lavina praškastog snijega]] Lavina (koja se naziva i snježni odron ili snježno klizanje) je brzo kretanje snijega niz nagnutu površinu. Lavine se obično pokreću u početnoj zoni zbog mehaničkog kvara u snježnom pokrivaču (lavina ploča) kada sile na snijeg premašuju njegovu snagu, ali ponekad samo uz postepeno širenje (lavina rastresitog snijega). Nakon pokretanja, lavine se obično brzo ubrzavaju i rastu u masi i zapremini kako zahvate više snijega. Ako se lavina kreće dovoljno brzo, dio snijega može se pomiješati sa zrakom stvarajući snježnu lavinu u prahu, koja je vrsta [[Gravitacijska struja|gravitacijske struje]]. Javljaju se u tri glavna mehanizma:<ref name="McClung 2006">McClung, David and Shaerer, Peter: The Avalanche Handbook, The Mountaineers: 2006. {{ISBN|978-0-89886-809-8}}</ref> * Lavine ploča se javljaju u snijegu koji se nataložio ili ponovo naslagao vjetrom. Imaju karakterističan izgled bloka (ploče) snijega isječenog iz okoline pukotinama. Ovo preuzrokuje većinu smrtnih slučajeva. * Snježne lavine u prahu su rezultat taloženja svježeg suhog praha i stvaraju oblak praha koji prekriva gustu lavinu. Mogu premašiti brzine od 300 kilometara na sat i mase od 10.000.000 tona; lavine se mogu kretati na velikim udaljenostima duž ravnih dna dolina, pa čak i uzbrdo na kratkim udaljenostima. * Mokre snježne lavine su suspenzija snijega i vode male brzine, sa protokom ograničenim na površinu staze.<ref name="McClung 2006"/> Mala brzina putovanja je posljedica trenja između klizne površine staze i vode zasićenog toka. Uprkos maloj brzini putovanja (~10 do 40 kilometara na sat), lavine vlažnog snijega su sposobne generisati snažne destruktivne sile, zbog velike mase i gustoće. === Topljenje === [[File:1997 Red River Flood Grand Forks.jpg|thumb|right|Poplava [[Crvena rijeka sjevera|Crvene rijeke sjevera]] uzrokovana topljenjem snijega 1997.]] Mnoge rijeke koje potiču iz [[Planine|planinskih područja]] ili regija visoke geografske širine primaju značajan dio svog toka zbog topljenja snijega. Ovo često čini tok rijeke izrazito sezonskim, što rezultira periodičnim [[poplava]]ma<ref name="Howard Perlman">{{cite web|url=http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html|title=The Water Cycle: Snowmelt Runoff|author=Howard Perlman|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=13. 5. 2009|access-date=7. 7. 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090813020946/http://ga.water.usgs.gov/edu/watercyclesnowmelt.html|archive-date=13. 8. 2009|df=mdy-all}}</ref> tokom proljetnih mjeseci, a barem u suhim planinskim regijama kao što su planine zapadno od SAD-a ili veći dio [[Irana|Iran]]a i [[Afganistan]]a, vrlo mali protok tokom ostatka godine. Nasuprot tome, ako je veći dio topljenja iz zaleđenih ili skoro zaleđenih područja, otapanje se nastavlja kroz toplu sezonu, s vršnim protokom koji se javlja sredinom do kasnog ljeta.<ref>{{cite web|url=http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf|title=Hydrology of a Glacial Dominated System, Copper River, Alaska|author=Randy Bowersox|page=2|access-date=8. 7. 2009|date=20. 6. 2002|publisher=[[University of California]]-Davis|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612005951/http://watershed.ucdavis.edu/copper_river/background/data/BowersoxCopper.pdf|archive-date=12. 6. 2010|df=mdy-all}}</ref> === Glečeri === [[Lednik|Glečeri]] nastaju tamo gdje akumulacija snijega i leda premašuje ablaciju. Područje u kojem se formira alpski glečer naziva se cirk, tipično geološko obilježje u obliku fotelje, koje skuplja snijeg i gdje se snježni omotač sabija pod težinom uzastopnih slojeva snijega koji se nakupljaju, formirajući [[névé]]. Dalje drobljenje pojedinačnih snježnih kristala i smanjenje zarobljenog zraka u snijegu pretvara ga u glacijalni led. Ovaj glacijalni led će ispuniti cirk dok se ne izlije kroz geološku slabost ili put za bijeg, kao što je jaz između dvije planine. Kada je masa snijega i leda dovoljno debela, počinje se kretati zbog kombinacije nagiba površine, gravitacije i pritiska. Na strmijim padinama to se može dogoditi i sa samo 15 m snijega i leda.<ref name = Snowenclyclopedia/> == Nauka == Naučnici proučavaju snijeg na raznim skalama koje uključuju [[Fizika|fiziku]] [[Hemijska veza|hemijskih veza]] i [[Fizika oblaka|oblaka]]; distribucija, akumulacija, metamorfoza i ablacija snježnih pokrivača; i doprinos topljenja snijega [[Hidraulika|hidraulici]] rijeka i [[Hidrologija|hidrologiji]] tla. Čineći to, oni koriste različite instrumente za posmatranje i mjerenje proučavanih pojava. Njihovi nalazi doprinose znanju koje primjenjuju inženjeri, koji prilagođavaju vozila i konstrukcije snijegu, [[agronom]]i koji se bave dostupnošću topljenja snijega u [[Poljoprivreda|poljoprivredi]] i oni koji dizajniraju opremu za sportske aktivnosti na snijegu. Naučnici razvijaju, a drugi koriste sisteme za klasifikaciju snijega koji opisuju njegova fizička svojstva na skalama u rasponu od pojedinačnog kristala do skupnog snježnog pokrivača. Podspecijalnost su [[Lavina|lavine]], koje podjednako zabrinjavaju inženjere i sportiste na otvorenom. [[Nauka o snijegu]] bavi se načinom na koji se snijeg formira, njegovom distribucijom i procesima koji utiču na to kako se snježni pokrivači mijenjaju tokom vremena. Naučnici poboljšavaju prognoze [[oluja]], proučavaju globalni snježni pokrivač i njegov uticaj na [[Klima|klimu]], [[Lednik|glečere]] i zalihe vode širom svijeta. Studija uključuje fizička svojstva materijala kako se mijenja, zapreminska svojstva snježnih naslaga na licu mjesta i agregatna svojstva područja sa snježnim pokrivačem. Čineći to, oni koriste fizičke tehnike mjerenja na tlu za utvrđivanje činjenica na terenu i tehnike daljinskog otkrivanja kako bi razvili razumijevanje procesa povezanih sa snijegom na velikim područjima.<ref>{{cite web |url = https://nsidc.org/cryosphere/snow/science |title = All About Snow–Snow Science |date = 2016 |website = National Snow and Ice Data Center |publisher = University of Colorado, Boulder |access-date = 30. 11. 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161201020029/https://nsidc.org/cryosphere/snow/science |archive-date = 1. 12. 2016 |df = mdy-all}}</ref> === Mjerenje i klasifikacija === [[File:Taku glacier firn ice sampling.png|thumb|right|Snježna jama na površini glečera, profilira svojstva snijega gdje snijeg postaje sve gušći s dubinom kako se pretvara u led]] Na terenu naučnici za snijeg često iskopaju snježnu jamu unutar koje vrše osnovna mjerenja i zapažanja. Zapažanja mogu opisati karakteristike uzrokovane vjetrom, prodiranjem vode ili padom snijega sa drveća. Procjeđivanje vode u snježni omotač može stvoriti prste toka i jezerce ili teći duž kapilarnih barijera, koje se mogu ponovo zamrznuti u horizontalne i vertikalne čvrste ledene formacije unutar snježnog pokrivača. Među mjerenjima svojstava snježnih pokrivača koje ''Međunarodna klasifikacija za sezonski snijeg na tlu'' uključuje su: visina snijega, ekvivalent snježne vode, jačina snijega i obim snježnog pokrivača. Svaki ima oznaku sa šifrom i detaljnim opisom. Klasifikacija proširuje prethodne klasifikacije Nakaye i njegovih nasljednika na srodne vrste padavina i citira se u sljedećoj tabeli: {| class="wikitable" |+ Zamrznute čestice padavina, povezane sa snježnim kristalima |- ! Podklasa ! Oblik ! Fizički proces |- | [[Krupa (padavina)|Krupa]] | Jako obrubljene čestice, sferične, konične, šestrugaone ili nepravilnog oblika | Jaki obrub čestica akrecijom pothlađenih kapljica vode |- | [[Grad (padavina)|Grad]] | Laminarna unutrašnja struktura, prozirna ili mliječno glazirana površina | Rast nakupljanjem pothlađene vode, veličina: >5&nbsp;mm |- | [[Sugradica]] | Prozirni, uglavnom mali sferoidi | Smrzavanje kapi kiše ili ponovno zamrzavanje uveliko otopljenih snježnih kristala ili pahuljica. Sugradica ili snježne kuglice obložene tankim slojem leda (mala tuča). Veličina: oba 5&nbsp;mm |- | [[Inje]] | Nepravilne naslage ili duži čunjevi i iglice usmjerene prema vjetru | Nakupljanje malih, pothlađenih kapljica magle smrznutih na mjestu. Na površini snijega formira se tanka lomljiva kora ako se proces nastavi dovoljno dugo. |} ''Svi se formiraju u oblaku, osim inja, koji se formira na objektima izloženim pothlađenoj vlazi.'' Takođerpostoji opširnija klasifikacija nataloženog snijega od onih koje se odnose na snijeg u vazduhu. Kategorije uključuju prirodne i umjetne vrste snijega, opise snježnih kristala dok se metamorfiziraju i tope, razvoj inja u snježnom omotaču i stvaranje leda u njemu. Svaki takav sloj snježnog pokrivača razlikuje se od susjednih slojeva po jednoj ili više karakteristika koje opisuju njegovu mikrostrukturu ili gustoću, a koje zajedno definišu vrstu snijega i druga fizička svojstva. Stoga se u svakom trenutku mora definirati vrsta i stanje snijega koji formira sloj jer o njima zavise njegova fizička i mehanička svojstva. Fizička svojstva uključuju mikrostrukturu, veličinu i oblik zrna, gustoću snijega, sadržaj tekuće vode i temperaturu.<ref name=Classificationonground>{{Citation |last1 = Fierz |first1 = C. |last2 = Armstrong |first2 = R.L. |last3 = Durand |first3 = Y. |last4 = Etchevers |first4 = P. |last5 = Greene |first5 = E. |display-authors=5 |author6=McClung, D.M. |author7=Nishimura, K. |author8=Satyawali, P.K. |author9=Sokratov, S.A. |title = The International Classification for Seasonal Snow on the Ground |place = Paris |publisher = UNESCO |series = IHP-VII Technical Documents in Hydrology |volume = 83 |year = 2009 |pages = 80 |url = http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001864/186462e.pdf |access-date = 25. 11. 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20160929205922/http://unesdoc.unesco.org/images/0018/001864/186462e.pdf |archive-date = 29. 9. 2016 |df = mdy-all}}</ref> Kada je u pitanju mjerenje snježnog pokrivača na tlu, obično se mjere tri varijable: obim snježnog pokrivača (SCE) – površina pokrivena snijegom, trajanje snježnog pokrivača (SD) – koliko dugo je određeno područje prekriveno snijegom i akumulacija snijega, često izražena kao ekvivalent snježne vode (SWE), koja izražava koliko bi snijeg imao vode da se sav otopi: ovo posljednje je mjerenje zapremine snježnog pokrivača.<ref name=":AR6">{{Cite journal |last1=Fox-Kemper |first1=B. |last2=Hewitt |first2=H.T.|author2-link=Helene Hewitt |last3=Xiao |first3=C. |last4=Aðalgeirsdóttir |first4=G. |last5=Drijfhout |first5=S.S. |last6=Edwards |first6=T.L. |last7=Golledge |first7=N.R. |last8=Hemer |first8=M. |last9=Kopp |first9=R.E. |last10=Krinner |first10=G. |last11=Mix |first11=A. |date=2021 |editor-last=Masson-Delmotte |editor-first=V. |editor2-last=Zhai |editor2-first=P. |editor3-last=Pirani |editor3-first=A. |editor4-last=Connors |editor4-first=S.L. |editor5-last=Péan |editor5-first=C. |editor6-last=Berger |editor6-first=S. |editor7-last=Caud |editor7-first=N. |editor8-last=Chen |editor8-first=Y. |editor9-last=Goldfarb |editor9-first=L. |title=Ocean, Cryosphere and Sea Level Change |journal=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |volume=2021 |publisher=Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, US |pages=1283–1285 |doi=10.1017/9781009157896.011|bibcode=<!-- not 2021AGUFM.U13B..09F --> |isbn=9781009157896 |url=https://www.vliz.be/imisdocs/publications/84/371584.pdf }}</ref> Za mjerenje ovih varijabli koriste se različite tehnike: površinska promatranja, daljinsko istraživanje, modeli kopnene površine i proizvodi ponovne analize. Ove tehnike se često kombinuju kako bi se formirale najpotpunije skupove podataka.<ref name=":AR6" /> === Satelitski podaci === [[Daljinska istraživanja]] snježnih pokrivača sa [[Vještački satelit|satelitima]] i drugim platformama obično uključuje multispektralnu kolekciju slika.<ref>{{cite book |last1=Hall |first1=Dorothy K. |author-link=Dorothy Hall (scientist)|title=Remote Sensing of Ice and Snow |url=https://archive.org/details/remotesensingofi0000hall |date=1985 |publisher=Springer Netherlands |location=Dordrecht |isbn=978-94-009-4842-6}}</ref> Višestrana interpretacija dobijenih podataka omogućava zaključke o onome što se posmatra. Nauka koja stoji iza ovih daljinskih opservacija je verifikovanaa studijama stvarnih uslova na temelju istine.<ref name = Snowenclyclopedia/><ref>{{cite journal |last1=Hall |first1=Dorothy K. |author-link=Dorothy Hall (scientist)|last2=Box |first2=J |last3=Casey |first3=K |last4=Hook |first4=S |last5=Shuman |first5=C |last6=Steffen |first6=K |title=Comparison of satellite-derived and in-situ observations of ice and snow surface temperatures over Greenland |journal=Remote Sensing of Environment |date=15. 10. 2008 |volume=112 |issue=10 |pages=3739–3749 |doi=10.1016/j.rse.2008.05.007|bibcode=2008RSEnv.112.3739H |hdl=2060/20080030345 |s2cid=91180832 |hdl-access=free }}</ref> Satelitska posmatranja bilježe smanjenje snijegom prekrivenih područja od 1960-ih, kada su počela satelitska posmatranja. U nekim regijama kao što je [[Kina]], uočen je trend povećanja snježnog pokrivača od 1978. do 2006. Ove promjene se pripisuju globalnim klimatskim promjenama, koje mogu dovesti do ranijeg topljenja i manje pokrivenosti. U nekim područjima visina snijega se povećava zbog viših temperatura u geografskim širinama sjeverno od 40°. Za [[Sjeverna hemisfera|sjevernu hemisferu]] u cjelini srednja mjesečna veličina snježnog pokrivača opada za 1,3% po deceniji.<ref name = Review>{{cite journal | author=Dietz, A. |author2=Kuenzer, C. |author3=Gessner, U. |author4= Dech, S. | year=2012 |title=Remote Sensing of Snow – a Review of available methods |journal=International Journal of Remote Sensing |doi=10.1080/01431161.2011.640964|bibcode = 2012IJRS...33.4094D |volume=33 |issue=13 |pages=4094–4134|s2cid=6756253 }}</ref> Najčešće korištene metode za mapiranje i mjerenje obima snijega, dubine snijega i ekvivalenta snježne vode koriste višestruke ulaze na vidljivo-infracrvenom spektru da bi se zaključilo prisustvo i svojstva snijega. Nacionalni centar za podatke o snijegu i ledu (NSIDC) koristi refleksiju vidljivog i infracrvenog zračenja za izračunavanje normaliziranog indeksa razlike snijega, koji je omjer parametara zračenja koji mogu razlikovati oblake od snijega. Drugi istraživači su razvili stabla odlučivanja, koristeći dostupne podatke za preciznije procjene. Jedan od izazova za ovu procjenu je gdje je snježni pokrivač nejednak, na primjer tokom perioda akumulacije ili ablacije, kao i u šumskim područjima. Oblačnost inhibira optički senzor refleksije površine, što je dovelo do drugih metoda za procjenu stanja tla ispod oblaka. Za hidrološke modele važno je imati kontinuirane informacije o snježnom pokrivaču. Pasivni mikrotalasni senzori su posebno vrijedni za vremenski i prostorni kontinuitet jer mogu mapirati površinu ispod oblaka i u mraku. Kada se kombinuje sa reflektivnim mjerenjima, pasivni mikrotalasni senzori uveliko proširuju moguće zaključke o snježnom pokrivaču.<ref name = Review/> Satelitska mjerenja pokazuju da se snježni pokrivač smanjuje u mnogim dijelovima svijeta od 1978.<ref name=":AR6" /> === Modeli === [[File:Watercyclesummary.jpg|thumb|Sniježne padavine i otapanje snijega su dijelovi Zemljinog [[Hidrološki ciklus|ciklusa vode]].]] Nauka o snijegu često vodi do prediktivnih modela koji uključuju taloženje snijega, otapanje snijega i hidrologiju snijega – elemente Zemljinog [[Hidrološki ciklus|ciklusa vode]] – koji pomažu u opisivanju globalnih [[Globalno zatopljenje|klimatskih promjena]].<ref name = Snowenclyclopedia/> [[Globalni modeli klimatskih promjena]] (GCM) uključuju snijeg kao faktor u svojim proračunima. Neki važni aspekti snježnog pokrivača uključuju njegov [[albedo]] (reflektivnost upadnog zračenja, uključujući svjetlost) i izolacijske kvalitete, koji usporavaju brzinu sezonskog topljenja morskog leda. Od 2011, smatralo se da faza topljenja GCM modela snijega ima slab učinak u regijama sa složenim faktorima koji regulišu otapanje snijega, kao što su vegetacijski pokrivač i teren. Ovi modeli obično izvode ekvivalent snježne vode (SWE) na neki način iz satelitskih opservacija snježnog pokrivača.<ref name = Snowenclyclopedia/> Međunarodna klasifikacija za sezonski snijeg na tlu definira SWE kao "dubinu vode koja bi nastala kada bi se masa snijega potpuno otopila".<ref name = Classificationonground/> S obzirom na važnost topljenja snijega za poljoprivredu, hidrološki modeli oticanja koji uključuju snijeg u svoja predviđanja bave se fazama akumulacije snježnog omotača, procesa topljenja i distribucije otopljene vode kroz mreže potoka i u podzemne vode. Ključni za opisivanje procesa topljenja su sunčev toplotni tok, temperatura okoline, vjetar i padavine. Početni modeli topljenja snijega koristili su pristup stepena dana koji je naglašavao temperaturnu razliku između zraka i snježnog pokrivača kako bi se izračunao ekvivalent snježne vode, SWE. Noviji modeli koriste pristup energetskog bilansa koji uzima u obzir sljedeće faktore za izračunavanje Qm, energije dostupne za topljenje. Ovo zahtijeva mjerenje niza snježnih slojeva i faktora okoline da bi se izračunalo šest mehanizama protoka toplote koji doprinose Qm.<ref name = Snowenclyclopedia/> == Uticaj na civilizaciju == Snijeg rutinski utiče na [[Civilizacija|civilizaciju]] u četiri glavna područja, transportu, poljoprivredi, građevinama i sportu. Većinu načina prijevoza ometa snijeg na površini putovanja. Poljoprivreda se često oslanja na snijeg kao izvor sezonske vlage. Konstrukcije mogu propasti pod opterećenjem snijega. Ljudi pronalaze širok izbor rekreativnih aktivnosti u snježnim pejzažima. Snijeg također utiče na ratovanje. === Prijevoz === {{Glavni|Snježni plug}} Snijeg utiče na prava prolaska autoputeva, aerodroma i željeznica. Sniježni plug je zajednički za sve radnove, iako putevi koriste hemikalije protiv zaleđivanja kako bi se spriječilo spajanje leda, dok aerodromi možda neće; željeznice se oslanjaju na abrazivna sredstva za trenje kolosijeka. [[Datoteka:Snijeg u Sarajevu, 2. januar 2019. godine.webm|mini|Snijeg u Sarajevu 2. januara 2019.]] ==== Autoput ==== [[File:Cars covered in Snow on Lake Shore Drive Chicago Feb 2 2011 storm.JPG|thumb|Saobraćaj je blokiran u snježnoj oluji u Chicagu 2011.]] [[File:Snowy Higddhway 4012.jpg|thumb|Smanjena vidljivost na autoputu Ontario 401 u Torontu zbog snježne oluje.]] U kasnom 20. vijeku, procjenjuje se da se otprilike 2 milijarde dolara godišnje trošilo u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] na zimsko održavanje ceste, zbog snijega i drugih zimskih vremenskih prilika, prema izvještaju Kuemmela iz 1994. Studija je ispitala praksu jurisdikcija unutar 44 američke savezne države i devet kanadskih pokrajina. Procijenio je politiku, praksu i opremu koja se koristi za zimsko održavanje. Utvrđeno je da slična praksa i napredak preovlađuju u [[Evropa|Evropi]].<ref name = Kuemmel>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=I3gxuwTE5_MC&pg=PA10|title=Managing roadway snow and ice control operations|author=David A. Kuemmel|page=10|isbn=978-0-309-05666-3|publisher=Transportation Research Board|year=1994|access-date=8. 7. 2009}}</ref> Dominantni efekat snijega na kontakt vozila sa cestom je smanjeno trenje. Ovo se može poboljšati upotrebom guma za snijeg, koje imaju gazeći sloj dizajniran za kompaktiranje snijega na način koji poboljšava trenje. Ključ za održavanje ceste koji može prihvatiti saobraćaj tokom i nakon snježnog događaja je efikasan program protiv zaleđivanja koji koristi hemikalije i grtanje.<ref name = Kuemmel/> Priručnik Federalne uprave za autoputeve za efikasan program protiv zaleđavanja naglašava postupke protiv zaleđavanja koji sprječavaju vezivanje snijega i leda za put. Ključni aspekti prakse uključuju: razumijevanje zaštite od ledenja u svjetlu nivoa usluge koju treba postići na datoj cesti, klimatskih uslova na koje treba naići i različitih uloga materijala i aplikacija za odmrzavanje, zaštitu od zaleđavanja i abrazivnih materijala, i korištenje "kutija s alatima" protiv zaleđavanja, jedne za operacije, jedne za donošenje odluka i druge za osoblje. Elementi kutije s alatima su:<ref name=FHWA> {{cite web |url = https://www.fhwa.dot.gov/reports/mopeap/mop0296a.htm#eapappa2 |title = Manual of Practice for an Effective Anti-icing Program: A Guide For Highway Winter Maintenance Personnel |last1 = Ketcham |first1 = Stephen A. |last2 = Minsk |first2 = L. David |display-authors=2 |author3=Robert R. Blackburn |author4=Edward J. Fleege |date = juni 1995 |website = fhwa.dot.gov |publisher = FHWA |access-date = 1. 12. 2016 |quote = Highway anti-icing is the snow and ice control practice of preventing the formation or development of bonded snow and ice by timely applications of a chemical freezing-point depressant. |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161201084330/http://www.fhwa.dot.gov/reports/mopeap/mop0296a.htm#eapappa2 |archive-date = 1. 12. 2016 |df = mdy-all}}</ref> * ''Operacije'' – bavi se primjenom čvrstih i tečnih hemikalija, koristeći različite tehnike, uključujući prethodno vlaženje hloridnih soli. Također se bavi sposobnošću grtanja, uključujući vrste snježnih plugova i noževa koji se koriste. * ''Donošenje odluka'' – kombinuje informacije o vremenskoj prognozi sa informacijama o putevima kako bi se procijenile nadolazeće potrebe za primjenom sredstava i procjena efikasnosti tretmana sa operacijama u toku. * ''Osoblje'' – bavi se obukom i raspoređivanjem osoblja za efikasno izvršavanje programa protiv zaleđivanja, koristeći odgovarajuće materijale, opremu i procedure. Priručnik nudi matrice koje se odnose na različite vrste snijega i stopu snježnih padavina kako bi se aplikacije prilagodile na odgovarajući i efikasan način. Sniježne ograde, izgrađene uz vetar od ceste, kontrolišu nanošenje snega tako što izazivaju snijeg nanesen vjetrom da se akumulira na željenom mjestu. Koriste se i na željeznici. Pored toga, farmeri i rančeri koriste snježne ograde za stvaranje nanosa u bazenima za spremanje vode u proljeće.<ref>{{Citation| first1 =R| last1 =Jairell| first2 =R| last2 =Schmidt| title =Snow Management and Windbreaks| contribution =133| series =Range Beef Cow Symposium| year =1999| pages =12| publisher =[[University of Nebraska–Lincoln]]| url =http://www1.foragebeef.ca/$Foragebeef/frgebeef.nsf/all/frg4952/$FILE/snow_mgmt.pdf| url-status=live| archive-url =https://web.archive.org/web/20160507023359/http://www1.foragebeef.ca/$Foragebeef/frgebeef.nsf/all/frg4952/$FILE/snow_mgmt.pdf| archive-date =7. 5. 2016| df =mdy-all}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129113327.htm|title='SnowMan' Software Helps Keep Snow Drifts Off The Road|date=6. 2. 2009|author=ScienceDaily|access-date=12. 7. 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416122409/https://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129113327.htm|archive-date=16. 4. 2009|df=mdy-all}}</ref> ==== Avijacija ==== [[File:2008 aircraft deicing at gate.jpg|thumb|right|Odleđivanje aviona]] Kako bi aerodromi ostali otvoreni tokom zimskih oluja, piste i staze za vožnju zahtijevaju uklanjanje snijega. Za razliku od puteva, gdje je hemijska obrada hloridima uobičajena kako bi se spriječilo vezivanje snijega za površinu pločnika, takve hemikalije su obično zabranjene na aerodromima zbog njihovog snažnog korozivnog djelovanja na aluminijske avione. Zbog toga se mehaničke četke često koriste za dopunu djelovanja snježnih plugova. S obzirom na širinu poletno-sletnih staza na aerodromima koji primaju velike avione, za čišćenje snijega na pistama i stazama za vožnju koriste se vozila sa velikim plužnim lopaticama, ešalon plužnih vozila ili rotacionih snježnih strojeva. Za rampe terminala može biti potrebno očistiti površinu od 6 ili više hektara.<ref name=Vinson>{{Citation |first1 = Becker |last1 = John C. |first2 = David C. |last2 = Esch |editor-last = Vinson |editor-first = Ted S. |editor2-last = Rooney |editor2-first = James W. |editor3-last = Haas |editor3-first = Wilbur H. |title = Roads and Airfields in Cold Regions: A State of the Practice Report |contribution = Road and airfield maintenance |series = CERF Reports |year = 1996 |page = 252 |publisher = ASCE Publications |url = https://books.google.com/books?id=VfO8QuV0q0sC&pg=PA252 |isbn = 978-0-7844-7412-9 }}</ref> Propisno opremljeni avioni mogu letjeti kroz snježne mećave prema [[Let pomoću instrumenata|pravilima instrumentnog letenja]]. Prije polijetanja, tokom snježnih oluja potrebna im je tečnost za odleđivanje kako bi se spriječilo nakupljanje i smrzavanje snijega i drugih padavina na krilima i trupu, što može ugroziti sigurnost aviona i putnika u njemu.<ref>Transport Canada, Ottawa, ON (2016). [http://www.tc.gc.ca/eng/civilaviation/publications/tp14052-chapter8-312.htm "TP 14052. Guidelines for Aircraft Ground-Icing Operations. Chapter 8. Fluids."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140527220255/http://www.tc.gc.ca/eng/civilaviation/publications/tp14052-chapter8-312.htm |date=27. 5. 2014 }} Retrieved May 14, 2016.</ref> U letu, avioni se oslanjaju na različite mehanizme da izbjegnu inje i druge vrste zaleđivanja u oblacima,<ref>{{cite web | url = http://www.airspacemag.com/how-things-work/electro-mechanical-deicing-6660440/ | title = Electro-mechanical deicing | last = Wright | first = Tim | date = mart 2004 | website = Air & Space Magazine | publisher = Smithsonian | access-date = 20. 2. 2017 }}</ref> što uključuje pulsirajuće pneumatske čizme, elektro-termalne oblasti koje stvaraju toplinu i fluidne odleđivače.<ref>{{cite web |url = https://www.aopa.org/-/media/files/aopa/home/pilot-resources/asi/safety-advisors/sa22.pdf?la=en |title = Aircraft Deicing and Anti-icing Equipment |last = Ells |first = Steve |date = 2004 |website = Safety Advisor – Weather No. 2 |publisher = Aircraft Owners and Pilots Association |access-date = 1. 12. 2016 |quote = Anti-icing equipment is turned on before entering icing conditions and is designed to prevent ice from forming. Deicing equipment is designed to remove ice after it begins to accumulate on the airframe. |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161203000432/https://www.aopa.org/-/media/files/aopa/home/pilot-resources/asi/safety-advisors/sa22.pdf?la=en |archive-date = 3. 12. 2016 |df = mdy-all}}</ref> ==== Željeznica ==== Željeznice su tradicionalno koristile dvije vrste snježnih plugova za čišćenje kolosijeka, klinasti plug, koji baca snijeg na obje strane, i rotacijski snježni plug, koji je pogodan za rješavanje velikih snježnih padavina i bacanja snijega daleko na jednu ili drugu stranu. Prije pronalaska rotacionog snježnog pluga ca. 1865, bilo je potrebno više lokomotiva za vožnju klinastog pluga kroz duboki snijeg. Nakon raščišćavanja kolosijeka takvim plugovima, koristi se "flanger" za čišćenje snijega između šina koje su ispod dosega ostalih vrsta plugova. Tamo gdje zaleđivanje može utjecati na kontakt čelik-čelik točkova lokomotive na pruzi, abrazivi (obično pijesak) su korišteni za osiguranje trenja na strmijim uzbrdicama.<ref>{{cite book | last = Bianculli | first = Anthony J. | title = The American Railroad in the Nineteenth Century – Cars | publisher = University of Delaware Press | series = Trains and Technology | volume = 2 | date = 2001 | location = Dover | page = 170 | url = https://books.google.com/books?id=2fh0H0USx-0C&pg=PA170 | access-date = 2. 12. 2016 | isbn = 978-0-87413-730-9 }}</ref> Željeznice koriste snježne šupe – strukture koje pokrivaju prugu – kako bi spriječile nakupljanje jakog snijega ili lavine za pokrivanje pruga u snježnim planinskim područjima, kao što su [[Alpe]] i [[Stjenovite planine]].<ref>{{cite web |url = http://www.fao.org/docrep/x5376e/x5376e04.htm |title = Avalanche and torrent control in the Spanish Pyrenees |last = FAO |first = Staff |website = National Forests Organization of Spain |publisher = Patrimonio Forestal del Estado |access-date = 1. 12. 2016 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150924140432/http://www.fao.org/docrep/x5376e/x5376e04.htm |archive-date = 24. 9. 2015 |df = mdy-all}}</ref> <gallery caption="Grtalice za različite vidove transporta" mode="packed" heights="150px"> File:TowPLow front view2.JPG|Grtalice čiste snijeg na autoputu u [[Missouri]]ju File:Winter Operations @ Brussels Airport January 2013 (8387468508).jpg|Operacije čišćenja snijega na aerodromu uključuju grtanje i četkanje File:RhB ABe 8-12 Allegra mit Spurpflug bei Ospizio Bernina.jpg|Švicarski niskoprofilni snježni plug montiran na voz </gallery> ==== Izgradnja ==== Snijeg se može sabiti kako bi formirao snježni put i bio dio zimskog puta kojim vozila mogu pristupiti izolovanim zajednicama ili građevinskim projektima tokom zime.<ref name = Abele>Abele, G., 1990. Snow roads and runways, U.S. Army Cold Regions Research and Engineering Laboratory, Monograph 90-3, Washington, D.C.</ref> Snijeg se također može koristiti za pružanje potporne strukture i površine za pistu, kao što je slučaj s aerodromom Phoenix na Antarktiku. Pista od sabijenog snijega je dizajnirana da izdrži približno 60 letova na točkovima teških vojnih aviona godišnje.<ref name="usap4212">{{cite web| url=http://www.usap.gov/News/contentHandler.cfm?id=4212| title=A New Runway for McMurdo Station is Named| publisher=National Science Foundation| date=7. 4. 2016| url-status=live| archive-url=https://web.archive.org/web/20160423090553/http://www.usap.gov/News/contentHandler.cfm?id=4212| archive-date=23. 4. 2016| df=mdy-all}}</ref> === Poljoprivreda === [[File:Indus.A2002274.0610.1km.jpg|thumb|Satelitski prikaz [[Ind|sliva rijeke Ind]], koji prikazuje snijeg u planinskim lancima – uključujući Himalaje – koji napajaju rijeku Ind i njene pritoke, te poljoprivredna područja u istočnom [[Pakistan]]u i sjeverozapadnoj [[Indija|Indiji]] koja ih crpe za navodnjavanje.]] Snježne padavine mogu biti korisne za poljoprivredu služeći kao toplinski izolator, čuvajući toplotu Zemlje i štiteći usjeve od temperature ispod tačke smrzavanja. Neke poljoprivredne površine zavise od akumulacije snijega tokom zime koji će se postepeno topiti u proljeće, obezbjeđujući vodu za rast usjeva, kako direktno tako i putem oticanja kroz potoke i rijeke, koji opskrbljuju kanale za navodnjavanje.<ref name = Snowenclyclopedia/> Slijede primjeri rijeka koje se oslanjaju na otopljenu vodu iz glečera ili sezonski snijeg kao važan dio svog toka o kojem ovisi navodnjavanje: [[Ganges]], čije mnoge pritoke izviru u [[Himalaji]]ma i koje pružaju značajno navodnjavanje u sjeveroistočnoj [[Indija|Indiji]],<ref>{{cite book |first1 = C. R. |last1 = Krishna Murti |others = Gaṅgā Pariyojanā Nideśālaya; India Environment Research Committee |title = The Ganga, a scientific study |date = 1991 |publisher = Northern Book Centre |isbn = 978-8172110215 |df = mdy-all|oclc = 853267663 }}</ref> rijeka [[Ind]], koja izvire u [[Tibet]]u<ref>[[Alice Albinia|Albinia, Alice]]. (2008) ''Empires of the Indus: The Story of a River''. First American Edition (20101) W. W. Norton & Company, New York. {{ISBN|978-0-393-33860-7}}.</ref> i obezbjeđuje vodu za navodnjavanje [[Pakistan]]a iz tibetanskih glečera koji se brzo povlače,<ref>{{cite web |url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ |title=Global warming benefits to Tibet: Chinese official. Reported 18 August 2009 |date=17. 8. 2009 |access-date=4. 12. 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100123192540/https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5g1eE4Xw3njaW1MKpJRYOch4hOdLQ |archive-date=23. 1. 2010 |df=mdy-all }}</ref> i rijeku [[Colorado (rijeka)|Colorado]], koja prima veliki dio svoje vode iz sezonskog snijega u [[Stjenovite planine|Stjenovitim planinama]]<ref name="USGSrivers">{{cite web|url=http://pubs.usgs.gov/of/1987/ofr87-242/|author=Kammerer, J.C.|title=Largest Rivers in the United States|publisher=U.S. Geological Survey|date=maj 1990|access-date=2. 7. 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129040848/https://pubs.usgs.gov/of/1987/ofr87-242/|archive-date=29. 1. 2017|df=mdy-all}}</ref> i osigurava navodnjavanje vode na oko 4 miliona hektara.<ref>{{cite web|url=http://www.usbr.gov/newsroom/newsrelease/detail.cfm?RecordID=38043|title=Salazar Awards $20.1 Million to Four Western Colorado Irrigation Districts to Improve Irrigation Systems, Reduce Salinity in Colorado River|publisher=U.S. Bureau of Reclamation|date=21. 10. 2011|access-date=17. 3. 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111030103029/http://www.usbr.gov/newsroom/newsrelease/detail.cfm?RecordID=38043|archive-date=30. 10. 2011|df=mdy-all}}</ref> === Strukture === [[File:Snow in Grindelwald.jpg|thumb|right|Ekstremno nakupljanje snijega na krovovima zgrada]] Snijeg je važan faktor za opterećenje konstrukcija. Za rješavanje ovih problema, evropske zemlje primjenjuju ''Eurocode 1: Dejstva na konstrukcije – Dio 1-3: Opšte akcije – Opterećenja snijegom''.<ref name=Eurocode1>{{Citation | author = Joint European Commission | title = General actions - Snow loads | journal = Eurocode 1 | volume = EN 1991-1-3:2003 | issue = Actions on structures - Part 1–3 | year = 2003 | url = http://eurocodes.jrc.ec.europa.eu/showpage.php?id=131 }}</ref> U Sjevernoj Americi, ASCE ''Minimalna projektna opterećenja za zgrade i druge konstrukcije'' daje smjernice o opterećenjima snijegom.<ref name=ASCE7>{{Citation |author = Committee on Minimum Design Loads for Buildings |title = Minimum Design Loads for Buildings and Other Structures |issue = ASCE 7–10 |pages = 636 |year = 2013 |url = https://law.resource.org/pub/us/cfr/ibr/003/asce.7.2002.pdf |publisher = American Society of Civil Engineers |access-date = 2. 12. 2016 |isbn = 9780784413227 |url-status=live |archive-url = https://web.archive.org/web/20161011024914/https://law.resource.org/pub/us/cfr/ibr/003/asce.7.2002.pdf |archive-date = 11. 10. 2016 |df = mdy-all}}</ref> Oba standarda koriste metode koje prenose maksimalna očekivana opterećenja snijega na tlo u projektna opterećenja za krovove. ==== Krovovi ==== [[File:Ice dam and roof leakage.jpg|thumb|right|Zaleđivanje koje nastaje kao rezultat otopljene vode na dnu snježnog omotača na krovu, kada teče i ponovno se smrzava na nadstrešnici u obliku ledenica i curenja u zid preko ledene brane.]] Opterećenje snijegom i zaleđivanje su dva glavna problema za krovove. Opterećenja snijegom povezana su s klimom u kojoj se građevina nalazi. Zaleđavanje je obično rezultat toga što zgrada ili konstrukcija stvara toplotu koja topi snijeg koji se nalazi na njoj. ''Opterećenje snijegom – Minimalna projektna opterećenja za zgrade i druge konstrukcije'' daje smjernice o tome kako prevesti sljedeće faktore u krovno opterećenje snijegom:<ref name = ASCE7/> * Opterećenje tla snijegom * Izloženost krova * Toplotna svojstva krova * Oblik krova * Klizanje * Važnost zgrade Daje tabele za opterećenje snijegom na tlu po regijama i metodologiju za izračunavanje opterećenja snijegom na tlu koja može varirati u zavisnosti od nadmorske visine od obližnjih izmjerenih vrijednosti. ''Eurocode 1'' koristi slične metodologije, počevši od opterećenja snijegom na tlu koja je tabelarno prikazana za dijelove Evrope.<ref name=Eurocode1/> ''Zaleđivanje'' – Krovovi također moraju biti projektovani tako da se izbjegnu ledene brane koje su rezultat otopljene vode koja teče ispod snijega na krovu i smrzavanja na nadstrešnici. Ledene brane na krovovima nastaju kada se nagomilani snijeg na kosom krovu topi i teče niz krov, ispod izolacijskog snježnog pokrivača, sve dok ne dostigne temperaturu zraka ispod nule, obično na nadstrešnici. Kada otopljena voda dostigne ledeni zrak, led se nakuplja, formirajući branu, a snijeg koji se kasnije topi ne može se pravilno ocijediti kroz branu.<ref name="Paul" >Paul Fisette, "Preventing Ice Dams", ''Roofing, flashing & waterproofing''. Newtown, CT: Taunton Press, 2005. 54.</ref> Ledene brane mogu dovesti do oštećenja građevinskog materijala ili oštećenja ili ozljeda kada ledena brana padne ili od pokušaja uklanjanja ledenih brana. Topljenje je rezultat prolaska toplote kroz krov ispod visokoizolacionog sloja snijega.<ref>{{citation| url=http://www.state.mn.us/portal/mn/jsp/content.do?test=y&id=-536881350&subchannel=-536881511&sc2=null&sc3=null&contentid=536884951&contenttype=EDITORIAL&programid=536886479&agency=Commerce|title=Ice Dams|publisher=Minnesota Department of Commerce|archive-url=https://web.archive.org/web/20070824154322/http://www.state.mn.us/portal/mn/jsp/content.do?test=y&id=-536881350&subchannel=-536881511&sc2=null&sc3=null&contentid=536884951&contenttype=EDITORIAL&programid=536886479&agency=Commerce| archive-date=24. 8. 2007}}</ref><ref name="Hansen" >{{Citation | first1 = I. | last1 = MacKinley | first2 = R. | last2 = Flood | first3 = A. | last3 = Heidrich | editor-last = Hjorth-Hansen | editor-first = E. | editor2-last = Holand | editor2-first = I. | editor3-last = Loset | editor3-first = S. | editor4-last = Norem | editor4-first = H. | contribution = Roof design in regions of snow and cold | isbn = 9789058091482 | title = Snow Engineering 2000: Recent Advances and Developments | year = 2000 | pages = 470 | place = Rotterdam | publisher = CRC Press | url = https://books.google.com/books?id=EjGsPSoYHOIC}}</ref> ==== Komunalne linije ==== U područjima sa drvećem, razvodni vodovi na stubovima su manje podložni snježnim opterećenjima nego što su podložni oštećenjima od drveća koje pada na njih, oborenog teškim, mokrim snijegom.<ref>{{cite web |url = https://www.progress-energy.com/carolinas/home/safety-information/storm-safety-tips/outages.page? |title = Storms & Outages |last = Technical staff |date = 2015 |publisher = Duke Energy |access-date = 6. 12. 2016 |quote = Both snow and ice cause power outages primarily by weighing down tree limbs and power lines, causing them to break |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20161220104742/https://www.progress-energy.com/carolinas/home/safety-information/storm-safety-tips/outages.page |archive-date = 20. 12. 2016 |df = mdy-all}}</ref> Na drugim mjestima snijeg se može nakupiti na dalekovodima kao "rukav" leda. Inženjeri dizajniraju za takva opterećenja, koja se mjere u kg/m, a elektroenergetske kompanije imaju sisteme za predviđanje koji predviđaju vrste vremena koje mogu uzrokovati takva povećanja. Led se može ukloniti ručno ili stvaranjem dovoljnog kratkog spoja u pogođenom segmentu dalekovoda da bi se narasle naslage otopile.<ref>{{Citation | last = Farzaneh | first = Masoud | title = Atmospheric Icing of Power Networks | publisher = Springer Science & Business Media | year = 2008 | page = 141 | url = https://books.google.com/books?id=Ufg-AAAAQBAJ&pg=PA141 | isbn = 9781402085314 }}</ref><ref>{{Citation |last1 = Bonelli |first1 = P. |last2 = Lacavalla |first2 = M. |display-authors = etal <!--P. Marcacci, G. Mariani, and G. Stella--> |title = Wet snow hazard for power lines: a forecast and alert system applied in Italy |journal = Natural Hazards and Earth System Sciences |volume = 11 |issue = 9 |year = 2011 |pages = 2419–2431 |doi = 10.5194/nhess-11-2419-2011 |bibcode = 2011NHESS..11.2419B |s2cid = 15569449 |df = mdy-all|doi-access= free }}</ref> === Sport i rekreacija === Snijeg se uključuje u mnoge [[Zimski sportovi|zimske sportove]] i oblike rekreacije, uključujući [[skijanje]] i [[sanjkanje]]. Uobičajeni primjeri uključuju skijaško trčanje, alpsko skijanje, snowboarding, krpljanje i motorne sanke. Dizajn korištene opreme, npr. skije i snoubord, obično se oslanja na nosivost snijega i bori se s koeficijentom trenja na snijegu. Skijanje je daleko najveći oblik zimske rekreacije. Od 1994, od procijenjenih 65-75 miliona skijaša širom svijeta, bilo je približno 55 miliona onih koji su se bavili alpskim skijanjem, a ostali su se bavili skijaškim trčanjem. Otprilike 30 miliona skijaša (svih vrsta) bilo je u [[Evropa|Evropi]], 15 miliona u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u i 14 miliona u [[Japan]]u. Od 1996, navodno je postojalo 4.500 skijaških područja, funkcionisalo je 26.000 ski liftova i uživalo 390 miliona posjeta skijaša godišnje. Dominantna regija za spust bila je Evropa, a slijede Japan i SAD.<ref> {{cite book | last = Hudson | first = Simon | title = Snow Business: A Study of the International Ski Industry | publisher = Cengage Learning EMEA | series = Tourism (Cassell) | date = 2000 | pages = 180 | url = https://books.google.com/books?id=tGRLt8tG-kMC&pg=PA27 | isbn = 9780304704712}}</ref> Skijališta se sve više oslanjaju na osnježavanje, proizvodnju snijega tjeranjem vode i zraka pod pritiskom kroz snježni top na skijaškim stazama.<ref>{{US patent reference|number=2676471|inventor=W. M. Pierce Jr.|title=Method for Making and Distributing Snow|issue-date=14. 12. 1950}}</ref> Pravljenje snijega se uglavnom koristi za dopunu prirodnog snijega na skijalištima.<ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/25/newsid_2786000/2786871.stm On This Day: March 25] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412010130/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/25/newsid_2786000/2786871.stm|date=12. 4. 2011}}, [[BBC News]], accessed December 20, 2006. "The first artificial snow was made two years later, in 1952, at Grossinger's resort in New York, USA. "</ref> To im omogućava da poboljšaju pouzdanost svog snježnog pokrivača i produže sezonu skijanja od kasne jeseni do ranog proljeća. Proizvodnja snijega zahtijeva niske temperature. Prag temperature za zasnježavanje raste kako se vlažnost smanjuje. Temperatura vlažnog termometra se koristi kao metrika jer uzima u obzir temperaturu zraka i relativnu vlažnost. Pravljenje snijega je relativno skup proces u potrošnji energije, čime se ograničava njegova upotreba.<ref>{{citation|url=http://bachler.cms1.ch/Portals/41/docs/energy_usage_for_snowmaking.pdf|title=Energy usage for snowmaking|author=Jörgen Rogstam|author2=Mattias Dahlberg|name-list-style=amp|date=1. 4. 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201200900/http://bachler.cms1.ch/Portals/41/docs/energy_usage_for_snowmaking.pdf|archive-date=1. 2. 2014|df=mdy-all}}</ref> Skijaški vosak poboljšava sposobnost skije (ili drugog trkača) da klizi po snijegu smanjujući koeficijent trenja, koji zavisi i o svojstvima snijega i o skiji kako bi rezultirao optimalnom količinom podmazivanja od topljenja snijega trenjem sa skijom–premalo i skija stupa u interakciju sa čvrstim snježnim kristalima, previše i kapilarno privlačenje otopljene vode usporava skiju. Prije nego što skija može kliziti, mora savladati maksimalnu vrijednost statičkog trenja. Kinetičko (ili dinamičko) trenje nastaje kada se skija kreće po snijegu.<ref name="Bhavikatti">{{cite book| url = https://books.google.com/books?id=4wkLl4NvmWAC&pg=PA112| title = Engineering Mechanics| last = Bhavikatti| first = S. S.|author2=K. G. Rajashekarappa| page = 112| access-date = 21. 10. 2007| publisher = New Age International| isbn = 978-81-224-0617-7| year = 1994}}</ref> === Ratovanje === Snijeg utiče na ratovanje koje se vodi [[zima|zimi]], u alpskim sredinama ili na visokim geografskim širinama. Glavni faktori su smanjena vidljivost za pronalaženje ciljeva tokom padajućeg snijega, poboljšana vidljivost ciljeva na snježnoj pozadini za ciljanje, te mobilnost i za mehanizirane i za pješadijske trupe. Snježne padavine također mogu ozbiljno da inhibiraju logistiku snabdijevanja trupa. Snijeg također može pružiti zaklon i učvršćenje protiv vatre iz malokalibarskog oružja.<ref name=chew>{{cite journal |last = Chew |first = Allen F. |title = Fighting the Russians in Winter: Three Case Studies |journal = Leavenworth Papers |issue = 5 |place = Fort Leavenworth, Kansas |date = decembar 1981 |url = http://www.cgsc.edu/carl/download/csipubs/chew.pdf |issn = 0195-3451 |access-date = 10. 12. 2016 |url-status=dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20111013030919/http://cgsc.edu/carl/download/csipubs/chew.pdf |archive-date = 13. 10. 2011 |df = mdy-all}}</ref> Zapažene zimske ratne kampanje u kojima su snijeg i drugi faktori uticali na operacije uključuju: * [[Napoleonova invazija na Rusiju|Francuska invazija na Rusiju]], gdje su loši uvjeti vuče za loše potkovane konje otežavali vagone za opskrbu da održe korak s trupama.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-16929522 |title=Napoleon's failure: For the want of a winter horseshoe |work=BBC News magazine |author=Professor Saul David |date=9. 2. 2012 |access-date=9. 2. 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209074411/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-16929522 |archive-date=9. 2. 2012 |df=mdy-all }}</ref> Na tu kampanju je također snažno uticala hladnoća, pri čemu je vojska koja se povlačila stigla do rijeke Neman u decembru 1812. sa samo 10.000 od 420.000 koji su krenuli u invaziju na Rusiju u junu iste godine.<ref name="The Wordsworth Pocket Encyclopedia p. 17">The Wordsworth Pocket Encyclopedia, p. 17, Hertfordshire 1993.</ref> * [[Zimski rat]], pokušaj [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] da zauzme teritoriju u [[Finska|Finskoj]] krajem 1939, pokazao je superiornu zimsku taktiku finske vojske u pogledu mobilnosti preko snijega, kamuflaže i korištenja terena.<ref name="Clemmesen">{{cite book |editor1-last=Clemmesen |editor1-first=Michael H. |editor2-last=Faulkner |editor2-first=Marcus |title=Northern European Overture to War, 1939–1941: From Memel to Barbarossa| year=2013 |publisher=Brill |page=76 |isbn=978-90-04-24908-0}}</ref> * [[Ardenska ofanziva]], njemačka kontraofanziva tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], koja je počela 16. decembra 1944, bila je obilježena jakim snježnim olujama koje su ometale savezničku zračnu podršku kopnenim trupama, ali i umanjile pokušaje Njemačke da opskrbe svoje linije fronta.<ref>{{citation |last=Parker |first=Danny S. |title=Battle of the Bulge: Hitler's Ardennes Offensive, 1944–1945 |publisher=Combined Books |year=1991 |isbn=978-0-938289-04-3}}</ref> Na istočnom frontu sa nacističkom invazijom na Rusiju 1941, [[Operacija "Barbarossa"|operacijom "Barbarosa"]], i ruski i njemački vojnici morali su izdržati užasne uslove tokom ruske zime. Dok je upotreba skijaške pešadije bila uobičajena u [[Crvena armija|Crvenoj armiji]], Njemačka je formirala samo jednu diviziju za kretanje na skijama.<ref name="Clemmesen"/> * [[Korejski rat]] koji je trajao od 25. juna 1950. do primirja 27. jula 1953. počeo je kada je [[Sjeverna Koreja]] napala [[Južna Koreja|Južnu Koreju]]. Većina borbi se odvijala tokom zimskih uslova, uključujući snijeg,<ref>{{cite book| last = Halberstam| first = David| author-link = David Halberstam| year = 2007| title = The Coldest Winter: America and the Korean War| publisher = Hyperion| location = New York| isbn = 978-1-4013-0052-4| title-link = The Coldest Winter: America and the Korean War }}</ref> posebno tokom [[Bitka kod rezervoara Chosin|bitke kod rezervoara Chosin]], što je bio očigledan primjer hladnoće koja je uticala na vojne operacije, posebno vozila i oružje.<ref>{{cite book | last = Tilstra | first = Russell C. | title = The Battle Rifle: Development and Use Since World War II | publisher = McFarland | date = 2014 | page = 28 | url = https://books.google.com/books?id=_a0zAwAAQBAJ&pg=PA28 | isbn = 978-1-4766-1564-6 }}</ref> <gallery caption="Vojne operacije u snijegu" mode="packed" heights="150px"> File:Night Bivouac of Great Army.jpg|Bivak Napoleonove vojske, tokom zimskog povlačenja iz [[Moskva|Moskve]] File:Finn ski troops.jpg|Finske skijaške trupe tokom invazije na Finsku od strane Sovjetskog Saveza File:Army vehicles on a road in Belgium.jpg|Vojna vozila koja se nose sa snijegom tokom bitke kod [[Ardenska ofanziva|Ardenske ofanzive]] u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] File:Cold Response DV dag.jpg|Norveške vojne pripreme tokom vježbe 2009. File:Navy Seals Winter warfare at Mammoth Mountain, California, in December 2014.jpg|Američki mornarički pripadnici SEAL-a obučavaju se za zimsko ratovanje </gallery> == Također pogledajte == * [[Mraz]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat}} * {{Commonscat-inline|Snow}} {{Vrijeme (meteorologija)}} {{Istaknuti članak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Snijeg| ]] [[Kategorija:Led]] [[Kategorija:Oblici vode]] [[Kategorija:Vremenske opasnosti]] e0byzybuu973cpdt3oxl935fz3w5c8y Mikronezija 0 21045 3923371 3761258 2026-09-01T09:40:06Z Panasko 146730 3923371 wikitext text/x-wiki :''Ovaj se članak odnosi na veću regiju. Za nezavisnu državu vidite [[Savezne Države Mikronezije]].'' {{Infokutija naselje | ime = Mikronezija | izvorno_ime = | izvorno_ime_jez = <!-- ISO 639-2 kod, npr. "fr" za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --> | naselje_vrsta = | slika = Micronesian Cultural Area.png | slika_alt = | slika_opis = Geografska karta Mikronezije | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate = <!-- {{coord|latituda|longituda|type:city|display=inline,title}} --> | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = '''[[Spisak suverenih država i zavisnih teritorija u Okeaniji|5]]''' |{{flag|Kiribati|size=23px}} (djelimično) |{{flag|Nauru|size=23px}} |{{flag|Maršalska Ostrva|size=23px}} |{{flag|Savezne Države Mikronezije|size=23px}} |{{flag|Palau|size=23px}} }} | podjela_vrsta1 = Zavisne teritorije | podjela_ime1 = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; |title = [[Zavisne teritorije|Vanjske]] (2) | {{flag|Guam|local|size=23px}} ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]])<br/> {{flag|Sjeverna Marijanska ostrva|local|size=23px}} ([[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) }} | podjela_vrsta2 = | podjela_ime2 = | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = | vođa_ime = | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2021 | stanovništvo_ukupno = 517.464 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = | utc_ofset1 = | vremenska_zona1_DST = | utc_ofset1_DST = | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = | iso_kod = | veb-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | fusnote = }} [[File:Oceania - Map with Zones.svg|thumb|upright=1.35|Subregije ([[Melanezija]], Mikronezija, [[Polinezija]] i [[Australazija]]), kao i suvereni i zavisni otoci [[Okeanija|Okeanije]]]] [[File:Pacific Culture Areas (Philippines+Vanuatu Correction).svg|thumb|upright=1.35|Mikronezija je jedno od tri glavna kulturna područja [[Spisak ostrva u Tihom okeanu|ostrva Tihog okeana]], zajedno s [[Melanezija|Melanezijom]] i [[Polinezija|Polinezijom]].]] [[File:Mapa Micronesia.png|thumb|upright=1.35|Obris suverenih (tamno narandžasta) i zavisnih ostrva (svijetlo narandžasta)]] '''Mikronezija'''<ref>{{Cite web|url=http://countriesoceania.com/Micronesia|title=Micronesia - List of Oceanian Countries|website=countriesoceania.com|access-date=3. 9. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Micronesia-cultural-region-Pacific-Ocean|title=Micronesian culture {{!}} History, Beliefs, Traditions, & Facts {{!}} Britannica|date=30. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=3. 9. 2025}}</ref> ([[grčki jezik|grč]]. ''μικρος'' malen, ''νησος'' ostrvo), je [[subregija]] [[Okeanija|Okeanije]], koja se sastoji od otprilike 2.000 malih ostrva u sjeverozapadnom [[Tihi okean|Tihom okeanu]] ([[Karolini]], [[Marijanska ostrva|Marijani]], ostrva [[Maršalska Ostrva|Marshall]] i [[Gilbert]]) i izolirana ostrva [[Nauru]] i [[Okean (ostrvo)|Okean]] (Banaba). Ima blisku zajedničku kulturnu istoriju sa tri druge ostrvske regije: [[Pomorska jugoistočna Azija|Pomorskom jugoistočnom Azijom]] na zapadu, [[Polinezija|Polinezijom]] na istoku i [[Melanezija|Melanezijom]] na jugu - kao i sa širom zajednicom [[Austronezijski narodi|austronezijskih naroda]]. Mikronezija je na zapadu omeđena [[Filipini]]ma, [[Indonezija|Indonezijom]] na jugozapadu. Regija ima [[Tropska morska klima|tropsku morsku klimu]] i dio je [[Okeansko carstvo|Okeanskog]] [[Okeansko carstvo|carstva]]. Uključuje četiri glavna [[Arhipelag|arhipelaga]] - [[Karolinska ostrva]], [[Gilbertova ostrva]], [[Marijanska ostrva]] i [[Maršalska Ostrva|Maršalska ostrva]] - kao i brojna ostrva koja nisu dio nijednog arhipelaga. Politička kontrola nad područjima unutar Mikronezije varira u zavisnosti od ostrva i raspoređena je između šest suverenih nacija. Neka od Karolinjskih ostrva su dio [[Palau|Republike Palau]], a neka su dio [[Savezne Države Mikronezije|Saveznih Država Mikronezije]] (često skraćeno na "FSM" ili "Mikronezija" - ne treba ih miješati s istim nazivom za cijelu regiju). [[Gilbertova ostrva]] (zajedno s [[Ostrva Feniks|ostrvima Feniks]] i [[Linijska ostrva|Linijskim ostrvima]] u Polineziji) čine Republiku [[Kiribati]]. Marijanska ostrva su povezana sa Sjedinjenim Američkim Državama; neka od njih pripadaju [[Prekomorske teritorije SAD-a|američkoj teritoriji]] [[Guam]], a ostala pripadaju američkom [[Commonwealth nacija|Commonwealthu]] [[Sjeverna Marijanska ostrva|Sjevernih Marijanskih ostrva]]. Ostrvo [[Nauru]] je zasebna suverena nacija. [[Maršalska Ostrva]] pripadaju Republici Maršalova ostrva. Suverenitet [[Ostrvo Wake|ostrva Wake]] je osporavan: pravo na njega polažu i Sjedinjene Američke Države i Republika Maršalova ostrva. Sjedinjene Američke Države imaju stvarni posjed nad ostrvom Wake, koje je pod neposrednom upravom [[Zračne snage Sjedinjenih Američkih Država|Zračnih snaga Sjedinjenih Američkih Država]]. Uprkos činjenici da je pojam "Mikronezije" prilično dobro uspostavljen od 1832. i da se od tada koristi u većini popularnih djela, ovaj skup ne odgovara nikakvom geomorfološkom, arheološkom, lingvističkom, etničkom ili kulturnom jedinstvu, već naprotiv predstavlja raznorodnu cjelinu, bez stvarnog dubokog jedinstva. U stvari, "[[Austronežani|mikronezijski narod]]" ne postoji kao podskup austronezijskog naroda koji migrira morem, koji može uključivati ​​i [[Polinežani|polinežane]] i hipotetički [[Australoidna rasa|australo-melanezijski]] ili "[[Melanezija|melanezijski narod]]".<ref>[[Patrick Vinton Kirch]], ''On the Road of the Winds: an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact'', Berkeley, University of California Press, 2000:5.</ref> Ljudsko naseljavanje Mikronezije započelo je prije nekoliko milenijuma.{{sfn|Kirch|2001|p=167}} Na osnovu trenutnog naučnog konsenzusa, austronezijski narodi potiču od [[Rane ljudske migracije|prahistorijske migracije morem]], poznate kao austronezijska ekspanzija, iz perioda prije [[Kinezi|Hana]], oko 3000. do 1500. p. n. e. Austronežani su stigli do najsjevernijih [[Filipini|Filipina]], tačnije do ostrva [[Batanes]], oko 2200. p. n. e. Austronežani su bili prvi ljudi koji su izumili tehnologije jedrenja na okeanima (posebno [[Katamaran|katamarane]], čamce s pomoćnim ušima, izgradnju čamaca s pričvršćivačima i jedro s rakovim kliještama), što je omogućilo njihovo brzo širenje po ostrvima [[Indo-Pacifik|Indo-Pacifika]].<ref name="Doran1981">{{cite book |last1=Doran |first1=Edwin B. |title=Wangka: Austronesian Canoe Origins |date=1981 |publisher=Texas A&M University Press |isbn=978-0-89096-107-0}}</ref><ref name="Dierking2007">{{cite book |last1=Dierking |first1=Gary |title=Building Outrigger Sailing Canoes: Modern Construction Methods for Three Fast, Beautiful Boats |date=2007 |publisher=International Marine/McGraw-Hill |isbn=978-0-07-159456-1}}</ref><ref name="Horridge1986">{{cite journal |last1=Horridge |first1=Adrian |title=The Evolution of Pacific Canoe Rigs |journal=The Journal of Pacific History |date=1986 |volume=21 |issue=2 |pages=83–89 |jstor=25168892|doi=10.1080/00223348608572530 }}</ref> Od 2000. p. n. e. asimilirali su (ili su bili asimilirani od strane) ranijih populacija na ostrvima tokom svog migracijskog puta.<ref name="Bellwood1988">{{cite journal |last1=Bellwood |first1=Peter |title=A Hypothesis for Austronesian Origins |journal=Asian Perspectives |date=1988 |volume=26 |issue=1 |pages=107–117 |url=https://core.ac.uk/download/pdf/5105193.pdf |access-date=1 May 2019 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501105624/https://core.ac.uk/download/pdf/5105193.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Bellwood 1991">{{cite journal |last1=Bellwood |first1=Peter |title=The Austronesian Dispersal and the Origin of Languages |journal=Scientific American |date=1991 |volume=265 |issue=1 |pages=88–93 |jstor=24936983|bibcode=1991SciAm.265a..88B |doi=10.1038/scientificamerican0791-88 }}</ref><ref name="hill&serjeanston1989">{{cite book |editor=Hill, Adrian V.S. |editor2=Serjeantson, Susan W. |title =The Colonization of the Pacific: A Genetic Trail|publisher =Oxford University Press|series =Research Monographs on Human Population Biology No. 7|year =1989|isbn = 978-0-19-857695-2}}</ref><ref name="Bellwood2006">{{cite book |last1=Bellwood |first1=Peter |last2=Fox |first2=James J. |last3=Tryon |first3=Darrell |name-list-style=vanc |title=The Austronesians: Historical and Comparative Perspectives |date=2006 |publisher=Australian National University Press |isbn=978-1-920942-85-4 |url=https://press.anu.edu.au/publications/series/comparative-austronesian-series/austronesians |access-date=23 March 2019 |archive-date=2 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402234524/https://press.anu.edu.au/publications/series/comparative-austronesian-series/austronesians |url-status=live }}</ref><ref name="blench2012">{{cite book|author =Blench, Roger|editor =Tjoa-Bonatz, Mai Lin|editor2 =Reinecke, Andreas|editor3 =Bonatz, Dominik|title =Crossing Borders|chapter =Almost Everything You Believed about the Austronesians Isn't True|publisher =National University of Singapore Press|year =2012|pages =128–148|isbn =978-9971-69-642-9|chapter-url =http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE%20Asia/Berlin%202010/Blench%20Austronesians%202012%20offprint.pdf|access-date =23 March 2019|archive-date =30 December 2019|archive-url =https://web.archive.org/web/20191230083644/http://www.rogerblench.info/Archaeology/SE%20Asia/Berlin%202010/Blench%20Austronesians%202012%20offprint.pdf|url-status =live}}</ref> Najraniji poznati kontakt Evropljana s Mikronezijom bio je 1521, kada se [[Magellanova ekspedicija]] iskrcala na [[Marijanska ostrva|Marijanskim ostrvima]]. [[Jules Dumont d'Urville|Julesu Dumont d'Urvilleu]] se obično pripisuje skovao termin "Mikronezija" 1832, ali u stvari, [[Louis Domeny de Rienzi]] je koristio ovaj termin godinu dana ranije.{{sfn|Rainbird|2004|p=6}}<ref>« Although based on a superficial understanding of the Pacific islanders, Dumont d'Urville's tripartite classification stuck. Indeed, these categories — Polynesians, Micronesians, Melanesians — became so deeply entrenched in Western anthropological thought that it is difficult even now to break out the mould in which they entrap us ([[Nicholas Thomas (anthropologist)|Thomas]], 1989). Such labels provide handy geographical referents, yet they mislead us greatly if we take them to be meaningful segments of cultural history. Only Polynesia has stood the tests of time and increased knowledge, as a category with historical significance », [[Patrick Vinton Kirch]], ''On the Road of the Winds : an Archeological History of the Pacific Islands before European Contact'', Berkeley, University of California Press, 2000 : 5.</ref> == Geografija i historija == Mikronezija se sastoji od ukupno 1458 ostrva površine 3420&nbsp;km<sup>2</sup>, većinom [[vulkan]]skog i [[koralj]]nog ([[atol]]i) porijekla. Ta ostrvca raspršena su preko čitavog zapadnog i sjeverozapadnog dijela Pacifika. Klima je tropska s čestim [[tajfun]]ima. Na vulkanskim ostrvima nalaze se tropske šume. Uzgajaju se [[kokos]]ove palme, tropsko i suptropsko voće i [[šećerna trska]]. Razvijen je [[ribolov]]. Na ostrvima [[Nauru]] i [[Banaba]] nalaze se ležišta [[fosfat]]a, a na [[Karolini|Karolinskim ostrvima]] [[boksit]]a. Na području Mikronezije većinom žive [[Mikronezijci]], a ima i [[Filipinci|Filipinaca]], [[Indijci|Indijaca]] i [[Kinezi|Kineza]]. Jedino poznato carstvo koje je nastalo u Mikroneziji osnovano je na ostrvu [[Yap]]. Naziv "Mikronezija" prvi je upotrijebio [[Jules Dumont d'Urville]] [[1831]]. godine kako bi razlučio regiju od ostatka [[Okeanija|Okeanije]]. Prije nastanka ovog naziva u upotrebi je bio termin "Polinezija" kojim su se općenito označavali tihookeanska ostrva. Mikronezija je politički podijeljena između osam teritorija: * [[Savezne Države Mikronezije]] (ponekad jednostavno "Mikronezija" ili alternativno skraćeno na "FDM"); * [[Maršalska Ostrva|Republika Marshallova Ostrva]]; * [[Palau|Republika Palau]]; * [[Sjeverna Marijanska ostrva|Zajednica Sjevernih Marijanskih Ostrva]]; * [[Nauru|Republika Nauru]]; * [[Kiribati|Republika Kiribati]]; * [[Guam|Teritorija Guam]]. * [[Wake|Teritorija Wake]]. Velik dio područja prilično je rano došao pod evropsku dominaciju. Španci su rano kolonizirali Guam, Sjeverna Marijanska i [[Karolinska ostrva]] (ono što će kasnije postati FDM i Palau). Potpuna evropska ekspanzija dogodila se tek u kasnom 19. vijeku kada su područje međusobno podijelili: * [[Sjedinjene Države]], koje su uzele Guam i Wake; * [[Njemačka]], koja je uzela Nauru, Maršalska ostrva, Karolinska i Sjeverna Marijanska; i * [[Velika Britanija|Britansko Carstvo]], koje je uzelo [[Gilbertova ostrva]] (Kiribate). Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] Njemačkoj su oduzete njene tihookeanske ostrvske teritorije koji su stavljeni pod [[mandat]]e [[Liga naroda|Lige naroda]]. Nauru je stavljen pod [[Australija|australijski]] mandat, dok su ostale njemačke teritorije stavljene pod mandat [[Japan]]a. Nakon japanskog poraza u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]] japanski mandati su došli pod [[UN]]-ov [[protektorat]] kojim su upravljale Sjedinjene Države (''[[Trust Territory of the Pacific Islands]]''). Poslije Drugog svjetskog rata na atolima Bikini i Eniwetok vršeni su pokusi s nuklearnim oružjem. Danas čitavu Mikroneziju čine nezavisne države (uz izuzetak Guama, Sjevernih Marijana i ostrva Wake, koji su američke teritorije). == Jezici == Jezici različitih [[domorodački narodi|domorodačkih naroda]] svrstavaju se pod [[austronezijski jezici|austronezijsku]] jezičku porodicu. Gotovo svi ti jezici pripadaju [[okeanijski jezici|okeanijskoj]] podgrupi navedene jezičke porodice. Ipak, u zapadnoj Mikroneziji su zabilježena tri izuzetka koja pripadaju [[Zapadni malajsko-polinezijski jezici|zapadnoj malajsko-polinezijskoj grupi]]: * [[chamorro]] na [[Marijanska ostrva|Marijanskim ostrvima]], * [[yapski jezik|yapski]] u [[Federalne Države Mikronezije|Federalnim Državama Mikronezije]], te * [[palauanski jezik|palauanski]] na [[Palau]]u. Zapadna malajsko-polinezijska podgrupa uključuje prilično malo jezika koji se danas govore na [[Filipini]]ma, [[Malezija|Maleziji]] i [[Indonezija|Indoneziji]]. Na istočnom rubu Saveznih Država Mikronezije govori se jezicima [[nukuoro]] i [[kapingamarangi]] koji predstavljaju krajnje zapadni nastavak [[polinezijski jezik|polinezijskog]]. == Reference == {{Refspisak}} === Izvori === * {{Cite book |last=Kirch |first=Patrick Vinton |title=On the Road of the Winds: An Archaeological History of the Pacific Islands Before European Contact |year=2001 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-92896-1}} * {{Cite book |last1=Lal |first1=Brij V. |last2=Fortune |first2=Kate |title=The Pacific Islands: An Encyclopedia |year=2000 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-2265-1}} * {{Cite book |last=Morgan |first=William N. |title=Prehistoric Architecture in Micronesia |page=30 |url=https://books.google.com/books?id=B3Z-aH7govUC&q=%22micronesia%22 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, Texas |isbn=978-0-292-78621-9 |year=1988}} * {{Cite book |last=Rainbird |first=Paul |title=The Archaeology of Micronesia |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-65630-6}} == Dodatna literatura == * {{cite book | last1 = Goetzfridt | first1 = Nicholas J. | first2 = Karen M. | last2 = Peacock | year = 2002 | url = https://books.google.com/books?id=oqqdbU0tBvAC&q=Micronesian+Histories:+An+Analytical+Bibliography+and+Guide+to+Interpretations | title = Micronesian Histories: An Analytical Bibliography and Guide to Interpretations | location = Westport, Connecticut, USA | publisher = Greenwood Press | isbn = 0-313-29103-9}} == Vanjski linkovi == * [http://www.mapsouthpacific.com/micronesia/index.html Karta Mikronezije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061212143146/http://www.mapsouthpacific.com/micronesia/index.html |date=12. 12. 2006 }} * [http://www.southpacific.org/micro.html Moon Handbooks Micronesia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050516235905/http://www.southpacific.org/micro.html |date=16. 5. 2005 }} * [http://www.mymicronesia.com/ myMicronesia.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928083648/http://www.mymicronesia.com/ |date=28. 9. 2008 }} * [http://nature.org/wherewework/asiapacific/micronesia/ Očuvanje i priroda Mikronezije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061207015735/http://www.nature.org/wherewework/asiapacific/micronesia/ |date=7. 12. 2006 }} {{Regija}} {{Normativna kontrola}} {{Commonscat|Micronesia}} [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Mikronezija|*]] s7jyef6gabw5ef0k20vqq1fgd5bumhm Jugoslaveni 0 21484 3923345 3866773 2026-09-01T07:07:30Z Tulum387 155909 Format reference. 3923345 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje|Jugoslaveni (višeznačnica)}} {{Infokutija etnička grupa | grupa = Jugoslaveni | izvorno_ime = Југословени | ukupno = oko 440.000 | slika = Flag of SFR Yugoslavia.svg | opis_slike = [[Zastava Jugoslavije|Zastava SFR Jugoslavije]] (1945–1992). | regija1 = {{ZID|Sjedinjene Američke Države|ime=SAD}} | pop1 = 210.395 (2021)<br />{{nowrap|([[Jugoslaveni u Sjedinjenim Američkim Državama|Jugoslavenski Amerikanci]])}} | ref1 = <ref name="2021ACS">{{cite web |url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=people%20reporting%20ancestry&t=Ancestry&tid=ACSDT1Y2021.B04006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408113537/https://data.census.gov/cedsci/table?q=people%20reporting%20ancestry&t=Ancestry&tid=ACSDT1Y2021.B04006 |title=2021 American Community Survey 1-Year Estimates |work=American Community Survey 2021 |publisher=United States Census Bureau |archive-date=8. 4. 2022 |access-date=19. 11. 2022}}</ref> | regija2 = {{ZID|Kanada}} | pop2 = 30.565 (2021)<br />{{nowrap|([[Jugoslaveni u Kanadi|Jugoslavenski Kanađani]])}} | ref2 = <ref name="CA">{{Cite web |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810033801 |title=Ethnic or cultural origin by generation status: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts — 2021 Census |website=Statistics Canada |publisher=[[Vlada Kanade]] |date=26. 10. 2022 |access-date=20. 10. 2025}}</ref> | regija3 = {{ZID|Srbija}} | pop3 = 27.143 (2022)<br />{{nowrap|([[Jugoslaveni u Srbiji]])}} | ref3 = <ref name="serbcens">{{cite web |url=https://popis2022.stat.gov.rs/en-us/5-vestisaopstenja/news-events/20230428-konacnirezpopisa/ |title=Final results of the Census of Population, Households and Dwellings, 2022 |publisher=[[Republički zavod za statistiku Srbije]] |date=28. 4. 2023 |access-date=28. 4. 2023}}</ref> | regija4 = {{ZID|Australija}} | pop4 = 26.883 (2011) | ref4 = <ref name="AU">{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/websitedbs/censushome.nsf/home/factsheetsancserb?opendocument&navpos=450 |title=Fact sheets : Ancestry – Serbian |publisher=Australian Bureau of Statistics |date=20. 9. 2016 |access-date=30. 7. 2023}}</ref> | regija5 = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | pop5 = 2.570 (2013) | ref5 = <ref name="RP 2013">{{RP 2013}}</ref> | regija6 = {{ZID|Crna Gora}} | pop6 = 1.632 (2023) | ref6 = <ref name=Monstat>{{cite web |title=Census of Population, Households and Dwellings in Montenegro 2023 |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_cg.pdf |publisher=[[Uprava za statistiku Crne Gore]] |access-date=15. 10. 2024}}</ref> | regija7 = {{ZID|Hrvatska}} | pop7 = 942 (2021) | ref7 = <ref name="HR">{{cite web |url=https://www.bbc.com/serbian/lat/balkan-63179247 |title=Balkan, Srbija i popis 2022: Ko su danas Jugosloveni i ima li ih uopšte |quote=Ipak, najdrastičniji „nestanak" Jugoslovena vidi se na primeru Hrvatske. Dok se 1991. njih 106.041 osećalo tako, na popisu 2001. bili su u nivou statističke greške – ukupno 176. Naredne decenije, broj se blago popeo na 331, da bi na poslednjem popisu, 2021. godine 942 ljudi navelo tu opciju, kažu iz hrvatskog Državnog zavoda za statistiku. |first=Nataša |last=Anđelković |website=[[BBC News]] na srpskom |date=10. 10. 2022 |access-date=19. 11. 2022 |language=sh}}</ref> | regija8 = {{ZID|Slovenija}} | pop8 = 527 (2002) | ref8 = <ref name=slostat>{{cite web |url=http://www.stat.si/popis2002/en/rezultati/rezultati_red.asp?ter=SLO&st=7 |title=Statistični urad RS – Popis 2002 |website=stat.si |language=sl}}</ref> | regija9 = {{ZID|Sjeverna Makedonija}} | pop9 = 344 (2021) | ref9 = <ref name=mk>{{Cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија 2021 – прв сет на податоци |language=mk |publisher=[[Državni zavod za statistiku (Sjeverna Makedonija)|Državni zavod za statistiku]] |date=30. 3. 2022 |access-date=20. 6. 2024}}</ref> | regija10 = {{ZID|Rusija}} | pop10 = 60 (2021) | ref10 = <ref name="ru">{{cite web |title=2. Состав группы населения "Указавшие другие ответы о национальной принадлежности" |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab2_VPN-2020.xlsx |publisher=[[Federalni državni statistički servis (Rusija)|Federalni državni statistički servis]] |year=2021 |access-date=9. 3. 2022 |archive-date=28. 6. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628154508/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab2_VPN-2020.xlsx |url-status=dead }}</ref> | jezici = [[Južnoslavenski jezici|Južnoslavenski]], [[Engleski jezik|engleski]] | vjera = Pretežno: {{hlist | [[Ateizam]]<ref>{{harvnb|Perica|2002|p=132|loc=chpt. 8. Flames and Shrines: The Serbian Church and Serbian Nationalist Movement in the 1980s}}: "The number of self-declared atheists was highest among Yugoslavs by nationality (45 percent), followed by the Serbs (42 percent), while only 12 percent of the interviewees of Croatian background said they were nonreligious."</ref> | [[Pravoslavlje]] | [[Katoličanstvo]] | [[Sunitski islam]] }} | vezano = [[Južni Slaveni]] i ostali [[Slaveni]] }} '''Jugoslaveni''' ili '''Jugosloveni''' su identitet koji je prvobitno zamišljen da se odnosi na ujedinjeni [[Južni Slaveni|južnoslavenski narod]]. Koristi se u dvije konotacije: prva u smislu zajedničkog etničkog porijekla, tj. panetnička ili supraetnička konotacija za etničke Južne Slavene, a druga kao termin za sve građane [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] bez obzira na etničku pripadnost. Kulturni i politički zagovornici jugoslavenskog identiteta historijski su tvrdili da se identitet odnosi na sve ljude južnoslavenskog naslijeđa, uključujući i one iz moderne [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Hrvatska|Hrvatske]], [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Sjeverna Makedonija|Sjeverne Makedonije]], [[Srbija|Srbije]], [[Kosovo|Kosova]] i [[Slovenija|Slovenije]]. Iako su i [[Bugari]] južnoslavenska grupa, pokušaji ujedinjenja [[Bugarska|Bugarske]] s Jugoslavijom bili su neuspješni, te stoga Bugari nisu bili uključeni u panetničku identifikaciju. Od raspada Jugoslavije i osnivanja južnoslavenskih nacionalnih država, termin etnički Jugoslaven koristi se za one koji sebe isključivo smatraju Jugoslavenima bez druge etničke samoidentifikacije, a mnogi od njih su miješanog porijekla.<ref>{{Cite book |url=https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monograph_reports/MR1188/MR1188.ch3.pdf |title=The Yugoslav Retrospective Case |chapter=Chapter Three |date=januar 2001 |first1=Thomas |last1=S. Szayna |first2=Michele |last2=Zanini |access-date=16. 4. 2019 |archive-date=11. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111233453/https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monograph_reports/MR1188/MR1188.ch3.pdf |url-status=dead}}</ref> U bivšoj SFR Jugoslaviji, službena oznaka za one koji su se izjašnjavali jednostavno kao Jugoslaveni bila je pod navodnicima, "Jugoslaveni" (uvedena u [[Popis stanovništva u SFR Jugoslaviji 1971.|popisu stanovništva 1971]]). Navodnici su prvobitno trebali razlikovati jugoslavensku etničku pripadnost od jugoslavenskog državljanstva, koje se pisalo bez navodnika. Većina onih koji su se nekada identificirali kao etnički "Jugoslaveni" vratili su se ili usvojili tradicionalne etničke i nacionalne identitete, ponekad zbog društvenog pritiska, zastrašivanja, štetnih posljedica ili sprječavanja da se nastave identificirati kao Jugoslaveni od strane novih političkih vlasti.<ref name="opendem">{{cite web|url=https://www.opendemocracy.net/en/yugoslavs-in-twenty-first-century-erased-people/|title=Yugoslavs in the twenty-first century: 'erased' people|last1=Makul|first1=Anes|last2=McRobie|first2=Heather|date=17. 2. 2011|website=[[openDemocracy]]|access-date=15. 7. 2023}}</ref><ref>{{harvnb|Perica|2002|p=207|loc=chpt. 11. The Twilight of Balkan Idols}}: "Although the name was appropriated by the Milošević regime, during the 1990s, vestiges of the former Yugoslavia began to disappear. A million-strong group known not long ago as “Yugoslavs by nationality” has vanished. As early as 1992, American reporters from Balkan battlefields noticed the revival of the primordial ethnic identities at the expense of the Yugoslav identity. Some of the “Yugoslavs by nationality” were forced to change nationality and others became disillusioned and undetermined about who they are, while many discovered the traditional religious and ethnic identities and became neophytes."</ref> Neki su se također odlučili okrenuti subnacionalnim regionalnim identifikacijama, posebno u multietničkim historijskim regijama poput [[Istra|Istre]], [[Vojvodina|Vojvodine]] ili [[Bosna (regija)|Bosne]] (odakle naziv [[Bosanci]]). Međutim, oznaku "Jugoslaven" mnogi i dalje koriste, posebno u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Kanada|Kanadi]] i [[Australija|Australiji]] od strane potomaka jugoslavenskih migranata koji su emigrirali dok je zemlja još postojala. == Historija == {{Proširiti sekciju}} == Stanovništvo == === Sjedinjene Američke Države === {{Glavni|Jugoslaveni u Sjedinjenim Američkim Državama}} U anketama ''[[American Community Survey]]'' iz 2021. bilo je 210.395 ljudi koji su naveli ''jugoslavensko'' ili ''jugoslaavensko-američko porijeklo'' kao svoje etničko porijeklo u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]],<ref name="2021ACS"/> što je nagli i stalan pad u odnosu na prethodne popise (233.325 u 2019;<ref name="2019ACS">{{Cite web|url=https://data.census.gov/cedsci/table?q=people%20reporting%20ancestry&t=Ancestry&tid=ACSDT1Y2019.B04006|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408113537/https://data.census.gov/cedsci/table?q=people%20reporting%20ancestry&t=Ancestry&tid=ACSDT1Y2019.B04006|title=2019 American Community Survey 1-Year Estimates|website=American Community Survey 2019|publisher=United States Census Bureau|archive-date=8. 4. 2022|access-date=19. 11. 2022}}</ref> 276.360 u 2016.<ref name="2016ACS">{{Cite web|title=2016 American Community Survey 1-Year Estimates|url=https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/16_5YR/B04006#|website=Factfinder.census.gov|access-date=18. 9. 2017|archive-url=https://archive.today/20200213004630/https://factfinder.census.gov/bkmk/table/1.0/en/ACS/16_5YR/B04006#|archive-date=13. 2. 2020|url-status=dead}}</ref>) i pad od skoro 36% u odnosu na popis iz 2000. kada ih je bilo preko 328.000.<ref name="2013ACS">{{Cite web|url=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_13_1YR_B04003&prodType=table%20Results%20&nbsp;%20American%20Fact%20Finder%20(US%20Census%20Bureau)|archive-url=https://web.archive.org/web/20190118081918/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_13_1YR_B04003&prodType=table%20Results%20%C2%A0%20American%20Fact%20Finder%20%28US%20Census%20Bureau%29|url-status=dead|archive-date=18. 1. 2019|title=2013 American Community Survey 1-Year Estimates|website=American Community Survey 2013|publisher=United States Census Bureau|access-date=16. 6. 2016}}</ref> Ukupan broj Amerikanaca čije porijeklo seže u bivšu [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] nije poznat zbog kontradiktornih definicija i identifikacija.<ref name="2021ACS" /> === Kanada === {{Glavni|Jugoslaveni u Kanadi}}U [[Kanada|Kanadi]], prema [[Popis stanovništva u Kanadi 2021.|popisu stanovništva iz 2021]], ukupan broj [[Kanađani|Kanađana]] čije porijeklo potiče iz bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]], od kojih je većina navela specifično etničko porijeklo, bio je 369.305 ili oko 1% ukupnog stanovništva. Na istom popisu stanovništva, bilo je 30.565 ljudi koji su posebno naveli ''Jugoslaven'' ili ''Jugoslavenski Kanađanin'' kao svoje etničko porijeklo, što je smanjenje od 37% u [[Popis stanovništva u Kanadi 2011.|odnosu na popis iz 2011.]] kada je njihov broj bio 48.320.<ref name="CA" /> {| class="wikitable" !Godina !Broj stanovnika !% !+/- !Ref. |- |1996. |66.940 |26,9 | style="text-align:center;" |{{Nema promjena}} |<ref name="population1996">{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/English/census96/data/tables/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=1&DIM=0&FL=A&FREE=1&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=5216&PRID=0&PTYPE=89103&S=0&SHOWALL=No&SUB=0&Temporal=2006&THEME=9&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Data tables, 1996 Census Population by Ethnic Origin (188) and Sex (3), Showing Single and Multiple Responses (3), for Canada, Provinces, Territories and Census Metropolitan Areas, 1996 Census (20% Sample Data)|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=4. 6. 2019|website=www12.statcan.gc.ca|access-date=28. 9. 2022}}</ref> |- |2001. |65.505 |22,1 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |<ref name="population2001">{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/English/census01/products/standard/themes/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=1&DIM=0&FL=A&FREE=1&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=62911&PRID=0&PTYPE=55440&S=0&SHOWALL=No&SUB=0&Temporal=2006&THEME=44&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (232), Sex (3) and Single and Multiple Responses (3) for Population, for Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2001 Census - 20% Sample Data|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=23. 12. 2013|website=www12.statcan.gc.ca|access-date=28. 9. 2022}}</ref> |- |2006. |65.305 |18,8 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |<ref name="population2006">{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=1&DIM=0&FL=A&FREE=1&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=92333&PRID=0&PTYPE=88971&S=0&SHOWALL=No&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (247), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census - 20% Sample Data|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=1. 5. 2020|website=www12.statcan.gc.ca|access-date=28. 9. 2022}}</ref> |- |2011. |48.320 |14,00 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |<ref name="population2011">{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (264), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age Groups (10) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2011 National Household Survey|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=23. 1. 2019|website=www12.statcan.gc.ca|access-date=28. 9. 2022}}</ref> |- |2016. |38.480 |10,00 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |<ref name="population2016">{{Cite web|url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (279), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age (12) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces and Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2016 Census - 25% Sample Data|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=17. 6. 2019|website=www12.statcan.gc.ca|access-date=28. 9. 2022}}</ref> |- |2021. |30.565 |9,28 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |<ref name="population2021">{{Cite web|url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810033801|title=Ethnic or cultural origin by generation status: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts — 2021 Census|date=26. 10. 2022|website=Statistics Canada|publisher=Government of Canada|access-date=20. 10. 2025}}</ref> |} === Srbija === {{Glavni|Jugoslaveni u Srbiji}}U Srbiji, prema [[Popis stanovništva u Srbiji 2022.|popisu stanovništva iz 2022]], 27.143 (0,4%) osobe izjasnile su se kao Jugoslaveni, od kojih je samo 12.438 u [[Vojvodina|Vojvodini]] i 10.499 u [[Beograd]]u. Broj stanovnika prema popisima stanovništva obavljenim kroz historiju Srbije, izgledalo je ovako: {| class="wikitable" !Godina !Broj stanovnika !% !+/- !Ref. |- |[[Popis stanovništva u Srbiji 1971.|1971.]] |123,824 |1,4 | style="text-align:center;" |{{Nema promjena}} | |- |[[Popis stanovništva u Srbiji 1981.|1981.]] |441,941 |4,7 | style="text-align:center;" |{{Povećanje}} | |- | rowspan="2" |[[Popis stanovništva u Srbiji 1991.|1991.]] |323,643 |3,3 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} | |- |320,186 |4,1 |{{Gubitak}} | |- |[[Popis stanovništva u Srbiji 2002.|2002.]]* |80,721 |1,1 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} | |- |[[Popis stanovništva u Srbiji 2011.|2011.]]* |23,303 |0,3 |{{Gubitak}} | |- |[[Popis stanovništva u Srbiji 2022.|2022.]]* |27,143 |0,4 |{{Povećanje}} | |- | colspan="5" |* - isključujući [[Kosovo i Metohija|Kosovo i Metohiju]]. |} === Australija === {{Proširiti sekciju}} === Bosna i Hercegovina === U Bosni i Hercegovini, prema [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|popisu stanovništva iz 2013]], 2.570 osoba izjasnili su se kao Jugoslaveni. Od tog broja, 1.622 je popisano na području [[Republika Srpska|Republike Srpske]], 881 na području [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], te 67 na području [[Brčko distrikt]]a.<ref name="RP 2013" /> Broj stanovnika prema popisima stanovništva obavljenim kroz historiju Bosne i Hercegovine, izgledalo je ovako: {| class="wikitable" !Godina !Broj stanovnika !% !+/- |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1953.|1953.]] |891.800 |31,32 | style="text-align:center;" |{{Nema promjena}} |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1961.|1961.]] |275.883 |8,42 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1971.|1971.]] |43.796 |1,17 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1981.|1981.]] |326.316 |7,91 | style="text-align:center;" |{{Povećanje}} |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1991.|1991.]] |242.682 |5,54 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |- |[[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013.]] |2.570 |0,07 | style="text-align:center;" |{{Gubitak}} |} === Crna Gora === {{Proširiti sekciju}} === Hrvatska === {{Proširiti sekciju}} === Slovenija === {{Proširiti sekciju}} === Sjeverna Makedonija === {{Proširiti sekciju}} === Ostale države === {{Proširiti sekciju}} == Poznate ličnosti == Najpoznatiji primjer samoproglašenih Jugoslavena je maršal [[Josip Broz Tito]], koji je [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|organizirao otpor]] protiv [[Nacistička Njemačka|nacističke Njemačke]] u Jugoslaviji,<ref name="ww2">[http://www.trussel.com/hf/tito.htm Tito and his People] by Howard Fast</ref><ref name="lib">[http://encarta.msn.com/media_461550929/Yugoslav_Partisans_Enter_Belgrade.html Liberation of Belgrade and Yugoslavia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202045938/http://encarta.msn.com/media_461550929/Yugoslav_Partisans_Enter_Belgrade.html|date=2. 12. 2007}}</ref> okončao [[Aprilski rat|okupaciju Jugoslavije]] uz pomoć [[Crvena armija|Crvene armije]], suosnovao [[Pokret nesvrstanih]] i prkosio [[Josif Staljin|Staljinovom]] [[Sovjetski Savez|sovjetskom]] pritisku na Jugoslaviju. Ostali ljudi koji su se izjasnili kao "Jugoslaveni" uključuju intelektualce, zabavljače, pjevače i sportaše, kao što su: {{div col|colwidth=22em}} * [[Ivo Andrić]] * [[Goran Bregović]] * [[Lepa Brena]]<ref name=dnhr>[http://dnevnik.hr/showbizz/glazba/lepq-brena-u-zagrebu.html Lepa Brena u Zagrebu?!] (in Croatian). Dnevnik.hr. ''B.G.; 13 December 2008''</ref><ref>{{cite web|title=Lepa Brena: Nisam ni Hrvatica ni Srpkinja, ja sam Jugoslavenka! |trans-title=Lepa Brena: I am neither Croatian or Serbian, I am Yugoslav! |publisher=[[Index.hr]] |url=https://www.index.hr/magazin/clanak/lepa-brena-nisam-ni-hrvatica-ni-srpkinja-ja-sam-jugoslavenka/412754.aspx |date=8. 8. 2008}}</ref> * [[Joška Broz]]<ref name=bhdani>[http://www.skibyusa.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3543:intervju-joka-broz-unuk-josipa&catid=46:intervju&Itemid=78 DANI – Intervju: Joška Broz, unuk Josipa Broza Tita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230308090617/http://www.skibyusa.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3543:intervju-joka-broz-unuk-josipa&catid=46:intervju&Itemid=78 |date=8. 3. 2023 }} (in Bosnian). [[BH Dani]]. ''Tamara Nikčević; 14 August 2009''</ref> * [[Oliver Dulić]]<ref name=ds>[http://www.ds.org.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=2246:------&catid=73&Itemid=437 Слушам савете многих, али одлуке доносим сам ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923220657/http://www.ds.org.rs/index.php?option=com_content&view=article&id=2246:------&catid=73&Itemid=437 |date=23. 9. 2015 }} (in Serbian). [[Evropa (časopis)|Evropa magazine]]/[[Democratic Party (Serbia)|Democratic Party]] web site. ''Dragana Đevori''</ref><ref name=hrdnevnik>{{cite web|url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/intervju-s-oliverom-dulicem.html|title=Dulić: 'Nisam Hrvat nego Jugoslaven'| publisher=Dnevnik.hr| date=23. 5. 2007|language=hr}}</ref> * [[Srđan Dragojević]] * [[Đorđe Đogani]]<ref name=vecer>[http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 ЏОЛЕ: Со Слаѓа сум во одлични односи!] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110722215116/http://star.vecer.com.mk/tekst.asp?tid=21389 |date=22. 7. 2011 }} (in Macedonian). Večer. ''Aleksandra Timkovska; 5 September 2006''</ref> * [[Branko Đurić]] * [[Ivan Ergić]]<ref name=ballest>[http://www.ballesterer.at/index.php?art_id=775&cat_id=36 "Ich bin ein alter Jugoslawe"] (in German). Ballesterer. ''Fabian Kern; 13 May 2008''</ref> * [[Andrej Grubačić]] * [[Ekrem Jevrić]]<ref name=vreme>{{cite web|url=http://www.vreme.com/cms/view.php?id=942888|title=Pas do pasa, beton do betona| publisher=[[Vreme]]| date=29. 7. 2010|language=sr}}</ref> * [[Božo Koprivica]]<ref name=monitor>[https://web.archive.org/web/20110725140325/http://www.monitor.co.me/index.php?option=com_content&view=article&id=1829:u-fudbalu-nema-nacionalizma&catid=1260:broj-1029&Itemid=2269 U fudbalu nema nacionalizma] (in Montenegrin). [[Monitor (magazin)|Monitor Online]]. ''Nastasja Radović; 16 July 2010''</ref> * [[Magnifico]]<ref name=mlad>[http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/ Intervju: Magnifico Il Grande. Po domače, Car] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419082022/http://www.mladina.si/tednik/200752/clanek/kul--intervju-max_modic/ |date=19. 4. 2008 }} (in Slovenian). [[Mladina]]. ''Max Modic; 2007/52''</ref><ref name=a1>[http://www.a1.com.mk/vesti/default.aspx?VestID=102521 А1 репортажа – Словенија денес] (in Macedonian). [[A1 TV channel (Macedonia)|A1 Television]]. ''Aneta Dodevska; 1 January 2009''</ref> * [[Igor Mandić]] * [[Branko Kockica|Branko Milićević "Kockica"]]<ref name=blic_vesti>{{cite web|title=Uz mališane 33 godine|url=http://www.blic.rs/Vesti/Beograd/184676/Uz-malisane-33-godine|publisher=[[Blic]]|access-date=20. 7. 2011|author=D. Milićević|language=sr|date=12. 4. 2010}}</ref> * [[Milan Milišić]]<ref name=enov-mil>[http://www.e-novine.com/drustvo/41119-ivot-slobodu.html Život za slobodu] (in Serbian). E-Novine. ''Dragoljub Todorović; 4 October 2010''</ref> * [[Ašok Murti]]<ref name=blic_intervju>[http://www.blic.rs/Intervju/160207/Ostao-sam-ovde-iz-inata- Ostao sam ovde iz inata] (in Serbian). [[Blic]]. ''Žiža Antonijević; 23 March 2008''</ref> * [[Ivica Osim]]<ref name=enovine>[http://www.e-novine.com/intervju/intervju-sport/26233-Nikad-nisam-skrivao-sam-Jugosloven.html Nikad nisam skrivao da sam Jugosloven] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203043746/http://www.e-novine.com/intervju/intervju-sport/26233-Nikad-nisam-skrivao-sam-Jugosloven.html |date=3. 12. 2013 }} (in Bosnian). E-Novine. ''Mario Garber; 19 May 2009''</ref> * [[Srđa Popović (advokat)|Srđa Popović]] * [[Dževad Prekazi]]<ref name=standard>[http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=566 Kako preživeti slavu] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120318113548/http://www.standardmagazin.com/tema.php?ID=566 |date=18. 3. 2012 }} (in Serbian). [[Standard (časopis)|Standard]]. ''No. 28; 29 November 2006''</ref><ref>{{cite web|url=http://sport.blic.rs/fudbal/domaci-fudbal/ispovest-dzevad-prekazi-za-blicsport-jos-sam-zaljubljen-u-jugoslaviju-sahranite-me-sa/w1bye2t|title=ISPOVEST Dževad Prekazi za Blicsport: Još sam zaljubljen u Jugoslaviju, sahranite me sa dresom Partizana}}</ref> * [[Miljenko Smoje]] * [[Branimir Štulić]]<ref name=stulic>[http://www.vecer.com.mk/?ItemID=A38C90975E0DF5478332145D713BD662 Тивка војна меѓу Србија и Хрватска за Џони Штулиќ!?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110928154518/http://www.vecer.com.mk/?ItemID=A38C90975E0DF5478332145D713BD662 |date=28. 9. 2011 }} (in Macedonian). Večer . ''05-11-2009''</ref> * [[Bogdan Tanjević]] * [[Dubravka Ugrešić]] * [[Jovan Vavić]] * [[Duško Vujošević]] * [[Milić Vukašinović]]<ref name=blic_zabava>[http://www.blic.rs/Zabava/Vesti/32692/Tifa-Navijam-za-mog-Micu Tifa: Navijam za mog Miću] (in Serbian). [[Blic]]. ''M. Radojković; 4 March 2008''</ref><ref name=glasja>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/1999/09/18/srpski/k99091703.shtm Sve za razvrat i blud] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100325071857/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/1999/09/18/srpski/k99091703.shtm |date=25. 3. 2010 }} (in Serbian). [[Glas Javnosti]]. ''P. Dragosavac; 17 September 1999''</ref> * [[Đorđe Balašević]]<ref name=blic_zabava1>[https://www.blic.rs/zabava/vesti/balasevic-nisam-srbin-nego-jugosloven/80xefns Balašević: Nisam Srbin nego Jugosloven] (in Serbian). [[Blic]]. ''11 September 2012''</ref> {{div col end}} == Simboli == Vjerovatno najčešće korišteni simbol Jugoslavena za izražavanje njihovog identiteta i s kojim se najčešće povezuju je plavo-bijelo-crvena trobojnica sa žuto obrubljenom crvenom zvijezdom u sredini,<ref name="vijesti">[http://www.vijesti.me/vijesti/u-crnoj-gori-oko-1-000-jugoslovena-100-turaka-130-njemaca-clanak-28490 U Crnoj Gori oko 1.000 Jugoslovena, 100 Turaka, 130 Njemaca...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160513110432/http://www.vijesti.me/vijesti/u-crnoj-gori-oko-1-000-jugoslovena-100-turaka-130-njemaca-clanak-28490|date=13. 5. 2016}} (in Montenegrin). [[Vijesti]]. ''Vijesti online; 12. 7. 2011.''</ref> koja je također služila kao nacionalna zastava [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] između 1945. i 1991. Prije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], simbol [[Jugoslavizam|jugoslavenstva]] bila je obična trobojnica [[Panslavenske boje|plave, bijele i crvene boje]], koja je također bila nacionalna [[Zastava Jugoslavije#Kraljevina Jugoslavija|zastava Kraljevine Jugoslavije]], [[Jugoslavija|jugoslavenske države]] u [[Međuratni period|međuratnom periodu]]. <gallery> Datoteka:Flag of SFR Yugoslavia.svg|[[Zastava Jugoslavije|Zastava SFR Jugoslavije]] (1945–1992). Datoteka:Flag of Yugoslavia (1943–1946).svg|[[Zastava Jugoslavije#Drugi svjetski rat|Zastava DF Jugoslavije]], korištena tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] (1943–1945). Datoteka:Flag of the Kingdom of Yugoslavia.svg|[[Zastava Jugoslavije#Kraljevina Jugoslavija|Zastava Kraljevine Jugoslavije]] (1918–1941). Datoteka:Flag of the State of Slovenes, Croats and Serbs.svg|Zastava [[Država Slovenaca, Hrvata i Srba|Države Slovenaca, Hrvata i Srba]], privremene države južnoslavenskih naroda tokom raspada [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]] (1918). </gallery> == Također pogledajte == * [[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] * [[Južni Slaveni]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Yugoslavs}} {{Etničke grupe u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Biografije, Jugoslavija|*]] [[Kategorija:Demografija Jugoslavije]] [[Kategorija:Južni Slaveni]] [[Kategorija:Slavenski narodi]] [[Kategorija:Etničke grupe u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Etničke grupe Crne Gore]] [[Kategorija:Etničke grupe Hrvatske]] [[Kategorija:Etničke grupe Sjeverne Makedonije]] [[Kategorija:Etničke grupe Slovenije]] [[Kategorija:Etničke grupe Srbije]] [[Kategorija:Etničke grupe Kosova]] [[Kategorija:Etničke grupe u Vojvodini]] [[Kategorija:Etničke grupe SFRJ]] e3f69owdmd58uc2ub8papomfbo6plnl Muškarac 0 21521 3923269 3920986 2026-08-31T17:31:13Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3923269 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Human-man.png|100p|mini|Slika '''muškarca''' na Pioniru koja je poslana u [[svemir]].]] '''Muškarac''' je [[Odrasli|odraslo]] [[Čovjek|ljudsko biće]] [[Mužjak|muškog spola]].<ref>{{Cite web |title=Meaning of "man" in English |url=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/man |access-date=18. 8. 2021 |website=dictionary.cambridge.org |publisher=[[Cambridge Dictionary]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Definition of "man" |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/man |access-date=18. 8. 2021 |website=www.merriam-webster.com |publisher=[[Merriam-Webster]] |language=en}}</ref> Prije odraslog doba, muškarac se naziva dječakom (muško dijete ili adolescent). Kao i većina drugih muških [[Sisari|sisara]], genom čovjeka obično nasljeđuje [[Hromosom X|X hromozom]] od majke i [[Hromosom Y|Y hromozom]] od oca. Spolnu diferencijaciju muškog [[fetus]]a upravlja SRY gen na Y hromozomu. Tokom puberteta, hormoni koji stimulišu proizvodnju [[androgen]]a dovode do razvoja sekundarnih polnih karakteristika, čime se pokazuju veće razlike među [[spol]]ovima. To uključuje veću mišićnu masu, rast dlaka na licu i niži sastav [[Masno tkivo|masnog tkiva]]. Muška anatomija razlikuje se od ženske anatomije po muškom reproduktivnom sistemu, koji uključuje [[penis]], [[Testisi|testise]], [[spermatozoid]]e, [[Prostata|žlijezdu prostate]] i [[Pasjemenik|epididimis]], te po sekundarnim spolnim karakteristikama, uključujući užu [[Karlica|karlicu]], uže bokove i manje grudi. Kroz ljudsku historiju, tradicionalne rodne uloge često su definisale i ograničavale aktivnosti i mogućnosti muškaraca. Muškarci se često suočavaju s regrutacijom u vojnu službu ili se upućuju u profesije sa visokom stopom smrtnosti. Mnoge religijske doktrine propisuju određena pravila za muškarce, kao što je vjersko obrezivanje. Muškarci su previše zastupljeni i kao počinioci i kao žrtve [[Nasilje|nasilja]]. [[Trans-muškarac|Trans-muškarci]] imaju [[rodni identitet]] koji nije u skladu s njihovim ženskim [[Dodjela spola|spolom pri rođenju]], dok [[Međuspolnost|međuspolni]] muškarci mogu imati spolne karakteristike koje se ne uklapaju u tipične predstave o muškoj biologiji. == Biologija == [[File:NHGRI human male karyotype.png|alt=Karyotype of a human male.|thumb|Kariogram muškarca pomoću Giemsa bojenja. Muškarci obično posjeduju kombinaciju XY.]] Kod ljudi, spermatozoidi nose ili X ili Y polni hromozom. Ako spermatozoid koji nosi Y hromozom oplodi žensku [[Jajna ćelija|jajnu stanicu]], potomci će imati muški kariotip (XY). [[SRY|SRY gen]] se obično nalazi na Y hromozomu i uzrokuje razvoj testisa, koji zauzvrat upravljaju drugim aspektima diferencijacije muškog spola. Polna diferencijacija kod muškaraca se odvija na način koji zavisi od testisa, dok diferencijacija kod žena ne zavisi od [[gonada]].<ref>{{cite journal|last1=Rey|first1=Rodolfo|last2=Josso|first2=Nathalie|last3=Racine|first3=Chrystèle|date=2000|title=Sexual Differentiation|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279001/|journal=Endotext|publisher=MDText.com, Inc.|pmid=25905232|quote=Bez obzira na njihovu hromosomsku konstituciju, kada se gonadni primordiji diferenciraju u testise, svi unutrašnji i vanjski genitalije se razvijaju prateći muški put. Kada nema testisa, genitalije se razvijaju duž ženskog puta. Postojanje jajnika nema utjecaja na fetalnu diferencijaciju genitalija. Presudna važnost diferencijacije testisa za razvoj spola fetusa potaknula je upotrebu izraza "određivanje spola" koji se odnosi na diferencijaciju bipotentnih ili primitivnih gonada u testise.}}</ref> Primarne spolne karakteristike (ili polni organi) su karakteristike koje su prisutne pri rođenju i sastavni su dio reproduktivnog procesa. Kod muškaraca, primarne spolne karakteristike uključuju penis i testise. Odrasli ljudi pokazuju seksualni dimorfizam u mnogim drugim karakteristikama, od kojih mnoge nemaju direktnu vezu sa reproduktivnom sposobnošću. Ljudi su spolno dimorfni po veličini tijela, građi tijela i građi tijela. Muškarci imaju tendenciju da budu viši i teži od žena, a prilagođeni visini, muškarci imaju veću mišićnu masu i masu kostiju od žena, i manju masnu masu.<ref>{{Cite journal |last=Wells |first=Jonathan C. K. |date=1. 9. 2007 |title=Sexual dimorphism of body composition |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1521690X07000371 |journal=Best Practice & Research Clinical Endocrinology & Metabolism |series=Normal and Abnormal Sex Development |language=en |volume=21 |issue=3 |pages=415–430 |doi=10.1016/j.beem.2007.04.007 |pmid=17875489 |issn=1521-690X}}</ref> [[Image:Anterior view of human female and male, with labels 2.png|thumb|Fotografija odraslog muškarca (desno), sa odraslom ženom za poređenje. Imajte na umu da su stidne dlake oba modela uklonjene.]] Sekundarne polne karakteristike su osobine koje se javljaju tokom [[pubertet]]a kod ljudi.<ref name="Melmed">{{cite book |vauthors=Melmed S, Polonsky KS, Larsen PR, Kronenberg HM|title=Williams Textbook of Endocrinology E-Book|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|isbn=978-1437736007|year=2011|page=1054|url=https://books.google.com/books?id=nbg1QOAObicC&pg=PA1054}}</ref><ref name="Pack">{{cite book |vauthors=Pack PE|title=CliffsNotes AP Biology |edition=5th|publisher=[[Houghton Mifflin Harcourt]]|isbn=978-0544784178|year=2016|page=219|url=https://books.google.com/books?id=GsalDAAAQBAJ&pg=PA219}}</ref> Takve karakteristike su posebno očigledne u seksualno dimorfnim [[Fenotipske osobine|fenotipskim osobinama]] koje razlikuju spolove, ali – za razliku od primarnih polnih karakteristika – nisu direktno dio reproduktivnog sistema.<ref name="Bjorklund">{{cite book |vauthors=Bjorklund DF, Blasi CH|title=Child and Adolescent Development: An Integrated Approach|publisher=[[Cengage Learning]]|isbn=978-1133168379|year=2011|pages=152–153|url=https://books.google.com/books?id=ZTQIAAAAQBAJ&pg=PA152}}</ref><ref name="auto">{{cite web|url=https://sciencing.com/primary-secondary-sexual-characteristics-8557301.html|title=Primary & Secondary Sexual Characteristics|work=Sciencing.com|date=30. 4. 2018}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Reproduction|url=https://books.google.com/books?id=m4RlDwAAQBAJ&pg=PA103|year=2018|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-12-815145-7|page=103}}</ref> Sekundarne seksualne karakteristike koje su specifične za muškarce uključuju: * Proširena ramena;<ref name="auto2">{{cite book|last=Berger|first=Kathleen Stassen|title=The Developing Person Through the Life Span|url=https://archive.org/details/developingperson00berg_0|url-access=registration|year=2005|publisher=Worth Publishers|isbn=978-0-7167-5706-1|page=[https://archive.org/details/developingperson00berg_0/page/349 349]}}</ref> * Povećana dlakavost na tijelu; * Uvećani [[grkljan]] (takođe poznat kao [[Adamova jabučica]]);<ref name="auto2" /> i * Glas koji je znatno dublji od glasa djeteta ili žene.<ref name="auto"/> Muškarci su teži od žena.<ref name="Robert- McComb">{{cite book|last1=Robert-McComb |first1=Jacalyn |last2=Norman |first2=Reid L.|last3= Zumwalt |first3=Mimi |title=The Active Female: Health Issues Throughout the Lifespan |date=2014 |publisher=[[Springer Science+Business Media]] |isbn=978-1461488842 |pages=223–238 |url=https://books.google.com/books?id=mUjABAAAQBAJ&pg=PA223}}</ref> U prosjeku, muškarci su visočiji od žena za oko 10%.<ref name="Robert- McComb"/> U prosjeku, muškarci imaju veći struk od žena. Kod žena, kažiprst i prstenjak imaju tendenciju da budu ili sličnije veličine ili im je kažiprst nešto duži od domalog prsta, dok je kod muškaraca domali prst obično duži.<ref name="Halpern">{{cite book|last=Halpern |first=Diane F. |title=Sex Differences in Cognitive Abilities|edition=4th |date=2013 |publisher=[[Psychology Press]] |isbn=978-1136722837 |page=188 |url=https://books.google.com/books?id=ocl5AgAAQBAJ&pg=PA188}}</ref> === Reproduktivni sistem === [[File:Male pelvic structures.svg|thumb|right|200px|Bočni presjekdonjeg abdomena muškarca, koji prikazuje anatomiju muškog reproduktivnog sistema.]] [[Muški reproduktivni sistem]] uključuje spoljašnje i unutrašnje [[Spolni organi|genitalije]]. Muške vanjske genitalije se sastoje od penisa, muške [[Mokraćna cijev|uretre]] i [[skrotum]]a, dok se unutrašnje genitalije muškaraca sastoje od testisa, prostate, epididimisa, sjemene vezikule, sjemenovoda, ejakulacionog kanala i bulbouretralne žlijezde.<ref>{{Cite web|url=https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=33684|title=Definition of Male genitalia|website=MedicineNet|access-date=22. 6. 2023|archive-date=6. 11. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201106152900/https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=33684|url-status=dead}}</ref> Funkcija muškog reproduktivnog sistema je da proizvodi sjeme, koja nosi spermu, a samim tim i genetske informacije koje se mogu ujediniti sa jajetom unutar žene. Budući da sperma koja ulazi u matericu žene, a zatim u jajovode, oplođava jaje koje se razvija u fetus ili dijete, muški reproduktivni sistem ne igra potrebnu ulogu tokom [[Trudnoća|trudnoće]]. Proučavanje muške reprodukcije i povezanih organa naziva se andrologija.<ref>{{Cite journal |last1=Clement |first1=Pierre |last2=Giuliano |first2=François |date=2015 |title=Anatomy and physiology of genital organs - men |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26003237/ |journal=Handbook of Clinical Neurology |volume=130 |pages=19–37 |doi=10.1016/B978-0-444-63247-0.00003-1 |issn=0072-9752 |pmid=26003237|isbn=978-0444632470 }}</ref> === Spolni hormoni === [[Testosteron]] stimuliše razvoj Mezonefričkog kanala, penisa i zatvaranje labioskrotalnih nabora u skrotum. Drugi značajan hormon u spolnoj diferencijaciji je [[antimilerovski hormon]], koji inhibira razvoj Mezonefričkog kanala. Za muškarce tokom puberteta, testosteron, zajedno sa gonadotropinima koje oslobađa [[hipofiza]], stimuliše spermatogenezu.<ref>{{Cite book |last=Goodman |first=H. Maurice |title=Basic Medical Endocrinology |url=https://archive.org/details/basicmedicalendo0004good |publisher=Elsevier |year=2009 |isbn=978-0123739759 |edition=4th |pages=[https://archive.org/details/basicmedicalendo0004good/page/239 239]–256}}</ref> === Zdravlje === Dok je većina globalnih rodnih dispariteta u zdravstvu ponderisana ženama, postoje situacije u kojima muškarci imaju tendenciju da lošije stoje. Jedan takav primjer su oružani sukobi, gdje su muškarci često neposredne žrtve. Studija sukoba u 13 zemalja od 1955. do 2002. pokazala je da su 81% svih nasilnih ratnih smrti bili muškarci.<ref name="World Development Report 2012: Gender Equality and Development">{{cite report|author=The World Bank|date=2012 |title=World Development Report 2012: Gender Equality and Development |publisher=The World Bank |location=Washington, DC }}</ref> Osim oružanih sukoba, u područjima sa visokom učestalošću nasilja, kao što su regije pod kontrolom narko kartela, također se vidi da muškarci imaju veću stopu smrtnosti.<ref>[https://www.bjs.gov/content/pub/pdf/htus8008.pdf "Homicide Trends in the United States, 1980–2008"] [[United States Department of Justice]] (2010) str. 10</ref> Ovo proizilazi iz društvenih vjerovanja koja povezuju ideale muškosti s agresivnim, konfrontirajućim ponašanjem.<ref name="The Street Is My Home: Youth and Violence in Caracas">{{cite book |last=Márquez |first=Patricia |title=The Street Is My Home: Youth and Violence in Caracas |url=https://archive.org/details/streetismyhomeyo0000marq |url-access=registration |year=1999 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, CA}}</ref> Konačno, iznenadne i drastične promjene u ekonomskom okruženju i gubitak mreža socijalne sigurnosti, posebno socijalnih subvencija i bonova za hranu, također su povezani s višim nivoima konzumacije alkohola i psihičkog stresa među muškarcima, što je dovelo do porasta stope smrtnosti muškaraca. To je zato što takve situacije često otežavaju muškarcima da izdržavaju svoju porodicu, što je zadatak koji se dugo smatra „suštinom muškosti“.<ref name="Autopsy on an Empire: Understanding Mortality in Russia and the Former Soviet Union">{{cite journal |last1=Brainerd |first1=Elizabeth |last2=Cutler |first2=David |title=Autopsy on an Empire: Understanding Mortality in Russia and the Former Soviet Union |year=2005 |publisher=William Davidson Institute |location=Ann Arbor, MI}}</ref> Retrospektivna analiza ljudi zaraženih prehladom pokazala je da doktori potcjenjuju ovu vrstu prehlade. simptome kod muškaraca, te su spremniji da simptome i bolest pripišu ženama nego muškarcima.<ref>{{cite journal | last1 = Sue | first1 = Kyle | year = 2017 | title = The science behind 'man flu.' | journal = BMJ | volume = 359 | page = j5560 | doi = 10.1136/bmj.j5560 | pmid = 29229663 | s2cid = 3381640 | url = http://press.psprings.co.uk/bmj/december/manflu.pdf | access-date = 11. 1. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171208203826/http://press.psprings.co.uk/bmj/december/manflu.pdf | archive-date = 8. 12. 2017 | url-status = dead }}</ref> Žene žive duže od muškaraca u svim zemljama, i u svim starosnim grupama, o čemu postoje pouzdani podaci.<ref>{{cite journal | last1 = Austad | first1 = S.N.A | last2 = Bartke | first2 = A.A. | year = 2016 | title = Sex Differences in Longevity and in Responses to Anti-Aging Interventions: A Mini-Review | journal = Gerontology | volume = 62 | issue = 1| pages = 40–46 | doi = 10.1159/000381472 | pmid = 25968226 | url = https://www.karger.com/Article/Pdf/381472 | doi-access = free }}</ref> U Sjedinjenim Državama muškarci su manje zdravi od žena u svim društvenim klasama. Posebno su nezdravi muškarci koji nisu bijelci. Muškarci su previše zastupljeni u opasnim zanimanjima i predstavljaju većinu smrtnih slučajeva na poslu. Nadalje, ljekari pružaju muškarcima manje usluga, manje savjeta i provode manje vremena sa muškarcima nego sa ženama u prosjeku.<ref>{{cite journal | last1 = Williams | first1 = David R. | date = maj 2003 | title = The Health of Men: Structured Inequalities and Opportunities | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-public-health_2003-05_93_5/page/724 | journal = Am J Public Health | volume = 93 | issue = 5| pages = 724–731 | pmc=1447828 | pmid=12721133 | doi=10.2105/ajph.93.5.724}}</ref> === Statistički podaci<ref name="Factbook">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |title=''CIA World Factbook'' |access-date=20. 8. 2012 |archive-date=12. 8. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080812233855/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Census.gov">{{Cite web |url=http://www.census.gov/main/www/popclock.html |title=''Census.gov'' |access-date=20. 8. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028000627/http://www.census.gov/main/www/popclock.html |archive-date=28. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> === {| class="wikitable" |-bgcolor=#e9e9e9 | Broj muškaraca | Godina | % stanovništva |- | 3.532.503.174 || 2012 || 50.98% |- | 3.455.272.058 || 2010 || 50.85% |- | 3.036.117.889 || 2000 || 50.45% |- | 3.028.178.996 || 1998 || 50.42% |- | 2.985.105.566 || 1997 || 50.418% |- | 2.519.890.171 || 1987 || 50.4% |- | 2.239.015.705 || 1980 || 50.3% |- | 1.512.334.778 || 1960 || 50.19% |} === Demografska statistika<ref name="Factbook" /><ref name="Census.gov" />=== {| class="wikitable" |-bgcolor=#e9e9e9 | Broj ljudi | Godina |- | 7.021.836.029 || 2012 |- | 6.857.997.746 || 2010 |- | 6.115.000.000 || 2000 |- | 6.000.000.000 || 1998 |- | 5.919.215.000 || 1997 |- | 5.001.235.875 || 1987 |- | 4.428.789.901 || 1980 |- | 3.061.975.017 || 1960 |} == Reference == {{refspisak}} == Također pogledajte == * [[Žena]] {{Wikicitat|Muškarac}} {{Commonscat|Men}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Muškarci]] pic9e1gwn8rso1pgmu253125o1rn2dj Retinitis pigmentosa 0 22308 3923353 3821241 2026-09-01T08:02:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923353 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Human eyesight two children and ball normal vision.jpg|mini|Normalni vid bez RP-e]] '''Retinitis pigmentosa''', ili '''RP''', je genetičko [[Oko|očno]] oboljenje. Retinitis pigmentosa je noćno sljepilo koje vodi na tunelski vid tokom godina. Mnogi oboljeli ne postanu "legalno" sljepi do 40-tih ili 50-tih godina i pretežno ostanu sa veoma malo vida. Totalno slijepilo se ponekad javlja ako je oboljeli u ranim godinama djetinjstva. Progresija bolesti je različita od čovjeka do čovjeka. RP uzlazi u kategoriju nasljednih bolesti u kojem fotoreceptori (rods i kone) ili retinski pigment epithelium (RPE) vodi veoma malom vidu i vremenom slijepilu. Oboljeli prvo imaju probleme sa prelazom u mrak ili noćno sljepilo koje vodi u skraćenje perifelnog vida, i tokom vremena totalnom slijepilu. Najbolje rečeno kroz frazu: "Kao da gledate svijet kroz slamku". == Dijagnoza == [[Datoteka:Human eyesight two children and ball with retinitis pigmentosa or tunnel vision.png|mini|Vid sa Retinitis Pigmentosom (tunelski vid)]] Dijagnoza Retinitis pigmentose je dugoročna. Za dijagnozu je vazan ERG, elektroretinogram, kojim se snimaju elektricne akrtivnosti receptorskih ćelija retine. Doktori moraju da imaju dokumentaciju gubljenje vida u fotoreceptor funkciji. Vrsta nasljeđa je odlučeno kroz porodičnu historiju. Najmanje 35 različitih genova stvaraju "nonsyndromic" RP. DNK testiranje može se izvršiti u klinikama za: RLBP1 (autosomal recessive, Bothnia vrsta RP), RP1 (autosomal dominant, RP1), RHO (autosomal dominant, RP4), RDS (autosomal dominant, RP7), PRPF8 (autosomal dominant, RP13), PRPF3 (autosomal dominant, RP18), CRB1 (autosomal recessive, RP12), ABCA4 (autosomal recessive, RP19) i RPE65 (autosomal recessive, RP20). Za sve ostale gene, molekularno testiranje postoji u početnim fazama. == Genetika == Mutacija Rhodopsina, gen koji esencijalan za vizualnu sliku, je otkriven [[1989]]. godine. Danas, preko 100 mutacija ovog gene su otkriveni koje stvaraju razne vrste retinskog oboljenja. Većina mutacija su nasljeđena kroz dominantni genetički način. == Tretman == Trenutno nema nijedan tretman niti lijek za Retinitis Pigmentosu. Naučnici i dalje pokušavaju da nađu moguće tretmane. Budući tretmani mogu da budu: retinska transplatcija, vještačke implantacija retine, genetička terapija ili lijekovi. == Također pogledajte == * [[Očne bolesti]] == Vanjski linkovi == * [http://www.pro-retina.de/ Aachen Pro Retina Klinika] * [http://www.brps.org.uk/ Britansko Retinitis Pigmentosa Udruženje] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701194611/http://www.brps.org.uk/ |date=1. 7. 2006 }} * [http://www.retina.org.nz/ Retina Novi Zeland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709144344/http://www.retina.org.nz/ |date=9. 7. 2006 }} * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001029.htm Retinitis Pigmentosa] (Medline Plus) * [http://merritew.tripod.com/retinitispigmentosa Više oko Retinitis Pigmentose] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129042647/http://merritew.tripod.com/retinitispigmentosa/ |date=29. 1. 2007 }} * [http://www.exploratorium.edu/seeing/notfadeaway/ Nije toliko daleko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613055826/http://www.exploratorium.edu/seeing/notfadeaway/ |date=13. 6. 2017 }} — Put jedne osobe u sljepilo (Exploratorium) * [https://archive.today/20130628220216/http://news.com.com/2102-11390_3-6057581.html?tag=st.util.print Retinski implanti će davati bolji vid] * [https://web.archive.org/web/20060715113024/http://www.bostonretinalimplant.org/ Bostonski Retinski Implant Projekat] [[Kategorija:Bolesti]] [[Kategorija:Oftalmologija]] sfmqm3fdrd0icxtkc2tex7avwxadyyt Savez komunista Jugoslavije 0 23119 3923394 3915731 2026-09-01T11:40:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923394 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Savez komunista Jugoslavije | izvorno_ime = Савез комуниста Југославије<br />Zveza komunistov Jugoslavije<br />Сојуз на комунистите на Југославија | logo = League of Communists of Yugoslavia Flag.svg | predsjednik = Prvi: [[Josip Broz Tito]] | sekretar = | godina osnivanja = 1919 | broj članova = | sjedište = [[Beograd]], [[SFRJ]] | ideologija = [[Titoizam]], [[Komunizam]] | boja1 = crvena | boja2 = | boja3 = | boja4 = | web stranica = }} '''Savez komunista Jugoslavije''', a prije 1952. godine poznata pod nazivom Komunistička partija Jugoslavije, bila je najveća komunistička partija i vladajuća stranka [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. Osnovana je kao opoziciona stranka u [[Kraljevina Srba, Hrvata, i Slovenaca|Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca]] 1919. godine. Nakon početnih uspjeha na izborima bila je zabranjena od strane kraljevske vlade, te je nastavila sa ilegalnim radom do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Njeno revolucionarno djelovanje je od strane tadašnjih vlasti bilo ponekad surovo i nasilno sprečavano. Poslije raspada prve Jugoslavije 1941. godine, [[Jugoslavenski partizani]] predvođeni komunistima poveli su [[Narodnooslobodilački rat|Jugoslavenski oslobodilački rat]] porazivši vojne snage [[Sile Osovine|Sila Osovine]] i njihove domaće [[Kvislinzi|kvislinške]] pomagače u krvavom [[Građanski rat|građanskom ratu]]. Nakon oslobođenja od strane okupatora 1945. godine, stranka je učvrstila svoju vlast i uspostavila jedinstvenu stranačku državu u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji, koja je postojala do [[Raspad SFRJ|raspada Jugoslavije]] 1990. godine. Partija, koju je vodio [[Josip Broz Tito]] od 1937. do 1980. godine, bila je prva komunistička partija na vlasti u historiji [[Varšavski pakt|Istočnog bloka]] koja se otvoreno suprotstavila [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. Zbog toga je bila protjerana iz [[Informbiro]]a 1948. godine nakon [[Raskol Tita i Staljina|raskola Tita i Staljina]]. Poslije unutrašnjeg čišćenja pro-sovjetskih članova, stranka je preimenovana u Savez Komunista Jugoslavije i usvojila je politiku [[Radničko samoupravljanje|radničkog samoupravljanja]] i nezavisnog [[Komunizam|komunizma]], poznatog i kao [[titoizam]]. == Historija == === Historijski kontekst i počeci stvaranja radničkog pokreta na jugoslavenskim prostorima === Moderni radnički pokret u jugoslavenskim zemljama javlja se (u poređenju s razvijenijim zemljama evropskog zapada) znatno kasnije i bio je pod jakim idejnim i političkim utjecajem [[Socijalizam|socijalističkih]] pokreta tih zemalja. Prvi snažniji podsticaji stvaranju radničkih organizacija i pojavi prvih propagatora socijalizma u jugoslavenskim zemljama došli su poslije osnivanja [[Prva Internacionala|Prve Internacionale]] i poslije [[Pariska komuna|Pariske Komune]]. Prvi propagator socijalističkih ideja u jugoslavenskim zemljama bio je [[Svetozar Marković]].<ref name="RadPok">{{cite web |url=https://hrcak.srce.hr/107504 |title=Radnički pokret u jugoslavenskim zemljama od svojih početaka do 1918/1919. godine (I dio historije SKJ) i odnos općeg, posebnog i pojedinačnog |publisher=Vlado Oštrić, Institut za historiju radničkog pokreta Hrvatske, Zagreb, SFRJ |date=1. 1. 1980 |access-date=8. 11. 2018| language = }}</ref> Njegov primjer slijede: [[Vasa Pelagić]], [[Dimitrije Cenić]], [[Andra Banković]] i drugi. Tada ili nešto kasnije javljaju se prvi propagatori socijalizma i u drugim jugoslavenskim zemljama: [[Dragutin Kale]], [[France Železnikar]], [[Vitomir Korać]], [[Vasil Glavinov]] i drugi. Nastaju i prva radnička i socijalistička glasila: [[Radnički prijatelj]], [[Delavski list]], [[Revolucija (glasilo)|Revolucija]] i drugi. Intenzivniji proces osnivanja sindikalnih i političkih organizacija radničke klase u Hrvatskoj, Sloveniji i Vojvodini uslijedio je poslije stvaranja socijaldemokratskih partija Mađarske i Austrije i osnivanja [[Druga Internacionala|Druge Internacionale]] 1889. Prve radničke organizacije u Vojvodini i Sloveniji nastale u to vrijeme, bile su u sastavu mađarske ili austrijske socijaldemokratske partije. U posljednjoj deceniji 19. i prvoj polovini 20. vijeka osnovane su socijaldemokratske partije Hrvatske i Slavonije (1894), Slovenije (1896), Dalmacije (1903), Srbije (1903) i Bosne i Hercegovine (1909). Partijske organizacije u Vojvodini ostale su do [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] u sastavu mađarske socijaldemokratske partije. U Makedoniji su postojale pojedine socijalističke organizacije. Ove su organizacije (premda su djelovale u različitim državnim okvirima i u različitim prilikama) svojom pojavom i aktivnošću označile novu etapu u historiji svojih naroda. S njima se na pozornici društvenih zbivanja pojavila radnička klasa kao organizovana društveno-politička snaga. Na njihovu inicijativu u okviru radničkog pokreta pojavile su se nove organizacije: sindikati, radničke komore, ustanove socijalnog osiguranja i radnička prosvjetna društva. U njihovim glasilima i raznim publikacijama objašnjavana su društvena kretanja sa stanovišta interesa radničke klase i propagirana nova, [[Marksistička filozofija|marksistička teorija]] o društvu. Vodeći borbu za poboljšanje položaja radničke klase, socijaldemokratske partije borile su se istovremeno za demokratska prava i slobode kao i za sudjelovanje najširih narodnih slojeva u političkom životu. Početkom Prvog svjetskog rsta socijaldemokratske partije u jugoslavenskim zemljama bile su zabranjene ili je, zbog ratnih prilika, njihov rad bio obustavljen. U završnim etapama rata, pod utjecajem teških socijalnih prilika i perspektive poraza [[Centralne sile|Centralnih sila]], one se postepeno organizacijski obnavljaju i počinju djelovati. Od 1917, a pogotovo u 1918, jugoslavenske zemlje, osobito one pod Austro-Ugarskom, zahvatili su spontani pokreti vojničkih, radničkih i seljačkih masa. Pod utjecajem tih revolucionarnih kretanja i Oktobarske revolucije, obnavljanje aktivnosti socijaldemokratskih partija bilo je prožeto žestokim političkim i idejnim sukobima. U rukovodstvima tek obnovljenih socijaldemokratskih partija Srbije, Bosne i Hercegovine i Dalmacije prevladale su pristalice klasne borbe. Oni su isticali solidarnost s [[Oktobarska revolucija|Oktobarskom revolucijom]] i prihvatali [[Lenjin]]ovu inicijativu za stvaranje nove, komunističke internacionale. U rukovodstvima socijaldemokratskih partija Hrvatske i Slovenije glavnu su riječ u početku imali reformisti i pristalice klasne saradnje s [[Buržoazija|buržoazijom]]. === Osnivanje === [[Datoteka:Delegati Prvog kongresa SRPJ(k).JPG|thumb|180px|desno|Delegati Prvog Kongresa Socijalističke Radničke Partije Jugoslavije održanog u Beogradu 1919.]] [[Datoteka:Filip Filipovic.jpg|thumb|180px|desno|FIlip Filipović, prvi sekretar KP Jugoslavije i jedan od njenih osnivača.]] Kada je nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] nastala [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca]], različite [[Socijaldemokratija|socijaldemokratske]] partije koje su postojale na područjima [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] i [[Kraljevina Crna Gora|Kraljevine Crne Gore]] zatražile su ujedinjenje svojih partija. Ove težnje o ujedinjenju su bile posljedica uspona u revolucionarnom pokretu po uzoru na [[Oktobarska revolucija|Oktobarsku revoluciju]] 1917. godine u [[Rusko Carstvo|Rusiji]]. Ideja je bila široko prihvaćena od strane partija i organizacija iz cijele zemlje, a aprila 1919. u [[Beograd]]u je održan [[Kongres ujedinjenja]], kojem je prisustvovalo 432 delegata koji su predstavljali 130.000 organizovanih pristalica radničke klase iz svih krajeva Kraljevine, izuzev područja današnje [[Slovenija|Slovenije]].<ref name="PromNaz">{{cite web |url=https://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=75642 |title=Promjena naziva Komunističke partije Jugoslavije u Savez komunista Jugoslavije |publisher=Domagoj Štefančić |date=1. 10. 2007 |access-date=8. 11. 2018| language = }}</ref> Na ovom kongresu Partiji se pridružuju: [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine (1919)|Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]], [[Srpska socijaldemokratska stranka]], [[Socijaldemokratska partija Dalmacije]] i dio članstva Socijaldemokratske stranke Hrvatske i Slovenije. Na svom [[Prvi osnivački kongres SRPJ(k)|Prvom kongresu Socijalističke radničke partije Jugoslavije]] stranka je postavila "Principe ujedinjenja", principe partijske organizacije. Osuđen je društveni [[šovinizam]] i donijeta je odluka o pridruživanju [[Kominterna|Kominterni]]. Za predsjednika stranke je bio izabran [[Filip Filipović]], a [[Živko Topalović]] za glavnog sekretara. Tada je uz sudjelovanje istih delegata održan i Kongres sindikalnog ujedinjenja, koji se izjasnio za jedinstvo sindikalnog pokreta, a izabrano je Centralno radničko sindikalno veće Jugoslavije (CRSVJ). Održana je i Konferencija žena socijalistkinja (komunistkinja) koja je prihvatila program SRPJ. U [[Zagreb]]u je [[10. oktobar|10. oktobra]] [[1919.]] osnovan [[Savez komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ), koji je također usvojio program SRPJ(k). U aprilu 1920. radničke [[Socijalistička partija Slovenije (1919)|Socijalističke partije Slovenije]] i [[Jugoslovenska socijaldemokratska stranka]] zvanično su pristupile Socijalističkoj radničkoj partiji Jugoslavije (komunisti). Time je bio dovršen proces ujedinjenja jugoslavenskog radničkog pokreta. === Period legalnog djelovanja i zabrana === [[Datoteka:Vukovarski-kongres.jpg|thumb|180px|desno|Delegati na Drugom Kongresu Socijalističke radničke partije Jugoslavije održanom od 20-25. juna 1920. u Vukovaru.]] Naglo je jačao utjecaj SRPJ(k) i ona je brzo izrasla u značajan politički faktor u zemlji. Međutim, rast stranke je također podstakao neslaganja o partijskom programu i doveo je do podjele između dvije struje. Reformistički [[Socijalistička radnička partija Jugoslavije (komunista)|centrumaši]], su naglašavali da kraljevstva industrijski nerazvijenih država nisu zrela za [[Revolucija|revoluciju]]. Suprotstavljala se naglasku o klasnoj borbi i bliskoj vezi između stranke i sindikata, a zalagala se za učešće u političkom životu legalnim sredstvima i za rad na društvenim promjenama. Druga struja su bili komunistički revolucionari, tvrdeći da su preduslovi za revoluciju već postojali, te se zalagali su centralizovanu partiju, bliski savez sa sindikatima i zauzimanje vlasti silom. Na [[Drugi kongres KPJ|Drugom Kongresu]] održanom od 20-25. juna 1920. u [[Vukovar]]u za nove sekretare izabrani su [[Filip Filipović]] i [[Sima Marković]]. Na ovom kongresu komunistički revolucionari predvođeni Filipom Filipovićem su odnijeli prevagu, a partija je promijenila ime u Komunistička partija Jugoslavije. [[Datoteka:Pobeda komunista 1920.jpg|thumb|180px|desno|Partijska štampa o velikoj pobjedi Komunističke partije Jugoslavije na opštinskim izborima 1920. godine.]] Na opštinskim izborima u martu i augustu 1920. partija je osvojila opštine u mnogim gradovima (Beograd, Zagreb, Osijek, Skoplje, Niš i dr.), a na izborima za [[Izbori za Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS 1920.|Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS]], u novembru 1920, dobila je 58 mandata i zauzela treće mjesto po broju poslanika u Skupštini.<ref>[[Branko Petranović]], [[Momčilo Zečević]], http://www.znaci.net/00001/138_15.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930092637/http://www.znaci.net/00001/138_15.pdf |date=30. 9. 2020 }} ''Jugoslavija 1918-1988. Tematska zbirka dokumenata'', p. 158</ref> U ljeto 1920. SRPJ(k) je imala preko 65.000 članova, a ujedinjeni sindikati oko 210.000. Tada je izdavala svoje središnje glasilo [[Radničke novine (Beograd)|Radničke novine]] kao i brojne pokrajinske i lokalne listove. U aprilu 1920. održan je štrajk oko 50.000 željezničara, a to je bila jedna od najkrupnijih radničkih akcija toga vremena. Štrajk je protekao u znaku pojačane odlučnosti režima da se obračuna s revolucionarnim pokretom gdje su bile poduzimane mjere poput: prve zabrane proslave 1. maja, pojačana cenzura, hapšenja rukovodilaca SRPJ(k), suspendovanje komunističkih odbornika u opštinama i raspuštanje komunističkih opštinskih uprava, proglašenje militarizacije željezničara, oružani napadi na štrajkače. Ovi događaji dali su dobar izgovor [[Aleksandar, kralj Jugoslavije|kralju Aleksandru]] da optuži KPJ za pokušaj državnog prevrata, te je objavio [[Obznana|Obznanu]] u kojoj je zabranjena svaka komunistička aktivnost do donošenja novog [[Ustav]]a. Uslijedila su zatvaranja organizacija KPJ i masovna hapšenja. Većina rukovodećih komunista, uključujući i komunističke poslanike, bila je uhapšena, a KPJ organizaciono razjedinjena. Čim je ustav bio izglasan, Skupština je 2. augusta 1921. donijela [[Zakon o zaštiti države]], kojim je komunistička aktivnost kvalifikovana kao zločinačka. U obrazloženju tog zakona KPJ je optužena kao krivac za neuspjeli atentat na regenta Aleksandra i atentat na ministra policije [[Milorad Drašković|Milorada Draškovića]] u junu-julu 1921. === Period ilegalnog djelovanja i antifrakcijska borba === {{Glavni|Sukob lijeve i desne frakcije u KPJ}} Ovakvi uslovi nužno su nametali stvaranje ilegalne revolucionarne partije koja će odgovarajućim programom radikalnih društvenih promjena izrasti u avangardu radničke klase i svih drugih ugnjetenih društvenih slojeva. Ovaj period bio je u znaku idejne i političke borbe između revolucionarnih snaga i snaga sa reformističkim,[[Socijaldemokratija|socijaldemokratskim]] i anarhosindikalnim idejnim naslijeđem. U sukobu tih snaga u vrhovima KPJ ubrzo su nastale lijeva i desna frakcija. U to vrijeme postojala su 3 rukovodstva KPJ: * Rukovodstvo KPJ izabrano na Vukovarskom kongresu, koje je bilo uglavnom u zatvoru. * Alternativno centralno vođstvo stranke u zemlji koje su vodili [[Kosta Novaković]], [[Triša Kaclerović]] i [[Moša Pijade]]. * Izvršni komitet partije u inostranstvu, (osnovan u Beču u septembru 1921.) predvođen [[Simo Marković|Simom Markovićem]]. Na [[Prva zemaljska konferencija KPJ|Prvoj zemaljskoj konferenciji]] održanoj u [[Beč]]u u julu 1922. godine: Sima Marković je tvrdio da je odložio revoluciju i usmjerio se na ustavne promjene, dok je Kosta Novaković želio da cilja na "brzu revolucionarnu promjenu." Marković je ubijedio većinu delegata u svoj stav čime su prevladali stavovi desne frakcije. Kominterna je na svom 4. kongresu potvrdila "desničarsku" većinu, ali su njeni govornici kritikovali vođe KPJ koji su bili "posvetili svu svoju pažnju izbornoj pobjedi", zapostavljajući komunističke metode klasne borbe. Na [[Druga zemaljska konferencija KPJ|Drugoj zemaljskoj konferenciji]] održanoj u Beču od 9-12. maja 1923. usvojeni su stavovi lijeve frakcije o: stvaranju ilegalne kadrovske partije na principu demokratskog centralizma, osvajanju pozicija u sindikalnim i drugim legalnim organizacijama i otvaranju diskusije u KPJ o nacionalnom pitanju u Kraljevini SHS. To je pospješilo proces stvaranja ilegalnih organizacija KPJ i osnivanje legalnih organizacija: Nezavisnih sindikata, [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije|Nezavisne radničke partije Jugoslavije]] (NRPJ) i [[Savez radničke omladine Jugoslavije|Saveza radničke omladine Jugoslavije]] (SROJ), preko kojih je KPJ počela razvijati političku aktivnost. Daljnji stepen u ideološkom sazrijevanju KPJ bile su odluke njene [[Treća zemaljska konferencija KPJ|Treće zemaljske konferencije KPJ]] održane u Beogradu od 1-4. januara 1924. Odlučeno je da se uz zabranjenu KPJ osnuje i jedna legalna radnička partija, [[Nezavisna radnička partija Jugoslavije]] (NRPJ) preko koje bi komunisti vodili borbu protiv [[Buržoazija|buržoaske]] vlasti. Konferencija je odbacila shvatanja Sime Markovića o nacionalnom pitanju i orijentisala se na borbu za ravnopravnost jugoslavenskih naroda. U to je vrijeme KPJ imala 1000 članova. Kao odgovor na pojačanu aktivnost KPJ uslijedili su u 1924. protiv nje novi udarci SHS režima, gdje je zabranjen rad NRPJ i SROJ. Posebno su negativne posljedice imali stavovi koje je zauzela Kominterna na svom 5. kongresu u [[Moskva|Moskvi]] 1924. o jugoslavenskom nacionalnom pitanju. Princip samoodređenja bio je izražen u zahtjevu za razbijanje "versajske Jugoslavije" i za stvaranje federacije radničko-seljačkih republika na [[Balkan]]u, čime se isključivala mogućnost rješenja nacionalnog pitanja u okviru Jugoslavije. Prihvativši stav Kominterne, KPJ se našla izvan tekućih političkih zbivanja u zemlji koja su nosila pečat borbe između vladajuće srpske buržoazije i buržoazija ostalih naroda. Upravo ova diskusija oko nacionalnog pitanja i državnog ujedinjenja vođena je između odvojenih partijskih grupa tokom najvećeg dijela 1920-ih godina, a u njoj su učestvovali gotovo svi istaknuti partijski funkcioneri. U Rezoluciji Centralnog odbora Nezavisne radničke partije Jugoslavije (NRPJ) dat je proglas u kojem se kaže da sve nacije Jugoslavije imaju neotuđivo pravo na samoopredjeljenje, kao i na njihov kasniji slobodni sporazum o ulasku u [[Balkanska federacija|Federaciju radničko-seljačkih republika Balkana]]. Također, NRPJ ocjenjuje da je jedan od prvih zadataka u tom pravcu borba protiv srpskog [[Šovinizam|šovinizma]]. Neslaganja i nadmetanja dvije frakcije unutar partije slabilo je snagu partije. Ni pokušaj Kominterne da se stanje sredi pomirenjem frakcija i izborom Sime Markovića za sekretara KPJ na [[Treći kongres KPJ|Trećem kongresu KPJ]] u Beču od 14-22. maja 1926. nije donio pozitivne rezultate. Tako je KPJ u doba porasta krize buržoaskog sistema u Jugoslaviji ostala nekonsolidovana i bez odgovarajuće političke platforme. === Antifrakcijska linija === {{Glavni|Otvoreno pismo Kominterne članovima KPJ}} Frakcijske borbe u rukovodstvima dovele su KPJ na rub rascjepa i onesposobile je za organizovanu političku akciju. Nastojanja vođa frakcija da osiguraju svoj utjecaj u partijskom članstvu naišla su tada na odlučan otpor, a njegovi nosioci bili su kadrovi izrasli u neposrednoj borbi radnićke klase. Otpor je najsnažnije došao do izražaja na [[Osma zagrebačka mjesna konferencija KPJ|Osmoj konferenciji zagrebačke organizacije KPJ]] održan 25-26. februara 1928. Na čelu otpora bio je organizacioni sekretar Mjesnog komiteta KPJ [[Josip Broz Tito]], kao i [[Đuro Đaković]], [[Andrija Hebrang]] i [[Blagoje Parović]]. Josip Broz je na konferenciji optužio obje frakcije, ističući da je obračun s njima prvi uslov za konsolidaciju KPJ. Konferencija je osudila frakcije, a Broza izabrala za sekretara zagrebačke organizacije. Stavovi zauzeti na ovoj konferenciji ušli su u otvoreno pismo kojim se Kominterna u proljeće 1928. obratila članstvu KPJ i koji su zatim postali osnovom za pripremu [[Četvrti kongres KPJ|Četvrtog kongresa KPJ]]. Kongres je održan od 5-12. novembra 1928. u [[Dresden]]u u [[Njemačka|Njemačkoj]]. Iznesena je oštra kritika sukoba između frakcija, a naročito Sime Markovića. Kongres je ponovo potvrdio principe centralizma i tražio da se rukovodstvo sastoji od industrijskih radnika obrazovanih u duhu [[Lenjinizam|lenjinizma]]. [[Jovan Mališić]] je bio izabran za političkog sekretara, a za organizacionog sekretara Đuro Đaković. Kongres je također predvidio neizbježnu buržoasku revoluciju, usvojio teoriju Kominterne o [[Društveni fašizam|društvenom fašizmu]], koji je socijaldemokratiju posmatrao kao oblik [[Fašizam|fašizma]] i potvrdio politiku raspada Jugoslavije kao "vještačke versajske tvorevine." I Komunistička partija Jugoslavije i Kominterna su podržavali ove stavove do 1935. KPJ je tada imala 2034 člana. === Zavođenje diktature i oružani otpor === {{Glavni|Šestojanuarska diktatura|Oružani otpor šestojanuarskoj diktaturi}} [[Datoteka:Sekretari Skoja.jpg|thumb|180px|desno|Policijski snimak sekretara SKOJ-a [[Janko Mišić|Janka Mišića]] i [[Mijo Oreški|Mije Oreškog]] koji su ubijeni u sukobu sa policijom 27. jula 1929. u Samoboru.]] Nakon [[Atentat u Narodnoj skupštini|atentata u Narodnoj skupštini]] u Beogradu, [[Aleksandar, kralj Jugoslavije|kralj Aleksandar]] je 6. januara 1929. ukinuo [[Vidovdanski ustav|ustav iz 1921]], raskinuo [[Narodna skupština Kraljevine SHS|Narodnu skupštinu]] te zaveo [[Šestojanuarska diktatura|šestojanuarsku diktaturu]]. Odmah zatim je krenuo obračun sa ljevičarskim pokretima i partijama. Osim vođa, hapšeni su, podvrgavani mučenju, osuđivani na višegodišnje robije i ubijani su brojni članovi i simpatizeri KPJ. CK KPJ je odgovorio pozivom na ustanak, ocjenjujući da je revolucionarna situacija već nastupila. Time je KPJ, malobrojna i nekonsolidovana, bez čvršće veze s radničkom klasom i bez oslonca u drugim društvenim slojevima bila izložena represiji tadašnje kraljevske vlade i njihovog policijskog aparata. U oružanim borbama sa policijom ubijeni su [[Đuro Đaković]], politički sekretar KPJ, [[Nikola Hećimović]], sekretar [[Crvena pomoć|Crvene pomoći]], kao i članovi CK KPJ [[Marko Mašanović]], [[Rista Samardžić]], [[Božo Vidas Vuk]], [[Bracan Bracanović]] i [[sedam sekretara SKOJ-a]]. Posljedica svega ovoga je bilo to da je KPJ organizaciono razbijena, a njen krnji Centralni komitet je u aprilu 1930. prešao u Beč, ostavši bez veza s preostalim organizacijama u zemlji. === Obnova KPJ === Uvođenjem diktature vlasti nisu uspjele da konsoliduju sistem centralizma, a nisu našle ni šire političke oslonce u društvu. Velika privredna kriza brzo je podstakla neraspoloženje narodnih slojeva i podsticala njihovu spremnost za borbu. Zato je i odlučan otpor KPJ diktaturi znatno pridonio podizanju njenog ugleda i utjecaja u narodu. S druge strane, poučeni teško plaćenim iskustvom, komunisti su se u praksi odrekli avanturističke parole ustanka i postepeno se sve uspješnije koristili onim oblicima borbe koje su narodne mase prihvatale. Pored porasta neraspoloženja u radničkim i seljačkim masama, u ovo vrijeme revolucionarne ideje sve izrazitije zahvataju inteligenciju, a pogotovo studente i srednjoškolsku omladinu, u kojima KPJ i [[SKOJ]] nalaze pouzdanu i sve masovniju osnovu. To je jasno došlo do izražaja u studentskim nemirima 1931. Revolucionarnom pokretu u vrijeme diktature prilaze i brojni književnici, publicisti, umjetnici, koji su pokrenuli više listova i časopisa marksističke orijentacije. Godine 1932. obnovljeno je više pokrajinskih organizacija i rukovodstava KPJ (Slovenija, Bosna i Hercegovina, Vojvodina, Crna Gora). Taj proces je ubrzan 1933. i 1934, kada su osobito došle do izražaja posljedice ekonomske krize i političkog sistema diktature. Na razvitak i aktivnost KPJ u ovom razdoblju negativno je utjecala činjenica da je njen CK bio u inostranstvu, bez čvršćih veza s organizacijama i bez punijeg uvida u politička kretanja u zemlji, te opterećen starim, sektaškim koncepcijama. On je djelovao više kao činovnički aparat u mehanizmu Kominterne nego kao političko rukovodstvo jednog posebnog revolucionarnog pokreta. U periodu oružanog otpora i represije, broj članova partije je nastavio drastično da opada, od 400 aktivnih članova krajem 1929. godine, na svega 200 članova do 1932. Međutim, u otporu diktaturi, komunisti su na kraju te decenije izrasli u čvrsto organizovanu partiju, koja je imala čvrste vrijednosti i pravila ponašanja u čijoj su srži bili spremnost na žrtve i unutrašnja solidarnost. [[Četvrta zemaljska konferencija KPJ]] koja je bila održana u [[Ljubljana|Ljubljani]] od 24—25. decembra 1934, pokazala je da je partija organizacijski obnovljena. Na ovoj konferenciji su bile izražene pozitivne tendencije u prodiranju KPJ u politički život zemlje. Od posebnog značaja za dalju aktivnost partije bili su njeni stavovi o nacionalnom pitanju i odluke da se u sastavu KPJ osnuju nacionalne komunističke partije Hrvatske i Slovenije, a kasnije i Makedonije, te da se pristupi stvaranju [[Antifašizam|antifašističkog]] fronta.<ref name="pirjevec" /> Za sekretara CK KPJ izabran je [[Milan Gorkić]] (pravim imenom Josip Čižinski), koji je ovu funkciju obavljao po odluci Kominterne od sredine 1932. === Antifašistička borba KPJ i Narodni front === {{Glavni|Antifašizam|Narodni front}} [[Datoteka:Proleter juli 1937.jpg|thumb|desnoo|180px|Proleter, juli 1937. godine, ilegalne novine KPJ.]] Brzi uspon na vlast [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] u [[Treći rajh|Trećem Rajhu]] 1930-ih postao je najveći problem komunističkom pokretu. Kominterna obustavlja rat protiv socijaldemokratije i "buržoaskih" partija kao najvećeg neprijatelja, i počinje sa okupljanjem svih potencijalnih saveznika protiv fašizma. Politbiro izabran na ljubljanskoj konferenciji sačinjavali su: [[Milan Gorkić]], [[Blagoje Parović]], [[Josip Broz Tito|Josip Broz]], [[Kamilo Horvatin]] i [[Adolf Muk]]. Od petorice izabranih, jedino je Broz uspjeo dočekati kraj [[staljin]]ove [[KPJ tokom Velike čistke|Velike čistke u KPJ]] živ i na slobodi. Pošto Centrani komitet, koji se nalazio u inostransvu, nije mogao efikasno da utječe na rad partijskih organizacija, sredinom 1935. godine osnovan je Zemaljski biro CK kao operativni organ u zemlji, koji je pomogao u čvršćem povezivanju i usmjeravanju aktivnosti partije. Krajem 1935. KPJ je imala oko 3.000 članova. Da bi spriječio širenje revolucionarnog pokreta, režim je pojačao progone protiv KPJ. Krajem 1935. uslijedila je policijska provala u kojoj je do marta 1936. uhapšeno 950 članova KPJ, među kojima i najveći dio rukovodstva u zemlji. U skladu sa odlukom Kominterne o prelasku rukovodstva KPJ u zemlju i o njegovom osnivanju iz redova ljudi koji su izrasli u samom pokretu, odlučeno je da Josip Broz, član Politbiroa CK, ode na rad u Kraljevinu Jugoslaviju. Tokom 1937. godine unutar KPJ su osnovane [[Komunistička partija Hrvatske]] i [[Komunistička partija Slovenije]]. KPJ tih godina prihvata politiku narodnog fronta i novi kurs Kominterne da je fašizam najveći neprijatelj. Istovremeno [[ustaše]], pod utjecajem fašističke Italije i nacističke Njemačke, razvijaju snažno antikomunističku ideologiju. Već 1937. Komunistička partija Hrvatske u svom proglasu osuđuje stavove "frankovačko-fašističke demagogije o nezavisnoj hrvatskoj državi," koja želi "da hrvatskom narodu umjesto jednog jarma nametne drugi, još gori jaram Rima i Berlina." === Rano vođstvo Josipa Broza Tita u KPJ === [[Datoteka:Josip Broz Tito uniform portrait.jpg|desno|180px|Josip Broz Tito je bio na čelu Komunističke partije Jugoslavije od 1937. pa sve do njegove smrti 1980.]] Upravo u tako teškim prilikama za Partiju i revolucionarní radnički pokret uopšte, u decembru 1936. s posebnim ovlašćenjima došao je u zemlju [[Josip Broz]]. Od tog momenta on je vršio odlučujući utjecaj na razvoj i djelatnost KPJ. Tokom tog perioda njegovog ilegalnog revolucionarnog djelovanja uspio je da pridobije podršku Kominterne, a koristio je pseudonime "Walter" i "Tito". U augustu 1937, pošto je Kominterna opozvala generalnog sekretara [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]], on je i formalno preuzeo rukovođenje partijom. Pred novoizabranim partijskim rakovodstvom bili su veoma teški zadaci. Od malobrojne, unutrašnjim sukobima podrivane i terorom režima razbijene organizacije trebalo je za najkraće vrijeme stvoriti masovnu, čvrstu i idejno jedinstvenu partiju. Godine 1937. KPJ je pojačala borbu protiv profašističkog kursa u unutrašnjoj i spoljnoj politici vlade [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]]. Bila je i organizator mnogih političkih akcija u kojima su sudjelovale široke mase građana. Poslije stvaranja [[Blok narodne sloge|Bloka narodne sloge]] pod vođstvom [[Vlatka Mačeka|Vlatko Maček]] u oktobru 1937. KPJ je povela akciju da se blok proširi predstavnicima radničke klase. Zato je pokušavala da osnuje jednu legalnu stranku — Stranku radnog naroda (SRN) s programom Narodnog fronta, ali su vođstva građanskih stranaka odbila saradnju s KPJ. U isto vrijeme je Tito pokrenuo rješavanje aktuelnih unutrašnjih pitanja KPJ. U noći između 1-2. augusta 1937. u šumi Anindol kod [[Samobor]]a, održan je osnivački kongres [[Savez komunista Hrvatske|KP Hrvatske]], na kom je učestvovalo 19 sudionika, a za sekretara komiteta izabran je [[Đuro Špoljarić]]. Sastankom je rukovodio [[Tito]], a jedini dokument koji je sačuvan je Titov proglas pod nazivom "Osnivanje Komunističke stranke Hrvatske".<ref name="goldstein" /> Tri mjeseca ranije osnovana je [[Savez komunista Slovenije|KP Slovenije]], koji su istaknuli da je rješenje nacionalnog pitanja bitan dio borbe za revolucionarni preobražaj jugoslavenskog društva. Postavljene su nove osnove organizacione izgradnje SKOJ-a kao masovne omladinske organizacije i rukovodeće snage naprednog omladinskog pokreta. Rukovodstva KPJ ojačana su mladim kadrovima, a idejno-političko obrazovanje postavljeno je na širu osnovu. Partijska štampa i publicistika obogaćene su novim izdanjima listova, brošura i knjiga te prilagođena potrebama političke borbe i konsolidacije partije. U maju 1937. je osnovao je u zemlji privremeno rukovodstvo, likvidirao žarišta frakcionaštva među komunistima u emigraciji i na robiji, a po dolasku u Moskvu u jesen 1938. uspio je, uz podršku [[Georgi Dimitrov]]a, da u Kominterni otkloni nagomilane nesporazume i rezerve prema KPJ. Tada je dobio mandat za osnivanje CK KPJ u zemlji, čime je ranije u zemlji osnovano rukovodstvo bilo i praktično potvrđeno. Oslanjanjem na provjerene, ideološko-politički izgrađene i mlade partijske kadrove, dosljednom, upornom i sistematskom akcijom za idejnu čistoću, kao i savlađivanjem frakcijskih borbi — od 1937. do 1940. godine je, pod rukovodstvom Josipa Broza Tita, obnovljena i konsolidovana Komunistička partija Jugoslavije. === Španski građanski rat === {{Glavni|Španski građanski rat}}{{Glavni|Jugoslaveni u Španskom građanskom ratu}} [[Datoteka:Jugoslovenski artiljerci u Španiji.jpg|thumb|180px|desno|Jugoslavenski borci 1937. u Španiji. U prvom redu stoje: treći s lijeva (sa hartijom u ruci) [[Robert Domany]], komandant baterije i peti s lijeva [[Koča Popović]].]] Španski građanski rat je okupio mnogobrojnu ljevičarsku inteligenciju širom zapadnog svijeta, a mnogi ugledni umjetnici i pisci su ušli u službu [[Druga španska republika|španske republike]]. Također, privukao je i veliki broj stranih ljevičarsko orijentisanih pripadnika radničke klase, za koje je rat ponudio ne samo idealističku avanturu, već i bjekstvo od nezaposlenosti nakon [[Velika depresija|Velike depresije]]. KPJ, zajedno sa [[SKOJ]]-em oganizovali su akcije pomoći republikanskoj Španiji na tri kolosijeka: političkom propagandom, prikupljanjem materijalne pomoći i mobilizacijom dobrovoljaca za odlazak u Španiju u borbu protiv fašizma.<ref name="goldstein">"Tito", [[Ivo Goldstein]], [[Slavko Goldstein]], Akademska knjiga 2018. Novi Sad {{ISBN|978-86-6263-218-0}}</ref> U svom proglasu od 23. oktobra 1936. godine KPJ se pridružila međunarodnim ljevičarskim snagama sa ciljem da pomognu republikanskoj španskoj vladi i radnicima u njihovoj borbi protiv pobunjenika i reakcionarnih fašističkih snaga predvođenih generalom [[Francisco Franco|Franciscom Francom]]. U proglasu KPJ povodom Španskog građanskog rata stoji: {{Citat|"Borba herojskog španskog naroda nije samo borba koja će imati za rezultat pobjedu ili poraz demokratije samo u Španiji, nego je to početak oružanog sukoba fašizma i demokratije čitavog svijeta."}} KPJ je bila jedini organizator u Kraljevini Jugoslaviji u pružanju pomoći, a španski su događaji u 1936. i 1937. godini bili središnje i najvažnije pitanje unutar KPJ. Antifašistički dobrovoljci su u Španiju odlazili isključivo ilegalno u čemu su nerijetko bili osujećivani. U toku dvije godine u Španiju je iz Jugoslavije otišlo oko 1700 (1800 do 2000 dobrovoljaca)<ref name="goldstein" />, od kojih je 700, nešto manje od polovice<ref name="goldstein" /> poginulo u borbama. U zemlju se vratilo oko 350, a većina je prebjegla u [[Francuska|Francusku]] poslije pobjede Frankove armije. Kasniji zapovjednici četiri armije [[Jugoslavenska armija|Jugoslavenske armije]], bili su borci u španskom ratu: [[Peko Dapčević]], [[Koča Popović]], [[Kosta Nađ]] i [[Petar Drapšin]].<ref name="goldstein" /> Tadašnja jugoslavenska vlada je po svaku cijenu nastojala da onemogući odlazak njenih državljana u rat u Španiju. Veliku, ali neuspješnu akciju prebacivanja oko 500 dobrovaljaca brodom "Korzika" u organizaciji [[Milan Gorkić|Milana Gorkića]], spriječila je jugoslavenska policija, hapšenjima u Baru 3. marta 1936, oko 120 dobovoljaca, te kod [[Šibenik]]a. Dojavu o brodu je policija dobila od italijanske policije. Jedan od razloga pada Gorkića u nemilost od strane Kominterne, bila je ova neuspješna akcija.<ref name="goldstein" /> Jedan od prvih pet stranaca u Španskom građanskom ratu je bio slovenski komunist [[Josip Kopinič]], koji je u Španiju došao mjesec dana nakon početka rata i proslavio se kao hrabar borac. Bio je na palubi podmornice, koja se suprostavila frankovoj mornarici, te je učestovao u probijanju blokade Gibraltara, zbog čega je dobio čin [[kapetan fregate]] - najviši vojni čin koji je imao neki borac iz jugoslavenskih zemalja, te bio član španske vojne misije u Parizu.<ref name="pirjevec">"Tito i drugovi", [[Jože Pirjevec]], [[Slavko Goldstein]], Laguna 2013. Beograd {{ISBN|978-86-521-1402-2}}</ref> Nakon poziva Kominterne svim internacionalcima da se priključe oslobodilačkom ratu španskog naroda, veliki broj pripadnika KPJ se odazvao ovom pozivu. Glavna baza za regrutovanje boraca bila je u [[Pariz]]u u knjižari "Horizont", koja je bila u vlasništvu KPJ. U [[Pariz]]u su u to vrijeme održavali sjednice Centralnog komiteta na kojima su učestvovali [[Rodoljub Čolaković]] i [[Sreten Žujović]] (članovi Politbiroa), [[Prežihov Voranc]], [[Ivan Krndelj]] i [[Drago Marušić]], koji su boravili u Parizu, a povremeno [[Rajko Jovanović]], [[Ivo Lola Ribar]] i [[Boris Kidrič]], te kasnije isključeni članovi [[Ivan Marić]] i [[Labud Kusovac]]. [[Josip Broz]] boravi u Parizu od 17. augusta 1937, a prije dolaska boravi u [[Beč]]u u drugoj polovici maja, gdje uspostavlja novi pukt za slanje dobrovoljaca.<ref name="goldstein" /> Tokom boravka u Parizu, članovi Politbiroa Čolaković i Žujović, obavijestili su Tita da je generalni sekretar KPJ Milan Gorkić u Moskvi, te da nemaju vijesti od njega, kao da ni donacije od Komiterne za KPJ ne pristižu. Tito je predložen da postane član Politbiroa, te su njih trojica podijelili obaveze: Tito je bio zadužen za veze sa zemljom i Kominternom, financije, zastupanje KPJ i opće poslove Centralnog komiteta (CK). Žujović je bio, za sve što je povezano sa dobrovoljcima za Španiju, veze sa Komunističkom partijom Francuske, i tekuće poslove CK; Čolaković - uređivanje i distribucija partijskog lista "[[Proleter (novine)|Proletera]]", po potrebi obilazak partijskih organizacija u Jugoslaviji i među jugoslavenskim interbrigadistima u Španiji. To je vrijeme i financijske krize partije, zbog šutnje Kominterne, ali novčanom pomoći organizacija KPJ iz SAD, Kanade i Belgije, kao i partijskih organizacija iz zemlje, štampanje Proletera bilo je omogućeno u Parizu sve do januara 1938. godine.<ref name="goldstein" /> Pred [[Madrid]]om je poginuo (ili je likvidiran) i [[Blagoje Parović]], član CK KPJ i politički komesar 13. internacionalne brigade. === Staljinistička čistka === [[Datoteka: Milan Gorkic.jpg|thumb|180px|desno|Milan Gorkić, generalni sekretar CK KPJ, Titov prethodnik i jedna od brojnih žrtava Staljinovih čistki.]] Komunistička Partija Jugoslavije u drugoj polovini 1930-ih bila je suočena sa dva teška iskušenja, [[Staljinova čistka|Staljinovim čistkama]] i [[Pakt Ribbentrop-Molotov|Paktom Ribbentrop-Molotov]] između Sovjetskog Saveza i [[Nacistička Njemačka|nacističke Njemačke]]. Ovi događaji su uznemirili i otuđili mnoge intelektualce iz njenih redova. Staljinističke čistke u KPJ su imale teške posljedice. Procjenjuje se da je tokom te čistke ubijeno oko 600-700 članova Komunističke Partije Jugoslavije, uključujući veliki broj osnivača i gotovo cjelokupno dotadašnje rukovodstvo. U Moskvi su streljani svi dotadašnji generalni sekretari KPJ: [[Filip Filipović]], [[Sima Marković]], [[Đuro Cvijić]], [[Jovan Mališić]] i aktuelni [[Milan Gorkić]], osim [[Triša Kaclerović|Triše Kaclerovića]], koji se na vrijeme povukao iz [[Politika|politike]]. Također su streljana i dva sekretara SKOJ-a, kao i veliki broj rukovodilaca KPJ, članova CK i Politbiroa. Naročito je slikovit primjer tadašnjeg generalnog sekretara KPJ Milana Gorkića, koji je iz Pariza pozvan u Moskvu na referisanje. Predočena mu je optužba na preko sedamdeset stranica u kojoj je bio optužen da je kovao planove protiv CK KPJ. Ubrzo akon toga, Gorkić je bio zatvoren i likvidiran. Nakon likvidacije dotadašnjeg jugoslavenskog rukovodstva, Tito je podržan od Kominterne za šefa Komunističke Partije Jugoslavije. Likvidacijom CK Milana Gorkića 1937. i imenovanjem Josipa Broza za generalnog sekretara 1940. godine kulminira period rigidne staljinizacije KPJ. Ove dalekosežne promjene sprovedene su bez izjašnjavanja članstva i sazivanja kongresa, pukim partijskim prevratom i fizičkim likvidacijama konkurenata. Po završetku čistke, sazvana je [[Peta zemaljska konferencija KPJ]], na kojoj je potvrđeno novo rukovodstvo Josipa Broza. Peta konferencija je održana od 19. do 23. oktobra 1940. godine u predgrađu Zagreba. Osnovni zaključci sa konferencije su bili razrada političke linije KPJ u uslovima [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Na konferenciji je izglasan novi Centralni komitet od 29 članova i 9 kandidata za članove, a za generalnog sekretara je izabran Josip Broz Tito. U periodu kada je Tito konsolidovao Partiju, članstvo se udvostručilo - od 1.500 članova u jesen 1937. godine do 3.000 članova maja 1939. godine. Do septembra 1939., SKOJ je imao 17.800 članova. U vrijeme Pete zemaljske konferencije krajem 1940. godine, brojnost KPJ je narasla na 7.000 članova. === Drugi svjetski rat === {{Glavni|Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije}} {{Glavni|Narodnooslobodilački pokret}} {{Glavni|Bratstvo i jedinstvo}} {{Citat|Jer južnoslavenski komunisti su bili duboko idealisti; oni vjeruju u semoizlječivo svojstvo društva, u osnovnu obnovu čovječanstva radom - i predlažu smrt fašizmu i rađanje federalne demokratije sa sve pratećim državljanstvom i obrazovanjem u čemu vide dovoljan poticaj za ono što smatraju da su prirodne vrline čovjeka. Pravedno društvo bi bila njihova nagrada.}}<ref>{{Cite web |url=http://www.znaci.net/00001/3_1_4.htm |title=Basil Davidson: Partisan Picture |access-date=27. 12. 2018 |archive-date=6. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106010630/http://www.znaci.net/00001/3_1_4.htm |url-status=dead }}</ref> Basil Davidov ==== Okupacija i ustanak ==== {{Glavni|Ustanak u Jugoslaviji 1941.}} [[Datoteka:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|thumb|180px|desno|Prikaz slobodne teritorije u okupiranoj Jugoslaviji, nakon poziva na ustanak koji je povela KPJ [[1941]].]] Početkom maja 1941. godine u Zagrebu je održano partijsko savjetovanje na kome je Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije ocijenio da su unutrašnji događaji nametnuli da se na širem forumu partijskog aktiva razmotre [[Vojni puč 27. marta 1941.|martovski]] i [[Aprilski rat|aprilski događaji]] i donesu odgovarajuće odluke za dalji razvitak oslobodilačke i revolucionarne borbe radničke klase i naroda Jugoslavije. Nakon što je [[Adolf Hitler]] započeo [[Operacija "Barbarossa"|Napad na SSSR]] 22. juna 1941. godine, Tito je sazvao hitnu sjednicu Politbiroa CK KPJ u Beogradu na kojoj je Centralni Komitet izdao proglas narodina Jugoslavije u kome ga poziva na oružanu borbu protiv njemačkih okupatora. {{Citat|"U ime slobode i nacionalne nezavisnosti Komunistička partija Jugoslavije poziva sve rodoljubive narodne elemente da se ujedine u borbi protiv zajedničkog neprijatelja — fašističkog okupatora i domaćih izdajnika ... učinimo da naša zemlja bude okupatoru grobnica, a ne baza za njegovo snabdjevanje!"}} Na sjednici Politbiro CK KPJ održanoj 4. jula 1941. godine u vili [[Vladislav Ribnikar|Vladislava Ribnikara]] u Beogradu, odlučeno je da se od sabotaža i diverzija pređe na sveopšti narodni ustanak, te da partizanski rat bude osnovno oblik razvijanja ustanka. Na sastanku su prisustvovali: Tito, [[Aleksandar Ranković]], [[Milovan Đilas]], [[Svetozar Vukmanović Tempo]] i [[Ivo Lola Ribar]]. Na tom sastanku osnovan je Glavni štab partizanskih odreda Jugoslavije sastavljen prvenstveno od najužeg rukovodstva Politbiroa. U Glavni štab za Srbiju su pri tom ušli: [[Sreten Žujović]], [[Branko Krsmanović]], [[Filip Kljajić Fića]], [[Nikola Grulović]] i [[Rodoljub Čolaković]]. Uslijedili su [[Dan ustanka naroda Srbije|sedmojulski pucnji]] u [[Bela Crkva (Srbija)|Beloj Crkvi]] kod [[Valjevo|Valjeva]] i početak ustanka u Srbiji. U prvim mjesecima ustanka postojale su dvije vojne grupe pokreta otpora, jugoslavenski partizani predvođeni KPJ i Titom, te četnici predvođeni tada pukovnikom stare jugoslavenske vojske [[Draža Mihailović|Dražom Mihajlovićem]]. Tito je u na sastancima sa četničkim rukovodstvom u septembru i novembru 1941. pokušavao da ih pridobije za sveopštu borbu protiv okupatora u Jugoslaviji. Međutim, velike razlike u ideološkim ciljevima partizana o uspostavljanju komunističkog sistema u Jugoslaviji, te četničkog o povratku kralja Petra II Karađorđevića i uspostavljanja starog stanja u Jugoslaviji bile su nepremostive. Pregovori nisu urodili plodom, a do novembra 1941. godine četnici počinju vojnu saradnju sa Nijemcima i Italijanima. Već prve godine rata Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije oslobodio je velike dijelove zemlje, a u zapadnoj Srbiji je čak stvorena [[Užička republika]]. Prvi veliki njemački protivnapad na Tita i partizane dogodio se u septembru 1941. i nastavio se tokom zime. Partizanska vojska je bila izbačena iz Srbije u Bosnu, a prilikom ovog povlačenja poginulo je 20 visokih oficira i oko 3.000 boraca. KPJ je u to vrijeme također imala značajne gubitke među svojim članovima. Tako su u 1941. stradali: [[Ratko Mitrović]], [[Božidar Adžija]], [[Marko Orešković Krntija]], [[Milan Blagojević]], [[Rade Končar]], [[Dragojlo Dudić]] i mnogi drugi. ==== Stvaranje organa vlasti ==== {{Glavni|AVNOJ}} [[Datoteka:Drugo zasedanje AVNOJ-A v Jajcu.jpg|thumb|180px|desno|Delegati tokom Drugog zasjedanja AVNOJ-a održanog u Jajcu 29. - 30. novembra 1943. U prvom redu, slijeva na desno, sjede: Josip Broz Tito, [[Josip Vidmar]], [[Edvard Kocbek]], [[Moša Pijade]].]] Nakon povlačenja sa slobodne teritorije u Srbiji, Politbiro je održao sastanak u [[Drenova (Prijepolje)|Drenovi]], blizu [[Prijepolje|Prijepolja]], 7. decembra 1941. Tito je pod utiskom poraza u Srbiji ponudio svoju ostavku, ali ona nije bila prihvaćena. Na sastanku je odlučeno da se zabranjuje postojanje paralelnih vojnih jedinca na slobodnoj teritoriji i da se vodi oružana borba sa [[četnici]]ma. Poslije sastanka počelo je zaoštravanje klasne borbe. Počela su sektaštva i ljevičarska skretanja. Tako je došlo do krvavih odmazdi nad partizanskim borcima i narodom na [[Kamena Gora|Kamenoj Gori]], blizu [[Nova Varoš|Nove Varoši]]. Ova skretanja su se nastavila i u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] i [[Hercegovina|Hercegovini]]. Dolazilo je do masovnih streljanja bez presuda. U spriječavanju ovakvog razvoja događaja vrhovni komandant partizanskih jedinica Jugoslavije izdao je u to vrijeme naredbu: {{Citat|Svaka pojava pljačke i nasilja ima se temeljito ispitati najhitnije i u slučaju nepobitno utvrđene krivice krivci se moraju pred strojem kazniti strijeljanjem. Poduzeti sve mjere da se u našim jedinicama uspostavi ona disciplina koja je do sada vladala, da se bez pogovora izvršavaju sva naređenja pretpostavljenih starješina.}}<ref>{{cite web |url=https://euroclio.eu/wp-content/uploads/educational_resources/2014%20Once%20Upon%20a%20Time...We%20Lived%20Together/Croatian/13.%20Zivot%20partizana.pdf |title=Život partizana |publisher=Nenad Perošević, Miloš Vukanović |date=11. 7. 1988 |access-date=7. 2. 2019| language = }}</ref> U oslobođenoj [[Foča|Foči]], doneseni su "[[Fočanski propisi]]". Pod utisakom međunarodnih dešavanja, Partija je organizovala [[Prvo zasjedanje AVNOJ-a]] u oslobođenom [[Bihać]]u. Tada je AVNOJ donio veliki broj važnih odluka vezanih za buduće uređenje Jugoslavije. U prekretnoj godini Drugog svjetskog rata (1943), Partija se nalazila pred velikim iskušenjima. Proživljavala je velike njemačke ofanzive u Bosni i Crnoj Gori. U revolucionarnoj 1943. Glavni Štab je izgubio još jednog svog člana. Na [[Glamočko polje|Glamočkom Polju]] je poginuo [[Ivo Lola Ribar]], samo nekoliko dana prije [[Drugo zasjedanje AVNOJ-a|Drugog zasjedanja AVNOJ-a]] u [[Jajce|Jajcu]]. Na Drugom zasedanju AVNOJ-a u Jajcu 29–30. novembra 1943. godine, donijete su ključne odluke o budućem ustroju nove Jugoslavije, dogovorena je obnova zemlje na federalnim osnovama, zabranjen je povratak u zemlju kralju [[Petar II, kralj Jugoslavije|Petru II Karađorđeviću]], a Tito je proglašen za maršala. === Rad u SFRJ === ==== Peti kongres KPJ ==== {{Glavni|Peti kongres KPJ}} Članovi politbiroa na Petom kongresu KPJ, održanom od 21-28. jula 1948. u [[Beograd]]u bili su: * Politbiro (9 članova): [[Josip Broz Tito]], [[Edvard Kardelj]], [[Milovan Đilas]], [[Aleksandar Ranković]], [[Ivan Gošnjak]], [[Moša Pijade]], [[Boris Kidrič]], [[Blagoje Nešković]] i [[Franc Leškovšek]]. * Politbiro (4 kandidata): [[Vladimir Bakarić]], [[Đuro Pucar]], [[Lazar Koliševski]] i [[Svetozar Vukmanović-Tempo]]. ==== Šesti kongres KPJ ==== {{Glavni|Šesti kongres KPJ}} Članovi Izvršnog komiteta na Šestom kongresu KPJ, održanom od 2-7. novembra 1952. u [[Zagreb]]u bili su: Izvršni komitet (članovi): [[Josip Broz Tito]] (Generalni sekretar Izvršnog komiteta), [[Edvard Kardelj]], [[Milovan Đilas]] (do 17. januara 1954), [[Aleksandar Ranković]], [[Ivan Gošnjak]], [[Moša Pijade]] (do 15. marta 1957), [[Boris Kidrič]] (do 11. aprila 1953), [[Franc Leškovšek]], [[Vladimir Bakarić]], [[Đuro Pucar]], [[Lazar Koliševski]], [[Svetozar Vukmanović-Tempo]], [[Petar Stambolić]] (od 1954.), [[Miha Marinko]] (od 1955), [[Blažo Jovanović]] (od 1955). ==== Sedmi kongres SKJ ==== {{Glavni|Sedmi kongres SKJ}} Članovi Izvršnog komiteta na Sedmom kongresu SKJ, održanom od 22-26. aprila 1958. u [[Ljubljana|Ljubljani]] bili su: * Izvršni komitet (15 članova): [[Josip Broz Tito]] (Generalni sekretar Izvršnog komiteta), [[Edvard Kardelj]], [[Aleksandar Ranković]], [[Ivan Gošnjak]], [[Svetozar Vukmanović-Tempo]], [[Đuro Salaj]] (do 20. maja 1958), [[Đuro Pucar]], [[Lazar Koliševski]], [[Franc Leškovšek]], [[Vladimir Bakarić]], [[Miha Marinko]], [[Blažo Jovanović]], [[Petar Stambolić]], [[Jovan Veselinov]] i [[Veljko Vlahović]]. * Sekretarijat Izvršnog komiteteta (5 članova): [[Josip Broz Tito]] (Generalni sekretar Izvršnog komiteta), [[Edvard Kardelj]], [[Aleksandar Ranković]], [[Ivan Gošnjak]] (do 2. juna 1965) i [[Svetozar Vukmanović-Tempo]] (do 2. juna 1965). ==== Osmi kongres SKJ ==== {{Glavni|Osmi kongres SKJ}} Članovi Izvršnog komiteta na Osmom kongresu SKJ, održanom od 7-13. decembra 1964. u [[Ljubljana|Ljubljani]] bili su: * Izvršni komitet (19 članova): [[Josip Broz Tito]] (Generalni sekretar Izvršnog komiteta), [[Edvard Kardelj]], [[Aleksandar Ranković]] (do 1. jula 1966), [[Veljko Vlahović]], [[Vladimir Bakarić]], [[Krste Crvenkovski]], [[Ivan Gošnjak]], [[Blažo Jovanović]], [[Lazar Koliševski]], [[Boris Krajger]], [[Miha Marinko]], [[Cvijetin Mijatović]], [[Đorđije Pajković]], [[Đuro Pucar]], [[Petar Stambolić]], [[Mika Špiljak]], [[Mijalko Todorović]] (do 4. oktobra 1966), [[Jovan Veselinov]], [[Svetozar Vukmanović-Tempo]] i [[Milentije Popović]] (od 1. jula 1966). * Sekretarijat Izvršnog komiteteta (4 članova): [[Josip Broz Tito]] (2. juna 1965do 4. oktobra 1966 Generalni sekretar Izvršnog komiteta), [[Aleksandar Ranković]] (2. juna 1965 do 1. jula 1966), [[Edvard Kardelj]] (2. juna 1965 do 4. oktobra 1966), [[Veljko Vlahović]] (2. juna 1965 do 1. jula 1966) i [[Mijalko Todorović]] (od 1. jula 1966). ==== Brionski plenum ==== {{Glavni|Brionski plenum}} Četvrta plenarna sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije održana je 1. jula 1966 na Brionima. Predsjedništvo Izvršnog komiteta bili su (35 članova): [[Josip Broz Tito]] (predsjednik), [[Edvard Kardelj]], [[Veljko Vlahović]], [[Vladimir Bakarić]], [[Krste Crvenkovski]], [[Ivan Gošnjak]], [[Blažo Jovanović]], [[Lazar Koliševski]], [[Boris Krajger]] (do 4. januara 1967), [[Miha Marinko]], [[Cvijetin Mijatović]], [[Đorđije Pajković]], [[Đuro Pucar]], [[Petar Stambolić]], [[Mika Špiljak]], [[Jovan Veselinov]], [[Svetozar Vukmanović-Tempo]], [[Milentije Popović]], [[Koča Popović]], [[Marko Nikezić]] (od oktobra 1968) i 16 drugih članova. * Članovi Izvršnog komiteta (11 članova): [[Mijalko Todorović]] (sekretar), [[Mirko Tepavac]] (4. oktobra 1966 do 1967), [[Miroslav Pečujlić]] i drugi. ==== Deveti kongres SKJ ==== {{Glavni|Deveti kongres SKJ}} Deveti kongres SKJ održan je u Beogradu od 11-15. marta 1969. godine. * Predsjedništvo Centralnog komiteta (52 članova): [[Josip Broz Tito]] (predsjednik), [[Mirko Tepavac]] (do 22. januara 1972), [[Nikola Ljubičić]], [[Lazar Koliševski]] (do aprila 1972), [[Krste Crvenkovski]] (do aprila 1972), [[Dobroslav Ćulafić]], [[Miko Tripalo]] (do 27. januara 1972), [[Cvijetin Mijatović]], [[Marko Nikezić]] (do 21. oktobra 1972), [[Miroslav Pečujlić]] (do 27. januara 1972), [[Veselin Đuranović]], [[Mirko Čanadanović]] (do 24. decembra 1972), [[France Popit]] i 38 weitere članova. Kasnije promjene: [[Milka Planinc]] (od 14. decembra 1971), [[Jure Bilić]] (od januara 1972), [[Tihomir Vlaškalić]] (od oktobra 1972) i [[Dušan Alimpić]] (od maja 1973). * Izvršni komitet Centralnog komiteta (15 članova): [[Josip Broz Tito]] (predsjednik), [[Mijalko Todorović]] (do 27. januara 1972), [[Miroslav Pečujlić]] (do 27. januara 1972), [[Veljko Vlahović]] (do 27. januara 1972), [[Budislav Šoškić]], [[Vladimir Bakarić]] (do 27. januara 1972), [[Miko Tripalo]] (do 27. januara 1972), [[Stane Dolanc]], [[Edvard Kardelj]] (do 27. januara 1972), [[Cvijetin Mijatović]] (do 27. januara 1972), [[Nijaz Dizdarević]] (do 27. januara 1972), [[Krste Crvenkovski]] (do 27. januara 1972), [[Kiro Gligorov]], [[Fadil Hoxha]] i [[Stevan Doronjski]]. Na godišnjoj konferenciji (25.&nbsp;do 27. januara 1972) sastav Izvršnog komiteta je smanjen i članovi su postali: Josip Broz Tito (predsjednik), [[Krste Avramović]], [[Budislav Šoškić]], [[Jure Bilić]], [[Stane Dolanc]], [[Todo Kurtović]], [[Kiro Gligorov]], [[Fadil Hoxha]] i [[Stevan Doronjski]]. ==== Deseti kongres SKJ ==== {{Glavni|Deseti kongres SKJ}} Deseti kongres SKJ održan je u Beogradu od 27-30. maja 1974. godine. * Predsjedništvo Centralnog komiteta (39 članova): [[Josip Broz Tito]] (predsjednik), [[Edvard Kardelj]], [[Stane Dolanc]], [[Vladimir Bakarić]], [[Mika Špiljak]], [[Jure Bilić]], [[Petar Stambolić]], [[Miloš Minić]], [[Lazar Koliševski]], [[Kiro Gligorov]], [[Aleksandar Grličkov]], [[Cvijetin Mijatović]], [[Vojo Srzentić]], [[Fadil Hoxha]], [[Stevan Doronjski]], [[Nikola Ljubičić]], [[Dušan Alimpić]], [[Branko Mikulić]], [[Angel Čemerski]], [[Tihomir Vlaškalić]], [[Veselin Đuranović]], [[Milka Planinc]], [[France Popit]], [[Mahmut Bakalli]] i 15 drugih članova. Promjene od februara 1975: [[Dobroslav Ćulafić]], [[Dušan Popović]], [[Ivan Kukoć]], [[Munir Mesihović]], [[Dragoljub Stavrev]], [[Ali Shukrija]] i [[Dobrivoje Vidić]]. * Izvršni komitet Centralnog komiteta (12 članova): [[Stane Dolanc]], [[Jure Bilić]], [[Todo Kurtović]], [[Mirko Popović]], [[Vojo Srzentić]], [[Aleksandar Grličkov]], [[Ivan Kukoć]], [[Munir Mesihović]], [[Dušan Popović]], [[Dragoljub Stavrev]], [[Ali Shukrija]] i [[Dobrivoje Vidić]]. ==== Jedanaesti kongres SKJ ==== {{Glavni|Jedanaesti kongres SKJ}} * Predsjednik Predsjedništa: [[Josip Broz Tito]] (predsjednik, do 4. maja 1980), Predsjedavajući Predsjedništva: [[Branko Mikulić]] (19. oktobra 1978 do 23. oktobra 1979), [[Stevan Doronjski]] (23. oktobra 1979 do 20. oktobra 1980), [[Lazar Mojsov]] (20. oktobra 1980 do 20. oktobra 1981), [[Dušan Dragosavac]] (20. oktobra 1981 do 29. juna 1982), Sekretari Predsjedništva: [[Stane Dolanc]] (23. juna 1978 do 15. maja 1979), Dušan Dragosavac (15. maja 1979 do 20. oktobra 1981) i [[Dobroslav Ćulafić]] (20. oktobra 1981 do 29. juna 1982). * Predsjedništvo (14 članova): [[Edvard Kardelj]] (do 10. februara 1979), [[Stane Dolanc]], [[Vladimir Bakarić]], [[Dušan Dragosavac]], [[Petar Stambolić]] (do 10. oktobra 1981), [[Miloš Minić]], [[Cvijetin Mijatović]] (do 18. juna 1979), [[Branko Mikulić]], [[Veselin Đuranović]], [[Vidoje Žarković]] (do 18. juna 1979), [[Lazar Koliševski]] (do 18. juna 1979), [[Aleksandar Grličkov]], [[Fadil Hoxha]], [[Stevan Doronjski]] (do 14. augusta 1981), [[Dobroslav Ćulafić]], [[Lazar Mojsov]], [[Hamdija Pozderac]], [[Andrej Marinc]], [[Dragoslav Marković]] (od 1. oktobra 1981), [[Dušan Alimpić]] (od 1. oktobra 1981) i 10 drugih članova: [[Josip Broz Tito]] (predsjednik,, do 4. maja 1980), [[France Popit]] (do aprila 1982), [[Milka Planinc]] (do 16. maja 1982), [[Tihomir Vlaškalić]] (do maja 1982), [[Nikola Stojanović]], [[Vojo Srzentić]], [[Angel Čemerski]] (do maja 1982), [[Mahmut Bakalli]] (do 6. maja 1981), Dušan Alimpić (do 28. aprila 1981), [[Nikola Ljubičić]], [[Boško Krunić]] (od 28. aprila 1981) i [[Velli Deva]] (od 6. maja 1981). * Izvršni komitet Centralnog komiteta: [[Milan Daljević]], [[Milojko Drulović]], [[Pavle Gaži]], [[Trpe Jakovlevski]], [[Vlado Janžić]], [[Ferhad Kotorić]], [[Nandor Major]], [[Marko Orlandić]] i [[Đuro Trbović]]. ==== Dvanaesti kongres SKJ ==== {{Glavni|Dvanaesti kongres SKJ}} * Predsjednik Predsjedništa: [[Mitja Ribičič]] (29. juna 1982 do 30. juna 1983), [[Dragoslav Marković]] (30. juna 1983 do 26. juna 1984), [[Ali Shukrija]] (26. juna 1984 do 25. juna 1985) i [[Vidoje Žarković]] (25. juna 1985 do 28. juna 1986), Sekretari Predsjedništva: [[Nikola Stojanović]] (29. juna 1982 do 26. juna 1984) i [[Dimče Belovski]] (26. juna 1984 do 28. juna 1986). * Predsjedništvo (14 članova): [[Vladimir Bakarić]] (do 16. januara 1983), [[Dušan Dragosavac]], [[Dimče Belovski]], [[Kiro Hadži Vasilev]], [[Franjo Herljević]] (do 26. juna 1984), [[Nikola Stojanović]], [[Milan Kučan]], [[Mitja Ribičič]], [[Dragoslav Marković]], [[Dobrivoje Vidić]], [[Veljko Milatović]] (do 30. jula 1984), [[Miljan Radović]], [[Petar Matić]], [[Ali Shukrija]], [[Jure Bilić]] (od 1. jula 1983), [[Hamdija Pozderac]] (od 26. juna 1984), [[Vidoje Žarković]] (od 30. jula 1984) i 9 članova: Jure Bilić (do 1. jula 1983), [[Krste Markovski]] (do 5. maja 1984), Hamdija Pozderac (do 28. maja 1984), [[Andrej Marinc]], [[Dušan Čkrebić]] (do 17. maja 1984), [[Dobroslav Ćulafić]] (do maja 1984), [[Marko Đuričin]] (do 28. aprila 1983), [[Sinan Hasani]] (do maja 1983), [[Dane Ćuić]] (do maja 1984), [[Josip Vrhovec]] (1. jula 1983 do 5. maja 1984), [[Slavko Veselinov]] (28. aprila 1983 do 28. aprila 1984), [[Ilaz Kurteshi]] (maj 1983 do 28. aprila 1984), [[Boško Krunić]] (28. aprila 1984 do 24. aprila 1985), [[Svetislav Dolašević]] (26. aprila 1984 do 1985), Vidoje Žarković (maj do 30. jula 1984), [[Georgije Jovičić]] (od maja 1984), [[Mato Andrić]] (28. maja 1984 do Juli 1985), [[Mika Špiljak]] (od 15. maja 1984), [[Kolë Shiroka]] (od 1985), [[Milan Pančevski]] (od 5. maja 1984), [[Marko Orlandić]] (od 30. jula 1984), [[Ivan Stambolić]] (od maja 1985), [[Đorđe Stojšić]] (od 24. aprila 1984), [[Radiša Gačić]] (17. maja 1984 do 1985) i [[Uglješa Uzelac]] (od Juli 1985). * Izvršni sekretar Centralnog komiteta: [[Trpe Jakovlevski]], [[Vlado Janžić]] i [[Marko Lolić]]. ==== Trinaesti kongres SKJ ==== {{Glavni|Trinaesti kongres SKJ}} * Predsjednik Predsjedništa: [[Milanko Renovica]] (28. juna 1986 do 30. juna 1987), [[Boško Krunić]] (30. juna 1987 do 30. juna 1988), [[Stipe Šuvar]] (30. juna 1988 do 17. maja 1989), [[Milan Pančevski]] (17. maja 1989 do 17. maja 1990), [[Miomir Grbović]] (17. maja do 26. maja 1990); Sekretari Predsjedništva: [[Radiša Gačić]] (28. juna 1986 do 30. juna 1988), [[Štefan Korošec]] (30. juna 1988 do 1990), [[Petar Škundrić]] (1990). * Predsjedništvo (14 članova): [[Ivan Brigić]], [[Milanko Renovica]] (do 17. oktobra 1988), [[Ivica Račan]] (do 13. decembra 1989), [[Stipe Šuvar]] (do 17. maja 1989), [[Kolë Shiroka]] (do 17. oktobra 1988), [[Milan Pančevski]] (do 17. maja 1990), [[Vasil Tupurkovski]] (do 26. jula 1989), [[Marko Orlandić]] (do 11. januara 1989), [[Vidoje Žarković]] (do 11. januara 1989), [[Dušan Čkrebić]], [[Radiša Gačić]] (do maja 1989), [[Štefan Korošec]], [[Franc Šetinc]] (do 26. oktobra 1988), [[Boško Krunić]] (do 1. oktobra 1988), [[Uglješa Uzelac]] (od maja 1989), [[Jusuf Zejnullahu]] (od maja 1989), [[Miomir Grbović]] (od maja 1989), [[Perko Vukotić]] (od maja 1989), [[Petar Škundrić]] (od maja 1989), [[Boris Mužević]] (od maja 1989), [[Stanko Radmilović]] (maj do 5. decembra 1989), [[Ljubomir Varošlija]] (od 20. oktobra 1989) i 9 članova: Uglješa Uzelac (do maja 1988), [[Stanko Stojčević]] (do 13. decembra 1989), [[Azem Vllasi]] (do maja 1988), [[Jakov Lazarovski]], [[Miljan Radović]] (do 11. januara 1989), [[Slobodan Milošević]] (do 24. maja 1989), [[Đorđe Stojšić]] (do maja 1988), [[Georgije Jovičić]] (do 28. aprila 1988), [[Abdulah Mutapčić]] (do 29. juna 1989), [[Kaqusha Jashari]] (maj do 17. November 1988), [[Milovan Šogorov]] (maj do 6. oktobra 1988), [[Petar Šimić]] (od 28. aprila 1988), [[Boško Kovačević]] (14. oktobra 1988 do 20. januara 1989), [[Rrahman Morina]] (od 27. januara 1989), [[Nedeljko Šipovac]] (od 20. januara 1989), [[Momir Bulatović]] (od 28. aprila 1989), [[Bogdan Trifunović]] (od 24. maja 1989), [[Nijaz Duraković]] (29. juna 1989 do marta 1990). * Izvršni sekretar Centralnog komiteta: [[Slobodan Filipović]], [[Marko Lolić]], [[Vukašin Lončar]], [[Boris Mužević]], [[Stanislav Stojanović]], [[Uglješa Uzelac]], [[Ljubomir Varošlija]]. ==== Četrnaesti kongres SKJ ==== {{Glavni|Četrnaesti kongres SKJ}} == Organizacija SKJ == === Nazivi === * Socijalistička radnička partija Jugoslavije (SRPJ) (1919-20.) * Komunistička partija Jugoslavije (1920-52.) * Savez komunista Jugoslavije (1952-1990. dezintegracija) === Centralni komitet === {{sekcija}} === Predsjednici <ref>{{cite web |title=Evidencija osoba koje su obnašale vodeće partijske i državne dužnosti na različitim razinama u posljednih trideset godina |url=http://hrcak.srce.hr/file/28947 |website=Hrčak |publisher=Portal znanstvenih i društvenih časopisa |language=hr |date=2007 |access-date=16. 6. 2019 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062033/https://hrcak.srce.hr/file/28947 |url-status=dead }}</ref>=== Od 1937. godine i sve do smrti partijom je, isprva kao generalni sekretar, a od 1963. kao predsjednik predsjedništva Centralnog komiteta rukovodio [[Josip Broz Tito]]. Već od oktobra 1978. godine, zbog zdravstenih problema Broza, ova je funkcija dodijeljena [[Branko Mikulić|Branku Mikuliću]], a od te godine se predsjednik mijenjao svake godine: * 1978–79: [[Branko Mikulić]] (1928–94.) * 1979–80: [[Stevan Doronjski]] (1919–81.) * 1980–81: [[Lazar Mojsov]] (1920–2011.) * 1981–82: [[Dušan Dragosavac]] (1919–2014.) * 1982–83: [[Mitja Ribičič]] (1919–2013.) * 1983–84: [[Dragoslav Marković]] (1920–2005.) * 1984–85: [[Ali Shukrija]] (1919–2005.) * 1985–86: [[Vidoje Žarković]] (1927–2000.) * 1986–87: [[Milanko Renovica]] (1928–2013.) * 1987–88: [[Boško Krunić]] (1929-2017) * 1988–89: [[Stipe Šuvar]] (1936–2004.) * 1989–90: [[Milan Pančevski]] (* 1935) == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|League of Communists of Yugoslavia}} * [http://komunist.free.fr/istorija.html Historija SKJ] * [https://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Savez+Komunista+Jugoslavije/ Savez Komunista Jugoslavije na encyclopedia2.thefreedictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722111418/http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Savez%20Komunista%20Jugoslavije |date=22. 7. 2013 }} * [http://adattar.vmmi.org/fejezetek/2453/10_revolucionarnih_radnicki_pokret_pod_vodstvom_josipa_braza_tita.pdf/ Revolucionarni radnički pokret pod vođstvom Josipa Broza Tita na adattar.vmmi.org]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Spanish_Civil_War/ Španski građanski rat na newworldencyclopedia.org] * [https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-two/resistance-movements/the-resistance-movement-in-yugoslavia/ Pokreti otpora u u Drugom Svjetskom Ratu, na historylearningsite.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826015411/https://www.historylearningsite.co.uk/world-war-two/resistance-movements/the-resistance-movement-in-yugoslavia/ |date=26. 8. 2019 }} {{stub-polit}} {{DPO SFRJ}} {{Savez komunista Jugoslavije}} [[Kategorija:Historija Jugoslavije]] [[Kategorija:Politika Jugoslavije]] [[Kategorija:Komunističke partije u Evropi]] [[Kategorija:Savez komunista Jugoslavije]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1919.]] [[Kategorija:Političke stranke raspuštene 1990.]] fp3mrtl5f15l5avl3orbladesx5g4oe Apple 0 23643 3923365 3805896 2026-09-01T09:28:26Z Srđan 73336 3923365 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija | ime = Apple Inc. | slika = Apple logo black.svg | veličina_slike = 80px | alt_slike = | tekst = | slika2 = Aerial view of Apple Park dllu.jpg | veličina_slike2 = | alt_slike2 = | tekst2 = Pogled odozgo na Apple Park, Cupertino, [[Kalifornija]] | poslovno_ime = | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | vrsta = [[Javna kompanija|Javna]] | berzni_naziv = {{plainlist| * [[NASDAQ]]: [http://www.nasdaq.com/symbol/aapl AAPL] * [[Dow Jones Industrial Average]] * dio [[NASDAQ-100]] * dio [[S&P 500]] }} | ISIN = | industrija = {{plainlist| * [[hardver]] * [[softver]] * [[potrošačka elektronika]] * [[digitalna distribucija]] }} | žanr = | sudbina = | prethodnik = | nasljednik = | osnovano = 1. aprila 1976. u Cupertinu (Kalifornija) | osnivač = {{plainlist| * [[Steve Jobs]] * [[Steve Wozniak]] * [[Ronald Wayne]] }} | sjedište = Appleov kampus, Cupertino, [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države]] | broj_lokacija = 453 prodavnica u 16 zemalja (prema podacima iz marta 2015) | poslužuje = Cijeli svijet | ključne_osobe = {{plainlist| * [[John Ternus]] (direktor) * [[Tim Cook]] (predsjednik odbora) }} | proizvodi = {{flatlist| * [[Macintosh|Mac]] * [[iPod]] * [[iPhone]] * [[iPad]] * [[Apple Watch]] * [[Apple TV]] * [[macOS]] * [[iOS]] * [[watchOS]] * [[iLife]] * [[iWork]] }} | zaštitni_znak = | produkcija = | servisi = {{flatlist| * [[Apple Store]] * [[Apple Store (online)|online Apple Store]] * [[iTunes Store]] * [[App Store (iOS)|iOS App Store]] * [[Mac App Store]] * [[iBooks Store]] * [[iCloud]] * [[Apple Music]] }} | prihod = {{nowrap|{{povećanje}} 233,715&nbsp;[[Milijarda|mlrd]]. [[Američki dolar|$]] (2015)<ref name="FY results">{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2015/10/27Apple-Reports-Record-Fourth-Quarter-Results.html |title=Apple Reports Record Fourth Quarter Results |publisher=Apple Inc. |date=27. 10. 2015 |access-date=27. 10. 2015}}</ref>}} | operativni_prihod = {{nowrap|{{povećanje}} 71,230&nbsp;mlrd. $ (2015)<ref name="FY results"/>}} | neto_dobit = {{nowrap|{{povećanje}} 53,394&nbsp;mlrd. $ (2015)<ref name="FY results"/>}} | APM = | ukupne_aktive = {{nowrap|{{povećanje}} 290,479&nbsp;mlrd. $ (2015)<ref name="FY results"/>}} | kapital = {{nowrap|{{povećanje}} 119,355&nbsp;mlrd. $ (2015)<ref name="FY results"/>}} | vlasnik = | članovi = | zaposleni = 115.000<ref name="employee_num">{{cite web|last1=Yu|first1=Hui-Yong|title=Apple Said to Lease Office Space in Seattle Tower|url=http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-07-20/apple-said-to-lease-office-space-in-seattle-tower|website=Bloomberg Business|access-date=9. 9. 2015|date=20. 7. 2015}}</ref> | matična = | divizije = | podružnice = {{flatlist| * [[FileMaker Inc.]] * [[Anobit]] * [[Braeburn Capital]] * [[Beats Electronics]] }} | slogan = | omjer_kapitala = | rejting = | veb-sajt = {{URL|http://www.apple.com}} | dodatak = }} '''Apple Inc.''' je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[informatika|računarska]] kompanija sa sjedištem u [[Silicijska dolina|Silicijskoj dolini]] u gradu [[Cupertino]], savezna država [[Kalifornija]]. Apple je jedna od kompanija koja je pomogla pokretanju revolucije u [[Lični računar|ličnim računarima]] (PC) u kasnim 70. godinama 20. vijeka, najprije računarima [[Apple I]] i [[Apple II]], te kasnije sa [[Apple Macintosh|Macintosh]] grupom računara. Apple je kompanija poznata i po mnogim inovacijama na polju softvera i hardvera, te po MP3 uređajima [[iPod]]/[[iPod Hi-Fi]] kao i po [[iTunes Music Store]]. == Doba prije stvaranje kompanije == Godine [[1975]] prije nego što je osnovao kompaniju Apple sa svojim kolegom, [[Steve Wozniak]] je bio elektronički stručnjak ("[[hacker]]") i radio za kompaniju [[Hewlett-Packard]]. U slobodno vrijeme pomagao je prijatelja i kasnije poslovnog kolege [[Steve Jobs|Stevea Jobsa]] koji je dizajnirao videoigre za kompaniju [[Atari]]. Wozniak je unajmljivao vrijeme na [[mikroračunar]]ima kompanije Call Computer, koja se bavila iznajmljivanjem ([[timesharing]]om) i koju je vodio [[Alex Kamradt]]. U to vrijeme terminali i PC nisu postojali: izlazni podaci korisničkih programa ispisivali su se na [[pisač]]u. Kada je Wozniak vidio u časopisu [[Popular Electronics]] kako napraviti terminal s katodnom cijevi televizijskog ekrana, bacio se na posao. Koristeći lahko dobavljive dijelove Wozniak je konstruirao '''Computer Conversor''', terminal koji je mogao prikazati na zaslonu slova i brojeve u 24 linije sa 40 znakova, koristeći samo velika slova. Ovaj terminal mogao se priključiti na mikroračunare Call Computera, i Alex Kamradt je otkupio Wozniakov dizajn i prodao manji broj terminala kroz svoju kompaniju. 1975. Wozniak je počeo dolaziti na sastanke kalifornijskog kluba [[Homebrew Computer Club]]. Pojava novih mikroračunara [[Altair 8800]] i [[IMSAI]] inspirirala ga je na izradu vlastitog mikroračunara koje bi koristilo ranije napravljeni terminal. U to vrijeme cijene [[CPU|mikroprocesora]] bile su visoke: [[Intel]]ov [[Intel 8080|8080]] prodavao se za 175$ (1975), dok je [[Motorola|Motorolin]] [[Motorola 6800|6800]] bio 170$. Wozniak je imao želju koristiti 6800, ali cijena je bila previsoka. Tako je Wozniak projektirao računare na papiru i čekao dan kada će se pojaviti procesor prihvatljive cijene. No to čekanje nije trajalo dugo, već [[1976]] kompanija [[MOS Technology]] izbacila je je na tržište centralnu jedinicu [[MOS Technology 6502|6502]] za samo 20$. Wozniak se odmah bacio na posao i napisao verziju [[BASIC]]a za 6502, te počeo dizajnirati računar oko novog procesora. Budući da je centralnu jedinicu 6502 dizajnirao isti tim koji je stvorio 6800, Wozniak je dizajn koji je koristio 6800 s manjim izmjenama prilagodio za 6502. Ubrzo je napravio prototip čije je mogućnosti predstavio na sastanku Homebrew Computer Club. Na tom sastanku Wozniak je sreo starog prijatelja Stevea Jobsa, koji se zanimao za komercijalizaciju malih [[hobiji|hobi]] računara. == Rane godine == === Apple I === [[Datoteka:Apple first logo.png|desno|mini|Prvi logo kompanije Apple, autor Ron Wayne]] Steve Jobs i Steve Wozniak ("dva Stevea") krenuli su na putem stvaranje i prodaje hobi računara. Jobs je prvo stupio u kontakt s lokalnom trgovinom koja je prodavala računare, The Byte Shop, da proda ideju o hobi računaru. Vlasnik trgovine Paul Terrell rekao je Jobsu da je jedino zainteresiran ako su strojevi sklopljeni, te da će kupiti 50 primjeraka i platiti 500$ kada strojevi budu isporučeni. Paul Terrell je napravio uplatnicu s kojom je Jobs otišao kod distributera elektroničkih sklopova i dijelova Cramer Electronics, za narudžbu potrebnih dijelova za računar Apple I. Kada je poslovođa upitao Jobsa kako će platiti narudžbu, Jobs je izjavio da ima narudžbu od The Byte Shopa koja je isplativa odmah po dostavljanju, i ako mu dozvoli da dobije dijelove s rokom plaćanja od 30 dana, on i njegovi saradnici moći će napraviti 50 računara i isporučiti ih The Byte Shopu na vrijeme i tako platiti za dijelove. Računovođa je nazvao vlasnika The Byte Shopa Paul Terrella, koji je u vremenu poziva bio na računarskom kongresu pod pokroviteljstvom IEEE, i Paul Terrell je dao garancije da je posao tako ugovoren i da će računari biti isporučeni na vrijeme, čudeći se upornosti mladoga Stevea Jobsa. Po isporuci dijelova, dva Stevea i manja grupa ljudi okupljenih oko njih proveli su dan i noć sklapajući i ispitujući nove računare. Raćunari su bila isporučena na vrijeme i dobavljači dijelova plaćeni na vrijeme, a nakon isplate ostala je lijepa svota za proslavu kao i za sljedeću narudžbu. Steve Jobs je pronašao način kako finansirati svoju kompaniju bez prodaje dionica u kompaniji i tako uspio stvoriti multimilijunsku kompaniju. Prvi računar [[Apple I]] imao je sljedeće osobine: koristio je [[TV]] kao [[ekran]], imalo osnovnu rutinu u [[ROM]]-u koju je pokretao računar pri uključenju, dok je za spremanje i učitavanje podataka korišteno okruženje prema [[kasetofon]]u. Brzina čitanja i upisivanja na kazetu bila je 1200 bit/s. Apple I je bio jednostavan računar, ali je za svoje vrijeme bilo vrhunac u dizajnu kućnih računara po svojim osobinama, jer mnogi kućni računari nisu imali vizuelni zaslon, a i zbog malog broja dijelova koje je koristilo. Nedugo poslije još jedan prijatelj [[Ronald Wayne]] priključio se Steve dvojcu u izgradnji računara. Koristeći razne načine da osiguraju finansije: posuđujući poslovni prostor od prijatelja i rodbine, prodajući svoju imovinu (kalkulatore i [[Volkswagen|VW]] kamionet) te koristeći laži i razne obmane Jobs je uspio skupiti dovoljno dijelova dok su Wozniak i Wayne sastavljali računare. Ovi računari su bili sastavljeni u junu [[1975]], kao što je bilo ugovoreno s Byte Shopom. Poslije prve narudžbe, uslijedile su nove, te je sastavljeno ukupno 200 Apple I računara. === Stvaranje Apple II i uzlet kompanije === [[Datoteka:Apple2Logo.svg|mini|Logo računara Apple II]] Wozniak nije stao s Apple I, jer kada je dizajnirao ovaj računar nije imao mnogo novca pa su mnoge osobine bile ograničene sklopovima koji su mu bili dostupni. S dodatnim prihodom od prodaje Apple I, Wozniak je počeo stvarati novi i bolji računar. Računar Apple II je u to vrijeme bio napredan: za razliku od Apple I, radio je čim se izvadi iz kutije i uključi u struju. Apple II je imao novi TV međusklop, koji je pohranjivao sliku u zasebni spremnik i mogao prikazivati znakove kao i slike koje su kasnije bile u boji. Budući da je novi računar bio pothvat koji je zahtijevao mnogo više novca nego što su imali na raspolaganju, Jobs je počeo tražiti novac za novi računar, ali su banke bile nevoljne dati kredit za izgradnju računara za mase. Na kraju Jobs je uspio pronaći kolegu za novu kompaniju: [[Mike Markkula|"Mike" Markkula]] koji je postao sutpotpisnik bankovnog kredita od 250,000$, a trojac Steve Jobs, Steve Wozniak i Mike Markkula osnovali su kompaniju Apple [[1. april]]a [[1976]]. [[Datoteka:Apple Computer Logo rainbow.svg|desno|mini|Originalni logo kompanije Apple]] Novcem od banke i s novim dizajnom izgradnja [[Apple II]] je ubrzo završena. Novi računar je bio predstavljen javnosti na prvom Sajmu računara zapadne obale (''West Coast Computer Faire'') koji je trajao od [[16. april|16.]] do [[17. april]]a [[1977]]. Pojava Apple II na sajmu izazvala je pravu buru. Na prvom danu sajma Jobs je pokazao novi računar japanskom tekstilnom tehničaru koji se zvao 水島敏雄 (Mizushima Satoshi), koji je postao prvi službeni zastupnik Applea u [[Japan]]u. [https://web.archive.org/web/20060629054545/http://www.openbook.tv/book2/2_chapter1.htm] Od svoje pojave 1977, Apple je uspio prodati na milione primjeraka Apple II računara, kroz razne modele grupe Apple II računara. Ovi računari nalazili su se u prodaji sve do kraja 80-ih godina 20. vijeka. Nisu ubrojene kopije ili klonovi koji su nastajali u drugim zemljama radi zadovoljenja potražnje. Može se s pravom reći da je kompanija Apple pokrenula tržište kućnih računara te da je imala veliki uticaj u promicanju računarstva u osnovnom i srednjem školstvu. == Apple III i Lisa == Već [[1980ih|80ih]] godina tržište kućnih i osobnih računara je uhvatilo zamaha pa je Apple ubrzo dobio konkurente, poput kompanije [[IBM]] na poslovnom tržištu osobnih računara. Kompanija [[IBM]] je bila sinonim za velike i skupe poslovne računare, ali nakon dolaska Apple i drugih kompanija počelo se stvarati novo tržište malih poslovnih računara, za koje je IBM stvorio računar [[IBM PC|PC]]. Računar IBM PC je bilo isporučivan sa [[MS-DOS|DOS]] [[operativni sistem|operativnim sistemom]] licenciranim od [[Microsoft]]a. Iako je Apple II bio računar izbora za mnoge male kompanije, u Appleu su bili uvjereni da treba stvoriti novi, složeniji računar koji bi se moglo mjeriti s novim konkurentima u tržištu poslovnog računarstva. Za ovo tržište je bio stvoren računar [[Apple ///]] koje je bilo potpuni neuspjeh, jer su računari bili skupi i skloni kvaru (zbog pregrijavanja) i u mnogim slučajevima nekompatibilni sa [[softver]]om napisanim za Apple II. Razlog neuspjehu nije bila nekompetentnost računarskih arhitekata u kompaniji Apple, već stalno uplitanje Jobsa u zadavanju neostvarivih ciljeva, kao naprimjer nedozvoljavanju ugrađivanja ventilatora. U međuvremenu razne grupe unutar kompanije Apple radile su na računaru koje će posjedovati mnoge nove sposobnosti: slikovni korisnički interfejs ([[GUI]]), [[miš (hardver)|miš]], sposobnost priključivanja u lokalnu mrežu [[LAN]], te objektno orijentirano programiranje. Glavni pokretači ove ideje bili su [[Jef Raskin]] i [[Bill Atkinson]] koji su nastojali uvjeriti Stevea Jobsa da se takav računar izgradi što prije. Raskin i Atkinson organizirali su Jobsu posjet laboratorijima [[Xerox PARC]]a u decembru [[1979]]., da pogleda sposobnosti novog računara [[Alto]] koje je bio zasnovan na principima koje su mnogi računarski arhitekti zagovarali. Mnogi naučnici u PARCu bili su protiv posjeta, no čelnici Xeroxa su za za ovu trodnevnu posjetu naplatili milion dolara obveznica od kompanije Apple (približno 18 miliona dolara nakon prodaje u javnosti). Ova posjeta PARCu je mnogo vrijedila za Apple, jer je napravila prekretnicu u filozofiji kompanije, i četiri godine poslije ([[1983]].) na tržište izlazi računar '''Apple Lisa''', koji je utjelovio sve nove pricipe ali je cijena bila prevelika: 10,000$. Ovaj računar zbog svoje cijene nije bilo prihvaćen od poslovnog tržišta, i tri godine poslije ([[1986]].) Apple prekida proizvodnju. Apple Lisa nije bio jedini računar koji se razvijao po novim principima, drugi tim računarskih inženjera razvijao je računar [[Apple Macintosh]] koji je spasilo kompaniju Apple od skore propasti. == Računar Macintosh == Jobs je bio odstranjen od projekta Lisa u sredini razvoja i obratio je punu pažnju na projekt Macintosh, projekt koji je bio zamišljen kao jeftinija verzija Lise. Razvojna grupa Macintosha bila je odvojena od centralnog ureda kompanije Apple, tako da nisu bili ometani od drugih zaposlenika i bili van domašaja konkurenata. Maskota projekta Macintosh bila je piratska zastava s lubanjom i prekriženim kostima. Tajnost je bila imperativ tokom projekta, no kako se projekt približavao kraju bilo je sve teže držati tajnu. Kada je računar izišao u javnost 24. januara 1984, Macintosh je izazvao promjenu na tržištu računara svojim korisničkim okruženjem, računarskim mišem i mogućnošću spajanja na [[Računarska mreža|računarsku mrežu]]. Jedini problem bila je cijena od 2,495$ za što se dobijalo: 128KB [[RAM]], 12 inčni monohromatski ekran, disketna jedinica od 400 KB i 16 bitni [[CPU|procesor]] 68000 s taktom od 8&nbsp;MHz. Za razliku od Apple II računara, Macintosh je bio zasnovan za zatvorenom sistemu te nije bio napravljen za lahko proširivanje preko kartica za proširenje kao što su Apple II računari bili poznati. Ovim je Apple htio zatvoriti put stvaranju jeftinih kopija računara koja su pogodila Apple II računare kao i IBM PC, ali ovo nastojanje da zadrže prava na operativni sistem i na mašinski dio računala dovelo je do toga da je Apple na kraju izgubio primat nad ličnim računarima nakon [[1990te|1990ih]]. Osim toga, pojava računara Macintosh natjerala je konkurente da naprave svoje verzije grafičkog korisničkog interfejsa. Kompanija [[Microsoft]] koja je bila uključena u pisanje programa za prvi Macintosh, odlučila je iskoristiti iskustvo i napisati GUI za tadašnje PC računare. [[1985]]. izbacuje na tržište prvu verziju [[Microsoft Windows]] operativnog sistema. Ostale kompanije izbacuju svoje verzije GUI operativnog sistema kao [[Digital Research]] sa [[GEMS]] operativnim sistemom, te kompanija Commodore sa [[Amiga OS]]. == Od 1990tih do sada == U 90tim godinama 20. vijeka, kompanija Apple je napravila renesansu, promijenila pristup tržištu i modernizirala operativni sistem [[macOS]], koji je sada zasnovan na otvorenim standardima ([[BSD]]-a - na [[PPC]] platformi). Apple je uveo mnoge inovacije ([[Firewire]], [[WiFi]]) i trendove koje mnoge kompanije slijede ili oponašaju. Macintosh računari su vrh ponude kompanije Apple: desktop računari ([[Mac mini]], [[eMac]], [[iMac]], [[Power Mac]], [[Mac Pro]]), [[laptop]]i ([[iBook]], [[PowerBook]], [[MacBook]] i [[MacBook Pro]]) i [[server]]i ([[Xserve]]). Apple je također napravio velike pomake u polju prijenosnih muzičkih uređaja u vidu proizvoda ([[iPod]] i [[iPod Hi-Fi]]), kao i na području masovnog spremanja podataka - NAS servera ([[Xserve RAID]]). == Direktori == * 1977–1981: [[Michael Scott]] * 1981–1983: [[Mike Markkula]] * 1983–1993: [[John Sculley]] * 1993–1996: [[Michael Spindler]] * 1996–1997: [[Gil Amelio]] * 1997–2011: [[Steve Jobs]] * 2011–2026: [[Tim Cook]] * od 2026: [[John Ternus]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Apple Inc.}} * [http://www.apple.com/ Službeni sajt] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [http://www.apple-history.com/ Historija kompanije] {{Simboli jezika|en|Engleski}} * [http://finance.google.com/finance?q=AAPL Poslovanje Apple-a na Google Financeu] {{Simboli jezika|en|Engleski}} {{dobar članak}} [[Kategorija:Apple Inc.|*]] [[Kategorija:Multinacionalne kompanije sa sjedištem u SAD-u]] [[Kategorija:Steve Jobs]] ilgpu0jp8pgw5rfvgwntwgum6l5no4w Republika Bosna i Hercegovina 0 24758 3923352 3917230 2026-09-01T07:57:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923352 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati|Bosna i Hercegovina|Federacija Bosne i Hercegovine}} {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Republika Bosna i Hercegovina | izvorno_ime = Република Босна и Херцеговина | genitiv = Republike Bosne i Hercegovine | razdoblje = 1992–1995 {{Small|''([[de jure]])''}}<br>1992–1997 {{Small|''([[de facto]])''}}{{Efn|Republika Bosna i Hercegovina nastavila je svoje pravno postojanje kao [[Bosna i Hercegovina]] potpisivanjem [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 14. decembra 1995.<ref name="ustavnisud">{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_bos.pdf|title=Ustav Bosne i Hercegovine|date=29. 2. 2024|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=29. 2. 2024}}</ref> Međutim, njene institucije, kao što su [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo]], [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vlada]] i [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština]], nastavile su postojati u tehničkom mandatu, sve do konstituisanja prvih saziva [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara BiH]] i [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]].|naziv=razdoblje}} | država_prije1 = Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija | država_prije_zastava1 = Flag of SFR Yugoslavia.svg | država_prije2 = Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina | država_prije_zastava2 = Flag of SR Bosnia and Herzegovina.svg | država_poslije1 = Bosna i Hercegovina | država_poslije_zastava1 = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg | zastava = Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg | grb = Coat of Arms of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg | himna = [[Jedna si jedina]]<br>{{Center|[[Datoteka:'Jedna si Jedina' - Former national anthem of Bosnia and Herzegovina (1992–1999).ogg]]}} {{center| }} | karta = The ARBiH at its greatest extent.png | opis_karte = {{colorbox|#76DA85}} Teritorija koju je nekada potpuno kontrolisala [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|ARBiH]] tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]<br/>{{colorbox|#F2F280}} Teritorija međunarodno priznata kao dio Republike BiH, ali pod kontrolom drugih političkih entiteta tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] | glavni_grad = [[Sarajevo]] | glavni_grad_koordinate = {{coord|43|51|N|18|22|E|region:BiH_type:city|title=Sarajevo}} | najveći_grad = [[Sarajevo]] | službeni_jezik = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]] [[Ijekavski govor|ijekavskog izgovora]]<ref name="ustavbih1993">Član 4. [[:s:Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustav Republike Bosne i Hercegovine (1993.)]]: {{citat|"U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora. Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna."}}</ref><ref name="Geršković">Geršković, Leon; Đokić, Aleksandar; Ivanović, Branislav; Marković, Mileta; Misajlovski, Vasko; Šinkovec, Borut; Petković, Svetomir; Milinić, Obrad; Stanojević, Novak; Kršul, Ivan. ''Ustavi i ustavni zakoni : tekstovi Ustava i ustavnih zakona : osnovne karakteristike novog ustavnog sistema'' (Informatorovi priručnici), knj. 1. i 2., Informator, Zagreb, 1974., [http://books.google.com/books?id=4wgNAQAAIAAJ&q=ijekavskog str. 70.,] {{COBISS.BH|3400193}}</ref><ref name="ustav">{{cite web|title=Ustav Republike Bosne i Hercegovine (Prečišćeni tekst)|url=http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|work=Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|access-date=20. 1. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120194132/http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|archive-date=20. 1. 2018|location=Sarajevo|format=PDF|date=14. 3. 1993|quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.|url-status=live}}</ref> | sistem_pisanja = {{hlist|[[Latinica]]|[[Ćirilica]]}}<ref name="ustavbih1993" /><ref name="ustav"/> | etničke_grupe = 43,47% [[Muslimani (narod)|Muslimani]]{{Efn|Modalitet [[Bošnjaci]] zamijenio je modalitet [[Muslimani (narod)|Muslimani]] tek nakon [[Prvi bošnjački sabor|Prvog bošnjačkog sabora]] održanom 27. i 28. septembra 1993, a u [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavu Republike BiH]] tek 4. aprila 1994.|naziv=modalitet}}<br />31,21% [[Srbi]]<br />17,38% [[Hrvati]]<br />5,54% [[Jugoslaveni]]<br />2,38% [["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]]<ref name="RP 1991">{{RP 1991}}</ref> | religija = {{unbulleted list |42,77% [[Islam u Bosni i Hercegovini|Islam]] |{{Tree list}} * 42,97% [[Kršćanstvo]] ** 29,40% [[Pravoslavlje u Bosni i Hercegovini|Pravoslavlje]] ** 13,57% [[Katoličanstvo u Bosni i Hercegovini|Rimokatoličanstvo]] {{Tree list/end}} |14,26% [[Religija u Bosni i Hercegovini|Ostali]]<ref name="RP 1991"/>}} | demonim = {{hlist|[[Bosanci]]|[[Hercegovci]]}} | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]] [[Parlamentarni sistem|parlamentarna]] [[Direktorijski sistem|direktorijska]] [[republika]] | vrsta_vlasti = [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući Predsjedništva]] | godina_prve_vlasti = 1992-1996 | vladar_prva_vlast = [[Alija Izetbegović]] | vrsta_vlasti2 = [[Spisak predsjednika skupština Bosne i Hercegovine|Predsjednik skupštine]] | godina_druge_vlasti = 1993-1997 | vladar_druga_vlast = [[Miro Lazović]] | vrsta_vlasti3 = [[Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine|Predsjednik vlade]] | godina_treće_vlasti = 1992 | vladar_treća_vlast = [[Jure Pelivan]] | godina_četvrti_vlasti = 1992-1993 | vladar_četvrti_vlast = [[Mile Akmadžić]] | godina_peti_vlasti = 1993-1996 | vladar_peti_vlast = [[Haris Silajdžić]] | godina_šesti_vlasti = 1996-1997 | vladar_šesti_vlast = [[Hasan Muratović]] | zakonodavstvo = [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Vijeće općina Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeće općina]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Vijeće građana Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeće građana]] | tip_suvereniteta = [[Historija Bosne i Hercegovine|Historija]] | događaj1 = [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|Prvi slobodni izbori]] | događaj_datum1 = 18. novembar 1990. | događaj2 = [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|Referendum o nezavisnosti]] | događaj_datum2 = 1. mart 1992. | događaj3 = [[Historija Bosne i Hercegovine#Proces osamostaljenja|Deklaracija nezavisnosti]] od [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | događaj_datum3 = 3. mart 1992. | događaj4 = Početak [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] | događaj_datum4 = 1. april 1992. | događaj5 = Odluka [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva RBiH]] o promjeni imena države u Republiku BiH | događaj_datum5 = 8. april 1992. | događaj6 = Pristupanje BiH [[Ujedinjene nacije|UN]]-u | događaj_datum6 = 22. maj 1992. | događaj7 = [[Vašingtonski sporazum]] | događaj_datum7 = 18. mart 1994. | događaj8 = Kraj [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] ([[Dejtonski sporazum]]) | događaj_datum8 = 14. decembar 1995. | osnivanje = 3. mart 1992. | ukidanje = 14. decembar 1995. {{Small|([[Dejtonski sporazum]])}} | površina = 51.129 | procenat_vode = 1.4% | stanovnika = 4.377.033 | stanovnika_godina = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1991.|1991]] | gustoća = 85,61 | valuta = [[Bosanskohercegovački dinar|BH dinar]]<br />[[Njemačka marka]] | vremenska_zona = [[Koordinirano svjetsko vrijeme|UTC]] [[UTC+01:00|+1]] ([[Istočnoevropsko vrijeme|EET]]) | ljetno_računanje_vremena = [[Koordinirano svjetsko vrijeme|UTC]] [[UTC+02:00|+2]] ([[Istočnoevropsko ljetno vrijeme|EEST]]) | format_datuma = D. M. GGGG. ([[Nova era|NE]]) | vozacka_strana = desna | pozivni_broj = [[Spisak pozivnih brojeva u Bosni i Hercegovini|+387]] | internetski_nastavak = | danas_dio = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | komentar = }} {{Historija BiH}} '''Republika Bosna i Hercegovina''' bio je službeni naziv [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] od proglašenja [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|nezavisnosti]] 1992. do potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 1995. Proglašena je [[Raspad Jugoslavije|raspadom SFRJ]], kao nasljednica njene federalne republike [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/sadrzaj/about/ustav/docs/default.aspx?id=27892&langTag=bs-BA&pril=b|title=Ustav Bosne i Hercegovine|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515073144/https://www.parlament.ba/sadrzaj/about/ustav/docs/default.aspx?id=27892&langTag=bs-BA&pril=b|archive-date=15. 5. 2013|url-status=dead|access-date=14. 7. 2014}}</ref> Prefiks "Socijalistička" uklonjen je iz naziva 8. aprila 1992. na sjednici [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]], gdje je donesena službena odluka o promjeni naziva Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina u novo ime - Republika Bosna i Hercegovina.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> Nosila je taj naziv do potpisivanja Aneksa IV. Dejtonskog sporazuma 14. decembra 1995, koji je sadržavao današnji [[Ustav Bosne i Hercegovine]]. == Historija == {{Glavni|Historija Bosne i Hercegovine}} === Početak raspada Jugoslavije === {{Glavni|Raspad Jugoslavije}} U intervalu između 1980. koju je obilježila [[smrt Josipa Broza Tita]] i 1989. kada se raspao [[Savez komunista Jugoslavije]] na [[Četrnaesti kongres Saveza komunist Jugoslavije|Četrnaestom kongresu]], u svim [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija#Teritorijalna podjela|jugoslavenskim republikama]] pojavljivale su se različite političke opcije, udruženja i pokreti. U [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosni i Hercegovini]] intenzivniji [[Pluralizam|pluralistički]] interesi javno su se iskazali nakon [[Deseti kongres Saveza komunista Bosne i Hercegovine|Desetog kongresa Saveza komunista Bosne i Hercegovine]]. Ozbiljno pripremanje novih političkih stranaka odvijalo se još u vrijeme kada su se u redovima [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]] vodile debate da li uopće dozvoliti stranke na nacionalnoj osnovi. Već u proljeće 1990. počele su nastajati prve političke stranke na nacionalnoj osnovi: 26. maja 1990. [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA), 12. jula 1990. [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS) i 18. augusta 1990. [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice BiH]] (HDZ BiH). Osim ovih stranaka, pojavile su se i stranke ljevice: Savez komunista – Socijalistička demokratska partija (SK BiH pod novim imenom), [[Demokratski socijalistički savez Bosne i Hercegovine|Demokratski socijalistički savez BiH]] i [[Savez reformskih snaga Jugoslavije|Savez reformskih snaga]]. Uvođenje višestranačkog političkog sistema u SR Bosni i Hercegovini i održavanje višestranačkih izbora stvorene su usvajanjem amandmana na [[Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] donesenih u julu 1990. Zagarantirana je sloboda političkog organiziranja i djelovanja, a zabranjeno organiziranje i djelovanje usmjereno na nasilno rušenje ustavog poretka. Također, utvrđeno je da građani na osnovu općeg i jednakog biračkog prava, neposrednim i tajnim glasanjem biraju predstavnike u skupštine društveno-političkih zajednica na mandat od četiri godine.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|title=Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)|website=www.parlament.ba|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031233/https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|url-status=dead}}</ref> === Prvi višestranački izbori === {{Glavni|Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|Lokalni izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.}} Prvi višestranački [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|opći]] i [[Lokalni izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|lokalni]] izbori, održani 18. novembra 1990, raspisani su na osnovu Odluke predsjednika Skupštine SRBiH istovremeno za članove [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]], [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštinu]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SRBiH]], skupštine 109 općina i Skupštine [[Sarajevo|grada Sarajeva]]. Pri registraciji birača primijenjena je pasivna registracija na nivou općine, na osnovu podataka koje su građani prijavljivali prilikom prijave stalnog mjesta boravka. Ukupan broj građana upisanih u opće biračke spiskove bio je 3.033.921, od čega 100.432 na privremenom radu u inozemstvu. Da bi bili legitimni, bilo je potrebno da na izbore izađe više od 50% birača upisanih u opće biračke spiskove.<ref name=":02" /> Za izbor članova Predsjedništva SRBiH bile su formirane četiri kandidatske liste (štampane kao dijelovi glasačkog lista) na kojima su bili kandidati: [[Muslimani (narod)|Muslimani]]{{Efn|naziv=modalitet}}, [[Srbi]], [[Hrvati]] i [["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]], koji se nisu nacionalno izjasnili ili su pripadali drugim narodima i narodnostima. Za članove Predsjedništva izabrani su oni koji su dobili relativnu većinu iz svakog naroda. [[Predsjednik Predsjedništva Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjednik Predsjedništva SRBiH]] postao je [[Alija Izetbegović]]. Izbor 240 poslanika u dva doma Skupštine morao je odražavati zastupljenost [[Konstitutivni narod|konstitutivnih naroda]] u Bosni i Hercegovini prema [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 1981.|popisu iz 1981]], uz dozvoljeno odstupanje +/-15%. Na izbore je od 43 registrirane stranke izašlo, samostalno ili u koalicijama, njih 15. Uvjerljivom većinom pobijedile su [[Stranka demokratske akcije|SDA]], [[Srpska demokratska stranka|SDS]] i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] sa 84% poslaničkih mandata u skupštini, 75,5% delegatskih mandata u općinskim skupštinama, te 60,83% delegatskih mandata u [[Gradsko vijeće Sarajeva|Skupštini grada Sarajeva]]. Za predsjednika Skupštine SRBiH izabran je [[Momčilo Krajišnik]], a za [[Predsjednik Vlade Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|predsjednika Vlade]] [[Jure Pelivan]].<ref name=":02" /> Na osnovu izbornih rezultata, stvorena je koalicija tri političke stranke s nacionalnim predznakom na prostoru Bosne i Hercegovine. Međutim, već na prvim sjednicama jasno su se pokazale duboke razlike u rješavanju otvorenih pitanja. Njihovi politički interesi bili su dijametralno suprotni, prije svega u vezi s najvažnijim pitanjima suverenosti državne vlasti.<ref name=":02" /> === Predratni period === [[Datoteka:Glasački listić - Referendum o nezavisnosti BiH.png|mini|252x252px|Izgled glasačkog listića za referendum o nezavisnosti.]]{{Glavni|Badinterova komisija|Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine}} Nakon izbora 1990, otvorena politička razmimoilaženja nastavljena su u političkim predstavničkim tijelima Republike Bosne i Hercegovine. To je bilo vrijeme [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]] i intenzivnih pregovora šest predsjednika republičkih predsjedništava koji nisu mogli naći izlaz iz duboke jugoslavenske krize. Nepunu godinu dana nakon prvih višestranačkih izbora u Republici Bosni i Hercegovini, [[Rat u Hrvatskoj|prva ratna dešavanja]] koja su se već uveliko događala u [[Socijalistička Republika Hrvatska|Hrvatskoj]] prenesena su u [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]]. Prvo bosanskohercegovačko mjesto koje je već u septembru 1991. napadnuto od strane [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] (JNA) bilo je selo [[Ravno]] na krajnjem jugu [[Hercegovina|Hercegovine]].<ref name=":02" /> U političkom životu [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] pojavila se ideja o ponovnom uspostavljanju nezavisnosti. Nastojanja u tom pravcu samo su se pojačala nakon što su tri jugoslavenske republike ([[Slovenija]], [[Hrvatska]] i [[Sjeverna Makedonija|Makedonija]]) učinile konkretne korake, te se nametnulo jednostavno pitanje, da li će Republika iskoristiti svoje pravo na samoopredjeljenje (prema [[Ustav Jugoslavije iz 1974.|Ustavu SFRJ iz 1974]]) ili će ostati u tzv. ''krnjoj Jugoslaviji'', što je po mnogima bilo samo drugo ime za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]]. Nakon što su Slovenija i Hrvatska 25. juna proglasile nezavisnost,<ref name="raspadSFRJ">{{cite web|url=http://www.ejil.org/pdfs/4/1/1207.pdf|title=Priznanje država:Raspad Jugoslavije i SSSR-a|website=web.archive.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20120421143955/http://www.ejil.org/pdfs/4/1/1207.pdf|archive-date=21. 4. 2012|url-status=bot: unknown|access-date=22. 5. 2018}}</ref> a potom i prekinule sve državne veze sa ostatkom SFRJ, [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR Bosne i Hercegovine]] 15. oktobra 1991. usvaja [[Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine]].<ref>{{cite book|last1=Lukić|first1=Reneo|url=https://books.google.ba/books?id=WPhhLfp8huIC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|title=Evropa od Balkana do Urala:Dezintegracija Jugoslavije i SSSR-a|date=1996|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-829200-5|location=Oxford|page=204.}}</ref> Tim činom odlučeno je da se povuku predstavnici BiH iz rada saveznih organa dok se ne postigne dogovor o budućnosti Jugoslavije. [[Raspad Jugoslavije]] pratio je i proces formiranja paralelnih struktura vlasti. Na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], blizu [[Sarajevo|Sarajeva]], 24. oktobra 1991. formirana je [[Narodna skupština Republike Srpske|Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini]]. Ova skupština je 9. januara 1992. usvojila i [[s:Deklaracija o proglašenju Republike srpskog naroda u Bosni i Hercegovini|Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda u Bosni i Hercegovini]], a ime je 12. augusta iste godine promijenjenila u [[Republika Srpska (1992–1995)|Republika Srpska]]. U [[Grude|Grudama]] je 18. novembra 1991. proglašena [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna#Historija|Hrvatska zajednica Herceg-Bosna]], koja je prerasla [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Hrvatsku Republiku Herceg-Bosnu]] 28. augusta 1993.<ref name=":02" /> Krajem 1991. odlučivalo se o sudbini Jugoslavije i u okviru međunarodne zajednice. Nakon [[Mirovna konferencija o Jugoslaviji|Mirovne konferencije o Jugoslaviji]], održane 5. novembra 1991. godine u [[Den Haag]]u, [[Badinterova komisija|Arbitražna komisija]] konačno je javno ocijenila da se radi o disoluciji (raspadu), a ne secesiji (otcjepljenjem) pojedinih država članica [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], što je značilo da ona nema više pravni identitet. [[Evropska ekonomska zajednica|Evropska zajednica]] donijela je [[Deklaracija o Jugoslaviji|Deklaraciju o Jugoslaviji]] 16. decembra 1991, s pozivom svim jugoslavenskim republikama da do 23. decembra 1991. apliciraju za nezavisan državni status.<ref name="raspadSFRJ" /> [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine]] je 20. decembra 1991. donijelo Odluku o podnošenju zahtjeva za priznavanje SR Bosne i Hercegovine kao nezavisne države, uz napomenu da ova odluka nije imala podršku srpskih članova Predsjedništva. Međutim, na osnovu izvještaja Arbitražne komisije, međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine uslovljeno je provođenjem općeg referenduma pod međunarodnom kontrolom.{{sfn|Walling|2013|p=93}}{{sfn|Burg|Shoup|2000|p=96}} U skladu s tim, [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR Bosne i Hercegovine]] je na zajedničkoj sjednici oba vijeća, 25. januara 1992, donijela Odluku o raspisivanju republičkog referenduma o suverenosti i nezavisnosti Bosne i Hercegovine. Ni ova odluka nije dobila podršku većeg broja predstavnika srpskog naroda, koji su tada i napustili Skupštinu.<ref name=":02" /> [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine]] održan je 29. februara i 1. marta 1992. Od ukupnog broja glasača (3.253.847) na republički referendum za utvrđivanje statusa Bosne i Hercegovine izašlo je i glasalo 64,31% građana sa pravom glasa, a od toga je 99,44% glasalo "za". Rezultati referenduma omogućili su i međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine, kao nezavisne države.<ref name=":02" /> === Međunarodno priznanje nezavisnosti === {{Glavni|Međunarodno priznanje nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine}} Zemlje članice [[Evropska unija|Evropske zajednice]] (EZ) su 6. aprila 1992, a dan kasnije i [[Sjedinjene Američke Države]] (SAD) priznale Bosnu i Hercegovinu kao nezavisnu i suverenu državu. Bosna i Hercegovina je 22. maja 1992. postala članica Organizacije [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] (UN). U isto vrijeme oružani sukobi u pojedinim dijelovima Bosne i Hercegovine prerasli su u pravi rat, koji je prouzrokovao ljudske žrtve i materijalna razaranja.<ref name=":02" /><ref name="Malcolm">Malcolm, Noel (1994). Bosnia A Short History. New York University Press. {{ISBN|0-8147-5520-8}}.</ref> ==== Prijem u Ujedinjene nacije ==== {{Glavni|Rezolucija 755 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija}} Nakon održanog referenduma i proglašenja nezavisnosti, Bosna i Hercegovina je [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenim nacijama]] dostavila aplikaciju za prijem u punopravno članstvo.<ref name="rezolucija">{{cite web|title=Vijeće sigurnosti UN-a:Rezolucije|url=http://unscr.com/en/resolutions/755|website=unscr.com|access-date=22. 5. 2018}}</ref> Na osnovu tog zahtjeva, [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeće sigurnosti]] ove organizacije je 20. maja 1992. na 3078. sjednici prihvatilo zahtjev,<ref name="rezolucija" /> a na sljedećoj sjednici održanoj istog dana usvojilo rezoluciju broj 755<ref name="rezolucija" /><ref>{{cite web|title=Aplikacija Bosne i Hercegovine za članstvo u UN-u|url=http://www.ohr.int/other-doc/un-res-bih/pdf/s92r755e.pdf|website=ohr.int|access-date=22. 5. 2018}}</ref> u kojoj se predlaže [[Generalna skupština Ujedinjenih nacija|Generalnoj skupštini UN]] da u svoje punopravno članstvo primi Republiku Bosnu i Hercegovinu. Postupajući prema toj preporuci, Generalna skupština je na zasjedanju održanom 22. maja 1992. potvrdila preporuku Vijeća sigurnosti, a Republika Bosna i Hercegovina je postala punopravna članica ove [[međunarodne organizacije|međunarodne]] organizacije. Generalnoj skupštini UN-a se obratio tadašnji ministar vanjskih poslova [[Haris Silajdžić]], a prijemu je prisustvovao i Predsjednik predsjedništva [[Alija Izetbegović]]. Prijemom u UN, Republika Bosna i Hercegovina je kao sukcesor nekadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SRBiH]], u sastavu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], automatski postala ugovorna strana svih konvencija i sporazuma koje je ona ratificirala. === Ratni i poslijeratni period === {{Glavni|Rat u Bosni i Hercegovini|Vašingtonski sporazum|Dejtonski sporazum}} [[Datoteka:Bosnian_war_header.no.png|mini|Slijeva nadesno, u smjeru kazaljke na satu: 1. [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine|Zgrada Izvršnog Vijeća]] gori u plamenu nakon što je pogođena sa srpskih položaja oko [[Sarajevo|Sarajeva]]; 2. Maj 1992; [[Ratko Mladić]] s [[Vojska Republike Srpske|vojnicima VRS-a]]; 3. [[Norveška|Norveški]] [[Ujedinjene nacije|UN]] vojnik u Sarajevu.]] Veliki broj srpskih ofanziva je počeo u martu 1992. u [[Podrinje|istočnoj]] i [[Posavina|sjevernoj Bosni]]. Prateći napeti period eskalirajućih tenzija i mjestimične vojne incidente, otvoreno ratovanje u Sarajevu je počelo 6. aprila.<ref name="Malcolm" /> [[Međunarodno priznanje nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine|Međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine]] je značilo da se [[Jugoslavenska narodna armija]] (JNA) mora povući sa teritorije države, iako su se njeni srpski članovi pridružili [[Vojska Republike Srpske|Vojsci Republike Srpske]] (VRS). Naoružana i opremljena iz zaliha JNA, te podržana od paravojnih organizacija iz BiH i Srbije, [[Vojska Republike Srpske]] je 1992. uspjela zauzeti većinu teritorije naseljenom [[Srbi]]ma.<ref name="Malcolm" /> Godine 1993, kada je [[bošnjačko-hrvatski sukob]] započeo između vlade u Sarajevu i samoproglašene [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|Hrvatske Republike Herceg-Bosne]], oko 70% teritorije države je bilo pod kontrolom Vojske Republike Srpske.<ref name="Riedlmayer">Riedlmayer, Andras (1993). [http://www.kakarigi.net/manu/briefhis.htm A Brief History of Bosnia-Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618040332/http://www.kakarigi.net/manu/briefhis.htm |date=18. 6. 2006 }}. The Bosnian Manuscript Ingathering Project.</ref> [[Datoteka:DaytonAgreement.jpg|mini|Sjede sa lijeva na desno: [[Slobodan Milošević]], [[Alija Izetbegović]] i [[Franjo Tuđman]] parafiraju [[Dejtonski sporazum|Dejtonski mirovni sporazum]] u vojnoj zračnoj luci Right-Paterson 21. novembra 1995.]] Za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] od 1992. do 1995. održano je više međunarodnih konferencija i diplomatskih pokušaja zaustavljanja rata. Međutim, prvi relevantan međunarodni sporazum je ''Prvi okvirni sporazum o Federaciji Bosne i Hercegovine'' potpisan 18. marta 1994, u [[Washington, D.C.|Washingtonu]] pod pokroviteljstvom [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], poznat kao [[Vašingtonski sporazum]]. Ovim sporazumom prestaje [[Bošnjačko-hrvatski sukob]], koji se odvijao za vrijeme rata u BiH, često nazvan ''"Rat u ratu"''. Predviđeno je da teritorija koju su kontrolirali [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armija Republike Bosne i Hercego­vine]] (ARBiH) i [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatsko vijeće obrane]] (HVO) ima federalno uređenje sa deset kantona, koji su kasnije formirali svoje skupštine i donijeli svoje ustave. Na osnovu ovog sporazuma, donesen je [[Ustav Federacije Bosne i Hercegovine]], na sjednici [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Ustavotvorne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine]], održanoj 30. marta 1994. Ovaj ustav sadrži i odredbu prema kojoj će odluke o ustavnom statusu teritorije s većinskim [[Srbi|srpskim]] stanovništvom biti donesene u toku pregovora o miru na [[Međunarodna konferencija o bivšoj Jugoslaviji|Međunarodnoj konferenciji o bivšoj Jugoslaviji]]. Ustavu Federacije Bosne i Hercegovine prethodilo je donošenje Ustavnog zakona o dopunama [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustava Republike Bosne i Hercegovine]], kojim je osiguran ustavni osnov da se izvrši unutrašnje preoblikovanje dijela Republike Bosne i Hercegovine.<ref name=":02" /> Međutim, tek okončanjem mirovnih pregovora u [[Dayton (Ohio)|Daytonu]] ([[Ohio]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) 21. novembra 1995. i potpisivanjem [[Dejtonski sporazum|Mirovnog sporazuma]] u [[Pariz]]u 14. decembra 1995. zaustavljen je [[rat u Bosni i Hercegovini]]. Potpisali su ga predsjednici triju država [[Alija Izetbegović]] (Republika Bosna i Hercegovina), [[Slobodan Milošević]] ([[Savezna Republika Jugoslavija]], koju su tada činile samo [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]] i [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crna Gora]]) i [[Franjo Tuđman]] ([[Hrvatska|Republika Hrvatska]]). Sporazum je potvrdio Republiku Bosnu i Hercegovinu kao samostalnu i suverenu državu, koja nastavlja svoje pravno postojanje kao [[Bosna i Hercegovina]],<ref name="ustavnisud"/> u postojećim međunarodno priznatim granicama, s modificiranom unutrašnjom strukturom koju čine dvije federalne jedinice (entiteti): [[Federacija Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska]], te kasnije i treća federalna jedinica - [[Brčko distrikt]].<ref name=":04">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|title=Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)|website=www.parlament.ba|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031233/https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|url-status=dead}}</ref> Četiri godine ratovanja i krvoprolića su uzrokovale između 95 i 100 hiljada poginulih, te više od 2 miliona raseljenih osoba.<ref name="DPA">November. 21, 2005. Bosnian war "claimed 100,000 lives". Deutsche Presse-Agentur.</ref> == Geografija == {{Glavni|Geografija Bosne i Hercegovine}} === Položaj === Smještena je na jugoistoku [[Evropa|Evrope]], u zapadnom dijelu [[Balkan|Balkanskog poluostrva]], između [[42. paralela (sjever)|42.]] i [[46. paralela (sjever)|46. stepena]] [[Geografska širina|sjeverne geografske širine]] i [[15. meridijan (istok)|15.]] i [[20. meridijan (istok)|20. stepena]] [[Geografska dužina|istočne geografske dužine]]. Površina joj je 51.129&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="Stat">{{Cite web|url=http://www.fzs.ba/Statisticki%20godisnjak%202009.pdf|title=Statistički godišnjak Federacije Bosne i Hercegovine iz 2009.|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307061052/http://www.fzs.ba/Statisticki%20godisnjak%202009.pdf|archive-date=7. 3. 2010|url-status=dead|access-date=7. 3. 2010}}</ref> Dužina granice sa susjednim republika iznosi 1.538&nbsp;km, a od toga je suhozemna granica duga 774&nbsp;km, riječna 751&nbsp;km, a morska 13&nbsp;km. Grači s [[Hrvatska|Hrvatskom]] na sjeveru, sjeverozapadu i jugu ([[Granica između Bosne i Hercegovine i Hrvatske|932 km]]), [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavijom]] na istoku i jugoistoku (605&nbsp;km; [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbija]] [[Granica između Bosne i Hercegovine i Srbije|357 km]], [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crna Gora]] [[Granica između Bosne i Hercegovine i Crne Gore|248 km]]).<ref name="Stat" /> Na krajnjem jugu, na teritoriji općine [[Neum]], izlazi na [[Jadransko more]] u dužini 20-ak km.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html#|title=Field Listing – Coastline|work=The World Factbook|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html|archive-date=15. 3. 2018|url-status=dead|access-date=22. 8. 2006}}</ref> Granice su uglavnom prirodnog porijekla i većinom je čine rijeke [[Drina]], [[Sava]] i [[Una]], te planine, kao [[Dinara]] na jugozapadu. Najviši je vrh [[Maglić]] (2.386 m), u jugoistočnom dijelu, na [[Granica|granici]] sa SR Jugoslavijom. Najduža rijeka koja protječe jest Sava, a od [[Jezero|jezera]] je najveće [[Buško jezero|Buško]], vještačka hidroakumulacija površine 56,7&nbsp;km<sup>2</sup>. === Geografske cjeline === {{Glavni|Regije Bosne i Hercegovine|Geologija Bosne i Hercegovine}}Bosna i Hercegovina sastoji se od dvije geografske i historijske cjeline: većeg [[Bosna (regija)|bosanskog]] dijela na sjeveru (otprilike 40.000&nbsp;km<sup>2</sup>) i manjeg [[Hercegovina|hercegovačkog]] na jugu. Bosna je mahom planinska zemlja, a isto se odnosi i na [[Hercegovina|Hercegovinu]], s tom razlikom da je riječ o različitim tipovima [[Tlo|tla]]. Na sjeveru se planinsko područje spušta u brežuljkasto područje [[Posavina|Posavine]], odnosne dalje pretvara u [[Panonska nizija|Panonsku niziju]]. Dinarski dijelovi Bosne prostiru se od zapada ka istoku. Hercegovinu čine planinska (visoka) i jadranska (niska) Hercegovina, koja užim pojasom između [[Neum]]a i poluostrva [[Klek (poluostrvo)|Klek]] izbija i na Jadransko more. Važna su i polja, odnosno zaravni, koje se pružaju duž najvećih rijeka ([[Una]], [[Vrbas]], [[Bosna (rijeka)|Bosna]], [[Drina]]), od juga ka sjeveru, odnosno, u slučaju [[Neretva|Neretve]], od sjevera ka jugu, a poseban oblik u krajoliku čine prostrana [[Kraško polje|kraška polja]] na jugozapadu, jugu i jugoistoku ([[Livanjsko polje|Livanjsko]], [[Duvanjsko polje|Duvanjsko]], [[Popovo polje|Popovo]] i druga). Plodna zemlja čini 13,6% površine, a samo 2,96% zemlje upotrebljava se za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]], dok je 83,44% zemlje poljoprivredno gotovo neiskorišteno. U [[Prirodni resursi|prirodne resurse]] ubrajaju se [[ugalj]], [[željezo]], [[boksit]], [[mangan]], [[bakar]], [[hrom]], [[cink]], te [[Drvo (materijal)|drvo]] i znatne [[Voda|vodene mase]]. Rijetki [[zemljotres]]i i poplave čine jedinu ozbiljnu prirodnu opasnost u Bosni i Hercegovini. U najvažnije [[Ekologija|ekološke]] probleme spadaju [[zagađenost zraka]] iz [[Industrija|industrijskih]] postrojenja, opća zagađenost prostora zbog nedostatka opće kulture i ekološke svijesti i intenzivno [[krčenje šume]]. Gotovo je 50% teritorije Bosne i Hercegovine pod [[šuma]]ma. Najveća šumska područja su u [[Srednja Bosna|srednjem]], [[Podrinje|istočnom]] i [[Bosanska krajina|zapadnom]] dijelu Bosne. [[Klima]] je [[Kontinentalna klima|umjereno kontinentalna]] s toplim [[Ljeto|ljetima]] i hladnim [[zima]]ma. Područja s velikom [[Nadmorska visina|nadmorskom visinom]] imaju kratka hladna ljeta i duge, ponekad žestoke zime. U primorju i na jugu zemlje zime su blage i [[Kiša|kišovite]]. === Rijeke i jezera === {{Glavni|Hidrografija Bosne i Hercegovine}} Bosna i Hercegovina obiluje [[rijeka]]ma i jezerima. Sve rijeke pripadaju [[Crno more|crnomorskom]] i [[Jadransko more|jadranskom slivu]]. Najduža je [[Sava]], koja formira znatan dio granice s [[Hrvatska|Hrvatskom]]. Najduža rijeka koja izvire, odnosno nastaje u Bosni i Hercegovini jest [[Drina]], koja je, poput Save, velikim dijelom toka [[pogranična rijeka]], jer formira veći dio granice sa [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavijom]] ([[Republika Srbija (1992–2006)|Srbijom]]). Od dužih rijeka tu su još [[Bosna (rijeka)|Bosna]] (s najvećim unutardržavnim slivom), [[Vrbas]], [[Una]], [[Sana]], [[Ukrina]] i [[Spreča]], koje teku prema sjeveru i pripadaju crnomorskom slivu, dok je na jugu najveća rijeka [[Neretva]], koja je i jedina rijeka koja se ulijeva u [[Jadransko more]]. S površinom 55,8&nbsp;km<sup>2</sup> najveće je jezero [[Buško jezero|Buško]], koje je na granici općina [[Livno]] i [[Tomislavgrad]]a, na nadmorskoj visini 716 m. Akumulacija jezera iznosi 782 miliona m<sup>3</sup> i po tome je jedno od najvećih jezera u Evropi. Veća jezera još su [[Modrac|Modračko]], [[Ramsko jezero|Ramsko]], [[Bilećko jezero|Bilećko]], [[Jablaničko jezero|Jablaničko]], [[Veliko Plivsko jezero|Veliko Plivsko]], [[Blidinje jezero|Blidinje]]. Mnogo je planinskih jezera, uglavnom ledničkog porijekla, a koja posjeduju znatan turistički potencijal, a poznatija su [[Prokoško jezero|Prokoško]] (na [[Vranica|Vranici]]), [[Orlovačko jezero|Orlovačko]], [[Štirinsko jezero|Štirinsko]], [[Bijelo jezero (Zelengora)|Bijelo]] i [[Kladopoljsko jezero]] (na [[Zelengora|Zelengori]]), [[Šatorsko jezero|Šatorsko]] na [[Šator (planina)|istoimenoj]] planini .[[Datoteka:Bosnia_and_Herzegovina_division_1995.png|mini|Podjela SR BiH na općine, stanje prije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]].|214x214px]] == Administrativna podjela == [[Datoteka:Bih dayton sh.png|alt=|mini|170x170px|Podjela BiH nakon [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]].]]Republika Bosna i Hercegovina, prije [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], administrativno se dijelila na [[Općine Bosne i Hercegovine|općine]] i [[Službeni gradovi Bosne i Hercegovine|gradove]]. Broj općina je iznosio 109, a zadnji put je povećan uoči [[Zimske olimpijske igre 1984.|Zimskih olimpijskih igara 1984.]] u [[Sarajevo|Gradu Sarajevu]] kada su se formirale općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] i [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]].<ref name="Pejanović">{{cite journal|last1=Mirko|first1=Pejanović|date=2014|title=Društveno-istorijski razvoj lokalne samouprave u Bosni i Hercegovini U XX stoljeću|url=https://pregled.unsa.ba/index.php/pregled/article/view/353|journal=Pregled|publisher=|volume=|issue=3|pages=27-70|doi=|s2cid=}}</ref> Općine Republike BiH bile su: * [[Sarajevo|Grad Sarajevo]] (10 općina): [[Vogošća]], [[Ilijaš]], [[Ilidža]], [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]], [[Novo Sarajevo]], [[Pale]], [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]], [[Trnovo]], [[Hadžići]] i [[Centar (Sarajevo)|Centar]]. * Ostale općine: [[Banovići]], [[Banja Luka]], [[Bijeljina]], [[Bileća]], [[Bihać]], [[Gradiška|Bosanska Gradiška]], [[Kozarska Dubica|Bosanska Dubica]], [[Bosanska Krupa]], [[Brod (općina)|Bosanski Brod]], [[Novi Grad|Bosanski Novi]], [[Bosanski Petrovac]], [[Šamac|Bosanski Šamac]], [[Bosansko Grahovo]], [[Bratunac]], [[Breza (općina)|Breza]], [[Brčko]], [[Bugojno]], [[Busovača]], [[Cazin]], [[Čajniče]], [[Čapljina]], [[Čelinac]], [[Čitluk]], [[Derventa]], [[Doboj]], [[Donji Vakuf]], [[Drvar]], [[Fojnica]], [[Foča (Republika Srpska)|Foča]], [[Gacko]], [[Glamoč]], [[Goražde]], [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornji Vakuf]], [[Gradačac]], [[Gračanica]], [[Grude]], [[Han-Pijesak]], [[Jablanica]], [[Jajce]], [[Kakanj]], [[Kalesija]], [[Kalinovik]], [[Kiseljak]], [[Kladanj]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Konjic]], [[Kotor-Varoš]], [[Kreševo]], [[Kupres (Federacija Bosne i Hercegovine)|Kupres]], [[Laktaši]], [[Livno]], [[Lopare]], [[Lukavac]], [[Ljubinje]], [[Ljubuški]], [[Maglaj]], [[Modriča]], [[Mostar]], [[Mrkonjić Grad]], [[Nevesinje]], [[Neum]], [[Olovo (općina)|Olovo]], [[Orašje]], [[Odžak]], [[Posušje]], [[Prijedor]], [[Prnjavor]], [[Prozor-Rama|Prozor]], [[Novi Travnik|Pucarevo]], [[Rogatica]], [[Rudo]], [[Sanski Most]], [[Kneževo|Skender Vakuf]], [[Sokolac]], [[Srbac]], [[Srebrenik]], [[Srebrenica]], [[Stolac]], [[Šekovići]], [[Šipovo]], [[Široki Brijeg]], [[Teslić]], [[Tešanj]], [[Tomislavgrad]], [[Travnik]], [[Trebinje]], [[Tuzla]], [[Ugljevik]], [[Vareš]], [[Velika Kladuša]], [[Visoko]], [[Vitez (općina)|Vitez]], [[Višegrad]], [[Vlasenica]], [[Zavidovići]], [[Zenica]], [[Zvornik]], [[Žepče]] i [[Živinice]]. Nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]], administrativna podjela se dosta izmijenila. Prvi nivo podjele postali su [[Administrativna jedinica|entiteti]] ([[Republika Srpska]] i [[Federacija Bosne i Hercegovine]]) i [[Brčko distrikt]] (od 2000), drugi nivo podjele je podjela Federacije BiH na [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantone]], kojih ima 10 i svi imaju uspostavljenu [[Zakonodavna vlast|zakonodavnu]], [[Izvršna vlast|izvršnu]] i [[Sudska vlast|sudsku]] vlast, a tek na trećem je podjela na općine i gradove. Broj gradova se povećao na 34, dok broj općina na 142 (od čega je 79 općina u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]], a 64 u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]), od kojih u [[Sarajevo]] ulaze četiri, a u [[Istočno Sarajevo]] šest. == Politika == [[Datoteka:Flags of Bosnia and herzegovina.JPG|mini|[[Zgrada Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]] === Skupština === {{Glavni|Skupština Republike Bosne i Hercegovine}}[[Skupština Republike Bosne i Hercegovine]] bila je najviše zakonodavno tijelo ustanovljeno [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavom Republike BiH]]. Sastojala se od dva doma (vijeća): [[Vijeće građana Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeće građana]] sa 130 predstavnika i [[Vijeće općina Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeće općina]] sa 110 predstavnika, po jedan za svaku općinu i grad u državi.<ref name="ustav" /> Skupština je u ratnom periodu, do potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], održala 19 sjednica. U radu Skupštine učestvovalo je osam parlamentarnih stranaka i dva nezavisna poslanika. [[Predsjednik Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Predsjednik Skupštine]] u tom periodu bio je [[Miro Lazović]]. Posljednja sjednica Skupštine održana je 27. augusta 1996, prije [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|prvih poslijeratnih izbora]] za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu Bosne i Hercegovine]].<ref name=":02" /> Na područjima koja su se za vrijeme rata nalazila pod kontrolom [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]], zakonodavnu vlast vršila je [[Narodna skupština Republike Srpske]]. Također, nakon što je proglašena [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna]], 28. augusta 1993, njeno Predsjedništvo zajedno s poslanicima [[Hrvati|hrvatskog naroda]] u [[Vijeće općina Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeću općina Skupštine Republike BiH]] donijelo je odluku o formiranju [[Predstavnički dom Hrvatske Republike Herceg-Bosne|Predstavničkog doma Hrvatske Republike Herceg-Bosne]]. Ovo predstavničko tijelo prestalo je postojati nakon formiranja [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i konstituiranja [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Ustavotvorne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine]]. Narodna skupština Republike Srpske je, pak, nastavila postojati i nakon završetka rata kao entitetsko predstavničko i zakonodavno tijelo. ==== Spisak predsjednika skupštine ==== {{Glavni|Spisak predsjednika skupština Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret ! width="180" |Ime i prezime ! colspan="2" |Mandat !Saziv !Stranka |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |'''—''' |[[Datoteka:Momcilo_Krajisnik_crop.jpeg|107x107piksel]] |[[Momčilo Krajišnik]] {{small|(1945–2020)}} |8. april 1992.{{Efn|Skupština Republike BiH je 8. aprila 1992. naslijedila [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštinu SR BiH]], kada je na sjednici [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]] donesena odluka o promjeni naziva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] u novo ime - Republika Bosna i Hercegovina.<ref name=":1"/>|naziv=Napomena 1}} |14. septembar 1992.{{Efn|[[Momčilo Krajišnik]] je službeno bio [[Predsjednik Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjednik Skupštine]] sve do njegovog razriješenja sa dužnosti od strane [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike BiH]] 14. septembra 1992.<ref name=":1"/> Međutim, on se povukao dosta ranije, za vrijeme formiranja [[Narodna skupština Republike Srpske#Historija|paralelnih institucija]] od strane [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] 1991.|naziv=Napomena 2}} | rowspan="4" |[[Prvi saziv Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|I saziv]] |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |'''—''' |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mariofil Ljubić]] {{small|(''vršilac dužnosti'')}}{{Efn|[[Mariofil Ljubić]] je službeno bio Potpredsjednik Skupštine, te je postao vršilac dužnosti Predsjednika Skupštine od dana razriješenja [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]]. Međutim, zbog čestog neprisustva, sjednice je vodio [[Abdulah Konjicija]], Predsjednik [[Vijeće građana|Vijeća građana]].<ref name=":1"/>|naziv=Napomena 3}} | rowspan="2" |14. septembar 1992.{{Efn|naziv=Napomena 3}} | rowspan="2" |januar 1993. |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |'''—''' |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Abdulah Konjicija]] {{small|(''vršilac dužnosti'')}}{{Efn|naziv=Napomena 3}} |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Miro_Lazović.jpg|120x120piksel]] |[[Miro Lazović]] {{small|(1954–)}} |januar 1993. |3. januar 1997. |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |} === Predsjedništvo === [[Datoteka:Presidency of BiH in Sarajevo 2023.01.29 1.jpg|mini|[[Zgrada Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]] {{Glavni|Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine}} [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine]] predstavljalo je najviši izvršni organ države. Činilo ga je 7 članova: 2 [[Muslimani (narod)|Muslimana]], 2 [[Hrvati|Hrvata]], 2 [[Srbi]]na i 1 [[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Ostali]]. Birali su ih punoljetni građani Republike Bosne i Hercegovine, direktnim, tajnim glasanjem i to na mandat u trajanju od 4 godine, koji je bio obnovljiv samo jednom uzastopno.<ref name="ustav"/> Prema [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavu]], Predsjedništvo je za svoj rad odgovaralo građanima i [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupštini]]. Neki od ustavnih zadataka Predsjedništva su:<ref name="ustav"/> * predstavlja Republiku u svijetu, * razmatra pitanja iz oblasti odbrane, državne sigurnosti, društvene samozaštite i međunarodne saradnje, * utvrđuje plan odbrane Republike, * postavlja i opoziva ukazom ambasadore i šefove misija Republike i slično. U početku ratnog perioda dok se Skupština nije mogla redovno sastajati, Predsjedništvo je, u skladu sa ustavnim ovlaštenjima, imalo i zakonodavnu funkciju donoseći uredbe sa zakonskom snagom, koje je Skupština naknadno odobravala.<ref name=":02" /> Nakon [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990 - Predsjedništvo SR BiH|prvih višestranačkih izbora]], [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika Predsjedništva|Predsjednik predsjedništva]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosne i Hercegovine]] i kasnije Republike Bosne i Hercegovine bio je [[Alija Izetbegović]]. ==== Spisak članova Predsjedništva ==== {{Glavni|Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Saziv Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine|I saziv]] !# !Portret !Ime i prezime ! colspan="2" |Mandat !Stranka !Napomena |- ! colspan="7" |[[Muslimani (narod)|Muslimani]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. | |[[Fikret Abdić]] | rowspan="2" |8. april 1992. |20. oktobar 1993. | rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |smijenjen zbog [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna|protivustavnih aktivnosti]] |- |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] |13. oktobar 1996. |Predsjednik Predsjedništva |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Nijaz_Duraković.jpg|115x115piksel|bez okvira]] |[[Nijaz Duraković]] |20. oktobar 1993. |13. oktobar 1996. |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |Zamijenio Fikreta Abdića |- ! colspan="7" |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Stjepan Kljuić]] | rowspan="2" |8. april 1992. |9. novembar 1992. |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |Napustio Predsjedništvo 1992. |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Franjo Boras]] | rowspan="2" |20. oktobar 1993. | rowspan="3" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |Napustio Predsjedništvo 1993. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Miro Lasić]] |9. novembar 1992. |Zamijenio Stjepana Kljuića Smijenjen 1993. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |(1.) | rowspan="2" |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] | rowspan="2" |[[Stjepan Kljuić]] | rowspan="3" |20. oktobar 1993. | rowspan="3" |13. oktobar 1996. | rowspan="2" |Vratio se u Predsjedništvo 1993. Napustio HDZ BiH 1994. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|RS|tamno|BS}}; color:white;" | |[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|RS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Ivo_Komsic_Sarajevo_1353_(cropped).jpg|113x113piksel|bez okvira]] |[[Ivo Komšić]] |[[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]] |Zamijenio Franju Borasa |- ! colspan="7" |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Biljana_Plavsic.JPG|104x104piksel|bez okvira]] |[[Biljana Plavšić]] | rowspan="2" |8. april 1992. | rowspan="2" |9. april 1992. | rowspan="2" |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] | rowspan="2" |Napustio Predsjedništvo 1992. |- |[[Datoteka:Nikola_Koljević_(Никола_Кољевић)_(cropped).jpg|106x106piksel|bez okvira]] |[[Nikola Koljević]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SRSBiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Nenad_Kecmanovic-mc.rs.jpg|103x103piksel|bez okvira]] |[[Nenad Kecmanović]] | rowspan="2" |17. juni 1992. |mart 1993. |[[Savez reformskih snaga Bosne i Hercegovine|SRSBiH]] |Zamijenio Biljanu Plavšić. Smijenjen 1993. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mirko Pejanović]] | rowspan="2" |13. oktobar 1996. | rowspan="2" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |Zamijenio Nikolu Koljevića |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Tatjana Ljujić-Mijatović]] |mart 1993. |Zamijenila Nenada Kecmanovića |- ! colspan="7" |[["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ejup Ganić]] |8. april 1992. |13. oktobar 1996. |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |[[Jugoslaveni|Jugoslaven]] |} === Vlada === {{Glavni|Vlada Republike Bosne i Hercegovine}}[[Datoteka:Sarajevo Tram-261 Line-3 2013-10-14.jpg|mini|[[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine|Zgrada Izvršnog vijeća]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].]][[Vlada Republike Bosne i Hercegovine]] bila je drugi organ [[Izvršna vlast|izvršne vlasti]] Republike BiH u periodu od 1992. do 1997. Naslijedila je [[Izvršno vijeće Skupštine SR Bosne i Hercegovine|Vladu]] [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštine]] [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] 15. juni 1992, kada je konstituisan [[Saziv Vlade Republike Bosne i Hercegovine (Jure Pelivan/Mile Akmadžić)|prvi saziv Vlade RBiH]].<ref name=":12">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> Prema [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavu]], Vlada Republike je za svoj rad odgovarala [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupštini]].<ref name="ustav2">{{cite web|url=http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|title=Ustav Republike Bosne i Hercegovine (Prečišćeni tekst)|date=14. 3. 1993|work=orbus.be|publisher=Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|location=[[Sarajevo]]|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120194132/http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|archive-date=20. 1. 2018|url-status=live|access-date=20. 1. 2018}}</ref> Nadležnosti Vlade bili su da:<ref name="ustav3">{{cite web|url=http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|title=Ustav Republike Bosne i Hercegovine (Prečišćeni tekst)|date=14. 3. 1993|work=orbus.be|publisher=Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|location=[[Sarajevo]]|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120194132/http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|archive-date=20. 1. 2018|url-status=live|access-date=20. 1. 2018}}</ref> * prati stanje i ostvarivanje politike Skupštine Republike i predlaže Skupštini utvrđivanje politike; * predlaže zakone, druge propise i opšte akte i ima pravo da daje mišljenje o predlozima zakona, drugih propisa i opštih akata koje Skupštini podnose drugi ovlašćeni predlagači; * utvrđuje prijedlog razvojne i ekonomske politike Repub­like, prostornog plana Republike, republičkog budžeta, republičkog završnog računa i propisa u oblasti monetarnog, deviznog i kreditnog sistema i kreditne politike; * donosi mjere za ostvarivanje utvrđene razvojne i ekonomske politike Republike; * se stara o sprovođenju politike i izvršavanju zakona, drugih propisa i opštih akata, akata razvojne i ekonomske poli­tike i republičkog budžeta; * donosi uredbe, odluke i druge propise za izvršavanje zakona, drugih propisa i opštih akata koje donosi Republika; * se stara o izvršavanju politike odbrane i o sprovođenju priprema za odbranu u Republici; * usklađuje i usmjerava rad republičkih organa uprave i daje im smjernice za rad radi obezbjeđenja izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata, vrši nadzor nad radom tih organa; * utvrđuje opšta načela unutrašnje organizacije republičkih organa uprave; osniva stručne i druge službe za svoje potrebe i zajedničke službe za potrebe republičkih organa; postavlja i razrješava funkcionere za koje je to određeno zakonom; * ratifikuje međunarodne ugovore čije ratifikovanje ne spada u nadležnost Skupštine Republike; * otvara diplomatska, konzularna i druga predstavništva Republike u inostranstvu i imenuje i opoziva diplomatske, kon­zularne i druge predstavnike Republike koje ne imenuje Predsjedništvo Republike, u skladu sa zakonom; * vrši i druge poslove utvrđene Ustavom i zakonom. ==== Spisak predsjednika vlada ==== {{Glavni|Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret ! width="180" |Ime i prezime ! colspan="2" |Mandat !Saziv !Stranka |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Jure_Pelivan.jpg|107x107piksel|bez okvira]] |[[Jure Pelivan]] {{small|(1928–2014)}} |15. juni 1992. |9. novembar 1992. | rowspan="2" |[[Saziv Vlade Republike Bosne i Hercegovine (Jure Pelivan/Mile Akmadžić)|I saziv]] | rowspan="2" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Mile_Akmadžić.jpg|107x107piksel|bez okvira]] |[[Mile Akmadžić]] {{small|(1928–2014)}} |9. novembar 1992. |august 1993. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Haris_Silajdžić_1995.jpg|109x109piksel|bez okvira]] |[[Haris Silajdžić]] {{small|(r. 1945)}} |29. oktobar 1993. |30. januar 1996. |[[Saziv Vlade Republike Bosne i Hercegovine (Haris Silajdžić)|II saziv]] [[Saziv Vlade Republike/Federacije Bosne i Hercegovine (Haris Silajdžić)|III saziv]] | rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:HasanMuratovic.jpg|116x116piksel|bez okvira]] |[[Hasan Muratović]] {{small|(1940–2020)}} |30. januar 1996. |3. januar 1997. |[[Saziv Vlade Republike Bosne i Hercegovine (Hasan Muratović)|IV saziv]] |} === Ustav === {{Glavni|Ustav Republike Bosne i Hercegovine}} [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine]] je predstavljao najviši državno-pravni akt Republike. Predsjedništvo RBiH je 24. februara 1993. usvojilo tekst Ustava, a objavom u [[Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|Službenom listu]] isti je postao pravosnažan 14. marta iste godine.<ref name="ustavRBiH">{{cite web|url=http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|title=Ustav Republike Bosne i Hercegovine (Prečišćeni tekst)|date=14. 3. 1993|work=Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120194132/http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|archive-date=20. 1. 2018|url-status=live|access-date=28. 2. 2019}}</ref> Dok je bio na snazi, Ustav je mijenjan amandmanski, a zamijenjen je [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom Bosne i Hercegovine]] koji je u stvari Aneks IV. [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]]. Usvajanjem Ustava prestao je važiti dotadašnji [[Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] od 25. februara 1974. godine. Ustav se, iako je predviđeno da se koristi na cijelom području države, zbog ratne situacije koristio samo na teritoriji koja ja bila pod kontrolom [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] i području lojalnom [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vladi Republike Bosne i Hercegovine]]. Ustav se sastojao od 5 dijelova koji su definisali neke od osnovnih oblasti u funkcionisanju države, kao što su odrednice Republike, njeno društveno uređenje i organizaciju kao i nosioce vlasti na državnom nivou. == Simboli == {{Glavni|Simboli Republike Bosne i Hercegovine}} [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|mini|[[Zastava Republike Bosne i Hercegovine]] korištena od 1992. do 1998.]] === Zastava i grb === {{Glavni|Zastava Republike Bosne i Hercegovine|Grb Republike Bosne i Hercegovine}} [[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|mini|146x146piksel|[[Grb Republike Bosne i Hercegovine]] korišten od 1992. do 1998.]] Prvi simboli nezavisne Republike Bosne i Hercegovine, usvojeni 4. maja 1992, a potvrđeni [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavom]] (čl. 8) 14. marta 1993,<ref name="ustav" /><ref>8. aprila 1992. SR BiH preimenovana Uredbom Predsjedništva u RBiH. Uredba o zastavi je objavljena u ─ Službeni list RBiH, br. 4., 20. maj 1992.</ref> bili su zastava i grb. Zastava je bila bijele boje sa grbom u sredini. Bila je [[Pravougaonik|pravogaonog]] oblika, sa omjerom dužine i visine u odnosu 2:1.<ref name="ustav" /> Grb je bio štitastog oblika plave boje podijeljen na dva polja dijagonalnom gredom bijele boje sa po tri ljiljana zlatno-žute boje u svakom polju. Grb je bio istovjetan grbu bosanske dinastije [[Kotromanići|Kotromanić]], [[Tvrtko I, kralj Bosne|Kralja Tvrtka I Kotromanića]] i njegovih nasljednika. Prvi put je zvanično predstavljena 22. maja 1992. ispred zgrade [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] u [[New York]]u. Republika BiH nastavila je s korištenjem ovih simbola i nakon [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] sve do 4. februara 1998, kada je [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik]] [[Carlos Westendorp]], radi neusvajanja nekog od prijedloga zastave u [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine]], proglasio [[Simboli Bosne i Hercegovine|sadašnje simbole]].<ref>{{cite web|url=http://www.historija.ba/d/479-usvojena-aktuelna-zastava-bih/|title=Usvojena zastava Bosne i Hercegovine|website=www.historija.ba|access-date=29. 3. 2018}}</ref> === Himna === {{Glavni|Jedna si jedina}} Zvanična himna Republike Bosne i Hercegovine bila je himna [[Jedna si jedina]]. Tekst je napisao [[Dino Merlin]] na instrumentalu sevdalinke ''[[S one strane Plive]]''. Himna je usvojena 24. novembra 1995. na 300. sjednici [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]] i to u formi teksta i muzike.<ref name="Na današnji dan usvojena himna “Jedna si jedina”, lukavac-x.ba">[http://lukavac-x.ba/bih/na-danasnji-dan-usvojena-himna-jedna-si-jedina.html ''Na današnji dan usvojena himna “Jedna si jedina”, lukavac-x.ba''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131130181425/http://lukavac-x.ba/bih/na-danasnji-dan-usvojena-himna-jedna-si-jedina.html|date=30 Novembar 2013}}; pristupljeno: 15. 12. 2013.</ref><ref name="himna">{{cite web|url=http://www.historija.ba/d/696-usvojena-hima-jedna-si-jedina/|title=Usvojena himna Republike Bosne i Hercegovine:''Jedna si jedina''|website=www.historija.ba|access-date=27. 3. 2018}}</ref><ref name="Na današnji dan usvojena himna “Jedna si jedina”, sarajevski.ba">[http://sarajevski.ba/na-danasnji-dan-usvojena-himna-jedna-si-jedina/16450 ''Na današnji dan usvojena himna “Jedna si jedina”, sarajevski.ba'']; pristupljeno: 15. 12. 2013.</ref> Državnom himnom zadržala se sve do 1998. kada je odlukom [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini]] zamijenjena [[Intermezzo (himna)|sadašnjom himnom Bosne i Hercegovine]].<ref name="himna" /> === Ordeni, odlikovanja i medalje === {{Glavni|Ordeni, odlikovanja i medalje Republike Bosne i Hercegovine}} == Dokumenti == === Pasoš === {{Dvostruka slika|left|Republic of Bosnia and Herzegovina passport (cover).jpg|140px|Republic of Bosnia and Herzegovina passport (front cover).jpg|140px|Verzije [[Pasoš Republike Bosne i Hercegovine|pasoša Republike Bosne i Hercegovine]].}} {{Glavni|Pasoš Republike Bosne i Hercegovine}} U oktobru 1992, printan je ograničen broj [[Pasoš Republike Bosne i Hercegovine|pasoša Republike Bosne i Hercegovine]] i dostupan građanima.<ref>{{cite web|title= Hronologija opsade Sarajeva 1992 – 1996. |url=http://pescanik.net/hronologija-opsade-sarajeva-1992-1996/|publisher=pescanik.net}}</ref> Dokument je omogućavao vlasnicima da legalno uđu ili napuste državu kao i ulazak u druge države. [[Bono|Bono Vox]], frontmen svjetski poznate irske rock grupe [[U2 (grupa)|U2]], dobio je 1997. pasoš u znak zahvalnosti za podršku Republici Bosni i Hercegovini tokom i poslije rata.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/aug/19/bono-bosnian-passport|title=Bono may stripped of Bosnian passport|last=Michaels|first=Sean|date=19. 8. 2009|work=The Guardian|access-date=14. decembar 2021}}</ref> Kako sam kaže, pasoš predstavlja jednu od najznačajnijih dragocjenosti u njegovom posjedu.<ref name=":0"/> Slično njemu, [[Velemajstor (šah)|šahovski velemajstor]] i jedan od najvećih šahista svih vremena, [[Gari Kasparov]], dobio je iste godine počasno državljanstvo Republike Bosne i Hercegovine za "podršku bosanskom narodu tokom rata".<ref>{{Cite web|url=https://oconnorinstitute.org/civic-programs/civic-engagement-activities-events-speaker-series/garry-kasparov/|title=Garry Kasparov: World Chess Legend, Russian Pro-Democracy Leader and Chairman of Human Rights Foundation|website=Sandra Day O'Connor Institute for American Democracy|access-date=14. decembar 2021|archive-date=14. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814071756/https://oconnorinstitute.org/civic-programs/civic-engagement-activities-events-speaker-series/garry-kasparov/|url-status=dead}}</ref> Smatra se da je i [[Osama bin Laden]] imao pasoš Republike Bosne i Herceogvine, koji mu je bio izdat u [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Beču|ambasadi]] u [[Beč]]u 1993.<ref>{{cite web|title= Kratka, ali smrtonosna selefijska tradicija u BiH |url=http://www.bilten.org/?p=10849/|publisher=bilten.org}}</ref><ref>{{cite web|title=I Osama bin Laden ima Bosanski pasos!|url=https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/121/t212a.htm|publisher=bhdani.ba|access-date=12. 3. 2016|archive-date=7. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307011046/https://www.bhdani.ba/portal/arhiva-67-281/121/t212a.htm|url-status=dead}}</ref> Njemački magazin ''Zeitenschrift,'' poznat po krajnje desničarskim i antisemitskim stavovima, te širenju teorija zavjera,<ref>{{Cite book|last=Gugenberger|first=Eduard|title=Weltverschwörungstheorien. Die neue Gefahr von Rechts|last2=Petri|first2=Franko|last3=Schweidlenka|first3=Roman|publisher=Deuticke|year=1998|location=Wien|pages=227}}</ref> navodi da je Osama bin Laden sa pasošem putovao u [[Sarajevo]] da bi se sreo sa tadašnjim [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|predsjednikom Predsjedništva]] Republike Bosne i Hercegovine, [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]] 1994.<ref>{{cite web|title=Bin Laden in Sarajevo |url=https://www.zeitenschrift.com/news/bin-laden-in-sarajevo#.VtlyxRhzr5c|publisher=zeitenschrift.com}}</ref> Službeni dokumenti i pasoši bili su važeći sve do kraja 1997. kada je implementacija [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] stupila na snagu u današnjoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Pasoši Republike Bosne i Hercegovine zamijenjeni su [[Pasoš Bosne i Hercegovine|pasošima]] i [[Lična karta Bosne i Hercegovine|ličnom kartom Bosne i Hercegovine]]. == Oružane snage == [[Datoteka:Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|thumb|125px|desno|Logo [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]].]] === Vojska === {{Glavni|Armija Republike Bosne i Hercegovine}} [[Armija Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH) bila je oružana snaga Republike Bosna i Hercegovina za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. Armija Republike Bosne i Hercegovine je osnovana 15. aprila 1992, a veći dio strukture u općinama s bošnjačkom većinom i političkom vlašću SDA je prenešen iz bivše [[Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovine|Teritorijalne odbrane Bosne i Hercegovine]] (TO BiH). Za prvog komadanta, odnosno za načelnika Glavnog štaba Armije RBiH je izabran general [[Sefer Halilović]], koji će tu funkciju obavljati do 1993. Za zamjenike imenovani su [[Jovan Divjak]] i [[Stjepan Šiber]]. Sjedište GŠ Armije RBiH bilo je u [[Sarajevo|Sarajevu]] i predstavljao je najviši organ u komandnom lancu. Civilna komanda nad Armijom pripadala je Predsjedništvu RBiH. Na vrhuncu svoje moći brojala je sedam armijskih korpusa i preko 200.000 pripadnika. Tokom rata Armija se suočavala sa hroničnim nedostatkom MTS-a, dijelom zbog zatvorenosti granica, ali uglavnom zbog nametnutog [[Embargo na uvoz naoružanja Armiji RBiH|embarga na uvoz naoružanja od međunarodne zajednice]]. Potpisivanjem [[Vašingtonski sporazum|Vašingtonskog sporazuma]], nakon kojeg prestaje [[bošnjačko-hrvatski sukob]], ARBiH i [[Hrvatsko vijeće odbrane]] ujedinjuju snage, te osnivaju [[Vojska Federacije Bosne i Hercegovine|Vojsku Federacije Bosne i Hercegovine]]. Nakon završetka rata i potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] ARBiH je definisana kao [[Bošnjaci|bošnjačka]] komponenta [[Vojska Federacije Bosne i Hercegovine|Vojske Federacije Bosne i Hercegovine]]. Reformom odbrane i ukidanjem dotadašnjih entitetskih vojski, od 1. decembra 2005. unutar [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga Bosne i Hercegovine]] (kao jedna od tri brigade) formiraju se [[Drugi Pješadijski (Rendžerski) Puk|Bosanske rendžere]], baštinici tradicije Armije RBiH. === Paravojske === [[Datoteka:Эмблема "Патриотской лиги" Боснии.png|mini|150x150piksel|Grb [[Patriotska liga|Patriotske lige]].]] ==== Patriotska liga ==== {{Glavni|Patriotska liga}}[[Patriotska liga]] bila je paravojna organizacija koju je osnovao [[general]] [[Sefer Halilović]]. Liga je učestvovala u pripremanju i pružanju otpora srpskim paravojnim jedinicama kao i [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenskoj narodnoj armiji]] (JNA). Bila je veoma skromno materijalno-tehnički opremljena, ali u velikoj mjeri u tom otporu i uspijeva. Kao znak raspoznavanja, pripadnici su koristili amblem na kojem se nalazi [[grb Republike Bosne i Hercegovine]], iznad kojeg piše ''Patriotska liga''. Veoma su značajni doprinosi koje je ova formacija dala u odbrani grada [[Sarajevo|Sarajeva]] i sprječavanju zločina nad građanima Sarajeva. Patriotska liga formalno-pravno prestaje da djeluje osnivanjem [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Bosne i Hercegovine]].<ref name="historija.ba">http://www.historija.ba/d/506-osnovana-patriotska-liga-bih/</ref> [[Datoteka:Эмблема_спецподразделения_"Зеленые_береты".png|desno|mini|154x154piksel|Grb [[Zelene beretke (Bosna i Hercegovina)|Zelenih beretki]].]] ==== Zelene beretke ==== {{Glavni|Zelene beretke (Bosna i Hercegovina) }}[[Zelene beretke (Bosna i Hercegovina)|Zelene beretke]] bile su samoorganizirana paravojna jedinica nastale iz potrebe da se odbrani stanovništvo u mjestima gdje ta odbrana nije bila organizovana od lokalnih vlasti, ili nije bila adekvatna zbog nedostatka državnih oružanih snaga. Sastav ovih jedinica su činili isključivo dobrovoljci. Organizacijom [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]], ljudstvo iz ovih jedinica je prešlo u njen sastav.<ref>{{cite book|author=Swanee Hunt|url=https://archive.org/details/thiswasnotourwar2004hunt|title=This was not our war: Bosnian women reclaiming the peace|publisher=Duke University Press|year=2004|isbn=9780822333555|page=[https://archive.org/details/thiswasnotourwar2004hunt/page/284 284]|quote=Zelene beretke.|access-date=1. 3. 2011}}</ref> Učestvovali su u napadu na kolonu u [[Incident u Dobrovoljačkoj 1992.|Dobrovoljačkoj ulici]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] 3. maja 1992. Jedinici se također pripisuje<ref>{{Cite web|url=https://ivanlovrenovic.com/clanci/sarajevski-dnevnik/milorad-ekmecic-buducnost-gledamo-kroz-tamu-|title=Ivan Lovrenović - Milorad Ekmečić: „Budućnost gledamo kroz tamu“|website=ivanlovrenovic.com|access-date=28. 10. 2023}}</ref> i otmica [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|bosanskohercegovačkog]] historičara i akademika, profesora [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] [[Milorad Ekmečić|Milorada Ekmečića]] u maju 1992. Navodi se da je bio zarobljen i stavljen u kućni pritvor, ali je uspio posredstvom [[Srpska demokratska stranka|SDS]]-a i uticaja koji je imao kod tadašnjeg [[UNPROFOR]]-a biti prebačen na teritoriju pod kontrolom [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS).<ref>{{Cite book|last=Pejanović|first=Mirko|url=https://books.google.ba/books?id=04zV4pqEhLkC&pg=PA78|title=Through Bosnian Eyes: The Political Memoir of a Bosnian Serb|date=2004|publisher=Purdue University Press|isbn=978-1-55753-359-3|pages=77-78|language=en}}</ref> [[Datoteka:Patch_of_the_Croatian_Defence_Forces.svg|desno|mini|140x140piksel|Grb [[Hrvatske odbrambene snage|HOS]]-a]] ==== Hrvatske odbrambene snage ==== {{Glavni|Hrvatske odbrambene snage}}[[Hrvatske odbrambene snage]] (HOS) bile su hrvatska paravojna organizacija, koja je postojala od 1991. do 1993, za vrijeme [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] i [[Rat u Bosni i Hercegovini|Bosni i Hercegovini]]. HOS je bio među prvim organizovanim vojnim jedinicama koje su bile dio otpora srpskim snagama u Bosni i Hercegovini te su uz [[Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovine|Teritorijalnu odbranu BiH]] (TO BiH) i [[Hrvatsko vijeće odbrane]] (HVO), činile glavninu tog otpora.<ref name="HOS Armija BiH">[http://www.hsp1861.hr/vijesti4/030513zp.htm Vjesnik:13 {{Simboli jezika|hr|hrvatski}}]</ref><ref name="HOS Armija BiH (eng)">[http://occidentallibertas.wordpress.com/2011/12/18/croatian-defence-forces-in-b-h/ Croatian Defence Forces in B&H {{Simboli jezika|en|engleski}}]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> HOS u BiH je službeno činio dio [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije BiH]] ali se raspao nakon ubistva zapovjednika HOS-a [[general-major]]a [[Blaž Kraljević|Blaža Kraljevića]].<ref name="HOS Armija BiH" /> U [[Rat u Hrvatskoj|ratu u Hrvatskoj]] djelovali su kao paravojna jedinica sve do integrisanja u [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatsku vojsku]] početkom 1992, prilikom rekonstruisanja vojnih snaga unutar [[Hrvatska|Republike Hrvatske]]. Glavna ideja HOS-a bila je stvaranje [[Velika Hrvatska|Velike Hrvatske]] sa granicama [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne države Hrvatske]] iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]].<ref>''Mi smo apsolutno za jedinstvo hrvatskog naroda i za njegovu zajedničku odbranu, ali smo isto tako za jedinstvo sa muslimanskim narodom. Mi od naše politike cjelovite Bosne i Hercegovine, odn. Hrvatske do Drine ne odustajemo. Svaka druga politika značila bi komadanje Herceg-Bosne i stvaranje nove srpske države s ovu stranu Drine, što bi bila propast za hrvatski muslimanski narod.'' - [[Dobroslav Paraga]] 21. augusta 1992. u uputstvima bojniku [[Darko Kraljević|Darku Kraljeviću]]</ref> == Privreda == {{Glavni|Privreda Bosne i Hercegovine}}[[Datoteka:1000 din BiH Serija I lice.jpg|desno|mini|Novčanica od 1.000 [[Bosanskohercegovački dinar|bosanskohercegovačkih dinara]] iz 1992.]]Uz [[Socijalistička Republika Makedonija|SR Makedoniju]] i [[Socijalistička Republika Crna Gora|SR Crnu Goru]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]] se ubrajala u red siromašnijih republika [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. [[Poljoprivreda]] je uglavnom bila u privatnim rukama, ali posjedi su bili mali i neprofitabilni, dok se hrana uglavnom uvozila. I danas se vide posljedice centralnog planiranja privrede, a glavna je nevolja prevelik broj radnika u industriji. U periodu postojanja [[Socijalizam|socijalizma]] u Bosni i Hercegovini forsirana je teška i vojna industrija, pa je republika imala velik dio jugoslavenskih vojnih postrojenja. Glavni poljoprivredni proizvodi su [[žitarice]], te razne vrste [[Voće|voća]] i [[Povrće|povrća]]. Glavne su industrijske grane proizvodnja [[čelik]]a, [[Ugalj|uglja]], [[Željezo|željeza]], [[automobilska industrija]], [[tekstilna industrija]], proizvodnja [[duhan]]a, [[namještaj]]a i prerada [[Nafta|nafte]]. === Valuta === {{Glavni|Bosanskohercegovački dinar}} [[Datoteka:100000 din BiH lice.jpg|desno|mini|Bosanskohercegovački dinar sa nominalnom vrijednošću od 10 dinara i dodatnim žigom u vrijednosti od 100.000 din. U upotrebi u području [[Travnik]]a.]] Nakon uvođenja bosanskohercegovačkog dinara i zamjene za [[jugoslavenski dinar]], bosanskohercegovački dinar je bio u opticaju na većini teritorije pod kontrolom [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]]. Prva serija bosanskohercegovačkog dinara je bila u opticaju u šest različitih apoena, istog motiva na prednjoj strani a s naizmjeničnim motivom [[Stari most|Starog mosta]] u [[Mostar]]u i modificiranog grba [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] na naličju novčanica. Područja pod hrvatskom kontrolom koristila su [[hrvatski dinar]], a na teritoriji [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] je uveden [[dinar Republike Srpske]], kao platežno sredstvo. Zbog visoke [[Inflacija|inflacije]], štampane su nove novčanice, a zbog nemogućnosti distribucije novih novčanica, u nekim su se dijelovima Republike Bosne i Hercegovine koristili razni novčani [[bon]]ovi, obično novčanice sa nižim apoenima, kojima su bile dodatno pečatom promijenjene nominalne vrijednosti. Nedugo nakon uvođenja, kao platežno sredstvo uvedena je [[njemačka marka]], koja je skoro u potpunosti zamijenila dinar, koji se koristio tek nakon uvođenja [[Bosanskohercegovački dinar#Druga serija|druge serije]] samo na području [[Sarajevo|Sarajeva]]. == Sport == {{Glavni|Sport u Republici Bosni i Hercegovini}} {{Također pogledajte|Bosna i Hercegovina na Olimpijskim igrama 1992.}} Osamostaljenjem od bivše SFR Jugoslavije, osnovani su mnogi državni savezi i formirane reprezentacije u većini popularnijih sportova. Iako su djelovale u ratnom stanju, neke od tih selekcija su učestvovale ne samo u kvalifikacijama već i na nekim prestižnim evropskim i svjetskim takmičenjima. Tako je [[Košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine|Košarkaška reprezentacija Republike Bosne i Hercegovine]] učestvovala na [[Evropsko prvenstvo u košarci - Njemačka 1993.|Evropskom prvenstvu u košarci održanom 1993]]. u [[Njemačka|Njemačkoj]]. Prošavši dvije grupne faze reprezentacija je završila nastup u ''knockout'' fazi i na kraju zauzela 9. mjesto što je ujedno i najbolji rezultat ove državne reprezentacije u historiji. Najbolji strijelac prvenstva bio je upravo košarkaš bosanskohercegovačke reprezentacije [[Sabahudin Bilalović]] sa postignutih 24,6 koševa po utakmici. Najprestižnije takmičenje na kojem su učestvovali sportisti Republike i to neposredno nakon osamostaljenja države svakako su [[Olimpijske igre 1992.|Olimpijske igre održane u Barceloni ljeta 1992]]. Sportski dio delegacije činilo je 10 sportista koji su se takmičili u 6 različitih sportova i ukupno 13 različitih disciplina. Neračunajući posljednji nastup na [[Bosna i Hercegovina na Olimpijskim igrama 2016.|olimpijskim igrama]] to je bio najbrojniji olimpijski tim Bosne i Hercegovine. Prvi nastup bosanskohercegovačkih sportista zabilježen je 31. jula. Većina njih je svoj nastup završila već u kvalifikacijama a najznačajniji rezultat ostvarila je [[Mirjana Horvat]] koja je u takmičenju u [[Streljaštvo|streljaštvu]], u disciplini zračna puška 10 metara, sa osvojenih 419,6 bodova zauzela 8. mjesto u konkurenciji 45 takmičarki. Također bosanskohercegovački sportisti su bili učesnici i [[Bosna i Hercegovina na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskih olimpijskih igara 1994.]] održanih u [[Norveška|norveškom]] [[Lillehammer]]u. U zimskom sportovima, ne toliko popularnim za područje BiH, učestvovalo je ukupno 10 sportista u 8 različitih disciplina. Tokom premijernom učešća sportisti iz RBiH nisu ostvarili zapažene rezultate. Neki od značajnijih uspjeha sportista Republike je i zlatna medalja koju je [[Ženska košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine]], predvođena [[Razija Mujanović|Razijom Mujanović]], osvojila 1993. na [[Mediteranske igre 1993.|Mediteranskim igrama 1993]],<ref>{{cite web|title=Raza Mujanovic se kao lav borila za nasu drzavu|url=http://sport.avaz.ba/kosarka/296100/raza-mujanovic-se-kao-lav-borila-za-nasu-drzavu|website=sport.avaz.ba|access-date=3. 4. 2018}}</ref> održanim u [[Francuska|francuskom]] [[Languedoc-Roussillon]]u. Na istom takmičenju na kojem je nastupilo 95 bosanskohercegovačkih sportista, [[boks]]er [[Almedin Fetahovic]] je osvojio zlatnu medalju u supervelter kategoriji dok je karatist [[Eldin Pekmez]] u kategoriji iznad 80&nbsp;kg osvojio bronzanu medalju.<ref>{{cite web |title=Mediteranske igre 1993. |url=http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1993.pdf |website=web.archive.org (arhivirano s www.cijm.org.gr) |access-date=9. 7. 2018 |archive-date=24. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624021331/http://www.cijm.org.gr/images/stories/pdf/JM1993.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> [[Nogomet u Bosni i Hercegovini|Nogomet]], kao najpopularniji [[sport]] u Bosni i Hercegovini, organiziran je uspostavljanjem nogometnog saveza koji je primljen u punopravno članstvo [[UEFA|UEFA-e]] i [[FIFA|FIFA-e]] 1996. i 1998., respektivno. Prvu neslužbenu utakmicu nogometna reprezentacija novouspostavljene države odigrala je 6. juna 1993. u [[Teheran]]u protiv [[Nogometna reprezentacija Irana|izabrane selekcije Irana]] i ostvarila pobjedu rezultatom 3:1. Prvu službenu utakmicu odigrala je 30. novembra 1995. u [[Tirana|Tirani]] protiv [[Nogometna reprezentacija Albanije|nogometne reprezentacije Albanije]].<ref>{{cite web|title=Prva zvanicna utakmica nogometne reprezentacije BiH|url=http://www.historija.ba/d/144-prva-zvanicna-utakmica-reprezentacije-bih/|website=www.historija.ba|access-date=12. 4. 2018}}</ref> Prva sezona ligaškog takmičenja [[Prva nogometna liga Bosne i Hercegovine 1994/1995.|Republike u najpopularnijem sportu]], zbog ratnog stanja, održano je u sezoni 1994/95. U takmičenju organizovanom kroz četiri regionalne grupe učestvovale su 22 nogometne ekipe a titulu prvog prvaka u nogometu osvojio je [[Zenica|zenički]] [[NK Čelik]]. Taj uspjeh će ponoviti i u naredne dvije sezone. Također, iste sezone održano je i takmičenju u [[Kup Bosne i Hercegovine u nogometu|Kupu Bosne i Hercegovine u nogometu]] gdje je NK Čelik ponovo bio prvi osvajač trofeja. == Svjetska baština == {{Glavni|Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine}}Republika Bosna i Hercegovina postala je članica [[UNESCO]]-a od 12. jula 1993. Na spisku [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] [[Spisak Svjetske baštine u Bosni i Hercegovini|sa područja Bosne i Hercegovine]] nalaze se četiri spomenika: [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] u [[Višegrad]]u, [[Stari most]] u [[Mostar]]u, [[Prašuma Јanj]] kod [[Šipovo|Šipova]] i [[Stećci (svjetska baština UNESCO-a)|Stećci]] koji se nalaze na 20 lokacija u Bosni i Hercegovini. == Obrazovanje == [[Datoteka:Report Card Elementary School (Republic of Bosnia and Herzegovina).jpg|thumbnail|130px|desno|Đačka knjižica učenika osnovne škole iz perioda rata u Bosni i Hercegovini.]] Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] proces obrazovanja, kao bitnog segmenta u razvoju svakog društva, nije izuzev u pojedinim slučajevima, u potpunosti obustavljan ali se izvodio u izrazito teškim uslovima. Suočeno sa nedostatkom kadrova, pomagala i udžbenika, bez adekvatnih i sigurnih prostora za smještaj učenika, sistem obrazovanja je doživio značajnu promjenu pogotovo u područjima koja su se nalazila u blizini direktnih ratnih dešavanja. Konkretno, u [[Opsada Sarajeva|opkoljenom Sarajevu]], škole su radile u raširenim podrumskim učionicama, u naseljima širom glavnog grada i to pod neprekidnim prijetnjama neprijateljskih snajpera i granata,<ref>{{cite web|title=The Heroes of Treca Gimnazija: A War School in Sarajevo, 1992-1995|url=http://www.readings.com.au/products/7047244/the-heroes-of-treca-gimnazija-a-war-school-in-sarajevo-1992-1995|publisher=readings.com.au|access-date=12. 3. 2016|archive-date=3. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503075207/https://www.readings.com.au/products/7047244/the-heroes-of-treca-gimnazija-a-war-school-in-sarajevo-1992-1995|url-status=dead}}</ref> pri čemu se dešavalo da učenici stradaju na putu od kuće ili škole ili obratno. Zavisno od dijela države, uposlenici u školama morali su se prilagoditi ratnim prilikama tako da su se nastave odvijale i u vanškolskim prostorijama, kućama, domovima i drugim objektima društvene zajednice. U nekim mjestima školske zgrade su pretvorene u izbjegličke kampove, bolnice ili vojne objekte. Tokom 1992/93. školske godine, predmeti i nastavni plan i program bili su usko povezani sa onima iz perioda [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SRBiH]], ipak obrazovanje u ratu imalo je mnogo mana, te zbog oštećene infrastrukture i manjka učitelja i nastavnika, obrazovanje je bilo teško za učenike.<ref>{{cite web|title=Devedesete: Rat i nakon rata u Bosni i Hercegovini |url=http://www.6yka.com/novost/77585/devedesete-rat-i-nakon-rata-u-bosni-i-hercegovini|publisher=6yka.com}}</ref> Nazivi škola u Sarajevu su promijenjeni kroz period RBiH, a takvi su ostali i danas. [[Ideologija]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|socijalističke Jugoslavije]] i ''[[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodno-oslobodilačka borba]]'' uništile su prijašnje nazive, pa su tako imena ne-[[Bošnjaci|bošnjačkih]] historijskih ličnosti promijenjena imenima bošnjačkim historijskim osoba, među kojima su i bivši pripadnici ustaškog pokreta. Samo tri škole od 60-ak u glavnom gradu nisu mijenjale imena.<ref>{{cite web|title=STAV – Ko bi gori, sad je doli: Imena sarajevskih osnovnih škola u zagrljaju ideologija|url=http://faktor.ba/stav-ko-bi-gori-sad-je-doli-imena-sarajevskih-osnovnih-skola-u-zagrljaju-ideologija/|publisher=faktor.ba|access-date=12. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307132328/http://faktor.ba/stav-ko-bi-gori-sad-je-doli-imena-sarajevskih-osnovnih-skola-u-zagrljaju-ideologija/|archive-date=7. 3. 2016|url-status=dead}}</ref> == Kultura == {{Proširiti sekciju}} === Muzika === {{Glavni|Muzika tokom rata u Bosni i Hercegovini}} == Praznici i blagdani == {{Glavni|Praznici i blagdani u Bosni i Hercegovini}}Praznici u Republici Bosni i Hercegovini službeno su bili određeni ''Zakonom o praznicima'' (“Službeni list R BiH”, broj 2/92 i 13/94). Osim njega, na snazi su bili i ''Zakon o proglašenju 1. marta Danom nezavisnosti Bosne i Hercegovine'' i ''Zakon o proglašenju 25. novembra Danom državnosti Bosne i Hercegovine'' (“Službeni list R BiH”, broj 9/95).<ref name=":22">{{Cite web|url=http://fmrsp.gov.ba/s/index.php?option=com_content&task=view&id=88|title=Zakonom o praznicima (“Službeni list R BiH”, broj 2/92 i 13/94)|last=|first=|date=|website=fmrsp.gov.ba|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128142154/http://fmrsp.gov.ba/s/index.php?option=com_content&task=view&id=88|archive-date=28. 1. 2019|url-status=dead|access-date=}}</ref> Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], entitet [[Federacija Bosne i Hercegovine]] naslijedila je ove zakone, dok entitet [[Republika Srpska]] i [[Brčko distrikt|distrikt Brčko]] imaju svoje posebne zakone, koji važe samo na nivou te [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|administrativne teritorije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/muls/OMin/Documents/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%20%D0%BE%20%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0%20%D1%83%20%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%20%D0%A1%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%98.pdf|title=Zakon o praznicima Republike Srpske|date=27. 7. 2005|website=vladars.net|publisher=[[Vlada Republike Srpske]]|access-date=20. 6. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://skupstinabd.ba/3-zakon/ba/Zakon%20o%20praznicima%20Brc--ko%20Distrikta%20BiH/000%2019-02%20Zakon%20o%20praznicima%20Brc--ko%20Distrikta%20BiH.pdf|title=Zakon o praznicima Brčko Distrikta BiH|last=|first=|date=29. 11. 2002|website=skupstinabd.ba|publisher=[[Skupština Brčko distrikta]]|access-date=20. 6. 2024}}</ref> === Državni praznici === {| class="wikitable" !Datum !Naziv !Napomena |- |[[1. januar|1.]] i [[2. januar]] |[[Nova godina]] | |- |[[1. maj|1.]] i [[2. maj]] |[[Međunarodni praznik rada|Praznik rada]] | |- |[[1. mart]] |[[Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine]] | |- |[[25. novembar|25. novemar]] |[[Dan državnosti Bosne i Hercegovine]] | |- |[[9. maj]] |[[Dan pobjede nad fašizmom]] |praznuje se radno<ref name=":22" /> |} === Vjerski praznici === {| class="wikitable" !Datum !Naziv !Praznuju |- |1. [[ševval]] |[[Ramazanski bajram]] | rowspan="2" |[[musliman]]i |- |10. [[zul-hidždže]] (2 [[Islamski kalendar|mjeseca]] i 10 dana po završetku [[ramazan]]a) |[[Kurban-bajram]] |- |[[24. decembar|24.]] i [[25. decembar]] |Badnji dan i katolički [[Božić]] | rowspan="2" |[[Katoličanstvo|katolici]] |- |Promjenjiv (v. [[Računanje datuma Uskrsa|računanje]]) |[[Uskrs]] |- |[[6. januar|6.]] i [[7. januar]] |Badnji dan i pravoslavni [[Božić]] | rowspan="2" |[[Pravoslavlje|pravoslavci]] po [[Julijanski kalendar|Julijanskom kalendaru]] |- |Promjenjiv (v. [[Računanje datuma Uskrsa|računanje]]) |[[Uskrs|Vaskrs]] |} == Također pogledajte == {{BiHPortal}} *[[Historija Bosne i Hercegovine]] *[[Rat u Bosni i Hercegovini]] *[[Bosna i Hercegovina]] *[[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Bosnia and Herzegovina}} {{BiH po temama}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{Jugoslavenska hronologija}} [[Kategorija:Republika Bosna i Hercegovina|*]] [[Kategorija:Historija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historijska geografija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1992.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 1995.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Države nastale raspadom Jugoslavije|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:1990-e u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bivše države na Balkanu]] [[Kategorija:Bivše republike u Evropi]] ez1185d04y419ot93kl3zkd117dnb9l Nevidna voda 0 25362 3923283 3750192 2026-08-31T19:34:46Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923283 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Nevidna voda''' najdublja je do sada istražena jama na [[dinara|dinarskom masivu]] i u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Smještena je 2 kilometra od granice Bosne i Hercegovine sa [[Hrvatska|Republikom Hrvatskom]], na platou iznad sela Odžak u općini [[Livno]], [[Kanton br. 10|kanton Hercegbosanski]]. Jama ima dva ulaza koji čine najniži dio kraške udoline i nalaze se na oko 1.200 metara iznad mora. Manji ulaz ima dimenzije 20x30 m, a veći 30x50 m. Impresivnom ulaznom vertikalom od 163 m stiže se na policu s Nevidnim jezerom po komu je i cijela jama dobila ime. Slijede još dvije vertikale od 82 i 142 m do ulaza u Mosoraški meandar. Meandar nastavlja nizom skokova od 2 do 5 m do nove vertikale od 28 metara. Slijedi Mihovilov i Velebitaški meandar. U jami je od 250 m dubine prisutan stalni vodeni tok, dok je za vrijeme kiša cijeli objekt hidrološki vrlo aktivan. Sa istraživanjem se stalo na dubini od -653 metra gdje se nalazi jezero dublje od 20 m koje se sastoji od dva dijela: prvog površine 40x15 m eliptičnog oblika, te drugog zakrivljenog površine 30x12m. Jezera su međusobno spojena manjim prolazom u razini vode duljine oko 4 m, te velikim otvorom dimenzija 15x20 m u stropu završne dvorane, tako da zid između njih čini prirodni most. Temperatura jezera je 8 [[°C]]. U jezeru su primjećene potopljene sige, što ukazuje na mogućnost da voda u jezero dolazi iz ponora u rubu [[Livanjsko polje|Livanjskog polja]]. Do otkrića Nevidne vode najdubljom jamom u Bosni i Hercegovini smatrala jama Jojkinovac na [[Grmeč]]u sa oko 460 metara dubine. Nevidnu vodu istražuju Speleološki odsjeci Mosor, Split, Sv. Mihovil i Velebit (Komisija za speleologiju Hrvatskog planinarskog saveza) po kojima su i meandri u jami dobili ime. == Vanjski linkovi == * [http://public.carnet.hr/speleo/nevidnavoda/index.html Nevidna voda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813120108/http://public.carnet.hr/speleo/nevidnavoda/index.html |date=13. 8. 2008 }} * http://www.pdimber.com/pd/index.php?option=com_content&view=article&id=175:nevidna-voda-653m&catid=43:speleoloska&Itemid=60 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091021035755/http://www.pdimber.com/pd/index.php?option=com_content&view=article&id=175:nevidna-voda-653m&catid=43:speleoloska&Itemid=60 |date=21. 10. 2009 }} * https://web.archive.org/web/20160630060345/http://picasaweb.google.com/speleomosor/NevidnaVodaJurisNaSonde * https://web.archive.org/web/20120714122522/http://www.speleologija.hr/nevidnavoda/index.html * http://bib.irb.hr/prikazi-rad?rad=434226{{Mrtav link}} * http://europamagazine.info/nevidnavoda.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304124254/http://europamagazine.info/nevidnavoda.htm |date=4. 3. 2016 }} {{Pećine u Bosni i Hercegovini}} [[Kategorija:Livno]] [[Kategorija:Geografija Bosne i Hercegovine]] 09zbcst8ufnm57bny7jw9z3l3ai24kd Infekcija 0 26731 3923276 3775598 2026-08-31T18:13:53Z Animalsandpets1 168970 Ispravka nepravilno napisanih riječi i strukture teksta 3923276 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | naziv = Infekcijska bolest | sinonimi = <!-- ili |sinonim= --> | slika = Malaria.jpg | veličina_slike = | alt = | opis_slike = [[Plazmodij]] [[malarija|malarije]] | izgovor = | specijalnost = <!-- sa Wikipodataka ili vrijednost unesena u šablon --> | simptomi = | komplikacije = | pojava = | trajanje = | vrste = | uzroci = <!-- ili |uzrok= --> | rizici = <!-- ili |rizik= --> | dijagnoza = | diferencijalna_dijagnoza = | prevencija = | liječenje = <!-- ili |tretman= --> | lijek = | prognoza = | frekvencija = | smrtnost = }} '''Infekcija ''' je invazija organizma domaćina stranim organizmom koji uzrokuje bolest [[tkivo (biologija)|tkiva]] domaćina, njegovo umnožavanje te reakciju domaćina na tkiva tih organizama i na [[otrov]]e koje oni proizvode.<ref>http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/infection Definicija "zaraze" iz nekoliko medicinskih rječnika</ref> [[Infektivne bolesti]] su poznate i kao prenosive bolesti ili zarazne bolesti, tj. [[bolest]]i koje nastaju putem infekcija.<ref>Kayser F. H, Bienz K. A., Eckert J., Zinkernagel R. M. (2005): Medical microbiology. Georg Thieme Verlag, Stuttgart, {{ISBN|3-13-131991-7}}.</ref> Prema tome, pojam infekcija (zaraza) podrazumijeva štetan prodor i multiplikaciju nekog biološkog agensa ([[mikroorganizam|mikroorganizma]]) u tijelu domaćina. Makroorganizmi su višećelijske biljke, životinje i ljudi. Porijeklo riječi je od [[latinski jezik|lat.]] ''infiere'' - umrljati, pokvariti i još od antičkih vremena je korištena pri opisivanju bolesti. Pojam je u upotrebi otprilike od 14. stoljeća, epidemija kuge i primjene [[karantena|karantene]]. ==Uzroci== Infekcije su uzrokovane [[infektivni agens|infektivnim agensima]], uključujući [[virus]]e, [[viroid]]e, [[prion]]e, [[bakterija|patogene bakterije]], [[protozoa|protozoe]], [[nematoda|nematode]], kao što su [[parazit]]ske [[oble gliste]] i [[trihina]], [[insekt]]i, kao što su [[zglavkar]]i, [[grinja|grinje]], [[buha|buhe]] i [[uš]]i, [[gljiva|gljivice]], [[lišaj]]i i drugi [[makroparazit]]i, kao što su [[pljosnati crv]]i i drugi [[helmint]]i. Domaćini se bore s infekcijama koristeći svoj [[imuni sistem]]. [[Sisar]]ski domaćini reagiraju na infekcije [[urođeni imuni sistem|urođenim]] odgovorima, koji često uključuju [[upala|upale]], a zatim je [[adaptivni imunitet|adaptivni]] odgovor.<ref>Signore A. (2013): About inflammation and infection. EJNMMI Research, 8 (3): http://www.ejnmmires.com/content/pdf/2191-219X-3-8.pdf.</ref> [[Datoteka:Cholera bacteria SEM.jpg|mini|desno|Bakterije kolere]] Kada inficira organizam domaćina, uzročnik infekcije se njime koristi kako bi se mogao razvijati i razmnožavati, obično na štetu domaćina. Uzročnici infekcije ili [[patogen]]i ometaju normalno funkcioniranje organizma domaćina što može imati negativne posljedice poput hroničnih rana koje ne zarastaju, [[gangrena|gangrene]], gubitka ekstremiteta i čak smrti. Upala je jedna od reakcija na infekciju. Patogenima se obično smatraju mikroskopski organizmi i, pored gore navedenih, tu su i razne vrste parazita i gljivica. [[Medicina]] infektivnih bolesti se bavi izučavanjem patogena i infekcija. Dakle, infekcije su uzrok zaraznih bolesti ali svaka infekcija neće uvijek izazvati bolest. Više je faktora koji imaju utjecaj na to: Karakteristike samog mikroorganizma - patogena: * zaraznost, * prodornost, * upornost, * vitalnost, * virulentnost, * patogenost. Dakle, bitni su faktori poput načina ulaska mikroorganizma u tijelo domaćina, početni broj mikroorganizama i njihova moć. Npr. stafilokoke su obično bezazalene kada se nalaze na koži, ali ako dopru u sterilna područja unutar organizma kao što su zglobovi ili trbušna maramica tada uzrokuju velike probleme domaćinu. Karakteristike makroorganizma - domaćina i njegovog imunog sistema: * ''snaga'' imuniteta uopće, * trenutna snaga imuniteta, * karakteristike okoline Ovdje možemo ubrojati [[klima]]tske uslove ali i socio-ekonomske uslove u kojima živi napadnuti organizam (i patogen). [[Datoteka:Herpes simplex virions, TEM.jpg|mini|desno|Herpes simplex]] Podjela infekcija prema [[simptom]]ima: * infekcije kod kojih se ne javljaju vidljivi simptomi bolesti, * infekcije sa slabo izraženim simptomima, * infekcije sa vidljivo izraženim kliničkim simptomima. Samo ovaj posljednji tip se računa kao zarazna bolest. ==Infekcije prema uzroku== I bakterijske i virusne infekcije mogu uzrokovati slične simptome u koje se mogu ubrojati osjećaj slabosti, povišena tjelesna temperatura i drhtanje. Ponekad je i medicinskom osoblju teško utvrditi šta je uzrok određene infekcije. Veoma je važno uočiti razliku između infekcija prema njihovom uzroku kako bi se odredio adekvatan tretman i [[terapija]]. Virusne infekcije se ne mogu izliječiti primjenom [[antibiotik]]a. {|class="wikitable" |+Poređenje virusnih i bakterijskih infekcija |- ! Karakteristike ! Virus ! Bakterija |- || Tipski simptomi | Virusne infekcije obično pogađaju cijeli sistem, odnosno više organa istovremeno: curenje nosa, začepljenje sinusa, kašalj, bolovi u tijelu itd. Ponekad pogađaju samo jedan dio tijela kao kod [[konjuktivitis]]a i herpesa. Nema mnogo virusnih infekcija koje su bolne, a herpes je jedna od njih. Bol se može opisati kao svrab ili pečenje. | Klasični simptomi bakterijske infekcije se manifestuju lokalno: crvenilo, toplota, otok i bol. Bol je upravo značajan simptom koji se javlja samo u pogođenom dijelu tijela. Npr. ako se posječemo i rana se zarazi bakterijama, tu ćemo i osjećati bol. Bol u grlu izazvan bakterijskom infekcijom često je više izražen na jednoj strani grla. Isto je i kod ušiju, ako je u pitanju samo jedno onda je uzrok zaraze vjerovatno bakterijski. Gnojne infekcije nisu uvijek bakterijske. |- | Uzrok || Patogeni virusi || Patogene bakterije |} ==Kolonizacija== Pod kolonizacijom ovdje podrazumijevamo naseljavanje i opstanak mikroorganizama u tijelu domaćina. Svi makroorganizmi ili višećelijski organizmi su u određenoj mjeri kolonizirani od strane vanjskih organizama i u većini slučajeva njihovo prisustvo nije štetno ili je čak i korisno za domaćina. Ovdje se mogu spomenuti anaerobne (nije im potreban [[kisik]] za [[život]]) bakterije koje koloniziraju crijeva sisara i stafilokoke koje žive na koži. Nijedan od ovih primjera ne predstavlja infekciju. Ali, razlika između kolonizacije i infekcije je samo stvar okolnosti. Nepatogeni organizmi u određenim uslovima mogu postati patogeni. S druge strane, čak i najzarazniji patogeni ne mogu izazavati infekciju ako nisu ispunjeni potrebni uslovi. Neki od primjera su i bakterije ''[[Corynebacteria]]'' i ''[[viridans streptococci]]'' koje spriječavaju prodor i kolonizaciju patogenih bakterija i tako ostvaruju [[simbioza|simbiotički]] odnos sa domaćinom, sprječavajući infekcije i pospješujući zarastanje rana. ==Reakcija imunog sistema na infekciju== [[Datoteka:Acral gangrene due to plague.jpg|mini|desno|Gangrena prstiju uzrokovana kugom]] Reakcije mogu biti različite i u mnogome zavise od toga da li je organizam inficiran datim mikroorganizmom: * po prvi put - primarna infekcija, ili * je infekcija ponovljena. Obično se nakon primarne infekcije razvije imunitet na dati patogen. Kada taj isti patogen ponovo (u određenom vremenskom okviru) dospije u imunizirani organizam, neće doći do pojave bolesti. ===Primarna infekcija=== Kada dati mikroorganizam po prvi put napadne makroorganizam, imuni sistem se suočava sa problemom sa kojim se nikada ranije nije ''sreo''. Tada se pokreću: * neodređene mjere hitne odbrane; * a zatim se poduzimaju prefinjeni sistemi odbrane kojim se prvo identifikuje vrsta mirkoorganizma-napadača a onda ga se označava antitijelima. Na kraju, specijalizirane ćelije u makroorganizmu neutralizuju i razgrađuju uljeza. Ovaj proces traje prilično dugo; od nekoliko dana do nekoliko sedmica. Ako je napadač veoma zarazan i štetan, žrtva može izgubiti život prije nego što razvije adekvatnu odbranu. Ako ipak preživi do formiranja potrebnih antitijela imuni sistem će ga izliječiti. Dakle, primarne infekcije mogu biti kritične. ===Ponovljene infekcije=== Infekcija mikroorganizmom od koga se makroorganizam već jednom odbranio biće tek malo ili nimalo primijećena. Antitijela koja još patroliraju naokolo (odnosno uskladištena u limfnim čvorovima) već za par sati identificiraju uljeza te ga specijalizirane ćelije uništavaju i razgrađuju prije nego uspiju nanijeti štetu. Ovako se u stvari stiče imunitet. ==Prevencija i liječenje infekcija== [[Datoteka:Influenza Vaccination 1976.jpg|mini|desno|Vakcinacija protiv gripe]] [[Datoteka:EM of influenza virus.jpg|mini|desno|Virus gripe]] [[Datoteka:Somali boy receives a polio vaccination.jpg|mini|desno|Vakcinacija protiv poliomijelitisa]] Prevencija i liječenje infekcija je hiljadama godina bilo neriješeno pitanje za ljudski rod pa i za savremenu medicinu. Tek nekoliko generacija unazad počinje stvarno razumijevanje mehanizama nastanka, djelovanja i širenja infekcija i tek od skora imamo na raspolaganju metode i lijekove protiv mnogih bolesti koje su u prošlosti mučile čovjeka (kuga, boginje, tetanus, malarija, itd.). I ovdje je bitno naglasiti važnost higijene, kako lične tako i higijene stanovanja, življenja i okoline. Nažalost, u zaostalim dijelovima svijeta blagodati medicine nisu svima dostupne. Jedno zdravo životno okruženje podrazumijevalo bi sljedeće: * Kontrola i održavanje izvora i sistema za prijenos i distribuciju vode za piće. * Izgradnja i održavanje sistema za odvođenje, filtriranje i tretiranje otpadnih voda. * Sistem prikupljanja, odvoženja, odlaganja i uništavanja (ili recikliranja) čvrstog otpada. * Adekvatan pravni okvir kojim se regulira proizvodnja i kvalitet hrane, njen transport i relevantne kontrole i inspekcije. * Educiranje stanovništva o značaju održavanja higijene. * Prevencija i kontrola od mogućih opasnosti kod uzgoja životinja za prehranu (prenošenja [[zoonoza]] putem parazita i sl.). Moderna medicina na raspolaganju ima brojna sredstva i metode sprečavanja odnosno liječenja infekcija: * Vakcinacije * Antibiotici *Hemioterapeutici * Fungicidi, antiprotozioci, virostatici (Još nemamo efikasne lijekove protiv infekcija kao što su hepatitis ili malarija. Ono čime raspolažemo ima tek vrlo ograničenu primjenu i efekat.) * Stimulatori imuniteta ([[Interferon]]). ===Aktivna vakcinacija=== Kod aktivne vakcinacije makroorganizam se izlaže određenom mikroorganizmu kome je ljudskom intervencijom oduzeta sposobnost izazivanja bolesti. Naravno, imuni sistem to "ne zna" te pokreće sve mjere radi identifikovanja, označavanja i neutralisanja ovog ''jalovog'' uljeza. Moguće je da pacijent osjeti manje simptome imunološke reakcije (glavobolja, povišena temperatura, nelagoda) ali pošto se klica neće razmnožavati, neće biti ni drugih simptoma. Ukratko, aktivna vakcinacija je simulacija infekcije i ima ulogu prevencije. ===Pasivna vakcinacija=== Kod ove vrste vakcinacije određena antitijela se unose u organizam u terapeutske svrhe (ne preventivne kao kod aktivne vakcinacije). Ova antitijela će označiti ciljanog uljeza i tako omogućiti njegovu neutralizaciju. Protiv nekih mikroorganizama može se istovremeno primijeniti aktivna vakcinacija (prevencija) i pasivna vakcinacija ako se sumnja da je infekcija nastupila (npr. [[tetanus]]). Majčino mlijeko sadrži antitijela stvorena u tijelu majke prirodnim, imunim putem i putem vakcinacije. Dojenje predstavlja odličnu zaštitu od mnogih infekcija. Majčino mlijeko, dakle, sadrži širok spektar pasivnih "vakcina". Međutim, pasivne vakcinacije antitijelima garantiraju imunitet tek tokom nekoliko sedmica. Pošto se ne formiraju ćelije sa ''sjećanjem'' imunitet nestaje sa razgradnjom antitijela. ==Epidemiologija== [[Datoteka:Infectious and parasitic diseases world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|upright=1.1|Korigirana starost pri invalidnosti na 100.000 stanovnika u [[2004]].<ref>{{Cite web|url=http://www.who.int/entity/healthinfo/global_burden_disease/gbddeathdalycountryestimates2004.xls |title=Age standardized DALYs per 100,000 by cause, and Member State, 2004 |author=World Health Organization |date=1. 2. 2009}} </ref>{{refbegin|2}} {{legend|#b3b3b3|Nema podataka}} {{legend|#ffff65|≤250}} {{legend|#fff200|250-500}} {{legend|#ffdc00|500-1000}} {{legend|#ffc600|1000-2000}} {{legend|#ffb000|2000-3000}} {{legend|#ff9a00|3000-4000}} {{legend|#ff8400|4000-5000}} {{legend|#ff6e00|5000-6250}} {{legend|#ff5800|6250-12500}} {{legend|#ff4200|12500-25000}} {{legend|#ff2c00|25000-50000}} {{legend|#cb0000|≥50000}} {{refend}}]] U [[2010]], oko 10 miliona ljudi je umrlo od infekcijskih bolesti.<ref>[http://www.cbc.ca/news/1.2802071 Could Ebola rank among the deadliest communicable diseases?] CBC News.</ref> [[Svjetska zdravstvena organizacija]] prikuplja podatke o globalnoj smrtnosti po kodiranim kategorijama [[ICD|Međunarodnoj klasifikacije bolesti]] (MKB, eng. ICD). Sljedeća tabela donosi vrh top-liste smrtnosti od infekcijskih bolestiu [[2002]], upoređenu sa podacima iz [[1993]]. godine. {| class="wikitable" style="font-size:100%; " |+ '''Mortalitet u svijetu uzrokovan infekcijskim bolestima'''<ref>{{cite web | title=The World Health Report (Annex Table 2) | url=http://www.who.int/whr/2004/annex/topic/en/annex_2_en.pdf |format=PDF | year=2004}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.who.int/whr/1995/en/whr95_ch1_en.pdf | year=1995 | title=Table 5 |format=PDF}}</ref><br> <br> ! Rang|| Uzrok smrti || Smrtnost u [[2002]].<br /> (u milionima) || Postotak<br /> svih smrti|| Smrtnost u [[1993]].<br /> (u milionima)|| Rang [[1993]]. |- style="background:#ffdead;" ||N/A|| style="background:#ffdead;"| Sve infekcijske bolesti || style="background:#ffdead;"|14.7 || style="background:#ffdead; text-align:center;"|25.9% || style="background:#ffdead;"| 16.4 || style="background:#ffdead; text-align:center;"|32.2% |- | 1 ||[[Infekcija donjih disajnih puteva|Infekcije donjih disajnih puteva]], [[upala pluča|upalu pluća]], [[gripa|gripe]] i [[bronhitis|akutni bronhitis]]. ||3.9 || style="text-align:center;"|6.9%||4.1||1 |- | 2 |||[[HIV]]/[[AIDS]] ||2.8 || style="text-align:center;"|4,9% || 0,7||7 |- | 3 ||[[Gastroenteritinalne bolesti]]: [[Diareja]], [[kolera]], [[botulizam]] i ''[[Escherichia coli|E. coli]]''<br> (da navedemo samo neke). [[Crijevne infekcijske bolesti]] ||1.8 || style="text-align:center;"|3,2% ||3,0||2 |- | 4 ||[[Tuberkuloza]] (TB)|| 1,6 || style="text-align:center;"|2,7% ||2,7 ||3 |- | 5 ||[[Malarija]] ||1,3 || style="text-align:center;"|2,2% ||2,0 ||4 |- | 6 || [[Boginje]] ||0,6 || style="text-align:center;"|1,1% ||1,1 ||5 |- | 7 ||[[Veliki kašalj]] ||0,29|| style="text-align:center;"|0,5% ||0,36 ||7 |- | 8 ||[[Tetanus]] ||0,21 || style="text-align:center;"|0,4% ||0,15 ||12 |- | 9 ||[[Meningitis]]||0,17 || style="text-align:center;"|0,3% ||0,25 ||8 |- | 10 ||[[Sifilis]]||0,16 || style="text-align:center;"|0,3% ||0,19 || 11 |- | 11 ||[[Hepatitis B]] ||0,10 || style="text-align:center;"|0,2% ||0,93 || 6 |- | 12-17 ||[[Tropska bolest|Tropske bolesti]] (6), uključujući [[bolest čago]], [[denga groznica|denga groznicu]], [[filarijaza|limfnu filarijazu]], [[lajšmanijaza|lajšmanijazu]], [[onkocerkijaza|onkocerkijazu]], [[šistosomijaza|šistosomijaze]] i [[tripanozomijaza|tripanozomijazu]] ||0,13 || style="text-align:center;"|0,2% ||0,53 ||9, 10, 16-18 |- | style="text-align:left;" colspan=6| {{small|''Napomena: Ostali uzroci smrti uključuju majčinske i perinatalnr poremećaje (5,2%), nedostatak hrane, odnosno gladovanje (0,9%),<br/> nezarazne bolesti (58,8%) i ranjavanja (9,1%).''}} |} Prva tri pojedinačna agensa (bolesti ubica), su [[HIV]]/[[AIDS]], [[tuberkuloza]] i [[malarija]]. Dok se broj smrtnih slučajeva zbog skoro svake bolest smanjuje, smrtnost zbog HIV-a/AIDS-a se povećala četiri puta. Dječje bolesti uključuju [[pertusis]], [[poliomijelitis]], [[difterija|difteriju]], [[boginje]] i [[tetanus]]. Kod djeca također veliki postotak smrtnosti je zbog bolesti donjih respiratornih putva i dijareje. U [[2012]]. godini, oko 3,1 miliona ljudi je umrlo zbog infekcija donjih disajnih puteva, što ih čini četvrtim vodećim uzrokom smrti u svijetu.<ref>[http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/ The top 10 causes of death], The top 10 causes of death, maj 2014.</ref> ==Također pogledajte== *[[Bolest]] *[[Parazit]] *[[Virus]]i *[[Bakterija]] *[[Zoonoza]] *[[Protozoa]] *[[Insekt]] ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Infectious diseases and disorders}} * [http://ecdc.europa.eu/ Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131031091012/http://ecdc.europa.eu/ |date=31. 10. 2013 }} * [http://www.cdc.gov/ Američki centri za kontrolu i prevenciju bolesti] * [http://www.idsociety.org/ Društvo za infektivne bolesti Amerike] (IDSA) * [http://www.msdsonline.com/resources/msds-resources/free-safety-data-sheet-index/ Indeks infektivnih bolesti] Agencije za javno zdravstvo Kanade (PHAC) * [https://web.archive.org/web/20070817112159/http://www.vrc.nih.gov/ Centar za istraživanje vakcina]. * [https://web.archive.org/web/20180830220529/http://www.infectionwatch.info/ Infekcije] - izvori informacija * [http://www.journals.elsevier.com/microbes-and-infection/ Mikrobi i infekcije] (žurnal) * [http://www.woundsite.info/ Knowledge source for Health Care Professionals involved in Wound management]{{Mrtav link}} www.woundsite.info * [http://www.cbc.ca/news/1.2802071 Table: Global deaths from communicable diseases, 2010] - Canadian Broadcasting Corp. {{Medicinski izvori | DiseasesDB =28832 | ICD10 = {{ICD10|A|00||a|00}}-{{ICD10|B|99||b|99}} | ICD9 = {{ICD9|001-139}} | ICDO = | OMIM = | OMIM_mult = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | eMedicine_mult = | MeshID = D003141 }} {{DEFAULTSORT:Infection}} [[Kategorija:Zarazne bolesti]] [[Kategorija:Epidemiologija]] [[Kategorija:Medicina]] qa3un9a9o6iz0cw7066b0clho2f7779 Nunčaku 0 29424 3923290 3833179 2026-08-31T21:05:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923290 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Nunčake''' ili '''čake''' ([[Engleski jezik|en.]]: nunchaku ili nunchucks; [[Kineski jezik|kineski]]: 雙節棍, ''shuāng jié gùn''; 兩節棍, ''liǎng jié gùn'' "Dual Section Staff"; 二節棍, ''èr jié gùn'' "Two Section Staff"; [[Japanski jezik|jap.]]: ヌンチャク ''nunchaku''; 梢子棍, ''shōshikon'' "Boatman's staff"; 双節棍, ''sōusetsukon'' "Paired sections staff"; 二節棍, "Two section staff") je [[oružje]] [[borilačke vještine|borilačkih vještina]] [[kobudo]]vog seta oružja i sastoji se od dva štapića spojena na krajevima sa kratkim lancem ili kanapom. Ostala Kobudo oružja su [[Sai (oružje)|sai]], [[tonfa]], [[Bo (oružje)|bo]], [[eiku]], [[tekko]], [[Tinbe-Rochin|tinbe-rochin]], [[surujin]], i [[Kama (oružje)|kama]]. [[Sansetsukon]] je slično oružje sa tri štapića spojena na lance umjesto dva. [[Datoteka:Nunchaku.JPG|mini|350p|Različiti tipovi nunčakua.]] == Legalnost == Posjedovanje nunčakua nije legalno u mnogim zemljama uključujući [[Kanada|Kanadu]], [[Njemačka|Njemačku]], [[Danska|Dansku]] (*), [[Švedska|Švedsku]] (*), [[Norveška|Norvešku]], [[Belgija|Belgiju]], [[Holandija|Holandiju]] (*), [[Poljska|Poljsku]] (*), [[Mađarska|Mađarsku]] (**), [[Švicarska|Švicarsku]] (*), [[Španija|Španiju]], [[Francuska|Francusku]] (**) [[Hrvatska|Hrvatsku]] i [[Velika Britanija|Veliku Britaniju]] (zakoni protiv nunčakua u [[Velika Britanija|UK]] su donekle popustili od 1991, ali prikaz nunčaki u medijima se još uvijek cenzoriše). Legalnost u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Državama]] zavisi od jedne do druge savezne države, npr. lično posjedovanje nunčakua je nelegalno u New York-u, Arizoni, Kaliforniji i Massachusetts, ali u drugim državama posjedovanje nije kriminalno. Legalnost u [[Australija|Australiji]] je također određeno individualnim zakonima države. U ''New South Wales''-u, oružje je na ograničenoj listi i može biti nabavljeno samo uz dozvolu nadležnih. * (*) - spužvene ''[[Softnunchaku]]'' nunčaku namijenjene treniranju su dozvoljene * (**) - nunčake su dozvoljene da se posjeduju ali ne i da se nose u javnosti, nošenje na trening mora da se vrši torbom == Historija == Iako tačno porijeklo nunčakua nije poznato (kao s većinom oružja u historiji), najvjerovatnije je bilo izumljeno u [[Kina|kini]] ili [[Okinava|okinavi]]. Japanska riječ nunčaku dolazi od [[Min Nan]] riječi ng-chiat-kun (兩節棍). Uobičajeno je mišljenje da je nunčaku u početku bio kratka alatka namijenjena obradi riže, tj. odvajanju zrna od stabljike. Druga teorija navodi da su nunčaku bile razvijene od strane učitelja i učenika škola borilačkih vještina, zbog toga što ih je (podijeljene u tri dijela) bilo lakše sakriti od predstavnika vlasti. Također je moguće da je oružje razvijeno kao odgovor na zabranu oružja sa oštrim ivicama donesenu po invaziji Satsume na Okinavu (u XVII vijeku). I na kraju moguće je da su nunčake razvili i sami seljaci, kojima je bilo zabranjeno korištenje tada konvencionalnog oružja, poput strijela i noževa, tako da su koristili njima dostupne alatke kao oružje. Nunčaku kao oružje je dobilo na popularnosti od kako ih je majstor borilačkih vještina [[Brus Li|Bruce Lee]] koristio ih u svojim filmovima 1970tih. Majstori borilačkih vještina ga smatraju ograničenim oružjem. Kompleksne i teške za upotrebu, nunčake nemaju domet bo-a (borilačka motka duga 1,82&nbsp;cm), niti prednosti oštrih ivica mača. Također velika je mogućnost samopovrijeđivanja prilikom upotrebe. Ipak zapanjujuća pokretljivost nunčaka i njihova primijećena ubojitost dovele su do rasta popularnosti ovog oružja, naročito nakon "ninđa histerije" tokom osamdesetih i neosnovanog povezivanja nunčaki sa ninđama. == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20151004213113/http://pro-nunchaku.de.vu/ Pro-Nunchaku] Njemački sajt - pokazuje i mapu Evrope sa oznakama legalnosti posjedovanja nunčaki u pojedinim državama (njemački i engleski) * [http://www.karatedepot.com/nunchucks-guide.html Nunchaku Buying Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105191151/http://www.karatedepot.com/nunchucks-guide.html |date=5. 1. 2007 }} Vodič za kupovinu nunčaki? * [http://www.totalnunchaku.com North American Nunchaku Association] Stranica Sjevernoameričke nunčaku organizacije u Kaliforniji. * [https://web.archive.org/web/20060409142400/http://www.nunchaku.org/english/default.htm World Nunchaku Association] Engleska stranica o Svjetskoj nunčaku organizaciji. * [http://www.freestyleforum.net Freestyle Nunchaku forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061103145215/http://freestyleforum.net/ |date=3. 11. 2006 }} Međunarodni forum o nunčaku. * [http://www.nunchaku-sfw.com/ Le Nunchaku]. * [https://web.archive.org/web/20090612111153/http://nunchaku.one.pl/en/ nunchaku.one.pl] Najveći poljski sajt o nunčaku. {{Commonscat|Nunchaku}} [[Kategorija:Kobudo]] [[Kategorija:Oružje]] lvqd2pzxwapzqpmfdia59pekywlu8v2 Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine 0 30217 3923212 3799777 2026-08-31T11:59:52Z Bakir123 110053 /* Spisak ministara */ 3923212 wikitext text/x-wiki {{Infokutija državno tijelo | ime = Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 120px | alt_slike = | tekst = | državni nivo = [[Bosna i Hercegovina]] | osnivanje = 1990. kao ''Ministarstvo vanjskih poslova [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]]'' | sjedište = [[Sarajevo]] | ministar = [[Elmedin Konaković]] ([[Narod i pravda|NiP]]) | zaposleni = 488 (2014) | budžet = 52,260 miliona KM (2014) | veb-sajt = {{URL|http://www.mvp.gov.ba/}} | dodatak = }} '''Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine''' ('''MVP''') jest dio [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] koje je odgovorno za vanjsku politiku Bosne i Hercegovine. Na čelu ministarstva se nalazi ministar vanjskih poslova, a trenutno tu funkciju obnaša [[Elmedin Konaković]] ([[Narod i pravda|NiP]]). == Nadležnosti == Prema Zakonu o ministarstvima i drugim tijelima uprave, Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine nadležno je za:<ref>[http://www.ads.gov.ba/v2/attachments/1978_ZAKON_O_MINISTARSTVIMA_INTEGRALNI.pdf Zakon o ministarstvima i drugim organima uprave Bosne i Hercegovine]. Agencija za državnu službu Bosne i Hercegovine, 22. 2. 2012. Pristupljeno 9. 12. 2015.</ref><ref>[http://www.vijeceministara.gov.ba/ministarstva/inostrani_poslovi/default.aspx?id=112&langTag=hr-HR Ministarstvo vanjskih poslova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151212080355/http://www.vijeceministara.gov.ba/ministarstva/inostrani_poslovi/default.aspx?id=112&langTag=hr-HR |date=12. 12. 2015 }}. Vijeće ministara Bosne i Hercegovine. Pristupljeno 9. 12. 2015.</ref> * provedbu utvrđene politike Bosne i Hercegovine i radi na razvoju međunarodnih odnosa u skladu sa stajalištima i smjernicama [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]; * predlaganje za utvrđivanja stajališta o pitanjima od interesa za vanjskopolitičke aktivnosti i međunarodni položaj Bosne i Hercegovine; * zastupanje Bosne i Hercegovine u diplomatskim odnosima prema drugim državama, međunarodnim organizacijama i na međunarodnim konferencijama te za neposrednu komunikaciju s diplomatskim predstavništvima i predstavništvima drugih država međunarodnih organizacija u Bosne i Hercegovine i obavlja stručne poslove u vezi s tim; * praćenje stanja i razvoj međunarodnih odnosa Bosne i Hercegovine s drugim državama, međunarodnim organizacijama i drugim subjektima međunarodnog prava i međunarodnih odnosa i o tome izvještava [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu Bosne i Hercegovine]], Predsjedništvo Bosne i Hercegovine i [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]]; * predlaganje Predsjedništvu Bosne i Hercegovine glede uspostave ili prekida diplomatskih ili konzularnih odnosa s drugim državama; * suradnju s međunarodnim organizacijama, predlaganje Predsjedništvu Bosne i Hercegovine za učlanjenje, odnosno sudjelovanje Bosne i Hercegovine u radu međunarodnih organizacija; * organiziranje, usmjeravanje i usklađivanje rada diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine u inozemstvu; * pripremanje i organiziranje međunarodnih posjeta i susreta; * pripremanje bilateralnih i multilateralnih sporazuma; * obavljanje poslova u vezi s boravkom i zaštitom prava i interesa državljana Bosne i Hercegovine na stalnom i privremenom boravku u inozemstvu i domaćih pravnih osoba u inozemstvu; * praćenje - u suradnji s nadležnim ministarstvima i institucijama - međunarodnih ekonomskih kretanja i odnosa i izvještava nadležna tijela o tome, kao i o ekonomskim odnosima Bosne i Hercegovine s pojedinim zemljama i regijama; * poticanje, razvijanje i usklađivanje suradnje s iseljeništvom iz Bosne i Hercegovine; * pripremu dokumentacije, analizu, informacije i druge materijale za potrebe Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i drugih tijela nadležnih za provedbu vanjske politike. ==Organizacijska struktura== Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine sačinjeno je od 17 organizacionih jedinica: * Kabinet ministra * Kabinet zamjenika ministra * Sekretar ministarstva * Ured za odnose sa javnošću * Jedinica interne revizije * Ured za kontrolu diplomatsko-konzularnih poslova * Sektor za bilatelarne poslove (6 odsjeka) * Sektor za multilatelarne poslove (8 odsjeka) * Sektor za međunarodnopravne i konzularne poslove (4 odsjeka) * Sektor za opće poslove (5 odsjeka) * Odjeljenje za planiranje i informiranje (3 odsjeka) * Odjel za diplomatski protokol (3 odsjeka) * Odjel za međunarodnu naučnu, tehničku, obrazovnu, kulturnu i sportsku suradnju * Ured za posebne diplomatske aktivnosti * Ured za diplomatsku obuku ==Sjedište== [[Datoteka:MVP BiH, Sarajevo, 2023.01.29 1.jpg|mini|desno|300px|[[Zgrada Željeznica]], sjedište ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]] [[Zgrada Željeznica]] ili Zgrada zemaljske vlade II nalazi se u [[Sarajevo|Sarajevu]], [[Bosna i Hercegovina]]. Objekat se nalazi u neposrednoj blizini nekadašnje Zgrade zemaljske vlade I (sjedište Predsjedništva Bosne i Hercegovine). Glavna fasada objekta nije usmjerena prema Titovoj ulici, već prema zapadu, prema ulici Musala i današnjoj zgradi Predsjedništva. U [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslaviji]] tu je bila smještena direkcija željeznica i zgrada se zvala Zgrada direkcije državnih željeznica. U toku rata 1993-1994 godine jedan dio objekta je dat na korištenje Ministarstvu vanjskih poslova BiH a drugi dio koristi Direkcija [[Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine|željeznica Federacije Bosne i Hercegovine]]. ==Spisak ministara== {|width=38% style="font-size:89%; text-align: left" class=wikitable ! !collspan="2" |Ministar !Slika !Stranka !Početak mandata !Kraj mandata |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | [[Jadranko Prlić]]<ref>{{Cite web|url = http://www.icty.org/x/cases/prlic/custom5/en/110329.pdf|title = Jadranko Prlić's Final Brief|last =|first =|date =|website =|publisher = ICTY|access-date = 26. 5. 2016}}</ref> | [[Datoteka:Jadranko Prlić.jpg|80px]] | [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | 3. 1. 1997. | 22. 2. 2001. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | [[Zlatko Lagumdžija]]<ref>{{Cite web|url = http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=47|title = CIN: Imovina političara - Zlatko Lagumdžija|last = www.cin.ba|website = imovinapoliticara.cin.ba|access-date = 25. 5. 2016}}</ref> | [[Datoteka:Zlatko Lagumdzija (cropped).jpg|80px]] | [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | 22. 2. 2001. | 23. 12. 2002. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | | [[Mladen Ivanić]]<ref>{{Cite web|url = http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=11|title = CIN: Imovina političara - Mladen Ivanić|last = www.cin.ba|website = imovinapoliticara.cin.ba|access-date = 25. 5. 2016}}</ref> | [[Datoteka:Mladen Ivanić 2006 (cropped).jpg|80px]] | [[Partija demokratskog progresa|PDP]] | 23. 12. 2002. | 11. 1. 2007. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | [[Sven Alkalaj]]<ref>{{Cite web|url = http://www.un.org/sg/management/senstaff_details.asp?smgID=160|title = Sven  Alkalaj, Executive Secretary of the Economic Commission for Europe|last = Section|first = United Nations Web Services|website = www.un.org|language = EN|access-date = 25. 5. 2016}}</ref> | [[Datoteka:Sven Alkalaj 2010 (cropped).jpg|80px]] | [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | 11. 1. 2007. | 12. 1. 2012. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | [[Zlatko Lagumdžija]] | [[Datoteka:Zlatko Lagumdžija (2013-02-15) (cropped).jpg|80px]] | [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | 12. 1. 2012. | 31. 3. 2015. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | | [[Igor Crnadak]]<ref>{{Cite web|url = http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=21|title = CIN: Imovina političara - Igor Crnadak|last = www.cin.ba|website = imovinapoliticara.cin.ba|access-date = 25. 5. 2016}}</ref> | [[Datoteka:Igor Crnadak 2018 (cropped).jpg|80px]] | [[Partija demokratskog progresa|PDP]] | 31. 3. 2015. | 23. 12. 2019. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | [[Bisera Turković]] | [[Datoteka:Bisera Turković 2022 (cropped).jpg|80px]] | [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | 23. 12. 2019 | 25. 1. 2023. |- | align="center" style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | | [[Elmedin Konaković]] | [[Datoteka:Elmedin Konaković (P-067807-00-24).jpg|80px]] | [[Narod i pravda|NiP]] | 25. 1. 2023. | trenutno |} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * {{službeni sajt|http://www.mvp.gov.ba}} {{Vijeće ministara Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Vanjski odnosi Bosne i Hercegovine]] r7kk5xqzoglbpxvy88dol8287dizg9t Oblasni gospodar 0 31570 3923236 3807759 2026-08-31T16:08:39Z Palapa 383 3923236 wikitext text/x-wiki '''Oblasni gospodar'''<ref>{{Cite book|url=https://hrcak.srce.hr/file/252095|title=DVORSKE SLUŽBE I UREĐENJE DVORA VOJVODE RADOSLAVA PAVLOVIĆA}}</ref> je bio naziv za predstavnika i vlasnika oblasti u [[srbija|Srbiji]] poslije raspada Srpskog carstva. Oblasni gospodar nije savremena [[titula]] ni u srednjovjekovnoj Srbiji, već historiografsko i literaturno imenovanje vlasnika većih posjeda ([[oblast]]i) poslije raspada Srpskog carstva [[1371]]. Oblasni gospodari u Srbiji bili su neovisni jedni od drugih. Imali su svoje zatvorene ekonomske cjeline, hijerarhije i bili su bez centralne vlasti koja bi ih ujedinjavala. Historiografska i literaturna inercija u definiciji krupnog vlastelina prenijela je pojam oblasnog gospodara i na prikaz historije [[srednjovjekovna Bosna|srednjovjekovne Bosne]]. U Bosni su krupni magnati, velikaši bili u drugačijoj razvojnoj poziciji i egzistenciji. Oni su svoju poziciju [[velmoža]] izgradili uz egzistenciju centralne kraljevske vlasti, dinastije i krune koju su podržavali, sabora (stanka) u kojem su predstavljali većinu i kojim su kontrolirali, birali i smjenjivali vladara kao oličenje centralne vlasti. Velmože su u Bosni stjecale [[regalna prava]] vladara ali su instituciju centralne vlasti podržavali radi vlastite egzistencije i dostignute izgrađenosti. [[Vladar]], [[dinastija]], [[kruna]] i [[stanak]] su im bili zaštitni znak dostignute izgrađenosti. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Historija Srbije]] [[Kategorija:Društvo srednjovjekovne Bosne]] 0wk06k4xiqjqq6q64yziqwby6bne32t Dabar (župa) 0 32018 3923242 3923070 2026-08-31T16:21:47Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-47018-55|~2026-47018-55]] ([[User talk:~2026-47018-55|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:NeptuneBot|NeptuneBot]] 3873354 wikitext text/x-wiki '''Dabar''' je [[Župa (srednji vijek)|župa]] na području [[Hum]]a.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.ba/books/about/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%9A%D0%BE%D0%B2%D1%98%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%85%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA.html?id=WokoCwAAQBAJ&redir_esc=y|title=Srednjovjekovna humska župa Dabar|last=|first=|date=2005|website=|publisher=Istorijski institut, Beograd|access-date=}}</ref> Prema nekim mišljenjima ime župe bilo bi povezano sa dabrovima. Pored humske župe Dabar postoji župa sa istim imenom u dolini rijeke [[Lim (rijeka)|Lim]], koja je do [[1373]]. bila u srpskoj, a od tada u bosanskoj državi. Jezgro župe Dabar čini [[Dabarsko polje]] i njena obližnja brdska područja. Župa Dabar na zapadu graniči sa župom [[Dubrave]], na jugozapadu sa župom [[Popovo]], na istoku sa župom [[Fatnica (župa)|Fatnica]], a sa sjevera sa župom [[Nevesinje (župa)|Nevesinje]]. Župom Dabar vladali su [[Sankovići]] i njihovi [[vazal]]i [[Pićevići]]. Od [[1404]]. [[Kosače]] su gospodari župe Dabar. == Literatura == * [[Marijan Sivrić]], Srednjovjekovna humska župa Dabar, Hercegovina 2 (10), Mostar 1996, 35-47. *{{cite book|author=SANU|title=Srpski etnografski zbornik|volume=67|chapter=Жупа Дабар|url=https://books.google.com/books?id=PKLiAAAAMAAJ|year=1954|publisher=Srpska akademija nauka i umetnosti|ref=harv}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20140416180857/http://kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1925 http://kons.gov.ba; Nekropola sa stećcima na Ljeljen groblju (Grčko groblje) u Uboskom (Ubosko 2) proglašava se nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine] [[Kategorija:Župe u srednjovjekovnoj Bosni‎]] t8v7tt9gheak9699vt8xtn49g4p4x2d Omar Hajjam 0 34537 3923300 3850800 2026-08-31T22:19:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923300 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Omar Hajjam | slika =033-Earth-could-not-answer-nor-the-Seas-that-mourn-q75-829x1159.jpg | veličina_slike = | opis = Omar Hajjam | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1048|5|18}} | mjesto_rođenja = Nišapur, Perzija | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1131|12|4|1048|5|18}} | mjesto_smrti = Nišapur, Perzija }} '''Omer Hajjam''' ({{FaJ|عمر خیام}} ''’Omar-e Chayyām'' [[18. maj]] [[1048]], [[Nišapuru]], [[Iran]] - [[4. decembar]] [[1131]]), bio je [[Perzija|perzijski]] [[Matematika u srednjovjekovnom islamu|matematičar]], [[Astronomija u srednjovjekovnom islamu|astronom]] i pjesnik.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.fr/books?id=ntLEUHTXxUMC&pg=PT194&lpg=PT194&dq=al+mahani+persian+mathematician&source=bl&ots=FzlIyRvhQY&sig=ACfU3U1EZ46m_ABUNNWzUlslZ8SNRL9gFg&hl=fr&sa=X&ved=2ahUKEwj_gse3tMnmAhWGO8AKHaa2BV04ChDoATAAegQIChAB#v=onepage&q=al%20mahani%20persian%20mathematician&f=false|title=Pathfinders: The Golden Age of Arabic Science|last=Al-Khalili|first=Jim|date=30. 9. 2010|publisher=Penguin UK|isbn=978-0-14-196501-7|language=en|quote=Later, al-Karkhi, Ibn-Tahir and the great Ibn al-Haytham in the tenth/eleventh century took it further by considering cubic and quartic equations, followed by the Persian mathematician and poet Omar Khayyam in the eleventh century}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Rosenfeld|first=B. A.|last2=Fouchécour|first2=Ch-H. De|date=24. 4. 2012|title=ʿUmar K̲h̲ayyam|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/umar-khayyam-COM_1284|journal=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Omar-Khayyam-Persian-poet-and-astronomer|title=Omar Khayyam {{!}} Persian poet and astronomer|work=Encyclopedia Britannica|access-date=13. 7. 2018|language=en|quote="'''Omar Khayyam''', Arabic in full '''Ghiyāth al-Dīn Abū al-Fatḥ ʿUmar ibn Ibrāhīm al-Nīsābūrī al-Khayyāmī''', (born May 18, 1048, Neyshābūr [also spelled Nīshāpūr], Khorāsān [now Iran] – died December 4, 1131, Neyshābūr), Persian mathematician, astronomer, and poet"}}</ref><ref name="Iranica Online">{{cite web|last1=Multiple Authors|title=Khayyam, Omar|url=http://www.iranicaonline.org/articles/khayyam-parent|website=Encyclopædia Iranica Online|access-date=23. 12. 2019}}</ref> Puno ime mu je ''Ghiyath al-Din Abu'l-Fath '''Omar''' ibn Ibrahim Al-Nisaburi '''Khayyámi''' ''(غیاث الدین ابو الفتح '''عمر''' بن ابراهیم '''خیام''' نیشابوری). Hajjam (خیام) je [[Arapski jezik|arapska]] posuđenica i znači "čadordžija, tkalac šatora." Najpoznatiji je po zbirci pjesama, [[rubaije|rubaija]].<ref>{{Cite news|url=http://www.prometej.ba/clanak/kultura/perzijski-genije-omar-hajjam-rubaije-1391|title=Perzijski genije Omar Hajjam. Rubaije|last=Prometej|newspaper=www.prometej.ba|language=en-gb|access-date=21. 2. 2017}}</ref> Kao [[matematičar]], najistaknutiji je njegov rad na razvrstavanju i rješenju [[Kubna jednačina|kubnih jednačina]], gdje je pružao geometrijska rješenja uz pomoć [[Konusni presjek|konusnog presjeka]].<ref name=mactutor>{{MacTutor Biography|id= Khayyam}}</ref> Hajjam je također pridonio razumijevanju [[Postulat paralelnosti|postulata o paralelnosti]].<ref name="Struik">Struik, D. (1958). “Omar Khayyam, mathematician”. ''The Mathematics Teacher'', 51(4), 280–285.</ref> Kao astronom, dizajnirao je [[Džalali kalendar]], solarni kalendar s vrlo preciznim 33-godišnjim [[Interkalacija|interkalacijskim]] ciklusom.<ref>With an error of one day accumulating over 5,000 years, it was more precise than the [[Gregorian calendar]] of 1582, which has an error of one day in 3,330 years in the Gregorian calendar (Aminrazavi 2007:200).</ref><ref name="The Cambridge History of Iran">''The Cambridge History of Iran'', Volume 4. Cambridge University Press (1975): Richard Nelson Frye</ref>{{rp|659}} Osim proučavanja različitih oblasti ljudskog djelovanja, Hajjamu se pripisuje i tradicija pisanja poezije u obliku četverostiha (tzv. rubaija). == Student == Vjeruje se da je rođen u familiji [[nišapur]]skih zanatlija. Djetinjstvo je proveo u [[Belh]]u, studirajući kod šeika Muhameda Mansurija, najpoznatijeg učenjaka tog doba u [[Perzija|Perziji]]. Legenda kaže da su tri vanredna učenika studirala pod pomenutim šeikom. Jedan je bio [[Nizam-ul-Mulk]], koji će kasnije postati [[vezir]], drugi [[Hassan-i-Sabah]] koji je postao vođa [[Asasini|Asasina]], a treći je Hajjam. Vjerovalo se da će svaki student Muhameda Manusrija doseći čast i sreću. Tri studenta, koji su postali prisni prijatelji, zakleli su se da će svoju sreću međusobno podijeliti. Kada je [[Nizam-ul-Mulk]] postao vezir, Hassan-i-Sabah Hajjam su došli na dvor i podsjetili ga na dato obećanje. Hassan-i-Sabah je zahtjevao, i dobio, mjesto u vladi, ali je zbog svoje ambicioznosti kasnije uklonjen (učestvovao je u zavjeri protiv svog dobročinitelja). Mnogo godina kasnije postao je vođa zloglasnih Asasina. Hajjam je bio mnogo skromniji i zamolio je za mjesto za stanovanje, istraživanje nauke i molitvu. Odobrena mu je godišnja penzija od 1200 zlatnika iz gradske blagajne. Od ove penzije će živjeti do kraja života. Ova priča, poznata kao "Tri prijatelja" je upitna zbog godina rođenja pomenutih koje se ne slažu. == Matematičar == Za života je bio poznat kao vrstan matematičar<ref>{{Cite web|url=http://www.jovicaletic.com/cms/?page_id=1587|title=Poezija by Jovica Letić » Omar Hajjam|last=Letić|first=Jovica|website=www.jovicaletic.com|language=en|access-date=23. 12. 2019|archive-date=27. 9. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927100833/http://www.jovicaletic.com/cms/?page_id=1587|url-status=dead}}</ref>, zaslužan za iznalaženje metoda za rješavanje kubičnih jednadžbi intersekcijom parabole sa kružnicom. 1070-e je napisao najveće djelo [[algebra|algebre]]. U njemu je klasificira jednadžbe po stepenu, i daje pravila za rješavanje jednadžbi četvrtog stepena koja su vrlo slična onima koje se i danas koriste, i geometrijski metod za kubične jednadžbe sa realnim korijenom. Pisao je i o trokutastom nizu binominalnih koeficijanata, poznatih i kao [[Paskalov trougao]]. 1077. Hajjam piše "Sharh ma ashkala min musadarat kitab Uqlidis" (Objašnjenje poteškoća u [[Euklid]]ovim postulatima). Hajjam je napisao značajan broj djela o [[geometrija|geometriji]], a posebno o teoriji proporcija. == Pjesnik == Na Zapadu je Hajjam poznatiji po svojoj [[poezija|poeziji]]. Vjeruje se da je napisao preko hiljadu [[rubaija]], pjesama od četiri stiha. Rubaije je na [[Bosanski jezik|bosanski]] preveo [[Safvet-beg Bašagić|Bašagić]] * ''Na kraljevskom dvoru - sada bez krova -'' * ''kome jedan narod v'jekove robova,'' * ''na dvoru, koga pjesnici slaviše'' * ''s hiljadu stihova - danas buhće sova!'' °°° * ''Kad jednom na Zemlji ne bude nas - svijet će biti svijet,'' * ''kad nam se izgubi trag i glas - svijet će biti svijet;'' * ''i prije nego smo bili mi - svijet je bio svijet,'' * ''i nama kad kucne zadnji čas - svijet će biti svijet.'' (Omer Čayam: Rubaije, prevod, 1928) == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat}} {{Commonscat|Omar Khayyam}} * [http://www.iranchamber.com/literature/khayyam/khayyam.php Omar Khayyam - The Astronomer, Mathematican-Poet of Persia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223041957/http://www.iranchamber.com/literature/khayyam/khayyam.php |date=23. 2. 2017 }} * [http://www.okonlife.com/ Khayyam - Rubaiyat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070115052245/http://www.okonlife.com/ |date=15. 1. 2007 }} * [http://www.iranchamber.com/literature/khayyam/rubaiyat_khayyam1.php Khayyam - Rubaiyat (Iranchamber)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209090053/http://www.iranchamber.com/literature/khayyam/rubaiyat_khayyam1.php |date=9. 2. 2007 }} {{Astronomija u srednjovjekovnom islamu}} {{DEFAULTSORT:Hajjam, Omar}} [[Kategorija:Perzijski astronomi]] [[Kategorija:Perzijski filozofi]] [[Kategorija:Perzijski matematičari]] [[Kategorija:Perzijski pisci]] [[Kategorija:Biografije, Nišapur]] [[Kategorija:Rođeni 1048.]] [[Kategorija:Umrli 1131.]] 8dhnhwpuabx6nqc4x6wi54mcjprbbm7 Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija 0 35485 3923326 3915654 2026-09-01T04:19:14Z Mickie-Mickie 166484 ažuriranje podataka 3923326 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | ime = Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija | izvorno_ime = The United Nations Security Council | slika = {{box|[[File:Emblem of the United Nations.svg|120px]]|type= transparent}} | veličina_slike = | opis_slike = | karta = File:UN Security Council Nov 16 2023.jpg | veličina_karte = | opis_karte = Dvorana Vijeća sigurnosti u [[New York]]u | skraćenica = VSUN | uzrečica = | prethodnik = | nasljednik = | datum_osnivanja = 24. oktobar 1945. | datum_gašenja = | vrsta = | status = | cilj = | glavno_sjedište = [[New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | glavno_sjedište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | područje_utjecaja = | članstvo = {{unbulleted list |[[Stalne članice Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija|Stalne članice]]: |{{ZID|Kina}}{{efn|name=roc|Narodna Republika Kina primljena je u UN i Vijeće sigurnosti 1971, zamijenivši i isključivši [[Republika Kina (1912–1949)|Republiku Kinu]]. [[Povelja Ujedinjenih nacija]] i dalje navodi Republiku Kinu kao članicu.}} |{{ZID|Francuska}} |{{ZID|Rusija}}{{efn|name=ussr|Ruska Federacija naslijedila je mjesto [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]. [[Povelja Ujedinjenih nacija]] i dalje navodi Sovjetski Savez kao člana.}} |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}} }}{{unbulleted list |Nestalne članice na rotaciji: |{{ZID|Alžir}} |{{ZID|Danska}} |{{ZID|Grčka}} |{{ZID|Gvajana}} |{{ZID|Pakistan}} |{{ZID|Panama}} |{{ZID|Sijera Leone}} |{{ZID|Slovenija}} |{{ZID|Somalija}} |{{ZID|Južna Koreja}} }} | jezik = | generalni_sekretar = | lider_vrsta1 = Predsjedavajuća | lider_ime1 = {{ZID|FRA}} (septembar 2026) | lider_vrsta2 = | lider_ime2 = | lider_vrsta3 = | lider_ime3 = | lider_vrsta4 = | lider_ime4 = | lider_vrsta5 = | lider_ime5 = | lider_vrsta6 = | lider_ime6 = | lider_vrsta7 = | lider_ime7 = | ključne_osobe = | glavni_organ = | budžet = | broj_zaposlenih = | broj_volontera = | veb-sajt = {{URL|https://un.org/securitycouncil/}} }} '''Vijeće sigurnosti''' najbitnije je tijelo [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] kojem, prema 24. članu [[Povelja Ujedinjenih nacija|Povelje UN-a]] zemlje članice organizacije povjeravaju zadatak očuvanja međunarodnog mira i sigurnosti.<ref>{{Cite web |url= https://www.un.org/securitycouncil/ |title= United Nations Security Council |website= un.org|access-date= 25. 4. 2022}}</ref> == Sastav == Vijeće sigurnosti se sastoji od 15 zemalja članica UN-a; od toga pet permanentnih ([[Sjedinjene Američke Države]], [[Kina]], [[Francuska]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] i [[Rusija]]) i deset nestalnih članica. Nestalne članice postavlja [[Generalna skupština Ujedinjenih nacija|Generalna skupština]] ukoliko zadovoljavaju dva kriterija: doprinos međunarodnom miru i sigurnosti te ostalim ciljevima organizacije i pravedna geografska raspoređenost. Nestalne članice u Vijeće sigurnosti su izabrane na vremensko razdoblje od dvije godine pri čemu se na prvim sljedećim izborima za nove članove (održanih nakon što se broj članica Vijeća sigurnosti s 11 povećao na 15) dva člana Vijeća sigurnosti izaberu za vremensko razdoblje od jedne godine. Zemlja članica kojoj je [[mandat]] istekao ne može biti izabrana ponovo odmah. == Način rada == Vijeće sigurnosti mora biti organizovano tako da se može sastati u bilo kojem trenutku; zato su zemlje članice dužne imati svog predstavnika prisutnog 24 sata na dan. Lokacija nije tačno određena. Svaka država članica Vijeća sigurnosti ima po jedan glas. U proceduralnim odlukama (one koje treba usvojiti da bi Vijeće sigurnosti uopće djelovalo), odluke su usvojene ako za njih glasa devet od petnaest bilo kojih zemalja članica - kako stalnih, tako i nestalnih. Meritorne odluke usvajaju se ako za njih glasa devet članova Vijeća sigurnosti, među kojima pozitivno opredijeljenih za odluku mora biti svih pet stalnih članica. Po 31. članu Povelje UN-a, sastancima može prisustvovati država nečlanica Vijeća kada se odluke koje ono donosi bitno tiču njenog interesa. U tom slučaju zemlji je dozvoljeno prisustvo na sastancima, ali ne i glasanje.<ref>{{Cite book |last= Heywood |first= Andrew |url= https://www.worldcat.org/oclc/259265681 |title= Global politics |year= 2011 |publisher= Palgrave Macmillan |isbn= 978-1-4039-8982-6 |location= Houndmills, Basingstoke Hampshire |oclc= 259265681}}</ref><ref>{{Cite book |last= Hurd |first= Ian |url= https://www.worldcat.org/oclc/985966782 |title= International organizations: politics, law, practice |year= 2018 |isbn= 978-1-107-18330-8 |edition= 3. |location= [[Cambridge]], UK |oclc= 985966782}}</ref> == Proširenje == Današnje stanje Vijeća sigurnosti odražava sliku nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], zbog toga su [[Njemačka]], [[Indija]], [[Brazil]] i [[Japan]] osnovali [[G4]]. Ovaj savez ima zadatak da promoviše ove 4 zemlje da bi dobile stalno mjesto u Vijeću sigurnosti. Iako mnoge zemlje smatraju da članice G4 trebaju dobiti stalno mjesto, mnogi analitičari smatraju da se to neće još dogoditi. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|United Nations Security Council}} {{stub-polit}} {{Povelja UN-a}} {{Ujedinjene nacije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija| ]] [[Kategorija:Ujedinjene nacije]] sqgut1ha89vo7klg5z3k020rmt9tl13 Otkriće Amerike 0 35539 3923308 3685019 2026-08-31T23:40:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923308 wikitext text/x-wiki Godine 1492. [[Kristofor Kolumbo]] je prvi put kročio na Američko tlo. Ovaj događaj se uzima kao datum otkrivanja Amerike, iako danas mnogi historičari prihvataju da su [[Vikinzi]] posjećivali Ameriku i ranije. Mnogo kasnije kontinent je nazvan po drugom istraživaču, [[Amerigo Vespucci]]ju. Dana 12. oktobra 1492, Kristofer je stigao do Amerike sa tri španska broda: Nina, Pinta i Santa Maria. Mislio je da je stigao do Indije i zato se Američki domoroci nazivaju [[Indijanci]] <ref>[http://www.eyewitnesstohistory.com/columbus.htm Christopher Columbus Discovers America, 1492]</ref>. Ustvari došao je do Bahama, a kasnije tokom mjeseca je otplovio do Kube i Hispaniole (današnji Haiti). Tokom svog života još dva puta je bio u Americi, posjetio je i Južno Američki kontinent, ali nikad nije bio u Sjevernoj Americi. == Značaj == Ovaj događaj je od velike važnosti na mnogim poljima. Prvo geografski, jer je naveo ljude u Srednjem vijeku, koji su do tada spaljivali svakog naučnika za iznošenje takve teze, da povjeruju da je Zemlja okrugla. Postoji mišljenje da iako je zvanični stav bio da je Zemlja ravna ploča, Kolumbo nikada ne bi ni krenuo na ovo putovanje da je to vjerovao, niti bi mu španski kralj Ferdinand i kraljica Izabela to odobrili <ref>{{Cite web |url=http://wilstar.com/holidays/columbus.htm |title=Columbus Day |access-date=31. 1. 2007 |archive-date=7. 2. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070207063103/http://wilstar.com/holidays/columbus.htm |url-status=dead }}</ref>. Dalje, ovaj događaj je bitan jer zahvaljujući Kolumbu počelo je naseljavanje Amerike Evropljanima i njena [[kolonizacija]]. Ovo je rezultiralo značajnim ekonomskim razvitkom i Evrope i Amerike. Osim toga cjelokupna sruktura stanovništva se promijenila, način života, a to je bio i razlog za promjenu imena Evrope u Stari kontinent, a Amerike u Novi Svijet. == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.youtube.com/watch?v=QGvgs3DBN6A Amerika prije Kolumba (Centar za društvenu stabilnost - Zvanični kanal)] *[https://www.youtube.com/watch?v=gnT6gBLL81A Kako je Kolumbo otkrio Ameriku? (Centar za društvenu stabilnost - Zvanični kanal)] {{Commonscat|Maps of voyages by Christopher Columbus}} [[Kategorija:Historija]] a3njqt8aidyx2bdszmkoaucw4rjm8bo Pozorište mladih Sarajevo 0 35905 3923298 3766577 2026-08-31T22:08:18Z Astrameri 151645 proširene sekcije članka 3923298 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pozorište |ime = Pozorište mladih Sarajevo |logo_slika = Pozorište mladih Sarajevo Logo.gif |logo_veličina = 100px |slika = |opis = |adresa = Kulovića 8 |grad = [[Sarajevo]] |država = [[Bosna i Hercegovina]] |koordinate = {{Coord|43.858005|N|18.420857|E|type:landmark|display=inline,title}} |arhitekt = |izgrađeno = |otvoreno = 1977. |web_stranica = {{URL|http://www.pozoristemladih.ba}} }} '''Pozorište mladih Sarajevo''' je [[pozorište]] za djecu i mlade u [[Sarajevo|Sarajevu]] i najveće je pozorište te vrste u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].<ref>{{cite web|url=https://sarajevo.travel/ba/sta-raditi/pozoriste-mladih-sarajevo/118|title=Pozorište mladih Sarajevo|publisher=Sarajevo Travel}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visitsarajevo.ba/bs/listings/pozoriste-mladih/|title=Pozorište mladih|website=www.visitsarajevo.ba|language=bs-BA|access-date=2026-08-31}}</ref> Prvih desetak godina postojanja Pionirsko pozorište nema svog ansambla pa po projektu angažuje glumce iz drugih teatara i “glumce” djecu, od koji su neki i danas poznati i priznati umjetnici.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pozoristemladih.ba/o-pozoristu-mladih/|title=O pozorištu mladih|website=Pozorište mladih Sarajevo|language=bs-BA|access-date=2026-08-31}}</ref> == Historija == === U SFRJ od 1950. do 1992. === 1950. godine u Sarajevu su osnovana dva [[Teatar|teatra]] za djecu: Pionirsko pozorište i Pozorište lutaka. Pozorište lutaka u tom periodu njeguje marionetu kao osnovni izraz i pod rukovodstvom Adolfa Pomeznog ostvaruje značajne rezultate. Šezdesetih godina prošlog stoljeća, Pionirsko pozorište formira svoj profesionalni ansambl, mijenja naziv u Pozorište za mlade i počinje sa postavljanjem sve ambicioznijih projekata koji nisu namijenjeni samo najmlađim, nego pretenduju animiranju sto širih grupacija mladih.<ref name=":0" /> Na čelo Pozorišta lutaka dolazi pozorišni mag [[Jurislav Korenić]] i njegovim dolaskom nastaje novi period u razvoju teatra, što se ogleda u različitim lutkarskim tehnikama koje se primjenjuju, kao i u samom istraživanju mogućnosti daljeg razvoja lutkarstva uopće. Mnogo je dobrih predstava urađeno u tom periodu, a uspon kvaliteta pratile su i adekvatne nagrade.<ref name=":0" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nove [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenske]] komunističke vlasti započele su veliki program kulturne i umjetničke obnove. 1. marta 1950. u Sarajevu su osnovana dva pozorišta namijenjena djeci: Pionirsko pozorište i Lutkarsko pozorište. Osnivač oba pozorišta bio je Narodni odbor grada Sarajeva koji je svoju kulturnu strategiju temeljio na uspostavi novog odnosa društva prema djeci i mladima, prema njihovom kvalitetnijem obrazovanju i odgoju, te podsticanju njihovih umjetničkih sposobnosti. Kao pedagozi bili su angažirani vrhunski umjetnici: tadašnja prvakinja [[Narodno pozorište Sarajevo|Narodnog pozorišta]] [[Jolanda Đačić]], koreografi [[Roman Poje]], [[Eduard Venier]] i [[Inge Vesligaj]], [[Dragutin Basrak]] kao voditelj [[hor]]a i reditelji [[Eugen Verber]], a kasnije [[Mario Mismer]]. Kako su se u izvedbama koristila tri scenska izričaja, repertoar je bio raznovrstan i na početku se zasnivao na jednostavnijim [[Drama|dramskim]] formama i bio je usklađen sa izražajnim mogućnostima dječijeg ansambla, pa je u njemu preovladavala muzičko-scenske skerce ili [[Bajka|bajke]] sa pjevanjem i [[balet]]skim divertismanima.<ref>{{Cite web|url= https://pozoristemladih.ba/wp-content/uploads/2024/03/PM-MONOGRAFIJA-v5_compressed.pdf|title= ''70 godina mladih''|website= pozoristemladih.ba|access-date= 6. 10. 2025}}</ref> Pionirsko pozorište nije imalo vlastiti profesionalni ansambl, već je za pojedinačne produkcije angažovalo glumce iz većih jugoslavenskih pozorišnih centara. Lutkarsko pozorište, kojim je upravljao [[Adolf Pomezni]], uglavnom je bilo usredsređeno na produkcije zasnovane na marionetama. Godine 1961. Pionirsko pozorište, kojim je u to vrijeme upravljao osnivač Međunarodnog pozorišnog festivala MESS [[Jurislav Korenić]], osnovalo je svoj prvi profesionalni ansambl.<ref>{{cite web|url=http://mondo.ba/a785887/Vodic/Vodic-vijesti/Repertoar-Pozorista-mladih-Sarajevo.html|title=Pozorište mladih Sarajevo |publisher=mondo.ba}}</ref> Godine 1977. udruživanjem Pionirskog pozorišta i Pozorišta lutaka, koji su postojali u to vrijeme, promijenjen je naziv u Pozorište mladih Sarajevo.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/pozoriste-mladih-sarajevo-pocelo-raditi-na-predstavi-ime-premijera-krajem-novembra/171009104|title=Pozorište mladih Sarajevo počelo raditi na predstavi "Ime", premijera krajem novembra|publisher=klix.ba}}</ref><ref>{{cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/pozoriste-mladih-sarajevo-cetiri-decenije-zabavnog-djetinjstva|title=Pozorište mladih Sarajevo: Četiri decenije zabavnog djetinjstva|publisher=Al Jazeera Balkans}}</ref> === Pozorište mladih od 1992. do 1995. === Pozorište nije prestajalo s radom ni tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] na čelu s direktorom [[Nermin Tulić|Nerminom Tulićem]]. U Pozorištu su za vrijeme rata premijerno izvedene brojne predstave, među kojima "Čekajući Godoa" [[Samuel Beckett|Samuela Beketa]], [[Euripid]]ov "Alkestis", "Okovani Ibi" A. Zaria, "Hamlet mašina" [[Henry Miller|Henrija Milera]], "Bajka o Sarajevu" [[Goran Šimić|Gorana Šimića]], "Abeceda" [[Ferida Duraković]]. === Pozorište mladih od 1996. do danas === a po završetku rata pozorište nastavlja svoju djelatnost predstavama “Tri jezika”, F.Holera, “Dijete školjke”, R.Herfurtnera, “Kraj igre”, S.Beketa, “Familija” (Zeko, Zeko), K.Šero, “Tajna dvorske lude”, H.Akmadžića, “Makbet”, V.Šekspira, “Kad bi ovo bila predstava”, A.Imširevića, “Spaseni za dlaku”, T.Vajdlera, te “Košmar o Bosni”, N. Veličkovica. U svojoj galeriji Pozorište mladih organizovalo je izložbu 6. aprila 2004. pod nazivom "Teatar pod opsadom", na kojoj su predstavljene [[fotografija|fotografije]] predstava rađenih tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. Predstavljeno je 13 fotografija iz predstava Sarajevskog ratnog teatra ([[Sarajevski ratni teatar|SARTR]]), [[Kamerni teatar 55|Kamernog teatra 55]], Pozorišta mladih Sarajevo, [[Narodno pozorište Sarajevo|Narodnog pozorišta Sarajevo]], kao i predstava izvedenih na međunarodnom pozorišnom festivalu [[MESS]]. == Nagrade == *Internacionalni teatarski festival MESS 97: ;Zlatni lovorov vijenac [[Admir Glamočak|Admiru Glamočaku]] za ulogu Clova u predstavi "[[Kraj igre]]", [[Samuel Beckett|Samuela Beketa]]. *Internacionalni teatarski festival MESS 98 : ;Zlatni lovorov vijenac za doprinos umjetnosti teatra [[Nermin Tulić|Nerminu Tuliću]]. *Internacionalni teatarski festival MESS 99: ;Nagrada kritike "Zlatna maska Oslobođenja" predstavi "[[Kad bi ovo bila predstava... (drama)|Kad bi ovo bila predstava]]", [[Almir Imširević|Almira Imširevića]] *Internacionalni teatarski festival MESS 01: ;Nagrada "Hrabri novi svijet" časopisa [[Dani (časopis)|Dani]] ansamblu predstave "[[Košmar o Bosni]]", [[Nenad Veličković|Nenada Veličkovića]] == Predstave == * "[[Balkanski đavo Sram (drama)|Balkanski đavo Sram]]" ([[Almir Imširević]]) * "[[Bašeskija, san o Sarajevu]]" ([[Darko Lukić]]) * "[[Circus inferno]]" ([[Almir Imširević]]) * "[[Djeca sa CNN-a]]" ([[Amir Bukvić]]) * "[[Kad bi ovo bila predstava... (drama)|Kad bi ovo bila predstava...]]" ([[Almir Imširević]]) ==Nagrade== * '''1985.''' - [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]]; == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.pozoristemladih.ba Službena stranica] [[Kategorija:Umjetnost u Sarajevu]] [[Kategorija:Pozorišta u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] tc9tnjxct3wg2jkm7njzvdyrsbo4bxx 3923299 3923298 2026-08-31T22:09:31Z Astrameri 151645 kategorija 3923299 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pozorište |ime = Pozorište mladih Sarajevo |logo_slika = Pozorište mladih Sarajevo Logo.gif |logo_veličina = 100px |slika = |opis = |adresa = Kulovića 8 |grad = [[Sarajevo]] |država = [[Bosna i Hercegovina]] |koordinate = {{Coord|43.858005|N|18.420857|E|type:landmark|display=inline,title}} |arhitekt = |izgrađeno = |otvoreno = 1977. |web_stranica = {{URL|http://www.pozoristemladih.ba}} }} '''Pozorište mladih Sarajevo''' je [[pozorište]] za djecu i mlade u [[Sarajevo|Sarajevu]] i najveće je pozorište te vrste u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].<ref>{{cite web|url=https://sarajevo.travel/ba/sta-raditi/pozoriste-mladih-sarajevo/118|title=Pozorište mladih Sarajevo|publisher=Sarajevo Travel}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visitsarajevo.ba/bs/listings/pozoriste-mladih/|title=Pozorište mladih|website=www.visitsarajevo.ba|language=bs-BA|access-date=2026-08-31}}</ref> Prvih desetak godina postojanja Pionirsko pozorište nema svog ansambla pa po projektu angažuje glumce iz drugih teatara i “glumce” djecu, od koji su neki i danas poznati i priznati umjetnici.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pozoristemladih.ba/o-pozoristu-mladih/|title=O pozorištu mladih|website=Pozorište mladih Sarajevo|language=bs-BA|access-date=2026-08-31}}</ref> == Historija == === U SFRJ od 1950. do 1992. === 1950. godine u Sarajevu su osnovana dva [[Teatar|teatra]] za djecu: Pionirsko pozorište i Pozorište lutaka. Pozorište lutaka u tom periodu njeguje marionetu kao osnovni izraz i pod rukovodstvom Adolfa Pomeznog ostvaruje značajne rezultate. Šezdesetih godina prošlog stoljeća, Pionirsko pozorište formira svoj profesionalni ansambl, mijenja naziv u Pozorište za mlade i počinje sa postavljanjem sve ambicioznijih projekata koji nisu namijenjeni samo najmlađim, nego pretenduju animiranju sto širih grupacija mladih.<ref name=":0" /> Na čelo Pozorišta lutaka dolazi pozorišni mag [[Jurislav Korenić]] i njegovim dolaskom nastaje novi period u razvoju teatra, što se ogleda u različitim lutkarskim tehnikama koje se primjenjuju, kao i u samom istraživanju mogućnosti daljeg razvoja lutkarstva uopće. Mnogo je dobrih predstava urađeno u tom periodu, a uspon kvaliteta pratile su i adekvatne nagrade.<ref name=":0" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nove [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenske]] komunističke vlasti započele su veliki program kulturne i umjetničke obnove. 1. marta 1950. u Sarajevu su osnovana dva pozorišta namijenjena djeci: Pionirsko pozorište i Lutkarsko pozorište. Osnivač oba pozorišta bio je Narodni odbor grada Sarajeva koji je svoju kulturnu strategiju temeljio na uspostavi novog odnosa društva prema djeci i mladima, prema njihovom kvalitetnijem obrazovanju i odgoju, te podsticanju njihovih umjetničkih sposobnosti. Kao pedagozi bili su angažirani vrhunski umjetnici: tadašnja prvakinja [[Narodno pozorište Sarajevo|Narodnog pozorišta]] [[Jolanda Đačić]], koreografi [[Roman Poje]], [[Eduard Venier]] i [[Inge Vesligaj]], [[Dragutin Basrak]] kao voditelj [[hor]]a i reditelji [[Eugen Verber]], a kasnije [[Mario Mismer]]. Kako su se u izvedbama koristila tri scenska izričaja, repertoar je bio raznovrstan i na početku se zasnivao na jednostavnijim [[Drama|dramskim]] formama i bio je usklađen sa izražajnim mogućnostima dječijeg ansambla, pa je u njemu preovladavala muzičko-scenske skerce ili [[Bajka|bajke]] sa pjevanjem i [[balet]]skim divertismanima.<ref>{{Cite web|url= https://pozoristemladih.ba/wp-content/uploads/2024/03/PM-MONOGRAFIJA-v5_compressed.pdf|title= ''70 godina mladih''|website= pozoristemladih.ba|access-date= 6. 10. 2025}}</ref> Pionirsko pozorište nije imalo vlastiti profesionalni ansambl, već je za pojedinačne produkcije angažovalo glumce iz većih jugoslavenskih pozorišnih centara. Lutkarsko pozorište, kojim je upravljao [[Adolf Pomezni]], uglavnom je bilo usredsređeno na produkcije zasnovane na marionetama. Godine 1961. Pionirsko pozorište, kojim je u to vrijeme upravljao osnivač Međunarodnog pozorišnog festivala MESS [[Jurislav Korenić]], osnovalo je svoj prvi profesionalni ansambl.<ref>{{cite web|url=http://mondo.ba/a785887/Vodic/Vodic-vijesti/Repertoar-Pozorista-mladih-Sarajevo.html|title=Pozorište mladih Sarajevo |publisher=mondo.ba}}</ref> Godine 1977. udruživanjem Pionirskog pozorišta i Pozorišta lutaka, koji su postojali u to vrijeme, promijenjen je naziv u Pozorište mladih Sarajevo.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/pozoriste-mladih-sarajevo-pocelo-raditi-na-predstavi-ime-premijera-krajem-novembra/171009104|title=Pozorište mladih Sarajevo počelo raditi na predstavi "Ime", premijera krajem novembra|publisher=klix.ba}}</ref><ref>{{cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/pozoriste-mladih-sarajevo-cetiri-decenije-zabavnog-djetinjstva|title=Pozorište mladih Sarajevo: Četiri decenije zabavnog djetinjstva|publisher=Al Jazeera Balkans}}</ref> === Pozorište mladih od 1992. do 1995. === Pozorište nije prestajalo s radom ni tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] na čelu s direktorom [[Nermin Tulić|Nerminom Tulićem]]. U Pozorištu su za vrijeme rata premijerno izvedene brojne predstave, među kojima "Čekajući Godoa" [[Samuel Beckett|Samuela Beketa]], [[Euripid]]ov "Alkestis", "Okovani Ibi" A. Zaria, "Hamlet mašina" [[Henry Miller|Henrija Milera]], "Bajka o Sarajevu" [[Goran Šimić|Gorana Šimića]], "Abeceda" [[Ferida Duraković]]. === Pozorište mladih od 1996. do danas === a po završetku rata pozorište nastavlja svoju djelatnost predstavama “Tri jezika”, F.Holera, “Dijete školjke”, R.Herfurtnera, “Kraj igre”, S.Beketa, “Familija” (Zeko, Zeko), K.Šero, “Tajna dvorske lude”, H.Akmadžića, “Makbet”, V.Šekspira, “Kad bi ovo bila predstava”, A.Imširevića, “Spaseni za dlaku”, T.Vajdlera, te “Košmar o Bosni”, N. Veličkovica. U svojoj galeriji Pozorište mladih organizovalo je izložbu 6. aprila 2004. pod nazivom "Teatar pod opsadom", na kojoj su predstavljene [[fotografija|fotografije]] predstava rađenih tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. Predstavljeno je 13 fotografija iz predstava Sarajevskog ratnog teatra ([[Sarajevski ratni teatar|SARTR]]), [[Kamerni teatar 55|Kamernog teatra 55]], Pozorišta mladih Sarajevo, [[Narodno pozorište Sarajevo|Narodnog pozorišta Sarajevo]], kao i predstava izvedenih na međunarodnom pozorišnom festivalu [[MESS]]. == Nagrade == *Internacionalni teatarski festival MESS 97: ;Zlatni lovorov vijenac [[Admir Glamočak|Admiru Glamočaku]] za ulogu Clova u predstavi "[[Kraj igre]]", [[Samuel Beckett|Samuela Beketa]]. *Internacionalni teatarski festival MESS 98 : ;Zlatni lovorov vijenac za doprinos umjetnosti teatra [[Nermin Tulić|Nerminu Tuliću]]. *Internacionalni teatarski festival MESS 99: ;Nagrada kritike "Zlatna maska Oslobođenja" predstavi "[[Kad bi ovo bila predstava... (drama)|Kad bi ovo bila predstava]]", [[Almir Imširević|Almira Imširevića]] *Internacionalni teatarski festival MESS 01: ;Nagrada "Hrabri novi svijet" časopisa [[Dani (časopis)|Dani]] ansamblu predstave "[[Košmar o Bosni]]", [[Nenad Veličković|Nenada Veličkovića]] == Predstave == * "[[Balkanski đavo Sram (drama)|Balkanski đavo Sram]]" ([[Almir Imširević]]) * "[[Bašeskija, san o Sarajevu]]" ([[Darko Lukić]]) * "[[Circus inferno]]" ([[Almir Imširević]]) * "[[Djeca sa CNN-a]]" ([[Amir Bukvić]]) * "[[Kad bi ovo bila predstava... (drama)|Kad bi ovo bila predstava...]]" ([[Almir Imširević]]) ==Nagrade== * '''1985.''' - [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]]; == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.pozoristemladih.ba Službena stranica] [[Kategorija:Umjetnost u Sarajevu]] [[Kategorija:Pozorišta u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka kultura]] oxo7chl163igt76oule3is6aztkp5d9 Nada Miletić 0 38362 3923237 3741618 2026-08-31T16:16:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923237 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Nada Miletić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1925|05|12}} | mjesto_rođenja = [[Prijedor]], [[Kraljevina SHS]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2002|10|08|1925|05|12}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | mjesto_počivanja = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = Arheolog, historičar umjetnosti | godine_aktivnosti = 1950-1990. | poznat_po = | značajna_djela = | supružnik = | nagrade = [[Orden rada sa srebrenim vijencem]] i [[Orden zasluga za narod sa srebrenom zvijezdom]] | veb-sajt = | potpis = }} '''Nada Miletić''' (12. maj 1925. [[Prijedor]] - 8. oktobar 2002. [[Sarajevo]]),<ref name=":0">Fekeža, Lidija. [https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=607913 "Nada Miletić (1925-2002)."] ''Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja'' 34 (2005): 309-310.</ref> [[Arheologija|arheolog]] i [[historičar umjetnosti]]. == Biografija == [[Datoteka:Medieval_tombstones_around_National_Museum_of_Bosnia_and_Herzegovina.JPG|mini|Srednjovjekovni nadgrobni spomenici ([[Stećak|Stečci]]) oko [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine]]]] Rođena je u porodici prosvjetnih radnika. Srednju školu pohađala je u [[Skoplje|Skoplju]] i [[Čačak|Čačku]]. Studiji historije umjetnosti i arheologije, završava na [[Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu]], 1950. Po završetku studija, zapošljava se u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine]], u Sarajevu. Tokom svoga radnog vijeka, prošla je sva muzejska znanja i stekla najveće zvanje, muzejski savjetnik.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.zemaljskimuzej.ba/en/news/museumweek-national-museum-bh-womenmw|title=MuseumWeek in the National Museum of BH: #WomenMW|date=23. 4. 2018|website=Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|language=en|access-date=20. 1. 2022|archive-date=20. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120144127/https://www.zemaljskimuzej.ba/en/news/museumweek-national-museum-bh-womenmw|url-status=dead}}</ref> Penzioniše se 1990. Pripadala je generaciji pionira moderne [[Arheologija|arheologije]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], formirane tokom 50 - tih godina, 20. vijeka. Za četiri decenije aktivnog rada, Miletić je dala veliki doprinos bosanskohercegovačkoj arheologiji. Njeno glavno naučno područje bila je: problematika srednjovjekovne arheologije i srednjovjekovne umjetnosti na području Bosne i Hercegovine.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Dautović|first=Andrea|last2=Lalević|first2=Olga|date=|year=2008|title=Bibliografija radova Nade Miletić, naučnog savjetnika Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine|url=|journal=Glasnik Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine|publisher=Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|publication-place=Sarajevo|page=200|doi=|access-date=}}</ref> Učestovala je na rekognisciranju nekoliko stotina novih arheoloških lokaliteta u Bosni i Hercegovini. Tu se posebno ističu: Grudine u Čupuljiću kod Bugojna.<ref>Busuladžić, Adnan. [https://hrcak.srce.hr/file/223191 "Antički kameni spomenik s lokaliteta Čipuljić kod Bugojna."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126124203/https://hrcak.srce.hr/file/223191 |date=26. 11. 2020 }} ''Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu'' 48.1 (2015): 7-17.</ref> Za potrebe izrade [[Arheološki leksikon Bosne i Hercegovine|Arheokoškog leksikona Bosne i Hercegovine,]] radila je na arheološkom regonisciranju lokaliteta:<ref name=":2" /> * Bosanska Krupa - Bosanski Petrovac (1958.). * Prijedor - Sanski Most - Banja Luka - Bosanska Gradiška (1959.). * Bosanska Kostajnica - Bosanski Novi - Bosanska Dubica (1960.). * Ključ - Sanica (1961.). * Banja Luka - Ivanjska - Manjača (1962.). Najveći doprinos Nade Miletić je na polju [[Srednji vijek|ranosrednjovjekovne]] arheologije i umjetnosti, vremena seobe naroda i [[Slaveni|ranslavenskog]] doba na području današnje Bosne i Hercegovine. Pored toga značajan doprinos dala je proučavanju [[stećak]]a (monografija '''Stećci''' 1982). Nada Miletić sastavila je preko 2200 jedinica u raznim enciklopedijama i leksikonima. Mjesto i uloga Nade Miletić u arheologiji najbolje se prepoznaje po [[Arheološki leksikon Bosne i Hercegovine|AL BiH]] gdje joj pripada obrada ranog srednjeg vijeka skoro u cjelini. == Nagrade i odlikovanja == * Orden rada sa srebrnim vijencem 1973. * Orden Zasluga za narod sa srebrnom zvijezdom, 1989. == Arheološka istraživanja (istraživanja vođena samostalno) == * Ranosrednjovjekovna nekropola Mihaljevići kod Sarajeva. U periodu od: 1954. do 1958. * Nekropola sa stečcima, Potoci kod Mostara, 1959. * Ranosrednjovjekovna nekropola Rakovčani kod Prijedora. U periodu od: 1960. - 1964. i 1972. *Ranoslavenska nekropola Mahovljani kod Laktaša - Luke. U periodu od: 1969. - 1971. *Srednjovjekovna nekropola Buško blato (Livno) - Kraljičin nasip , Glavica i Bilo polje. U periodu od: 1969. i 1972. *Ranosrednjovjekovna nekropola Bugojno - Čipuljići, lokalitet Grudine (srednjovjekovna nekropola sa kontinuitetom korištenja od antičkog doba. U periodu od: 1960., 1961., 1965., 1966., 1967., 1968., 1970. i 1971. *Ranoslavensko gradišno naselje Mahovljani kod Laktaša, lokalitet Berek. U periodu od: 1973., 1974. i 1981. == Literatura== * [[Đuro Basler]], Miletić Nada, “Likovna enciklopedija Jugoslavije, 2 (K-Ren)”, [[Zagreb]] 1987, 333. * [[Borivoj Čović]], Miletić Nada, AL BiH, Tom I, Sarajevo 1988, 108. * [[Lidija Fekeža]], Doajen bh. arheologije (In memoriam: Nada Miletić), [[Oslobođenje]] 59/19994, Sarajevo 13.10. 2002, 20. * Lidija Fekeža, In memoriam: Nada Miletić, [[Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja]] [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANU BiH]] XXXIV/32, Sarajevo 2005, 309-310. == Monografije == * Stećci. U: ''Bosna i Hercegovina lepote i znamenitosti'', Turistički savez Jugoslavije, Beograd 1961, str. 127. - 132. * Kulturni ostaci varvarskih naroda. U: ''Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine'', Biblioteka Kulturno naslijeđe, Veselin Masleša, Sarajevo 1966, str. 366. - 375. * Ranoslovensko doba. U: ''Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine'', Biblioteka Kulturno naslijeđe, Veselin Masleša, Sarajevo 1963, str. 379. - 402. * Do završnih stoljeća srednjeg vijeka. U: A. Ravalić (urednik): ''Laktaši'', Skupština opštine Laktaši 1971, str. 15.- 28. *Stećci. U: ''Umetnost na tlu Jugoslavije'' ''od preistorije do danas''. Beograd - Sarajevo 1982, str. 171. - 172., 179. - 182. (ilustr. fotografije). *Rani srednji vijek. U: ''Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do početka turske vladavine'' (II. prerađeno i dopunjeno izdanje), Biblioteka Kulturno naslijeđe, Veselin Masleša, Sarajevo 1984, str. 375. - 434. Summary. Rezume. *Ćiro Truhelka (1865 - 1942). U: ''Spomenica stogodišnjice rada Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine'' ''1888 - 1988''., Zemaljski muzej, Sarajevo 1988, str. 39. - 43. *Naučna djelatnost u oblasti srednjovjekovna arheologije. U: ''Spomenica stogodišnjice rada Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine 1888 - 1988.'' Zemaljski muzej, Sarajevo 1988, str. 119. - 137. *Srednjovekovna umetnost Bosne i Hercegovine. U: ''Bosna i Hercegovina u tokovima istorijskih i kulturnih kretanja u jugoistočnoj Evropi'', Sarajevo, 6. - 7. oktobar 1988. Posebna izdanja, Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, Sarajevo 1989., str. 111. - 119. Resume. == Naučni i stručni članci u časopisima i zbornicima == *Crkva sv, Klimenta u Mostaćima, ''GZM n.s. A.'' IX, Sarajevo 1954, str. 281. - 297. + tbl. I - II (ćir). Resume. *Nalaz ranosrednjovekovnih fibula iz Rajlovca, ''GZM n.s. (A) X,'' Sarajevo 1955, str. 151. - 155. + tbl. I. Resume *Nekropola u selu Mihaljevićima kod Rajlovca, ''GZM n.s. (A) XI,'' Sarajevo 1956, str. 9. - 39. + snim. + tbl. I - XII. Zusammenfassung. *Nekoliko nepublikovanih predmeta iz srednjevekovne zbirke Zemaljskog muzeja, ''GZM n.s. (A) XII'', Sarajevo 1957, str. 263. - 265. Resume. *Srednjevekovni grobovi u Tumulu na "Crkvini" (Sjeversko), ''GZM n.s. (A) XIV'', Sarajevo 1959, str. 217. - 219. + tbl. I. Resume. *Nekropola u selu Mihaljevićima kod Rajlovca (Rezultati naknadnih iskopavanja), ''GZM n.s. (A) XV - XVI'', Sarajevo 1960 - 1961. , str. 249 - 257 + tbl. III. Resume *Bošnjića voće, Rakovčani, Prijedor - Germanska nekropola, ''Arheološki pregled 3'', Beograd 1961, str. 115. - 116. *Nakit u Bosni i Hercegovin''Arheološki pregled 3'', str. i, Zemaljski muzej, Sarajevo 1963. * Umjetnost stećaka, (u koautorstvu sa [[Alojz Benac]]), Zemaljski muzej, Sarajevo 1965., str. 28+34 slike. * Novi prilozi poznavanju autohtonih kulturnih elemenata u Bosni u doba doseljavanja Slovena, «''Predslavenski etnički elementi na Balkanu u etnogenezi Južnih Slavena''», ANU BiH, Sarajevo 1969, str. 233-238. * Reflets des Grandes Invasions en Bosnie - Herzégovine, "''Problemi seobe naroda u Karpatskoj kotlini''", Matica srpska, Novi Sad 1978, str. 97-107 + 2 slike i 4 table. * Reflets de l'influence byzantine dans les trouvailles paléoslaves en Bosnie - Herzégovine, «''Rapports du IIIe Congrés International d' archéologie slave''», Tome 2, VEDA - Vydatelstvo Slovenskej akademie vied, Bratislava 1980, str. 287-306. * Stećci - arheološki i likovni aspekt, «''Bogumilstvoto na Balkanot vo svetlinata na nanjnovite istražuvanja''», MANU-SANU-ANU BiH, Skopje 1982, str. 233-240. * Rani srednji vijek u arheološkim istraživanjima na području sjeverozapadne Bosne, «''Zbornik Arheološkog društva Bosne i Hercegovone I''», Sarajevo 1983, str. 217-224. * Ranoslovensko doba, «''Kulturna istorija Bosne i Hercegovine od najstarijih vremena do pada ovih zemalja pod osmansku vlast''», Veselin Masleša, Sarajevo 1984, str. 375-434. * Rani srednji vijek (arheološko-istorijski osvrt), AL BiH, Tom I, Sarajevo 1988., str. 41-43. * Opšti leksikografski dio, (obrada 43 pojma), AL BiH, Tom I, Sarajevo 1988. * Arheološka nalazišta, Regije 1-13, (obrada 997 nalazišta), AL BiH, Tom II, Sarajevo 1988. * Arheološka nalazišta, Regije 14-25, (obrada 1591 nalazišta), AL BiH, Tom III, Sarajevo 1988. * Naučna djelatnost u oblasti srednjevjekovne arheologije, «''Spomenica stogodišnjice rada Zemaljskog muzeja Bosne Hercegovine 1888-1988''», Sarajevo 1988., str. 119-137. * Ranosrednjovjekovna koplja s krilima iz Bosne i Hercegovine, «''Zbornik radova posvećen akademiku Alojzu Bencu''», Posebna izdanja ANU BiH 95, Odjeljenje društvenih nauka 27, Sarajevo 1991, str. 201-208 + 4 table. * “''Bosna i Hercegovina u doba Karolinga, kraj VII – početak X vijeka''”, Katalog izložbe (Autori teksta Nada Miletić, Margita Gavrilović, Mirsad Sijarić), Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine, Sarajevo 2001, str. 31. * Neke karakteristike stećaka zemlje Pavlovića, "''Zemlja Pavlovića. Srednji vijek i period turske vladavine''", Zbornik radova sa naučnog skupa, Rogatica, 27-29. juna 2002., Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske i Univerzitet Srpsko Sarajevo, Naučni skupovi 5, Odjeljenje društvenih nauka 7, Banja Luka – Srpsko Sarajevo 2003, str. 455-481. == Ostali radovi: == * Prilozi povijesti umjetnosti u Dalmaciji 8, Split 1954, GZM (I-E) 10, Sarajevo 1955, 217-218. * Izvještaj o zaštitnom iskopavanju u Potocima kod Mostara, GZM (A) 17, Sarajevo 1962, 153-157+3 table. * Nakit i oružje IX-XII veka u nekropolama Bosne i Hercegovine, GZM (A) 18, Sarajevo 1963, 155-178. * Marian Wenzel, Bosnian and herzegovinian Tombstones - Whe Made Them and Why, Südost-forschungen 21, München 1962, GZM (A) 19, Sarajevo 1964, 220-223. * Nakit u Bosni i Hercegovini od kasne antike do najnovijeg doba, Starinar 17, Beograd * 1966. * Gradine, Čipuljić, Bugojno - srednjovekovna nekropola, Arheološki pregled 8, Beograd 1966, 159. * Slovenska nekropola u Gomjenici kod Prijedora, GZM (A) 21-22, Sarajevo 1966-1967, 81-154+32 table. * Gradine, Čipuljić, Bugojno - srednjovekovna nekropola, Arheološki pregled 10, Beograd 1968, 181. * Ranosrednjovjekovna nekropola u Rakovčanima kod Prijedora, GZM (A) 25, Sarajevo 1970, 119-177. * Resultats des recherches sur la période paléoslave su Bosni - Herzegovine, Balcanoslavica 1, Prilep 1972, 121-128. * Srednjovjekovna skulptura u Bosni i hercegovini, Radio Sarajevo Treći program III/5, Sarajevo 1974, 291-312. * Elementi della cultura di Koetlach in Bosnia e Erzegovina, Balcanoslavica 4, Prilep 1975, 93-111. * Ranosrednjovjekovni nalazi iz Rudica kod Glamoča, GZM (A) 30-31, Sarajevo 1975-1976, 231-242. * Gradine, Korita, Duvno - ranosrednjovekovna nekropola, Arheološki pregled 18, Beograd 1976., 128-129. * Ranosrednjovjekovna nekropola u Koritima kod Duvna, GZM 33 (1978), Sarajevo 1979, 141-204. * Ranosrednjovjekovno koplje iz Mogorjela, Zbornik Narodnog muzeja 9-10, Beograd 1979, 145-151 + 4 table. * Resultate der neueren archäologischen Untersuchungen des frühen Mittelalters in Bosnien und Herzegowina, Balcanoslavica 9, Prilep, 1980, 43-50. * Slovenska nekropola u Mahovljanima kod Banjaluke, GZM 34 (A) (1979), Sarajevo 1980, 137-181. * Batković, Enciklopedija Jugoslavije I, 2. izdanje, Zagreb 1980, 527. * Ranosrednjovjekovne keramičke posude iz Vrbe kod Glamoća, GZM (A) 35-36, Sarajevo 1980-1981, 213-224. * Izvještaj o iskopavanjima srednjovekovnih nekropola u Buškom blatu, GZM (A) 37, Sarajevo 1982, 123-177 + 3 priloga. * Gradine, Bugojno - srednjovekovna nekropola, Arheološki pregled 23, Beograd 1982, 147-177. * Gomjenica, Enciklopedija Jugoslavije IV, 2 izdanje Zagreb 1986, 430. * Grudine, Enciklopedija Jugoslavije IV, 2 izdanje Zagreb 1986, 621. * Ranoslavenske nekropole u Bosni i Hercegovini - komparativna razmatranja, GZM (A) NS 44, Sarajevo 1989, 175-200. * Reljefna ploča iz Carevog polja kod Jajca, Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja ANU BiH 30, Sarajevo 2002, 493-507. == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Miletić, Nada}} [[Kategorija:Historiografija srednjovjekovne Bosne]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački arheolozi]] [[Kategorija:Biografije, Prijedor]] [[Kategorija:Rođeni 1925.]] [[Kategorija:Umrli 2002.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački historičari]] mmsllqa6oqzamymj8efw8dvstv5h367 Palinićev grbovnik 0 38449 3923311 3846580 2026-09-01T00:29:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923311 wikitext text/x-wiki Palinićev bosanski zbornik (kodeks),<ref>{{Cite book|last=M. Traljić|first=Seid|url=https://hrcak.srce.hr/file/124582|title=Palinićev bosanski zbornik|work=Izvorni znanstveni članak|publisher=Zbornik Odsjeka za povijesne znanosti Zavoda za povijesne i društvene znanosti Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti, Vol. 1 No. -, 1954.|access-date=5. 7. 2024|archive-date=18. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618004320/https://hrcak.srce.hr/file/124582|url-status=dead}}</ref> nazivan i Palinićev [[grbovnik]], predstavlja jednu od brojnih kopija poznatog [[Ilirski grbovnik|Ilirskog grbovnika]]. Grbovnik je rađen za obitelj Vojković-Palinić. On se nalazi u Arhivu [[HAZU]] u [[Zagreb]]u. Ima 90 listova dimenzija 10x15 cm. Prema [[Filigran|vodenim znakovima]] datira se krajem 16. i početkom [[17. vijek]]a. Sadržaj čitavog kodeksa dijeli se na dvije cjeline. Prvih 47 listova su [[grb]]ovi (njih 47) posvećeni jugoistočnoj Evropi (zemlje i obitelji). Drugi dio čine prepisi pjesama pisanih [[Bosančica|bosančicom]] iz osmanskog vremana, te jedan ferman Mehmeda IV upućen [[1651]]. [[kadija]]ma [[Jajce|Jajca]] i [[Banja Luka|Banje Luke]]. Iako je ovaj grbovnik improvizacija, sačinjena na osnovu zahtjeva jedne obitelji u težnji da se domogne plemićkog dostojanstva, ipak on je urađen od strane osobe koja je bila upućena u [[Heraldika|heraldiku]], kao i u prošlost pojedinih rodova i porodica. Palinićev grbovnik je stariji od [[Fojnički grbovnik|Fojničkog grbovnika]], koji je od svih poznatih prepisa najljepši primjerak grbovnika. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == [[Seid Traljić]], Palinićev bosanski zbornik, Zbornik Historijskog instituta JAZU 1, Zagreb [[1954]]. {{Kultura_srednjovjekovne_Bosne}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kultura srednjovjekovne Bosne]] 1odxenwvqqzx6thtgp8ktsowz0rd5rn B 0 46103 3923251 3806882 2026-08-31T16:53:19Z Palapa 383 3923251 wikitext text/x-wiki {{Bosanska abeceda}} '''B''' je 2. slovo [[latinica|bosanske abecede]],<ref>{{Cite web|url=https://www.evertype.com/alphabets/bosnian.pdf|title=The Alphabets of Europe Bosnian bosanski Version 1.0}}</ref> i svih evropskih alfabeta, osim onih sa ćiriličnim porijeklom.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Encyclop%C3%A6dia_Britannica,_Ninth_Edition/B|title=Encyclopædia Britannica, Ninth Edition/B - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org|language=en|access-date=1. 1. 2026}}</ref> Označava zvučni bilabijalni okluzivni suglasnik. Također znači i: * u [[muzika|muzici]] za pola [[ton]]a snižen ton h * u [[fizika|fizici]] oznaku za [[vektor]] [[magnetno polje|magnetnog polja]] * u [[hemija|hemiji]] znak za [[bor (element)|bor]] * međunarodnu automobilsku oznaku za [[Belgija|Belgiju]] == Historija == {| align="center" border="0" cellpadding="5" |align="center" width="130px"|[[Datoteka:EgyptianB-01.svg|n|Egipatski hijeroglif]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Proto-semiticB-01.png|Proto-semitsko B]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:PhoenicianB-01.png|Feničko bet]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Beta uc lc.svg|Grčko beta|70px]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:EtruscanB-01.png|Etruščansko B]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:RomanB-01.png|Rimsko B]] |- |align="center" valign="top" width="130px"|Egipatski [[Hijeroglifi|hijeroglif]] |align="center" valign="top" width="130px"|Proto-semitsko B |align="center" valign="top" width="130px"|[[Feničko pismo|Feničko]] bet |align="center" valign="top" width="130px"|[[Grčko pismo|Grčko]] beta |align="center" valign="top" width="130px"|Etruščansko B |align="center" valign="top" width="130px"|Rimsko B |} {{commonscat|B}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://www.unicode.org/L2/L2002/02141-n2419-uralic-phonetic.pdf * https://www.baslibrary.org/biblical-archaeology-review/36/02/06 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630075033/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=36&Issue=02&ArticleID=06 |date=30. 6. 2016 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Abeceda]] 873ghmosrrsri5lvmsj8mro4tn4lzso C 0 46104 3923252 3794246 2026-08-31T16:54:31Z Palapa 383 3923252 wikitext text/x-wiki {{Bosanska abeceda}} '''C''' je 3. slovo [[latinica|bosanske abecede, i latiničnih alfabeta]].<ref>{{Cite news|title=C {{!}} Letter, History, Meaning & Uses {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/C-letter|newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=2026-01-01|language=en}}</ref> Označava [[bezvučni dentalni afrikatni suglasnik]]. Također znači i: * [[rimski brojevi|rimski broj]] 100 * u [[nauka o računarima|računarstvu]] označava [[C (programski jezik)|programski jezik C]] i [[C♯]] * u [[fizika|fizici]] oznaku za [[brzina svjetlosti|brzinu svjetlosti]] u [[vakuum]]u * u [[hemija|hemiji]] znak za [[ugljik]] * u [[SI]] sistemu znak za jedinicu električnog [[naboj]]a [[kulon]] (C) i prefiks centi (1/100, c) * međunarodnu automobilsku oznaku za [[Kuba|Kubu]] == Historija == {| class="wikitable" align="center" border="0" cellpadding="5" |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Proto-semiticG-01.png|Proto-semitsko C]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:PhoenicianG-01.png|Feničko gimel]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:GreekG-02.svg]][[Datoteka:GreekG-03.svg]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Gamma_uc_lc.svg|64px|Grčko gama]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:EtruscanC-01.png|Etruščansko C]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:RomanC-01.png|Rimsko C]] |- |align="center" valign="top" width="130px"|Proto-semitsko C |align="center" valign="top" width="130px"|[[Feničko pismo|Feničko]] gimel |align="center" valign="top" width="130px"|Dvije varijante ranogrčkog gama |align="center" valign="top" width="130px"|[[Grčko pismo|Grčko]] gama |align="center" valign="top" width="130px"|Etruščansko C |align="center" valign="top" width="130px"|Rimsko C |} {{Commonscat}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Abeceda]] dspdxctwwmpl692i26s7qup8imuoko3 H 0 46161 3923247 3801069 2026-08-31T16:40:19Z Palapa 383 3923247 wikitext text/x-wiki {{Bosanska abeceda}} '''H''' je 12. slovo [[latinica|bosanske abecede]].<ref>{{Cite book|url=https://www.evertype.com/alphabets/bosnian.pdf|title=}}</ref> Označava bezvučni velarni frikativni suglasnik. '''H''' ([[Mala i velika slova|malo]]: '''h''') je osmo [[slovo]] [[Latinska abeceda|latiničnog alfabeta]], koje se koristi u [[Engleski alfabet|modernom engleskom alfabetu]], uključujući alfabete drugih zapadnoevropskih jezika i jezika širom svijeta. Znači i: * u [[glagoljica|glagoljici]] broj 600 * u [[muzika|muzici]] [[ton]] h * u [[fizika|fizici]] [[Planckova konstanta|Planckovu konstantu]] (h)<ref>{{Cite web|url=http://www.numericana.com/answer/constants.htm#h|title=Numerical Constants - Mathematics & Physics - Numericana|last=Michon|first=Gerard|website=www.numericana.com|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> ili [[mjerna jedinica]] za [[vrijeme (fizika)|vrijeme]] 1 h = 1 [[Sat (jedinica)|sat]] * u [[hemija|hemiji]] simbol [[vodik]]a * u [[SI]] sistemu henri (H), jedinicu [[induktivnost]]i i prefiks hekto (h, 10<sup>2</sup>) * međunarodnu automobilsku oznaku za [[Mađarska|Mađarsku]] == Historija == {| align="center" border="0" cellpadding="5" |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Proto-semiticH-01.png|Proto-semitsko H]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:PhoenicianH-01.png|Feničko het]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:Eta uc lc.svg|64px|Grčko (h)eta]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:EtruscanH-01.png|Etruščansko H]][[Datoteka:EtruscanH-02.png|Etruščansko H]] |align="center" width="130px"|[[Datoteka:RomanH-01.png|Rimsko H]] |- |align="center" valign="top" width="130px"|Proto-semitsko H |align="center" valign="top" width="130px"|[[Feničko pismo|Feničko]] het |align="center" valign="top" width="130px"|[[Grčko pismo|Grčko]] (h)eta |align="center" valign="top" width="130px"|Etruščansko H |align="center" valign="top" width="130px"|Rimsko H |} {| class="wikitable" ![[Egyptian hieroglyphs|Egipatski hijeroglif]] ograda ![[Proto-Sinaitic script|Proto-sinaitski]] hasr ![[Feničko pismo|Feničanin]] [[Heth|Het]] ![[Western Greek alphabet|Zapadnogrčki]] [[Heta]] ![[Etruscan language|Etruščanski]] [[𐌇|H]] ![[Latinski jezik|Latinski]] H |- align="center" |<hiero>N24</hiero> |[[Datoteka:Proto-semiticH-01.svg|class=skin-invert-image|30x30piksel]] |[[Datoteka:PhoenicianH-01.svg|class=skin-invert-image|30x30piksel]] |[[Datoteka:Greek_Eta_archaic.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]][[Datoteka:Greek_Eta_2-bars.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]] [[Datoteka:Greek_Eta_square-2-bars.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]][[Datoteka:Greek_Eta_diagonal.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]] |[[Datoteka:EtruscanH-01.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]] [[Datoteka:EtruscanH-02.svg|class=skin-invert-image|20x20piksel]] |[[Datoteka:Capitalis_monumentalis_H.svg|class=skin-invert-image|32x32piksel|Latin H]] |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}}{{Commonscat}} [[Kategorija:Abeceda]] 8yia6j93l0ggiyxc2f9obgaze6h6md9 Sablja 0 51123 3923381 3887001 2026-09-01T10:34:44Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923381 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Preuređivanje}} [[Datoteka:Imperial Armoury Topkapi Istanbul (7).JPG|280px|desno|mini|Sablje "klč" u Topkapi saraju (sultanov dvor) u [[Istanbul]]u.]] '''Sablja''' je naziv za hladno oružje slično [[mač]]u koje ima zakrivljenu oštricu. Sablja je nastala kao oružje konjice kod evroazijskih naroda stepe. Na [[Balkan]] je dospjela na samom početku [[Osmanlijsko Carstvo|osmanlijskih]] osvajanja.<ref name="Zbirka zanatskog oružja Balkana">[http://www.muzej.mod.gov.rs/sr-lat/muzejska-delatnost/zbirke/zbirka-zanatskog-oruzja-balkana#.WuOpk70apJ8 Zbirka zanatskog oružja Balkana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424122951/http://www.muzej.mod.gov.rs/sr-lat/muzejska-delatnost/zbirke/zbirka-zanatskog-oruzja-balkana#.WuOpk70apJ8 |date=24. 4. 2018 }}, Vojni muzej u Beogradu.</ref> Sablja je jedno od rijetkih dugih hladnih oružja iz [[Srednji vijek|Srednjeg vijeka]] koje se zadržala sve do današnjih dana u brojnim armijama kao paradno oružje. Jedan od najranijih prikaza sablje predstavlja kompozicije ratnika na freskama u manastiru Lesnovo 1341. godine, u današnjoj [[Makedonija|Republici Makedoniji]]. Prikazana je također i na fresci ratnika u manastiru Manasija iz 1418. godine kao i na [[Stećci u Tobutu|stećcima u Tobutu]] s kraja 16. i početka 17. vijeka. Jedna od reprezentivnijih ručno rađenih i dekoriranih starih sablji čuva se danas na odsjeku za metal i nakit [[Muzej primijenjene umjetnosti u Beogradu|Muzeja primijenjene umjetnosti u Beogradu]] a datirana je u vrijeme osvajanja [[sultan]]a [[Sulejman Veličanstveni|Sulejmana]] [[Beograd]]a 1521. godine.<ref>{{Cite web |url=http://sword-site.com/thread/971/remarkably-preserved-byzantine-serbian-sword |title=Sword-Site |access-date=24. 4. 2018 |archive-date=25. 4. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180425032018/http://sword-site.com/thread/971/remarkably-preserved-byzantine-serbian-sword |url-status=dead }}</ref> == Pojava i upotreba == [[Datoteka:British sailors boarding an Algerine pirate ship.jpg|mini|desno|Borba [[Berberi|berberskih]] pirata i britanskih mornara početkom 19. vijeka.]] [[Datoteka:Damascus bladesmith.jpg|mini|desno|Kovači sabljari iz [[Damask]]a, oko [[1900.]] godine.]] [[Datoteka:MuseeMarine-sabreOfficer-p1000451.jpg|desno|mini|Sablja oficira francuske mornarice iz 19. vijeka]] Upotreba sablje kod Italijana prvi put je zabilježena 1444. godine a kod Nijemaca također u 15. vijeku. Isto oružje Francuzi su koristili početkom 17. vijeka a Engleza krajem istog vijeka, tačnije 1680. godine. Najzastupljenije sablje su sa turskim "klč" i persijskim "šamšir" tipom sječiva.<ref name="Zbirka zanatskog oružja Balkana"/> Od turske sablje krivošije, s njenom izvijenom jednostranom oštricom, na Zapadu nastala je moderna konjička sablja u 18. vijeku. Sablja kao hladno oružje bila je veoma popularna među [[pirat]]ima kako u [[Sredozemno more|Sredozemlju]] tako i na [[Karibi]]ma. Sablja postaje sastavni dio oružja lahke mađarske, poljske i litvanske konjice – husara, kao i ruskih kozaka. Početkom 19. vijeka sa formiranjem prvih profesionalnih vojski, a kasnije i zbog pojave brzometnog oružja, sablja predstavlja sastavno oružje [[Konjica|konjičkih jedinica]] kao i oficira kada počinju sve više dobijati statusni i dekorativni značaj. Zanimljiv primjerak modernog tipa sablje predstavlja počasna sablja generala Koste Protića iz 1878. godine čiju dekoraciju i balčak u obliku [[zmaj]]a je uradio bečki juvelir, a danas se čuva u muzeju u [[Čačak|Čačku]]. Sablja je bila čest primjer darivanja, tako je zabilježeno da je sultan [[Mahmud II]] poklonio sablju optočenu dragim kamenjem knezu [[Miloš Obrenović|Milošu]] tokom njegove posjete Istanbulu 1835. godine. Još jedan primjer darivanja zabilježen je 1900. godine tokom boravka u Beogradu persijskog šaha Musaref el Dina koji je poklonio sablju kralju [[Aleksandar Obrenović|Aleksandru Obrenoviću]]. Ova dragocjena sablja danas se čuva u Vojnom muzeju na [[Kalemegdan]]u. U Sabljarskoj čaršiji u [[Sarajevo|Sarajevu]] od 1477. pa sve do 1878. godine postojale su brojne kovačke radnje u kojima su se iskivale sablje, jatagani, handžari kao i čuvene sablje i noževi dimiskije.<ref name="Zbirka zanatskog oružja Balkana"/><ref>[http://www.novigradsarajevo.ba/news/default/izlozba-iz-zbirke-muzeja-sarajeva-jatagani-otvorena-u-galeriji-opcine-novi-grad-1511522290?page=4 Izložba iz zbirke Muzeja Sarajevo "Jatagani" otvorena u galeriji Općine Novi Grad Sarajevo]</ref> Osim Sarajeva glavni zanatski centri za izradu oružja na Balkanu bili su [[Foča]], [[Užice]], [[Konjic]], [[Prizren]], [[Skoplje]] i gradovi Boke Kotorske.<ref name="Zbirka zanatskog oružja Balkana"/> U konjičkim jedinicama i među oficirima i podoficirima u Jugoslavenskoj vojsci između dva svjetska rata zadržala se sablja model M1895. Ovaj isti model sablje sa neznatnom razlikom (grb SFRJ na štitniku rukohvata) nalazio se u konjici [[JNA]] sve do rasformiranja ove jedinice krajem 1950-ih a zadržao se jedino u Gardi. Pojedine sablje danas predstavljaju pravo bogatstvo zbog svoje historijske vrijednosti i ornamentike – dekoracije. Jedna takva sablja optočena zlatom i dragim kamenjem nalazi se u palati rumunskog predsjednika. Sablja predstavlja poklon kneza [[Mihajlo Obrenović|Mihajla]] prvom rumunskom knezu [[Aleksandar Joan Kuzu|Kuzi]] 1863. godine. Zavidnu kolekciju bogato ukrašenih sablji imao je maršal [[Josip Broz Tito]]. Danas se uglavnom koristi u simboličke i ceremonijalne svrhe, ali i za sportsku disciplinu [[mačevanje|mačevanja]]. == Također pogledajte == * [[Kovač]] * [[Mač]] * [[Jatagan]] ==Reference== {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == *[https://oruzjeonline.com/2021/11/06/konjicka-sablja-m1895/ Konjička sablja M1895 (Oružje Online, Branko Bogdanović, 2021)] * [http://www.academia.edu/4437902/Hladno_oružje_iz_osmansko-turskog_perioda_XV-XIX_vijek_Banjaluka_2008 Hladno oružje iz osmansko-turskog perioda (XV-XIX vijek)]{{Mrtav link}}, Bratislav Tainović, Banja Luka, 2008. * [http://muzejtesanj.org/novosti/288-hladno-oruzje-iz-osmanskog-perioda-iz-historijske-zbirke-muzeja-tesanj.html Hladno oružje iz osmanskog perioda iz historijske zbirke Muzeja Tešanj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426013401/http://muzejtesanj.org/novosti/288-hladno-oruzje-iz-osmanskog-perioda-iz-historijske-zbirke-muzeja-tesanj.html |date=26. 4. 2018 }} * [http://www.mod.gov.rs/lat/6354/1948-konjicka-brigada-na-taktickoj-vezbi-6354 Konjička brigada (sa isukanim sabljama) Jugoslavenske armije na taktičkoj vježbi 1948.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130053716/http://www.mod.gov.rs/lat/6354/1948-konjicka-brigada-na-taktickoj-vezbi-6354 |date=30. 11. 2020 }} (Fotogalerija MORS) * [http://manastiriusrbiji.com/wp-content/uploads/2015/02/manasija-freske.jpg Freska ratnika Manasija 1418.] * {{Commonscat-inline|Sabres}} [[Kategorija:Oružje]] h8e67gepf51n6wn3lnbi9xk5u0vkpzp Planckova konstanta 0 60208 3923248 3549449 2026-08-31T16:45:51Z Palapa 383 3923248 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Max Planck Wirkungsquantums 20050815.jpg|mini|desno|200px|Ploča na Humboldt Univerzitetu, Berlin]] '''Planckova konstanta'''<ref>{{Cite web|url=http://www.numericana.com/answer/constants.htm#h|title=Numerical Constants - Mathematics & Physics - Numericana|last=Michon|first=Gerard|website=www.numericana.com|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> je jedna od osnovnih [[fizikalne konstante|fizikalnih konstanti]], koja se ne pojavljuje u okviru [[klasična fizika|klasične fizike]], ali se kao veličina često pojavljuje u [[kvantna mehanika|kvantnoj mehanici]]. Planckova konstanta iznosi: :<math>h =\,\,\, 6.626\ 0693 \times10^{-34}\ \mbox{J}\cdot\mbox{s} \,\,\, = \,\,\, 4.135\ 667\ 43 \times10^{-15}\ \mbox{eV}\cdot\mbox{s}</math> U mnogim slučajevima pogodno je uvesti veličnu redukovane Planckove konstante (ponekad se naziva Diracova konstanta), koja je definiše kao: :<math>\hbar\equiv\frac{h}{2\pi} = \,\,\, 1.054\ 571\ 68\times10^{-34}\ \mbox{J}\cdot\mbox{s} \,\,\, = \,\,\, 6.582\ 119\ 15 \times10^{-16}\ \mbox{eV}\cdot\mbox{s}</math> Dimenzija Planckove konstante je ([[Newton (jedinica)|N]]·[[metar|m]]·[[sekunda|s]]), što je također dimenzija fizikalne veličine poznate kao [[akcija (fizika)|akcija]]. Planckova konstanta prvi put je uvedena u okviru objašnjenja [[zračenje apsolutnog crnog tijela|zračenja crnog tijela]] koje je uveo [[Max Planck]], što je predstavljalo početak stvaranja [[kvantna mehanika|kvantne mehanike]]. Simbol <math>\hbar</math> u Bosanskom jeziku se jeziku najčešće čita kao "će", mada se koristi i engleska formulacija "h bar", jer je u pitanju simbol koji je uglavnom identičan ćirilićnom slovu ћ. == Također pogledajte == * [[Prirodne jedinice]] == Vanjski linkovi == * [http://books.google.com/?id=MhInFlnNsREC&pg=PA51&lpg=PA51&dq=celestial+mechanics+planck+constant#v=onepage&q=celestial%20mechanics%20planck%20constant&f=false http://books.google.com/ celestial+mechanics+planck+constant] * http://physics.nist.gov/cuu/Reference/versioncon.shtml * http://physicsworld.com/cws/article/print/373 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401221617/http://physicsworld.com/cws/article/print/373 |date=1. 4. 2012 }} * http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1918/planck-lecture.html {{Naučnici čija se imena koriste u fizikalnim konstantama}} [[Kategorija:1900. u nauci]] [[Kategorija:Osnovne konstante]] [[Kategorija:Max Planck]] r5d022le67il733y0986l8z6dru7069 Kolonoskopija 0 63803 3923271 3770316 2026-08-31T17:32:14Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3923271 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Kolonoskopija''' je [[Endoskopija|endoskopska]] dijagnostička metoda pomoću koje se vrši pregled [[Debelo crijevo|debelog crijeva]] i završnog dijela [[Tanko crijevo|tankog crijeva]]. Ova metoda se sprovodi uz pomoć [[CCD]] (Čip) kamere ili sa fiberoptičkim endoskopom na fleksibilnoj cijevi dužine 130&nbsp;cm, debljine do 13&nbsp;mm, koja se plasira kroz [[anus]]. Na suprotnom kraju aparata nalazi se ručka sa komandama uz pomoć koje se vrši upravljanje vrhom aparata. Na monitor se prenosi slika visoke rezolucije koja omogućuje da se primjete najmanji detalji i najsitnije promjene. == Indikacije za primjenu metode == Kolonoskopija je neizostavna metoda kod sumnje na [[rak debelog crijeva]], [[Upalna bolest crijeva|upalne bolesti crijeva]], gastrointenstinalnih [[Krvarenje|krvarenja]] nepoznate etiologije kao i preventivna metoda kod osoba koje spadaju u rizičnu grupu za dobijanje raka debelog crijeva. Pored toga što služi kao dijagnostička metoda, pri kolonoskopiji se mogu odstraniti i [[Polopi|polipi]] uz pomoć elektroomči, i na taj način neoperativnim putem spriječiti razvoj raka debelog crijeva. == Način primjene == [[Datoteka:MaElenaAM_45.jpg|mini|250px|Odstranjivanje polipa]] Ovaj zahvat je veoma kompleksan i zahtjevan te ga stoga mogu izvoditi samo veoma iskusni i vješti [[ljekar]]i-endoskopičari. Prije primjene ove metode neophodno je prpiremiti debelo crijevo za pregled. Osoba na kojoj će metoda biti primjenjivana izvršiće propisane pripremne radnje koje traju od 12 do 18 sati, koje se sastoje od držanja odgovarajuće dijete. Najčešće se osobi naloži da 12 do 18 sati u [[Organizam (biologija)|organizam]] unosi samo vodu i tekućine koje ne sadrže vlakna. Pored toga mogu se prepisati i purgativi. Također može biti zamoljena da se suzdržava od upotrebe [[Aspirin]]a ili drugih medikamenata koji u svom sastavu imaju [[Acetilsalicilna kiselina|salicilate]] da bi se spriječilo moguće krvarenje u toku primjene metode ili kasnije. Prije same kolonoskopije osobi se daje [[lijek]] kojim se opušta crijevo i ujedno smanjuju bolovi, čime se pretraga čini manje neugodnom, a u nekim centrima se ova metoda izvodi pod kratkotrajnom anestezijom. == Prednosti i nedostaci == Ova metoda najobjektivnije i sa visokim stepenom sigurnosti pruža mogućnost postavljanja dijagnoze, uvidom u zid i šupljinu debelog crijeva. Ukoliko se izvodi od strane stručnog i iskusnog endoskopičara, ova metoda je vrlo rijetko udružena sa komplikacijama. Svega 0.2% je rizik od težih povreda pri ovom zahvatu. Tu spadaju rupture i pucanje debelog crijeva, što zahtjeva hitnu hiruršku intervenciju, zatim po život bezopasna krvarenja koja se riješavaju u toku samog zahvata kauterizacijom ozlijeđenog [[Krvni sud|krvnog suda]], te rijetko rupture [[Jetra|jetre]]. Pored toga ovaj pregled je nelagodan za pacijenta što veoma često unatoč velikoj efikasnosti metode ona vrlo često bude odbačena kao opcija kod samih pacijenata. == Vanjski linkovi == * [http://www.vasezdravlje.com/izdanje/clanak/814/] Vaše zdravlje-Članak o koloskopiji [[Kategorija:Gastroenterologija]] [[Kategorija:Endoskopija]] tkblnonbp01l32761z67padck8peyn4 Harald V, kralj Norveške 0 66973 3923366 3922834 2026-09-01T09:31:24Z Srđan 73336 3923366 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija Vladar | Ime = Harald V | Nasljeđivanje= [[Spisak norveških kraljeva|Kralj Norveške]] | Slika = Kong Harald åpner Sametinget 1993 (cropped).jpg | Opis slike = Harald 1993. | Vladavina = 17. januar 1991 – 28. august 2026. | Prethodnik = [[Olaf V, kralj Norveške|Olaf V]] | Nasljednik = [[Haakon VIII, kralj Norveške|Haakon VIII]] | Supružnik = [[Sonja Haraldsen]] | Djeca = [[Märtha Louise od Norveške]]<br>[[Haakon, krunski princ od Norveške]] | Dinastija = [[Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]] | Otac = [[Olaf V, kralj Norveške]] | Majka = [[Marta od Švedske]] | Datum rođenja = {{Datum rođenja|1937|2|21}} | Datum smrti = {{Datum smrti i godine|2026|8|28|1937|2|21}} |}} '''Harald V''' (21. februar 1937 – 28. august 2026) bio je [[Spisak norveških kraljeva|kralj]] [[Norveška|Norveške]] od 1991. do svoje smrti 2026. == Djetinjstvo == Rođen je kao sin norveškog [[prestolonasljednik|krunskog princa]] [[Olaf V, kralj Norveške|Olafa]] i [[Švedska|švedske]] [[Marta od Švedske|princeze Marte]] u gradu Askeru, što ga nakon čini prvim norveškim kraljem nakon nekoliko stoljeća rođenim na norveškom tlu. Norveška kraljevska porodica je bila prisiljena napustiti palaču usljed [[Njemačka|njemačke]] invazije i skloniti se u Švedsku, koju napuštaju osjećajući se ugroženima od strane ondašnjih nacista i odlaze u [[Sjedinjene Američke Države]]. Princ Harald je s majkom i dvije sestre živio u [[Washington]]u, dok su njegov djed i otac [[Drugi svjetski rat]] proveli u [[London]]u. Sa završetkom rata 1945. princ Harald s ostatkom kraljevske porodice vraća se u Norvešku. == Prestolonasljednik == Godine 1957. umire Haraldov djed, ostavljajući prijestolje svom sinu Olafu. Od toga trenutka Harald postaje princ [[prestolonasljednik]] i preuzima dužnosti [[regent]]a u ime svoga oca kada je on u inostranstvu. Kada je Haraldu [[parlament]] zabranio da oženi običnu građanku, [[Sonja Haraldsen|Sonju Haraldsen]], on je zaprijetio odricanjem od trona. Njegove starije setre su se već udale za građane, te tako obje izgubile prava na tron. Budući da bi Haraldovo odricanje od trona značilo kolaps monarhije, kralj Olaf V je popustio i dopustio Haraldu da oženi Sonju. Budući kralj je sa suprugom dobio dvoje djece, [[Märtha Louise od Norveške|princezu Märthu Louise]] i princa prestolonasljednika [[Haakon, krunski princ od Norveške|Haakona]]. Princ prestolonasljednik je također oženio građanku, [[Mette-Marit Tjessem Høiby]]. == Vladavina == Smrt njegovog oca 17. januara 1991. učinila je Haralda kraljem Norveške i poglavarom Norveške crkve. Nakon ustoličenja dobio je niz stranih odlikovanja i doktorata. Godine 2003. objavljeno je da kralj boluje od [[Rak (medicina)|raka mjehura]], koji je uspješno odstranjen operacijom u [[Oslo|Oslu]]. Nakon kraljeve operacije državne poslove vodio je princ prestolonasljednik, a kralj je opet preuzeo vlast u aprili. Sve do pojave raka kralj je bio strastven pušač, ali tu je naviku odbacio tokom liječenja. Kralj je zatim prošao kroz operaciju srca, prilikom čega je princ prestolonasljednik opet preuezo očeve dužnosti. Vratio se svojim poslovima 7. juna, na dan kada su Norvežani slavili stotu godišnjicu izdvajanja iz unije sa Švedskom. == Porijeklo == {{Porodično stablo 5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #fcb; |1= 1. '''Harald V, kralj Norveške''' |2= 2. [[Olaf V, kralj Norveške]] |3= 3. Princeza [[Marta od Švedske]] |4= 4. [[Haakon VII, kralj Norveške]] |5= 5. Princeza [[Matilda Velška|Matilda od Velsa]] |6= 6. Princ [[Karlo, vojvoda od Västergötlanda]] |7= 7. Princeza [[Ingeborg od Danske]] |8= 8. [[Fridrik VIII, kralj Danske]] |9= 9. Princeza [[Ludovika od Švedske|Ludovika od Švedske i Norveške]] |10= 10. [[Eduard VII, kralj Ujedinjenog Kraljevstva]] |11= 11. Princeza [[Aleksandra od Danske]] |12= 12. [[Oskar II, kralj Švedske|Oskar II, kralj Švedske i Norveške]] |13= 13. Princeza [[Sofija od Nassaua]] |14= 14. [[Fridrik VIII, kralj Danske]] ( = 8) |15= 15. Princeza [[Ludovika od Švedske|Ludovika od Švedske i Norveške]] ( = 9 ) |16= 16. [[Kristijan IX, kralj Danske]] |17= 17. Landgrofica [[Ludovika od Hessen-Kassela]] |18= 18. [[Karlo XV, kralj Švedske|Karlo XV i IV, kralj Švedske i Norveške]] |19= 19. Princeza [[Ludovika Holandska|Ludovika od Holandije]] |20= 20. Princ [[Albert od Saskokoburga i Gote]] |21= 21. [[Viktorija, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva]] |22= 22. [[Kristijan IX, kralj Danske]] (= 16) |23= 23. Landgrofica [[Ludovika od Hessen-Kassela]] (= 17) |24= 24. [[Oskar I, kralj Švedske|Oskar I, kralj Švedske i Norveške]] |25= 25. [[Jozefina od Leuchtenberga]] |26= 26. [[Vilim, vojvoda Nassaua]] |27= 27. Princeza [[Paulina Virtemberška|Paulina od Württemberga]] |28= 28. [[Kristijan IX, kralj Danske]] (= 16) |29= 29. Landgrofica [[Ludovika od Hessen-Kassela]] (= 17) |30= 30. [[Karlo XV, kralj Švedske]] (= 18) |31= 31. Princeza [[Ludovika Holandska|Ludovika od Holandije]] (= 19) }} == Vanjski linkovi== * {{Commonscat-inline|Harald V of Norway}} {{Početak redoslijedne kutije}} {{Vladarske titule}} {{Redoslijedna kutija 1 na 1 |titula= [[Spisak norveških kraljeva|Kralj Norveške]] |godine= 1991–2026 |prethodnik= [[Olaf V, kralj Norveške|Olaf V]] |nasljednik=/ }} {{Kraj redoslijedne kutije}} {{Dobitnici Medalje Holmenkollen}} {{Norveški vladari}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1937.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Kraljevi Norveške]] [[Kategorija:Gliksburgovci]] [[Kategorija:Nosioci Ordena jugoslavenske zvijezde]] [[Kategorija:Nosioci Zvijezde Republike Indonezije]] 6iy2oa8ub9ps44iqlf1p6s7ivbrdhwq Spomeni Olova u historijskim izvorima 0 78751 3923241 3923068 2026-08-31T16:21:42Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-47018-55|~2026-47018-55]] ([[User talk:~2026-47018-55|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:NeptuneBot|NeptuneBot]] 3852256 wikitext text/x-wiki [[Olovo (grad)|Olovo]] (Plumbum) predstavlja značajno srednjovjekovno rudarsko središte. Bilo je u rukama bosanskih vladara, a kasnije vlastele [[Pavlovići]]. == 1402 == * “Branchus Vladoeuich vlachus Mirollouichi facit manifestum quod ipse conuenit cum Radoslauo Voynich presente et conueniente pro se et sociis ituris cum eo in garauano, venire cum nouem equis bonis et sufficientibus pro viagio ad leuandum et reuerendum in Ragusio usque ad X dies proxime futuris mercancias quas dictus Radoslaus et socii dare voluerint ad portandum usque ad quantitate VIIII salmarum et dictas mercancias recipiendo illos portare in Bossinam ad locum Plumbi et recordendo de Ragusio cum dictas salmis non recedere ab eis donec illas posuerit ad locum ... Pro racione nauali infrascripta et porendo dictas mercancias ad dictum locum Plumbi ... pro qualibet salma perperi IIIIor et grossos III"<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Diversa Cancellariae, Svezak - XXXIV, Folija - 103 (Datum: 9. april 1402. godine).</ref> == 1421 == * “Nos Oblioglia Vellianouich, Diuazius Obradouich, Obrad Bassarich et Radetha Razich omnes de Plombo confitemur quod super nos et super omnia bona nostra obligamus nos dare et soluere ser Thome de Bona ducatis auri viginti nouem cum dimido hinc usque ad festum sancti Micaelis quod erit a proxime futuris inde ad unum anum”.<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Debita Notariae, Svezak - XIII, Folija – 322 verso (Datum: 26. septembar 1421. godine).</ref> == 1470 == * "Ego Stepan Quaonich de Olouo confiteor quod super me et omnia mea bona obligo me dare et soluere ser Mateo To. de Bona ducati auri centum quatuor".<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Debita Notariae, Svezak - XXXIX, Folija – 58 verso (Datum: 15. septembar 1470. godine).</ref> == 1488 == * „Petar Bergulich de Olouo in presentia domini Rectoris ser Stephani Ni. de Crieua et Ismailis sclaui imperatoris super plumbo ipsius imperatoris quod conduxit Ragusium et Nicolai Pasqualis Messite comunis, confessus fuit quod ipse Petar vendidit ser Johanni Lu. de Sorgo plumbi libras quindecim millia octingentos treginta grossos pro precio ducatorum octo auri minus grossos quindecim pro singulis libris mille grossis. Et a dicto ser Johanne habuisse et recepisse in pecunia numerata, videlicet, in aspris de Turchia integram ut completam solutionem dicti plumbi et quod nihil amplius restat habere ab ipso ser Johanne ratione dicti plumbi. Renuntiando. Hec autem carta etc. Judex et testis ut supra”<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Diversa Notariae, Svezak - LXVIII, Folija - 152 (Datum: 1. septembar 1488. godine).</ref> == 1492 == * „Cum sit quod heri existens Giuro Bionich de Olouo amaldarius ad Plocias in slaniza ubi vendebatur sal quibusdam hominibus de Drobgnach sibi furtiue ablatus fuerit unus gladius de Turchia, videlicet, unus chanzar fulcitus argento valoris asprorum trecentorum. Quem gladium furatus fuit quidam ex dictis hominibus quapropter Vuchmir Tuertchouich, Radogna Dobrilouich, Vuchaz Iuanisseuich, Vuchdrag Nicholich et Radouinus Vuchassinouich omnes de Drobgnach pro se, se et pro omnibus eorum sociis qui heri fuerunt ibi in dicta slaniza ad Plocias quando dicto Giuro fureptus fuit dictus gladius. Pro quibus omnes promittunt, promiserunt dicto Giuro presenti et acceptanti de se, se presentando coram sanzacho Mustafabegh hinc infra dies 25 proxime futuros ad respondendum dicto Giuro vel qui pro eo fuerit eum dicti gladii et standum judicio dicti sanzachi. Et si altra fecerunt quod incurrant ipsi Giuro procura asprorum mille et solutionis dicti gladii. Cum pacto quod casu quo aliquis non se presentaret quod dicto Giuro quod sunt ipsi homines liberi a dicta pena. Renuntiando. Hec autem carta etc. Judex et testis ut supra”<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Diversa Notariae, Svezak - LXXI, Folija 183(Datum: 29. juni 1492. godine).</ref> == 1495 == * „Ego Giuro Bionich de Olouo confiteor quod super me et omnia mea bona obligo me dare et soluere Antonio Radognich dicto Bizich ducatos auri quinquaginta octo usque ad menses quinque proxime futuris. Sub pena etc. Renuntiando etc. Hec autem carta etc. Judex et testis ut supra. Johannes Michocii Radossalich aurifex obligando se et omnia bona sua se constituit plezium et principalem suprascripti Antonio creditori presenti et acceptanti pro suprascriptis ducatos auri quinquaginta octo soluendi ut supra ad melius tenendum cumsuprascripto Giuro. Renuntiando”<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Debita Notariae, Svezak - LVII, Folija 139 (Datum: 26. novembar 1495. godine).</ref><br> * „Ego Giuro Bionich de Olouo principalis debitor et ego Johannes Michocii Radossalich aurifex plegius qui me tamen principalem debitorem constituo confitemur quod super nos et omnia nostra bona obligamus nos dare et soluere Nicolao Galeacii Brugnoli ducatos auri quadraginta usque ad menses sex proxime futuris. Sub pena etc. Renuntiando etc. Hec autem carta etc. Judex ser Dragoe Du. Alo. de Goze et Pasqualis Primi testis”.<ref>Državni arhiv u Dubrovniku, Serija – Debita Notariae, Svezak - LVII, Folija 139 verso (Datum: 26. novembar 1495. godine).</ref><br> == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija: Izvori za historiju srednjovjekovne Bosne]] kudatgs9ipxzzwi9bcu65x4ub3cazt8 Saksofon 0 85652 3923390 3872720 2026-09-01T10:49:48Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923390 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzički instrument |ime=Saksofon |slika=Saxophone alto2.png |klasifikacija=<div align=center>[[Drveni puhački instrument]] |raspon=<div align=center>[[Datoteka:Range_saxophone_alto.png|250px]]</div> |srodni= [[oboa]], [[klarinet]] |muzičari= |članci= }} '''Saksofon''' je muzički instrument izrađen od [[metal]]a, ali se uvrštava među [[Drveni puhački instrumenti|drvene duhačke instrumente]] zbog svoje mehanike (čunjasta cijev i tehnika su slične [[oboa|oboi]]) i originatora tj. faktora koji proizvodi ton (jednostrukog jezička koji je sličan [[klarinet]]ovom). Sastoji se od [[jezičak|jezička]], [[usnik]]a, [[lulica|lulice]] i samog tijela instrumenta.<ref>{{Cite web|url=https://www.ipassio.com/wiki/musical-instruments/brass/saxophone|title=Saxophone: About, History, Types & Facts - ipassio Wiki|website=ipassio|language=en|access-date=15. 7. 2025}}</ref> == Historija == Saksofon je izumio 1840. godine [[Adolphe Sax]], poznati tvorac limenih duhačkih instrumenata, te ga prijavljuje 1846. kao patent od 7 instrumenata. Saksofon je jedan od rijetkih instrumenata koji je nazvan po svom izumitelju.<ref>{{Cite web|url=https://www.selmer.fr/en/blogs/infos/invention-du-saxophone-par-adolphe-sax|title=The invention of the saxophone by the great Adolphe Sax|website=Henri SELMER Paris|language=en|access-date=15. 7. 2025}}</ref> ''Antoine Joseph Sax'' vodio se iskustvima dotadašnjih instrumenata, pa saksofon ima usnik sličan [[klarinet]]u, mehanizam i prstna tehnika najsličniji su mu [[oboa|oboi]]. U početku se saksofon koristi samo u vojnim orkestrima i to najviše u [[Francuska|Francuskoj]], [[Belgija|Belgiji]], [[Engleska|Engleskoj]] i [[SAD]]-u. U simfonijskim [[Orkestar|orkestrima]] upotrebljava se vrlo rijetko, uglavnom za izvođenje solo dionica. Veliki muzičari poput [[Hector Berlioz]]a, [[Gioachino Rossini]]a i [[Richard Strauss|Straussa]] ubrzo zapažaju zvučne sposobnosti ovog novog instrumenta i počinju ga koristiti u svojim muzičkim kompozicijama. Saksofon svoju slavu stiče tek krajem 20-tih kada se njegova primjena i afirmacija pronalazi u [[jazz]] muzici. U tom periodu u [[Amerika|Americi]] se proizvodi više od 100.000 saksofona, a do kraja desetljeća svira ga milion i po Amerikanaca, neki bolje, a neki lošije. Ubrzo je postao jedan od najviše upotrebljavanih i najomiljenijih instrumenata širom svijeta, sinonim u [[jazz]] muzici [[20. vijek]]a. Danas se saksofon često pojavljuje u [[rock]] i [[pop]] muzici kao i u jazzu i to u solističkim dionicama. == Vrste saksofona == [[Datoteka:JayCEastonSaxFamily.jpg|mini|desno|200px|Različite vrste saksofona]] Porodica saksofona obuhvata sedam instrumenata od [[alt]]a do [[bas]]a. Najviše se upotrebljavaju [[sopran]], alt, [[tenor]] i [[bariton]], dok se za početak učenja koristi najčešće alt saksofon. === Osnovne registarske varijante: === * [[Sopranino saksofon|Sopranino]] * [[Sopran saksofon|Sopran]] * [[Alt saksofon|Alt]] * [[Tenor saksofon|Tenor]] * [[Bariton saksofon|Bariton]] * [[Bas saksofon|Bas]] * [[Kontrabas saksofon|Kontrabas]] Transponiraju naizmjenično još u "Es" (ili "F") i "B" (ili "C", tj. bez transpozicije), pomičući se još – ovisno od registara – za jednu, dvije ili tri [[oktava|oktave]] naniže.<ref>{{Cite web|url=http://www.ombsns.edu.ba/services/saksofon/|title=Saksofon – Osnovna muzička i baletska škola "Novo Sarajevo"|language=bs-BA|access-date=15. 7. 2025}}{{Mrtav link}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Saxophones}} * [http://www.saxmusicplus.com/ Članci o saksofonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206203903/http://www.saxmusicplus.com/ |date=6. 2. 2009 }} {{Muzički instrumenti}} {{Muzički instrumenti u orkestru}} [[Kategorija:Drveni puhački instrumenti]] [[Kategorija:Saksofoni]] cdn24z4vetp18antzb2kubrn94ibg90 Imunost 0 87530 3923273 3875248 2026-08-31T18:00:50Z Animalsandpets1 168970 Ispravka nepravilno napisanih riječi i strukture teksta 3923273 wikitext text/x-wiki '''Imunost''', poznatije kao '''imunitet''' (od [[latinski jezik|lat.]] ''immunitas'' – oslobođen od službe, poreza) je medicinski pojam kojim se označava sposobnost organizma da se odupre i odbrani od [[infekcija]], [[bolest]]i ili neke druge biološke ili hemijske opasnosti. Imunitet funkcioniše poput mehanizma čija je uloga uspostavljanje barijera protiv [[patogen]]a ([[virus]]i, [[bakterija|bakterije]], [[parazit]]a), [[rak|kancerogenih]] [[ćelija]], štetnih [[molekula]] i [[otrov]]a (npr. zmijskog otrova). Sveukupni mehanizam odbrane organizma zovemo [[imuni sistem]]. Kad govorimo o imunosti treba pomenuti njegove specifične i nespecifične komponente. Nespecifične komponente se ponašaju kao barijere ili eliminatori velikog broja patogena bez obzira na njihovu antigenu sposobnost. Ostale komponente imunog sistema prilagođavaju se (adaptacija) prema svakoj novoj nepoznatoj zarazi, znači, imaju (potencijalnu) sposobnost stvaranja imuniteta za svaku pojedinu vrstu patogena. '''Adaptivna imunost''' se često dijeli u dvije glavna tipa, u zavisnosti od toga na koji način je uspostavljen imunitet. * '''Prirodno stečena imunost''' se uspostavlja kontaktom sa izazivačem zaraze (odnosi se na "slučajan" kontakt). * '''Umjetno/vještački stečena imunost''' se stiče isključivo namjernim intervencijama, npr. putem [[vakcinacija|vakcinacije]]. Dalje, i ova dva tipa se mogu razvrstavati još i prema načinu sticanja imunosti: * imunost je stvorena u samom organizmu; * imunost je prenesena u dati organizam iz već imunog organizma, Dijagram prikazuje vrste imunosti: [[Datoteka:Vrste imuniteta.jpg|centar|500x300px|Kategorizacija imunosti]] == Pasivni imunitet == Stiče se putem transfera [[antitijelo|antitijela]] ili aktiviranih T-ćelija ali nije dugog vijeka; ne traje duže od nekoliko mjeseci. * Prirodnim putem ovaj imunitet se prenosi u trudnoći sa majke na [[fetus]] preko [[placenta|placente]] i preko majčinog mlijeka na novorođenče. * Vještačkim putem se antitijela na određeni patogen ili toksin prenose iz jednog čovjeka (ili nekih životinja, npr. konja) u drugog. Pasivna imunizacija se primjenjuje kad postoji visok rizik od infekcije a organizam nema dovoljno vremena na raspolaganju da razvije odgovarajuću imunu reakciju. == Aktivni imunitet == '''Aktivni imunitet''' se stvara u organizmu putem antigena i traje mnogo duže, ponekad cijeli život. Aktivni imunitet je i aktivan i adaptivan. Napad patogena aktivira stvaranje određenih ćelija sa „memorijom“. Ponovna infekcija istim patogenom pokrenuće snažnu reakciju, brzu proizvodnju antitijela i neutralizaciju zaraze. == Historija == [[Datoteka:Tableau Louis Pasteur.jpg|mini|desno|200px|Louis Pasteur u svojoj laboratoriji, 1885. godina]] Imunitet je važan predmet od interesa za čovječanstvo već hiljadama godina. U prahistoijskom vremenu smatralo se da bolesti izazivaju natprirodne sile, da je bolest božanska kazna za počinjene grijehe ili griješne misli. Od [[Hipokrat]]a pa do XIX stoljeća, sve dok nisu postavljeni temelji moderne [[medicina|medicine]], smatralo se da bolest i pošasti poput [[kolera|kolere]] i [[kuga|kuge]] uzrokuje, između ostalih, ''[[mijazma]]'', loš ili kužan vazduh. Možda je prvi klinički opis imuniteta dat u ''Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah'' (''Traktat o boginjma i ospicama'',<ref>[http://www.answers.com/topic/al-razi A "al-Razi."] 2003 The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press (from Answers.com, 2006.)</ref>) čije je autor perzijski ljekar [[Al-Razi]] iz IX-X stoljeća. U svom radu on daje opis bolesti i smatra da izloženost izazivačima tih bolesti daje dugotrajni imunitet (Al-Razi, naravno, nije upotrijebio baš ovaj izraz). [[Jean de Maleissye]] navodi da je Mithridat VI iz [[Pont]]a uspijevao razviti imunitet na neke zmijske otrove eksperimentirajući s konzumiranjem krvi životinja koje se hrane otrovnim zmijama. Također je uzimao i blage doze zmijskog otrova kako razvio otpornost.<ref name=Maleissye>Maleissye J (1991). ''Histoire Du Poison.'' (Istorija otrova) Paris: Francois Bourin, {{ISBN|2-87686-082-1}} (na francuskom jeziku. Prevod na japanski: Hashimoto I, Katagiri T, (1996). ''[History of Poison].'' Tokyo: Shin-Hyoron, Ltd., {{ISBN|4-7948-0315-X}} C0020).</ref> Ovo je veoma slično današnjim metodama primjene [[anatoksin|anatoksičnih]] [[serum]]a. Ipak, tek će [[Louis Pasteur]]ov rad u kojem objašnjava da su bolesti uzrokovane klicama i otkriće da nakon infekcije ljudski organizam razvija sposobnost odbrane na buduće napade datog uzročnika dati zamah novoj nauci - [[imunologija|imunologiji]]. == Također pogledajte == * [[Vakcina]], [[Vakcinacija]] * [[Infekcija]] * [[Patogen]] == References == {{refspisak}} {{Imunološki sistem}} [[Kategorija:Imunologija]] 5ujgzhbk723vod72ap2j6iwpighyccs Daljinska istraživanja 0 101292 3923217 3852854 2026-08-31T12:11:43Z Palapa 383 3923217 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} {{Prijevod}} '''Daljinsko istraživanje'''<ref>{{Cite web|url=https://www.usgs.gov/faqs/what-remote-sensing-and-what-it-used|title=What is remote sensing and what is it used for? {{!}} U.S. Geological Survey|date=2024-08-28|website=www.usgs.gov|language=en|access-date=2026-05-01}}</ref> ('''teledetekcija'''), metoda prikupljanja informacija o nekom objektu ili fenomenu u većem ili manjem obimu pomoću uređaja za snimanje ili istraživanje u realnom vremenu koji je [[bežična komunikacija|bežičan]] ili nije u fizičkom ili bliskom kontaktu s objektom (to jest pomoću [[avion]]a, [[svemirska letjelica|svemirske letjelice]], [[satelit]]a, [[bova|bove]] ili [[brod]]a). U praksi se daljinsko istraživanje provodi pomoću različitih na daljinu postavljenih uređaja za prikupljanje informacija o nekom objektu ili području. Svi sljedeći postupci su primjeri daljinskih istraživanja: [[osmatranje Zemlje]] ili [[meteorološki satelit|meteorološke satelitske]] kolekcijske platforme, osmatranje okeana i atmosfere s [[meteorološka bova|meteoroloških plutajućih]] platformi, nadzor trudnoće pomoću [[ultrazvuk]]a, [[magnetska rezonantna vizualizacija]] (MRI), [[pozitronska emisijska tomografija]] (PET) i [[svemirska sonda|svemirske sonde]]. U modernoj upotrebi termin se općenito odnosi na upotrebu tehnologija vizualizacijskih [[senzor]]a koji uključuju, ali nisu ograničeni upotrebom instrumenata u avionima ili svemirskim letjelicama, te se razlikuje od ostalih srodnih vizualizacijskih polja kao što je medicinska vizualizacija. Postoje dvije vrste daljinskih istraživanja. Pasivni senzori detektuju prirodnu radijaciju koju emituju ili reflektuju promatrani objekti ili okolno područje. Reflektovano sunčevo svjetlo je najčešći izvor radijacije koju mjere pasivni senzori. Primjeri pasivnih daljinskih senzora uključuju filmsku [[fotografija|fotografiju]], [[infracrveno zračenje|infracrvene]], [[Digitalni senzor slike|digitalni senzor slike (CCD)]] i [[radiometar|radiometre]]. Aktivno prikupljanje, u drugu ruku, emituje energiju radi skeniranja objekata i područja, a zatim pasivni senzor detektuje i mjeri radijaciju koju je cilj reflektovao ili raspršio u pozadini. [[Radar]] je primjer aktivnog daljinskog istraživanja pri kojem se mjeri vremenska odgoda između emisije i povratka čime se utvrđuje lokacija, visina, brzina i smjer objekta. Daljinska istraživanja omogućavaju prikupljanje podataka na opasnim ili nepristupačnim područjima. Primjene daljinskih istraživanja uključuju nadzor [[deforestacija|deforestacije]] u područjima poput [[Amazonski bazen|bazena Amazona]], učinke [[klimatske promjene|klimatskih promjena]] na [[ledenjak]]e i arktičke i antarktičke regije, te [[dubinsko sondiranje]] obalnih i okeanskih dubina. Vojno prikupljanje tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]] omogućilo je korištenje precizne zbirke podataka o opasnim graničnim područjima. Daljinska istraživanja također zamjenjuju skupo i sporo prikupljanje podataka na zemlji, te ne uzrokuju tim procesom narušavanje objekata ili područja. Orbitalne platforme prikupljaju i odašilju podatke iz različitih dijelova [[elektromagnetski spektar|elektromagnetskog spektra]] što u konjunkciji sa opsežnijim vazdušnim i zemaljskim istraživanjima i analizama daje istraživačima dovoljno informacija za nadziranje trendova kao što je [[El Niño]] ili neki drugi prirodni dugotrajni ili kratkotrajni fenomen. Ostale upotrebe uključuju različita područja [[geonauka]] kao što je [[upravljanje prirodnim resursima]], zatim u poljoprivrednim poljima, upotrebu i očuvanje tla, nacionalnu sigurnost te visinska, prizemna i daljinska prikupljanja na graničnim područjima<ref>{{Cite web |url=http://hurricanes.nasa.gov/earth-sun/technology/remote_sensing.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 2. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060929081013/http://hurricanes.nasa.gov/earth-sun/technology/remote_sensing.html |archive-date=29. 9. 2006 |url-status=dead }}</ref>. == Tehnike prikupljanja podataka == Osnovu za multispektralno prikupljanje i analizu čine proučavana područja ili objekti koji reflektuju ili emituju radijaciju koja se izdvaja od okolnog područja. === Primjene podataka iz daljinskih istraživanja === * Konvencionalni [[radar]] je većinom povezan sa kontrolom vazdušnog prometa, ranim uzbunjivanjem i određenim opsežnim meteorološkim podacima. [[Doppler]]ov radar koriste lokalni policijski službenici za nadziranje ograničenja brzine, a u poboljšanom meteorološkom prikupljanju u određivanju brzine i smjera vjetra unutar vremenskih sistema. Ostale vrste aktivnog prikupljanja uključuju [[plazma (fizika)|plazme]] u [[jonosfera|jonosferi]]. [[Interferometrijski radar sa sintetičkom aperturom]] koristi se za stvaranje preciznih [[digitalni elevacijski model|digitalnih elevacijskih modela]] terena u velikom mjerilu (vidi [[RADARSAT]], [[TerraSAR-X]], [[Magellan]]). * Laserski i radarski [[altimetar|altimetri]] ili visinomjeri na satelitima pružaju širok raspon podataka. Mjerenjem ispupčenja vode uzrokovanog gravitacijom, oni kartiraju oblježja morskog dna u rezoluciji od milje ili otprilike veličine. Mjerenjem visine i valne dužine okeanskih valova, visinomjeri mjere brzine i smjerove vjetra, te površinske okeanske struje i njihove smjerove. * [[Light Detection And Ranging]] (LIDAR) dobro je poznat u primjerima gađanja oružjem, lasersko iluminiranim praćenjem projektila. LIDAR se koristi za detekciju i mjerenje koncentracije različitih hemikalija u atmosferi, dok se vazdušni LIDAR može koristiti u mjerenju visine objekata i obilježja na tlu pouzdanije od radarske tehnologije. * [[Radiometar|Radiometri]] i [[fotometar|fotometri]] najčešći su instrumenti u upotrebi, te služe za prikupljanje reflektirane i emitirane radijacije u širokom rasponu frekvencija. Najčešći su vidljivi i infracrveni radari, a za njima slijede mikrotalasni, gama-valni i ultraljubičasti. Također se mogu koristiti za detektiranje [[emisijski spektar|emisijskog spektra]] različitih hemikalija čime pružaju podatke o hemijskim koncentracijama u atmosferi. * [[Stereografski par]] [[zračna fotografija|vazdušnih fotografija]] često su koristili u izradi [[topografska karta|topografskih karata]] analitičari snimaka, terenski analitičari u saobraćaju i autocestnim odjelima za projektovanje mogućih trasa saobraćajnica. * Simultane multispektralne platforme poput Landsata nalaze se u upotrebi od 1970-ih. Ovi tematski maperi rade snimke u višestrukim valnim dužinama elektromagnetske radijacije (multispektralno) pa se obično nalaze na [[satelit za osmatranje Zemlje|satelitima za osmatranje Zemlje]] uključujući (na primjer) [[Landsat]]ov program satelita [[IKONOS]]. Karte pokrova tla i upotrebe tla iz tematskog mapiranja mogu se koristiti u pretraživanju minerala, detektiranju ili nadgledanju upotrebe tla, deforestacije, te proučavanja zdravlja autohtonih biljaka i usjeva uključujući čitave poljoprivredne regije ili šume (precizna poljoprivreda). * U aspektu borbe protiv uništavanja šuma daljinska istraživanja omogućuju praćenje i nadgledanje rizičnih područja toekom dugog razdoblja, determiniranje [[desertifikacija|desertifikacijskih]] faktora, podupiranje donositelja odluka u definiranju relevantnih mjera upravljanja okolinom, te procjenjivanju njihovih učinaka<ref>{{Cite web |url=http://www.csf-desertification.org/index.php/bibliotheque/publications-csfd/doc_details/28-begni-gerard-et-al-2005-remote-sensing |title=Begni Gérard, Escadafal Richard, Fontannaz Delphine and Hong-Nga Nguyen Anne-Thérèse, 2005. Remote sensing: a tool to monitor and assess desertification. Les dossiers thématiques du CSFD. Issue 2. 44 pp. |access-date=1. 2. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194915/http://www.csf-desertification.org/index.php/bibliotheque/publications-csfd/doc_details/28-begni-gerard-et-al-2005-remote-sensing |archive-date=13. 12. 2010 |url-status=dead }}</ref>. === Geodetske tehnike === Cjelovito geodetsko prikupljanje prvi put je korišteno u zračnom detektiranju podmornica, te u gravitacijskim podacima korištenim u vojnim kartama. Ovi podaci otkrivaju kako se minutne perturbacije u Zemljinom [[gravitacijsko polje|gravitacijskom polju]] ([[geodezija]]) mogu koristiti za determiniranje promjena u masenoj distribuciji Zemlje, što se zatim može koristiti u geološkim ili hidrološkim istraživanjima. === Akustične i paraakustične tehnike === Pasivne; [[sonar]] se koristi za detektiranje, određivanje raspona i mjerenje podvodnih objekata i terena. [[Seizmogram]]i uzeti na različitim lokacijama mogu locirati i mjeriti [[potres]]e (nakon što se oni pojave) uspoređujući relativni intenzitet i precizno vrijeme. Aktivne: geolozi koriste pulseve za detektiranje naftnih polja. Za koordinaciju nizom opsežnih osmatranja većina istraživačkih sistema će zavisiti od sljedećeg; lokaciji platforme, trenutačnom vremenu, te rotaciji i orijentaciji senzora. Krajnji instrumenti danas često koriste pozicijske informacije iz [[satelitski navigacijski sistem|satelitskih navigacijskih sistema]]. Rotaciju i orijentaciju često daju unutar jednog ili dva stupnja elektronički kompasi. Kompasi mogu mjeriti ne samo azimut (tj. stepene magnetskog sjevera), nego također visinu (stupene iznad horizonta) jer magnetsko polje ponire u Zemlju u različitim stepenima na različitim geografskim širinima. Egzaktnije orjentacije zahtjevaju [[Žiroskopska orjentacija|žiroskopsku orijentaciju]], periodično ponovo usklađene različitim metodama uključujući navigaciju pomoću zvijezda ili poznatih referentnih tačaka. Rezolucija utječe na prikupljanje, a najbolje je objašnjena sljedećim odnosom; niža rezolucija=manje detalja & veća pokrivenost, viša rezolucija=više detalja, manja pokrivenost. Izvježbano upravljanje prikupljanjem rezultira isplativim prikupljanjem i izbjegavanjem situacija poput upotrebe višestrukih visokorezolucijskih podataka koji uzrokuju zapreke transmisijskoj infrastrukturi i onoj za smještaj podataka. == Procesiranje podataka == :''Više informacija: [[inverzni problem]]'' Daljinska istraživanja djeluju općenito na principu ''inverznog problema''. Ako posmatrani objekti ili fenomeni (''stanje'') ne mogu biti direktno mjereni, onda se koriste neke druge postojeće varijable koje se mogu detektirati i izmjeriti (''opservacija''), a koje mogu biti povezane sa posmatranim objektom upotrebom računarskog modela dobivenog iz podataka. Uobičajena analogija koja se koristi za opisivanje ovog postupka je pokušavanje određivanja vrste životinja prema njenim tragovima. Na primjer, iako je nemoguće diretno izmjeriti temperature u višoj atmosferi, moguće je izmjeriti spektralne emisije poznatih hemijskih vrsta (poput [[ugljik dioksid]]a) u tom području. Frekvencija emisije zatim se može povezati sa temperaturom u tom području putem različitih [[termodinamika|termodinamičkih]] odnosa. Kvalitet podataka u daljinskim istraživanjima sastoji se od njihove prostorne, spektralne, radiometrijske i vremenske rezolucije. ; Prostorna rezolucija Veličina [[piksel]]a koji se zapisuje u [[rasterski snimak|rasterskom snimku]] – pikseli tipično mogu odgovarati kvadratnim područjima čija veličina stranice može biti od 1 do 1.000 metara. ; Spektralna rezolucija Broj različitih zapisanih frekvencijskih pojaseva – obično je ovo jednako broju senzora na platformi. Trenutna Landsatova zbirka sadrži sedam pojasa, uključujući nekoliko u infracrvenom spektru. Sateliti [[MODIS]] imaju najbolju rezoluciju na 31 pojasu. ; Radiometrijska rezolucija Broj različitih intenziteta radijacije koje senzor može razlikovati. Tipičan raspon ide od 8 do 14 bita što odgovara 256 razina skale sive boje, te do 16.384 intenziteta ili "sjenki" boje u svakom pojasu. ; Vremenska rezolucija Odgovara frekvenciji preleta satelitom ili vazduhoplovom, te je relevantna samo u istraživanjima vremenskih slijedova ili u onima koji zahtijevaju prosječan ili mozaičan snimak kao u monitoringu deforestacije. Postavljanjem jedinica ili modifikacijom/uvođenjem opreme obavještajna je zajednica prva primijenila ovu vrstu snimanja kako bi ponovljenim preletima otkrila promjene na infrastrukturi. Oblačni pokrov nad posmatranim područjem ili objektom zahtijeva ponavljanje prikupljanja podataka na toj lokaciji. ; Ekonomska rezolucija Isplativ način upravljanja zbirkom podataka. Radi stvaranja senzorskih karata, većina sistema daljinskih istraživanja zahtijeva ekstrapolaciju senzorskih podataka u odnosu na referentnu tačku uključujući udaljenost između poznatih tačaka na tlu. Ovo ovisi o vrsti korištenog senzora. Na primjer, u konvencionalnim fotografijama, udaljenosti su pouzdane u centru slike, dok se distorzija mjerenja povećava udaljavanjem od centra. Drugi faktor je valjak na koji se otiskuje film, a koji može uzrokovati ozbiljne pogreške kada se koriste fotografije za mjerenje udaljenosti na tlu. Korak u kojem se taj problem riješava naziva se [[georeferencija|georeferenciranje]], te uključuje računarsko sparivanje tačaka na snimku (tipično 30 ili više tačaka po snimku) koji je ekstrapoliran upotrebom određene referentne tačke, "iskrivljujući" snimak kako bi nastali pouzdani prostorni podaci. Od ranih 1990-ih većina se satelitskih snimaka prodaje u potpunosti georeferencirano. Štaviše, snimci se ponekad moraju radiometrijski i atmosferski korigovati. ; Radiometrijska korekcija daje skalu vrijednostima piksela, tj. monokromatska skala od 0 do 255 bit će izmijenjena u aktualne vrijednosti radijacije (sjaja). ; Atmosferska korekcija eliminiše atmosferske plinove ponovnim skaliranjem svakog frekvencijskog pojasa tako da njegova minimalna vrijednost (obično ostvarenu na vodenim površinama) odgovara vrijednosti piksela od 0. Digitaliziranje podataka također omogućuje manipulaciju podacima promjenama vrijednosti skale sive boje. Interpretacija je kritičan proces stvaranja smislenosti podataka. Prva primjena zbila se u zračnom fotografskom prikupljanju koje je koristilo sljedeći proces; prostorno mjerenje pomoću korištenja [[tablica svjetla|tablice svjetla]] kako u konvencionalnom pojedinačnom tako i u stereografskom pokrovu, poboljšano je upotrebom fotogrametrije, fotomozaika, ponovljenog pokrova, poznatih dimenzija objekta što je sve omogućilo detektiranje modifikacija. Analiza snimaka nedavno je razvijena automatizirana računarska aplikacija koja se sve više koristi. Analiza snimka temeljena na objektu (OBIA, engl. Object-Based Image Analysis) je subdisciplina znanosti o GIS-u koja se fokusira na particioniranje snimaka daljinskih istraživanja u semantičke snimke-objekte, te procjenjuje njihove karakteristike u prostornom, spektralnom i vremenskom mjerilu. Stari podaci iz daljinskih istraživanja često su vrijedni zbog toga što mogu pružati samo dugoročne podatke za velik dio geografije. Istovremeno su podaci kompleksni za interpretaciju, te glomazni za smještaj. Moderni sistemi teže digitalnom smještaju podataka često uz kompresiju bez gubitka. Teškoće kod ovog pristupa predstavlja lomljivost podataka, moguća zastarjelost formata, te lagana falsifikacija podataka. Jedan od najboljih sistema za arhiviranje serija podataka je računarsko generirani, mašinski čitljivi [[mikrofilm]] obično u tipskom fontu kao što je OCR-B ili kao digitalizirani polutonski snimak. Mikrofilmovi mogu u standardnim bibliotekama trajati nekoliko vijekova. Oni se mogu stvarati, kopirati, ispunjavati i pronaći pomoću automatskih sistema. Oni su kompaktni poput arhivskih magnetskih medija, a opet se mogu čitati uz minimalnu, standardiziranu opremu. == Historija == [[Datoteka:Usaf.u2.750pix.jpg|mini|Izviđački/nadzorni avion [[Lockheed U-2|TR-1]].|193x193piksel]] [[Datoteka:2001 mars odyssey wizja.jpg|mini|''[[2001 Mars Odyssey]]'' koristio je spektrometre i kamere u potrazi za dokazima prošle ili sadašnje vode i vulkanske aktivnosti ina Marsu.|221x221piksel]] Osim primitivnih metoda daljinskog istraživanja koje se koristili naši najraniji preci (npr. stajanje na visokoj litici ili stablu kako bi vidjeli krajolik), moderna disciplina nastala je tek razvojem letenja. Balonist G. Tournachon (alias [[Félix Nadar|Nadar]]) izradio je fotografije Pariza iz svog balona 1858. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Nadar|title=britannica.com Nadar}}</ref> Prva taktička upotreba zbila se tokom građanskog rata. Golubovi pismonoše, zmajevi, rakete i bespilotni baloni također su se koristili za rane snimke. Sa izuzetkom balona, ovi prvi pojedinačni snimci nisu bili posebno korisni za izradu karata ili naučne svrhe. Sistemska [[vazdušna fotografija]] razvijena je za svrhe vojnog nadzora i izviđanja početkom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], a svoj vrhunac doživjela je tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]] upotrebom modificiranih borbenih vazduhoplova kao što su [[P-51]], [[P-38]], [[RB-66]], [[F4-C]] ili specifično dizajniranih prikupljačkih platformi kao što su [[Lockheed U-2|U2/TR-1]], [[SR-71]], [[A-5]] i serija [[OV-1]], kako za visinsko tako i za daljinsko prikupljanje. Nedavno su razvijena sve manja senzorna vozila koja koriste policija i vojska, a mogu biti u obliku bespilotnih ili pilotnih platformi. Napredak u tom pristupu očituje se u minimalnim zahtjevima modifikacije datog zračnog okvira. Kasnije će vizualizacijske tehnologije uključivati infracrvene, konvencionalne i dopplerove radare, te radare sa sintetičkom aperturom. Razvoj umjetnih satelita u drugoj polovini 20. vijeka omogućio je napredak u daljinskim istraživanjima na globalnoj razini pri kraju Hladnog rata. Instrumentacija na različitim meteorološkim satelitima i satelitima za osmatranje Zemlje kao što su [[Landsat]], [[Nimbus]] i nedavne misije [[RADARSAT]]-a i [[UARS]]-a omogućila je globalna mjerenja različitih podataka u civilne, istraživačke i vojne svrhe. Svemirske sonde poslane na druge planete također su stvorile mogućnost za obavljanje daljinskih istraživanja u ekstraterestričkoj okolini, a radar sa sintetičkom aperturom na svemirskoj letjelici [[Magellan]] dao je detaljne topografske karte [[Venera|Venere]], dok su instrumenti na [[SOHO]]-u omogućili obavljanje proučavanja [[Sunce|Sunca]] i [[solarni vjetar|solarnog vjetra]]. Nekoliko nedavno razvijenih istraživačkih grupa u [[Silicijska dolina|Silicijskoj dolini]], koje su svoj početak imale u 1960-im i 1970-im razvojem [[procesiranje snimaka|procesiranja snimaka]] dobivenih [[satelitsko snimanje|satelitskim snimanjem]], a među kojima se nalaze [[NASA Ames Research Center]], [[GTE]] i [[ESL Inc.]] razvili su tehnike [[Fourierova transformacija|Fourierove transformacije]] što je dovelo do prvog značajnog napretka podataka sa snimanja. Uvođenje online web usluga za brzi pristup podacima dobivenih daljinskim istraživanjima u 21. vijeku (uglavnom snimaka niske/srednje rezolucije) kao što je [[Google|Google Earth]] približilo je daljinska istraživanja velikom dijelu javnosti što je populariziralo nauku. == Softver za daljinska istraživanja == Podaci dobiveni daljinskim istraživanjima procesiraju se i analiziraju pomoću računarskog softvera poznatog kao [[aplikacija za daljinska istraživanja]]. Postoje brojne komercijalne aplikacije i one otvorenog koda za procesiranje podataka u daljinskim istraživanjima. Prema istraživanju koje je sponzorirala NOAA, a proveo Global Marketing Insights, Inc. najčešće korištena aplikacija među azijskim akademskim grupama uključenima u daljinska istraživanja bila je: [[ESRI]] 30%; [[ERDAS]] IMAGINE 25%; ITT Visual Information Solutions ENVI 17%; [[MapInfo]] 17%; ERMapper 11%. Zastupljenost u akademskoj zajednici zapada je sljedeća: ESRI 39%, ERDAS IMAGINE 27%, MapInfo 9%, [[Autodesk]] 7%, ITT Visual Information Solutions ENVI 17%. == Literatura == * {{cite book | last=Campbell | first=J.B. | year=2002 | title=Introduction to remote sensing | url=https://archive.org/details/introductiontore0000camp_q7v6 | edition=3rd ed. | publisher=The Guilford Press | isbn=1-57230-640-8}} * {{cite book | last=Jensen | first=J.R. | year=2007 | title=Remote sensing of the environment: an Earth resource perspective | url=https://archive.org/details/remotesensingofe0000jens | edition=2nd ed.|publisher=Prentice Hall | isbn=0-13-188950-8}} * {{cite book | last=Jensen | first=J.R. | year=2005 | title=Digital Image Processing: a Remote Sensing Perspective | url=https://archive.org/details/introductorydigi0000jens_w8i4 | edition=3rd ed.| publisher=Prentice Hall}} * Lasaponara, R. and Masini N. 2012: Satellite Remote Sensing - A new tool for Archaeology. Remote Sensing and Digital Image Processing Series, Volume 16, 364 pp., {{ISBN|978-90-481-8801-7}} * {{cite book | last=Lillesand | first=T.M. | author2=R.W. Kiefer, and J.W. Chipman | year=2003 | title=Remote sensing and image interpretation |edition=5th ed. | publisher=Wiley | isbn=0-471-15227-7}} * {{cite book | last=Richards | first=J.A. | author2=and X. Jia | year=2006 | title=Remote sensing digital image analysis: an introduction | edition=4th ed. | publisher=Springer | isbn=3-540-25128-6}} * US Army FM series. * US Army military intelligence museum, FT Huachuca, AZ == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{dmoz|Science/Earth_Sciences/Geomatics/Remote_Sensing|daljinsko istraživanje}} {{Commonscat|Remote sensing}} {{Geografija po temama}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Geodezija]] s7k1g1yowiktb9era7dkaoebe3lyb72 Razgovor:Kiribati 1 104170 3923356 3792652 2026-09-01T08:06:43Z Panasko 146730 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923356 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} {{Okeanijski mjesec 2025 - članak}} {{Stranica_za_razgovor}} h45tk2n76rjragbxp591bvfpdgw9mwi Razgovor:Mikronezija 1 106283 3923372 1165733 2026-09-01T09:40:48Z Panasko 146730 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923372 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} {{Stranica_za_razgovor}} mcotf7y83ayukzkv9wijxbk7p390a3n MeerKAT 0 111515 3923285 3733181 2026-08-31T19:48:41Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:MeerKAT_Radio_Telescope.jpg|MeerKAT_Radio_Telescope.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Pi.1415926535|Pi.1415926535]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:MeerKAT Radio Telescope.jpg|]]. 3923285 wikitext text/x-wiki '''MeerKat'''<ref>{{Cite web|url=https://www.sarao.ac.za/science/meerkat/about-meerkat/|title=About MeerKAT|website=South African Radio Astronomy Observatory - SARAO|language=en-US|access-date=2024-07-16}}</ref> je radio [[teleskop]], čija je gradnja u toku, u oblasti Northern Cape u [[Južnoafrička Republika|Južnoafričkoj Republici]]. Teleskop će se koristiti za istraživanja kosmičkog magnetizma, galaktičke evolucije, najvećih struktura kosmosa, tamne materije i prirode kratkotrajnih (tranzijentnih) radio izvora. On će također služiti kao tehnoIoška demonstracija za južnoafričko konkurisanje da bude sjedište astronomskog programa [[Square Kilometer Array]]. ==Dizajn i konstrukcija== Teleskop je zamišljen da se sastoji od 80 12-metarskih (39 ft) paraboličnih [[antena]]. Da bi stekli iskustvo u gradnji interferometrijskih teleskopa, članice programa "Karoo Array Telescope" su konstruisale tzv. "Phased Experimental Demonstrator" (PED) na južnoafričkoj astronomskoj opservatoriji u [[Cape Town]]-u, između 2005. and 2007. Tokom 2007. the 15-metarski "eXperimental Development Model Telescope" (XDM) je napravljen u "Hartebeesthoek Radio Astronomy" opservatoriju, da bi poslužio za pripremna istraživanja u vezi MeerKat-a. Konstrukcija "KAT-7", prve od sedam antena u Northern Cape-u, je počela u augustu 2009. Od tada je KAT-7 preimenovan u više opisno ime: MeerKAT Precursor Array (MPA). Pet antena je uspravljeno i prva interferometrijska područja su detektovana 3. decembra 2009. Južnoafrička Republika se takmiči sa [[Australija|Australijom]] da dobije na svojoj teritoriji projekt astronomski "Square Kilometer Array", za koji se već sada predviđa ulaganje od 20 milijardi dolara. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|MeerKAT}} * http://www.ska.ac.za/meerkat/index.php {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Astronomske opservatorije u Južnoafričkoj Republici]] [[Kategorija:Radioteleskopi]] [[Kategorija:Interferometrijski teleskopi]] q7m0130mh3fg4uzkje0qha6bu63fas6 Cockburn Town 0 126654 3923376 3806674 2026-09-01T10:14:41Z Tulum387 155909 Dorada sa en.wiki. 3923376 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Cockburn Town | izvorno_ime = Cockburn Town | izvorno_ime_jez = en | naselje_vrsta = Glavni grad | slika = Cockburn_Town.jpg | slika_opis = Cockburn Town | pushpin_karta = Ujedinjeno Kraljevstvo Turks i Caicos#Sjeverna Amerika | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | podjela_vrsta1 = [[Britansko prekomorsko područje|Prekomorsko područje]] | podjela_vrsta2 = Distrikt | podjela_ime2 = [[Grand Turk]] | uspostavljanje_naslov = Osnovan | uspostavljanje_datum = 1681 | osnivač = Skupljači soli <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_ukupno = 17.39 | stanovništvo_ukupno = 3700 | stanovništvo_gustoća = auto | vremenska_zona1 = [[Atlantsko standardno vrijeme|AST]] | utc_ofset1 = −04:00 }} '''Cockburn Town''' ([[engleski]] izgovor /ˈkoʊbərn/ KOE-bərn) je glavni grad [[Ostrva Turks i Caicos]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/grand-turk/cockburn-town|title=Cockburn Town, Grand Turk|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=21. 12. 2025}}</ref> Cockburn Town je smješten na najvećem ostrvu u [[Arhipelag|arhipelagu]] otočja Turks (ne Caicos), [[Grand Turk]]. Bermudska arhitektura iz 18. i 19. vijeka ocrtava ulice Duke i Front u Cockburn Townu. Grad je poznat po dugačkim, uskim ulicama i starim uličnim lampama. Najbliže sidrište Cockburn Towna je sidrište Hawk's Nest (''Sokolovo gnijezdo''), u koje se, iako je zaštićeno, treba ulaziti samo kada je dobro osvjetljenje, s obzirom na blizinu grebena koji se nalaze u blizini ulaza. == Historija == Sjedište vlade je tu od 1766. godine, a Cockburn Town je bio prvo stalno naselje na bilo kojem od ostrva. Osnovali su ga skupljači soli 1681, koji su stigli na Turks i Caicos. Prema predanju, grad se nalazi na mjestu gdje je [[Juan Ponce de León]] prvi put pristao na ostrvo. Ime je dobio po [[Francis Cockburn|Francisu Cockburnu]], bivšem [[Guverner Bahama|guverneru Bahama]]. Grad se također povezuje s porodicom Burrowes, koja danas živi u [[Australija|Australiji]]. == Glavne znamenitosti == === Nacionalni muzej === [[Datoteka:Turks & Caicos National Museum.jpg|mini|lijevo|Nacionalni muzej na ulici Front]] Cockburn Town je dom [[Nacionalni muzej Turks i Caicos|Nacionalnog muzeja Turks i Caicos]], koji je smješten u kolonijalnoj kući Guinep na ulici Front. Vjeruje se da je kuća stara više od 180 godina, a velik dio njenog građevinskog materijala potiče od lokalnih [[brodolom|brodoloma]], uključujući jarbol broda koji je jedan od glavnih nosača zgrade. Lokalitet je muzeju poklonjen 1990.<ref>[http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ "Guinep House".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728082451/http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ |date=28. 7. 2011.}} [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Među zbirkama Nacionalnog muzeja nalazi se izložba o brodolomima, uključujući najstariji poznati evropski brodolom u [[Amerika|Amerikama]], brodolom [[Molasses Reef Wreck|Molasses Reef]], datiran 1505.<ref>[http://www.tcmuseum.org/molasses_reef_shipwreck/ "Brodolom Molasses Reef".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123172540/http://www.tcmuseum.org/molasses_reef_shipwreck |date=23. 1. 2010.}} [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Druge izložbe prikazuju historiju [[Lukajanci|Lukajanaca]], [[svemirska trka|svemirske trke]], poštanskih [[poštanska marka|maraka]] Turksa i Caicosa, [[Robovlasništvo|robovlasništva]] i historiju [[atlantska trgovina robljem|trgovine robljem]], industrije [[sisal|sisala]] i [[isparavanje soli|soli]], kraljevske događaje, kao i opću historiju ostrva. Muzej također održava vrt koji se nalazi uz kuću Guinep.<ref>[http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Zanimljivi su i istraživački projekti muzeja, uključujući projekt Message in a Bottle, koji bilježi gotovo 40 godina poruka koje su morem dospjele na obale Grand Turka.<ref>[http://tcmuseum.org/collections/message-in-a-bottle/ "Poruka u boci".] [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> === Zatvor Njenog Veličanstva === Zatvor Njenog Veličanstva u ulici Pond izgrađen je 1830-ih i ostao je u funkciji do 1994. Osim glavnog zatvorskog bloka i ureda za zatvorske službenike, u njemu se nalaze zvonik i vlastiti muzej.<ref>{{Cite web|date=9. 12. 2015|title=Her Majesty's Prison|publisher=Virtual Tourist|url=https://www.virtualtourist.com/1707838-2404893/Grand-Turk-Island-Tips/her-majestys-prison}}</ref> == Klima == Grand Turk ima [[polusušna klima|vruću polusušnu klimu]] ([[Köppenova klasifikacija klime|Köppen]] ''BSh''), s ljetnim vremenom tokom cijele godine i kišnijom sezonom od septembra do decembra, kada su sjeveroistočni [[pasat|pasati]] najjači, a uragani česti.{{Vremenski okvir | naslov = Grand Turk <!-- * Prosječna temperatura * -->| izvor = <ref name="Weather.Directory">{{cite web|url=https://weather.directory/tc/grand-turk|title=Grand Turk Weather & Climate Guide|access-date=21. 6. 2025.|website=Weather.Directory}}</ref> | pt_jan = 24,6 | pt_feb = 24,5 | pt_mar = 24,4 | pt_apr = 25,0 | pt_maj = 26,0 | pt_jun = 27,2 | pt_jul = 27,6 | pt_aug = 27,9 | pt_sep = 27,9 | pt_okt = 27,4 | pt_nov = 26,3 | pt_dec = 25,5 <!-- * Najviša prosječna temperatura * -->| vt_jan = 25,2 | vt_feb = 25,0 | vt_mar = 24,9 | vt_apr = 25,5 | vt_maj = 26,5 | vt_jun = 27,7 | vt_jul = 28,1 | vt_aug = 28,4 | vt_sep = 28,5 | vt_okt = 28,0 | vt_nov = 26,9 | vt_dec = 26,0 <!-- * Najniža prosječna temperatura * -->| nt_jan = 24,0 | nt_feb = 23,9 | nt_mar = 23,8 | nt_apr = 24,4 | nt_maj = 25,3 | nt_jun = 26,6 | nt_jul = 26,9 | nt_aug = 27,2 | nt_sep = 27,1 | nt_okt = 26,6 | nt_nov = 25,6 | nt_dec = 24,9 <!-- * Padavine * -->| p_jan = 25,6 | p_feb = 12,6 | p_mar = 15,0 | p_apr = 18,9 | p_maj = 41,7 | p_jun = 27,0 | p_jul = 46,6 | p_aug = 62,3 | p_sep = 79,0 | p_okt = 61,6 | p_nov = 54,0 | p_dec = 31,5 <!-- * Broj kišnih dana * -->| kd_jan = | kd_feb = | kd_mar = | kd_apr = | kd_maj = | kd_jun = | kd_jul = | kd_aug = | kd_sep = | kd_okt = | kd_nov = | kd_dec = <!-- * Prosječna vlažnost zraka * --> | vz_jan = | vz_feb = | vz_mar = | vz_apr = | vz_maj = | vz_jun = | vz_jul = | vz_aug = | vz_sep = | vz_okt = | vz_nov = | vz_dec = <!-- * Broj sunčanih sati * --> | ss_jan = | ss_feb = | ss_mar = | ss_apr = | ss_maj = | ss_jun = | ss_jul = | ss_aug = | ss_sep = | ss_okt = | ss_nov = | ss_dec = <!-- --> }} == Obrazovanje == Jedina srednja škola je [[HJ Robinson High School]].<ref>{{cite web|author=Hamilton, Dandrea S|url=http://magneticmediatv.com/2016/01/pdm-deeply-saddened-by-tragic-fire-at-helena-j-robinson-high-school/|title=PDM duboko ožalošćen zbog tragičnog požara u srednjoj školi Helena J. Robinson|work=[[Magnetic Media (novine)|Magnetic Media]]|date=29. 1. 2016|access-date=18. 1. 2020}}</ref> == Vidi još == * [[Grand Turk Parade Ground]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://web.archive.org/web/20110309010816/http://www.caribbean.com/jsp/destination.jsp?currentDestination=43 * https://web.archive.org/web/20110728082451/http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ {{Glavni_gradovi_sjevernoameričkih_država}}{{Normativna kontrola}} {{Commonscat}} [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Ujedinjeno Kraljevstvo]] [[Kategorija:Glavni gradovi sjevernoameričkih država]] in18ge0ia823l11x0l2ujjnq5kzesu8 3923380 3923376 2026-09-01T10:33:47Z GoodBosnian 170315 3923380 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Cockburn Town | izvorno_ime = Cockburn Town | izvorno_ime_jez = en | naselje_vrsta = Glavni grad | slika = Cockburn_Town.jpg | slika_opis = Cockburn Town | pushpin_karta = Ujedinjeno Kraljevstvo Turks i Caicos#Sjeverna Amerika | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | podjela_vrsta1 = [[Britansko prekomorsko područje|Prekomorsko područje]] | podjela_vrsta2 = Distrikt | podjela_ime2 = [[Grand Turk]] | uspostavljanje_naslov = Osnovan | uspostavljanje_datum = 1681 | osnivač = Skupljači soli <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_ukupno = 17.39 | stanovništvo_ukupno = 3700 | stanovništvo_gustoća = auto | vremenska_zona1 = [[Atlantsko standardno vrijeme|AST]] | utc_ofset1 = −04:00 }} '''Cockburn Town''' ([[engleski]] izgovor /ˈkoʊbərn/ KOE-bərn) je glavni grad [[Ostrva Turks i Caicos]].<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/grand-turk/cockburn-town|title=Cockburn Town, Grand Turk|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=21. 12. 2025}}</ref> Cockburn Town je smješten na najvećem ostrvu u [[Arhipelag|arhipelagu]] otočja Turks (ne Caicos), [[Grand Turk]]. Bermudska arhitektura iz 18. i 19. vijeka ocrtava ulice Duke i Front u Cockburn Townu. Grad je poznat po dugačkim, uskim ulicama i starim uličnim lampama. Najbliže sidrište Cockburn Towna je sidrište Hawk's Nest (''Sokolovo gnijezdo''), u koje se, iako je zaštićeno, treba ulaziti samo kada je dobro osvjetljenje, s obzirom na blizinu grebena koji se nalaze u blizini ulaza. == Historija == Sjedište vlade je tu od 1766. godine, a Cockburn Town je bio prvo stalno naselje na bilo kojem od ostrva. Osnovali su ga skupljači soli 1681, koji su stigli na Turks i Caicos. Prema predanju, grad se nalazi na mjestu gdje je [[Juan Ponce de León]] prvi put pristao na ostrvo. Ime je dobio po [[Francis Cockburn|Francisu Cockburnu]], bivšem [[Guverner Bahama|guverneru Bahama]]. Grad se također povezuje s porodicom Burrowes, koja danas živi u [[Australija|Australiji]]. == Glavne znamenitosti == === Nacionalni muzej === [[Datoteka:Turks & Caicos National Museum.jpg|mini|lijevo|Nacionalni muzej na ulici Front]] Cockburn Town je dom [[Nacionalni muzej Turks i Caicos|Nacionalnog muzeja Turks i Caicos]], koji je smješten u kolonijalnoj kući Guinep na ulici Front. Vjeruje se da je kuća stara više od 180 godina, a velik dio njenog građevinskog materijala potiče od lokalnih [[brodolom|brodoloma]], uključujući jarbol broda koji je jedan od glavnih nosača zgrade. Lokalitet je muzeju poklonjen 1990.<ref>[http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ "Guinep House".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728082451/http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ |date=28. 7. 2011.}} [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Među zbirkama Nacionalnog muzeja nalazi se izložba o brodolomima, uključujući najstariji poznati evropski brodolom u [[Amerika|Amerikama]], brodolom [[Molasses Reef Wreck|Molasses Reef]], datiran 1505.<ref>[http://www.tcmuseum.org/molasses_reef_shipwreck/ "Brodolom Molasses Reef".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123172540/http://www.tcmuseum.org/molasses_reef_shipwreck |date=23. 1. 2010.}} [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Druge izložbe prikazuju historiju [[Lukajanci|Lukajanaca]], [[svemirska trka|svemirske trke]], poštanskih [[poštanska marka|maraka]] Turksa i Caicosa, [[Robovlasništvo|robovlasništva]] i historiju [[atlantska trgovina robljem|trgovine robljem]], industrije [[sisal|sisala]] i [[isparavanje soli|soli]], kraljevske događaje, kao i opću historiju ostrva. Muzej također održava vrt koji se nalazi uz kuću Guinep.<ref>[http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> Zanimljivi su i istraživački projekti muzeja, uključujući projekt Message in a Bottle, koji bilježi gotovo 40 godina poruka koje su morem dospjele na obale Grand Turka.<ref>[http://tcmuseum.org/collections/message-in-a-bottle/ "Poruka u boci".] [http://www.tcmuseum.org ''Nacionalni muzej Turks i Caicos''.] Pristupljeno 29. 1. 2010.</ref> === Zatvor Njenog Veličanstva === Zatvor Njenog Veličanstva u ulici Pond izgrađen je 1830-ih i ostao je u funkciji do 1994. Osim glavnog zatvorskog bloka i ureda za zatvorske službenike, u njemu se nalaze zvonik i vlastiti muzej.<ref>{{Cite web|date=9. 12. 2015|title=Her Majesty's Prison|publisher=Virtual Tourist|url=https://www.virtualtourist.com/1707838-2404893/Grand-Turk-Island-Tips/her-majestys-prison}}</ref> == Klima == Grand Turk ima [[polusušna klima|vruću polusušnu klimu]] ([[Köppenova klasifikacija klime|Köppen]] ''BSh''), s ljetnim vremenom tokom cijele godine i kišnijom sezonom od septembra do decembra, kada su sjeveroistočni [[pasat|pasati]] najjači, a uragani česti.{{Vremenski okvir | naslov = Grand Turk <!-- * Prosječna temperatura * -->| izvor = <ref name="Weather.Directory">{{cite web|url=https://weather.directory/tc/grand-turk|title=Grand Turk Weather & Climate Guide|access-date=21. 6. 2025.|website=Weather.Directory}}</ref> | pt_jan = 24,6 | pt_feb = 24,5 | pt_mar = 24,4 | pt_apr = 25,0 | pt_maj = 26,0 | pt_jun = 27,2 | pt_jul = 27,6 | pt_aug = 27,9 | pt_sep = 27,9 | pt_okt = 27,4 | pt_nov = 26,3 | pt_dec = 25,5 <!-- * Najviša prosječna temperatura * -->| vt_jan = 25,2 | vt_feb = 25,0 | vt_mar = 24,9 | vt_apr = 25,5 | vt_maj = 26,5 | vt_jun = 27,7 | vt_jul = 28,1 | vt_aug = 28,4 | vt_sep = 28,5 | vt_okt = 28,0 | vt_nov = 26,9 | vt_dec = 26,0 <!-- * Najniža prosječna temperatura * -->| nt_jan = 24,0 | nt_feb = 23,9 | nt_mar = 23,8 | nt_apr = 24,4 | nt_maj = 25,3 | nt_jun = 26,6 | nt_jul = 26,9 | nt_aug = 27,2 | nt_sep = 27,1 | nt_okt = 26,6 | nt_nov = 25,6 | nt_dec = 24,9 <!-- * Padavine * -->| p_jan = 25,6 | p_feb = 12,6 | p_mar = 15,0 | p_apr = 18,9 | p_maj = 41,7 | p_jun = 27,0 | p_jul = 46,6 | p_aug = 62,3 | p_sep = 79,0 | p_okt = 61,6 | p_nov = 54,0 | p_dec = 31,5 <!-- * Broj kišnih dana * -->| kd_jan = | kd_feb = | kd_mar = | kd_apr = | kd_maj = | kd_jun = | kd_jul = | kd_aug = | kd_sep = | kd_okt = | kd_nov = | kd_dec = <!-- * Prosječna vlažnost zraka * --> | vz_jan = | vz_feb = | vz_mar = | vz_apr = | vz_maj = | vz_jun = | vz_jul = | vz_aug = | vz_sep = | vz_okt = | vz_nov = | vz_dec = <!-- * Broj sunčanih sati * --> | ss_jan = | ss_feb = | ss_mar = | ss_apr = | ss_maj = | ss_jun = | ss_jul = | ss_aug = | ss_sep = | ss_okt = | ss_nov = | ss_dec = <!-- --> }} == Obrazovanje == Jedina srednja škola je [[HJ Robinson High School]].<ref>{{cite web|author=Hamilton, Dandrea S|url=http://magneticmediatv.com/2016/01/pdm-deeply-saddened-by-tragic-fire-at-helena-j-robinson-high-school/|title=PDM duboko ožalošćen zbog tragičnog požara u srednjoj školi Helena J. Robinson|work=[[Magnetic Media (novine)|Magnetic Media]]|date=29. 1. 2016|access-date=18. 1. 2020}}</ref> == Također pogledajte == * [[Grand Turk Parade Ground]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} * https://web.archive.org/web/20110309010816/http://www.caribbean.com/jsp/destination.jsp?currentDestination=43 * https://web.archive.org/web/20110728082451/http://www.tcmuseum.org/guinep_house/ {{Glavni_gradovi_sjevernoameričkih_država}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Ujedinjeno Kraljevstvo]] [[Kategorija:Glavni gradovi sjevernoameričkih država]] m77nbxhh5sx04nku1hd7g35ca1rdvva Razgovor:Cockburn Town 1 126655 3923377 1250379 2026-09-01T10:16:38Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923377 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} {{Stranica_za_razgovor}} mcotf7y83ayukzkv9wijxbk7p390a3n Retrovirus 0 129721 3923354 3853007 2026-09-01T08:05:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923354 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = lightblue | slika = Hiv gross.png | slika_opis = [[HIV]] retrovirus, shema infekcije ćelije, proizvodnje i strukture virusa | naziv= Retrovirusi | regnum = [[Virusi]] | skupina_virusa = vi | familia = '''Retroviridae''' | razdioba_stupanj = Rodovi | razdioba = '''potporodica''': Orthoretrovirinae :''[[Alpharetrovirus]]'' :''[[Betaretrovirus]]'' :''[[Gammaretrovirus]]'' :''[[Deltaretrovirus]]'' :''[[Epsilonretrovirus]]'' :''[[Lentivirus]]'' '''potporodica''': Spumaretrovirinae<br /> :''[[Spumavirus]]'' }} '''Retrovirus''' je pripadnik [[virus]]ne porodice ''Retroviridae'' – virusa koji se umnožavaju u [[ćelije (biologija)|ćeliji]] domaćina putem procesa [[reverzna transkripcija|reverzne transkripcije]]. To je jednolančani pozitivno smisleni [[RNK]] [[virus]] sa [[DNK]] međustepenom, a ćelije domaćina napada kao [[parazit]]. Unutar ćelije domaćina u [[citoplazma|citoplazmi]], virus koristi svoj [[enzim]] [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]] za proizvodnju [[DNK]] iz [[RNK]] genoma, suprotno od uobičajenog obrasca, tj. ''retro'' (=unazad). Ova nova DNK je tada uključena u [[genom]] ćelije domaćina pomoću enzima [[integraza|integraze]], koja usmjerava retrovirusnu DNK zvanu [[provirus]]. Ćelije domaćina zatim prihvataju virusnu [[DNK]] kao dio vlastitog [[genom]]a, [[translacija|prevodi]] i [[transkripcija|prepisuje]] virusne gene zajedno sa vlastitim genima, uključujući i proizvodnju [[protein]]a potrebnih za sklapanje novih kopija virusa. Zato je teško otkriti virus prilikom zaraze domaćina. U tom trenutku, [[infekcija]] će istrajati na neodređeno vrijeme. Najpoznatiji virus iz ove grupe je [[HIV]] ('''H'''uman '''I'''mmunodeficiency '''V'''irus - ljudski virus imunodeficijencije). Svi retrovirusi koriste reverznu transkriptazu za sintezu DNK iz RNK. Inhibicijom reverzne transkriptaze se zaustavlja razmnožavanje retrovirusa, pa su razvijeni odgovarajući [[lijek]]ovi (inhibitori reverzne tranksriptaze). Kod većine virusa, [[DNK]] se [[transkripcija|transkribirana]] u RNK, koja se zatim [[translacija|prevodi]] na jezik [[aminokiselina]], tj. [[protein]]a. Međutim, retrovirusi djeluju drugačije - njihova RNK je obrnuto transkribovana u [[DNK]], koja je ukjlučena u genom ćelije domaćina (kada postaje [[provirus]]), a zatim prolazi kroz uobičajene transkripcijske i translacijske procese ekspresije virusnih gena. Dakle, informacija retrovirusnih gena se koristi za stvaranje odgovarajućeg proteina u slijedu: RNK → DNK → RNK → [[polipeptid]]. To proširuje osnovne procese koje je prepoznao [[Francis Crick]], (jedan gen-jedan peptid), u kojima je formuliran niz: DNK → RNK → peptid, (proteini su izrađeni od jednog ili više polipeptidnih lanaca npr., [[hemoglobin]] sadrži četiri lanca peptida). Retrovirusi su dokazani kao vrijedni istraživački alati u [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]], a uspješno se koriste u sistemima prenosa gena.<ref>Reinhard N., Kurth N. (2010): Retroviruses: Molecular biology, genomics and pathogenesis|url=http://books.google.com/books?id=Vx3HbMRDj1IC, Horizon Scientific , {{ISBN|978-1-904455-55-4}}.</ref> == Struktura == [[Virioni]] retrovirusa se sastoje od obavijenih čestica promjera oko 100&nbsp;nm. Oni također sadrže dvije identične jednolančane [[molekula|molekule]] [[RNK]] dužine 7-10 [[kilobaza]]. Iako virioni različitih retrovirusa nemaju istu [[morfologija|morfologiju]] ili [[biologijawbiologiju]], svi sastavni dijelovi viriona su vrlo slični.<ref>Coffin J. M., Levy J. A., Eds (1992): The Retroviridae, 1st edition, Plenum, New York , {{ISBN|0-306-44074-1}}.</ref> Glavni dijelovi viriona su:<br> [[Virusni omotač]], koji se sastoji od [[lipid]]a (koji se dobija od [[plazma membrana|plazmi membrane]] domaćina tokom procesa pupoljenja), kao i [[glikoprotein]]a kodiranog sa ''env'' genima. Omotač ima tri različite uloge: zaštita od ekstracelularnog okruženja preko lipidnog dvosloja, omogućavajući retrovirusu ulazak / izlazak u/iz ćelije kroz endosomske membrane čovjeka i sposobnost da izravno uđe u ćelije, stapanjem sa svojim membranama. *[[RNK]] se sastoji od [[nukleotid]]nih [[dimer]]a. Ima kapu na 5' kraju i poli (A) rep na 3' kraju. U RNK genomu također postoje terminalne nekodirajuće regije, koje su važne za replikaciju, i unutrašnje regije koje kodiraju virionske proteine za [[ekspresija gena|ekspresiju gena]]. Na 5' kraju uključene su četiri regije: R, U5, PBS i L. R regija je kratka ponavljajuća sekvenca, koja se na svakom kraju genoma koristi tokom obrnute transkripcije, kako bi se osigurao ispravan "kraj-na kraj" (''end-to-end'') prenos inormacije u porastu lanca. U 5', s druge strane, je kratak jedinstveni slijed između R i PBS. PBS ([[prajmer]] obavezujući sajt) se sastoji od 18 komplementarnih baza na 3' kraju [[tRNK]] [[prajmer]]a. L region je prevedeni lider regije koji daje signal za pakovanje genoma RNK. Na 3' kraju uključuje tri regije: PPT (polipurin trakt), U3 i R. PPT je prajmer za plus-lanac sinteze DNK tokom obrnute transkripcije. U3 je niz između PPT i R, a služi kao signal da se provirusi mogu koristiti u [[transkripcija|transkripciji]]. R je terminal ponavljajuće sekvence na 3' kraju. *[[Protein]]i se sastoje od usta proteina, [[pentoza|proteaze]] (PR), pol proteina i ''env''proteina. ** Groupno-specifični [[antigen]]ski (''gag'') proteini su glavni dijelovi virusne [[capsid]]e, kojih ima oko 2000-4000 kopija po virionu. ** Proteaze su različito izražene u različitim virusima. Djeluju proteolitički u zrenju viriona ''gag''-a i ''pol'' proteina. ** ''Pol'' proteini su odgovorni za sintezu virusne DNK i objedinjavanje u DNK domaćina nakon infekcije. ** ''Env'' proteini imaju ulogu u saradnji i ulasku viriona u ćeliju domaćina posjedovanjem funkcionalne kopije ''env'' gena, a to je ono što čini razliku retrovirusa i retroelementa. Sposobnost retrovirusa da se veže za ciljne ćelije domaćina pomoću posebnih [[receptor (biohemija)|receptora]] je data površinskom komponentom (SU) ''env'' proteina, dok je sposobnost retrovirusa za ulazak u ćeliju omogućena preko membranske fuzije trans-membranske membranom-vezane komponente (TM). Tako je ''env'' protein ono što omogućava zaraznost retrovirusa. == Reference == {{refspisak}} == Također pogledajte == *[[Virus]] *[[Virusologija]] *[[Vektor]] == Vanjski linkovi == * [http://www.expasy.org/viralzone/ ViralZone] A Swiss Institute of Bioinformatics resource for all viral families, providing general molecular and epidemiological information (follow links for ''"Retro-transcribing viruses"'') * [https://web.archive.org/web/20090405172319/http://www.1lec.com/Microbiology/Replication%20Cycle%20of%20a%20Retrovirus/index.html Retrovirus Animation] (Flash Required) * [http://www.retrovirology.com/ Retrovirology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160118013040/http://www.retrovirology.com/ |date=18. 1. 2016 }} Scientific journal * [https://web.archive.org/web/20130329004127/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/R/Retroviruses.html Retrovirus life cycle chapter] From Kimball's ''Biology'' (online biology textbook pages) * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK19376/NCBI "Retroviruses"] {{ISBN|0-87969-571-4}} * [http://www.newyorker.com/reporting/2007/12/03/071203fa_fact_specter?printable=true Annals of Science: Darwin's Surprise]. Michael Specter. ''[[The New Yorker]]''. December 3, 2007. {{stub-med}} {{Commonscat|Retroviridae}} [[Kategorija:Virologija]] [[Kategorija:Virusi]] [[Kategorija:Modifikacija genetičkih informacija]] dpc0qz35tr4qf01tbqwg7im2i7vn4ir Savez komunista Bosne i Hercegovine 0 138236 3923393 3853070 2026-09-01T11:39:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923393 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Savez komunista Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = Komunistička partija Bosne i Hercegovine {{nobold|{{smaller|(1948–1952)}}}} | logo = Emblem of the LCY.svg | teskt = Logo SKBiH | skraćenica = SKBiH | predsjednik = [[Đuro Pucar]] {{Small|(prvi)}}<br>[[Nijaz Duraković]] {{Small|(zadnji)}}<br> | predsjednik_osnivač = <!--Ako je predsjednik i osnivač ista osoba--> | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = [[Savez komunista Jugoslavije|Komunistička partija Jugoslavije]] | osnovana = 1. novembra 1948. | raspuštena = {{Datum smrti i godine|1991|02|23|1948|11|01}} | prethodnik = Pokrajinski komitet KPJ za Bosnu i Hercegovinu | nastala_iz = <!--U slučaju da se odvojila iz neke stranke--> | nasljednik = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | spojena_u = <!--U slučaju da se spojila u novu stranku--> | slogan = "[[Proleteri svih zemalja, ujedinite se!]]"<br>"[[Bratstvo i jedinstvo]]" | himna = [[Internacionala]] | sjedište = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | adresa = | novine = | mladi_ogranak = [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|Savez socijalističke omladine Bosne i Hercegovine]] | ženski_ogranak = [[Antifašistički front žena|Savez ženskih društava Bosne i Hercegovine]] | seniorski_ogranak = | broj članova = 391.244 (1981)<ref>{{Cite book|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/sr/sr/bib/68649479|title=Istorija Saveza komunista Jugoslavije|publisher=Izdavački centar „Komunist”|year=1985|location=[[Beograd]]|pages=463|language=sr}}</ref> | politička_pozicija = [[Krajnja ljevica]] | ideologija = [[Komunizam]]<br>[[Marksizam-lenjinizam]]<br>[[Socijalizam]]<br>[[Titoizam]] | religija = [[Ateizam]] | nacionalno_članstvo = [[Savez komunista Jugoslavije]] | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Pionirski ogranak | prazni_podaci1 = [[Savez pionira Jugoslavije|Savez pionira Bosne i Hercegovine]] | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{Colorbox|#FF0000}} crvena | sestrinske_stranke = | skupština1 = | broj_mandata1 = | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = Flag of the LCY (SKJ).svg | veb-sajt = }} '''Savez komunista Bosne i Hercegovine''' ('''SKBiH''') bila je [[politička stranka]], koja je kao republička organizacija [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije (SKJ)]], djelovala na teritoriji [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]]. U novembru 1948. došlo je do reorganizacije unutar tadašnje [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije (KPJ)]], te je osnovana '''Komunistička partija BiH (KPBiH)''', umjesto do tada postojećeg Pokrajinskog komiteta KPJ za [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]].<ref>[http://www.scribd.com/doc/27484724/200931014154812-Crvena-Knjiga-Web-Izdanje SDP-Prvih 100 godina; Kratki pregled socijaldemokratije u BiH]</ref> Godine 1952, poslije [[Šesti kongres KPJ|VI kongresa KPJ]], na kome je [[Savez komunista Jugoslavije|Komunistička partija Jugoslavije]] promijenila naziv u [[Savez komunista Jugoslavije]] i KPBiH mijenja svoj naziv u '''Savez komunista Bosne i Hercegovine'''''.'' U tom periodu utvrđena je i zastava SKBiH, koji ja bila istovjetna zastavi SKJ. [[Datoteka:League of Communists of Yugoslavia Flag.svg||mini|Zastava Saveza komunista Bosne i Hercegovine (latinična verzija)]] [[Datoteka:League of Communists of Yugoslavia Flag-cyr.svg|mini|Zastava Saveza komunista Bosne i Hercegovine (ćirilična verzija)]] == Historija == === Sedamnaesta sjednica === Sedamnaesta sjednica [[Centralni komitet|Centralnog komiteta]] SKBiH održana februara 1968. godine najavila je novu etapu u SR BiH. U njenim zaključcima, po prvi put se jasno definira da su [[Muslimani (narod)|Muslimani]] poseban narod u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], istovremeno snažno jačajući opću politiku nacionalne ravnopravnosti u zemlji. Paralelno s tim počinje snažno graditeljsko i privredno širenje po kojoj će SR BiH, mjereno brzinom razvoja, prednjačiti u tadašnjoj [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]].<ref>{{Cite web |url=http://www.orbus.be/proza/proza_21.htm |title=„Prvi milenij Bosne“, autori: Ivan Lovrenović, Vildana Selimbegović |access-date=3. 12. 2010 |archive-date=30. 12. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230033055/http://www.orbus.be/proza/proza_21.htm |url-status=dead }}</ref> === Konceptualna promjena === Centralni komitet SKBiH (CK SKBiH) je na svojoj sjednici u maju 1990. godine donio jedan programski dokument prema kojem se Partija opredijelila za [[parlamentarna demokratija|parlamentarnu demokratiju]], [[tržišna privreda|tržišnu privredu]] i proglasila SKJ idejno i akciono prevaziđenom organizacijom, ističući mogućnost udruživanja republičkih saveza komunista na novim osnovama.<ref>{{Cite web |url=http://antikapitalizam.tripod.com/sdp-9-2006.htm |title=„SDP-Partija kontinuiteta ?“, autor: Goran Marković |access-date=3. 12. 2010 |archive-date=17. 5. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517011630/http://antikapitalizam.tripod.com/sdp-9-2006.htm |url-status=dead }}</ref> U istom dokumentu Savez komunista BiH je promijenio ime u Savez komunista BiH - Socijalistčka Demokratska Partija. Sa izmjenom naziva stranke, SKBiH - SDP je usvojio i nove simbole. Iako Savez komunista 1990. godine priznaje mogućnost uvođenja višestranačkog sistema u BiH, i dalje se snažno protivi osnivanju stranaka na nacionalnoj osnovi, sve do 31. jula 1990. kada je [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR BiH]] donijela amandmane na [[Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Ustav SRBiH]] i time omogućila održavanje prvih višestranačkih izbora u zemlji.<ref>{{Cite web |url=http://hrcak.srce.hr/file/42897 |title=„Bosna i Hercegovina od prvih izbora do međunarodnog priznanja“, autor: Ivica Lučić |access-date=3. 12. 2010 |archive-date=4. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204235858/http://hrcak.srce.hr/file/42897 |url-status=dead }}</ref> Na [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|prvim višestranačkim izborima u BiH]], održanim 18. novembra 1990, SKBiH nastupa pod nazivom '''SKBiH – Socijalistička Demokratska Partija'''. Nakon pada [[Komunizam|komunizma]] u [[Istočna Evropa|Istočnoj Evropi]] i promjenama koje su nakon toga nastupile 90-ih godina 20. vijeka, SKBiH je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]<ref>[http://www.nezavisne.com/forum/index.php?topic=4323.0;wap2 Nezavisne novine]{{Mrtav link}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://vidiportal.ba/drugi-piu/69-politika/808-sdp-duguje-vladi-fbih-milione-km |title=Arhivirana kopija |access-date=9. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110903003854/http://www.vidiportal.ba/drugi-piu/69-politika/808-sdp-duguje-vladi-fbih-milione-km |archive-date=3. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> transformirana u [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratsku partiju BiH (SDP BiH)]] koja je pravni nasljednik SKBiH. == Spisak predsjednika == Predsjednici Centralnog komiteta SKBiH bili su:<ref>{{cite web|url=http://hrcak.srce.hr/file/28947|title=Evidencija osoba koje su obnašale vodeće partijske i državne dužnosti na različitim razinama u posljednih trideset godina|date=2007|website=Hrčak|publisher=Portal znanstvenih i društvenih časopisa|language=hr|access-date=16. 6. 2019|archive-date=4. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062033/https://hrcak.srce.hr/file/28947|url-status=dead}}</ref> * [[Đuro Pucar|Đuro Pucar Stari]] (1952–1965) * [[Cvijetin Mijatović]] (1965–1969) * [[Branko Mikulić]] (1969–1978) * [[Nikola Stojanović (političar)|Nikola Stojanović]] (1978–1982) * [[Hamdija Pozderac]] (1983–1984) * [[Mato Andrić]] (1984–1986) * [[Milan Uzelac]] (1986–1989) * [[Abdulah Mutapčić]] (1988–1989) * [[Nijaz Duraković]] (1989–1990) ==Razno== U intervjuu za časopis [[Dani (časopis)|BH Dani]], u juli 1999, Nijaz Duraković plasirao je tezu da je 1990-ih došlo do krađe glasova na izborima.<ref>{{cite news |last1=Ćuzak |first1=Nerzuk |last2=Pećanin |first2=Senad |title=Intervju dana - Nijaz Duraković |url=http://www.bhdani.com/arhiva/112/inter.htm |access-date=16. 6. 2019 |work=Arhiva broj 112 |agency=[[BH Dani]] |date=23. 7. 1999 |quote=Cak su perjanice Izetbegovicevog staba, mislim da su glavne bile Amila Omersoftic i Seferova Dika, u jednom privatnom razgovoru priznale da su SDP-u kompjutorskim manipulacijama ukrali najmanje 300 hiljada glasova |archive-date=5. 4. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130405232752/http://www.bhdani.com/arhiva/112/inter.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> == Također pogledajte == * [[Historija Bosne i Hercegovine]] * [[Savez komunista Jugoslavije]] * [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.dw.com/bs/komunisti%C4%8Dka-partija-nije-politi%C4%8Dka-alternativa-u-bih/a-15911699/ Komunistička partija nije politička alternativa u BiH, na dw.com.bs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180706163914/https://www.dw.com/bs/komunisti%C4%8Dka-partija-nije-politi%C4%8Dka-alternativa-u-bih/a-15911699 |date=6. 7. 2018 }} * [https://www.radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/komunisti-ponovo-u-sarajevu/79871/ Komunisti ponovo u Sarajevu, na radiosarajevo.ba] * [https://vijesti.ba/clanak/196774/savez-komunista-bih-podrzava-proteste/ Savez komunista BiH podržava proteste, na vijesti.ba]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [https://hamdocamo.wordpress.com/2014/03/25/stavovi-centralnog-komiteta-saveza-komunista-jugoslavije-o-nacionalnom-identitetu-bosanskih-muslimana-bosnjaka/ Stavovi Centralnog Komiteta Saveza Komunista Jugoslavije o nacionalnom identitetu bosanskih muslimana, Bošnjaka, na hamdocamo.wordpress.com] [[Kategorija:Bivše političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1943.]] [[Kategorija:Savez komunista Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Komunizam]] [[Kategorija:Marksizam]] [[Kategorija:Političke stranke raspuštene 1990.]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] dbcd57cr26iswtu8qo51f7d0yxv61je Nanotehnološke organizacije 0 144865 3923258 3922466 2026-08-31T17:00:21Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923258 wikitext text/x-wiki Ovo je spisak organizacija uključenih u [[Nanotehnologija|nanotehnologiju]]. ==Vladine organizacije== *[http://english.nanoctr.cas.cn/ Državni Centar za Nanonanuku i tehnologiju] (Kina): Nacionalni centar za nanonauku i tehnologiju, Kina (NCNST), osnovan je u decembru 2003., suosnivači su mu Kineska akademija nauka (CAS) i Ministarstvo obrazovanja, i kao institucija je posvećen fundamentalnim i primijenjenim istraživanjima u oblasti nanonauke i tehnologije, posebno one sa važnim potencijalnim primjenama.<ref>{{Cite web|url=http://english.nanoctr.cas.cn/aboutus/introduction/|title=National Center for Nanoscience and Technology, China|website=english.nanoctr.cas.cn|access-date=26. 6. 2023}}</ref> *[[Državni institut za Nanotehnologiju]] (Kanada): Nacionalni istraživački savjet Kanade Centar za istraživanje nanotehnologije (bivši Nacionalni institut za nanotehnologiju) je istraživačka institucija smještena u glavnom kampusu Univerziteta Alberta, u Edmontonu, Alberta, Kanada. Njegova primarna svrha je istraživanje nanonauke.<ref>{{Cite web|url=https://nrc.canada.ca/en/research-development/research-collaboration/research-centres/nanotechnology-research-centre|title=Nanotechnology Research Centre|last=Canada|first=National Research Council|date=7. 3. 2019|website=nrc.canada.ca|access-date=26. 6. 2023|archive-date=26. 6. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230626154940/https://nrc.canada.ca/en/research-development/research-collaboration/research-centres/nanotechnology-research-centre|url-status=dead}}</ref> *[https://web.archive.org/web/20110623135616/http://www.nano.ir/en/ Iranska nanotehnološka mreža laboratorija]: Iran je prepoznao značaj nanotehnologije kao i druge pionirske zemlje i započeo svoje aktivnosti u skladu s razvojem tehnologije. U tom smislu i kao prvi korak, Studijski odbor za nanotehnologiju u Iranu započeo je svoje aktivnosti 2001. godine i konačno  Iransko vijeće za inovacije nanotehnologije (INIC) osnovano je u zemlji 2003. godine.<ref>{{Cite web|url=https://en.nano.ir/static-page/History/OFJtK1FGa1p5eW5ySVF1NFZwK2swdz09/|title=History|website=IRAN Nanotechnology Innovation Council|language=en|access-date=26. 6. 2023}}{{Mrtav link}}</ref> *[[Evropska Unija|EU]] [[Sedmi okvirni Program]] i [http://cordis.europa.eu/nanotechnology/actionplan.htm Akcioni Plan za Nanonauke nanotehnologije 2005-2009] *[[Ruska Nanotehnološka korporacija]] *[http://www.nanotec.or.th/nanoEng/ Državni Nanotehnološki Centar (NANOTEC), Tajland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519070304/http://www.nanotec.or.th/nanoEng/ |date=19. 5. 2015 }} *[[Državna Nanotehnološka inicijativa]] (Sjedinjene Američke Države) **[[Državni Institut za rak]] [http://nano.cancer.gov Alijansa za nanotehnologiju u istraživanju [[tumor|rak]]a] **[[Državni Instituti zdravlja]] [https://web.archive.org/web/20101220190321/http://www.nihroadmap.nih.gov/nanomedicine/ Nanomedicinska mapa puta - Inicijativa] * [[Američki državni institut za standarde - Nanotehnološki Panel]] (ANSI-NSP) * [https://web.archive.org/web/20110612172119/http://www.nanoned.nl/ NanoNed Holandija] ==Grupe za zagovor i informisanje== * [http://nanosociety.us Američko nano Društvo] * [http://www.ianano.org Međunarodno udruženje za Nanotehnologiju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717185916/http://www.ianano.org/ |date=17. 7. 2011 }} * [http://www.nanotech-now.com Nanotehnologija odmah (Nanotechnology Now), dnevne vijesti i informacije iz polja nanotehnologije] * [http://www.nanodaddy.com istraživačke vijesti iz nanotehnologije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240420174046/https://www.nanodaddy.com/ |date=20. 4. 2024 }} * [https://web.archive.org/web/20100123080414/http://cben.rice.edu/ Centar za biološku i okolinsku Nanotehnologiju (CBEN), Univerzitet Rice] * [[Foresight Nanotehnološki Institut]] * [http://www.nsti.org/ Institut za Nano nauku i Tehnologiju (NSTI)] * [[Centar za odgovornu Nanotehnologiju]] * [http://www.nanoindustries.com Nanotehnološka industrija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609195636/http://www.nanoindustries.com/ |date=9. 6. 2011 }} * [[Projekat nadolazećih nanotehnologija]] * [http://www.nanoethics.org/ Nanoetička Grupa] * [http://www.nanowerk.com Nanowerk, iscrpan nanotehnološki portal] * [[American Chemistry Council]] [http://www.americanchemistry.com/nanotechnology Nanotehnološki Panel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629072329/http://www.americanchemistry.com/nanotechnology |date=29. 6. 2011 }} * [http://www.mrs.org Udruženje za istraživanje materijala] * [http://www.aspbs.com Američki naučni izdavači] * [https://web.archive.org/web/20070314002422/http://icon.rice.edu/ Međunarodni savjet za Nanotehnologiju (ICON)] na Univerzitetu [[Univerzitet Rice|Rice]] * [http://www.americanelements.com/nanotech.htm Nanotechnološki istraživački i tehnički podaci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006090949/http://www.americanelements.com/nanotech.htm |date=6. 10. 2014 }} * [http://www.schau-platz.de Schau-Platz NANO, Munich, Njemačka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120074024/https://schau-platz.de/ |date=20. 1. 2019 }} * [https://web.archive.org/web/20141222203412/http://www.nationalnano.org/ Državni Nanotehnološki proizvodni centar(NNMC)] * [http://nano.foe.org.au Prijatelji Zemlje, [[Australija|Australijski]] Nanotehnološki Projekat] * [http://www.nano.org.uk Institut za Nanotehnologiju, Stirling, Škotska, UK] * [http://www.nanoworld.org/ "Nanoworld"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727111258/http://www.nanoworld.org/ |date=27. 7. 2011 }} Rusko društvo za skenirajuću mikroskopiju i nanotehnologiju * [http://www.understandingnano.com Web sajt za razumijevanje Nanotehnologije] * [[International Council on Nanotechnology]] (ICON) Međunarodni savjet za Nanotehnologiju * Nano naučni i tehnološki Konzorcijum (NSTC) * [https://web.archive.org/web/20101207165214/http://www.phys.uidaho.edu/bantech/ Biološke primjene Nanotehnologije (BANTech), Univerzitet Idaho] * [[IEST|Institut za okolinske nauke i tehnologiju (IEST)]] * [https://web.archive.org/web/20190124211014/http://www.nanotechtraining.com/ Nano Tehnički trening i konsultacije [NTTC&#93;] * [http://www.am-fe.ift.org/cms/?pid=1000492 „IFT International Food Nanoscience Conference“ međunarodna konferencija o nanonauci o hrani, Juli 17, 2010, Chicago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813044218/http://www.am-fe.ift.org/cms/?pid=1000492 |date=13. 8. 2013 }} * [https://sites.google.com/site/bdnano/home Nanotehnološko društvo [[Bangladeš]]a, Dhaka, Bangladeš] ==Izdavači== * [[Američko hemijsko Društvo]] -- [http://pubs.acs.org/journals/nalefd/ Nano pisma] * [[Američki naučni izdavači]] -- [http://www.aspbs.com/journals/ Žurnal za Nanonauku i Nanotehnologiju] * [[Institut za fiziku]] -- [http://www.iop.org/EJ/journal/0957-4484 Nanotechnology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100222021522/http://www.iop.org/EJ/journal/0957-4484 |date=22. 2. 2010 }} * [http://www.aspbs.com/enn15 Enciklopedija Nanonauke i nanotehnologije] * [https://web.archive.org/web/20110703040947/http://nstc.in/Journal/ NanoTrends] - Žurnal za nanotehnologiju i njegove primjene * [[BCC Research]]—Nanotehnološki izvještaji * [[SPIE]]—Međunarodno udruženje optike i fotonike -- [http://spie.org/x3650.xml Žurnal za nanofotoniku] ==Nanotehnološke web stranice== * [http://www.nanodic.com/ Nanodictionary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611001616/http://www.nanodic.com/ |date=11. 6. 2011 }} - rječnik nanotehnologije * [http://www.nanowerk.com/ Nanowerk] - Nanowerk * [http://www.nanotech-now.com/ Nanotechnology Now] - Nanotehnologija odmah * [http://www.nanomagazine.co.uk/ Nano Magazine] - Nano Magazin * [http://www.nanowiki.info/ NanoWiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721225254/http://www.nanowiki.info/ |date=21. 7. 2011 }} - praćenje nanotehnologije * [http://nanoulagam.blogspot.com]- '''Nanoulagam''' slobodni nanonaučni magazin za školsku djecu na indijskim regionalnim jezicima ==Visoko obrazovanje== :''Članak [[Nanotehnološko obrazovanje]] donosi spisak univerziteta na kojima se diplomira nanotehnologija.'' * [http://nano.rice.edu/ Richard E Smalley Institut za nauku i tehnologiju na Nanoskali (Smalley Institute), Rice University] * [https://web.archive.org/web/20101207165214/http://www.phys.uidaho.edu/bantech/ Biološke primjene Nanotehnologije (BANTech), Univerzitet Idaho] * [[Univerzitet Panjab, Chandigarh]] -- [http://rsic.puchd.ac.in Univerzitetski centar za Instrumentaciju i mikroelektroniku, Univerzitet Panjab, Chandigarh] * [http://research.ncl.ac.uk/nanoscale Nauka na nanoskali & Nanotehnološka Grupa] na [[Univerzitet Newcastle|Univerzitetu Newcastle]] * [https://web.archive.org/web/20100324050550/http://www.ua.es/grupo/nanolab/ Molekularna nanotehnološka Laboratorija], [[Univerzitet Alicante]], Španija * [https://web.archive.org/web/20130613190417/http://www.nanotech.dtu.dk/english DTU Nanotech] - Odjeljenje za mikro i nanotehnologiju na [[Tehnički Univerzitet Danske|Tehničkom Univerzitetu Danske]] * [http://nano.berkeley.edu/coins/ Centar za Integrisane nanomehaničke sisteme (COINS)] i [http://nano.berkeley.edu nanonaučni i nanoinžinjerski Institut Berkeley] na [[Univerzitet California, Berkeley]] * [http://www.cinano.com Kalifornijski Institut za nanotehnologiju] * [http://www.latech.edu/ifm/ Institut za mikro proizvodnju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110526233844/http://www.latech.edu/ifm/ |date=26. 5. 2011 }} na [[Louisiana Tech University]] * [http://inbt.jhu.edu Institut za Nano Biotehnologiju] na [[Johns Hopkins University]] * [https://web.archive.org/web/20081007015247/http://albanynanotech.org/ Koledž za nauku i inžinjerstvo na nanoskali] na [[SUNY Albany]] * [https://web.archive.org/web/20080517075942/http://discoverypark.purdue.edu/wps/portal/Nanotechnology Birck Nanotehnološki Centar] na [[Univerzitet Purdue]] * [https://web.archive.org/web/20110427234351/http://www.ncn.purdue.edu/ Mreža za računarsku nanotehnologiju] na [[Univerzitet Purdue]], koji je domaćin [https://web.archive.org/web/20191215174504/https://nanohub.org/ nanoHUB.org] * [http://www.cnsi.ucla.edu/ Kalifornijski institut za nanosisteme na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110507110437/http://www.cnsi.ucla.edu/ |date=7. 5. 2011 }} [[UCLA]] i [[UCSB]] * [[Carnegie Mellon]] [http://www.nanofab.ece.cmu.edu/ Nanofabrication Facility] * [https://web.archive.org/web/20100123080414/http://cben.rice.edu/ Centar za biološku i okolinsku nanotehnologiju (CBEN), Univerzitetu Rice ] * Centar za nanotehnologiju ([[CeNTech]]) u [[Münster]], Njemačka * [http://cns.asu.edu Centar za nanotehnologiju u društvu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719023751/http://cns.asu.edu/ |date=19. 7. 2011 }} na [[Arizona State University|ASU]] * [http://www.cns.ucsb.edu Centar za nanotehnologiju u društvu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113085719/http://www.cns.ucsb.edu/ |date=13. 1. 2016 }} na [[University of California, Santa Barbara|UCSB]] * [[Centar za nanotehnologiju i društvo]] na [[Illinois Institut za tehnologiju]] * [https://web.archive.org/web/20110519204101/http://www.just.edu.jo/Centers/nano/Pages/default.aspx Centar za nanotehnološka istraživanja i razvoj] na [[Jordan University of Science and Technology]] (JUST) *[http://nanotextiles.human.cornell.edu/ Tekstilna nanotehnološka laboratorija] na [[Cornell University]] * [http://www.mec.cf.ac.uk/services/?view=nano_technology&style=default Proizvođački inženjerijski centar (MEC)] na [[Cardiff University]] * [http://www.mesaplus.utwente.nl/ MESA+ institut za nanotehnologiju] na [[University of Twente]] * [http://www.nanovic.com.au Nanotehnologija u konzorcijumu Victoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200513025020/http://www.nanovic.com.au/ |date=13. 5. 2020 }} * [http://kni.caltech.edu/ Kavli Nanonaučni Institut] na [[Caltech]] * [http://www.research.cornell.edu/KIC Kavli Institut na Cornell za nauku na nanoskali] * [[Kavli Institut za nanonauku]] na [[Delft University of Technology]] u Holandiji * [http://kavli.harvard.edu Kavli Institut za Bionano nauku i tehnologiju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101228213717/http://www.kavli.harvard.edu/ |date=28. 12. 2010 }} na [[Harvard University]] * [http://web.mit.edu/ISN/ Institut za vojničke nanotehnologije] na [[MIT]] * [[Međunarodni centar za materijale u nanoarhitektonici]] (MANA) na [[National Institute for Materials Science]] (NIMS) * [https://web.archive.org/web/20100123080414/http://cben.rice.edu/ Centar za Biološku i okolinsku Nanotehnologiju (CBEN)] na [[Rice University]] * [http://chm.pse.umass.edu Centar za Hijerarhijsku proizvodnju (CHM)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618012637/http://chm.pse.umass.edu/ |date=18. 6. 2011 }} na [[University of Massachusetts Amherst]] * [http://www.mina.ubc.ca Mikrosistemska i nanotehnološka istraživačka grupa (MiNa)] na [[The University of British Columbia]] * [http://www.jwnc.gla.ac.uk „The James Watt“ Nanofabrikacijski centar (JWNC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727021148/http://www.jwnc.gla.ac.uk/ |date=27. 7. 2011 }} na [[University of Glasgow]] * [http://www.unl.edu/ncmn/ Nebraska Centar za materijale i nanonauku] [[Univerzitet Nebraska–Lincoln]] * [http://www.lcn.ucl.ac.uk London Centar za nanotehnologiju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070720033239/http://www.lcn.ucl.ac.uk/ |date=20. 7. 2007 }} * [https://web.archive.org/web/20080726024201/http://web.mit.edu/mitpep/pi/courses/nanostructured_fluids.html Nanostruktuirani fluidi i djelići] na [[MIT]] * [http://www.nanott.hacettepe.edu.tr/ Nanotehnološki i nanomedicinski Program] na Univerzitetu Hacettepe, Turska * [http://msn.bilkent.edu.tr/ Program nauke o materijalima i nanotehnologiji] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726235835/http://msn.bilkent.edu.tr/ |date=26. 7. 2011 }} na Univerzitetu Bilkent, Turska * [http://www.nano.org.tr/ Državni nanotehnološki istraživački centar, Turska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026101714/http://www.nano.org.tr/ |date=26. 10. 2008 }} * [http://www.cise.columbia.edu/nsec/ Centar za nauku i inžinjering na nanoskali], Univerzitet Columbia * [http://www.nanotech.upenn.edu/ centar za Nano/Bio sučelja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720095811/http://www.nanotech.upenn.edu/ |date=20. 7. 2011 }}, Univerzitet Pennsylvania * [http://www.nanopchem.com Pchem Associates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161212125532/http://nanopchem.com/ |date=12. 12. 2016 }}, Bensalem Pennsylvania * [https://web.archive.org/web/20130614215703/http://nanophotonics.eu/ „The ePIXnet Nanostructuring Platform for Photonic Integration“ nanostrukturna platforma za fotonsku integraciju] * [[Centar za farmaceutsku nanotehnologiju, Indija]] * [[Univerzitet Anna; „K B Chandrashekar“ istraživački centar]], [[Indija]] * [[Waterloo Institut za nanotehnologiju]] * [[Državni Institut za nauku o materijalima]] (NIMS) * [https://web.archive.org/web/20100929065926/http://www.cjnu.ac.kr/English/Academics/Under_science.jsp Laboratorija za Nano-Biomedicinu & prikaz slike] na [[Chungju državni Univerzitet]], [[Južna Koreja]]. == Također pogledajte == * [[Spisak tema u nanotehnologiji]] == Reference == {{Refspisak}}{{Nanotehnologija}} [[Kategorija:Nanotehnologija]] 4khyikjnf1edn4scy7fvnstihwk5ctx Wikipedia:Istaknuti članci/Glasanje 4 152320 3923274 3855342 2026-08-31T18:01:16Z Arnel 102555 3923274 wikitext text/x-wiki __BEZSADRŽAJA__ __NEWSECTIONLINK__ {{/Opis}} <big>'''Napomena''': za glasanje za dobre članke postoji [[Wikipedia:Dobri članci/Glasanje|ova stranica]].</big> = Glasanje = ('''Nominiranje nekog članka podrazumijeva se kao nominatorov glas "za".''') == ''[[Life Is Strange]]'' == ''Nominirao [[Korisnik:Imjusttherediting|Imjusttherediting]] ([[Razgovor s korisnikom:Imjusttherediting|razgovor]]) 17:14, 22 januar 2020 (CET)'' === Za === === Protiv === === Komentari === * Kada bi se proširio, mogao bi ići? Trenutno je malo kratak za odabrani. [[Korisnik:Mhare|Haris]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 12:10, 23 januar 2020 (CET) ** Kad bi se proširio (npr. s en.wiki) prije bi bio za dobar po mom mišljenju. – [[Korisnik:Srdjan m|Srdjan m]] ([[Razgovor s korisnikom:Srdjan m|razgovor]]) 12:18, 23 januar 2020 (CET) == [[Noćna kretanja]] == ''Nominirao [[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 19:18, 9 decembar 2021 (CET)'' === Za === * {{Za}} --[[Korisnik:Mhare|Haris]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 11:01, 6 januar 2022 (CET) * {{Za}} [[Korisnik:Nerko65|Nerko65]] ([[Razgovor s korisnikom:Nerko65|razgovor]]) 20:47, 24 april 2023 (CEST) === Protiv === === Komentari === * produžiti [[Korisnik:Palapa|palapabosnia]] ([[Razgovor s korisnikom:Palapa|razgovor]]) 19:22, 9 decembar 2021 (CET) == [[Zabranjeno pušenje]] == ''Nominirao [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 22:54, 5 januar 2022 (CET)'' === Za === * {{Za}} Čim ga Arnel sredi, postavljamo. --[[Korisnik:Mhare|Haris]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 11:02, 6 januar 2022 (CET) === Protiv === * {{protiv}}--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 09:37, 6 januar 2022 (CET) === Komentari === * Loše napisan članak, stilski i pravopisno, kao i enciklopedijski nesređen.--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 09:38, 6 januar 2022 (CET) :Sredit ćemo. Uglavnom, ima potencijal. [[Korisnik:Arnel|Arnel]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 09:59, 6 januar 2022 (CET) == [[Međunarodne sankcije protiv SR Jugoslavije]] == Nominovao [[Korisnik:Panasko|Panasko]] === Za === === Protiv === === Komentari === * [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:22, 9 juni 2025 (CEST) * Možda je ipak malo kratak za odabrani (iako dužina ne mora uvijek biti presudna). U svakom slučaju mogao bi među dobre. – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 09:01, 5 oktobar 2025 (CEST) == [[Filozofija jezika]] == ''Nominirao [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 09:02, 5 oktobar 2025 (CEST)'' === Za === * {{za}} – [[Korisnik:Mhare|Haris]] ([[Razgovor s korisnikom:Mhare|razgovor]]) 20:25, 1 maj 2026 (CEST) * {{za}} – [[Korisnik:Arnel|Arnel]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 21:32, 1 maj 2026 (CEST) * {{za}} – [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 22:52, 1 maj 2026 (CEST) * {{za}} – [[Korisnik:Srđan|Srđan]] ([[Razgovor s korisnikom:Srđan|razgovor]]) 16:38, 4 maj 2026 (CEST) === Protiv === === Komentari === Ako ranije nije spomenuta procedura za članke mjeseca po novom "rotirajućem" sistemu članaka, kad se izabere novi članak, kao što će ovdje biti slučaj, pauzira se rotacija za čitav naredni mjesec i izabrani članak biće čitav taj mjesec na početnoj. Zatim se vraća rotacija, a novi članak stavljamo u rotaciju gdje je moguće. – [[Korisnik:Srđan|Srđan]] ([[Razgovor s korisnikom:Srđan|razgovor]]) 16:38, 4 maj 2026 (CEST) == [[Eriksonove faze psihosocijalnog razvoja]] == ''Nominirao [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 11:00 27. maj 2026 (CEST)'' === Za === * {{za}} – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 11:00 27. maj 2026 (CEST) * {{za}} – [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 20:01, 31 august 2026 (CEST) === Protiv === === Komentari === == [[Kate Bush]] == ''Nominirao [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 20:01, 31 august 2026 (CEST)'' === Za === === Protiv === === Komentari === 8x81067hs6ocvuxg88t768qcvu43e8t Učenje 0 164292 3923270 3899783 2026-08-31T17:31:47Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3923270 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Laurentius_de_Voltolina_001.jpg|mini|desno|250px|Najstariji neprekidno aktivni univerzitet, Bolonja, Italija]] '''Učenje''' je akt usvajanja novog ili izmjene i poboljšavanja postojećeg [[znanje|znanja]], [[ponašanje|ponašanja]], vještina, vrijednosti ili sklonosti i može uključivati sintetiziranje različitih vrsta [[informacija]]. Sposobnost učenja imaju [[čovjek]] i [[životinje]], ali odnedavno i neke vještačke mašine (''umjetna inteligencija''). Napredak tokom vremena teži da slijedi ''liniju'' odnosno ''krivu'' učenja. Učenje nije obavezno; ono je kontekstualno. Ne dešava se odjednom, nego se gradi i oblikuje vremenom i onim što se od ranije već zna. Sa tog aspekta, učenje se može smatrati kao proces nego kao kolekcija stvarnog i proceduralnog znanja. Učenje proizvodi određene promjene u [[Organizam (biologija)|organizmu]] a te promjene su relativno trajne.<ref name="daniel" /> Čovjekovo učenje se može dešavati kao dio obrazovanja, ličnog razvoja, školovanja ili treninga. Može biti usmjereno na postizanje određenih ciljeva te može biti potpomognuto određenom motivacijom. Proučavanje kako se odvija proces učenja je dio neuropsihologije, [[Pedagoška psihologija|pedagoške psihologije]], teorije učenja i [[pedagogija|pedagogije]]. Učenje se može dešavati kao rezultat navikavanja odnosno kao klasično kondicioniranje što je primijećeno kod mnogih životinjskih vrsta, ili može biti rezultat mnogo kompleksnijih aktivnosti poput igre, što je primijećeno kod relativno inteligentnijih životinja.<ref name="animals" /><ref name="animals2" /> Učenje se može dešavati svjesno ili nesvjesno. Učenje koje je averzivan događaj koji se ne može izbjeći ili pobjeći od njega se naziva naučena bespomoć.<ref name="help2" /> Postoje određeni dokazi da se ljudsko učenje ponašanja dešava prednatalno što je uočeno kod nerođenih beba u 32 sedmici nakon začeća, što navodi na zaključak da je u tom periodu [[centralni nervni sistem]] dovoljno razvijen da može učiti i pamtiti.<ref name="fetus" /> Nekoliko teoretičara smatra igru kao prvi oblik učenja. Dječije eksperimentisanje sa svijetom, učenje pravila i međusobna interakcija su oblici učenja. Vygotsky smatra učenje vodećim faktorom za razvoj djeteta, jer ono stvara sebi predođbu o okolini kroz igru. Oko 85% ljudskog razvoja mozga se dešava tokom prvih pet godina života djeteta.<ref name="agak" /> == Vrste učenja == === Neasocijativno učenje === Neasocijativno učenje je po definiciji ''relativno stalna promjena u snazi odgovora na pojedinačni stimulans zbog ponavljanja izloženosti tom stimulansu. Promjene koje nastaju zbog faktora kao što su senzorna adaptacija, umor ili povreda ne smatraju se neasocijativnim učenjem''.<ref name="abot" /> Neasocijativno učenje se može podijeliti na navikavanje i senzibilizaciju. ==== Navikavanje ==== U [[Psihologija|psihologiji]], navikavanje je primjer neasocijativnog učenja u kojem postoji progresivno smanjenje vjerovatnoće odgovora ponašanja sa ponavljanjem stimulansa. Životinje prve odgovaraju na stimulans, ali ukoliko nisu niti nagrađene niti ugrožene, one postepeno smanjuju intenzitet svakog sljedećeg odgovora. Jedan primjer ovog se može posmatrati kod nekih ptica pjevaćica, ako se u kavez sa njima stavi preparirana [[sova]] (ili neki slični grabežljivac), [[ptice]] će isprva reagirati na nju kao da se radi o pravom grabežljivcu. Kasnije će ptice reagirati sve manje i manje pokazujući znakove navikavanja. Ali ako se stavi nova mrtva sova (ili ako se prva ukloni pa ponovno postavi), ptice reagiraju ponovno kao da je to novi grabežljivac, pokazujući da su navikli na samo specifični stimulans. Navikavanje je zapaženo kod gotovo svih vrsta životinja, čak i kod nekih većih [[protozoa]] poput ''[[Stentor coeruleus]]''.<ref name="stentor" /> ==== Senzibilacija ==== Senzibilacija je primjer neasocijativnog učenja u kojem progresivno pojačavanje odgovora slijedi ponavljanje korištenja stimulansa. Svakodnevni primjer ovog mehanizma je ponavljajuća tonička stimulacija periferalnih živaca koja se dešava ako osoba neprestano češe svoju ruku ili nogu. Nakon određenog vremena, ova stimulacija stvara topli osjećaj koji se kasnije pretvara u [[bol]]. Ova bol je rezultat progresivnog pojačavanja sinaptičkog odgovora perferalnih živaca koja upozorava osobu da je stimulacija štetna. Za senzibilaciju se smatra da podliježe adaptivnim i maladaptivnim procesima učenja u organizmu. === Asocijativno učenje === Asocijativno učenje je proces pri kojem se uči povezanost između dva stimulansa ili ponašanja i stimulansa. Dva oblika asocijativnog učenja su klasično i [[operativno uslovljavanje]]. U prvom obliku, ukoliko se raniji neutralni stimulansi ponavljaju zajedno sa stimulansom koji izaziva podražajni [[refleks]] sve dok naposljetku i neutralni stimulans ne izazove odgovor sam po sebi. U operativnom uslovljavanju određena ponašanja su ili pojačana (potaknuta) ili kažnjena što rezultira izmijenjenim šansama da se to ponašanje ponovi. [[Pčele]] pokazuju obrazac asocijativnog učenja kroz paradigmu refleksa proširenja rila.<ref name="pcela" /> == Također pogledajte == * [[Epistemologija]] * [[Pedagogija]] * [[Andragogija]] == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="daniel">Daniel L. Schacter, Daniel T. Gilbert, Daniel M. Wegner (2009, 2011). ''Psychology'', 2. izd.. Worth Publishers. str. 264. {{ISBN|978-1-4292-3719-2}}</ref> <ref name="animals">[http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1996/1/junglegyms.cfm Jungle Gyms: The Evolution of Animal Play]</ref> <ref name="animals2">[http://www.thecephalopodpage.org/behavior.php What behavior can we expect of octopuses?]</ref> <ref name="help2">[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1380861/learned-helplessness britannica.com]</ref> <ref name="fetus">Sandman, Wadhwa, Hetrick, Porto & Peeke. (1997). ''Human fetal heart rate dishabituation between thirty and thirty-two weeks gestation''. Child Development, 68, 1031–1040.</ref> <ref name="agak">Aga Khan, Aga Khan. "[http://www.agakhanschools.org/akelc/downloads/akelc_brochure.pdf Investing in Early Childhood Development]". Aga Khan Early Learning Centre</ref> <ref name="abot">[http://users.ipfw.edu/abbott/314/Non-associativeLearning.pdf Non-associative Learning]</ref> <ref name="stentor">Wood, D.C. (1988): ''Habituation in Stentor produced by mechanoreceptor channel modification''. Journal of Neuroscience, 2254 (8)</ref> <ref name="pcela">Bitterman et al. (1983): ''Classical Conditioning of Proboscis Extension in Honeybees (Apis mellifera)''. J. Comp. Psych. 97: 107-119.</ref> }} {{Commonscat|Learning}} [[Kategorija:Odgoj i obrazovanje]] [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Razvojna psihologija]] [[Kategorija:Memorizacija]] [[Kategorija:Učenje| ]] gg4uha9iveti6q0ee9ahhpy8ux5vzgt Saba 0 170619 3923306 3923047 2026-08-31T22:58:53Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3923306 wikitext text/x-wiki {{Geokutija|Regija <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Saba | izvorno_ime = | drugo_ime = | kategorija = specijalna općina <!-- *** Ime **** --> | etimologija = | službeni_naziv = | moto = Remis Velisque | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = Saba World Wind.jpg | opis_slike = Satelitski snimak Sabe <!-- *** Simboli *** --> | zastava = Flag_of_Saba.svg | simbol = Saba_wapen.svg <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | država = Holandija | zastava_države = {{ZD|HOL}} | pokrajina = Karipska Holandija | pokrajina_vrsta = prekomorska regija | regija = | regija_vrsta = | distrikt = | distrikt_vrsta = <!-- *** Granice, objekti što pripadaju u ovaj dio i.t.d *** --> | graniči_sa = | dio = | grad = | znamenitost = | rijeka = <!-- *** Položaj *** --> | glavni_grad = The Bottom | položaj_glavnog_grada = | regija_glavnog_grada = | država_glavnog_grada = | visina_glavnog_grada = | širina_stepeni_glavnog_grada = 17 | širina_minuta_glavnog_grada = 37 | širina_sekundi_glavnog_grada = 57 | širina_SJ_glavnog_grada = N | dužina_stepeni_glavnog_grada = 63 | dužina_minuta_glavnog_grada = 14 | dužina_sekundi_glavnog_grada = 15 | dužina_IZ_glavnog_grada = W | najviši = | najviša_lokacija = | najviša_regija = | najviša_država = | najviša_visina = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | najniža = | najniža_lokacija = | najniža_regija = | najniža_država = | najniža_visina = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimenzije *** --> | dužina = | dužina_orijentacija = | širina = | širina_orijentacija = | površina = 13 <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo = 2.158 | stanovništvo_datum = 1. januar 2025. | stanovništvo_gustoća = 148 <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovan = 10. oktobar 2010. | datum = | vlada_položaj = | vlada_regija = | vlada_država = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | lider = Jocelyn Levenstone | lider_partija = <!-- *** Kod *** --> | vremenska_zona = AST | utc_odstupanje = -4 | vremenska_zona_DST = | utc_offset_DST = | poštanski_broj = | pozivni broj = +599-4 | kod = <!-- *** Slobodna polja *** --> | prazno = Američki dolar ($) | prazno_vrsta = Valuta | prazno1 = .nl | prazno1_vrsta = Internet TLD <!-- *** Karta *** --> | karta = SSS_Islands_Map.png | opis_karte = Karta koja prikazuje lokaciju Sabe u odnosu na Sint Eustatius i Saint Martin. | razmjer_karte = | karta_lokacija_x = | karta_lokacija_y = <!-- *** Webb stranice *** --> | web_stranica = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Saba'''<ref name="Mangold_2000">{{cite book |last=Mangold |first=Max |title=Duden Aussprachewörterbuch: Wörterbuch der deutschen Standardaussprache |edition=4. |publisher=Dudenverlag |date=2000 |isbn=978-3-411-04064-3 |url=https://books.google.hr/books/about/Duden_Aussprachew%C3%B6rterbuch.html?id=vQ560QEACAAJ&redir_esc=y |access-date=29. 8. 2026 |language=de}}</ref> je ostrvo u [[Karibi]]ma i jedna od tri posebne općine [[Nizozemska|Nizozemske]] u okviru [[Karipska Nizozemska|Karipske Nizozemske]].<ref name="EersteKamer_31954">{{cite web |title=31.954 Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba |url=https://www.eerstekamer.nl/wetsvoorstel/31954_wet_openbare_lichamen |website=Eerste Kamer der Staten-Generaal |quote=Javna tijela spadaju direktno pod Vladu jer nisu dio nijedne pokrajine. |access-date=29. 8. 2026 |language=nl}}</ref> Nalazi se u sjevernom dijelu [[Zavjetrinska ostrva|Zavjetrinskih ostrva]] u [[Zapadna Indija|Zapadnoj Indiji]], jugoistočno od [[Djevičanska ostrva|Djevičanskih ostrva]]. S površinom od 13&nbsp;km<sup>2</sup>,<ref name="Rijksoverheid_2015">{{cite web |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribisch-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |website=Rijksoverheid.nl |publisher=Ministerie van Algemene Zaken |date=19. 5. 2015 |access-date=29. 8. 2026 |language=nl}}</ref> najmanja je od tih općina. Reljefom ostrva dominira [[Mount Scenery]], uspavani vulkan visok 870m, koji je ujedno najviša tačka [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]].<ref name="Rahn_2017">{{cite book |last=Rahn |first=Jennifer L. |chapter=Saba and St. Eustatius (Statia) |title=Landscapes and Landforms of the Lesser Antilles |editor-last=Allen |editor-first=Casey D. |publisher=Springer International Publishing |location=Cham |date=2017 |page=61–84 |isbn=978-3-319-55785-4 |doi=10.1007/978-3-319-55787-8_6 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-55787-8_6 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> U januaru 2025. Saba je imala 2.158 stanovnika.<ref name="CBS_2025">{{cite web |title=Population of the Caribbean Netherlands up by nearly 1.6 thousand in 2024 |url=https://www.cbs.nl/en-gb/news/2025/21/population-of-the-caribbean-netherlands-up-by-nearly-1-6-thousand-in-2024 |website=Statistics Netherlands (CBS) |date=19. 5. 2025 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Engleski jezik|Engleski]] je glavni jezik na Sabi, dok se [[Nizozemski jezik|nizozemski]] koristi u službenoj komunikaciji s institucijama Nizozemske.<ref name="denDulk_Langenberg_2025">{{cite web |last1=den Dulk |first1=Daniëlle |last2=Langenberg |first2=Hans |title=The Dutch Caribbean 15 years after the dissolution of the Netherlands Antilles |url=https://www.cbs.nl/en-gb/longread/diversen/2025/the-dutch-caribbean-15-years-after-the-dissolution-of-the-netherlands-antilles?onepage=true |website=Statistics Netherlands (CBS) |date=10. 10. 2025 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavno naselje i administrativno sjedište je [[The Bottom]], a ostala veća naselja su [[Windwardside]], [[Zion's Hill]] i [[St. Johns, Saba|St. Johns]]. ==Etimologija== Porijeklo naziva Saba nije pouzdano utvrđeno. Među najčešće navođenim teorijama je ona prema kojoj naziv potječe od riječi ''siba'', koja u [[Arawački jezici|aravačkim jezicima]] znači "stijena". Druge teorije povezuju naziv s francuskom riječju ''[[Sabot (cipela)|sabot]]'', španskom riječju ''[[wiktionary:sábado#Spanish|sábado]]'' ("subota") ili imenom [[Sheba]].<ref name="Myrick_2014">{{cite journal |last=Myrick |first=Caroline |title=Putting Saban English on the map: A descriptive analysis of English language variation on Saba |journal=English World-Wide |volume=35 |issue=2 |date=2. 6. 2014 |pages=161–192 |doi=10.1075/eww.35.2.02myr |url-access=subscription |url=https://benjamins.com/catalog/eww.35.2.02myr |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Hartog_1988">{{cite book |last=Hartog |first=Johan |title=History of Saba |publisher=Saba Artisan Foundation |date=1988 |url=https://dutchcaribbeanheritage.org/en/information/history-of-saba-2/ |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Naziv Saba zabilježen je najkasnije 1595. Dana 4. novembra te godine engleski pomorci [[Francis Drake]] i [[John Hawkins (pomorski zapovjednik)|John Hawkins]] prošli su pored ostrva i spomenuli ga u zapisima o svom putovanju.<ref name="Hartog_1988" /> Prije nego što je naziv Saba postao uobičajen, [[Kristofor Kolumbo]] označio je ostrvo kao "St. Christopher" (''San Cristóbal'').<ref name="Hartog_1988" /><ref name="Direccion_1826">{{cite book |author=Dirección de Hidrografía |title=Derrotero de las islas Antillas, de las costas de Tierra Firme, y de las del seno Megicano |publisher=En la Imprenta Nacional |date=1826 |page=107 |url=https://books.google.hr/books?id=ODovAAAAYAAJ&pg=PA107 |access-date=29. 8. 2026 |language=es}}</ref> == Historija == [[Datoteka:Saba - Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië-Antilles part 2, bottom right.gif|mini|desno|300px|Karta Sabe iz ''Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië'', 1914–1917]] [[Datoteka:Typical Saba view.jpg|mini|desno|300px|Tipičan krajolik Sabe]] [[Datoteka:Gezicht op de kust van Saba, Bestanddeelnr 252-8280.jpg|mini|desno|300px|Pogled na obalu Sabe]] [[Datoteka:View of Spring Bay, Saba, from the Flat Point Tide Pools.jpg|mini|desno|300px|Pogled na uvalu Spring Bay na Sabi sa plitkih bazena na Flat Pointu]] [[Datoteka:Cove Bay Saba 2026.png|mini|desno|300px|Uvala Cove Bay na Sabi 2026.]] [[Datoteka:House Windwardside Saba.JPG|mini|desno|300px|Kuća u Windwardsideu na Sabi]] === Pretkolonijalno razdoblje === {{Glavni|Prekolonijalna Saba}} Arheološki nalazi pokazuju da su ljudi na Sabi boravili već prije oko 3300 godina. Najstariji poznati lokalitet, [[Plum Piece]], datira iz približno 1300. p. n. e., a radiokarbonska datiranja ukazuju na sezonsku okupaciju lokaliteta tokom arhaičnog razdoblja.<ref name="Davis_Oldfield_2003">{{cite journal |last1=Davis |first1=Dave |last2=Oldfield |first2=Kevin |title=Archaeological Reconnaissance of Anegada, British Virgin Islands |journal=Journal of Caribbean Archaeology |date=2003 |issn=1524-4776 |url=https://ufdcimages.uflib.ufl.edu/uf/00/09/17/46/00004/binder1.pdf |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na ostrvu je identifikovano više od 20 pretkolumbovskih arheoloških lokaliteta. Najraniji stanovnici pripadali su grupama lovaca, sakupljača i ribara, dok su se od oko 400. n. e. na Sabi razvila stalnija naselja zajednica keramičkog doba.<ref name="Hofman_Hoogland_2016">{{cite book |last1=Hofman |first1=Corinne L. |last2=Hoogland |first2=Menno M. L. P. |title=Saba's First Inhabitants: A story of 3300 years of Amerindian occupation prior to European contact (1800 BC - AD 1492) |publisher=Sidestone Press |date=2016 |isbn=978-90-8890-359-5 |url=https://www.sidestone.com/books/saba-s-first-inhabitants |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavno razdoblje pretkolumbovske naseljenosti trajalo je približno od 400. do 1450. Stanovnici su se bavili uzgojem biljaka, naročito korjenastih kultura, te iskorištavanjem morskih resursa. Ostavili su brojne tragove materijalne kulture, uključujući keramičke posude, kameno, koštano, školjkasto i koraljno oruđe, kao i druge predmete izrađene od prirodnih materijala.<ref name="Hofman_Hoogland_2016" /> === Kolonijalno razdoblje === Prema historijskim izvorima, [[Kristofor Kolumbo]] ugledao je Sabu 13. novembra 1493, ali se nije iskrcao zbog strmih i teško pristupačnih obala ostrva.<ref name="Saba Government- History of Saba">{{cite web |title=History of Saba |url=http://www.sabagovernment.com/saba_history_saba.html |website=Saba Government |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125132310/http://www.sabagovernment.com/saba_history_saba.html |archive-date=25. 1. 2021 |url-status=dead |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prvi poznati evropski doseljenici pojavili su se 1632. godine, kada se grupa brodolomaca iz [[Engleska|Engleske]] iskrcala na ostrvo.<ref name="Saba Government- History of Saba" /> Stalnija evropska kolonizacija uslijedila je tokom 1640-ih, kada je nizozemski guverner susjednog ostrva [[Sint Eustatius]] poslao nizozemske porodice na Sabu radi naseljavanja u interesu [[Nizozemska zapadnoindijska kompanija|Nizozemske zapadnoindijske kompanije]].<ref name="Saba Government- History of Saba" /> Saba je tokom XVII i XVIII stoljeća više puta mijenjala vlast između Nizozemske, Engleske i Francuske. Godine 1664. nizozemski doseljenici koji su odbili položiti zakletvu na vjernost engleskoj kruni protjerani su na [[Sint Maarten]], nakon što su engleske snage preuzele kontrolu nad ostrvom.<ref name="Saba Government- History of Saba"/><ref name="TheSabaIslander_2021">{{cite web |title=The Chronological History of Saba |url=https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ |website=The Saba Islander |date=6. 2. 2021 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemska je konačno uspostavila trajnu kontrolu nad Sabom 1816.<ref name="Saba Government- History of Saba"/> === XVIII i XIX stoljeće === Tokom XVIII stoljeća privreda Sabe bila je povezana s poljoprivredom, posebno uzgojem šećerne trske i indiga, dok su se proizvodili i [[rum]] i druge prerađevine. Dio plantaža bio je u vlasništvu Nizozemaca koji su živjeli na Sint Eustatiusu. Rad na plantažama obavljali su porobljeni Afrikanci i njihovi potomci.<ref name="Saba Government- History of Saba"/><ref name="Negron_2021">{{cite web |last=Negrón |first=Ramona |title=Approved by the Bible: The Slave Trade of the Dutch West India Company |url=https://www.the-low-countries.com/article/approved-by-the-bible-the-slave-trade-of-the-dutch-west-india-company/ |website=The Low Countries |date=24. 8. 2021 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog strmog i teško pristupačnog terena, Saba je u pojedinim razdobljima služila i kao utočište krijumčarima i piratima.<ref name="Saba Government- History of Saba"/> Godine 1857. Nizozemska i [[Venezuela]] pokrenule su postupak arbitraže pred španskom kraljicom [[Izabela II Španska|Izabelom II]] u sporu oko suvereniteta nad ostrvom [[Isla de Aves]]. Nizozemska je svoj zahtjev, između ostalog, zasnivala na povezanosti ostrva sa Sabom preko pješčanog spruda, kao i na činjenici da su ribari sa Sabe i Sint Eustatiusa na tom području lovili [[kornjače]] i prikupljali ptičija jaja.<ref name="LaFontaine_Eisemann_2023">{{cite book |last1=La Fontaine |first1=H. |last2=Eisemann |first2=Pierre Michel |title=Pasicrisie internationale 1794-1900: Histoire documentaire des arbitrages internationaux |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |date=2023 |isbn=978-90-04-64091-7 |url=https://books.google.hr/books?id=XMX7EAAAQBAJ |access-date=29. 8. 2026 |language=fr}}</ref> Arbitražnom odlukom od 30. juna 1865. suverenitet nad ostrvom dodijeljen je Venezueli, uz obavezu da Nizozemskoj isplati naknadu.<ref name="UN_RIAA_Netherlands">{{cite web |title=Party to a dispute: Netherlands |url=https://legal.un.org/riaa/states/netherlands.shtml |website=United Nations - Reports of International Arbitral Awards |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom druge polovine XIX stoljeća izrada čipke postala je jedna od najvažnijih privrednih djelatnosti na Sabi. Tehniku poznatu kao "Saba čipka" ili "španski rad" na ostrvo je, prema lokalnoj tradiciji, donijela časna sestra iz Venecuele, a izradom čipke uglavnom su se bavile žene.<ref name="Saba Government- History of Saba"/><ref name="SpanishWork">{{cite web |title=Spanish work |url=https://www.inyourpocket.com/dutch-caribbean/saba/articles/spanish-works |website=In Your Pocket |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Krajem XIX i početkom XX stoljeća čipkarstvo je predstavljalo važan izvor prihoda za stanovništvo, dok su mnogi muškarci duže vrijeme provodili na moru. Zbog toga je Saba dobila nadimak "Ostrvo žena" ({{en|The Island of Women}}).<ref name="BYU_PreservingTradition">{{cite web |title=Preserving Tradition on the Island of Women and Lace |url=http://humanities.byu.edu/preserving-tradition-on-the-island-of-women-and-lace/ |website=BYU College of Humanities |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108182533/http://humanities.byu.edu/preserving-tradition-on-the-island-of-women-and-lace/ |archive-date=8. 1. 2016 |url-status=dead |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> === XX i XXI stoljeće === Saba je sve do sredine XX stoljeća ostala relativno izolovana zbog nepristupačnog terena i nedostatka cestovne infrastrukture. Godine 1943. završen je prvi dio glavne ceste, od luke Fort Bay do naselja The Bottom, koji je izgradio Josephus Lambert "Lambee" Hassell uz pomoć stanovnika ostrva. Prvo motorno vozilo stiglo je na Sabu 1947, a cesta je tokom naredne decenije proširena prema drugim naseljima. Do kraja 1950-ih povezivala je The Bottom, Windwardside i St. Johns, čime je bitno izmijenjen dotadašnji način kretanja i prijevoza robe, koji se uglavnom zasnivao na pješačkim stazama i mulama.<ref name="SCF_TechnicalReport_2010">{{cite report |title=SCF Technical Report 2010 |institution=Saba Conservation Foundation |date=2010 |url=https://doczz.net/doc/3467751/scf-technical-report-2010---saba-conservation-foundation |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Johnson_2024">{{cite web |last=Johnson |first=Alicia |title=A First-Time Guide to Saba |url=https://www.lonelyplanet.com/articles/first-time-guide-saba |website=Lonely Planet |date=4. 3. 2024 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1963. izgrađen je aerodrom [[Aerodrom "Juancho E. Yrausquin"|"Juancho E. Yrausquin"]], čime je Saba dobila zračnu vezu s drugim karipskim ostrvima. Tokom 1970-ih razvijana je i pomorska infrastruktura; 1972. izgrađen je gat u zaljevu Fort Bay, što je olakšalo dolazak turističkih brodova. Poboljšanje cestovne, zračne i pomorske povezanosti ubrzalo je društveni i privredni razvoj ostrva i doprinijelo razvoju turizma kao važnog dijela njegove privrede.<ref name="SCF_TechnicalReport_2010" /><ref name="LACGeo_2024">{{cite web |author=The Editor |title=Saba: Discovering its History, Nature and Culture |url=https://lacgeo.com/saba-lesser-antilles |website=Latin American & Caribbean Geographic |date=17. 7. 2024 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Važna prekretnica u društvenoj historiji ostrva bilo je ukidanje ropstva. Nizozemska je 1. jula 1863. zakonski ukinula ropstvo u svojim kolonijama u [[Surinam]]u i na karipskim ostrvima.<ref name="SlaveryMemorialYear">{{cite web |title=Slavery Memorial Year |url=https://www.government.nl/themes/migration-and-travel/discrimination/history-of-slavery/slavery-memorial-year |website=Government.nl |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NationaalArchief_Emancipatie1863">{{cite web |title=Suriname en de Nederlandse Antillen: Vrijverklaarde slaafgemaakten (Emancipatie 1863) |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/zoekhulpen/suriname-en-de-nederlandse-antillen-vrijverklaarde-slaafgemaakten |website=Nationaal Archief |access-date=29. 8. 2026 |language=nl}}</ref> Godine 1978. [[Venezuela]] i [[Kraljevina Nizozemska]] potpisale su sporazum o razgraničenju pomorskih područja. Sporazumom su utvrđene granice isključivih ekonomskih zona dviju država u Karipskom moru, uključujući područje između nizozemskih ostrva Saba i [[Sint Eustatius]] i venecuelanskog ostrva [[Isla de Aves]].<ref name="Charney_Alexander_1993">{{cite book |last1=Charney |first1=Jonathan I. |last2=Alexander |first2=Lewis M. |title=International Maritime Boundaries |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |date=1993 |isbn=978-0-7923-1187-4 |url=https://books.google.hr/books/about/International_Maritime_Boundaries.html?id=Vl3GWhO8RSUC |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> U sjevernom području granica je određena prema načelu [[jednaka udaljenost|jednake udaljenosti]], odnosno srednjom linijom između Isle de Aves i Sabe.<ref name="Lagoni_Vignes_2006">{{cite book |editor1-last=Lagoni |editor1-first=Rainer |editor2-last=Vignes |editor2-first=Daniel |title=Maritime Delimitation |series=Sijthoff publications on ocean development |volume=53 |publisher=BRILL |date=2006 |isbn=978-90-04-15033-1 |url=https://books.google.cat/books?id=NpzNoUR5ud4C |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na Sabi je 5. novembra 2004. održan [[Referendum o statusu Sabe 2004.|referendum o budućem ustavnom statusu]]. Na referendumu je 86,05% glasača podržalo uspostavljanje bližih veza s Nizozemskom.<ref name="UNPP 2004">{{cite web |title=Referendum on the Constitutional Future of Saba 2004 |url=http://www.sabatourism.com/communitynews269.html |website=Saba Tourism |date=5. 11. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061230222921/http://www.sabatourism.com/communitynews269.html |archive-date=30. 12. 2006 |url-status=dead |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon raspuštanja [[Nizozemski Antili|Nizozemskih Antila]] 10. oktobra 2010, Saba je zajedno s [[Bonaire]]om i [[Sint Eustatius]]om postala javno tijelo Nizozemske s posebnim statusom, odnosno posebna općina Nizozemske.<ref name="GovNL">{{cite web |title=Caribbean Parts of the Kingdom |url=https://www.government.nl/themes/government-and-democracy/caribbean-parts-of-the-kingdom |website=Government.nl |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Staatsblad_2010_387">{{cite web |title=Besluit van 23 september 2010 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de artikelen I en II van de Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-387.html |website=Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden |publisher=Ministerie van Justitie |date=1. 10. 2010 |access-date=29. 8. 2026 |language=nl}}</ref> ==Geografija i ekologija== [[Datoteka:Saba with cloud cover.jpg|mini|desno|300px|Ostrvo Saba gledano sa sjevera; vrh [[Mount Scenery|Mount Sceneryja]] prekriven je oblacima]] Saba je malo vulkansko ostrvo površine oko 13&nbsp;km<sup>2</sup>, romboidnog oblika i dimenzija približno 4,6×4,0km.<ref name="McKenna_Etnoyer_2010">{{cite journal |last1=McKenna |first1=Sheila A. |last2=Etnoyer |first2=Peter |editor1-last=Ropert-Coudert |editor1-first=Yan |title=Rapid Assessment of Stony Coral Richness and Condition on Saba Bank, Netherlands Antilles |journal=PLOS ONE |date=21. 5. 2010 |volume=5 |issue=5 |pages=e10749 |doi=10.1371/journal.pone.0010749 |doi-access=free |pmid=20505771 |pmc=2873992 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2873992/ |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nalazi se u sjevernom dijelu [[Mali Antili|Malih Antila]], sjeverozapadno od [[Sint Eustatius]]a i jugozapadno od [[Saint Barthélemy]]ja i [[Sint Maarten]]a. Ostrvo je izrazito planinsko i sa strmim padinama, dubokim jarugama i visokim obalnim liticama. Većina naselja smještena je na jugoistočnom dijelu ostrva, na nadmorskim visinama između približno 200 i 400m, dok je sjeverozapadni dio uglavnom nenaseljen.<ref name="RCE">{{cite web |title=Landscape biographies Saba and St. Eustatius |url=https://english.cultureelerfgoed.nl/documents/2026/01/01/landscape-biographies-saba-st-eustatius |website=Cultural Heritage Agency of the Netherlands (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) |date=1. 1. 2026 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralnim dijelom ostrva dominira [[Mount Scenery]], vulkanski vrh koji se uzdiže na oko 870m iznad mora i predstavlja najvišu tačku [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]].<ref name="SabaPark">{{cite web |title=Objectives of the Mount Scenery National Park |url=https://sabapark.org/mount-scenery-national-park/ |website=Saba Conservation Foundation |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Saba je dio [[Vulkanski luk Malih Antila|vulkanskog luka Malih Antila]], lanca vulkanskih ostrva nastalog duž granice [[Karipska ploča|Karipske ploče]]. Geološka aktivnost u ovom području povezana je sa podvlačenjem tektonske ploče i još uvijek uključuje [[vulkanizam]] i [[zemljotres]]e.<ref name="VanDerMeulen">{{cite web |last=van der Meulen |first=Michiel |title=Caribbean Netherlands |url=https://www.geologischedienst.nl/en/about-gdn/caribbean-netherlands/ |website=Geological Survey of the Netherlands |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Najstarije datirane stijene na Sabi stare su oko 400.000 godina, dok se posljednja poznata erupcija dogodila prije evropskog naseljavanja ostrva u XVII stoljeću.<ref name="SabaGeology">{{cite web |author=carvol |title=The Geology of Saba |url=https://caribbeanvolcanoes.com/saba-geology/ |website=Volcanoes of the Caribbean |date=5. 11. 2015 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="OSU_Saba">{{cite web |title=Saba |url=https://volcano.oregonstate.edu/saba |website=Volcano World |publisher=Oregon State University |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na ostrvu se nalaze i topli izvori, čija aktivnost predstavlja jedan od indikatora preostale geotermalne aktivnosti vulkanskog sistema.<ref name="SabaPark" /> === Klima i vegetacija === Saba ima [[Tropska klima|tropsku klimu]], ali se klimatski uslovi znatno razlikuju u zavisnosti od [[Nadmorska visina|nadmorske visine]]. Prosječna godišnja temperatura u naselju The Bottom iznosi oko 27,2°C, dok su najviše prosječne temperature zabilježene tokom ljeta i rane jeseni.<ref name="MeteoCW_Saba">{{cite report |title=Climate Summary: The Bottom, Saba |url=https://www.meteo.cw/Data_www/Climate/documents/CLIM_SUM_Sab.pdf |publisher=Meteorological Service Netherlands Antilles & Aruba |access-date=29. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Zbog velike visinske razlike na relativno malom području, na Sabi se razvijaju različiti vegetacijski pojasevi, od sušnih područja i travnatih površina uz obalu do vlažnih šuma na višim dijelovima Mount Sceneryja.<ref name="SabaPark_NatureTrails">{{cite web |title=Nature on Saba's Trails |url=https://sabapark.org/mount-scenery-national-park/nature-on-sabas-trails/ |website=Saba Conservation Foundation |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na vrhu Mount Sceneryja nalazi se [[magličasta šuma]], poznata i kao ''elfin forest'', koja predstavlja jedno od najkarakterističnijih prirodnih karakteristika ostrva. Ovaj tip šume zauzima oko 8 hektara i u njoj dominira planinski [[Meliaceae|mahagoni]], dok su stabla i druge biljke prekriveni [[epifit]]ima, među kojima su brojne vrste [[orhideja]], [[paprat]]i, [[mahovine]] i bromelije.<ref name="SabaPark_NatureTrails" /> Na nižim padinama nalaze se sekundarne kišne šume, suhe zimzelene šume, grmlje i travnate površine, dok su na strmim liticama i obalnim područjima razvijene specifične biljne zajednice.<ref name="SabaPark_NatureTrails" /> === Flora i fauna === [[Datoteka:Saban anole on rocks.jpg|mini|desno|300px|Sabanski anol je endemska vrsta Sabe]] Zbog geografske izolovanosti i specifičnih staništa, Saba ima više [[Endem|endemskih vrsta]] i podvrsta. Među njima su [[sabanski anol]] (''Anolis sabanus''), endemska vrsta guštera ograničena na Sabu,<ref name="Bos_etal_2018">{{cite report |last1=Bos |first1=O.G. |last2=Bakker |first2=P.A.J. |last3=Henkens |first3=R.J.H.G. |last4=de Freitas |first4=J.A. |last5=Debrot |first5=A.O. |title=Preliminary checklist of extant endemic species and subspecies of the windward Dutch Caribbean (St. Martin, St. Eustatius, Saba and the Saba Bank) |publisher=Wageningen University & Research |date=2018 |url=https://research.wur.nl/en/publications/preliminary-checklist-of-extant-endemic-species-and-subspecies-of/ |doi=10.18174/460388 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> i [[crna iguana]] (''Iguana melanoderma''), čije su autohtone populacije poznate sa Sabe i [[Montserrat]]a.<ref name="Breuil_etal_2020">{{cite journal |last1=Breuil |first1=Michel |last2=Schikorski |first2=David |last3=Vuillaume |first3=Barbara |last4=Krauss |first4=Ulrike |last5=Morton |first5=Matthew N. |last6=Corry |first6=Elizabeth |last7=Bech |first7=Nicolas |last8=Jelić |first8=Mišel |last9=Grandjean |first9=Frédéric |title=Painted black: Iguana melanoderma (Reptilia, Squamata, Iguanidae) a new melanistic endemic species from Saba and Montserrat islands (Lesser Antilles) |journal=ZooKeys |date=13. 4. 2020 |volume=926 |pages=95–131 |doi=10.3897/zookeys.926.48679 |pmc=7170970 |pmid=32332182 |url=https://zookeys.pensoft.net/article/48679/ |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na Sabi živi i crvenotrbušna zmija (''Alsophis rufiventris''), ali ona nije endemska samo za ovo ostrvo jer je prisutna i na [[Sint Eustatius]]u.<ref name="Mielke_Madden_2021">{{cite web |last1=Mielke |first1=Lara |last2=Madden |first2=Hannah |title=Status of the Red-Bellied Racer on Saba and St. Eustatius |url=https://dcnanature.org/red-bellied-racer/ |website=Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) |date=17. 11. 2021 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Na ostrvu su zabilježene i alohtone vrste koje predstavljaju jedan od izazova za očuvanje autohtone [[Fauna|faune]]. Među njima su Underwoodov naočarasti tegu (''[[Gymnophthalmus underwoodi]]''), brahmanska slijepa zmija (''[[Indotyphlops braminus]]'') i alohtone iguane. Naučna istraživanja ukazuju na mogućnost da su neke od tih vrsta unesene na Sabu transportom tereta sa [[Sint Maarten]]a.<ref name="van den Burg 2021">{{cite journal |last1=van den Burg |first1=Matthijs P. |last2=Hylkema |first2=Alwin |last3=Debrot |first3=Adolphe O. |title=Establishment of two nonnative parthenogenetic reptiles on Saba, Dutch Caribbean: Gymnophthalmus underwoodi and Indotyphlops braminus |journal=Caribbean Herpetology |date=21. 9. 2021 |pages=1–5 |doi=10.31611/ch.79 |doi-access=free |url=https://www.caribbeanherpetology.org/pdfs/ch79.pdf |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="VanDenBurg_2023">{{cite journal |last1=van den Burg |first1=M. P. |last2=Goetz |first2=M. |last3=Brannon |first3=L. |last4=Weekes |first4=T. S. |last5=Ryan |first5=K. V. |last6=Debrot |first6=A. O. |title=An integrative approach to assess non-native iguana presence on Saba and Montserrat: Are we losing all native Iguana populations in the Lesser Antilles? |journal=Animal Conservation |date=23. 3. 2023 |volume=26 |issue=5 |pages=677–689 |doi=10.1111/acv.12869 |doi-access=free |url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12869 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Saba ima značajnu populaciju morskih ptica, koje se gnijezde na strmim obalnim liticama i manjim okolnim stijenama. Obala ostrva proglašena je važnim područjem za ptice (IBA AN006) u okviru programa [[BirdLife International]]a, prvenstveno zbog međunarodno značajnih populacija [[crvenokljuna burnica|crvenokljune burnice]] (''Phaethon aethereus'') i [[Audubonova burnica|Audubonove burnice]] (''Puffinus lherminieri'').<ref name="Collier_Brown_2008">{{cite report |last1=Collier |first1=Natalia |last2=Brown |first2=Adam |title=Important Bird Areas in the Caribbean – Saba |publisher=BirdLife International |year=2008 |url=https://epicislands.org/wp-content/uploads/2022/01/Important-Bird-Areas-in-Saba.pdf |access-date=29. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Populacija crvenokljune burnice na Sabi procijenjena je na oko 1.200–1.500 gnijezdećih parova, dok se populacija Audubonove burnice procjenjuje na oko 1.000 jedinki.<ref name="Geelhoed_etal_2013">{{cite report |last1=Geelhoed |first1=S.C.V. |last2=Debrot |first2=A.O. |last3=Ligon |first3=J. |last4=Madden |first4=H. |last5=Verdaat |first5=J.P. |last6=Williams |first6=S.R. |last7=Wulf |first7=K. |title=Important Bird Areas in the Caribbean Netherlands |publisher=IMARES |year=2013 |number=C054/13 |series=Report / IMARES |url=https://research.wur.nl/en/publications/important-bird-areas-in-the-caribbean-netherlands/ |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Obje vrste ugrožene su pritiskom alohtonih predatora, posebno mačaka i štakora, koji mogu plijeniti jaja i mladunce.<ref name="Collier_Brown_2008" /> === Morski ekosistem === Morski ekosistem oko Sabe jedno je od najvažnijih prirodnih bogatstava ostrva. [[Nacionalni pomorski park Sabe]] osnovan je 1987. radi očuvanja i upravljanja morskim resursima ostrva. Park obuhvata morske vode oko cijelog ostrva, od linije visoke vode do dubine od 60m, uključujući morsko dno i vode iznad njega.<ref name="SabaPark_MarinePark">{{cite web |title=Saba National Marine Park |url=https://sabapark.org/saba-national-marine-park/ |website=Saba Conservation Foundation |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> U parku se nalaze vulkanske stijene obrasle koraljima, koralni grebeni i podvodne stijene poznate kao ''Pinnacles'', kao i brojna druga morska staništa. Ekološkim istraživanjima u parku zabilježeno je više od 150 vrsta riba, uključujući brojne vrste grebenskih i pelagičnih riba, kao i pet vrsta [[Morski pas|morskih pasa]].<ref name="SabaPark_MarinePark" /> Jugozapadno od Sabe nalazi se [[Saba Bank]], velika potpuno potopljena podmorska platforma koja se izdiže oko 1.000m iznad okolnog morskog dna. Površina Saba Banka iznosi približno 2.600km<sup>2</sup>, a područje se smatra najvećim podmorskim atolom u [[Atlantski okean|Atlantskom okeanu]] i jednim od najvećih atola na svijetu.<ref name="SabaBank">{{cite web |title=Saba Bank National Park |url=https://sabapark.org/saba-bank-national-park/ |website=Saba Conservation Foundation |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="BioSabaBank">{{cite journal |last1=Williams |first1=Jeffrey T. |last2=Carpenter |first2=Kent E. |last3=Van Tassell |first3=James L. |last4=Hoetjes |first4=Paul |last5=Toller |first5=Wes |last6=Etnoyer |first6=Peter |last7=Smith |first7=Michael |title=Biodiversity Assessment of the Fishes of Saba Bank Atoll, Netherlands Antilles |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0010676 |journal=PLoS ONE |volume=5 |issue=5 |pages=e10676 |year=2010 |doi=10.1371/journal.pone.0010676 |doi-access=free |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Saba Bank je 2010. proglašen [[nacionalni park|nacionalnim parkom]], a 2012. službeno je priznat kao nacionalni park Kraljevine Nizozemske.<ref name="SabaBank" /> Iste godine [[Međunarodna pomorska organizacija]] proglasila je Saba Bank posebno osjetljivim morskim područjem, uz mjere zaštite koje uključuju zabranu sidrenja i područje koje brodovi tonaže 300 bruto tona i veće trebaju izbjegavati.<ref name="IMO_PSSA">{{cite web |title=Particularly Sensitive Sea Areas |url=https://www.imo.org/en/ourwork/environment/pages/pssas.aspx |website=International Maritime Organization |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="IMO_MEPC_226_64">{{cite report |title=Resolution MEPC.226(64): Designation of the Saba Bank as a Particularly Sensitive Sea Area |publisher=International Maritime Organization |date=5. 10. 2012 |url=https://wwwcdn.imo.org/localresources/en/KnowledgeCentre/IndexofIMOResolutions/MEPCDocuments/MEPC.226%2864%29.pdf |access-date=29. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Saba Bank je također identifikovan kao ekološki ili biološki značajno morsko područje u okviru [[Konvencija o biološkoj raznolikosti|Konvencije o biološkoj raznolikosti]].<ref name="Meesters_SabaBank_EBSA">{{cite report |last1=Meesters |first1=Erik H.W.G. |title=Appendix Template for Submission of Scientific Information to Describe Ecologically or Biologically Significant Marine Areas: Saba Bank |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity (CBD) |url=https://www.cbd.int/doc/meetings/mar/rwebsa-wcar-01/other/rwebsa-wcar-01-netherlands-01-en.pdf |access-date=29. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Biološka raznolikost Saba Banka izuzetno je velika. Istraživanjem provedenim 2006. i 2007. zabilježeno je 270 vrsta riba, dok su istraživači procijenili da bi stvarni broj mogao iznositi između 320 i 411 vrsta.<ref name="BioSabaBank" /> Na području Saba Banka zabilježene su i brojne vrste tvrdih [[Korali|koralj]]a, spužvi, morskih algi, morskih kornjača, [[Ajkula|morskih pasa]] kao i više od 20 vrsta kitova i [[delfin]]a. Područje je posebno važno za grbave kitove, koji ga koriste kao područje razmnožavanja i okota.<ref name="SabaBank" /> === Zaštita prirode === Zaštita prirode na Sabi obuhvata kopnena i morska zaštićena područja. [[Nacionalni park "Mount Scenery"]] osnovan je 2018. i obuhvata sjeverni dio ostrva, kao i područje oko vrha [[Mount Scenery]] iznad 550 m nadmorske visine. Površina parka iznosi oko 3,42km², odnosno približno 26% ukupne površine Sabe.<ref name="SabaPark_NatureTrails" /><ref name="Saba_AB2018_03">{{cite web |title=Island Ordinance for the establishment of the National Park Mt. Scenery and protection of animal-, plant species and artifacts (AB 2018.03) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR734752 |website=Lokale wet- en regelgeving (Overheid.nl) |publisher=Public Entity Saba |date=19. 9. 2018 |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Park obuhvata strme padine, jaruge, stijene i šumska staništa, uključujući područja bogata endemskom florom i faunom.<ref name="SabaPark_NatureTrails" /> Njime upravlja [[Saba Conservation Foundation]], dok je za zaštitu arheološke baštine unutar parka nadležan Saba Archaeological Center.<ref name="Saba_AB2018_03" /> Iako je područje zaštićeno, vlasnicima zemljišta zadržana su njihova prava, a u parku je dopuštena mala, održiva poljoprivredna proizvodnja na privatnim posjedima.<ref name="SabaPark_NatureTrails" /> Sistem zaštićenih područja povezan sa Sabom obuhvata [[Nacionalni pomorski park Sabe|Saba National Marine Park]], Mount Scenery National Park i [[Saba Bank National Park]].<ref>{{cite web |title=National parks |url=https://english.rijksdienstcn.com/agriculture-nature-and-food-quality/nature-and-biodiversity/national-parks |publisher=Rijksdienst Caribisch Nederland |access-date=29 August 2026}}</ref> Ova područja štite različite kopnene i morske ekosisteme, uključujući šume, vulkanske padine, koralne grebene i druga morska staništa. Zaštita prirode zasniva se na očuvanju biološke raznolikosti i održivom upravljanju prirodnim resursima, uz istovremeno omogućavanje određenih tradicionalnih i održivih aktivnosti.<ref name="NEPP_2020_2030">{{cite web |title=Nature and environment policy plan Caribbean Netherlands 2020-2030 |url=https://english.rijksdienstcn.com/agriculture-nature-and-food-quality/nature-and-biodiversity/nature-and-environment-policy-plan |website=Rijksdienst Caribisch Nederland |publisher=Ministry of Agriculture, Nature and Food Quality |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zaštita prirode na Sabi dio je šire politike očuvanja biološke raznolikosti Karipske Nizozemske. Mala površina ostrva i ograničene populacije pojedinih vrsta čine ekosisteme posebno osjetljivim na gubitak i fragmentaciju staništa, alohtone invazivne vrste i posljedice klimatskih promjena.<ref name="NEPP_2020_2030" /> == Vlada i uprava == [[Datoteka:The mayor of Saba.jpg|mini|desno|300px|Zgrada vlade Sabe]] === Ustavni status i odnos s Nizozemskom === Saba je od 10. oktobra 2010, nakon raspuštanja [[Nizozemski Antili|Nizozemskih Antila]], jedno od tri javna tijela Nizozemske u [[Karipska Nizozemska|Karipskoj Nizozemskoj]], zajedno s [[Bonaire]]om i [[Sint Eustatius]]om. Ova tri ostrva dio su Nizozemske, ali nisu uključena ni u jednu nizozemsku pokrajinu. Njihov položaj uređen je posebnim zakonodavstvom, uključujući Zakon o javnim tijelima Bonairea, Sint Eustatiusa i Sabe ({{nl|Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba}}, WOLBES).<ref name="GovernmentNL">{{cite web |title=Governance of Bonaire, St Eustatius and Saba |url=https://www.government.nl/themes/government-and-democracy/caribbean-parts-of-the-kingdom/governance-of-bonaire-st-eustatius-and-saba |website=Government.nl |publisher=Government of the Netherlands |access-date=29. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="OverheidNL">{{cite web |title=Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba |url=https://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/2025-01-01 |website=Wetten.overheid.nl |publisher=Overheid.nl |date=1. 1. 2025 |access-date=29. 8. 2026 |language=nl}}</ref> Ustavni položaj Sabe razlikuje se od položaja općina u evropskom dijelu Nizozemske. Javna tijela Karipske Nizozemske imaju nadležnosti slične općinskim, ali istovremeno obavljaju i određene funkcije koje su u evropskom dijelu Nizozemske povezane s pokrajinskim nivoom vlasti. Zbog toga se u službenim dokumentima koristi izraz "javno tijelo", iako se za njih često koristi i naziv "posebna općina".<ref name="FocusedGrowth_2024">{{cite report |title=Focused Growth |url=https://www.government.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/2024/07/04/focused-growth/Focused%2BGrowth%2B-%2BGerichte%2BGroei%2BENG.pdf |publisher=Government of the Netherlands |date=4. 7. 2024 |access-date=30. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Upravljanje Sabe podijeljeno je između lokalne vlasti javnog tijela i centralne vlasti Nizozemske. Lokalna vlast odgovorna je za pitanja koja su joj povjerena zakonom, dok nizozemska centralna vlast na ostrvu obavlja državne funkcije. Nacionalni ured za Karipsku Nizozemsku ({{nl|Rijksdienst Caribisch Nederland}}) izvršava zadatke centralne vlasti na Sabi, Bonaireu i Sint Eustatiusu.<ref name="GovernmentNL" /> Vezu između centralne vlasti Nizozemske i tri javna tijela predstavlja [[kraljevski predstavnik za Bonaire, Sint Eustatius i Sabu]] ({{nl|Rijksvertegenwoordiger voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba}}). Njegova je uloga povezivanje centralne vlasti u [[Hag]]u s lokalnim vlastima na tri ostrva kao i informisanje nadležnih ministara o razvoju događaja u Karipskoj Nizozemskoj.<ref name="GovernmentNL" /> === Lokalna uprava === Lokalnu vlast Sabe čine [[Ostrvsko vijeće (Saba)|Ostrvsko vijeće]] i Izvršno vijeće. Ostrvsko vijeće predstavlja stanovnike Sabe i nadzire rad Izvršnog vijeća, dok je Izvršno vijeće odgovorno za svakodnevno upravljanje javnim tijelom. Izvršno vijeće provodi odluke Ostrvskog vijeća, ali u okviru zakonom utvrđenih nadležnosti donosi i vlastite odluke, između ostalog o građevinskim dozvolama i dodjeli ugovora.<ref name="GovernmentNL" /> Ostrvsko vijeće ima pet članova koji se biraju neposredno na četverogodišnji mandat. U sazivu izabranom za period 2023–2027. članovi vijeća su Vito Charles, Julio Every, Saskia Matthew, Rolando Wilson i Else Peterson.<ref name="Knipselkrant_Saba_Council_2023">{{cite news |title=Saba Island Council installed and commissioners appointed |url=https://knipselkrant-curacao.com/politiek/dh-saba-island-council-installed-and-commissioners-appointed |newspaper=Knipselkrant Curaçao |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> Izvršno vijeće čine ostrvski guverner kao predsjedavajući i dva komesara koje bira Ostrvsko vijeće. Komesari se biraju na četverogodišnji mandat koji je usklađen s mandatom Ostrvskog vijeća. U aktuelnom sazivu komesari su Bruce Zagers i Eviton Heyliger.<ref name="SabaGov_Commissioners">{{cite web |title=Commissioners |url=https://www.sabagov.nl/management-organization/about-public-entity-saba/commissioners |website=Public Entity Saba |publisher=Public Entity Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rad lokalne uprave podržava službenička organizacija na čelu s otočnim sekretarom. Otočni sekretar odgovoran je za provođenje politika, administrativno funkcionisanje javnog tijela i koordinaciju rada službi. Od 2026. tu funkciju obavlja Bram Streppel.<ref name="SabaGov_IslandSecretary">{{cite web |title=Island Secretary |url=https://www.sabagov.nl/management-organization/about-public-entity-saba/island-secretary |website=Public Entity Saba |publisher=Public Entity Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Izbori i političko predstavljanje === Članovi Ostrvskog vijeća biraju se na neposrednim lokalnim izborima. Stanovnici Sabe koji imaju biračko pravo učestvuju i na izborima za [[Predstavnički dom Nizozemske|Predstavnički dom Nizozemske]].<ref name="GovernmentNL" /> Nizozemski državljani s prebivalištem na Sabi imaju pravo glasati na izborima za Izborni kolegij Sabe za [[Senat Nizozemske|Senat Nizozemske]]. Članovi tog kolegija učestvuju u izboru članova Senata zajedno s izbornim kolegijima Bonairea i Sint Eustatiusa te Izbornim kolegijem za Nizozemce koji žive izvan Nizozemske.<ref name="Kiesraad_ElectoralColleges_Senate">{{cite web |title=Electoral colleges for the Senate |url=https://english.kiesraad.nl/elections/electoral-colleges-for-the-senate |website=Kiesraad |publisher=Electoral Council of the Netherlands |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> U augustu 2025. nizozemska vlada odobrila je prijedlog povećanja broja članova lokalnih vijeća i komesara na javnim tijelima Karipske Nizozemske. Prema prijedlogu, broj članova Ostrvskog vijeća Sabe povećao bi se s pet na sedam počevši od lokalnih izbora zakazanih za 17. mart 2027, dok bi se broj komesara povećao s dva na tri. Promjena je dio šire predložene izmjene WOLBES-a i FinBES-a.<ref name="SabaGov_BES_2025">{{cite news |title=Council of Ministers approves expansion of Island Councils and Executive Councils BES |url=https://www.sabagov.nl/es/news/council-of-ministers-approves-expansion-of-island-councils-and-executive-councils-bes |publisher=Public Entity Saba |date=29. 8. 2025 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Guverner === [[Guverner]] javnog tijela Sabe predsjedava Ostrvskim i Izvršnim vijećem. Imenuje ga kralj Nizozemske na šestogodišnji mandat, uz mogućnost ponovnog imenovanja. Guverner nije član vijeća izabran na lokalnim izborima, nego predstavlja posebnu funkciju u sistemu javnog tijela.<ref name="SabaGov_Governor">{{cite web |title=Island Governor |url=https://www.sabagov.nl/management-organization/about-public-entity-saba/island-governor |website=Public Entity Saba |publisher=Public Entity Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> Guverner je, između ostalog, odgovoran za javni red i sigurnost, upravljanje u kriznim situacijama, civilni registar i izbore, kadrovska pitanja i organizaciju javne uprave, kao i za komunikaciju i digitalizaciju. U okviru svoje funkcije predstavlja javno tijelo i osigurava koordinaciju između različitih dijelova lokalne uprave.<ref name="SabaGov_Governor" />{{cite web |title=Island Governor |url=https://www.sabagov.nl/management-organization/about-public-entity-saba/island-governor |website=Public Entity Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Jonathan G. A. Johnson]] bio je ostrvski guverner od 2008. do 30. juna 2026, čime je na toj funkciji proveo 18 godina. Prilikom odlaska s dužnosti odlikovan je titulom viteza [[Oranško-nasauški red|Oranško-nasauškog reda]] za svoj doprinos Sabi.<ref name="SabaGov_Farewell_2026">{{cite news |title=Farewell Ceremony Held in Honor of Island Governor Jonathan Johnson |url=https://www.sabagov.nl/news/farewell-ceremony-held-in-honor-of-island-governor-jonathan-johnson |publisher=Public Entity Saba |date=15. 6. 2026 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="RCN_RoyalHonour_2026">{{cite news |title=Royal Honour for Island Governor Jonathan Johnson of Saba |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2026/june/14/royal-honour-for-island-governor-jonathan-johnson-of-saba |publisher=Rijksdienst Caribisch Nederland |date=15. 6. 2026 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od 1. jula 2026. funkciju ostrvskog guvernera obavlja [[Jocelyn Levenstone]], koji je rođen na Sabi. Prije imenovanja bio je direktor Službe za imigraciju i graničnu zaštitu Sint Maartena od 2023. do početka 2026, a prethodno je od 2018. do 2023. bio rukovodilac ispostave [[Obalska straža Nizozemskog Kraljevstva|Obalske straže Nizozemskog Kraljevstva]] na Sint Maartenu. Zakletvu je položio 9. jula 2026.<ref name="SabaGov_Levenstone_2026">{{cite news |title=Jocelyn Levenstone new Island Governor of Saba |url=https://www.sabagov.nl/news/jocelyn-levenstone-new-island-governor-of-saba |publisher=Public Entity Saba |date=29. 5. 2026 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SwornIn_2026">{{cite news |title=Jocelyn Levenstone sworn in as Island Governor of Saba |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2026/july/09/jocelyn-levenstone-sworn-in-as-island-governor-of-saba |publisher=Rijksdienst Caribisch Nederland |date=9. 7. 2026 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Javna uprava === Službenička organizacija javnog tijela Sabe provodi odluke lokalne vlasti i pruža administrativne i stručne usluge stanovništvu. Od 1. januara 2026. javna uprava djeluje u reorganizovanoj strukturi koja je uvedena radi jačanja rukovođenja, koordinacije i efikasnosti rada. Nova organizacija zasniva se na četiri glavna područja djelovanja, kojima rukovode voditelji domena.<ref><ref name="NewStructure_2025">{{cite web |title=Public Entity Saba strengthens its organization to improve efficiency and coordination: New structure to take effect January 1, 2026 |url=https://www.sabagov.nl/news/public-entity-saba-strengthens-its-organization-to-improve-efficiency-and-coordination-new-structure-to-take-effect-january-1-2026 |publisher=Public Entity Saba |date=12. 11. 2025 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> U okviru javne uprave djeluju službe nadležne za civilni registar, izbore, javnu sigurnost, finansije, infrastrukturu, prostorno uređenje, javne radove, turizam, poljoprivredu, upravljanje otpadom, vodne resurse, zdravstvo, obrazovanje, kulturu i druge javne poslove. Administrativni rad lokalne vlasti uključuje i pripremu sjednica Ostrvskog vijeća, objavljivanje odluka i omogućavanje uvida javnosti u rad vijeća.<ref name="CouncilSaba_About">{{cite web |title=About the Council |url=https://www.islandcouncilsaba.nl/about-the-council |website=Island Council Saba |publisher=Island Council of Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> Javne sjednice Ostrvskog vijeća i dokumenti povezani s njegovim radom dostupni su javnosti, dok se odluke Izvršnog vijeća objavljuju u službenim evidencijama javnog tijela. Time je lokalna uprava podložna političkom nadzoru Ostrvskog vijeća i javnom uvidu u svoj rad.<ref name="DecisionLists_2026">{{cite web |title=Decision Lists 2026 |url=https://www.sabagov.nl/management-organization/about-public-entity-saba/executive-council/executive-council-decision-lists/decision-lists-2026 |website=Public Entity Saba |publisher=Public Entity Saba |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Stanovništvo == [[Datoteka:AgeSexPyramid 2023 Saba.svg|mini|desno|300px|Dobna i spolna piramida Sabe, 2023.]] Prema podacima [[Centraal Bureau voor de Statistiek|Nizozemskog zavoda za statistiku]] (CBS), Saba je 1. januara 2025. imala 2.158 stanovnika, što je 98 stanovnika, odnosno oko 5%, više nego godinu ranije. Rast stanovništva posljedica je prvenstveno migracija: tokom 2024. na ostrvo su doselile 213 osobe, dok su ga napustile 105 osobe. Prirodni priraštaj bio je mali, s 12 rođenih i 11 umrlih.<ref name="CBS_2025" /> Stanovništvo Sabe karakteriše visok udio doseljenog stanovništva. Prema podacima CBS-a, samo 22% stanovnika 2025. bilo je rođeno na Sabi. Na ostrvu su 2025. živjeli državljani 48 različitih država, što odražava njegovu posebnu demografsku raznolikost u odnosu na malu ukupnu populaciju.<ref name="CBS_2025_1">{{cite report |title=The Caribbean Netherlands in numbers 2025 |url=https://www.cbs.nl/-/media/_pdf/2025/50/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2025.pdf |publisher=Statistics Netherlands (CBS) |date=2025 |access-date=30. 8. 2026 |format=PDF |language=en}}</ref> Zbog malog broja stanovnika i historijske izolovanosti ostrva razvila se relativno mala grupa starosjedilačkih porodica. Prezimena [[Hassell]], [[Johnson]] i [[Every]] među najčešćim su prezimenima na Sabi i nosi ih više od 30% stanovništva. Istraživanja demografske i genetičke historije ostrva povezuju ovu pojavu s dugotrajnom endogamijom i ograničenom veličinom lokalne populacije.<ref name="Bloodpressure">{{cite journal |last1=Soloway |first1=L. E. |last2=Demerath |first2=E. W. |last3=Ochs |first3=N. |last4=James |first4=G. D. |last5=Little |first5=M. A. |last6=Bindon |first6=J. R. |last7=Garruto |first7=R. M. |date=2009 |title=Blood Pressure and Lifestyle on Saba, Netherlands Antilles |journal=American Journal of Human Biology |volume=21 |issue=3 |pages=319–325 |doi=10.1002/ajhb.20862 |doi-access=free |pmid=19189411 |pmc=2910626 |language=en}}</ref> Savremena populacija Sabe rezultat je višestoljetnih migracija i miješanja stanovništva različitog evropskog i afričkog porijekla. Historijski razvoj stanovništva bio je povezan s evropskom kolonizacijom Kariba, doseljavanjem evropskih stanovnika i prisustvom porobljenih Afrikanaca. Zbog nedostatka pouzdanih savremenih statističkih podataka o etničkom sastavu stanovništva, demografska struktura Sabe prikladnije se opisuje podacima o mjestu rođenja, državljanstvu i jezicima nego kategorijama etničke pripadnosti.<ref name="CBS_2025" /><ref name="Bloodpressure"/> Značajan dio privremenog i doseljenog stanovništva čine studenti i zaposleni povezani sa [[Medicinski fakultet Univerziteta na Sabi|Medicinskim fakultetom Univerziteta na Sabi]]. Medicinski fakultet privlači studente iz različitih zemalja, što dodatno doprinosi međunarodnom karakteru stanovništva ostrva.<ref name="Saba_StudentExperience">{{cite web |title=Studying on Saba |url=https://www.saba.edu/student-experience/studying-on-saba |website=Saba University School of Medicine |publisher=Saba University School of Medicine |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Jezici === [[Nizozemski jezik|Nizozemski]] i [[engleski jezik]] službeni su jezici na Sabi. Engleski je dominantan jezik svakodnevne komunikacije i obrazovanja, dok se nizozemski prvenstveno koristi u službenim i administrativnim poslovima. Na ostrvu se govori i [[španski jezik|španski]], kao i drugi jezici, što je povezano s međunarodnim sastavom stanovništva.<ref name="Jezici">{{cite web |title=Welke erkende talen heeft Nederland? |url=https://www.rijksoverheid.nl/vraag-en-antwoord/erkende-talen/erkende-talen-nederland |website=Rijksoverheid.nl |publisher=Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties |access-date=30. 8. 2026 |language=nl}}</ref> <div style="display: flex; flex-direction: column; align-items: center;"> {| class="wikitable" style="text-align:left; margin-bottom: 1.5em; width: 420px;" |+ Glavni jezici stanovnika Sabe (2021)<ref name="CBS_Population_2025">{{cite news |title=Population of the Dutch Caribbean has grown over fifteen years |url=https://www.cbs.nl/en-gb/background/2025/47/population-of-the-dutch-caribbean-has-grown-over-fifteen-years |publisher=Statistics Netherlands (CBS) |date=18. 11. 2025 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> |- ! Jezik ! colspan="2" style="text-align:center;" | Udio |- | [[Sabanski engleski jezik|Engleski]] | style="width:140px; border-right:none;" | <span style="background:#2b6cb0; display:inline-block; width:83.3%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 83,3% |- | [[Karipski španski jezik|Španski]] | style="border-right:none;" | <span style="background:#e53e3e; display:inline-block; width:9.9%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 9,9% |- | [[Nizozemski jezik|Nizozemski]] | style="border-right:none;" | <span style="background:#d69e2e; display:inline-block; width:4.1%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 4,1% |- | Ostali | style="border-right:none;" | <span style="background:#38a169; display:inline-block; width:2.5%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 2,5% |} {| class="wikitable" style="text-align:left; width: 420px;" |+ Jezici kojima govore stanovnici Sabe (2021)<ref name="CBS_DutchLanguage_2022">{{cite web |title=What percentage of the population speaks Dutch? – The Caribbean Netherlands in numbers 2022 |url=https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/what-percentage-of-the-population-speaks-dutch/ |website=Statistics Netherlands (CBS) |publisher=Statistics Netherlands |date=2022 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> |- ! Jezik ! colspan="2" style="text-align:center;" | Udio |- | [[Sabanski engleski jezik|Engleski]] | style="width:140px; border-right:none;" | <span style="background:#2b6cb0; display:inline-block; width:97.6%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 97,6% |- | [[Nizozemski jezik|Nizozemski]] | style="border-right:none;" | <span style="background:#d69e2e; display:inline-block; width:33.0%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 33,0% |- | [[Karipski španski jezik|Španski]] | style="border-right:none;" | <span style="background:#e53e3e; display:inline-block; width:31.8%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 31,8% |- | Ostali | style="border-right:none;" | <span style="background:#38a169; display:inline-block; width:14.0%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 14,0% |- | [[Papiamentu jezik|Papiamentu]] | style="border-right:none;" | <span style="background:#d6bcfa; display:inline-block; width:12.3%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align:right; border-left:none;" | 12,3% |} </div> {{clear}} Prema podacima iz 2021, na Sabi je zabilježen visok stepen višejezičnosti: 57,3% stanovnika starijih od 15 godina izjavilo je da govori više od jednog jezika. Budući da je ispitanicima bilo omogućeno da navedu više jezika, udjeli u drugoj tabeli ne zbrajaju se do 100%.<ref name="CBS_DutchLanguage_2022" /> Engleski je jezik nastave u školama na Sabi. Prema važećim propisima, nastava i ispiti u srednjoj školi izvode se na engleskom jeziku, dok je nizozemski obavezan predmet po nastavnom planu i programu.<ref name="Saba_Gwendoline_2022">{{cite web |title=Besluit Saba Comprehensive School en Gwendoline van Puttenschool BES |url=https://wetten.overheid.nl/BWBR0045020/2022-08-01 |website=Wetten.nl |publisher=Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties |date=1. 8. 2022 |access-date=30. 8. 2026 |language=nl}}</ref> === Sabanski engleski === [[Sabanski engleski jezik]] lokalna je varijanta [[Engleski jezik|engleskog jezika]] koja se razvila na Sabi. Riječ je o lokalnom govornom obliku engleskog koji se historijski razvijao u relativno izolovanoj ostrvskoj zajednici i pod utjecajem različitih jezičnih tradicija Kariba. U lingvističkoj literaturi opisivan je kao varijanta [[Djevičanski kreolski engleski jezik|djevičanskog kreolskog engleskog jezika]], koja je vremenom prošla kroz proces dekreolizacije. Sabanski engleski i dalje je dio svakodnevne govorne kulture stanovništva, dok se u formalnom obrazovanju i službenoj komunikaciji koristi standardni engleski jezik. Prvi rječnik posvećen sabanskom engleskom, ''A Lee Chip: A Dictionary and Study of Saban English'', objavljen je 2016. Rječnik je sastavio Theodore R. Johnson, uz gramatičke i izgovorne priloge Caroline Myrick.<ref name="Johnson_Myrick_2016">{{cite book |last1=Johnson |first1=Theodore R. |last2=Myrick |first2=Caroline |date=2016 |title=A Lee Chip: A Dictionary & Study of Saban English |publisher=NC State University |isbn=978-0-578-17558-4 |language=en}}</ref> === Religija === Većina stanovništva Sabe izjašnjava se kao kršćani, a [[Katolička crkva|rimokatoličanstvo]] predstavlja najveću pojedinačnu vjersku pripadnost. Prema podacima [[Statistike Nizozemske]] (CBS) iz 2021, 79,6% stanovnika Sabe starijih od 15 godina pripadalo je nekoj vjerskoj zajednici ili grupi, dok se 20,4% izjasnilo da ne pripada nijednoj religiji.<ref name="CBS_Religion_2021">{{{cite web |title=How many people are religious? – The Caribbean Netherlands in numbers 2023 |url=https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2023/how-many-people-are-religious/ |website=Statistics Netherlands (CBS) |publisher=Statistics Netherlands |date=2023 |access-date=30. 8. 2026 |language=en}}</ref> CBS je ove podatke ponovno objavio u svom pregledu Karipskih Nizozemskih ostrva iz 2025.<ref name="CBS_Religion_2025">{{cite web |title=The Dutch Caribbean 15 years after the dissolution of the Netherlands Antilles: 3. Population |url=https://www.cbs.nl/en-gb/longread/diversen/2025/the-dutch-caribbean-15-years-after-the-dissolution-of-the-netherlands-antilles/3-population |website=Statistics Netherlands (CBS) |publisher=Statistics Netherlands |authors=Daniëlle den Dulk, Hans Langenberg |date=10. 10. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> <div style="display: flex; flex-direction: column; align-items: center;"> {| class="wikitable" style="text-align; width:420px;" |+ Vjerska pripadnost stanovnika Sabe (2021)<ref name="CBS_Religion_2021" /> |- style="background:#f2f5f8;" ! Vjerska pripadnost ! colspan="2" style="text-align;" | Udio |- | [[Katolička crkva|Rimokatolici]] | style="width:140px; border-right;" | <span style="background:#b91c1c; display:inline-block; width:50.1%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 50,1% |- | [[Anglikanizam|Anglikanci]] | style="border-right;" | <span style="background:#2563eb; display:inline-block; width:8.9%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 8,9% |- | [[Pentekostalizam|Pentekostalci]] | style="border-right;" | <span style="background:#d97706; display:inline-block; width:6.7%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 6,7% |- | [[Adventizam|Adventisti]] | style="border-right;" | <span style="background:#7c3aed; display:inline-block; width:3.6%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 3,6% |- | [[Evangelikalizam|Evangelici]] | style="border-right;" | <span style="background:#059669; display:inline-block; width:2.4%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 2,4% |- | Ostali | style="border-right;" | <span style="background:#6b7280; display:inline-block; width:7.9%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 7,9% |- | Bez religije | style="border-right;" | <span style="background:#9ca3af; display:inline-block; width:20.4%; height:10px; border-radius:2px;"></span> | style="text-align; border-left;" | 20,4% |} </div> {{clear}} [[Datoteka:Queen of The Holy Rosary Church in Zions Hill, 1962 (6550006709).jpg|mini|desno|300px|Crkva Kraljice Svete Krunice u Zions Hillu]] Najstarija zabilježena crkvena zgrada na Sabi je [[Hrišćanska crkva (Saba)|Hrišćanska crkva]] u The Bottomu, povezana s Anglikanskom crkvom. Crkva je dobila dozvolu za izgradnju 1777, nakon čega je na podignuta crkvena zgrada. Obnovljena je nakon oštećenja u uraganu, a tačna godina prvobitne izgradnje nije poznata.<ref name="Henry_2018">{{cite news |last=Henry |first=Esther |date=30. 1. 2018 |title=Saba churches raise funds for renovations after Irma |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2018/01/30/saba-churches-raise-funds-for-renovations-after-irma/ |publisher=Caribbean Network |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Katolička crkva]] počela je trajno djelovati na Sabi tek u 19. stoljeću. Apostolski prefekt [[Martinus Niewindt]] posjetio je ostrvo 1836, a u junu iste godine održana je prva zabilježena rimokatolička misa na Sabi. Tom prilikom obavljeno je i nekoliko krštenja.<ref name="ChurchOfRome">{{cite web |last=Johnson |first=Will |date=28. 2. 2014 |title=The Church of Rome on Saba |url=https://thesabaislander.com/2014/02/28/the-church-of-rome-on-saba/ |website=The Saba Islander |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Katolička crkva je tokom druge polovine 19. stoljeća postepeno širila svoju prisutnost na ostrvu. Crkva Preobraćenja sv. Pavla u Windwardsideu podignuta je 1860. i jedna je od najstarijih katoličkih crkava na Sabi.<ref name="SacredHeart">{{cite web |last=Johnson |first=Will |date=14. 10. 2019 |title=Celebration of the 85th anniversary of the Sacred Heart Church in The Bottom, Saba |url=https://thesabaislander.com/2019/10/14/celebration-of-the-85th-anniversary-of-the-sacred-heart-church-in-the-bottom-saba/ |website=The Saba Islander |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 19. stoljeća na Sabi su se razvile i druge protestantske zajednice. Anglikanska zajednica ostala je značajna, ali je njen udio tokom vremena opadao nakon širenja rimokatoličanstva. U Windwardsideu je krajem 19. stoljeća izgrađena [[Crkva Svete Trojice (Saba)|Crkva Svete Trojice]], dok je u The Bottomu istovremeno razvijana katolička crkvena infrastruktura.<ref name="HistoryOfSaba">{{cite web |last=Johnson |first=Will |date=6. 2. 2021 |title=The Chronological History of Saba |url=https://thesabaislander.com/2021/02/06/the-chronological-history-of-saba/ |website=The Saba Islander |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> U savremenom periodu na Sabi djeluju različite kršćanske zajednice, uključujući rimokatolike, anglikance, pentekostalce, adventiste i evangelike. Prema podacima CBS-a, rimokatoličanstvo je i 2021. bilo uvjerljivo najveća pojedinačna vjerska pripadnost na ostrvu.<ref name="CBS_Religion_2025" /> [[Jehovini svjedoci]] prisutni su na Sabi od 1952, kada su prvi misionari stigli na ostrvo i nekoliko dana propovijedali. Organizacija navodi da je njena zajednica na Sabi nastavila djelovati tokom narednih decenija, uključujući djelovanje u Windwardsideu. Podaci o broju Jehovinih svjedoka koje objavljuje sama organizacija nisu dio službene statistike CBS-a o vjerskoj pripadnosti stanovništva, pa se ne uključuju u demografsku tabelu.<ref name="JW_ServiceReport_2018">{{cite web |title=2018 Country and Territory Reports |url=https://www.jw.org/en/library/books/2018-service-year-report/2018-country-territory/ |website=JW.ORG |publisher=Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania |date=2018 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> === Zdravstvo === Zdravstvenu zaštitu na Sabi pruža [[Fondacija "Saba Cares"]], koja upravlja [[Medicinski centar "A. M. Edwards"|Medicinskim centarom "A. M. Edwards"]] u The Bottomu. Zdravstveni centar osnovan je 1980, a nakon ustavne reforme 2010. zdravstvena zaštita na Sabi prešla je u sistem zdravstvene zaštite Karipskih Nizozemskih ostrva pod nadležnošću nizozemskog Ministarstva zdravstva, socijalne skrbi i sporta. Fondacija za zdravstvenu zaštitu Sabe je preuzela djelatnosti i osoblje medicinskog centra 2011, a 2021. spojila se s Dobrotvornom fondacijom "Saba", koja je upravljala ustanovom za brigu o starijim osobama, čime je nastala Fondacija "Saba Cares".<ref name="SabaCares_History">{{cite web |title=History of Health Care on Saba |url=https://www.sabacares.org/history |website=Saba Cares |publisher=Saba Cares Foundation |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Medicinski centar "A. M. Edwards" pruža primarnu i hitnu zdravstvenu zaštitu, a hitna služba dostupna je 24 sata dnevno. U centru djeluju ljekari, pomoćnici ljekara i medicinske sestre, dok ljekari specijalisti i drugi zdravstveni stručnjaci povremeno dolaze na konsultacije. Medicinski centar ima stacionarni odjel za pacijente kojima je potrebno bolničko liječenje, kao i radiološku i ultrazvučnu dijagnostiku.<ref name="SabaCaresServices">{{cite web |title=Saba Cares – Health Care Foundation Saba |url=https://www.sabacares.org/ |website=Saba Cares |publisher=Saba Cares Foundation |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SabaCares_Vacancy_RN_2025">{{cite web |title=Vacancy: Nurse Registered Nurse |url=https://www.sabacares.org/post/vacancy-flexible-nurse-rn-lpn |website=Saba Cares |publisher=Saba Cares Foundation |date=24. 3. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Stacionarni odjel omogućava liječenje i praćenje pacijenata s internim, srčanim, plućnim i infektivnim bolestima, kao i rehabilitaciju, palijativnu njegu i posmatranje pacijenata. Odjel raspolaže s četiri sobe, uključujući muški i ženski višekrevetni odjel, privatnu i izolacijsku sobu.<ref name="SabaCares_Admission">{{cite web |title=Admission – Saba Cares |url=https://www.sabacares.org/admission |website=Saba Cares |publisher=Saba Cares Foundation |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> U okviru medicinskog centra djeluje i laboratorija koja obavlja širok raspon kliničkih analiza. Dio složenijih analiza šalje se u laboratorije na [[Sint Maarten]]u, dok se na Sabi obavlja većina osnovnih laboratorijskih pretraga. Za pacijente koji zbog bolesti ili invaliditeta ne mogu doći u laboratoriju dostupno je i uzimanje uzoraka u njihovom domu.<ref name="SabaCares_Laboratory">{{cite web |title=Laboratory – Saba Cares |url=https://www.sabacares.org/laboratory |website=Saba Cares |publisher=Saba Cares Foundation |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Saba Cares pruža i kućnu zdravstvenu njegu, uključujući sestrinsku skrb u domu pacijenta. U okviru organizacije djeluje i ustanova za dugotrajnu njegu poznata kao "The Home", namijenjena starijim osobama, osobama s invaliditetom i drugim stanovnicima kojima je potrebna dugotrajna podrška.<ref name="SabaCares_History" /><ref name="SabaCares_Vacancy_RN_2025" /> Zbog malog broja stanovnika i ograničenog raspona specijalističke zdravstvene zaštite, pacijenti sa Sabe kojima je potrebno liječenje koje nije dostupno na ostrvu upućuju se u zdravstvene ustanove izvan Sabe. Najveći broj takvih upućivanja sa Sabe usmjeren je prema [[Sint Maarten]]u, dok se, zavisno od vrste liječenja, pacijenti upućuju i na [[Curaçao]], [[Aruba|Arubu]], u [[Kolumbija|Kolumbiju]] ili [[Nizozemska|Nizozemsku]].<ref name="MedicalReferrals_2026">{{cite news |title=Number of medical referrals rose slightly in 2025 |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2026/february/12/number-of-medical-referrals-rose-slightly-in-2025 |work=Rijksdienst Caribisch Nederland |publisher=Government of the Netherlands |date=12. 2. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Od 2022. postoji mogućnost direktnog upućivanja pacijenata sa Sabe u [[Medicinski centar "Sveti Martin"]] putem njegovog Međunarodnog ureda za pacijente, dok logistiku putovanja, smještaja i naknada organizuje Ministarstvo zdravlja, blagostanja i sporta Nizozemske.<ref name="RijksdienstCN_2022">{{cite news |title=Direct Medical Referrals to Sint Maarten Medical Center pilot project to start on Nov 21 |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2022/november/17/direct-medical-referrals-to-sint-maarten-medical-center-pilot-project-to-start-on-nov-21 |work=Rijksdienst Caribisch Nederland |publisher=Government of the Netherlands |date=17. 11. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Zdravstvena infrastruktura na Sabi se dalje razvija. Tokom 2025. pokrenut je rad na budućoj zdravstvenoj infrastrukturi Karipskih Nizozemskih ostrva, dok je u maju 2026. obilježena važna faza izgradnje budućeg kampusa "Saba Cares" u The Bottomu. Novi kampus treba objediniti i unaprijediti zdravstvene i socijalne usluge na ostrvu.<ref name="HealthcareCommittee_2025">{{cite news |title=First Meeting of the Caribbean Netherlands Healthcare Committee 2025 Held on Bonaire |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2025/april/04/first-meeting-of-the-caribbean-netherlands-healthcare-committee-2025-held-on-bonaire |work=Rijksdienst Caribisch Nederland |publisher=Government of the Netherlands |date=4. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SabaCaresCampus_2026">{{cite news |title=Minister Sterk applauds progress of new Saba Cares care campus |url=https://english.rijksdienstcn.com/latest/news/2026/may/01/minister-sterk-applauds-progress-of-new-saba-cares-care-campus |work=Rijksdienst Caribisch Nederland |publisher=Government of the Netherlands |date=1. 5. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Saba ima [[Dekompresijska komora|hiperbaričnu komoru]] u Fort Bayu, koja služi za hitno liječenje ronilačkih povreda, posebno [[dekompresijska bolest|dekompresijske bolesti]]. Komora se nalazi u objektu [[Fondacija za zaštitu prirode Sabe|Fondacije za zaštitu prirode Sabe]], a njena dostupnost predstavlja važan dio sigurnosne infrastrukture za ronjenje na ostrvu.<ref name="SeaSaba_Diving">{{cite web |title=Diving with Sea Saba: Professional boat diving in Saba's Marine Park since 1985 |url=https://www.seasaba.com/diving |website=Sea Saba |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="DCNA_FPNA_2021">{{cite report |title=Fundacion Parke Nacional Aruba Management Success Report 2021 |url=https://dcnanature.org/wp-content/uploads/2023/01/2021-Management-succes.pdf |publisher=Dutch Caribbean Nature Alliance (DCNA) |date=2023 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> == Također pogledajte == * [[Karipska Holandija]] * [[Karipsko more]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikivoyage}} {{Commonscat}} {{wikiatlas}} * {{Službeni sajt|https://www.sabagov.nl/}} * [https://www.sabatourism.com/ Službeni turistički portal Sabe] {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Prekomorske teritorije evropskih država}} [[Kategorija:Saba|*]] [[Kategorija:Nizozemska]] [[Kategorija:Nizozemski Antili]] 7czjvmjl33rppdw6wue670ocg7072t9 Nagrada "Isidora Sekulić" 0 172890 3923245 3922462 2026-08-31T16:29:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923245 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nagrada | ime = Nagrada "Isidora Sekulić" | podnaslov = | trenutne_nagrade = | slika = | veličina_slike = | alt = | opis = | deskripcija = za najbolju knjigu u protekloj godini | sponzor = | datum = | lokacija = | država = [[Srbija]] | organizator = [[Savski venac (općina)|Općina Savski venac]] | voditelj = | preshow_voditelj = | nastupi = | nagrada = Plaketa, povelja i novčani iznos | godina = {{Početni datum i godine|1967|1|1}} | godina2 = | nosilac = [[Aleksandar Jerkov]] (2023) | veb-sajt = | mreža = | dužina_trajanja = | ocjene = | producent = | režiser = | najbolji_film = | najbolji_režiser = | najviše_nagrada = | najviše_nominacija = | slika2 = | slika2veličina = | alt2 = | opis2 = | prethodno = | glavno = | sljedeće = }} '''Nagrada "Isidora Sekulić"''' jugoslavenska je i srbijanska književna nagrada koju dodjeljuje [[beograd]]ska općina [[Savski venac]]. Nagrada se sastoji od plakete, povelje i novčanog iznosa. == Historija == Dobila je ime po književnici [[Isidora Sekulić|Isidori Sekulić]], a dodjeljuje se svakog juna od 1968. za najbolju knjigu objavljenu prethodne godine i ima veliki značaj u srpskoj književnosti. Do sada su proglašena ukupno 72 pobjednika, uključujući 11 žena; Za dva dobitnika napravljen je izuzetak: knjiga [[Rajko Petrov Nogo|Rajka Petrova Noga]] objavljena 1967. dobila je nagradu za treće izdanje 1984, a pripovjetke [[Vidosav Stevanović|Vidosava Stevanovića]] prvi put su objavljene u studentskom časopisu 1967. i kao knjiga 1968.<ref>{{Cite web|url=https://www.savskivenac.rs/o-savskom-vencu|title=О Савском венцу {{!}} Савски венац|website=www.savskivenac.rs|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Predsjednici Skupštine "Fonda Isidore Sekulić" bili su [[Milan Orlić]] (2001–2005), [[Vida Ognjenović]] (2006–2008) i [[Ratko Adamović]] (2009–2016). Nakon toga, nijedan drugi predsjednik nije predložen za tu funkciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:666142-Ziri-nagrade-Isidora-Sekulic-Smenili-su-nas-sramno-i-tajno|title=Žiri nagrade "Isidora Sekulić": Smenili su nas sramno i tajno|website=NOVOSTI|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Predsjednik žirija bio je [[Petar Arbutina]]<ref>{{Cite web|url=https://gradsubotica.co.rs/desavanje/knjizevne-veceri-sa-djordjem-kuburicem/|title=Književne večeri sa Đorđem Kuburićem|date=29. 9. 2018|website=GradSubotica|access-date=5. 8. 2024}}</ref> od 2017. do 2018, a [[Aleksandar Jerkov]] 2019. i 2021.<ref>[https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ ALEKSANDRU GATALICI KNJIŽEVNA NAGRADA "ISIDORA SEKULIĆ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Wayback|url=https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} |date=20191012203154 Gradska opština Savski venac} ), Pristupljeno 12. oktobra 2019.</ref> Laureatu za 2004. pripala je i novčana nagrada od 90.000 [[Srpski dinar|dinara]],<ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=534553%3f|title=Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|access-date=5. 8. 2024|archive-date=5. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805062248/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=534553%3F|url-status=dead}}</ref> a laureatu za 2008. to je bio iznos 3.000 [[Euro|eura]] u dinarskoj protuvrijednosti.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134019.html|title=Bajcu nagrada "Isidora Sekulić" za roman "Hamam Balkanija"|last=Vojvodine|first=Javna medijska ustanova JMU Radio-televizija|website=JMU Radio-televizija Vojvodine|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Nagradni fond je prvi put smanjen na dodjeli nagrade za 2017. na 120.000 dinara, prethodnih godina pobjednici su dobijali 300.000 dinara (od 2009).<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=5. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-urucena-nagrada-isidora-sekulic/k4dlmd7|title=Basari uručena nagrada "Isidora Sekulić"|last=Blic|date=16. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=5. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134020.html|title=Бајцу награда "Исидора Секулић" за роман "Хамам Балканија"|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=5. 8. 2024}}</ref> == Dobitnici == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Pisac !! Djelo !Reference |- |2024. |[[Sanja Savić Milosavljević]] |''Martin udio'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/magazin/kultura/vesti/5733775/sanja-savic-milosavljevic-nagrada-knjizevna-isidora-sekulic.html|title=Sanja Savić Milosavljević dobitnica nagrade "Isidora Sekulić"|website=РТС|access-date=18. 7. 2025}}</ref> |- |2023. |[[Aleksandar Jerkov]] |''Istina (srpske) književnosti'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/kultura/nagrada-isidora-sekulic-urucena-aleksandru-jerkovu_1549360.html|title=Награда "Исидора Секулић" уручена Александру Јеркову|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2022. |[[Dragan Stojanović]] |''Tripl Dablin'' |<ref>{{Cite web|url=https://savskivenac.rs/vesti-i-saopstenja/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-0|title=НАГРАДА „ИСИДОРА СЕКУЛИЋ“ СВЕЧАНО УРУЧЕНА У КУЋИ КРАЉА ПЕТРА {{!}} Савски венац|website=savskivenac.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2021. |[[Jovica Aćin]] |''Banja i druge poslednje priče'' |<ref>[https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ Nagrada „Isidora Sekulić 2021.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625222643/https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ |date=25. 6. 2022 }}“, Beogradski Portal, 25. јун 2022)</ref> |- |2020. |[[Slobodan Mandić]] |''Panonski palimpsesti'' i ''Duh priče i druga imena'' |<ref>{{Cite web|url=https://nova.rs/kultura/nagrade-isidora-sekulic-nini-savcic-i-slobodanu-mandicu/|title=Nagrade "Isidora Sekulić" Nini Savčić i Slobodanu Mandiću|last=Jovandić|first=Matija|date=27. 6. 2021|website=NOVA portal|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2019. |[[Nina Savić]] |''Vlasnik svega našeg'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/nini-savcic-nagrada-isidora-sekulic/|title=Nini Savčić nagrada “Isidora Sekulić” - Kultura - Dnevni list Danas|date=27. 6. 2021|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arhipelag.rs/knjige/vlasnik-svega-naseg/|title=Vlasnik svega našeg {{!}} Arhipelag|last=Vučković|first=Igor|date=18. 6. 2019|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2018. || [[Aleksandar Gatalica]] || ''Poslednji argonaut'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:798854-SENOVITI-PROSTORI-PROSLOSTI-Gatalici-urucena-nagrada-Isidora-Sekulic|title=SENOVITI PROSTORI PROŠLOSTI: Gatalici uručena nagrada "Isidora Sekulić"|website=NOVOSTI|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=perTOpt-H9M|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref name="Вести">{{Cite web|url=https://www.rts.rs/vesti.html|title=Вести|website=РТС|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medjutim.dnk.org.rs/aleksandar-gatalica-poslednji-argonaut-osvajanje-nezaborava/|title=Александар Гаталица, „Последњи аргонаут“: Освајање незаборава|date=12. 7. 2019|website=Међутим, ДНK|access-date=6. 8. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> |- | 2017. || [[Uglješa Šajtinac]] || ''Žena iz Huareza'' |<ref name="Вести"/><ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/kultura/2964944-ugljesi-sajtincu-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic|title=Uglješi Šajtincu književna nagrada "Isidora Sekulić"|last=Pančić|first=Marijana|date=7. 6. 2018|website=Telegraf.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/serbia/nin/20180503/281599536121226|title=PressReader.com - Digital Newspaper & Magazine Subscriptions|website=www.pressreader.com|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.skd.rs/ugljesa-sajtinac-zena-iz-haureza-2017/|title=Угљеша Шајтинац: Жена из Хуареза, 2017. – Српско Књижевно Друштво|date=8. 2. 2018|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2016. || [[Labud Dragić]] || ''Kukavičja pilad'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/382748/Isidora-Sekulic-urucena-Labudu-Dragicu|title=„Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|last=Р|first=К.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|title=Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104727/https://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|url-status=dead}}</ref> |- | 2015. || [[Svetislav Basara]] || ''Anđeo atentata: tabloid'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-nagrada-isidora-sekulic/fphwwx3|title=Basari nagrada "Isidora Sekulić"|last=Beta|date=2. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2014. || [[David Albahari]] || ''Životinjsko carstvo'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/davidu-albahariju-nagrada-isidora-sekulic/kykvhvj|title=Davidu Albahariju nagrada "Isidora Sekulić"|last=Tanjug|date=25. 11. 2015|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2013. || [[Sonja Veselinović]] || ''Krosfejd'' |<ref name="Вести"/> |- | 2012. || [[Žaneta Đukić Perišić|Žaneta Đukić-Perišić]] || ''Pisac i priča – Stvaralačka biografija [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] '' | |- | 2011. || [[Slobodan Vladušić]] || ''[[Miloš Crnjanski|Crnjanski]], megalopolis'' |<ref name="„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу">{{cite web|url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=62971|title=„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу|authorlink=|date=6. 6. 2012|work=|publisher=Радио-телевизија Републике Српске|pages=|format=|archive-url=|archive-date=|access-date=7. 6. 2012|quote=}}</ref> |- | 2010. || [[Vladan Matijević]] || ''Vrlo malo svetlosti'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/178608/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83-%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%9B|title=Vladanu Matijeviću „Isidora Sekulić”|last=R|first=K.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>[https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ NAGRADA URUČENA VLADANU MATIJEVIĆU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014213330/https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ |date=14. 10. 2019 }}, Градска општина Савски венац, Pristupljeno 14. 10. 2019.</ref> |- | 2009. || [[Đorđe Milosavljević]] || ''Đavo i mala gospođa'' | |- | 2008. || [[Vladislav Bajac]] || ''Hamam Balkanija'' | |- | 2007. || [[Mirjana Bjelogrlić-Nikolov]] || ''Priče za dosadno popodne'' | |- | 2006. || [[Zoran Živković (pisac)|Zoran Živković]] || ''Most'' | |- | 2005. || [[Ratomir Damjanović]] || ''Džonijev solo'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=1237779%3f|title=У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104728/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=1237779%3F|url-status=dead}}</ref> |- | 2004. || [[Ivana Hadži-Popović]] || ''Zamka'' | |- | 2003. || [[Vladeta Jerotić]] || ''Putovanja, zapisi, sećanja'' | |- | 2002. || [[Boris Miljković]] || ''Čaj na Zameleku'' | |- | 2001. || [[Milovan Stanković]] || ''Sve o porodici Fuler'' |<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“ http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/06/26/srpski/BG02062507.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 26. јун 2002).</ref> |- | 2000. || [[Mirjana Novaković]] || ''Strah i njegov sluga'' |<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 28. јун 2001, Приступљено 13. 4. 2013).</ref> |- | 1999. || [[Zoran Bognar]] || ''Novi čovek'' | |- | 1998. || [[Marica Josimčević]] || ''Put kože'' | |- | 1997. || [[Ratko Adamović]] || ''Besmrtni Kaleb'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.laguna.rs/a667_autor_ratko_adamovic_laguna.html|title=Ratko Adamović {{!}} Laguna|website=www.laguna.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1996. || [[Srba Mitrović]] || ''Snimci za panoramu'' | |- | 1995. || [[Milan Orlić]] || ''Iz polarne noći'' | |- | 1994. || [[Đorđe Trifunović]] || ''za celokupno delo o staroj srpskoj književnosti'' | |- | 1993. || [[Dobroslav Smiljanić]] || ''Vilin kamen'' | |- | 1992. || [[Petar Pijanović]] || ''Proza [[Danilo Kiš|Danila Kiša]]'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.uf.bg.ac.rs/uf.bg.ac.rs/nastavnici/PetarPijanovic.htm|title=Učiteljski fakultet Beograd|website=www.uf.bg.ac.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1991. || [[Miroslav Maksimović]] || ''55 soneta o životnim radostima i teškoćama'' | |- | 1990. || [[Novica Petković]] || ''Ogledi iz srpske poetike'' | |- | 1989. || [[Dušan Ivanić]] || ''Modeli književnoga govora : iz istorije i poetike srpske književnosti'' | |- | 1988. || [[Jovan Radulović]] || ''Dalje od oltara'' | |- | 1987. || [[Ljubiša Jeremić]] || ''Tragički vidovi starijeg srpskog romana : od [[Jakov Ignjatović|Jakova Ignjatovića]] do [[Svetolik Ranković|Svetolika Rankovića]]'' | |- | 1986. || [[Hatidža Dizdarević-Krnjević]] || ''Lirski istočnici: iz istorije i poetike lirske narodne poezije'' | |- | 1985. || [[Danko Popović]] || ''Knjiga o Milutinu'' | |- | 1984. || [[Rajko Petrov Nogo]]|| ''Zimomora'' | |- | 1983. || [[Slobodan Zubanović]] || ''Domaći duh'' | |- | 1982. || [[Lazar Trifunović]] || ''Od impresionizma do enformela'' | |- | 1981. || [[Slobodan Rakitić]] || ''Žudnja za jugom'' | |- | 1981. || [[Nikola Milošević]] || <small> odbio da primi nagradu </small> | |- | 1980. || [[Radoslav Bratić]] || ''Sumnja u biografiju'' | |- | 1979. || [[Milovan Danojlić]] || ''Zmijin svlak'' | |- | 1978. || colspan="2" {{n/a|nije dodijeljena}} | |- | 1977. || colspan="2" {{n/a|nije dodijeljena}} | |- | 1976. || [[Tanja Kragujević]] || ''Mitsko u [[Momcilo Nastasijevic|Nastasijevićevom]] delu'' |<ref>{{cite web|title=Награда "Исидора Секулић"|url=http://www.tanjakragujevic.com/|website=Званичан веб сајт Тање Крагујевић|access-date=4. 2. 2018}}</ref> |- | 1976. || [[Dragomir Brajković]] || ''Krvava svadba u Brzavi'' | |- | 1976. || [[Mirjana Pavlović]] || ''Zajednički imenitelj'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.skd.rs/?akcija=pisacPavlovicMirjana|title=Српско Књижевно Друштво - Сајт Српског Књижевног Друштва – репрезентативног удружења у култури|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1975. || [[Mirko Magarašević]] || ''Senke besmrtnosti'' | |- | 1975. || [[Milenko Vučetić]] || ''Glasovi'' | |- | 1975. || [[Milan Komnenić]] || ''Eros i znak'' | |- | 1974. || [[Đuro Damjanović]] || ''Magla u rukama'' | |- | 1974. || [[Ibrahim Hadžić]] || ''Oformiti jedinstvenu životinju'' | |- | 1974. || [[Čedomir Mirković]]|| ''Eseji i kritike'' | |- | 1973. || [[Milorad Blečić]] || ''Kako se rađala jugoslovenska revolucionarna poezia'' | |- | 1973. || [[Miodrag Stanisavljević]]|| ''Knjiga senki'' | |- | 1973. || [[Mitko Madžunkov]] || ''Ubij govorljivog psa'' | |- | 1972. || [[Marko Nedić]]|| ''Magija poetske proze. Studija o [[Rastko Petrović|Rastku Petroviću]]'' | |- | 1972. || [[Miladin Ćulafić]] || ''Nešto'' | |- | 1971. || [[Svetozar Vlajković]] || ''Neko drugo leto'' |<ref>[http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm Романи Светозара Влајковића] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601000324/http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm |date=1. 6. 2008 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> |- | 1971. || [[Radomir Andrić]] || ''Šumska crkva'' | |- | 1971. || [[Aleksandar Petrov]] || ''Poezija [[Miloš Crnjanski|Crnjanskog]] i srpsko pesništvo'' | |- | 1970. || [[Božidar Milidragović]] || ''Umetnik Zolt'' | |- | 1970. || [[Branislav Petrović]]|| ''O prokleta da si ulico Rige od Fere'' | |- | 1970. || [[Srba Ignjatović]]|| ''Salomina činija'' | |- | 1969. || [[Miroslav Josić Višnjić]] || ''Lepa Jelena'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/5586/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE-%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%B5%D0%BD%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%98%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0|title=Добро скројено одело за једног јунака|last=Радисављевић|first=Зоран|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1969. || [[Vito Marković]]|| ''Pakao'' | |- | 1969. || [[Bogdan A. Popović]] || ''Eseji i kritike'' | |- | 1968. || [[Jovan Hristić]] || ''Oblici moderne književnosti'' | |- | 1968. || [[Vidosav Stevanović]] || ''Refuz mrtvak'' |<ref name="#1">Југословенски савременици. Ко је ко у Југославији, Хронометар, Београд 1970.</ref> |- | 1967. || [[Ljubomir Simović]]|| ''Šlemovi'' |<ref name="#1"/> |- | 1967. || [[Svetlana Velmar Janković]] || ''Savremenici'' |<ref>Ко је ко u Srbiji: leksikon, Bibliofon,Beograd 1991.</ref> |- | 1967. || [[Živojin Pavlović]] || ''Dve večeri u jesen'' |<ref name="#1"/> |} == Reference == {{Refspisak}} {{Srpska književnost}} [[Kategorija:Jugoslavenske literarne nagrade]] [[Kategorija:Srbijanske literarne nagrade]] [[Kategorija:Nagrada Isidora Sekulić|*]] od5jl2cv24xvj2qkfgov6shein2f047 Korisnik:Edinwiki/Spisak/Najstarijih 1000 članaka 2 175093 3923250 3804560 2026-08-31T16:49:15Z Palapa 383 3923250 wikitext text/x-wiki Sortirano po datumu kreiranja (najstariji prvi). Bez preusmjerenja, čvorova, portala, Wikipedia stranica i godina/mjeseci/dana. Bazirano na bs-wiki ispis: ''20260101''. Generisano: 2026-1-2 15:39:10. Ukupno članaka: '''1000'''. # 2013-04-18 21:37:19: [[Grb Izraela]] # 2013-04-18 21:37:55: [[Zastava Južnog Sudana]] # 2013-04-18 21:38:41: [[Grb Tadžikistana]] # 2013-04-18 21:39:35: [[Grb Turkmenistana]] # 2013-04-18 21:39:37: [[Grb Ujedinjenih Arapskih Emirata]] # 2013-06-26 15:14:31: [[Grb Jordana]] # 2013-06-30 22:00:17: [[Funkcionalni red]] # 2013-07-01 04:55:25: [[Prvenstvo Jugoslavije u odbojci]] # 2013-07-30 18:23:29: [[Perspektiva]] # 2013-08-05 13:43:37: [[Homologična riječ]] # 2013-08-15 19:47:31: [[Zastava Hrvatske]] # 2013-08-30 22:19:36: [[Sarit Hadad]] # 2013-09-09 07:34:22: [[Banica Anka]] # 2013-09-09 08:02:39: [[Katarina Vuković]] # 2013-09-09 10:20:25: [[Plemkinja Vukoslava]] # 2013-09-09 10:23:05: [[Vukimir Bosanski]] # 2013-09-09 13:01:02: [[Ponosnik]] # 2013-09-10 13:40:15: [[Itinerarij]] # 2013-09-19 12:38:02: [[Ugovori o radu srednjovjekovne Bosne]] # 2013-09-26 18:56:01: [[Vitača]] # 2013-10-22 19:27:10: [[Polupropusna membrana]] # 2013-10-29 19:08:38: [[Akvaristika]] # 2013-10-31 20:36:53: [[Marsovci]] # 2013-10-31 20:37:13: [[Martialis heureka]] # 2013-10-31 22:04:53: [[Mileševac]] # 2013-11-03 09:28:35: [[Normanska dinastija]] # 2013-11-07 11:25:19: [[Grb Maroka]] # 2013-11-14 06:56:29: [[Charlesov zakon]] # 2013-11-14 07:06:39: [[Dinastija (sport)]] # 2013-11-14 11:51:36: [[Porez na dobit]] # 2013-11-18 15:01:27: [[Samostan Klini]] # 2013-11-29 12:11:01: [[Kari]] # 2013-12-01 10:52:04: [[Koncesija]] # 2013-12-12 18:21:31: [[Spisak proizvođača čelika]] # 2013-12-19 09:03:26: [[Privreda Madagaskara]] # 2014-02-05 13:11:47: [[Elejska škola]] # 2014-02-05 13:16:06: [[Sedam Mudraca]] # 2014-02-05 13:17:51: [[Pitija]] # 2014-02-05 13:19:01: [[Secesija plebejaca]] # 2014-02-05 13:20:09: [[Hanibal Gisko]] # 2014-02-05 13:41:10: [[Kim]] # 2014-02-05 13:41:41: [[Kohorta]] # 2014-02-05 13:43:03: [[Talenat (mjera)]] # 2014-02-05 13:43:38: [[Kalijin mir]] # 2014-02-05 13:44:15: [[Sushruta]] # 2014-02-05 13:44:30: [[Dinastija Kanva]] # 2014-02-05 13:44:54: [[Hijeronim od Sirakuze]] # 2014-02-05 13:45:10: [[Kandalanu]] # 2014-02-05 13:46:39: [[Kalistrat iz Afidne]] # 2014-02-05 17:03:58: [[Lizimah]] # 2014-02-05 17:24:31: [[CER računari]] # 2014-02-09 15:27:52: [[Aperitiv]] # 2014-02-12 07:55:25: [[Konosman]] # 2014-02-12 14:44:19: [[Almanah]] # 2014-02-19 09:12:06: [[Amater]] # 2014-02-19 10:28:39: [[Plebejci]] # 2014-02-19 11:49:18: [[Evropski put E70]] # 2014-02-19 11:56:12: [[Aton]] # 2014-02-19 13:37:50: [[Barion]] # 2014-02-19 13:39:06: [[Barokomora]] # 2014-02-19 13:49:05: [[Naučni časopis]] # 2014-02-19 13:49:41: [[Cezarova linija]] # 2014-02-19 13:55:36: [[Bačka]] # 2014-02-19 14:32:12: [[OpenNTPD]] # 2014-02-19 14:32:15: [[Gondor]] # 2014-02-19 14:33:41: [[Prvo doba sunca]] # 2014-02-19 16:59:38: [[Bogoslužje]] # 2014-02-19 17:26:12: [[Boza]] # 2014-02-19 21:52:19: [[Centurija]] # 2014-02-19 22:11:33: [[Cijena]] # 2014-02-20 00:35:53: [[Demiurg]] # 2014-02-20 07:53:16: [[Destiny Fulfilled ... And Lovin' It]] # 2014-02-20 07:53:46: [[Deterministički konačni automat]] # 2014-02-20 08:06:18: [[Dinar]] # 2014-02-20 09:22:56: [[Dorski red]] # 2014-02-20 10:02:04: [[Dúnedaini]] # 2014-02-20 10:46:34: [[Egeskov zamak]] # 2014-02-20 10:48:45: [[Egzocitoza]] # 2014-02-20 12:07:02: [[Ekonomski pojmovi]] # 2014-02-20 15:19:36: [[Elektromagnetno polje]] # 2014-02-20 15:32:22: [[Endotel]] # 2014-02-20 18:00:51: [[Etika novinarstva]] # 2014-02-21 00:55:34: [[Feral Tribune]] # 2014-02-21 00:58:54: [[Fermion]] # 2014-02-21 01:47:33: [[Fluid]] # 2014-02-21 05:44:50: [[Nesai]] # 2014-02-21 10:19:16: [[Front islamskog spasa]] # 2014-02-21 12:39:48: [[Gamepad]] # 2014-02-21 13:13:12: [[Gluon]] # 2014-02-21 13:36:38: [[Grand Casablanca]] # 2014-02-21 13:51:23: [[Grifon]] # 2014-02-21 14:03:07: [[Guverner]] # 2014-02-21 14:40:58: [[Haute couture]] # 2014-02-21 14:43:15: [[Hebefrena shizofrenija]] # 2014-02-21 14:45:50: [[Hebrejsko pismo]] # 2014-02-21 15:20:17: [[Hipokratova zakletva]] # 2014-02-21 15:57:54: [[Hiponim]] # 2014-02-21 16:55:50: [[HomePlug]] # 2014-02-22 16:07:04: [[Ilustracija]] # 2014-02-22 16:09:07: [[Imperativno programiranje]] # 2014-02-22 16:17:41: [[Infant]] # 2014-02-22 16:19:43: [[Inicijali]] # 2014-02-22 18:13:48: [[Izbori]] # 2014-02-22 19:44:49: [[Javno mišljenje]] # 2014-02-24 08:42:58: [[Taza-Al Hoceima-Taounate]] # 2014-02-24 14:06:12: [[Okrug Nelson (Kentucky)]] # 2014-02-24 17:44:21: [[Kartel]] # 2014-02-25 08:27:46: [[Kategorički imperativ]] # 2014-02-27 06:50:00: [[Osmanlijsko tursko pismo]] # 2014-02-27 13:05:40: [[Hamtramck (Michigan)]] # 2014-03-08 22:23:17: [[Valuk]] # 2014-03-08 23:19:51: [[Grb Islanda]] # 2014-03-08 23:23:28: [[Zastava Islanda]] # 2014-03-09 10:57:54: [[Lazar BVT]] # 2014-03-12 10:10:30: [[Karpas]] # 2014-03-13 11:55:12: [[Menelaj]] # 2014-03-13 17:19:05: [[Roštilj]] # 2014-03-15 02:33:05: [[Poluotvorena linija]] # 2014-03-15 14:00:40: [[Otvorena linija]] # 2014-03-15 15:18:14: [[Uporište (šah)]] # 2014-03-15 16:27:45: [[Navlačenje (šah)]] # 2014-03-20 07:38:41: [[Korintski red]] # 2014-03-21 10:18:32: [[Kriminal bijele kragne]] # 2014-03-22 12:31:53: [[Krivotvoreni novac]] # 2014-03-22 12:42:56: [[Kulturalna asimilacija]] # 2014-03-22 14:28:49: [[Leves]] # 2014-03-25 16:48:03: [[Lupang Hinirang]] # 2014-03-25 16:59:27: [[MCA]] # 2014-03-25 17:37:21: [[Majari]] # 2014-03-25 20:25:52: [[Martenzit]] # 2014-03-25 21:11:34: [[Mogoriš]] # 2014-03-25 21:22:14: [[Mauro Orbin]] # 2014-03-26 14:39:37: [[Mezon]] # 2014-03-26 15:02:57: [[Mikroprogram]] # 2014-03-26 15:35:53: [[Minivan]] # 2014-03-26 15:36:31: [[Minopolagač]] # 2014-03-26 16:33:45: [[Mišićni spazam]] # 2014-03-26 23:13:31: [[Dravidi]] # 2014-03-27 07:43:06: [[Mooreov automat]] # 2014-03-27 08:47:15: [[Morski lav]] # 2014-03-27 12:45:56: [[Nargotrond]] # 2014-03-27 16:00:19: [[Nelipići]] # 2014-03-28 08:00:40: [[Noldori]] # 2014-03-28 08:01:09: [[Nominalna vrijednost]] # 2014-03-28 08:02:00: [[Nordijsko skijanje]] # 2014-03-28 10:34:24: [[Košarka na Olimpijskim igrama 1968.]] # 2014-03-30 01:33:51: [[Prevencija (šah)]] # 2014-03-30 08:33:07: [[Strabon]] # 2014-03-30 10:05:28: [[Dvostruki šah]] # 2014-04-05 09:01:44: [[Fiat M11/39]] # 2014-04-07 12:48:26: [[Ortorompski kristalni sistem]] # 2014-04-07 21:42:28: [[Pafos]] # 2014-04-08 09:53:12: [[Norma (šah)]] # 2014-04-15 20:11:00: [[Paranoidna shizofrenija]] # 2014-04-15 21:14:21: [[Parodija]] # 2014-04-15 21:18:22: [[Patagonija]] # 2014-04-15 21:25:59: [[Patogene gljivice]] # 2014-04-16 14:00:53: [[Piroliza]] # 2014-04-16 14:05:17: [[Pjastovići]] # 2014-04-16 14:07:29: [[Planckova masa]] # 2014-04-16 14:07:38: [[Planckova temperatura]] # 2014-04-16 15:53:41: [[Polemika]] # 2014-04-16 16:49:49: [[Političar]] # 2014-04-16 18:19:27: [[Pomona (mitologija)]] # 2014-04-16 18:34:26: [[Poređenje optičkih medija za pohranu podataka]] # 2014-04-17 10:06:05: [[Prestolonasljednik]] # 2014-04-17 10:43:31: [[Programska paradigma]] # 2014-04-17 14:09:26: [[Ptolemejidi]] # 2014-04-17 15:02:49: [[Rajsko jezero]] # 2014-04-17 15:39:23: [[Reichssicherheitshauptamt]] # 2014-04-17 16:15:44: [[Ricotta]] # 2014-04-17 22:13:05: [[SRAM]] # 2014-04-21 13:46:44: [[Sloboda govora]] # 2014-04-21 16:48:41: [[Spisak osoba znanih kao Veliki]] # 2014-04-21 17:17:19: [[Stadion &quot;Slavko Maletin Vava&quot;]] # 2014-04-21 17:39:20: [[Streljačko oružje]] # 2014-04-21 17:58:49: [[Sturm und Drang]] # 2014-04-21 19:12:18: [[Sundska ostrva]] # 2014-04-22 07:43:50: [[Tabak]] # 2014-04-22 07:44:19: [[Tabiini]] # 2014-04-22 07:50:50: [[Tao]] # 2014-04-22 10:16:33: [[Torpiljarka]] # 2014-04-22 10:21:59: [[Transvestizam]] # 2014-04-22 10:24:20: [[Tremor]] # 2014-04-22 10:29:12: [[Trgovački brod]] # 2014-04-22 10:38:55: [[Tropi]] # 2014-04-22 12:43:40: [[Ummet]] # 2014-04-22 21:48:27: [[Veksilologija]] # 2014-04-22 21:50:16: [[Velika Sundska ostrva]] # 2014-04-22 23:53:14: [[Video]] # 2014-04-23 08:38:35: [[Vrijednosni papir]] # 2014-04-23 10:03:43: [[Irig]] # 2014-04-23 10:05:38: [[Pećinci]] # 2014-04-23 10:05:43: [[Inđija]] # 2014-04-24 10:24:51: [[Stanovo (Kragujevac)]] # 2014-04-24 11:41:11: [[Zagreb film]] # 2014-04-24 11:43:48: [[Zalistak plućne arterije]] # 2014-04-24 11:51:01: [[Zastava Biafre]] # 2014-04-24 11:53:50: [[Zastava Grčke]] # 2014-04-24 11:55:54: [[Zastava Libije]] # 2014-04-24 12:05:18: [[Zastava Malte]] # 2014-04-24 12:06:01: [[Zastava Mongolije]] # 2014-04-24 12:06:45: [[Zastava Norveške]] # 2014-04-24 12:06:53: [[Zastava Obale Slonovače]] # 2014-04-24 12:07:54: [[Zastava San Marina]] # 2014-04-24 12:09:00: [[Zastava Sudana]] # 2014-04-24 12:09:38: [[Zastava Ujedinjenih Arapskih Emirata]] # 2014-04-24 12:10:51: [[Zastava Šri Lanke]] # 2014-04-24 12:11:15: [[Zastava Švicarske]] # 2014-04-24 15:41:49: [[Šid]] # 2014-04-24 15:52:41: [[Željezna brda (Gospodar prstenova)]] # 2014-05-03 11:24:00: [[Lj]] # 2014-05-06 13:56:51: [[Puškomitraljez]] # 2014-05-06 15:02:05: [[Grb Gambije]] # 2014-05-06 15:07:50: [[Grb Gane]] # 2014-05-10 13:48:20: [[Covenanter]] # 2014-05-10 13:51:01: [[Cruiser Mk IV]] # 2014-05-12 12:58:40: [[Challenger (tenk)]] # 2014-05-16 09:22:19: [[Grb Portorika]] # 2014-05-16 09:40:11: [[Grb Južnog Sudana]] # 2014-05-16 18:07:58: [[Mudžiza]] # 2014-05-21 10:37:28: [[Univerzitetski teleinformatički centar]] # 2014-05-23 06:07:08: [[Sušenje hrane]] # 2014-05-23 16:56:48: [[Grb Zapadne Sahare]] # 2014-05-26 12:25:07: [[Jednostavni grupni sistemi]] # 2014-05-28 09:53:26: [[Državna cesta D7]] # 2014-05-29 08:21:08: [[Skup Fornaks]] # 2014-05-30 06:42:39: [[Poet's Corner]] # 2014-05-31 14:46:31: [[De facto]] # 2014-06-01 00:14:37: [[Grb Čilea]] # 2014-06-06 07:22:51: [[Senat]] # 2014-06-07 09:14:39: [[Spisak premijera Irske]] # 2014-06-07 12:55:15: [[Cikla]] # 2014-06-08 11:23:38: [[Rukoljub]] # 2014-06-08 17:42:16: [[Evropski put E6]] # 2014-06-09 10:00:01: [[Zastava Južne Koreje]] # 2014-06-13 21:46:07: [[Osman Redžović]] # 2014-06-16 08:14:32: [[Type 2 Ka-Mi]] # 2014-06-16 08:32:19: [[Type 3 Ka-Chi]] # 2014-06-17 20:28:20: [[Learjet 45]] # 2014-06-30 12:33:54: [[IBM PC]] # 2014-07-01 00:13:14: [[Marina (slikarstvo)]] # 2014-07-03 03:50:50: [[Unihokej]] # 2014-07-06 13:23:01: [[Dinar Republike Srpske]] # 2014-07-13 17:39:38: [[Općine u Danskoj]] # 2014-07-15 23:49:14: [[Wartortle]] # 2014-07-15 23:52:12: [[Vulpix]] # 2014-07-15 23:52:48: [[Oddish]] # 2014-07-15 23:53:16: [[Vileplume]] # 2014-07-15 23:53:54: [[Bellossom]] # 2014-07-15 23:54:22: [[Golduck]] # 2014-07-15 23:55:27: [[Poliwhirl]] # 2014-07-15 23:57:20: [[Weepinbell]] # 2014-07-15 23:57:46: [[Tentacool]] # 2014-07-15 23:57:56: [[Tentacruel]] # 2014-07-15 23:58:51: [[Rapidash]] # 2014-07-15 23:59:34: [[Seel]] # 2014-07-15 23:59:55: [[Dewgong]] # 2014-07-16 00:00:27: [[Exeggcute]] # 2014-07-16 00:00:50: [[Tangela]] # 2014-07-16 00:01:03: [[Magmar]] # 2014-07-16 00:01:30: [[Vaporeon]] # 2014-07-16 12:19:34: [[Flareon]] # 2014-07-16 12:20:05: [[Kabuto]] # 2014-07-16 12:20:41: [[Moltres]] # 2014-07-16 12:21:07: [[Dragonair]] # 2014-07-16 12:21:30: [[Chikorita]] # 2014-07-16 12:21:57: [[Meganium]] # 2014-07-16 12:22:10: [[Cyndaquil]] # 2014-07-16 19:53:56: [[Quilava]] # 2014-07-16 19:54:08: [[Typhlosion]] # 2014-07-16 19:54:41: [[Croconaw]] # 2014-07-16 19:54:51: [[Feraligatr]] # 2014-07-24 00:09:49: [[Pastel]] # 2014-08-01 16:05:29: [[Festival pjesme i sevdaha &quot;Rade Jovanović&quot;]] # 2014-08-01 20:25:36: [[Beatrice Napuljska]] # 2014-08-03 17:13:25: [[Mašice]] # 2014-08-10 01:44:30: [[Izolirani pješak]] # 2014-08-14 09:59:26: [[Gens]] # 2014-08-14 14:56:24: [[Urukagina]] # 2014-08-21 06:22:07: [[Prozerpina]] # 2014-08-21 07:57:03: [[Cel (božica)]] # 2014-08-25 07:54:20: [[Ops]] # 2014-08-25 10:26:31: [[Selkis]] # 2014-08-25 11:52:31: [[Spomeni Olova u historijskim izvorima]] # 2014-08-26 12:06:21: [[Robin Hood]] # 2014-08-26 12:58:10: [[Trent (rijeka)]] # 2014-08-27 04:47:55: [[Ecser]] # 2014-08-27 15:48:44: [[Murina]] # 2014-08-28 01:16:14: [[Čorba]] # 2014-08-28 08:04:05: [[Triton (mitologija)]] # 2014-08-28 12:53:26: [[Venecuelanski zaliv]] # 2014-08-30 08:56:47: [[Brlići]] # 2014-08-31 10:13:19: [[Vlasi Nenkovići]] # 2014-08-31 10:17:29: [[Etenol]] # 2014-09-08 09:09:39: [[WISE 1049-5319]] # 2014-09-08 09:52:36: [[Pontiac Montana]] # 2014-09-08 10:43:30: [[Dekretali]] # 2014-09-11 18:38:48: [[Heptan]] # 2014-09-11 22:07:24: [[Dirichletov granični uvjet]] # 2014-09-16 18:43:24: [[Nausikaja]] # 2014-09-19 21:35:17: [[Površinski pritisak]] # 2014-09-21 20:24:20: [[Meduza (mitologija)]] # 2014-09-24 12:12:07: [[Sektor za ležišta mineralnih sirovina zavoda za geologiju Federacije Bosne i Hercegovine]] # 2014-09-24 18:45:02: [[Odžaci (Srbija)]] # 2014-09-25 15:06:35: [[Zastava Libana]] # 2014-09-29 12:18:23: [[Koncern]] # 2014-09-30 08:13:56: [[Protej (mitologija)]] # 2014-09-30 15:43:56: [[Neumiruće Zemlje]] # 2014-10-01 07:25:37: [[Tok'ra]] # 2014-10-04 14:59:43: [[Whaitiri]] # 2014-10-05 06:25:05: [[Hodr]] # 2014-10-05 11:20:12: [[Nova Švedska]] # 2014-10-05 15:48:34: [[RX J1856.5-3754]] # 2014-10-05 17:20:57: [[Bek šuter]] # 2014-10-05 17:28:28: [[Krilni bek]] # 2014-10-07 11:08:40: [[Tera]] # 2014-10-08 11:50:16: [[Uporedno istraživanje]] # 2014-10-11 19:33:46: [[Nova klasična ekonomija]] # 2014-10-11 20:00:31: [[Palilula]] # 2014-10-11 20:31:31: [[Injektivna funkcija]] # 2014-10-11 20:32:23: [[Larva]] # 2014-10-11 23:06:39: [[IT certifikacija]] # 2014-10-11 23:23:56: [[OpenCVS]] # 2014-10-11 23:30:59: [[Brzina po Nyquistu]] # 2014-10-11 23:31:50: [[Dvodimenzionalne transformacije]] # 2014-10-11 23:32:05: [[GLUT]] # 2014-10-11 23:40:18: [[GXL]] # 2014-10-11 23:41:31: [[Prednje i zadnje lice poligona]] # 2014-10-21 01:52:38: [[Turtonovo udvajanje]] # 2014-10-21 02:15:13: [[Zeplerovo udvajanje]] # 2014-10-22 10:54:06: [[Savez reformskih snaga Jugoslavije]] # 2014-10-23 21:13:33: [[Grimshaw (šah)]] # 2014-10-23 21:27:25: [[ADS 16402]] # 2014-10-23 22:47:14: [[Amarilis]] # 2014-10-23 22:49:22: [[Andrija Vlatković]] # 2014-10-24 01:27:08: [[BL Lacertae]] # 2014-10-24 01:28:26: [[Babenko–Becknerova nejednakost]] # 2014-10-24 03:11:28: [[EV Lacertae]] # 2014-10-24 05:14:28: [[Francesco Sforza]] # 2014-10-24 06:40:17: [[Porodica Borgia]] # 2014-10-24 06:42:41: [[Ratna mornarica Albanije]] # 2014-10-24 07:02:14: [[Univerzitetska biblioteka Umeå]] # 2014-10-24 07:15:20: [[Aita]] # 2014-10-25 08:33:07: [[Iveco VM 90]] # 2014-10-25 08:35:12: [[KV-2]] # 2014-10-25 08:39:18: [[Land Rover Wolf]] # 2014-10-25 08:44:41: [[Misija Swift Gamma-Ray Burst]] # 2014-10-25 09:04:10: [[Oshkosh M-ATV]] # 2014-10-25 09:05:33: [[Pejzažna arhitektura]] # 2014-10-25 09:28:29: [[T-44]] # 2014-10-26 06:49:44: [[Koktel]] # 2014-10-26 06:50:39: [[Kraljevi Atene]] # 2014-10-29 00:00:03: [[80. paralela (jug)]] # 2014-10-30 10:36:58: [[Centralna divizija (NBA)]] # 2014-10-30 10:37:50: [[Sjeverozapadna divizija (NBA)]] # 2014-10-30 10:38:12: [[Pacifička divizija (NBA)]] # 2014-10-30 10:41:36: [[Atlantska divizija (NBA)]] # 2014-10-31 05:52:21: [[Orci (Gospodar prstenova)]] # 2014-11-06 12:00:53: [[Punga]] # 2014-11-06 12:46:11: [[Gliese 581 c]] # 2014-11-07 16:32:36: [[Evropski put E63]] # 2014-11-08 21:06:31: [[Slobodni pad]] # 2014-11-09 10:28:36: [[Asistencija (košarka)]] # 2014-11-09 16:12:36: [[Aljehinov top]] # 2014-11-10 13:24:39: [[WEP]] # 2014-11-10 13:28:36: [[Wakizashi]] # 2014-11-12 09:20:58: [[Opijum]] # 2014-11-13 19:25:05: [[Wobbuffet]] # 2014-11-13 19:25:52: [[Goldeen]] # 2014-11-13 19:25:59: [[Roselia]] # 2014-11-15 13:46:23: [[Nova godina]] # 2014-11-27 14:21:48: [[Spisak košarkaša NBA: A]] # 2014-11-29 22:51:29: [[Preglednik slike]] # 2014-11-29 22:57:53: [[Digitalna slika]] # 2014-11-29 22:59:36: [[Alef broj]] # 2014-11-29 23:02:33: [[Grupe za pritisak]] # 2014-11-29 23:03:30: [[Kompozicija funkcija]] # 2014-11-29 23:03:51: [[Load balancer]] # 2014-12-01 16:06:21: [[Lorica (rimska vojska)]] # 2014-12-01 20:04:37: [[Skila]] # 2014-12-01 22:02:48: [[Toplota topljenja]] # 2014-12-07 12:30:35: [[Embriologija]] # 2014-12-07 13:12:51: [[Die Ärzte]] # 2014-12-08 09:58:07: [[Fauna]] # 2014-12-08 22:05:42: [[Palinologija]] # 2014-12-14 20:57:14: [[Svjetski kup u alpskom skijanju 2005/2006.]] # 2014-12-15 20:34:51: [[Proizvod rastvorljivosti]] # 2014-12-20 22:41:27: [[Spisak staza Formule 1]] # 2014-12-21 10:48:56: [[Industrijske otpadne vode]] # 2014-12-22 17:31:11: [[Istro-Rumuni]] # 2014-12-24 07:50:45: [[Katolički kraljevi]] # 2014-12-31 09:21:09: [[Wosret]] # 2015-01-05 20:20:58: [[Gharb-Chrarda-Béni Hssen]] # 2015-01-07 19:12:40: [[Sorghum]] # 2015-01-10 00:43:06: [[Rabat-Salé-Zemmour-Zaer]] # 2015-01-12 00:20:17: [[HLX-1 (crna rupa)]] # 2015-01-14 06:13:49: [[Tadžički jezik]] # 2015-01-14 12:15:48: [[Triskaidekafobija]] # 2015-01-15 09:24:19: [[Football Alliance]] # 2015-01-15 17:34:39: [[El-Ka'ka'a ibn Amr et-Temimi]] # 2015-01-18 13:57:30: [[Cargo 10]] # 2015-01-19 11:53:30: [[Kurski zaliv]] # 2015-01-21 12:06:38: [[Piroluzit]] # 2015-01-25 07:23:34: [[Planckovo vrijeme]] # 2015-01-25 13:20:50: [[Grofovija Aragon]] # 2015-01-26 12:27:56: [[Deinococcus radiodurans]] # 2015-01-27 08:27:18: [[Tāne]] # 2015-02-02 10:04:05: [[Kalij-oksalat]] # 2015-02-02 18:25:19: [[Nezaposlenost]] # 2015-02-02 19:36:28: [[Salijski zakonik]] # 2015-02-07 11:52:54: [[Švicarski nož]] # 2015-02-07 21:34:13: [[Spisak režisera]] # 2015-02-07 22:44:17: [[Fosforescencija]] # 2015-02-07 22:44:32: [[Čistoća od stvarne nečisti]] # 2015-02-07 22:55:21: [[Simpatija]] # 2015-02-07 22:55:41: [[Variometar]] # 2015-02-08 00:13:46: [[Surface rendering]] # 2015-02-08 00:13:48: [[Sektor za inženjersku geologiju zavoda za geologiju Federacije Bosne i Hercegovine]] # 2015-02-08 00:13:55: [[Računarska dinamika fluida]] # 2015-02-08 00:14:44: [[Izomorfizam]] # 2015-02-11 21:54:51: [[Polimorfizam dužine jednostavne sekvence]] # 2015-02-12 10:45:26: [[Vrijeme (šah)]] # 2015-02-16 11:17:39: [[Genetičar]] # 2015-02-16 23:30:19: [[Ninetales]] # 2015-02-17 00:32:30: [[Dimitrije Ivanovič]] # 2015-02-17 01:14:51: [[Jigglypuff]] # 2015-02-17 10:41:21: [[Konstantin Paleolog (sin Mihaela VIII)]] # 2015-02-17 14:43:04: [[Ernst Wilhelm Leberecht Tempel]] # 2015-02-17 18:29:49: [[Janje (William Blake)]] # 2015-02-19 21:15:19: [[Engleski valcer]] # 2015-02-23 12:08:57: [[Rancho Mirage]] # 2015-02-25 21:24:03: [[Zakoni (Platon)]] # 2015-02-25 21:25:24: [[Američka revolucija]] # 2015-02-25 21:29:17: [[Pir]] # 2015-02-25 21:30:00: [[Shaka Zulu]] # 2015-02-25 21:31:51: [[Zastava Japana]] # 2015-02-25 21:33:07: [[Samo]] # 2015-02-25 21:36:58: [[Pirati]] # 2015-02-25 21:40:04: [[Dopplerov efekt]] # 2015-02-25 21:41:56: [[Samojed (pas)]] # 2015-02-25 21:44:18: [[Lov]] # 2015-02-25 21:44:19: [[Ribolov]] # 2015-02-25 21:44:55: [[Bjelouška]] # 2015-02-25 21:45:21: [[Filmska trilogija Gospodar prstenova]] # 2015-02-25 21:49:45: [[Zastava Litvanije]] # 2015-02-25 21:50:45: [[Li Po]] # 2015-02-25 21:52:26: [[Paprika]] # 2015-02-25 21:52:41: [[Tu Fu]] # 2015-02-25 21:52:44: [[Tokugawa]] # 2015-02-25 21:54:25: [[Kon-Tiki]] # 2015-02-25 21:55:01: [[Dalaj Lama]] # 2015-02-25 21:55:20: [[Kalmarska unija]] # 2015-02-25 22:00:29: [[Nubija]] # 2015-02-25 22:02:00: [[Zastava Južnoafričke Republike]] # 2015-02-25 22:02:55: [[Eutifron]] # 2015-02-25 22:02:58: [[Torpedo]] # 2015-02-25 22:05:32: [[Tekila]] # 2015-02-25 22:05:57: [[Izviđači]] # 2015-02-25 22:05:58: [[GPRS]] # 2015-02-25 22:06:04: [[Očni mišići]] # 2015-02-25 22:06:14: [[Zastava Irana]] # 2015-02-25 22:07:44: [[Zastava Novog Zelanda]] # 2015-02-25 22:10:28: [[Cigara]] # 2015-02-25 22:11:13: [[Spisak integrala hiperboličkih funkcija]] # 2015-02-25 22:11:44: [[Panzer IV]] # 2015-02-25 22:11:47: [[Panzer VI]] # 2015-02-25 22:11:49: [[Panzer V]] # 2015-02-25 22:13:09: [[Lira (muzički instrument)]] # 2015-02-25 22:13:32: [[Zabranjeni grad]] # 2015-02-25 22:13:39: [[Tangaroa]] # 2015-02-25 22:14:36: [[Kečuanski jezik]] # 2015-02-25 22:15:05: [[Perajari]] # 2015-02-25 22:15:13: [[Janus (mitologija)]] # 2015-02-25 22:15:23: [[Fidija]] # 2015-02-25 22:17:22: [[KV-85]] # 2015-02-25 22:17:39: [[Veliki mravojed]] # 2015-02-25 22:18:07: [[T-60]] # 2015-02-25 22:18:16: [[Crna joha]] # 2015-02-25 22:19:31: [[El Niño]] # 2015-02-25 22:20:08: [[Bečki dijalekt njemačkog jezika]] # 2015-02-25 22:22:20: [[Hangul]] # 2015-02-25 22:30:01: [[Colo-Colo]] # 2015-02-25 22:33:56: [[Tetrarch]] # 2015-02-25 22:34:49: [[Razmjenjivač toplote]] # 2015-02-25 22:34:50: [[Pobuna na &quot;Bountyju&quot;]] # 2015-02-26 05:48:55: [[Savjest]] # 2015-02-26 05:56:53: [[Eumen]] # 2015-02-26 05:57:56: [[Bik Koji Sjedi]] # 2015-02-26 05:58:16: [[Pocomtuc]] # 2015-02-26 05:58:37: [[Optičko vlakno]] # 2015-02-26 05:59:48: [[CP/M]] # 2015-02-26 06:02:04: [[Rivendel]] # 2015-02-26 06:02:10: [[Hobiti (Gospodar prstenova)]] # 2015-02-26 06:02:38: [[Dopisnica]] # 2015-02-26 06:02:44: [[Sarah Kane]] # 2015-02-26 06:02:58: [[Roy Lichtenstein]] # 2015-02-26 06:03:00: [[Sima Qian]] # 2015-02-26 06:03:26: [[Zastava Italije]] # 2015-02-26 06:03:43: [[San Diego]] # 2015-02-26 06:04:48: [[Šiva]] # 2015-02-26 06:05:22: [[Edipov kompleks]] # 2015-02-26 06:06:34: [[Hoenir]] # 2015-02-26 06:06:45: [[Torpedni čamac]] # 2015-02-26 06:07:44: [[Zastava Ekvadora]] # 2015-02-26 06:07:54: [[Zastava Tunisa]] # 2015-02-26 06:07:55: [[Zastava Kolumbije]] # 2015-02-26 06:09:21: [[George Hammond]] # 2015-02-26 06:09:27: [[Grb Slovenije]] # 2015-02-26 06:09:31: [[Jonas Quinn]] # 2015-02-26 06:09:32: [[Vala Mal Doran]] # 2015-02-26 06:09:35: [[Grb Sjedinjenih Američkih Država]] # 2015-02-26 06:09:39: [[Grb Kolumbije]] # 2015-02-26 06:09:48: [[Grb Singapura]] # 2015-02-26 06:10:25: [[Guildford Dudley]] # 2015-02-26 06:10:45: [[Pancho Villa]] # 2015-02-26 06:10:57: [[John Dudley]] # 2015-02-26 06:11:08: [[Lignin]] # 2015-02-26 06:11:33: [[Mary Boleyn]] # 2015-02-26 06:12:00: [[Lidice]] # 2015-02-26 06:12:30: [[Dangerously in Love World Tour]] # 2015-02-26 06:19:33: [[Fujian]] # 2015-02-26 06:21:26: [[Špinat]] # 2015-02-26 06:22:04: [[Reunifikacija Njemačke]] # 2015-02-26 06:22:38: [[Minobacač]] # 2015-02-26 06:23:09: [[152 mm haubica M1943 (D-1)]] # 2015-03-04 10:31:32: [[Bombarder]] # 2015-03-05 07:49:52: [[Evropsko prvenstvo u nogometu za žene]] # 2015-03-13 12:35:40: [[Char G1]] # 2015-03-13 15:33:47: [[Koncert]] # 2015-03-13 20:49:07: [[Stridsvagn m/21-29]] # 2015-03-16 10:53:53: [[Stridsvagn m/42]] # 2015-03-16 13:01:12: [[Minisatelit]] # 2015-03-20 04:09:30: [[Telemark (skijaški skokovi)]] # 2015-03-20 10:42:38: [[Spisak integrala inverznih trigonometrijskih funkcija]] # 2015-03-20 16:19:20: [[Zajednički jetreni vod]] # 2015-03-21 19:20:44: [[Potražnja]] # 2015-03-22 19:43:49: [[Piet Mondrian]] # 2015-03-23 11:58:46: [[Ratna mornarica Slovenije]] # 2015-03-25 21:46:45: [[Koro more]] # 2015-03-26 13:08:39: [[St Andrew's (stadion)]] # 2015-03-27 20:07:02: [[FA Inter-Liga kup]] # 2015-04-02 22:26:49: [[Hiperbarična medicina]] # 2015-04-03 19:58:44: [[Mark I (tenk)]] # 2015-04-03 20:16:20: [[Mark II (tenk)]] # 2015-04-05 14:58:14: [[Mark VIII (tenk)]] # 2015-04-06 00:25:04: [[Kompanija]] # 2015-04-08 08:29:41: [[Portman Road]] # 2015-04-08 08:30:55: [[John Smith's (stadion)]] # 2015-04-08 08:43:11: [[Craven Cottage]] # 2015-04-09 15:33:27: [[Tir]] # 2015-04-13 03:12:21: [[Scenarist]] # 2015-04-15 23:18:50: [[Roseau]] # 2015-04-15 23:32:26: [[Forssman sistem antigena]] # 2015-04-19 09:03:52: [[Stadion Madejski]] # 2015-04-21 17:26:31: [[Parvati]] # 2015-04-22 10:37:04: [[Svjetsko ekipno prvenstvo u stonom tenisu]] # 2015-04-23 09:59:44: [[The Agatha Christie Hour]] # 2015-04-23 19:27:20: [[Prvi spomen Rogatice]] # 2015-04-24 12:38:36: [[Gisingovci]] # 2015-04-27 12:57:45: [[Ekskluzivna ekonomska zona]] # 2015-04-28 11:57:56: [[Blackburn Buccaneer]] # 2015-04-29 00:51:25: [[Dusina u srednjem vijeku]] # 2015-04-29 18:30:06: [[Ekler]] # 2015-04-30 10:13:38: [[Tupoljev Tu-244]] # 2015-05-03 19:02:39: [[Druga liga Federacije Bosne i Hercegovine Zapad II]] # 2015-05-03 19:09:31: [[Druga nogometna liga Republike Srpske]] # 2015-05-03 19:10:18: [[Druga nogometna liga Republike Srpske Centar]] # 2015-05-05 12:34:39: [[Katarina Podjebradska]] # 2015-05-05 13:10:28: [[Beril]] # 2015-05-06 10:10:36: [[Topografija]] # 2015-05-06 11:53:30: [[Etiopija (mitologija)]] # 2015-05-06 15:52:17: [[Sjevernokorejski von]] # 2015-05-08 07:38:18: [[Hebrejski kalendar]] # 2015-05-08 15:15:08: [[Safet Pašalić]] # 2015-05-18 11:35:07: [[Kamotesko more]] # 2015-05-20 11:59:00: [[Lakadivsko more]] # 2015-05-24 09:02:42: [[Mikrostruktura]] # 2015-05-24 18:46:24: [[Norrköping]] # 2015-05-24 18:51:41: [[Norrköpings IF Bosna]] # 2015-05-24 23:20:44: [[Mike Shinoda]] # 2015-05-25 11:27:50: [[Mawsonovo more]] # 2015-05-25 12:26:29: [[Tonkinski zaliv]] # 2015-05-25 16:17:57: [[Boholsko more]] # 2015-05-28 08:27:12: [[Stadion Ashton Gate]] # 2015-05-29 03:58:42: [[Efeska škola]] # 2015-05-29 21:16:52: [[Flamsteedova oznaka]] # 2015-05-30 16:10:36: [[Sigma aproksimacija]] # 2015-06-01 10:15:46: [[Gorilla (Bruno Mars)]] # 2015-06-01 10:15:50: [[Locked Out of Heaven]] # 2015-06-01 10:16:06: [[Treasure (Bruno Mars)]] # 2015-06-01 10:16:09: [[When I Was Your Man]] # 2015-06-01 10:16:51: [[Wrecking Ball (pjesma)]] # 2015-06-02 03:18:55: [[Pop art]] # 2015-06-02 05:27:39: [[Sigurnosne zakrpe]] # 2015-06-02 17:32:40: [[Privredno društvo]] # 2015-06-03 08:48:06: [[Glukoneogeneza]] # 2015-06-04 10:49:33: [[Color TV Game]] # 2015-06-05 18:25:01: [[EF Eridani]] # 2015-06-06 10:52:10: [[Ratna mornarica]] # 2015-06-09 13:10:06: [[Grb]] # 2015-06-12 00:19:45: [[Maseni protok]] # 2015-06-17 10:03:57: [[Pluralizam]] # 2015-06-21 10:50:47: [[Kamenovi spoticanja u Norveškoj]] # 2015-06-22 23:22:22: [[Sarajevo u srednjem vijeku]] # 2015-06-23 00:24:05: [[Meokrnje]] # 2015-06-23 00:27:54: [[Bitovnja]] # 2015-06-23 10:01:54: [[Sedam sekretara SKOJ-a]] # 2015-06-25 11:19:41: [[Homerova Itaka]] # 2015-06-26 13:50:41: [[Bitka kod Beneventuma]] # 2015-06-26 16:27:39: [[Zastava Madeire]] # 2015-06-29 20:32:38: [[Dolomit]] # 2015-06-29 20:36:48: [[Safir]] # 2015-06-30 13:11:45: [[Sibujansko more]] # 2015-07-01 20:13:19: [[Gestapo]] # 2015-07-01 22:07:15: [[Moment sile]] # 2015-07-03 16:32:28: [[Postaneksioni period]] # 2015-07-03 19:58:48: [[Glukoza]] # 2015-07-03 20:09:03: [[Dekstrin]] # 2015-07-03 20:27:57: [[Heparin]] # 2015-07-05 11:54:34: [[Biofizika]] # 2015-07-06 17:45:57: [[Teodora Trapezuntska]] # 2015-07-07 07:12:18: [[Ivan I Trapezuntski]] # 2015-07-07 08:02:31: [[Aleksije I Trapezuntski]] # 2015-07-07 13:32:04: [[Georgije Trapezuntski]] # 2015-07-07 18:03:14: [[Ivan II Trapezuntski]] # 2015-07-09 15:16:28: [[Teodora Axouchina]] # 2015-07-09 15:43:49: [[Kretsko more]] # 2015-07-11 13:30:41: [[Satelitski internet]] # 2015-07-12 21:16:51: [[Vlaški katun]] # 2015-07-15 17:23:58: [[Marcel Mauss]] # 2015-07-16 06:11:16: [[Ratnik]] # 2015-07-18 08:18:12: [[Garnizon]] # 2015-07-18 16:11:09: [[Hoencolerni]] # 2015-07-20 16:41:57: [[Jelena Kotromanić]] # 2015-07-21 02:14:48: [[Spisak nagrada i nominacija za film Avatar]] # 2015-07-21 07:14:54: [[Kukaʻilani]] # 2015-07-21 15:24:16: [[Hotel]] # 2015-07-24 07:41:06: [[Iwikauikaua]] # 2015-07-25 10:42:11: [[Vukac Hrvatinić]] # 2015-07-25 10:42:44: [[Vuk Vukčić]] # 2015-07-25 10:45:16: [[Vuk Hranić]] # 2015-07-25 13:44:21: [[8422 Mohorovicic]] # 2015-07-27 10:42:42: [[Q]] # 2015-07-30 14:43:43: [[Yorktown (Virginia)]] # 2015-07-31 16:38:27: [[Dračevica (župa)]] # 2015-08-01 18:06:54: [[Carina u Deževicama]] # 2015-08-02 07:25:58: [[Izvori o Bileći u srednjem vijeku]] # 2015-08-02 18:19:29: [[Eterično ulje]] # 2015-08-03 06:42:04: [[Manono I]] # 2015-08-03 08:34:59: [[Kaštela, srednjovjekovna utvrda]] # 2015-08-04 10:27:43: [[VK Jug]] # 2015-08-04 16:02:29: [[Literatura o franjevcima na području Bišća]] # 2015-08-04 18:02:33: [[Veljan (Trpković) Atanasovski]] # 2015-08-05 15:50:51: [[Nanaulu]] # 2015-08-08 08:29:47: [[Pisani izvori o Dubrovniku u Bosni]] # 2015-08-09 10:50:50: [[Grb Havaja]] # 2015-08-09 10:52:40: [[Zastava Havaja]] # 2015-08-09 15:47:14: [[Doroteja Gorjanska]] # 2015-08-11 12:49:26: [[Zastava Jordana]] # 2015-08-11 20:53:17: [[Postshizofrena depresija]] # 2015-08-14 07:55:45: [[Dux (rimska vojska)]] # 2015-08-17 09:46:41: [[Aginor]] # 2015-08-20 11:39:58: [[Uljane boje]] # 2015-08-21 14:24:49: [[Kasiopeja (mitologija)]] # 2015-08-21 14:59:46: [[Lernejska Hidra]] # 2015-08-21 15:01:19: [[Ganimed (mitologija)]] # 2015-08-22 20:24:03: [[Gorski javor]] # 2015-08-24 07:03:53: [[Vladislav Kotromanić]] # 2015-08-24 12:10:09: [[Južni Liang]] # 2015-08-24 22:01:36: [[Tender (brod)]] # 2015-08-27 20:35:56: [[Cruiser Mk I]] # 2015-08-27 20:36:40: [[Cruiser Mk III]] # 2015-08-27 20:41:09: [[SOMUA S35]] # 2015-08-27 20:41:27: [[FCM 36]] # 2015-08-27 20:42:05: [[FCM F1]] # 2015-08-27 20:42:24: [[Char 2C]] # 2015-08-27 20:51:02: [[T-37]] # 2015-08-27 21:04:10: [[Type 95 Ha-Go]] # 2015-08-27 21:04:48: [[Type 97 Chi-Ni]] # 2015-08-27 21:12:00: [[M2 tenk]] # 2015-08-27 21:25:17: [[Panzer I]] # 2015-08-27 21:25:39: [[Panzer II]] # 2015-08-30 22:58:41: [[Castrum]] # 2015-08-31 06:19:16: [[Gornji Egipat]] # 2015-08-31 06:20:26: [[Donji Egipat]] # 2015-08-31 13:12:58: [[Teletekst]] # 2015-09-01 20:58:06: [[M1 Combat Car]] # 2015-09-01 21:09:40: [[Vickers Medium Mark I]] # 2015-09-01 21:14:45: [[Vickers Medium Mark II]] # 2015-09-01 21:22:26: [[Medium Mark III]] # 2015-09-04 10:17:11: [[Beheira (guvernorat)]] # 2015-09-04 13:35:19: [[Giza (guvernorat)]] # 2015-09-05 10:55:23: [[Vickers-Carden-Loyd lahki amfibijski tenk]] # 2015-09-07 12:11:47: [[Crveno more (guvernorat)]] # 2015-09-09 06:59:48: [[T-100]] # 2015-09-09 10:27:27: [[Ram (tenk)]] # 2015-09-10 12:31:06: [[Georgije de' Buondelmonti]] # 2015-09-11 07:04:58: [[Eufrozina Paleolog]] # 2015-09-11 15:59:06: [[Šit]] # 2015-09-12 07:12:40: [[Ana Basaraba]] # 2015-09-12 16:48:40: [[Ana (Anastazija)]] # 2015-09-15 06:39:32: [[Nova Dolina (guvernorat)]] # 2015-09-16 06:25:37: [[Monufia (guvernorat)]] # 2015-09-21 02:42:39: [[Paradoks ljestava]] # 2015-09-21 12:08:56: [[Beni Suef (guvernorat)]] # 2015-09-22 08:08:28: [[Grac (tvrđava)]] # 2015-09-22 19:56:35: [[UEFA Liga prvaka 2011/12. - finalna runda]] # 2015-09-27 02:39:40: [[Thomas Chatterton]] # 2015-09-27 14:06:09: [[Kim Tec]] # 2015-09-27 14:12:35: [[Ericsson]] # 2015-09-27 14:56:11: [[Pioneer Corporation]] # 2015-09-27 14:57:26: [[TAM]] # 2015-09-28 18:21:14: [[Spisak slovenskih arhitekata]] # 2015-09-30 16:01:51: [[Komnena Nemanjić]] # 2015-10-06 18:30:43: [[Litij-nitrat]] # 2015-10-08 12:02:00: [[Liberdade]] # 2015-10-08 12:03:42: [[Marginal Tietê]] # 2015-10-09 03:53:05: [[Grb Hondurasa]] # 2015-10-09 19:37:43: [[Kralj Arthur]] # 2015-10-11 07:34:03: [[Azijsko prvenstvo u rukometu]] # 2015-10-11 12:49:20: [[Kombinacija (šah)]] # 2015-10-15 08:02:21: [[Stranci u srednjovjekovnoj Bosni]] # 2015-10-15 11:40:18: [[Ivan I de la Roche]] # 2015-10-16 09:13:32: [[Ćirilična građa]] # 2015-10-16 11:51:53: [[Mors (mitologija)]] # 2015-10-16 12:24:31: [[Lamijski rat]] # 2015-10-17 09:45:47: [[Kozman]] # 2015-10-17 19:54:02: [[Gorjanski]] # 2015-10-19 09:01:44: [[Institut Allan Memorial]] # 2015-10-20 19:32:18: [[Norne]] # 2015-10-21 16:57:27: [[Suhoj Superdžet 100]] # 2015-10-22 11:37:14: [[Sumpor-trioksid]] # 2015-10-24 08:12:13: [[Mletački dukat]] # 2015-10-25 22:47:12: [[Korizma]] # 2015-10-26 21:55:23: [[Argument nedosljednih otkrovenja]] # 2015-10-27 18:24:42: [[Kovin u Polimlju]] # 2015-10-28 09:11:29: [[Ravan (tvrđava)]] # 2015-10-28 10:34:32: [[Kurodin normalni oblik]] # 2015-10-29 08:49:27: [[Primorje (župa)]] # 2015-10-29 10:19:31: [[Pedagoška psihologija]] # 2015-11-01 18:54:09: [[Ivysaur]] # 2015-11-01 20:28:21: [[Squirtle]] # 2015-11-02 00:15:30: [[Globozid sistem antigena]] # 2015-11-02 07:49:39: [[Sun He]] # 2015-11-02 09:36:32: [[Cloyster]] # 2015-11-02 09:37:52: [[Venusaur]] # 2015-11-02 09:38:09: [[Charmander]] # 2015-11-02 09:38:20: [[Exeggutor]] # 2015-11-02 09:38:29: [[Shellder]] # 2015-11-02 09:44:17: [[Eevee]] # 2015-11-02 10:17:44: [[Politoed]] # 2015-11-03 15:32:29: [[Piilaniwahine]] # 2015-11-03 19:31:05: [[Disident]] # 2015-11-08 09:41:19: [[Koznik]] # 2015-11-08 12:01:48: [[Pakaʻa]] # 2015-11-08 16:24:02: [[Kawalakiʻi]] # 2015-11-09 07:19:38: [[Aikanaka (mitologija)]] # 2015-11-09 07:25:50: [[Lona (mitologija)]] # 2015-11-09 11:51:30: [[Ostrog (tvrđava)]] # 2015-11-09 12:13:46: [[Budoš]] # 2015-11-09 17:01:06: [[Gorska]] # 2015-11-09 18:51:33: [[Cavalier (tenk)]] # 2015-11-10 08:19:56: [[Juanes]] # 2015-11-10 08:32:04: [[Ksifo]] # 2015-11-10 09:29:36: [[Satelit za osmatranje Zemlje]] # 2015-11-10 10:01:57: [[Program &quot;Gemini&quot;]] # 2015-11-11 11:24:01: [[Vlasi Drobnjaci]] # 2015-11-12 09:04:07: [[Veli-dedina džamija]] # 2015-11-12 09:34:47: [[Monoplacophora]] # 2015-11-12 12:39:16: [[Kamaiole]] # 2015-11-12 13:34:54: [[T-19]] # 2015-11-13 07:47:53: [[Diskordija]] # 2015-11-13 08:45:35: [[Kanipahu]] # 2015-11-13 08:45:53: [[Kealiʻiokaloa]] # 2015-11-13 08:46:26: [[Kaikilani]] # 2015-11-13 08:46:35: [[Keawe Nui-a-ʻUmi]] # 2015-11-13 08:47:32: [[Keakealanikane]] # 2015-11-13 08:47:33: [[Keakamahana]] # 2015-11-13 08:47:34: [[Keakealaniwahine]] # 2015-11-14 10:54:49: [[Litvanski jezik]] # 2015-11-15 08:54:54: [[Zastava Gornje Volte]] # 2015-11-15 16:01:15: [[Laminarno strujanje]] # 2015-11-16 07:20:57: [[Video-in video-out]] # 2015-11-16 08:03:35: [[Paumakua]] # 2015-11-17 14:11:28: [[Zastava Danske]] # 2015-11-17 14:39:21: [[Spisak reprezentacija učesnica Evropskog prvenstva u nogometu i njihove suše]] # 2015-11-17 17:36:04: [[Jagelonci]] # 2015-11-18 07:05:17: [[Rodonit]] # 2015-11-18 09:54:37: [[Spisak najviših tornjeva u jugozapadnoj Aziji]] # 2015-11-18 14:10:27: [[Javni univerzitet]] # 2015-11-18 21:24:29: [[Hidrid]] # 2015-11-19 20:06:36: [[Kompenzacija (šah)]] # 2015-11-22 09:45:25: [[Norin (tvrđava)]] # 2015-11-22 09:49:15: [[Morača (tvrđava)]] # 2015-11-23 09:55:15: [[Savai'i]] # 2015-11-23 17:21:39: [[Antemurale Christianitatis]] # 2015-11-24 12:05:19: [[AMR 35]] # 2015-11-25 15:25:36: [[Spisak gradova u Mozambiku]] # 2015-11-25 17:10:44: [[Termopar]] # 2015-11-28 20:25:03: [[Kubični kristalni sistem]] # 2015-11-30 10:57:44: [[Ljetopis Popa Dukljanina]] # 2015-12-01 00:38:22: [[Masakr]] # 2015-12-01 07:48:42: [[Aurija]] # 2015-12-01 16:19:58: [[Jimeno Garcés]] # 2015-12-02 23:59:26: [[Moli]] # 2015-12-04 21:55:28: [[Grb Olandskih ostrva]] # 2015-12-04 22:03:23: [[Zastava Olandskih ostrva]] # 2015-12-05 01:20:58: [[NUTS:ES]] # 2015-12-05 17:59:09: [[Tetida (rimska mitologija)]] # 2015-12-06 17:09:41: [[Zagora]] # 2015-12-06 17:11:39: [[Vrabač]] # 2015-12-06 17:12:44: [[Mir (svemirska stanica)]] # 2015-12-06 17:17:53: [[Rep (biologija)]] # 2015-12-06 17:18:04: [[Samoglasnik]] # 2015-12-06 17:21:44: [[Sloboda]] # 2015-12-06 17:23:50: [[Prevlaka (geografija)]] # 2015-12-06 17:24:02: [[Kralj Miraz]] # 2015-12-08 15:08:39: [[Arno]] # 2015-12-09 17:47:30: [[Samobor, tvrđava kod Gacka]] # 2015-12-09 20:10:16: [[Sveta gora]] # 2015-12-11 18:32:45: [[Izabela Blojiška]] # 2015-12-11 18:38:35: [[Vilim, grof Sullyja]] # 2015-12-13 15:42:07: [[Spisak rijeka u Srednjoj Zemlji]] # 2015-12-13 21:20:47: [[Cameron Mitchell]] # 2015-12-14 18:48:57: [[Katarina od Clermont-en-Beauvaisisa]] # 2015-12-16 07:08:01: [[Alpski triton]] # 2015-12-16 18:06:49: [[Sestra]] # 2015-12-16 18:19:51: [[Zastava Melille]] # 2015-12-16 18:38:47: [[Tivoli-Neu]] # 2015-12-17 11:23:51: [[Minojska civilizacija]] # 2015-12-17 19:58:36: [[Frekvencijska modulacija]] # 2015-12-19 19:09:00: [[ISO 3166-1]] # 2015-12-22 16:35:32: [[Potočna zlatovčica]] # 2015-12-22 16:39:36: [[Švicarske federalne željeznice]] # 2015-12-23 08:55:05: [[Flavijevci]] # 2015-12-23 09:48:16: [[NUTS:UK]] # 2015-12-23 09:54:16: [[Herkul (sazviježđe)]] # 2015-12-23 12:30:36: [[Dinja]] # 2015-12-23 12:30:38: [[Šine]] # 2015-12-23 12:30:39: [[Afrička poletuša]] # 2015-12-23 13:10:05: [[Sjeverna Afrika]] # 2015-12-23 13:12:49: [[Srednja Afrika]] # 2015-12-23 19:50:13: [[Kašalj]] # 2015-12-27 12:19:29: [[Spisak općina u Hrvatskoj (E)]] # 2015-12-27 12:25:58: [[Spisak općina u Hrvatskoj (Đ)]] # 2015-12-29 17:31:56: [[Alago jezik]] # 2015-12-30 04:35:39: [[Zastava Finske]] # 2015-12-30 10:58:33: [[Slonovača]] # 2015-12-31 16:55:34: [[Džentrifikacija]] # 2016-01-04 15:04:40: [[Beta hidroksilna kiselina]] # 2016-01-05 20:04:52: [[Zastava Mjanmara]] # 2016-01-06 14:16:07: [[Harpija]] # 2016-01-07 22:59:02: [[Binarno stablo]] # 2016-01-09 12:04:06: [[Carro Armato P 40]] # 2016-01-09 22:36:51: [[Dubrovačke gradske zidine]] # 2016-01-10 09:36:27: [[Mazlum]] # 2016-01-11 16:32:13: [[Husejnovići]] # 2016-01-11 16:32:45: [[Ogorelica]] # 2016-01-12 21:18:30: [[Stadion Poljud]] # 2016-01-13 21:14:01: [[Stadion &quot;Ernst Happel&quot;]] # 2016-01-16 12:52:51: [[Jajići]] # 2016-01-16 18:10:02: [[Stadion Gradski vrt]] # 2016-01-18 14:26:34: [[Španske državne željeznice]] # 2016-01-20 05:16:32: [[Doljani (Doboj)]] # 2016-01-21 22:50:14: [[Dramski film]] # 2016-01-27 13:20:14: [[Juraj Vojsalić]] # 2016-01-27 22:08:18: [[Fox Mulder]] # 2016-02-06 18:44:06: [[Torquato Tasso]] # 2016-02-10 07:34:18: [[Trošenje]] # 2016-02-12 13:47:21: [[433 Eros]] # 2016-02-13 18:08:49: [[Pravilo derivacije složene funkcije]] # 2016-02-13 20:16:50: [[Zastava Marsa]] # 2016-02-13 21:38:31: [[Nottinghamshire]] # 2016-02-13 23:08:21: [[Mikrotehnika]] # 2016-02-16 11:09:22: [[Medicinski fakultet u Zagrebu]] # 2016-02-16 11:12:05: [[Ekonomski univerzitet u Pragu]] # 2016-02-16 19:01:47: [[EK Trianguli Australis]] # 2016-02-16 19:20:05: [[Klima Irana]] # 2016-02-17 18:29:40: [[Kizil (rijeka)]] # 2016-02-25 07:03:29: [[Ziynet Sali]] # 2016-02-27 15:50:13: [[Marija od Francuske (šampanjska grofica)]] # 2016-02-28 22:19:55: [[Qin Shi Huang]] # 2016-03-01 09:29:50: [[Kolonija (politika)]] # 2016-03-01 15:27:05: [[Šah (titula)]] # 2016-03-04 12:53:29: [[Mark III (tenk)]] # 2016-03-08 12:25:06: [[Komensalizam]] # 2016-03-08 21:26:53: [[Kurdistanska pokrajina]] # 2016-03-09 11:03:55: [[Spisak naselja u Hrvatskoj (Nj)]] # 2016-03-09 23:11:54: [[Učenje u islamu]] # 2016-03-11 13:27:26: [[Karavanska trgovina u srednjovjekovnoj Bosni]] # 2016-03-11 21:12:51: [[Piper PA-18]] # 2016-03-13 04:50:47: [[Spisak NBA sezona]] # 2016-03-13 23:16:16: [[Type 4 Chi-To]] # 2016-03-17 14:44:43: [[Kayan]] # 2016-03-17 14:44:54: [[Indokina]] # 2016-03-18 14:13:32: [[Prljavi rat]] # 2016-03-22 22:38:52: [[Hormuški moreuz]] # 2016-03-23 13:44:07: [[Portland]] # 2016-03-26 02:20:15: [[Tarrascheva zamka]] # 2016-04-07 21:51:41: [[Ezra]] # 2016-04-08 06:45:38: [[Okrug Tartumaa]] # 2016-04-08 06:49:52: [[Okrug Põlvamaa]] # 2016-04-10 16:31:36: [[Skradinska kapetanija]] # 2016-04-11 15:10:27: [[Centralna banka Turske]] # 2016-04-11 18:12:07: [[Crtež]] # 2016-04-13 17:50:20: [[Relativistički Dopplerov efekt]] # 2016-04-15 16:35:03: [[Transvaal]] # 2016-04-17 10:22:33: [[Filmska nagrada Austrijske filmske akademije]] # 2016-04-19 09:46:34: [[Kovin]] # 2016-04-21 13:24:29: [[Visuć (Drvar)]] # 2016-04-23 20:25:10: [[Dezoksiribonukleozid]] # 2016-04-23 22:39:10: [[Hatchback]] # 2016-04-24 08:54:03: [[Spisak naselja u Hrvatskoj (Dž)]] # 2016-04-24 19:09:22: [[Franjo, kralj Navare]] # 2016-04-24 19:24:42: [[García Sánchez I]] # 2016-04-26 11:08:37: [[Stadion Pirelli]] # 2016-04-26 12:16:01: [[Deepdale]] # 2016-04-26 12:34:33: [[Loftus Road]] # 2016-04-27 12:54:17: [[Southern Alliance]] # 2016-04-28 16:56:50: [[Zapadni raskol]] # 2016-04-29 12:12:24: [[Sjevernojemenski rijal]] # 2016-04-29 13:34:20: [[Turanidi]] # 2016-05-02 00:24:13: [[Šesti igrač]] # 2016-05-02 16:52:44: [[West Bromwich]] # 2016-05-02 21:41:40: [[Istočna konferencija (NBA)]] # 2016-05-03 08:00:32: [[Veduta]] # 2016-05-05 09:39:38: [[Swansea]] # 2016-05-05 18:10:52: [[Agoga]] # 2016-05-05 18:14:10: [[Košarkaški savez Hrvatske]] # 2016-05-07 03:38:34: [[Karlo I Robert, kralj Ugarske]] # 2016-05-08 08:21:31: [[Podveležje (regija)]] # 2016-05-08 22:42:02: [[Inicijator radikala]] # 2016-05-11 15:30:02: [[Č]] # 2016-05-12 12:44:05: [[Hai He]] # 2016-05-15 23:15:16: [[Interakcija čovjeka i računara]] # 2016-05-16 16:37:42: [[Leonida I]] # 2016-05-16 20:39:23: [[Glagolski pridjev]] # 2016-05-18 11:27:25: [[Thursday October Christian]] # 2016-05-19 08:03:17: [[Oksid]] # 2016-05-19 10:55:49: [[Milatovići]] # 2016-05-19 10:55:52: [[Komlinovići]] # 2016-05-20 03:52:14: [[Ivan Zapolja]] # 2016-05-20 08:33:00: [[Univerzitet u Tübingenu]] # 2016-05-22 10:55:14: [[Haribda]] # 2016-05-24 18:43:43: [[Stolačka sahat-kula]] # 2016-05-28 23:30:58: [[Zamka Magnusa Smitha]] # 2016-05-30 13:38:37: [[Arapsko more]] # 2016-06-01 16:27:12: [[Sogn og Fjordane]] # 2016-06-02 16:25:16: [[Zimbabveanski dolar]] # 2016-06-03 12:04:43: [[Epiphyllum]] # 2016-06-03 16:25:04: [[Đ]] # 2016-06-03 16:30:30: [[T]] # 2016-06-03 16:31:10: [[V]] # 2016-06-03 16:31:24: [[Z]] # 2016-06-07 07:33:25: [[Vest-Agder]] # 2016-06-07 14:37:15: [[Liga Bosne i Hercegovine u malom nogometu]] # 2016-06-08 12:41:20: [[Lokativ]] # 2016-06-08 19:21:42: [[Manaia]] jd0q6sds9mdp7dhhid2zu2twndlwm8p Razgovor s korisnikom:Edinwiki/Tech news 3 257199 3923288 3921916 2026-08-31T20:50:52Z MediaWiki message delivery 64602 /* Tech News: 2026-36 */ novi odlomak 3923288 wikitext text/x-wiki {{Korisnik:EdinBot/Arhivirati |min_tema_arhivirati = 3 |indeks = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Tech news/Arhive |maks_veličina_arhive = 300K |min_tema_ostaviti = 3 |maks_starost_teme = staro(15d) |arhiva = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Tech news/Arhiva %(godina)d }} == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/22|Tech news: 2013-22]] == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. ''Please inform other users about these changes.'' ;Recent software changes: ''(Not all changes will affect you.)'' * The [[m:mw:Extension:Translate|Translate extension]] and [[m:mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] were enabled on Wikimedia Commons on May 20. Commons users can now easily change languages, and translate pages with a friendly interface. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commit;h=3e901f819813f9c7f71d9030596d218ccb8b2d89] * The [[m:mw:Echo (Notifications)|Notifications]] feature, active on the English Wikipedia, now supports [[m:mw:Extension:Echo#Notification blacklist.2Fwhitelist|local blacklists and whitelists]]. It is possible to hide users (for example certain bots) from all notifications on the wiki. Also, e-mail notifications are now grouped. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/Echo.git;a=commit;h=c0b0d78e50f07bef96a2866de1041b8d4a4ef798] [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Server_Admin_Log&diff=71429&oldid=71418] * The first stable release of [[m:mw:MediaWiki 1.21|MediaWiki 1.21]] for sites outside Wikimedia was published on May 25. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069570.html] * The tool storing information about languages ([[m:mw:Extension:CLDR|CLDR]]) was updated to the [http://cldr.unicode.org/index/downloads/cldr-23-1 latest version] (23.1). [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/65351/] * Due to a [[bugzilla:48693|software issue]], users couldn't enable or disable [[m:mw:Gadgets|Gadgets]]. The issue is now fixed. ;Future software changes: * MediaWiki will stop supporting [[m:w:en:XHTML#XHTML_1.0|XHTML 1.0]] and [[m:w:en:HTML|HTML]] versions lower than version 5. [[m:w:en:HTML5|HTML5]] will now be the default language for pages created by the software. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commit;h=97caae596d5493ea2f3e4ba505204a7e278d0590] [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commit;h=b7bec085ce0af0807017c5292ba3114ccf11dfe5] * The software will check if all uploaded files are secure and match their [[m:w:en:Internet media type|type]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commitdiff;h=42333412833ab7f7515e193b83a909921c34887d;hp=7106407580616dc56bfe414e03839b1f50270a74] * The Wikimedia Commons [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikimedia.commons&hl=pl Android app] will come out of the [[m:w:en:Software release life cycle#Beta|beta phase]] on its next release. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/design/2013-May/000587.html] * Account creation by manual log-in will now be recorded in the [[Special:Log/newusers|account creation log]] ([[bugzilla:42434|bug 42434]]). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/CentralAuth.git;a=commitdiff;h=6298b4f365f60d2ccea2a463c458d5d385510028;hp=7372247ed95378825e9e979e7824715a7766ec4d] * Links to file description pages will again be accessible directly from within videos ([[bugzilla:43747|bug 43747]]). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/TimedMediaHandler.git;a=commit;h=687afa30f12b2825306dfe74569c5529d73d2e40] * The software behind recent changes patrolling was re-written; the change fixes issues related to patrolling new pages, among other things. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/41196/] * During a [[m:mw:Amsterdam Hackathon 2013|meeting]], developers [[m:mw:Architecture guidelines|agreed on rules]] about making big changes to the software. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069569.html] * There is now a category to list pages with invalid [[m:mw:Extension:Score|music code]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/63268/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Global message delivery|Global message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Tech/News/2013/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Unsubscribe]].'' <!-- EdwardsBot 0464 --> 20:45, 27 maj 2013‎ (CET) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/23|Tech news: 2013-23]] == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. ''Please inform other users about these changes.'' ;Recent software changes: ''(Not all changes will affect you.)'' * The latest version of MediaWiki ([[mw:MediaWiki 1.22/wmf5|1.22/wmf5]]) was added to non-Wikipedia wikis on May 29. It [[mw:MediaWiki 1.22/Roadmap|will be enabled]] on the English Wikipedia on June 3, and on all other Wikipedias on June 5. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=f396a742b067386ca5a4aeeeb384214c3b362825;hp=55dddd70da414bace5f49ff0a10b2846fb26e869] * The Tamil Wikipedia shared a [[m:w:ta:Module:Main page|Lua module]] they created to automate their Main Page. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-May/000263.html] * There is now a [http://tools.wmflabs.org/wikitest-rtl/w/ test wiki] to test new features in right-to-left languages. [https://blog.wikimedia.org/2013/05/30/test-features-in-a-right-to-left-language-environment/] * The [[:mw:Extension:Thanks|Thanks]] feature was added to the English Wikipedia; users can now thank others for individual edits. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=53f45ed9d0ac6998ab28768559e5b15fe221b806;hp=35b1d8d6ac1692c7b3578621026fa97ef806a4ce] * The [[:mw:Account creation user experience|new interface]] for account creation and log-in is now the default on 30 wikis, including the English Wikipedia, Commons, Meta, and Wikidata. The feature will be added to all wikis [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2013-May/126214.html after June 5]. Users can return to the old look by [//meta.wikimedia.org/wiki/Special:UserLogin?useNew=0 adding ?useNew=0] to the web address. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=520a3b4eeee6dec0cce14677751b81f6dba21262;hp=004f02b44b45333964cfe0c0d233b6906c034f71] * Videos are now [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069628.html played in pop-up windows] if their size on the page is smaller than 200 pixels (800 pixels on the English Wikipedia). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=b8c7c95b067319750531e19ab3388be6ac17e938;hp=3fc86406b2a73fe182105533d16ddd813800b85f] * Opening your talk page now marks notifications as read, for wikis using the [[:mw:Extension:Notifications|Notifications]] feature. ([[bugzilla:47912|bug 47912]]) [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/Echo.git;a=commitdiff;h=71f250e0c60b78ac66e90ffe5471ae3ea0251331;hp=2398851f18ba95614b202112b06124887c563d6c]. * All autoconfirmed users can now reset [[w:en:transcoding|transcoding]] of video files; previously only administrators could do this. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/57286/] * The [[m:w:Special:Nearby|Nearby]] feature allows people who use mobile devices to see Wikipedia articles about objects and places around them. [http://blog.wikimedia.org/2013/05/29/wikipedia-nearby-beta/] ;Future software changes: * The [[:mw:Extension:PostEdit|PostEdit]] feature is now part of MediaWiki, and will work on all wikis. ([[bugzilla:48276|bug 48726]]) [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/66137/] * The [[mw:Extension:Narayam|Narayam]] and [[mw:Extension:WebFonts|WebFonts]] extensions will be [[mw:Universal Language Selector/Deployment/Planning|replaced]] by the [[mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] extension. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/63113/] * MediaWiki will now be updated [[mw:Deployments/One week|every week]], starting on June 6. Thanks to this, bugs will be fixed and features will be added faster than they are now. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069128.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Global message delivery|Global message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> <!-- EdwardsBot 0472 --> 21:10, 3 juni 2013‎ (CET) == Support request with team editing experiment project == Dear tech ambassadors, instead of spamming the Village Pump of each Wikipedia about my tiny project proposal for researching team editing (see here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing]), I have decided to leave to your own discretion if the matter is relevant enough to inform a wider audience already. I would appreciate if you could appraise if the Wikipedia community you are more familiar with could have interest in testing group editing "on their own grounds" and with their own guidance. In a nutshell: it consists in editing pages as a group instead of as an individual. This social experiment might involve redefining some aspects of the workflow we are all used to, with the hope of creating a more friendly and collaborative environment since editing under a group umbrella creates less social exposure than traditional "individual editing". I send you this message also as a proof that the Inspire Campaign is already gearing up. As said I would appreciate of *you* just a comment on the talk page/endorsement of my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing project] noting your general perception about the idea. Nothing else. Your contribution helps to shape the future! (which I hope it will be very bright, with colors, and Wikipedia everywhere) Regards from [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:Micru User:Micru] on meta. <!-- Message sent by User:Micru@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=12060169 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Tech News: 2015-51]] == <section begin="technews-2015-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Translations]] are available. '''Changes this week''' *Meta will be able to use information from Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T117524] *<span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 December. It will be on all Wikipedias from 17 December. ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=08&month=12&year=2015 15 December at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is talking about the agenda for the [[mw:Wikimedia Developer Summit 2016|Wikimedia Developer Summit]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=02&month=12&year=2015 16 December at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/E121] '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A new [[mw:Extension:Gadgets|gadget]] manager will come next year. The new gadget system is called [[mw:Gadgets 2.0|Gadgets 2.0]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2015-W51"/> 18:41, 14 decembar 2015 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15116736 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Tech News: 2015-52]] == <section begin="technews-2015-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]], the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2016. * The writers of the technical newsletter are asking for your opinion. Did you get the information you wanted this year? Did we miss important technical news in 2015? What kind of information was too late? [[m:Talk:Tech/News|Please tell us]]! You can write in your language. Thank you! '''Recent changes''' * CompletionSuggester is a new suggestions algorithm for Search. It is available as a Beta feature since 17 December. ([[mw:Extension:CirrusSearch/CompletionSuggester|more information]]) * The Multimedia team is running an A/B test for the cross-wiki upload tool. They are testing four different interfaces. The test is running from 16-23 December. ([[mw:Multimedia/December 2015 cross-wiki upload A/B test|more information]]) '''Changes this week''' * There is no deployment of MediaWiki scheduled until 12 January 2016 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * Should administrators and other users with advanced tools need stronger passwords? You can discuss about it in a [[m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions|Request for Comments]]. * No meeting with the VisualEditor team on 22 and 29 December, and 5 January. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2015-W52"/> 19:29, 21 decembar 2015 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15166344 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Tech News: 2016-02]] == <section begin="technews-2016-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia no longer uses visitor statistics from [[w:en:ComScore|comScore]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/ComScore/Announcement] * You can make interactive graphs with the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]]. There is now a [[mw:Extension:Graph/Interactive Graph Tutorial|tutorial for how to do this]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-December/084416.html] '''Problems''' * Some pages do not turn in up in categories where they should be. This is because link tables are sometimes not populated. [https://phabricator.wikimedia.org/T117332] '''Changes this week''' * The [[mw:Extension:Nuke|Nuke extension]] will work with [[mw:Flow|Flow]]. This will make it easier to handle spam in Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T115695] * New file uploads will now be patrollable. [https://phabricator.wikimedia.org/T11501] * Internet Explorer 8 will no longer have [[w:en:JavaScript|JavaScript]] support. You will [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Basic|still be able to browse and edit Wikipedia]] if you use Internet Explorer 8, but will not be able to use some features. This can be solved by upgrading to a newer version or switching to a different browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T118303][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-November/001286.html] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=12&month=01&year=2016 12 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> URLs in the recent changes IRC feed will no longer be rewritten to unencrypted HTTP. This could be a breaking change for bots dependent on the IRC feed. [https://phabricator.wikimedia.org/T122933] * The edit tabs for the wikitext editor and the visual editor will be combined to one single edit tab. You will be able to choose which one you prefer. If you are not logged in, your choice will be saved as a cookie in your browser. You [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/December|can test the single edit tab]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T102398][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/December] * There is a beta feature that [[mw:Beta Features/Other projects sidebar|adds links to the subject on other Wikimedia projects]]. This works much like the links to for example Wikipedia articles in other languages. It will go out of beta testing and be enabled for everyone in January. Wikis that don't want this can decide to have it disabled. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-December/001305.html][https://phabricator.wikimedia.org/T103102] * The difference between "alerts" and "messages" notifications is unclear to some. The developers want feedback at [[phab:T123018|the Phabricator task]] or [[mw:Topic:Sw196pvf5vwt6pku|on MediaWiki.org]] so they can make this better. You can give feedback in your language if you can't write in English. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W02"/> 17:59, 11 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15213553 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Tech News: 2016-03]] == <section begin="technews-2016-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You will be able to find or mark bugs and suggestions in [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] that are specific for your language or wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T91286] * Notifications have been upgraded with more detailed and easier-to-access information. [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|See the documentation]]. Cross-wiki notifications will be available soon on the two test wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T123570] '''Changes this week''' * The visual editor uses the [[mw:Extension:TemplateData|TemplateData extension]] to make editing templates easier. You will now get a warning when you edit a TemplateData form and leave it without saving. [https://phabricator.wikimedia.org/T106382] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> MediaWiki will get a new authentication and authorization system called AuthManager. This is planned to happen in a month or two. Some bots will need to change how they log in. Two new and more stable authentication methods will be available now: Owner-only [[mw:Extension:OAuth|OAuth]] credentials and bot passwords. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-January/084501.html read more about the change]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121113] *<span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 January. It will be on all Wikipedias from 21 January ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=19&month=01&year=2016 19 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is governance model. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=20&month=01&year=2016 20 January at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W03"/> 18:55, 18 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15252579 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Tech News: 2016-04]] == <section begin="technews-2016-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now follow when pages are added or removed from a category on German Wikipedia. The plan is to add it to Wikimedia Commons and other Wikipedias this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T9148][https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:CategoryMembershipChanges] * Administrators can hide individual entries of a page with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:RevisionDelete|RevisionDelete]]. There is now a button to choose "all", "none" or "inverse" in Special:Log. The article history will get the same buttons soon. Wikis that have done this locally with JavaScript will be able to remove that code. [https://phabricator.wikimedia.org/T92230] '''Changes this week''' *You will be able to see the references when you preview a section you are editing. This will happen even if there is no <nowiki><references /></nowiki> tag in that section. [https://phabricator.wikimedia.org/T7984] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 January. It will be on all wikis from 28 January ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=26&month=01&year=2016 26 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * There is now an extension called [[mw:Extension:ArticlePlaceholder|ArticlePlaceholder]]. It can automatically generate content on Wikipedia with data from Wikidata if there is no Wikipedia article. It will have a tag to remind the reader it is not an article and ask the reader to create one. The developer is now looking for smaller Wikipedias that want to try the extension. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-January/008004.html] * The [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]] system will be upgraded. The plan is to do this on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=08&min=00&sec=0&day=03&month=02&year=2016 3 February at 08:00 (UTC)]. It will probably take 6 to 8 hours. OTRS will be down during the upgrade. [https://phabricator.wikimedia.org/T74109] * Users will soon be automatically congratulated when they reach some edit count milestones. [https://phabricator.wikimedia.org/T124003] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W04"/> 17:39, 25 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15269963 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Tech News: 2016-05]] == <section begin="technews-2016-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Sites with a <code>wikimedia.org</code> address were by mistake redirected to the [[wmf:Home|Wikimedia Foundation wiki]] on 26 January. This included Meta and Wikimedia Commons. The mistake was fixed after an hour. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160126-WikimediaDomainRedirection] * Some users had problems logging in and out around 22 January. Bots also had problems and edit previews did not work properly. This was because of problems related to the new component SessionManager. It was undone on 23 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160123-SessionManagerRolloutFailure][https://phabricator.wikimedia.org/T123451] * Because of new problems with SessionManager the latest version of MediaWiki was removed from the Wikimedia wikis again on 31 January. The new version this week will be without SessionManager. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084669.html] '''Changes this week''' * The page history will get a help link. This will go to [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|Help:Page history]] on Meta. Wikis can exchange it for a link to their local pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T124885] * Notifications will only show part of a page name if it is very long. You will also have another way to mark notifications as read. [https://phabricator.wikimedia.org/T123657][https://phabricator.wikimedia.org/T121935] * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] input methods are now available with the visual editor. This means many who write in non-Latin scripts can now use the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T51569] * The visual editor will now give you more tools to edit tables. You can move rows and columns in a table and copy parts of tables to make new ones. You can also copy and paste more than one cell at the same time. [https://phabricator.wikimedia.org/T88694][https://phabricator.wikimedia.org/T85791][https://phabricator.wikimedia.org/T123826] * The visual editor has a new warning message when you leave a page you are editing without saving. Non-English wikis might need to translate it. [https://phabricator.wikimedia.org/T121754][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:MessageGroupStats&language=&group=ext-visualeditor-0-all] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 February. It will be on all wikis from 4 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=02&month=02&year=2016 2 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:E138|expiring watch list entries]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=03&month=02&year=2016 3 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The <code>rest.wikimedia.org</code> domain will be shut down. This is planned to happen in March. You should use <code>/api/rest_v1/</code> at each individual project domain instead. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-January/084566.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W05"/> 22:01, 1 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15298047 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Tech News: 2016-06]] == <section begin="technews-2016-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] support is now available for 53 more computer languages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084695.html] * When you get a notification that an edit has been reverted, the notification now quotes part of the edit summary. [https://phabricator.wikimedia.org/T121808] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:RESTBase|RESTBase]] is now using <code>scrub_wikitext</code> instead of <code>scrubWikitext</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T114620] '''Changes this week''' * Wikidata will have a new data type called "math". It will be used for formulas. [https://phabricator.wikimedia.org/T124931][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-February/008140.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 February. It will be on all wikis from 11 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=09&month=02&year=2016 9 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T114662|per-language URLs for pages of multilingual wikis]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=10&month=02&year=2016 10 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Other sites will be able to tell when visitors come from links on Wikipedia and other Wikimedia sites. They used to be able to do this until we started using [[m:Special:MyLanguage/HTTPS|forced HTTPS]] in June 2015. This is planned to happen on 15 February. [https://phabricator.wikimedia.org/T87276][https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikimedia_referrer_policy] * Wikidata will have a new data type called "external-id". It will be used for references to external resources. It will be enabled on February 16. Some properties will be changed to the new data type. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-February/008140.html][https://phabricator.wikimedia.org/T125633][https://www.wikidata.org/wiki/User:Addshore/Identifiers] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W06"/> 19:58, 8 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15323422 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Tech News: 2016-07]] == <section begin="technews-2016-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now edit pages on the mobile site version without JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T125174] * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math extension]] to write chemistry formulas. [https://phabricator.wikimedia.org/T126272] '''Problems''' * A few editors might have been logged in as someone else because of a bug. For security reasons everyone was logged out on 9 February. If you have seen this bug, you [[mw:User talk:Tgr (WMF)/Session pollution|can report it]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-February/001345.html][https://phabricator.wikimedia.org/T126069] '''Changes this week''' * There is a beta feature that [[mw:Beta Features/Other projects sidebar|adds links to the subject on other Wikimedia projects]]. The plan was to have it leave beta testing and be enabled for everyone in January. It will happen on 16 February instead. Wikis that don't want this can decide to have it disabled. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-December/001305.html][https://phabricator.wikimedia.org/T103102] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki notifications]] will be available as a beta feature on Wikidata, MediaWiki, Commons, and all Hebrew and French wikis on 19 February. [https://phabricator.wikimedia.org/T124234] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 February. It will be on all wikis from 18 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=16&month=02&year=2016 16 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The search function on Wikimedia wikis will get a [[mw:Extension:CirrusSearch/CompletionSuggester|completion suggester]] that tries to find the right pages as the user is typing. It will also recognize some typos. This will probably happen in March. It is currently in beta. [https://phabricator.wikimedia.org/T126271] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W07"/> 18:16, 15 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15345667 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Tech News: 2016-08]] == <section begin="technews-2016-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] has been upgraded. [https://phabricator.wikimedia.org/T120013][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084841.html] '''Problems''' * There was no new MediaWiki version last week. Changes that were planned to happen last week will happen this week instead. This is because of a bug that made saving pages take longer time. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084816.html][https://phabricator.wikimedia.org/T126700] '''Changes this week''' * After February 23, you can use Wikidata for inter-language links on Wikiversity. [https://phabricator.wikimedia.org/T109675] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=23&month=02&year=2016 23 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T125865|Assign RFCs to ArchCom shepherds]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=24&month=02&year=2016 24 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W08"/> 19:22, 22 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15364297 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Tech News: 2016-09]] == <section begin="technews-2016-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Thanks to the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] and [[wikitech:Analytics/PageviewAPI|Pageview API]], we now have [[m:template:Graph:PageViews|<nowiki>{{Graph:PageViews}}</nowiki>]] templates that can show pageviews for any wiki page for any of the wikis. See [[m:Community Tech/Pageview stats tool#Graph extension|the examples]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Capiunto|Capiunto]] extension is installed on [https://test.wikipedia.org test wiki]. Capiunto provides flexible infobox functionality for [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] and generates HTML for infobox features such as headers and rows. It is designed for clean and modern infoboxes that are driven by data from Wikidata, easily usable across different language versions, and easily extensible. * The visual editor now follows the TemplateData <code>format</code> setting announced in November. When you edit or add a use of a template, the wikitext will be laid out in one of the two ways. [https://phabricator.wikimedia.org/T111674][https://phabricator.wikimedia.org/T104599] * The order of parameters and format defined in a template's TemplateData will be now respected. [https://phabricator.wikimedia.org/T104599][https://phabricator.wikimedia.org/T111674] '''Changes this week''' * On wikis where the visual editor is available in single edit tab mode, red links may open the visual editor instead of the wikitext editor, depending on user preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T55441] * Anonymous editor warning is now displayed as a warningbox for consistency in both the visual editor and the wikitext editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T127403] * [[mw:Parsoid|Parsoid]] has been updated to fit some HTML 5 specifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] '''Meetings''' * Resigning executive director Lila Tretikov is taking questions at [[m:Knowledge_Engine/FAQ|Knowledge Engine FAQ]] regarding the much talked about project. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2016-February/082470.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=01&month=03&year=2016 1 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W09"/> 21:12, 29 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15391422 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Tech News: 2016-10]] == <section begin="technews-2016-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Files on Wikimedia Commons can now be 2 GB big. The old limit was 1 GB. [https://phabricator.wikimedia.org/T76614] * Welcome notifications now have a different symbol. English Wikipedia already had this one. [https://phabricator.wikimedia.org/T49662] * The Wikimedia memory cache servers in the [[wikitech:Eqiad cluster|Eqiad cluster]] have now been upgraded to Debian 8 (Jessie). Some users might have had to log in again because of this. [https://phabricator.wikimedia.org/T123711] * It is now easier to categorize images uploaded to Wikimedia Commons in the Commons Android app. [https://phabricator.wikimedia.org/T126848] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Bare attributes in tags now parse according to the HTML5 specifications. <code><pages from= to= section=1></code> will parse as <code><pages from="to=" section="1"></code> instead of <code><pages from="" to="" section="1"></code> as it used to. Please use <code><pages from="" to="" section=1></code> or <code><pages section=1></code> instead. This is mostly likely to affect pages on Wikisource projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] has been a bit unstable lately. This should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-March/000098.html] * The PageView API shows wrong data between 23 February and 29 February for pages with special characters in their title. [https://phabricator.wikimedia.org/T128295] * The parsing change mentioned above caused a large number of pages to break, especially on Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] * You may see falsely formatted edit links on both mobile and desktop devices. Mobile devices can also show incorrect formatted table of contents. This should be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T124356] * Templates using TemplateData that were edited with the visual editor might have some problems in wikitext mode. This can be fixed by editing and saving the page by using the visual editor without making any changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T128337] '''Changes this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki notifications]] will be enabled as a beta feature on all wikis on 10 March. You will be able to get notifications when something happens on another Wikimedia wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T124234] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 March. It will be on all wikis from 10 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * Wikivoyages will get the [[mw:Extension:Kartographer|Kartographer extension]]. Kartographer will allow <code><mapframe></code> and <code><maplink></code> tags in an article to insert an interactive map and overlay it with different markers. You can add ideas and suggestions to the [[mw:Talk:Maps|Maps talk page]]. If you find any bugs, you can report them in [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=kartographer,maps&subscribers=yurik,maxsem Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T127136] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=08&month=03&year=2016 8 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The buttons in interfaces will be simplified. Instead of white, red, green and blue buttons, in future there will only be white, red and blue ones. [https://phabricator.wikimedia.org/T110555] * The Wikimedia technical operations team plans to do some server work on 22 March. This could cause some problems, for example make it possible to read but not edit the Wikimedia wikis for a short period of time. The date for this might change. [https://phabricator.wikimedia.org/T124671] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W10"/> 21:24, 7 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15402334 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Tech News: 2016-11]] == <section begin="technews-2016-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile web interface no longer suggests [[Mw:HiDPI display support|HiDPI thumbnails]]. This is to take up less bandwidth on slow or expensive connections. [https://phabricator.wikimedia.org/T119797] *The search engine on [http://www.wikipedia.org wikipedia.org] has been updated. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia.org_Portal_Improvements] '''Changes this week''' *Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, '''you will be able to read but not edit the wikis''' for a short period of time on both 22 March and 24 March. This could be postponed to April 18. You might lose edits if you try to save during this time. Because of a test, there will also be a couple of minutes where you can't edit the wikis on 15 March starting 07:00 UTC. You can [[m:Tech/Server switch 2016|read more about the server work]]. There will be more notifications and updates about this. * Administrators and other users with advanced permissions will need to have an 8-byte long passwords. This change takes place on 15 March. Users with too short passwords will be asked to change password the next time they log in. This was decided in [[m:Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions|a discussion on Meta]] and is because they can use tools that can hurt the wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-March/001374.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 March. It will be on all wikis from 17 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * The buttons in interfaces will be simplified. Instead of white, red, green and blue buttons, in future there will only be white, red and blue ones. [https://phabricator.wikimedia.org/T110555] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=15&month=03&year=2016 15 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are [[phab:T78639|backlog]] and [[phab:T66214|thumb API]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=16&month=03&year=2016 16 March at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W11"/> 19:37, 14 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15438638 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Tech News: 2016-12]] == <section begin="technews-2016-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. The Wikimedia Technology department planned to test it this week. This will take place the week of April 18 instead. You can [[m:Tech/Server switch 2016|read more about the server work]]. There will be more notifications and updates about this. * In Firefox, the visual editor would sometimes just jump down to the bottom of the page when you double-clicked on a table cell. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T128282] '''Changes this week''' * It will now be easier to list IP addresses that don't have to solve [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T103122] * You will now be able to mark Echo notifications as unread. [https://phabricator.wikimedia.org/T73564] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 March. It will be on all wikis from 23 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=03&year=2016 22 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> URLs in the recent changes IRC feed will no longer be rewritten to unencrypted HTTP. This could be a breaking change for bots dependent on the IRC feed. This will happen on May 2. [https://phabricator.wikimedia.org/T122933] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W12"/> 17:04, 21 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15460858 --> :Hi, a minor correction: The MediaWiki deployment dates are March 22–24, not 21–23. My apologies. /[[Posebno:Doprinos/81.234.92.187|81.234.92.187]] 09:15, 22 mart 2016 (CET) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Tech News: 2016-13]] == <section begin="technews-2016-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * MediaWiki [[mw:Manual:Semantic Web|now supports the semantic web standards of Microdata and RDFa 1.0]]. On Wikimedia projects, a configuration change must be requested in order to enable RDFa 1.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T130034] [https://phabricator.wikimedia.org/T130040] '''Problems''' * Adding references with Citoid was broken for approximately 6 hours on 24 March. This was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T130847] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 March. It will be on all wikis from 31 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * You will be able to remove the header and footer style from User language (babel) boxes. This will make it easier to use them with other userboxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T33309] '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with part of the Architecture committee, which will discuss [https://phabricator.wikimedia.org/E152#1558 a few topics]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=30&month=03&year=2016 30 March at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Architecture committee has sent a [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-March/085100.html summary of new and ongoing RFC discussions]. '''Future changes''' * Commons will soon have improved access to Wikidata's data. It will then be possible to access data about any concept on any page on Commons. Assistance with testing this on the beta cluster is appreciated. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Wikidata_support:_getting_arbitrary_access_done] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Wikibits.js will not be loaded by default anymore starting April 2016. Gadget and script authors should have already updated their code since the previous announcements, but there is another migration path available if needed. See [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-March/085113.html wikitech-l for details]. '''Corrections''' * Last week Tech News said the new MediaWiki version would come to wikis from 21 March to 23 March. The right dates were 22 March to 24 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W13"/> 21:43, 28 mart 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15480543 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Tech News: 2016-14]] == <section begin="technews-2016-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can filter [[m:Help:Special page#Logs|Special:Log]] in more detail. [https://phabricator.wikimedia.org/T20954] *Wikimedia wikis have a new way of counting visitors. [http://blog.wikimedia.org/2016/03/30/unique-devices-dataset/] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 5. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 6. It will be on all wikis from April 7 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W14"/> 00:13, 5 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15501448 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Tech News: 2016-15]] == <section begin="technews-2016-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor can generate wikicode with image options in your language. Examples of image options are "thumb" or "left". You can ask to change to options in your language in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T53852][https://phabricator.wikimedia.org/T116020] * Wiktionaries and Wikisources can now use the visual editor. It is an opt-in beta feature. It still needs development to work better with these projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T48580][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:VisualEditor/The_visual_editor_at_Wikisources_and_Wiktionaries] * [[m:Objective Revision Evaluation Service|ORES]] is using new models. Tools that use ORES' predictions can behave strangely. ORES also has a new [[w:en:Application programming interface|API]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-April/085258.html] * The visual editor now supports classical Greek characters. [https://phabricator.wikimedia.org/T130535] '''Problems''' * There was a bug when you used keyboard arrows in templates in the visual editor. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T128861] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 April. It will be on all wikis from 14 April ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * The wikipedia.org portal will get many small bug fixes and improvements. Most will be for the search box and suggested results that were added in March. [https://phabricator.wikimedia.org/T130755] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=04&year=2016 12 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the [[mw:Architecture committee|Architecture committee]]. The topics this week are [[phab:T130567|improving transclusion of templates for Parsoid]] and [[phab:T114445|balanced templates]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=13&month=04&year=2016 13 April at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, you will be able to read but not edit the wikis for a short period of time on both 19 April and 21 April. This will start at 14:00 UTC and last for 15 to 30 minutes. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2016] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W15"/> 22:44, 11 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15515435 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Tech News: 2016-16]] == <section begin="technews-2016-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can filter [[m:Help:Special page#Logs|Special:Log]] in more detail. You can filter different imports and new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T109267][https://phabricator.wikimedia.org/T16334] * You can use [[w:en:Telnet|Telnet]] to read Wikimedia wikis. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Telnet_gateway] * MediaWiki wikis can handle bigger file uploads. The new limit is 4 GB. [https://phabricator.wikimedia.org/T131895] '''Changes this week''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, you will be able to read but not edit the wikis for a short period of time on both 19 April and 21 April. This will start at 14:00 UTC and last for 15 to 30 minutes. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2016] * There is no new Mediawiki version this week. This is because of the data center test. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2016 April 19 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T91162|shadow namespaces]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=30&sec=0&day=20&month=04&year=2016 20 April at 21:30 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W16"/> 22:40, 18 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15522880 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Tech News: 2016-17]] == <section begin="technews-2016-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Translations]] are available. '''Problems''' *Wikimedia tested a new data center last week. This meant that the wikis could be read but not edited for 45 minutes on April 19 and for 20 minutes on April 21. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-April/001391.html] *When the data center was tested, new edits were not shown in the recent changes log for 20 minutes. They are in the logs now. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-April/001393.html read more about how to find the edits]. *Unread notifications were sometimes counted incorrectly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T129726] '''Changes this week''' * Wikimedia Commons will have better access to Wikidata. They can use data from any page on Wikidata on any page on Commons. This will happen on April 26. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Village_pump&diff=prev&oldid=192993817] * It will be easier to choose if you want to watch files you have uploaded with the upload wizard. [https://phabricator.wikimedia.org/T33313] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 26. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 27. It will be on all wikis from April 28 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=26&month=04&year=2016 April 26 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The "{{int:savearticle}}" button when you edit will be called "Publish" instead. This is to help new editors understand what it does. It already works like this on some wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T131132] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W17"/> 23:02, 25 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15555069 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Tech News: 2016-18]] == <section begin="technews-2016-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The visual editor now works when you use Internet Explorer 9. [https://phabricator.wikimedia.org/T133094] '''Problems''' *There was a security problem with the [[mw:Extension:MobileFrontend|MobileFrontend extension]]. It showed information that had been oversighted. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T133700] '''Changes this week''' * You can now see which notifications are available on a wiki on [[Special:DisplayNotificationsConfiguration]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132127] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 4. It will be on all wikis from May 5 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T130528|PSR-6 Cache interface in Mediawiki core]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=04&month=05&year=2016 May 4 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Pages could be added to new users' watchlists by default when they edit them. New users could also by default get email notifications when pages they watch are edited. This is [[m:Requests for comment/Enable by default some default options for new users|discussed on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T40796] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W18"/> 22:09, 2 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15574414 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Tech News: 2016-19]] == <section begin="technews-2016-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikiversities now have better access to Wikidata. They can use data from any page on Wikidata on any page on Wikiversity. This happened on May 3. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Development_plan&diff=326125500&oldid=318553405] * You can use [http://recommend.wmflabs.org/#Recommend Wikipedia GapFinder] to find missing articles between languages. [https://blog.wikimedia.org/2016/04/27/article-recommendation-system/] * Users are invited to try [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki Notifications]] on all wikis. This is the last test session before the release by default, scheduled for May 12th at 23:00 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T117669][https://phabricator.wikimedia.org/T130655] * You can use [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard shortcuts|keyboard shortcuts]] to open the visual editor (''meta''+V) or the wikitext editor (''meta''+E) (on certain wikis, even if you have chosen a favorite editor). [https://phabricator.wikimedia.org/T116406] * Uploading files bigger than 100 megabytes on Wikimedia Commons required to opt-in in your preferences. This is not necessary anymore. [https://phabricator.wikimedia.org/T131496] * The [[mw:Extension:UploadsLink|UploadsLink]] extension is now available on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T130018] * Deleting a translation unit page didn't remove the corresponding content from the translation page. This is now solved. [https://phabricator.wikimedia.org/T41415] * Translation suggestions based on Apertium are now available on Mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T133008] '''Problems''' * MediaWiki 1.27.0-wmf.23 has been rolled back from Wikimedia wikis, due to a performance issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T134553] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 10. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 11. It will be on all wikis from May 12 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=10&month=05&year=2016 May 10 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are [https://phabricator.wikimedia.org/T113034 Overhaul Interwiki map, unify with Sites and WikiMap]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=11&month=05&year=2016 May 11 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. * 2017 European hackathon will happen [[mw:Wikimedia Hackathon 2017|on May 19 - 21, in Vienna]] (Austria). '''Future changes''' * Today, in categories, a page titled "11" comes before "2". We plan to reorder that: "2" will come before "11". Please [[m:Talk:Community Tech/Numerical sorting in categories|tell the developers]] if the change will cause problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T8948] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W19"/> 01:22, 10 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15583892 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Tech News: 2016-20]] == <section begin="technews-2016-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some image thumbnails now load faster on mobile. They also take up less bandwidth. [https://phabricator.wikimedia.org/T122242] '''Problems''' *Last week's MediaWiki version was late on some wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085585.html] '''Changes this week''' * [[Special:Notifications]] will have "mark as read" buttons for each day. The non-JavaScript version will get it this week. A JavaScript version will come later. [https://phabricator.wikimedia.org/T134204] *Wikis can now locally decide what wikitext they want the signature button to produce. [https://phabricator.wikimedia.org/T26191] * A one-time welcome message for users will now be shown in the wikitext editor. This will include existing users. [https://phabricator.wikimedia.org/T133800] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 17. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 18. It will be on all wikis from May 19 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are "[[phab:E184|Requirements for change propagation]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=18&month=05&year=2016 May 18 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Using self-closing tags like <code><nowiki><div/></nowiki></code> and <code><nowiki><span/></nowiki></code> to mean <code><nowiki><div></div></nowiki></code> and <code><nowiki><span></span></nowiki></code> will not work in the future. Templates and pages that use these tags should be fixed. When [[phab:T134423|Phabricator ticket T134423]] is fixed these tags will parse as <code><nowiki><div></nowiki></code> and <code><nowiki><span></nowiki></code> instead. This is normal in HTML5. [https://phabricator.wikimedia.org/T134423] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W20"/> 18:01, 16 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15603218 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Tech News: 2016-21]] == <section begin="technews-2016-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You now see a [[MediaWiki:Restricted-displaytitle|warning message]] on pages that try to use <nowiki>{{</nowiki>[[:mw:DISPLAYTITLE|DISPLAYTITLE]]<nowiki>}}</nowiki> but it doesn't work because it doesn't match the page's actual title. [https://phabricator.wikimedia.org/T28546] '''Problems''' *Commons had problems with server lag. This meant that it took longer time for files to turn up in categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T135809] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 May. It will be on all wikis from 26 May ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=24&month=05&year=2016 May 24 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> All HTTP access to Wikimedia sites and APIs will stop working. Some bots still use HTTP. They will need to use HTTPS instead. This will happen on June 12. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085618.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W21"/> 20:40, 23 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15644507 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Tech News: 2016-22]] == <section begin="technews-2016-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There is now a standard way to get the target of a redirect page from a Lua module. [https://phabricator.wikimedia.org/T68974] '''Problems''' *A new way to handle rollback was introduced. It broke some tools and scripts and was reverted. This will be re-planned after review. [https://phabricator.wikimedia.org/T88044][https://phabricator.wikimedia.org/T136375] *[[m:Special:MyLanguage/CentralNotice|CentralNotice]] didn't work in some older browsers. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T136387] '''Changes this week''' * When you edit a file or category page with the visual editor the rest of the page will be shown in its normal place. [https://phabricator.wikimedia.org/T58289] *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|Translate extension]] will get an edit summary field. [https://phabricator.wikimedia.org/T48924] *A change to the <code><charinsert></code> feature could break some user scripts. Contact [[mw:User_talk:Bawolff|Bawolff]] if the "click to insert special characters" links in the edit window break on your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T11424][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-May/001417.html] * [[w:en:Elasticsearch|Elasticsearch]] will be upgraded on Wikimedia wikis this week. This should not affect you, but if you have problems with the search function this is probably the reason. [https://phabricator.wikimedia.org/T133124] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 June. It will be on all wikis from 2 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=31&month=05&year=2016 31 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W22"/> 18:18, 30 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15661119 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Tech News: 2016-23]] == <section begin="technews-2016-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:MathML|MathML]]/[[w:en:Scalable Vector Graphics|SVG]] is now the default <code><nowiki><math></nowiki></code> rendering mode on Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T131177][http://mathml-association.org/announcement/2016/05/31/wikipedia.html] '''Changes this week''' *The history page can tell you if a page on your watchlist was updated since you last visited it. This now works the same way in [[mw:Skin:Vector|Vector]] as in other [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. The change broke local designs on some wikis. This will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T134515] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 June. It will be on all wikis from 9 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W23"/> 22:51, 6 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15679814 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Tech News: 2016-24]] == <section begin="technews-2016-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia wikis now use [[mw:Manual:SessionManager and AuthManager|AuthManager]]. If you have new problems related to logging in or being logged in, [[mw:User talk:Tgr (WMF)|report them]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-June/001426.html] * Visiting [[Special:Notifications]] doesn't automatically mark notifications as read anymore. You can go between read, unread or all notifications on [[Special:Notifications]]. Notifications on [[Special:Notifications]] are grouped by day. You can mark every daily group as read individually. Notifications are displayed by groups of 50 on [[Special:Notifications]] and you can find former notifications by using navigation arrows. [https://phabricator.wikimedia.org/T97057][https://phabricator.wikimedia.org/T129176][https://phabricator.wikimedia.org/T132738][https://phabricator.wikimedia.org/T129363] '''Changes this week''' *You can filter user contributions to hide minor edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T16086] *It will be easier to edit galleries with the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T45037] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 June. It will be on all wikis from 16 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W24"/> 20:41, 13 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15693400 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Tech News: 2016-25]] == <section begin="technews-2016-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="bs" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Translations]] are available. '''Nedavne promjene''' * Notifications were not always marked as read when you followed a link from an email notification. This will now happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T137488] '''Promjene ove sedmice''' *The list of other languages an article is available in will be shorter on small Wikipedias and non-Wikipedia projects. This is to make it easier to find the most relevant languages for each user. You will still be able to see the other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T136677][https://www.mediawiki.org/wiki/Universal_Language_Selector/Design/Interlanguage_links] *Alerts (the red badge) will not be automatically marked as read when you open the Notifications popup. [https://phabricator.wikimedia.org/T132525] *When you get several thanks you can see them as one notification. This is instead of one notification for each thanks. [https://phabricator.wikimedia.org/T120152] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 June. It will be on all wikis from 23 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T137946|develop Markdown support strategy for MediaWiki]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=22&month=06&year=2016 22 June at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W25"/> 21:14, 20 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15707329 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Tech News: 2016-26]] == <section begin="technews-2016-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Extension:ORES|ORES service]] has now moved to [https://ores.wikimedia.org a new location]. This should make it easier to use ORES. The [[mw:ORES review tool|ORES review service]] is now available as a beta feature on Wikidata and Persian Wikipedia. ORES is an artificial intelligence system for Wikimedia wikis to help editors. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wiki-research-l/2016-June/005220.html] * The order of wikis in collapsed cross-wiki notifications was different than when the list was expanded. This is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T138115] *A new category for tracking pages with math errors was added: [[:{{ns:category}}:{{MediaWiki:math-tracking-category-error}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49037] '''Problems''' *The [[m:Etherpad|Wikimedia Etherpad]] crashed on June 23. Some edits done that day have been lost. They can be found at [https://etherpad-restore.wikimedia.org etherpad-restore.wikimedia.org] for another few days. [https://phabricator.wikimedia.org/T138516][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160623-etherpad] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 June. It will be on all wikis from 30 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * The way to mark notifications as read or unread will be changed to be more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T126214] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=28&month=06&year=2016 28 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The Collaboration team at the Wikimedia Foundation will look at developing better tools for edit review. This is because research suggests we scare away newcomers who want to help. [https://www.mediawiki.org/wiki/Edit_Review_Improvements] *An e-mail from the Editing Department explains the technical work that is planned and being researched for the future. Items include better wikitext and visual editing, prompts for edits, language improvements, annotations, and meta-data separation. [https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Roadmap/Update_2016-06-23] * The sorting of Notifications into the two fly-out menus is going to change on July 5 to 7. Bundled notifications should be easier to explore and mark as read individually. [https://phabricator.wikimedia.org/T123018][https://phabricator.wikimedia.org/T114356][https://phabricator.wikimedia.org/T120153] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> From 29 June git.wikimedia.org (running Gitblit) will redirect all requests to Phabricator. The vast majority of requests should be correctly redirected. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-June/000215.html] * Catalan and Polish Wikipedias will have Wikidata descriptions added to articles in the mobile view by default. This is currently a beta option for the mobile versions. This might come to other wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T135429] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W26"/> 17:42, 27 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15725931 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Tech News: 2016-27]] == <section begin="technews-2016-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A daily email summary of notifications could be sent even when there were no notifications from the wiki. Now no email will be sent if there is no activity. [https://phabricator.wikimedia.org/T137012] '''Changes this week''' * The "{{int:citoid-citefromidtool-title}}" button in the visual editor's toolbar will move into the "{{int:visualeditor-toolbar-insert}}" menu except for Wikipedias, Wikibookses and Wikiversities. This is to make it less prominent on wikis that don't use it as much. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/296573/] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 July. It will be on all wikis from 7 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' *You can take part in the next office hour for Wikidata on IRC on July 8 at 16:00 (UTC). See [[m:IRC office hours|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W27"/> 21:45, 4 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_delivery&oldid=15742782 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Tech News: 2016-28]] == <section begin="technews-2016-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new image scaler fixed a number of bugs for showing SVG files. Some new problems turned up. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-July/085984.html][https://phabricator.wikimedia.org/T112421][https://phabricator.wikimedia.org/T139543] * Notifications are grouped by types. They are now counted by number of notifications and not by unread groups. That change may increase the number of notifications displayed. The earlier way of counting was often incorrect. Unread notifications will also be displayed first. [https://phabricator.wikimedia.org/T114356][https://phabricator.wikimedia.org/T139323][https://phabricator.wikimedia.org/T139521] * [[Special:Notifications]] now has a maximum width for the notifications list on desktop computers. This allows long titles and descriptions to be cut properly. Notifications are now also better parsed. [https://phabricator.wikimedia.org/T137425][https://phabricator.wikimedia.org/T138433][https://phabricator.wikimedia.org/T139602] '''Problems''' * On 5 July Wikimedia Commons had problems and could not be edited for 20 minutes. For a short while after that the recent changes log and some gadgets were not working properly. It affected administrative actions on other projects too. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160705-commons-replication] * Users who have multiple unread notifications can mark them as read by visiting [[Special:Notifications]] page on their wiki. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 July. It will be on all wikis from 14 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=07&year=2016 12 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W28"/> 17:14, 11 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15754461 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Tech News: 2016-29]] == <section begin="technews-2016-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Due to the rollback, [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications_types|new sorting]] of Notifications on the Fly-Out Menus has been deployed with a delay. [https://phabricator.wikimedia.org/T123018] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Due to the rollback, the daily [[wikitech:SWAT deploys|special patch deployment process]] has been changed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000232.html] * In notifications, "Messages" are now called "{{int:echo-notification-notice-text-only}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T139682] '''Problems''' * On July 12 all wikis were rolled back to MediaWiki 1.28.0-wmf.8 due to a problem in the log-in system. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000229.html][https://phabricator.wikimedia.org/T119736] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 July. It will be on all wikis from 21 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * [[Special:Log]] now has a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Log|help link]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T140013] * The [[mw:Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] can be tested [http://simple.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures on the beta cluster]. From 22 July, it will be available as a beta feature at: {{int:Project-localized-name-dewiki}}, {{int:Project-localized-name-arwiki}}, {{int:Project-localized-name-hewiki}}. [https://phabricator.wikimedia.org/T140232][https://phabricator.wikimedia.org/T140551][https://phabricator.wikimedia.org/T140545] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=19&month=07&year=2016 19 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "Devise plan for a cross-wiki watchlist back-end". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=20&month=07&year=2016 20 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T126641] '''Future changes''' * User scripts and bots can no longer use http:// to edit wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T105794][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085618.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[:mw:Gerrit|Gerrit]] is going to be updated. Developers are invited to test it. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000236.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W29"/> 22:18, 18 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox&oldid=15776464 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Tech News: 2016-30]] == <section begin="technews-2016-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Maps|Interactive maps]] have been enabled for Meta wiki and the Catalan, Hebrew, and Macedonian Wikipedias. Learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|how to add interactive maps]] to wiki pages. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Last week's rollback is now documented. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160712-EchoCentralAuth/Retrospective] '''Problems''' * Sometimes, the visual editor required saving twice. That problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T140574] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 July. It will be on all wikis from 28 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * It is now possible to mark all Notifications as read on [[Special:Notifications]], by clicking on the cog icon. [https://phabricator.wikimedia.org/T115528] * Wikipedia search will now detect the language of your search if 2 or fewer results are found. It will then show results from the matching language Wikipedia, if any relevant article exists. It will start to roll out in 5 languages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-July/086096.html] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=26&month=07&year=2016 26 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "an extension that implements an authenticated key-value store". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=27&month=07&year=2016 27 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/E237] '''Future changes''' * The current icon for Notifications "{{int:Echo-notification-notice-text-only}}" (in English "Notices") will be changed from a bubble-speech icon to a tray icon for consistency. [https://phabricator.wikimedia.org/T140900] * [[Special:Notifications]] page code will be changed to be more Mobile friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T140687] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W30"/> 21:54, 25 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15785767 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Tech News: 2016-31]] == <section begin="technews-2016-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A prototype for [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|structured data]] on Commons is available now. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Structured_data#It.27s_alive.21] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] beta feature can now be tested on mediawiki.org, German Wikipedia, Arabic Wikipedia and Hebrew Wikipedia. '''Problems''' * Renamed users on some wikis were not connected to their account on other wikis between 20 July and 21 July. This has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160721-LocalRenameUserJob] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 August. It will be on all wikis from 4 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=02&month=08&year=2016 2 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * The next [[mw:CREDIT showcase|CREDIT showcase]] will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=00&sec=0&day=03&month=08&year=2016 3 August at 18:00 (UTC)]. This is to present and comment on new gadgets, small projects and works in progress. See [[mw:CREDIT showcase#Details|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T128351|notifications in core]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=03&month=08&year=2016 3 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W31"/> 23:48, 1 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15809313 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Tech News: 2016-32]] == <section begin="technews-2016-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In notifications, the icon for {{int:echo-notification-notice-text-only}} has been changed from a speech-bubble icon ([[File:Echo chat icon.svg|17px|link=]]) to a tray icon ([[File:OOjs UI icon tray.svg|18px|link=]]) for consistency. The {{int:echo-notification-alert-text-only}} icon has been redesigned too. The colors have been changed for accessibility. [https://phabricator.wikimedia.org/T140900] '''Problems''' *If you use the [[mw:Extension:WikEd|wikEd gadget]], changes you made were not kept when you switched from the wikitext editor to the visual editor while you were editing. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T135747] '''Changes this week''' * Wikimedia search will now ignore question marks at the end of the sentences or words you use when you search. Until now the question mark was just a [[w:Wildcard character|wildcard]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T133711] * On Commons, [[mw:Extension:UploadWizard|UploadWizard]] will now be available on mobile, rather than just the old upload form. This should reduce the workload for the community in reviewing images. [https://phabricator.wikimedia.org/T97169] *When you edit with the visual editor a puzzle symbol tells you there is an invisible template in the article. It will now mention the name of the template. [https://phabricator.wikimedia.org/T141861] *The button to read something in another language will move for mobile users. This will happen on 9 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T129505] *When someone mentions you and links to your user page you get a notification. You will now get a notification when you mention yourself this way. [https://phabricator.wikimedia.org/T138080] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 August. It will be on all wikis from 11 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * A message on Notifications panel will invite users to try [[Special:Notifications]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/T141414] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=09&month=08&year=2016 August 9 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W32"/> 17:41, 8 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15828694 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Tech News: 2016-33]] == <section begin="technews-2016-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week Tech News announced you will get a notification when you mention yourself the same way as if someone else had mentioned you. This caused some problems and will happen later instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T138080] * Creating and editing links to sections on other pages on the wiki now works again in the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T112898] * For some users, cross-wiki notifications haven't been working properly. The count has been wrong when only cross-wiki notifications were present. The cross-wiki bundle has been showing only the names of wikis and not the actual notifications. This will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T140836][https://phabricator.wikimedia.org/T140327] '''Changes this week''' * The login session when you choose "Keep me logged in" will [[mw:Special:MyLanguage/"Keep me logged in" extended to one year|now last a year]]. Previously it was 30 days. This will happen on August 16. [https://phabricator.wikimedia.org/T68699] * Some [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] will have to be updated during the week. This is because a bug will be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T29987] *In [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/Compact Language Links|compact language links]], two new kinds of languages will be shown in the shorter language list: Languages that are used in the article's text, and languages where the article has a badge like "featured article" or "good article". [https://phabricator.wikimedia.org/T70071][https://phabricator.wikimedia.org/T70077] *The visual editor will be available by default for logged-out editors on Wikipedias that use the Arabic script. It is already default for logged-in editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T142587] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 16. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 17. It will be on all wikis from August 18 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=16&month=08&year=2016 August 16 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Starting the week of August 22 there will be three software deployment windows. They will be at 13:00, 18:00, and 23:00 UTC. This is to have more times when software of the wikis can be updated and make it easier for developers in different parts of the world. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-August/000266.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W33"/> 21:37, 15 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15842212 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Tech News: 2016-34]] == <section begin="technews-2016-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The [[mw:Special:MyLanguage/ORES review tool|ORES review tool]] is now available on Special:Contributions as a beta feature. It can make it easier to find contributions that are probably damaging the wikis. The ORES review tool is available on Wikidata and Persian, Polish, Portuguese, Dutch, Turkish and Russian Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T132371] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The <code>norm</code> and <code>ccnorm</code> functions have been updated to make it easier to write abuse filters. This also affects the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TitleBlacklist|TitleBlacklist]] extension. You don't have to transform "I" and "L" to "1", "O" to "0" and "S" to "5" anymore. [https://phabricator.wikimedia.org/T29987#2557227] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The old pageview data in the "pagecounts-raw" and "pagecounts-all-sites" files is no longer being updated. You can find the [https://dumps.wikimedia.org/other/pageviews/ new pageview data here]. This happened on August 5. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2016-August/005339.html] '''Problems''' *Some big image files could not be thumbnailed. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T111815] * When you moved a page over a redirect it would delete the redirect without saving it in the logs. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T106119] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 August. It will be on all wikis from 25 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=23&month=08&year=2016 23 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Sometimes when you mention another user they don't get a notification. You will be able to get a notification when you successfully sent out a mention to someone or be told if they did not get a notification. This will be opt-in. You can test this on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Main_Page test wiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T139623][https://phabricator.wikimedia.org/T135717] * How you add text after an edit conflict might work in a different way in the future. You can test [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Edit_Conflicts#Prototype_ready_for_testing the prototype]. [https://phabricator.wikimedia.org/T139601] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W34"/> 23:18, 22 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15853364 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Tech News: 2016-35]] == <section begin="technews-2016-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia mobile sites now [[mw:Reading/Web/Projects/Performance/Lazy loading images|don't load images]] if the user doesn't see them. This is to save mobile data and make the pages load faster. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/mobile-l/2016-August/010335.html] * When you edit a table with the visual editor, pressing <code>Tab</code> in the last cell of a row will take you to the first cell in the next row. Pressing <code>Shift</code> and <code>Tab</code> in the first cell of a row will take you to the last cell in the previous row. [https://phabricator.wikimedia.org/T119546] '''Changes this week''' * The name of the "<bdi>{{int:Savearticle}}</bdi>" button will change. The button will say [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishpage "<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>"] when you create a new page. It will say [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishchanges "<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>"] when you change an existing page. [https://phabricator.wikimedia.org/T131132][https://phabricator.wikimedia.org/T139033] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 August. It will be on all wikis from 1 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=30&month=08&year=2016 30 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T589|RfC: image and oldimage tables]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=31&month=08&year=2016 31 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W35"/> 17:59, 29 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15867259 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Tech News: 2016-36]] == <section begin="technews-2016-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Word-level diffs now work in longer paragraphs. [https://phabricator.wikimedia.org/T128697] * Interactive maps now have a frame by default. This is to make them look like other multimedia objects. This affects all Wikivoyages, the Catalan, Hebrew, Macedonian Wikipedias and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T128913] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> When you preview the [[MediaWiki:Captcha-ip-whitelist]] page it will show a validation output of the listed [[:w:en:IP address|IP addresses]] instead of the list of addresses only. This can help you to identify if your whitelist rules will work or not. [https://phabricator.wikimedia.org/T129757] '''Changes this week''' *You will be able to use <code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|<maplink>]]</code> on all Wikipedias. It creates a link to a full screen map. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-August/086391.html][https://phabricator.wikimedia.org/T144062] *Sometimes when you mention another user they don't get a notification. You will be able to get a notification when you successfully send out a mention to someone or be told if they did not get a notification. This will be opt-in. [https://phabricator.wikimedia.org/T144181][https://phabricator.wikimedia.org/T143101] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 September. It will be on all wikis from 8 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=09&year=2016 6 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CheckUser|CheckUser extension]] could work differently in the future. There is a [[mw:Requests for comment/CheckUser requirements|Request for Comments]] to figure out how. [https://phabricator.wikimedia.org/T139810] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W36"/> 19:12, 5 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15881619 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Tech News: 2016-37]] == <section begin="technews-2016-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia Commons app for Android can now show nearby places that need photos. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086429.html] *<code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|<nowiki><maplink></nowiki>]]</code> and <code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<mapframe> usage|<nowiki><mapframe></nowiki>]]</code> can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#GeoShapes external data|use geodata]] from [[:w:en:Open Street Map|Open Street Map]] if Open Street Map has defined a region and given it an ID in Wikidata. You can use this to draw on the map and add information. [https://phabricator.wikimedia.org/T134086][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001469.html] '''Changes this week''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be available as a beta feature on all wikis from 13 September. This will make it easier to navigate between diffs in the page history. [https://phabricator.wikimedia.org/T143421] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A new user right will allow most users to change the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001468.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001470.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 September. It will be on all wikis from 15 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=13&month=09&year=2016 13 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * When you search on the Wikimedia wikis in the future you could see results from sister projects in your language. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001466.html read more and discuss how this could work]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W37"/> 20:04, 12 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15900005 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Tech News: 2016-38]] == <section begin="technews-2016-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week's MediaWiki update was rolled back because of bugs. Creating new accounts did not work between [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=12&min=50&sec=0&day=16&month=09&year=2016 15 September 19:10 UTC] and [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=12&min=50&sec=0&day=16&month=09&year=2016 16 September 12:50 UTC]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086536.html][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160915-MediaWiki] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|new version]] of MediaWiki will hopefully be on test wikis and MediaWiki.org from 20 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 September. It will be on all wikis from 22 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). This is the version that was meant to go out last week. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=20&month=09&year=2016 20 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T107595|multi-content revisions]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=21&month=09&year=2016 21 September at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will start working on adding support for Wiktionary. The Wikidata development team is now taking one last look at [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary/Development/Proposals/2015-05|the development plan]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-September/009541.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W38"/> 00:08, 20 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15921906 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Tech News: 2016-39]] == <section begin="technews-2016-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If your wiki wants [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]] you can request it after a community decision. See [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories/How to request|how to request it]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001477.html] * When you edit text and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Mentions|mention]] a new username they are notified if you add your signature. Before this only happened under certain conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T138938] * Users are notified if they are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Mentions|mentioned]] in a section where you add your own signature even if you edit more than one section. Before, users were not notified if you edited more than one section in one edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T141863] '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|MediaWiki version]] that was supposed to come to the wikis two weeks ago was put on hold again because of new problems. The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.20|MediaWiki version]] after it is now on all wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086564.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086576.html] '''Changes this week''' * There will be no new MediaWiki version this week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086563.html] '''Meetings''' * You can join the next office hour with the Wikidata team. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=27&month=09&year=2016 September 27 at 16:00 (UTC)]. See [[d:Wikidata:Events#IRC office hours|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Abandoned tools on [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] could be taken over by other developers. There is a new [[m:Requests for comment/Abandoned Labs tools|discussion on Meta]] about this. It will be discussed until 12 October and then voted on. [https://phabricator.wikimedia.org/T87730] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W39"/> 20:07, 26 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15934983 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Tech News: 2016-40]] == <section begin="technews-2016-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Translations]] are available. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 October. It will be on all wikis from 6 October ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=04&month=10&year=2016 4 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] will be replaced. Instead the HTML 5 parsing algorithm will be used to clean up bad HTML in wikitext. This [[mw:Parsing/Replacing Tidy|would cause problems]] on a number of wikis. They need to be fixed first. [https://phabricator.wikimedia.org/T89331] * <code><nowiki><slippymap></nowiki></code> will not work on Wikivoyage after 24 October. You should use <code><nowiki><mapframe></nowiki></code> instead. If you need help to fix this before 24 October you should [[mw:Talk:Maps|ask for it]] as soon as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T136768] * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W40"/> 23:30, 3 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15955794 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Tech News: 2016-41]] == <section begin="technews-2016-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can show [[Special:RecentChanges]] on a page by using <code><nowiki>{{Special:RecentChanges}}</nowiki></code>. You can now use tag filters by using <code><nowiki>{{Special:RecentChanges/tagfilter=tagname}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T142878] * The notification badge is coloured if you have notifications. When you check the notification the badge will now turn grey on all wikis instead of just the local one. [https://phabricator.wikimedia.org/T134855] * Colours used in the Wikimedia wikis' main interface changed slightly. This is to make them [http://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/visual-audio-contrast-contrast.html easier to see] for readers and editors with reduced eyesight. [https://phabricator.wikimedia.org/T109915] '''Changes this week''' * Hidden HTML comments will be more visible when you edit with the visual editor. <code><nowiki><!-- You write hidden HTML comments like this. --></nowiki></code> [https://phabricator.wikimedia.org/T147089] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 October. It will be on all wikis from 13 October ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2016 11 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week is [[phab:T139300|CREDITS files]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=12&month=10&year=2016 12 October at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Language converter syntax will soon no longer work inside external links. Wikitext like <code><nowiki>http://-{zh-cn:foo.com; zh-hk:bar.com; zh-tw:baz.com}-</nowiki></code> must be replaced. You will have to write <code><nowiki>-{zh-cn: http://foo.com ; zh-hk: http://bar.com ; zh-tw:http://baz.com }-</nowiki></code> instead. This only affects languages with Language Converter enabled. Examples of such languages are Chinese and Serbian. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons_talk%3AWikiProject_Templates&type=revision&diff=208221135&oldid=168939481] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W41"/> 22:29, 10 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15976026 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Tech News: 2016-42]] == <section begin="technews-2016-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter|new newsletter]] from the [[mw:Collaboration|Collaboration team]] at the Wikimedia Foundation. It will have more details about for example Flow and notifications. You can [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/October 2016|read the first issue]]. '''Problems''' * Some users got a warning about Wikipedia's [[w:en:Public key certificate#Certificates and website security|security certificate]] last week. This was because of a problem [[w:en:GlobalSign|GlobalSign]] had. This has now been fixed. Only a small number of users got the warning. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20161013-GlobalSign] * Editors couldn't edit semi-protected pages in the [[mw:Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android. This has now been fixed in the beta version. [https://phabricator.wikimedia.org/T132834] '''Changes this week''' * There will be no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Deployments&oldid=898289] '''Future changes''' * The [[mw:Editing|Editing Department]] are working on a new wikitext editor. It will have tools that are in the visual editor but not in the wikitext editor today. You can [[mw:2017 wikitext editor|read more about this]]. This is an early plan and things can change. The old wikitext editor will still exist. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W42"/> 18:42, 17 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15986496 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Tech News: 2016-43]] == <section begin="technews-2016-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Translations]] are available. '''Problems''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] had a problem and caught too many edits. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T148673] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from October 25. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from October 26. It will be on all wikis from October 27 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * The "Search" text in the search box will show the name of the project. For example, on Wikipedia it will say "Search Wikipedia". [https://phabricator.wikimedia.org/T144640] * About a dozen wikis now have [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]]. If your wiki wants numerical sorting in categories you can [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Numerical sorting in categories/How to request|ask for it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T146675] * Some wikis that want [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]] can also ask to use [[w:en:Unicode collation algorithm|UCA]] to sort categories. The biggest difference is that characters with [[w:en:Diacritic|diacritics]] will be sorted together. For example, for most languages Ä will be sorted with A instead of at the end of the alphabet. This is not true for languages that have Ä as a character in their alphabet. Wikis that already use UCA are [[m:Collation|listed on Meta]]. Languages that can use UCA [[mw:Manual:$wgCategoryCollation#Language-specific collations|are listed on MediaWiki.org]]. You [https://ssl.icu-project.org/icu-bin/collation.html can test it]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W43"/> 19:39, 24 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16009260 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Tech News: 2016-44]] == <section begin="technews-2016-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Now you can include Commons video films with [[c:Commons:Video#Subtitles and closed captioning|subtitles]] in your wiki language. Before you could see translated videos on file page at Commons only. [https://phabricator.wikimedia.org/T122737] * Search now has [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|an updated preference tab]] to configure the search completion suggester. [https://phabricator.wikimedia.org/T148010] * The visual editor is now available on all wikis using only one language script. [https://phabricator.wikimedia.org/T142589] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 1<sup>st</sup>. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 2<sup>nd</sup>. It will be on all wikis from November 3<sup>rd</sup> ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * Now you can use autocomplete for page names in "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" field when editing templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T148324] * [[Special:NewPages|Special:NewPages]] can now be filtered by page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T12817] '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> New MediaWiki deployments will be now based on MediaWiki 1.29. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-October/086859.html] '''Miscellaneous''' * The Wikimedia Foundation's [[mw:Technical Collaboration Guideline|Technical Collaboration Guideline]] is available for community review. [[mw:Talk:Technical Collaboration Guideline|Any feedback welcome]], in any language. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W44"/> 17:18, 31 oktobar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16023741 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Tech News: 2016-45]] == <section begin="technews-2016-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://blog.wikimedia.org/2016/11/02/victoria-coleman-chief-technology-officer/ Victoria Coleman] is the new [[w:en:Chief technology officer|Chief technology officer]] for the Wikimedia Foundation. [https://blog.wikimedia.org/2016/11/02/victoria-coleman-chief-technology-officer/] * First release candidate for MediaWiki 1.28 is now available. [https://phabricator.wikimedia.org/diffusion/MW/browse/REL1_28/RELEASE-NOTES-1.28] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <span dir="ltr"><code>.gitreview</code></span> for MediaWiki branches and extensions switched from targeting a specific branch to using <code>track=1</code>. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-October/086900.html] * Section numbers in Table of Contents boxes will use grey to improve readability. [https://phabricator.wikimedia.org/T125317] '''Changes this week''' * The [[m:Special:MyLanguage/2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] begins on 7 November. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 8th. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 9th. It will be on all wikis from November 10th ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * [[Special:ActiveUsers|Special:ActiveUsers]] will allow users groups selection. [https://phabricator.wikimedia.org/T116354] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=00&day=08&month=11&year=2016 8 November 2016 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are Image Thumbnail API and allow SVG files uploaded on MediaWiki to have XHTML namespaces. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=09&month=11&year=2016 9 November at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be enabled by default on all beta wikis, on testwiki, testwiki2, mediawikiwiki and de.wikipedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T148646][https://phabricator.wikimedia.org/T149724][https://phabricator.wikimedia.org/T149725] * Upcoming holidays will impact deployments. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-November/000331.html The schedule has been published]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W45"/> 00:01, 8 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16043353 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Tech News: 2016-46]] == <section begin="technews-2016-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' *When you edit with the visual editor you can use <code>meta</code> + <code>shift</code> + <code>k</code> to add a reference. The meta key is often the control key or command key. [https://phabricator.wikimedia.org/T99299] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 15. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 16. It will be on all wikis from November 17 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). *In [[Special:Preferences]] you can choose which language menus and buttons will be in. If there is no translation for that language, MediaWiki has a list of [[mw:Fallback languages|fallback languages]]. A fallback language is a language many will understand better than English. MediaWiki will now use English when there is no Ukrainian translation. [https://phabricator.wikimedia.org/T39314] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=15&month=11&year=2016 15 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Help:Magic links|Magic links]] might not work in the future. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-November/001500.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W46"/> 20:17, 14 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16056918 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Tech News: 2016-47]] == <section begin="technews-2016-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators, bureaucrats, oversighters and checkusers can now use [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]]. This makes their Wikimedia accounts more secure. This can be turned on in [[Special:Preferences]]. There are discussions on how to best turn it on for everyone. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Two-factor_authentication] *You can now search for file properties. For example you can search for media type, how big a file is or what resolution it has. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:CirrusSearch#File_properties_search] *The latest [[m:Collaboration/Newsletter/Issues/2016/11|Collaboration team products newsletter]] has been published. It has more details about their work than Tech News has. '''Problems''' * A hacker group is hacking Wikimedia accounts. They can probably do this because users have the same passwords on Wikimedia wikis as on other sites. Please have a password you use only on the Wikimedia wikis and nowhere else. This is especially important for administrators, bureaucrats, oversighters and checkusers. These users can also turn on [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-November/087008.html] '''Changes this week''' *There is no new MediaWiki version this week. *[[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be a default feature on German, Arabic and Hebrew Wikipedia. This will happen on 22 November. It will come to other wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T148646][https://phabricator.wikimedia.org/T149995][https://phabricator.wikimedia.org/T150573] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=11&year=2016 22 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *It will be possible to do cross-wiki search. The developers who work on this are looking for communities that want to test this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-November/001502.html] *[[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/Hovercards|Hovercards]] will leave the [[w:en:Software release life cycle#Beta|beta stage]]. The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|Reading Web]] team wants communities to set Hovercards as a default option for readers who are not logged in. Communities that are interested can say so on the [[mw:Talk: Beta Features/Hovercards|Hovercards talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-November/087041.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W47"/> 16:32, 21 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16088076 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Tech News: 2016-48]] == <section begin="technews-2016-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Translations]] are available. '''Changes this week''' *When someone tries to log in to a blocked account they will be blocked by a [[w:en:HTTP cookie|cookie]]. This means their [[w:en:Web browser|browser]] will be blocked even if they change their [[w:en:IP address|IP address]]. This makes it more difficult for returning vandals. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] *When you use [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] to adapt a template to a new translation it will work differently. You can adapt big templates such as infoboxes. Translators will have control over the template parameters. A first version of this is released this week. It is possible it will not work correctly with all templates. There will be more updates for this soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T139332] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 November. It will be on all wikis from 1 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Gadgets will have a new option called "hidden". This means you can register gadgets that can't be turned on or off from the preferences page. Hiding gadgets was already possible by using <code>[rights=hidden]</code>. You should now use <code>[hidden]</code> instead. <code>[rights=hidden]</code> in old gadgets should be changed to <code>[hidden]</code>. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets#Options][https://phabricator.wikimedia.org/T33150] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=29&month=11&year=2016 29 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[toollabs:|Tool Labs]] could get two new policies. One would be to be able to [[wikitech:Help:Tool Labs/Abandoned tool policy|adopt tools without an active developer]]. The other would be [[wikitech:Help:Tool Labs/Right to fork policy|a right to fork]]. There is a [[m:Requests for comment/Abandoned Labs tools|request for comment on Meta]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W48"/> 22:16, 28 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16107197 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Tech News: 2016-49]] == <section begin="technews-2016-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can choose to see users from specific user groups in [[Special:ActiveUsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T116354] *Everyone can now see [[Special:UserRights]]. Previously only those who could change user rights could. Other users got an error message. [https://phabricator.wikimedia.org/T27319] *[[m:Objective Revision Evaluation Service|ORES]] can now show how likely an edit is to be damaging to the wiki with different colours. This only works for languages that have [[m:Wiki labels|trained ORES]] to recognize damaging edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T144922] '''Changes this week''' *You will now see categories with 0 pages in [[Special:Categories]]. Previously you did not see empty categories there. [https://phabricator.wikimedia.org/T12915] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 December. It will be on all wikis from 8 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=06&month=12&year=2016 6 December at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] will decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team will work on next year. You vote for wishes on the [[m:2016 Community Wishlist Survey|survey page]] until 12 December. You can see what has happened to last year's wishes on the [[m:2015 Community Wishlist Survey/Results|2015 results page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W49"/> 19:06, 5 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16129460 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Tech News: 2016-50]] == <section begin="technews-2016-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Users who have Yahoo email addresses could not use [[Special:EmailUser|Special:EmailUser]] to send emails. This has now been fixed. Emails will now come from a @wikimedia.org address. Users who get an email from you will still reply to your email address and be able to see it. [https://phabricator.wikimedia.org/T66795] * You can now see how many categories and pages there are in the categories in [[Special:TrackingCategories|Special:TrackingCategories]]. This is to help you find pages that could need attention. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/321225/] * Markup colours for reviewed and pending revisions in [[m:Help:Page history|the page history]] and [[Special:SpecialPages|recent changes and logs]] now match [[phab:M82|Wikimedia standard colours]]. The "You have a new message on your talk page" notification will have a slightly different colour. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-December/087151.html] '''Problems''' *Because of work on [[m:Community Tech/Cross-wiki watchlist|cross-wiki watchlists]] [[m:Special:MyLanguage/Global rename policy|global renaming]] is not working. The plan is to turn it on again on 16 December. Global renaming was turned off for a while in late November and early December as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T148242] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 December. It will be on all wikis from 15 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=13&month=12&year=2016 December 13 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W50"/> 20:29, 12 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16155075 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Tech News: 2016-51]] == <section begin="technews-2016-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2017. * The writers of the technical newsletter are asking for your opinion. Did you get the information you wanted this year? Did we miss important technical news in 2016? What kind of information was too late? [[m:Talk:Tech/News|Please tell us]]! You can write in your language. Thank you! '''Recent changes''' * Administrators and translation administrators can now use [[m:Special:PageLanguage|Special:PageLanguage]] on wikis with the [[m:Translate extension|Translate extension]]. This means you can say what language a page is in. The Translate extension will use that language as the source language when you translate. Previously this was always the wiki's default language. This was usually English. [https://phabricator.wikimedia.org/T153209] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Wikis connected to Wikidata can now use the parser function <code><nowiki>{{#statements: }}</nowiki></code> to get formatted data. You can also use <code><nowiki>{{#property: }}</nowiki></code> to get raw data. You [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Statements can see the difference] between the two statements. There are also similar new functions in Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T152780] '''Problems''' * Some abuse filters for uploaded files have not worked as they should. We don't know exactly which filters didn't work yet. This means some files that filters should have prevented from being uploaded were uploaded to the wikis. MediaWiki.org and Testwiki have been affected since 13 October. Commons and Meta have been affected since 17 October. Other wikis have been affected since 17 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T153217#2876258] '''Changes this week''' * There is no new MediaWiki version this week. There will be no new MediaWiki version next week either. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The next meeting with the VisualEditor team will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=03&month=01&year=2017 3 January at 20:00 (UTC)]. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] is done. It decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on during 2017. You can [[m:2016 Community Wishlist Survey/Results|see the results]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W51"/> 21:33, 19 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16167800 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Tech News: 2017-02]] == <section begin="technews-2017-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tabular Data|datasets on Commons]]. You can [[w:en:Template:Graph:Weather monthly history|see an example]] that is using [[c:Data:Ncei.noaa.gov/weather/New York City.tab|this source]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-December/087313.html] * There is a new opt-in beta feature of a [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|wikitext mode for the visual editor]]. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|try it out]]. * When you update a page with translations on wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|Translate extension]] the existing translations will be marked as outdated instead of removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T60429] * The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.7|new version]] of MediaWiki was released to all wikis last week ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * [[mw:MoodBar|MoodBar]] has been removed from the Wikimedia wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T131340] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The <code>live</code> option for the Tipsy notice tool has been removed. Gadgets and user scripts which use it need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T85048] '''Problems''' * Editors who use Firefox 50 might get logged out or fail to save their edits. This is because of a browser bug. Until this is fixed you can enter <code>about:config</code> in the address bar and set <code>network.cookie.maxPerHost</code> to 5000. Firefox 50 is the current version of the Firefox. [https://phabricator.wikimedia.org/T151770] '''Changes this week''' * There is no new version of MediaWiki this week because of the [[mw:Wikimedia Developer Summit|Wikimedia Developer Summit]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W02"/> 20:12, 9 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16213513 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Tech News: 2017-03]] == <section begin="technews-2017-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now upload [[w:en:WebP|WebP files]] to Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T27397] '''Problems''' * [https://tools.wmflabs.org/video2commons/ video2commons] was down for two weeks. This was because of a problem with Commons video transcoders. It is now back up. [https://phabricator.wikimedia.org/T153488] '''Changes this week''' *There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words|magic word]] called <code><nowiki>{{PAGELANGUAGE}}</nowiki></code>. It returns the language of the page you are at. This can be used on wikis with more than one language to make it easier for translators. [https://phabricator.wikimedia.org/T59603] *When an admin blocks a user or deletes or protects a page they give a reason why. They can now get suggestions when they write. The suggestions will be based on the messages in the dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T34950] * You will be able to use <code><nowiki><chem></nowiki></code> to write chemical formulas. Before you could use <code><nowiki><ce></nowiki></code>. <code><nowiki><ce></nowiki></code> should be replaced by <code><nowiki><chem></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T153606] * You now can add exceptions for categories which shouldn't be shown on [[Special:UncategorizedCategories]]. The list is at [[MediaWiki:Uncategorized-categories-exceptionlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T126117] * The "Columns" and "Rows" settings will be removed from the Editing tab in Preferences. If you wish to keep what the "Rows" setting did you can add this code to [[Special:MyPage/common.css|your personal CSS]]: <code><nowiki>#wpTextbox1 { height: 50em; }</nowiki></code> You can change the number <code>50</code> to make it look like you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T26430] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Sometimes edits in MediaWiki by mistake are shown coming from private IP addresses such as [[w:en:localhost|127.0.0.1]]. Edits and other contributions logged to these IP addresses will be blocked and shown the reason from [[MediaWiki:Softblockrangesreason]]. This should not affect most users. Bots and other tools running on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Labs|Wikimedia Labs]], including [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] will receive a "blocked" error if they try to edit without being logged in. [https://phabricator.wikimedia.org/T154698] *When you edit with the visual editor categories will be on the top of the page options menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T74399] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 January. It will be on all wikis from 19 January ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=17&month=01&year=2017 January 17 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W03"/> 00:24, 17 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16230728 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Tech News: 2017-04]] == <section begin="technews-2017-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can see a list of the templates on a page you edit with the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T149009] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 January. It will be on all wikis from 26 January ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W04"/> 21:14, 23 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16249712 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Tech News: 2017-05]] == <section begin="technews-2017-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:OAuth|OAuth]] management interfaces now look slightly different. [https://phabricator.wikimedia.org/T96154] '''Changes this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|ElectronPdfService]] will be enabled by default on Meta and German Wikipedia. This is a new way to get articles as PDF files you can download. It will come to more wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T150185] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 31. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from February 1. It will be on all wikis from February 2 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *The [[m:Special:MyLanguage/Community Tech team|Community Tech team]] will develop more tools to handle harassment of Wikimedia editors. The goal is to give the communities better tools to find, report and evaluate harassment. They will also work on more effective blocking tools. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_health_initiative][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-January/086013.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Wikimedia technical community is doing a [[mw:Developer Wishlist|Developer Wishlist survey]]. Developers can propose ideas before 31 January [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20170131T235959&p1=1440 23:59 UTC]. This is soon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W05"/> 19:45, 30 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16270007 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Tech News: 2017-06]] == <section begin="technews-2017-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Translations]] are available. '''Problems''' * The block log sometimes showed blocks as being much longer than they were. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T156453] '''Changes this week''' * Wikimedia pages will now be better at showing pictures when you share them on social media. The descriptions will be different too. You can see an example of [[phab:F5432146|before]] and [[phab:F5432049|after]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T157055] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There are some changes to the [[mw:OOjs UI|OOjs UI]]. Some old functions will not work anymore or not work as they used to. This could be a breaking change. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-February/087547.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 February. It will be on all wikis from 9 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=07&month=02&year=2017 7 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] will be replaced later this year. Instead, the HTML 5 parsing algorithm will be used to clean up bad HTML in wikitext. This [[mw:Parsing/Replacing Tidy|will cause problems]] on a number of wikis. They need to be fixed first. You can see if your wiki still has something to fix [https://tools.wmflabs.org/wikitext-deprecation/ here] for one of the HTML problems. This list does not cover all problems. You can read about [[mw: Parsing/Replacing Tidy#Things to fix|more problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T89331][https://phabricator.wikimedia.org/T134423] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W06"/> 20:45, 6 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16292356 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Tech News: 2017-07]] == <section begin="technews-2017-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[wikitech:EventStreams|EventStreams]] is a new way to show activity on Wikimedia wikis. For now it works with the recent changes feed. It will do more things later. It will replace [[wikitech:RCStream|RCStream]]. Tools that use RCStream should move to EventStreams before 7 July. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2017-February/005711.html] '''Problems''' * The [[w:en:Add-on (Mozilla)|Firefox add-on]] [https://firefogg.org/ Firefogg] can cause problems with the Upload Wizard. This will not be fixed, because Firefox will not support Firefogg in the future. The Upload Wizard will no longer work with Firefogg. [https://phabricator.wikimedia.org/T157201] * [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] and [[wikitech:Portal:Wikimedia Labs|Wikimedia Labs]] databases will be under maintenance on 15 February. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=17&min=00&sec=0&day=15&month=02&year=2017 17:00 (UTC)] and last for about six hours. Some tools could have problems during or after this. [https://phabricator.wikimedia.org/T157358] '''Changes this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TwoColConflict|TwoColConflict]] extension is a new way to solve edit conflicts. It makes it easier to copy and paste the relevant text to the text field. It will come to Meta and German Wikipedia this week. It is already available on MediaWiki.org. It will come to more wikis later. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Edit_Conflicts] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 February. It will be on all wikis from 16 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2017 14 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Beta Features/Hovercards|Page Previews]] will be turned on for logged-out users on the Catalan, Greek, Russian, and Italian Wikipedias in the middle of February. Page Previews shows readers a short part of a linked article when they rest their mouse pointer on the link. This is to help them understand what it is about without leaving the article they are reading. Page Previews used to be called Hovercards. It will come to more wikis later this spring. [https://www.mediawiki.org/wiki/Beta_Features/Hovercards#Rollout_Plan] *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Developer Wishlist|Developer Wishlist]] is a list where developers prioritize tools they need. The voting closes at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=23&min=59&sec=0&day=14&month=02&year=2017 14 February 23:59 (UTC)]. This process is only for developers. '''Review''' * You can read the [[mw:Wikimedia Product/2016 Product Summary|2016 product summary]] from the Wikimedia Foundation [[mw:Wikimedia Product|Product group]] to see what they did with things they said they would work on in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2016-2017/Final|annual plan]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W07"/> 19:06, 13 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16298673 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Tech News: 2017-08]] == <section begin="technews-2017-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The edit summary box is now a little bit bigger. This is to make it follow the [[phab:M101|Wikimedia design guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T152025] '''Changes this week''' * [[mw:Page Previews|Page Previews]] will be updated on 23 February. This fixes many bugs. Page Previews can be turned on as the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] called Hovercards. [https://phabricator.wikimedia.org/T156290] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There has been a problem where the [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] of [[w:en:Wikipedia:Gadget|gadgets]] has been loading twice. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets extension]] has two new options: <code>type</code> and <code>peers</code>. The <code>type</code> option solves this problem. You can use <code>peers</code> to create gadgets with more than one style module. Read more about [[mw:RL/MGU#Gadget type|type]] and [[mw:RL/MGU#Gadget peers|peers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T42284] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:Special:MyLanguage/Extension:OAuth|OAuth]] will handle blocked users in a more consistent way. [https://phabricator.wikimedia.org/T156803] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 February. It will be on all wikis from 23 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2017 21 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W08"/> 20:25, 20 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16341672 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Tech News: 2017-09]] == <section begin="technews-2017-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Translations]] are available. '''Problems''' *On 22 February the [https://www.wikipedia.org wikipedia.org] portal did not work for an hour. This was because of a problem with a JavaScript file. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20170222-www-portals] '''Changes this week''' *You will be able to use <code><nowiki><chem></nowiki></code> to write chemical formulas in the visual editor. Previously this only worked in the wikitext editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T153365] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 March. It will be on all wikis from 2 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=28&month=02&year=2017 28 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You can soon upload 3D files to Commons. The file formats are [[w:Additive Manufacturing File Format|AMF]] and [[w:STL (file format)|STL]]. The plan is for this to work later this week but it could be later. [https://phabricator.wikimedia.org/T132058] *The name "Wikipedia" will be more obvious at the top of the page when you read Wikipedia in the mobile view. This is because many readers don't realize they are on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T148514][https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Improve_site_branding] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W09"/> 20:55, 27 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16361695 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Tech News: 2017-10]] == <section begin="technews-2017-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now search on English, French, Hebrew and Greek wikis and find words even if you forget the [[w:diacritics|diacritics]]. It also works if you use diacritics in your search but the wiki doesn't. [https://phabricator.wikimedia.org/T155515] *When you use the mobile view and click on a link to an article in another language you will see that article in the mobile view. Previously it changed to the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T156578] '''Problems''' * Some watchlist gadgets didn't work for a period of time last week. This has now been fixed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-March/date.html] * Admins who click on "mass delete" on a user's [[Special:Contributions|Special:Contributions]] will be taken directly to a list pages created by that user. It has worked like this before, but not lately. [https://phabricator.wikimedia.org/T158502] '''Changes this week''' *The way you switch between wikitext and the visual editors in the desktop view has changed. It is now a drop-down menu. This is the same as in the mobile view. [https://phabricator.wikimedia.org/T116417] *The "flag the edit in the abuse log" checkbox will be removed from the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter]] interface. This is because the edits are always flagged in the abuse log. [https://phabricator.wikimedia.org/T154091] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 March. It will be on all wikis from 9 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=07&month=03&year=2017 7 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Clarification''' *The [[m:Tech/News/2017/09|2017/09 issue of Tech News]] mentioned 3D file formats you can soon upload to Commons. The [[w:Additive Manufacturing File Format|AMF]] format will be available later. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W10"/> 00:23, 7 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16379261 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Tech News: 2017-11]] == <section begin="technews-2017-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Translations]] are available. '''Changes this week''' * You will be able to show references from <code><nowiki><references /></nowiki></code> tags in more than one column on your wiki. This is the list of footnotes for the sources in the article. How many columns you see will depend on how big your screen is. On some wikis, some templates already do this. Templates that use <code><nowiki><references /></nowiki></code> tags will need to be updated, and then later the change can happen for all reference lists. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Columns_for_references][https://phabricator.wikimedia.org/T33597#3082884] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 March. It will be on all wikis from 16 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2017 14 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Some old [[w:en:Web browser|web browsers]] will not be able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis in the future. If you have an old web browser on your computer you can upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T128115] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Tl7vrw6suzkxxoy9][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TemplateStyles/Q%26A] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W11"/> 16:25, 13 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16416593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Tech News: 2017-12]] == <section begin="technews-2017-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <code>Save page</code> button now says <code>Publish page</code> or <code>Publish changes</code> on the Wikimedia wikis except for Wikipedias and Wikinewses. This change will come to Wikipedias later. The point is to make it more clear that the edit will change the page immediately. <code>Publish page</code> is when you save a new page and <code>Publish changes</code> when you edit an existing page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Editing/Publish] * [[w:en:DMOZ|DMOZ]] no longer works. Templates that use DMOZ can be redirected to [[w:en:Wayback Machine|archive.org]] or another [[:w:en:Website#mirror site|mirror]]. DMOZ has been removed from the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RelatedSites|RelatedSites extension]] on Wikivoyage. [https://phabricator.wikimedia.org/T128326] * You can see monthly page views when you click on <code>Page information</code> in the sidebar. Developers can also get monthly page views through the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T125917] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] is now on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=small.dblist smaller Wikimedia wikis]. It helps editors find some wikitext errors so they can be fixed. It will come to other Wikimedia wikis later. The extension will be able to find more errors later. [https://phabricator.wikimedia.org/T148609] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki-Vagrant|MediaWiki-Vagrant]] portable development environment has been updated to use [[:w:en:Debian version history#Debian 8 (Jessie)|Debian Jessie]]. This means local development and testing will be more like on the majority of Wikimedia production servers. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-March/087762.html] '''Problems''' * On 15 March some interwiki links to other languages were not correctly sorted. This has been fixed. If you still see pages where the interwiki links are not sorted as they should be, they should be fixed automatically with time or you can edit the page and save it without changing anything. If this doesn't work, please [[phab:T160465|report it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T160465] '''Changes this week''' * When you edit with the visual editor, you will be able to switch the direction you write in from right-to-left to left-to-right as you are editing. This is especially important for editors who edit in languages that write from right to left. You can do this with a tool in the editing menu. You can also use the keyboard shortcut <code>Ctrl</code>+<code>Shift</code>+<code>X</code> on PCs or <code>Cmd</code>+<code>Shift</code>+<code>X</code> on Macs. [https://phabricator.wikimedia.org/T153356] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 March. It will be on all wikis from 23 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=21&month=03&year=2017 21 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W12"/> 23:03, 20 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16469530 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Tech News: 2017-13]] == <section begin="technews-2017-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you edit with the visual editor, you can see a visual diff as well as a wikitext diff when you review your changes. [https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Diffs] '''Problems''' * Special:AllPages was disabled for two days due to some performance issues. It is back, but the filter for redirects is gone as the cause of the performance problem. It still needs to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T160916][https://phabricator.wikimedia.org/T160983] '''Changes this week''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will be released on Portuguese and Polish Wikipedias and MediaWikiwiki [https://phabricator.wikimedia.org/T158336 on March 28]. Other wikis will get it [[phab:T146972|progressively]]. The new filters include [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filtering]], [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Highlighting function|highlighting]] and, on certain wikis, [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from March 28. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from March 29. It will be on all wikis from March 30 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W13"/> 16:46, 27 mart 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16496319 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Tech News: 2017-14]] == <section begin="technews-2017-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <code>{{int:savearticle}}</code> button now says <code>{{int:Publishpage}}</code> or <code>{{int:Publishchanges}}</code> on most Wikipedias. The point is to make it more clear that the edit will change the page immediately. <code>{{int:Publishpage}}</code> is when you save a new page and <code>{{int:Publishchanges}}</code> when you edit an existing page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Editing/Publish] * The tracking category [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:Template-loop-category}}]] is now added when a template loop is found. A template loop is for example when a template tries to use a second template that uses the first template. [https://phabricator.wikimedia.org/T160743] *English Wikipedia now has cookie blocks. It will come to more wikis in the future. This is an extension to the autoblock system so when a user is blocked, the next time they visit the wiki a [[w:en: HTTP cookie|cookie]] will be set. This means that even if the user switches accounts and to a new [[w:en:IP address|IP address]] the cookie will block them again. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] '''Problems''' * Wikidata descriptions, aliases and labels that used some characters could not be saved. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T161263] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 April. It will be on all wikis from 6 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2017 4 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * You can join the next office hour with the Wikidata team. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=05&month=04&year=2017 5 April at 16:00 (UTC)]. See [[d:Wikidata:Events#IRC office hours|how to join]]. '''Future changes''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will come to Wikidata and Persian, Dutch, Russian, Turkish, Czech and Hebrew Wikipedia on 11 April. The new filters include [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filtering]], [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Highlighting function|highlighting]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction]]. User intent prediction means the filter tries to help editors determine if the edit was made in good faith or not. Other wikis [[phab:T146972|will get it later]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T158332] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W14"/> 19:53, 3 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16526368 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Tech News: 2017-15]] == <section begin="technews-2017-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] is going to be replaced with an HTML5 parsing algorithm. Bad HTML in wikitext [[mw:Parsing/Replacing Tidy|would cause problems]] on a number of wikis. There is now a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration extension]] on all wikis that you can use to help clean this up. You can [[mw:Special:MyLanguage/Parsing/Replacing Tidy#What this means for editors|read more about how you can use it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T141586] '''Changes this week''' * Some older [[w:en:Web browser|web browsers]] will not be able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. If you have an old web browser on your computer you can upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T128115] * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will come to Wikidata and Persian, Russian, Turkish and French Wikipedia on 11 April. The schedule has been changed to fix the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction filters]] for some wikis. User intent prediction means the filter tries to make it easier for editors to determine if the edit was made in good faith or not. Other wikis [[phab:T146972|will get it later]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T158332] * The list of special characters in the wikitext editor and the visual editor will now have a group of Canadian Aboriginal characters. [https://phabricator.wikimedia.org/T108626] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 April. It will be on all wikis from 13 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2017 11 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for 20 to 30 minutes on 19 April and 3 May. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2017 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|You can read more about this]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will change how you move between revisions. This will be available on [[testwiki:Main Page|the test wiki]] from 11 April. It will come to other wikis later if users like the change. You can test it and [[mw: Extension talk:RevisionSlider|give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W15"/> 20:34, 10 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16563313 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Tech News: 2017-16]] == <section begin="technews-2017-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add <code>?safemode=1</code> to the end of the URL on Wikimedia wikis to disable your personal [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]]. Example: <code><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Literature?safemode=1</nowiki></code>. This means you can test if a problem is because of your user scripts or gadgets without uninstalling them. [https://phabricator.wikimedia.org/T152169] * You can now see a list of all autoblocks on [[Special:AutoblockList]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T146414] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Wikiversity and Wikinews logos are now shown directly from the configuration and not from <code><nowiki>[[File:Wiki.png]]</nowiki></code>. If you want to change logo or have an anniversary logo, see [[:m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|how to request a configuration change]]. This is how it already works for other projects. They can request logo changes the same way. [https://phabricator.wikimedia.org/T161980] '''Problems''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for 20 to 30 minutes on 19 April. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2017 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|You can read more about this]]. This will also happen on 3 May. '''Changes this week''' * There is no new Mediawiki version this week. This is because of the data centre test. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=18&month=04&year=2017 {{#time:j xg|2017-04-18|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [http://stats.wikimedia.org stats.wikimedia.org] will be replaced. You can [https://analytics-prototype.wmflabs.org/#/ see the new prototype]. You can [[mw:Talk:Wikistats 2.0 Design Project/RequestforFeedback/Round2|leave feedback on this change]]. * [[mw:Beta Features/Hovercards|Page Previews]] will be turned on for logged-out users on a large number of wikis in May. It could be postponed and happen later. Page Previews shows readers a short part of a linked article when they rest their mouse pointer on the link. This is to help them understand what it is about without leaving the article they are reading. Page Previews used to be called Hovercards. Users who have tested the feature [[mw:Talk:Beta Features/Hovercards|can give feedback]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/User:CKoerner_(WMF)/Enable_Hovercards/Phase_1] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> From next week, user scripts using very old [[w:en:Deprecation#Software deprecation|deprecated]] wikibits functions will show errors. These functions have not worked since 2013. You should fix or disable broken scripts. You can see [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Legacy JavaScript#wikibits.js|examples of how to upgrade scripts]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-April/087965.html][https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W16"/> 21:32, 17 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16608022 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Tech News: 2017-17]] == <section begin="technews-2017-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for recent changes]] are now available as a beta feature on most wikis. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|turn it on in your preferences]]. Remaining wikis will have the new filters on 9 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T158335] *When [[m:Administrator|administrators]], [[m:bureaucrat|bureaucrats]] and [[m:stewards|stewards]] make a user a member of a user group they can now set an expiry date. A user group is for example "administrators" or "bots". This means that they can give someone user rights for a limited time. This is similar to how blocks and page protections can be limited in time. [[Special:UserRights|Special:UserRights]] will have new options for this. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:User rights and groups#Assigning and revoking user groups|read more about user groups.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T159416] '''Problems''' *Since the [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|data centre test]] last week the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] has been disabled. This is because of a database problem. It will be back as soon as the problem has been solved. [https://phabricator.wikimedia.org/T163344] '''Changes this week''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|GuidedTour extension]] will be enabled on all wikis. This is a tool to explain to new users how to edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T152827] *Wiktionary will handle interlanguage links in a new way. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Cognate|Cognate extension]] will automatically link pages with the same title between Wiktionaries. For this to work all old interlanguage links have to be removed. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:Lea Lacroix (WMDE)/Cognate announcement|read more about this]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Lea_Lacroix_(WMDE)/Cognate_announcement] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 April. It will be on all wikis from 27 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=25&month=04&year=2017 25 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W17"/> 18:40, 24 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16627468 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|Tech News: 2017-18]] == <section begin="technews-2017-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="bs" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Najnovije '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tehničke vijesti]]''' Wikimedijine tehničke zajednice. Recite drugima o ovim izmjenama. Neće sve izmjene utjecati na Vas. Dostupni su [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|prijevodi]]. '''Nedavne izmjene''' *[[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Prijevod sadržaja]] ponovo radi. Bio je isključen zbog problema s bazom podataka. [https://phabricator.wikimedia.org/T163344] * <span title="Napredna stavka">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Skripte koje koriste [[w:en:Deprecation#Software deprecation|zastarjele]] wikibitsove funkcije prikazuju greške. Ove funkcije ne rade još od 2013. Trebali biste popraviti ili onemogućiti pokvarene skripte. Možete pogledati [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Legacy JavaScript#wikibits.js|primjere kako ih nadograditi]]. Ovo je ista stvar koja je spomenuta u ranijem izdanju tehničkih vijesti ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|2017/16]]). [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-April/087965.html][https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''Problemi''' * Zbog testiranja podatkovnog centra, moći ćete čitati, ali nećete moći uređivati wikije 3. maja u periodu od 20 do 30 minuta. Testiranje će započeti u [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=03&month=05&year=2017 14:00 (UTC)]. Mogli biste izgubiti izmjene ako ih pokušate sačuvati tokom tog perioda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|Možete detaljnije pročitati o ovome]]. '''Izmjene ove sedmice''' * Ove sedmice nema izmjena u vezi s MediaWikijem zbog testiranja podatkovnog centra. '''Sastanci''' * <span title="Povratna stavka">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> Možete se pridružiti narednom sastanku s ekipom odgovornom za vizualni uređivač. Tokom sastanka, programerima možete dati do znanja koje su greške po Vama najvažnije. Sastanak će se održati [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=02&month=05&year=2017 {{#time:j xg|2017-05-02|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} u 19:00 (UTC)]. Pogledajte [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|kako se pridružiti]]. '''Buduće izmjene''' *Svi Wikimedijini wikiji imat će blokiranje uz pomoć kolačića od 8. maja. Ovo je proširenje sistemu automatskog blokiranja koje funkcionira tako što postavlja [[w:en: HTTP cookie|kolačić]] kad neko posjeti wiki nakon što je blokiran. To znači da, čak i ako blokirani korisnik promijeni račun ili [[w:en:IP address|IP-adresu]], kolačić će ga ponovo blokirati. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] *Dugmad <code>{{int:Publishchanges}}</code>, <code>{{int:Showpreview}}</code> i <code>{{int:Showdiff}}</code> izgledat će malo drukčije da se uklope s izgledom [[:mw:OOjs UI|OOUI]]-a. Korisnici mogu testirati rade li skripte, dodaci i dr. s novim interfejsom tako što će dodati <code>&ooui=1</code> na kraj URL-a. [https://phabricator.wikimedia.org/T162849] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tehničke vijesti]]''' priredili su [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|pisci]], a objavio ih je [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Doprinesite]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|Prevedite]] • [[m:Tech|Potražite pomoć]] • [[m:Talk:Tech/News|Dajte povratne informacije]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Pretplatite se ili otkažite pretplatu]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W18"/> 21:49, 1 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16654620 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Tech News: 2017-19]] == <section begin="technews-2017-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Translations]] are available. '''Problems''' * Some users have a problem with the watchlist. Some changes in categories make the watchlist a blank page. The developers are working on this. Until this is fixed you can try some things that have helped other editors if you have this problem. You can turn on <code>{{int:tog-watchlisthidecategorization}}</code> in your watchlist preferences. You can turn off <code>{{int:tog-extendwatchlist}}</code> in your watchlist preferences. You can remove problematic categories from [[Special:EditWatchlist/raw|Special:EditWatchlist/raw]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T164059] * There was a problem with the visual editor for several days. You could not save edits that triggered a [[w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This would for example be when a new user added external links in references. This was fixed on 2 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T164157] '''Changes this week''' * When you edit you can switch between the visual editor and the wikitext editor. This works if the wiki you edit has the visual editor. The menu will now say <code>Visual editing</code> and <code>Source editing</code> instead of <code>Switch to visual editing</code> and <code>Switch to code editing</code>. This is because it was confusing when the menu said you could switch to the editor you were already using. [https://phabricator.wikimedia.org/T162864] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 May. It will be on all wikis from 11 May ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=09&month=05&year=2017 9 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to get a notification when a page you created is connected to a Wikidata item. This will come to Wikivoyage on 9 May. If there are no problems it will come to most Wikipedias on 30 May. It will come to other projects and English, French and German Wikipedia later in the summer. It will be opt-in for existing users and opt-out for new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102][https://phabricator.wikimedia.org/T142103#3223284] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Markup that looks like code for language variants might need to be fixed. If <code>-{</code> is used in [[w:en:Transclusion|transclusions]] or [[w:en:URL|web addresses]] it has to be [[w:en:Escape character|escaped]] appropriately. You can use <code>-<nowiki><nowiki/></nowiki>{</code> for transclusions and <code>%2D{</code> in web addresses. A transclusion could for example be when you use <code>-{</code> in a template: <code><nowiki>{{1x| sad :-{ face }}</nowiki></code>. This is because of some code fixes to the [[w:en:Preprocessor|preprocessor]] and affects all wikis. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/333997/][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsoid/Language_conversion/Preprocessor_fixups] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W19"/> 04:24, 9 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16713536 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Tech News: 2017-20]] == <section begin="technews-2017-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now use [[w:en:International Standard Book Number|ISBNs]] to automatically generate citations in the visual editor. This works on wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enabled Citoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T145462] *The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two_Column_Edit_Conflict_View|Two Column Edit Conflict View]] is available as a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis. It is a new interface for the edit conflict resolution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T162806] '''Problems''' *The <code>mediawiki.util</code> library does not load automatically any more. Your [[Special:MyPage/common.js]] may use it. If you have technical problems that started a couple of weeks ago you can try adding <syntaxhighlight lang="js" inline class=nowrap>mw.loader.using( 'mediawiki.util' ).done(function(){</syntaxhighlight> as the first line in the file and <syntaxhighlight lang="js" inline class=nowrap>});</syntaxhighlight> as a last one. Tech News wrote about this in the [[m:Tech/News/2017/18|2017/18]] issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''Changes this week''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider extension]] will be a default feature on all wikis. RevisionSlider is an easier way to move between changes in the page history. It has been a default feature on German, Arabic and Hebrew Wikipedia and a beta feature on all wikis. You will be able to turn it off in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T163685] *There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' *Administrators will soon be able to search through deleted pages. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Smalyshev_(WMF)/Archive_search][https://meta.wikimedia.org/wiki/2015_Community_Wishlist_Survey/Search#Provide_a_means_of_searching_for_deleted_pages] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Markup that looks like code for language variants might need to be fixed. Tech News wrote about this last week. If <code>-{</code> is used in [[w:en:Transclusion|transclusions]] or [[w:en:URL|web addresses]] it has to be [[w:en:Escape character|escaped]] appropriately. You can use <code>-<nowiki><nowiki/></nowiki>{</code> for transclusions and <code>%2D{</code> in web addresses. This is because of some code fixes to the [[w:en:Preprocessor|preprocessor]] and affects all wikis. You can now see [[mw: Parsoid/Language conversion/Preprocessor fixups/20170501|the full list of wikis with this problem]] and help fix them to avoid that things break later this month. You might find [[w:en:False positives and false negatives|false positives]]. You can [[mw: Parsoid/Language conversion/Preprocessor fixups/Edit logbook#Edit Rules|read more about what to fix]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/333997/][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsoid/Language_conversion/Preprocessor_fixups] '''Older unreported changes''' *Your [[m:Special:MyPage|Meta user page]] is shown on all wikis where you don't have a local user page. You can now add the magic word <code><nowiki>__NOGLOBAL__</nowiki></code> to your Meta user page to stop this. [https://phabricator.wikimedia.org/T90849][https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Help:Magic_words&diff=2462141&oldid=2425686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W20"/> 23:48, 15 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16757592 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Tech News: 2017-21]] == <section begin="technews-2017-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Translations]] are available. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 May. It will be on all wikis from 25 May ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There will be a <code><nowiki><div></nowiki></code> tag around HTML from the MediaWiki wikitext [[w:en:Parsing|parser]]. Gadgets with code that does not follow recommendations could have problems with this. You can [[phab:T163512|report new problems]] you think are related to this. [https://phabricator.wikimedia.org/T37247] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W21"/> 00:02, 23 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16793800 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Tech News: 2017-22]] == <section begin="technews-2017-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week’s MediaWiki version was rolled back from some wikis because of a problem. This means planned changes did not happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T163512] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=30&month=05&year=2017 30 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You will be able to control who can notify you on the Wikimedia wikis. You will have a user blacklist. When you add a user to the blacklist you will not get a [[mw:Notifications|notification]] when they mention you. You can [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo test this on Beta Wikipedia]. You can [[m: Community health initiative/Notifications blacklist|read more and give feedback on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W22"/> 14:18, 30 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16821223 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Tech News: 2017-23]] == <section begin="technews-2017-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can see new files on [[Special:NewFiles|Special:NewFiles]]. You can now pick which dates you want to see files from. [https://phabricator.wikimedia.org/T13836] * When you read Wikipedia on a mobile device the first paragraph now comes before the infobox. [https://phabricator.wikimedia.org/T150325] * You can now remove navigation elements from your results when you search. This could for example be part of an infobox that is only there to help you find the previous or next article. [https://phabricator.wikimedia.org/T162905] * New users on Wikivoyages and Wikipedias (except French, English and German) now get a notification when a page they created is connected to Wikidata. Other wikis will get it 13 June. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102] '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|MediaWiki version]] from two weeks ago was rolled back. It was fixed late last week. Changes that were planned to go out last week did not happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T165957] '''Changes this week''' * Wikimedia wikis can show fewer links to articles in other languages. This is to make it easier to find the languages likely to be useful to the reader or editor. Everyone can still click to see the full list. Logged-in users who use the [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/Compact Language Links|compact language links]] will see languages they have in their [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel box]] on their user page in the first, shorter list. You can turn the compact language list off or on in [[Special:Preferences|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T135371] * You can choose what dates to look at when you look at a user's contributions. [https://phabricator.wikimedia.org/T120733] * When you click on your watchlist in the mobile view you get a list of all pages in the watchlist instead of the latest changes to them. Logged-in users with at least ten edits will now get the latest changes instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T88270] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 June. It will be on all wikis from 8 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> String comparisons in Scribunto modules are now always done case-insensitively by byte order. Before they were sometimes in a case-sensitive US-English collation order. This could break some modules. [https://phabricator.wikimedia.org/T107128] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=06&year=2017 6 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Editor|2006 wikitext editor]] will be removed the week of 27 June. This is the old toolbar with small square blue buttons. You can see [[m:File:Edit toolbar - 2.png|a picture of it]]. 0.03% of active Wikimedia editors use this old tool. They will not see a toolbar at all. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Removal_of_the_2006_wikitext_editor][https://phabricator.wikimedia.org/T30856] * Wikimedia wikis use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs. The OCG code has a lot of problems and will stop working. It has to be replaced. An alternative is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|tell the developers]] what you need the PDF service to be able to do. Electron already works on German Wikipedia. It will be on English Wikipedia later this week so you can test it there too. [https://phabricator.wikimedia.org/T165956] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Architecture committee|Architecture Committee]] will change and get a new name. You can read and comment on the [[mw:Architecture committee/Charter|draft]] that describes the new committee. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W23"/> 21:04, 5 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16850955 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Tech News: 2017-24]] == <section begin="technews-2017-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Some wikis have the larger and brighter [[mw:OOjs UI|OOjs UI]] edit page buttons. When you write an edit summary there you can now see how many bytes you have left before the summary is too long. [https://phabricator.wikimedia.org/T165856] *When you search on Wikipedia you can now find pages on other Wikimedia projects that could be relevant. You see them next to the search results. [https://www.mediawiki.org/wiki/Cross-wiki_Search_Result_Improvements] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 June. It will be on all wikis from 15 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=13&month=06&year=2017 13 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You will soon be able to get a notification when someone tries to log in to your account. You can test this on the [[testwiki:Main Page|test wiki]]. This will only work if they fail to log in to your account. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/LoginNotify] * Wikimedia wikis use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs. The OCG code has a lot of problems and will stop working. It has to be replaced. An alternative is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|tell the developers]] what you need the PDF service to be able to do. Electron now works on all Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T165956] *Administrators can soon search for deleted page titles and find results that are similar to what they searched for. Today the search only finds pages that are exactly the same as what you search for. This is to make it easier to find pages when you don't know the exact title. Administrators on Arabic, Catalan, English, Persian, German, Italian, Polish, and Russian Wikipedia and on mediawiki.org can test this by adding <code>&fuzzy=1</code> to the end of the web address when looking at [[Special:Undelete|Special:Undelete]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Smalyshev_(WMF)/Archive_search][https://phabricator.wikimedia.org/T109561] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W24"/> 17:29, 12 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16872240 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Tech News: 2017-25]] == <section begin="technews-2017-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Translations]] are available. '''Problems''' *[[mw:ORES|ORES]] had some problems on 13 June between 16:00 and 19:40 [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]]. It has now been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20170613-ORES] '''Changes this week''' *<code>[[wikitech:Irc.wikimedia.org|irc.wikimedia.org]]</code> has to be rebooted. This will probably happen on 21 June. It may be postponed. Some tools use this to get the recent changes feed. They will not work when it is down. [https://phabricator.wikimedia.org/T167643] *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <code>Special:PageData</code> will be an entry point for machine-readable page data. [https://phabricator.wikimedia.org/T163923] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 June. It will be on all wikis from 22 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=20&month=06&year=2017 20 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. You can now see how the [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles extension]] works on [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/TemplateStylesTest Beta Labs]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W25"/> 17:44, 19 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16885571 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Tech News: 2017-26]] == <section begin="technews-2017-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <[[mw:Special:MyLanguage/Extension:InputBox|inputbox]]> has a new <code>searchfilter</code> parameter. You can add values like <code>searchfilter=insource:foo</code>. It will add that to the user's search query. [https://phabricator.wikimedia.org/T147951] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 June. It will be on all wikis from 29 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * Users will be able to choose whether they want to see Wikidata changes in enhanced watchlist/recent changes. Previously, this was disabled for everyone. [https://phabricator.wikimedia.org/T46874] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=27&month=06&year=2017 27 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * You can join the next WMF Language team office hour, an open session to talk about Wikimedia Language projects. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=13&min=00&sec=0&day=27&month=06&year=2017 27 June at 13:00 UTC]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-i18n/2017-June/001126.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W26"/> 17:38, 26 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16896487 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Tech News: 2017-27]] == <section begin="technews-2017-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' *There was a problem with maps on Wikimedia wikis that used <[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|mapframe]]> when you clicked on the link to another map service. Open Street Map or Google Maps are examples of other map services. If you had marked a place on the map the marker would not be in the same place on the other map service. It was in the middle of the map. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T160782] '''Changes this week''' *Very old and inactive unpublished translations in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] database will be removed. This is because of technical maintenance. If you have not worked on a translation after 1 January 2016 you will lose it after 6 July. If you want to keep the unfinished translation you need to open it before 6 July with the Content Translation tool. You can continue working on it later. Translations that were started or have been worked on after 1 January 2016 will not be affected. *There is no new Mediawiki version this week. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[wikitech:EventStreams|EventStreams]] is a new way to show activity on Wikimedia wikis. It works with the recent changes feed. It will do more things later. It will replace [[wikitech:RCStream|RCStream]]. Tools that use RCStream should move to EventStreams before 7 July. Tech News wrote about this in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|2017/07]] issue. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2017-February/005711.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W27"/> 17:32, 3 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16943555 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Tech News: 2017-28]] == <section begin="technews-2017-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are sometimes links to pages about the same thing on other Wikimedia projects. A Wikipedia article about Berlin can link to the Wikivoyage guide or Wiktionary entry about Berlin. You can now see when that page has a badge. A badge could be the star that shows that an article is a featured article. [https://phabricator.wikimedia.org/T73887] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2017-07-11|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2017-07-12|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2017-07-13|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-11|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Mobile users will be able to edit Wikipedia without JavaScript. This will make it possible to edit the wikis from older mobile phones. This will probably happen on 18 July for most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T125174] *We will [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ|not use]] [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] on Wikimedia wikis in the future. It will be replaced by June 2018. It could be earlier. Editors will need to fix pages that could break. You can read the [[mw:Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What will editors need to do.3F|simplified instructions for editors]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W28"/> 17:07, 10 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16977031 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Tech News: 2017-29]] == <section begin="technews-2017-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * "Wikimedia Labs" is now called "Cloud VPS". "Wikimedia Tool Labs" is now called "Wikimedia Toolforge". This is to help clarify the purpose of these services. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-July/088466.html] '''Problems''' * On some pages, the Table of Contents is not being shown. It will normally appear if you edit the page again. Investigation is currently ongoing. [https://phabricator.wikimedia.org/T168040] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 July. It will be on all wikis from 20 July ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=18&month=07&year=2017 18 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is: Migrate to HTML5 section ids. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540] The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=19&month=07&year=2017 19 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/Hovercards|Page Previews]], currently a Beta Feature, will be enabled for logged-out users for all remaining Wikipedias (with the exception of English and German) the week of 24 July. An A/B test will be run on English Wikipedia to collect data before approaching the community for further discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T70860] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W29"/> 00:59, 18 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17007159 --> == [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/2017/30|Tech News: 2017-30]] == <section begin="technews-2017-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. This will make it easier to make templates look good on mobile devices. This now works on [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]] and [[wikitech:Main Page|Wikitech]]. It will come to more wikis later. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TemplateStyles/Q%26A][https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Tl7vrw6suzkxxoy9][https://phabricator.wikimedia.org/T170863] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <code dir=ltr>.mw-ui-constructive</code> modifier class is deprecated and has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T155203] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2017-07-25|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2017-07-26|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2017-07-27|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * It will be possible to restrict who can send you notifications on a wiki. This new feature will accessible in your preferences, [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|in the Notifications tab]], on Wednesday, July 26. Please see [[mw:Help:Notifications#mute|the documentation]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=25&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-25|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title=" Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the Wikimedia Foundation July 2017 Metrics & Activities Meeting. The meeting is about how Wikipedia and the Wikimedia movement are perceived and understood by the world. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=27&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-27|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-July/088080.html the agenda and how to join]. '''Future changes''' * New Filters for Edit Review, at the moment available as a Beta feature, [[:m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/2017/07|will be released by default]] for the Recent Changes in September. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W30"/> 17:57, 24 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17017391 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Tech News: 2017-31]] == <section begin="technews-2017-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Translations]] are available. '''Problems''' *Some pages show the error <code>Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 34: The entity data must be a table obtained via mw.wikibase.getEntityObject</code>. This problem happens on pages with a [[:w:en: Lua (programming language)|Lua module]] that uses Wikidata. The developers are working on fixing the problem. You can fix a page by opening it for editing and then saving without changing anything. [https://phabricator.wikimedia.org/T170039] *Wikidata and German Wikipedia could not be edited for an hour on 28 July. You can read why and how we could avoid it in the future in the [[wikitech:Incident documentation/20170728-s5 (WikiData and dewiki) read-only|incident report]]. '''Changes later this week''' *Some wikis already have the larger and brighter [[mw:Contributors/Projects/Accessible_editing_buttons|OOjs UI edit page buttons]]. All remaining wikis except Commons will have these from 1 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T162849] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 1 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 2 August. It will be on all wikis from 3 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=01&month=08&year=2017 1 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The default font in the edit window will soon change for some users. Instead of using the browser default it will be monospace. Users can change this in their preferences. This should only change this for some users on Macs and iOS devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T171201] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W31"/> 23:45, 31 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17058990 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Tech News: 2017-32]] == <section begin="technews-2017-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see which Wikipedia language versions are read in a specific country. This tool is called [https://stats.wikimedia.org/wikimedia/animations/pageviews/wivivi.html Wikipedia Views Visualized]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WiViVi] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Architecture Committee is now the [[mw:Wikimedia Technical Committee|Wikimedia Technical Committee]]. You can read the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Committee/Charter|charter]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-July/088534.html] '''Problems''' * You can get an email when a page on your watchlist was edited. You can choose not to get emails for minor edits. There is a bug that means that you then don't get an email when someone does a normal edit after a minor edit. The developers are working on fixing this. Until it has been fixed you can activate "{{int:tog-enotifminoredits}}" at the bottom of "{{int:prefs-personal}}" in your preferences if you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T29884] * The thanks button sometimes didn't work for mobile users. This was because of a new bug and has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T170917] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 August. It will be on all wikis from 10 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Editors and readers who still use Internet Explorer 8 on Windows XP will not be able to use Wikipedia. Internet Explorer 8 on Windows XP can't connect securely to the wikis. When we allow them to do so it means that we get less security for everyone else. If you use Internet Explorer 8 on Windows XP you can install [https://www.mozilla.org/en-US/firefox/organizations/all/ Firefox 52 ESR] instead. Around 0.1% of the traffic to the Wikimedia wikis comes from Internet Explorer 8 on Windows XP. [https://phabricator.wikimedia.org/T147199] * Links to sections on Wikipedia don't work well in languages that don't use the [[w:en:Latin script|Latin script]]. The [[w:en:URL|URL]] in the address bar in your browser shows Latin characters like <code dir=ltr>.D0.A1.D1.81.D1.8B.D0.BB.D0.BA.D0.B8</code> instead of the section heading in the wiki's language. Links to sections in non-Latin scripts will be in the script of that wiki in the future. This will happen in the next few months. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088559.html][https://phabricator.wikimedia.org/T152540] * Wiki pages printed by the web browser "Print" function will have an updated style. This new style will be similar to the when you download a page as PDF. It will be better at showing tables, infoboxes and headings. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Print_Styles#Desktop_Printing][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088565.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W32"/> 23:45, 7 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17085059 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Tech News: 2017-33]] == <section begin="technews-2017-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Bureaucrats can now set users as [[m:Special:MyLanguage/Meta:Confirmed users|confirmed]]. Previously only stewards could do this on most wikis. Nothing will change for wikis that have previously decided to let administrators set users as confirmed. [https://phabricator.wikimedia.org/T101983] '''Problems''' *The symbols in the language list that show that an article is good or featured in that language doesn't work. Links to the Commons category in the sidebar doesn't work either. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T172592][https://phabricator.wikimedia.org/T172805] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 August. It will be on all wikis from 17 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W33"/> 01:28, 15 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17112361 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Tech News: 2017-34]] == <section begin="technews-2017-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now test the new [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Skin:Timeless?useskin=timeless Timeless skin] on [[testwiki:Main Page|the test wiki]] and [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]. You can turn it on in your preferences. You can report bugs [[phab:tag/timeless/|in Phabricator]]. It will come to more wikis soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T154371][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088603.html] *Your watchlist can now have the option to unwatch pages. You have to turn this on in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T2424] *If a table has several columns you can often choose which column you want to use to sort the table. This has not worked for some columns for readers who have used Firefox or Safari. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T126886] *The [[mw:Extension:RelatedArticles|RelatedArticles extension]] has shown related pages on Wikivoyages. You will now see the related pages at the end of the article together with an image. Previously the links were in the sidebar. Wikis that want this extension can request it on [[phab:tag/wikimedia-site-requests/|Phabricator]]. '''Changes later this week''' *Videos will now be played in the [[w:en:WebM|WebM format]] in all browsers. Previously some browsers used [[w:en:Theora|Ogg Theora]] (.ogv). If you use Safari, Internet Explorer or Edge you may see slower playback speed at high resolutions. Instead we will get better quality and smaller file size. You can still upload video as Ogg files. They are automatically converted to WebM. This doesn't affect Ogg audio files. [https://phabricator.wikimedia.org/T172445] *The default font in the edit window will change for some users this week. Instead of using the browser default, it will be monospace. Users can change this in their preferences. This should only change this for some users on Macs and iOS devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T171201] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 August. It will be on all wikis from 24 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=23&month=08&year=2017 23 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=08&year=2017 22 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W34"/> 20:00, 21 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17130704 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Tech News: 2017-35]] == <section begin="technews-2017-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] is now a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. It will come to right-to-left wikis later. This beta feature is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Wikitext_editor_syntax_highlighting][https://phabricator.wikimedia.org/T165543] *You will now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Login notifications|get a notification]] when someone tries to log in to your account and fails. If they try from a device or IP address that have logged in to your account before you will be notified after five failed attempts. You can turn this off or choose to get an email notification in your preferences. You can also turn on to get an email when someone logs in to your account from a new device or IP address. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-August/088368.html] '''Problems''' *Some pages show the error <code>Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 34: The entity data must be a table obtained via mw.wikibase.getEntityObject</code>. This problem happens on pages with a [[:w:en:Lua (programming language)|Lua module]] that use Wikidata. This has now been fixed and no new pages will get this problem. You still need to fix pages that were broken before and still show the error message. You can see how [[mw:Special:MyLanguage/Mw.wikibase.entity.lua bug fix instructions|on this page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170039] '''Changes later this week''' *You can block users from sending you notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 August. It will be on all wikis from 31 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=29&month=08&year=2017 29 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Technical Committee. The topic this week is [[phab:T152540|Migrate to HTML5 section ids]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=30&month=08&year=2017 30 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' *In the future you will have [[m:Community Tech/Global preferences|global preferences]]. This means you could set something in your preferences to work in the same way on all wikis. You will not be forced to use global preferences. The developers are now asking if editors need exceptions. This is where you want to use global settings on almost all wikis, but have some wikis where you want it to work in a different way. If you want this you need to tell the developers now. You can do so on [[m:Talk:Community Tech/Global preferences|the talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-August/088447.html] * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] is a beta feature to improve recent changes pages. It will work on watchlists from 5 September. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-August/001648.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The jQuery library will be upgraded to version 3 in September 2017. Wikis can [[phab:T124742|ask on Phabricator]] to get it early, so they can help find and solve problems now. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W35"/> 00:09, 29 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17163557 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Tech News: 2017-36]] == <section begin="technews-2017-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Translations]] are available. '''Tech News''' *We are asking Tech News readers five questions to make the newsletter better. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Reader feedback/2017|You can answer the questions here]]. We are grateful for every reply we get. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] user interface has changed. You can now select revisions by clicking on the bars. You can move the blue knob past the yellow one and the yellow one will move along, and the other way around. [https://phabricator.wikimedia.org/T173566][https://phabricator.wikimedia.org/T172092] '''Problems''' * Some users have problems loading very large watchlists. It is working better than earlier but the problem has not been solved. The developers are working on fixing it. Until it has been fixed you can turn on "{{int:tog-extendwatchlist}}" in your preferences and see if it helps. [https://phabricator.wikimedia.org/T171027] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] is a beta feature to improve recent changes pages. It will work on watchlists from 5 September. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-August/001648.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 September. It will be on all wikis from 7 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=05&month=09&year=2017 5 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can see a presentation about and discuss the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Committee|Technical Committee]] on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=17&min=30&sec=0&day=05&month=09&year=2017 5 September at 17:30 (UTC)]. There will be a presentation on [https://www.youtube.com/watch?v=RtH-EmGmOWs YouTube] and a discussion in <code>#wikimedia-office</code> on [https://freenode.net/kb/answer/chat Freenode]. You can use the [https://webchat.freenode.net/ web chat]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088651.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W36"/> 00:14, 5 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17191730 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Tech News: 2017-37]] == <section begin="technews-2017-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can get a [[d:Special:Diff/552232398|notification]] when a page you created is connected to a Wikidata item. You can choose to get these notifications in your preferences. Some wikis already had this option. It is now available on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Newsletter|Newsletter extension]] is now on mediawiki.org. The newsletter extension is for newsletters where you can subscribe by getting a notification when a new issue has been published. It will come to more wikis later. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-September/088714.html] *The [[mw:Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. There is now a new high-priority category: <code>tidy-whitespace-bug</code>. This usually affects templates with horizontal lists. You can read more [[mw:Help:Extension:Linter|about using Linter]] and the [[mw: Help:Extension:Linter/tidy-whitespace-bug|Tidy whitespace bug]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T173096] '''Problems''' * Tech News [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|2017/36]] reported about [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] coming to watchlists. This was planned to happen last week. It will happen next week instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T171030] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 September. It will be on all wikis from 14 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:OOjs UI|OOjs UI]] will be updated. This could affect some icons. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-September/088711.html read more about the changes]. '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=13&month=09&year=2017 13 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2017 12 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You can't use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs after 1 October. This is because of technical problems. You can use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]] instead. Most PDFs are already created with Electron. Electron will get missing features before 1 October. You can create books but they will not have all planned features until November or December. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|read more on mediawiki.org]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] are available now on recent changes as a beta feature. [[mw:Topic:Txr92g0lwqv1rpao|Some of those filters and other features]] will be deployed as default features in the coming weeks. Users will be able to opt out in their preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T164489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W37"/> 21:15, 11 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17211238 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Tech News: 2017-38]] == <section begin="technews-2017-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now see contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] at [[Special:Contributions|Special:Contributions]]. Before you could only see contributions from single [[w:en:IP address|IP addresses]]. Some older contributions from IP ranges could be missing at first because it will take some time to add them. [https://phabricator.wikimedia.org/T175105][https://phabricator.wikimedia.org/T163562] * Flow has been re-scoped to become [[mw:Structured Discussions|Structured Discussions]] and the development [[mw:Structured_Discussions#Development_status|has restarted]]. Phabricator projects and repositories have been renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T167928] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 September. It will be on all wikis from 21 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2017 19 September at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=20&month=09&year=2017 20 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * We are [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ|replacing]] [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] on Wikimedia wikis. Editors need to fix pages that could break. You can read the [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ#What will editors need to do.3F|simplified instructions for editors]]. Some wikis have already switched. If your wiki would like to switch to the new format now, [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Parsing-Team,Tidy,Wikimedia-Site-requests&title=Enable%20RemexHTML%20on%20XXwiki&priority=10&parent=175706 you can file a task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W38"/> 17:31, 18 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17219411 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Tech News: 2017-39]] == <section begin="technews-2017-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikitext [[w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]] is a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. This beta feature is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. You can now search through the entire article with <code>CTRL</code>+<code>F</code> or <code>cmd</code>+<code>F</code> when you edit. Before it just searched through a part of the article. The developers are also fixing a couple of other bugs. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Wikitext_editor_syntax_highlighting#Status_Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T95104] * Administrators on wikis that use [[mw:Structured Discussions/Request_Structured_Discussions_on_a_page/Beta_feature|Structured Discussions as a beta feature or by default]] can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Structured_Discussions/Activation#ActivationBySysops|create and move]] Structured Discussions boards. Structured Discussions was previously called Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T175934] '''Changes later this week''' *You now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Login notifications|get a notification]] when someone tries to log in to your account and fails. If they try from a device or IP address that have logged in to your account before you will be notified after five failed attempts. For security reasons you will soon get an email by default when someone tries to log in to your account and when someone logs in to your account from a new device or IP address. This can be turned off in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T174263] * Users with extremely old browsers (for example Netscape 2–4, released from 1995–1997) which do not support Unicode will no longer be able to edit. They should try to install a new browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T67297] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 September. It will be on all wikis from 28 September. ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=27&month=09&year=2017 27 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The Wikimedia Foundation [[mw:Readers|Readers department]] has proposed changing the mobile website. You can [[mw:Reading/Web/Projects/NewMobileWebsite#Proposal|read more on mediawiki.org]]. This would be a big change. *You can't use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs after 1 October. This is because of technical problems. You can still create PDFs. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Tech News 2017/37]] said the function to create PDFs from books would still work. It is now clear it will not work for the next few months. The developers are working on fixing this. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|read more on mediawiki.org]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W39"/> 17:59, 25 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17259189 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Tech News: 2017-40]] == <section begin="technews-2017-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|preload]] features in the visual editor. This means you can create links to create new pages and some text will already be in the edit window when someone clicks on it. [https://phabricator.wikimedia.org/T51622] '''Changes later this week''' * If you have turned on "{{int:betafeatures-auto-enroll}}" you will now get the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]]. Before this you had to turn it on manually even though it is a beta feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T176181] * [[Special:Block|Special:Block]] and [[Special:Unblock|Special:Unblock]] will get the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T107036] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The jQuery library will be upgraded to version 3 on all Wiktionary wikis from 2 October. It will be on all non-Wikipedia wikis from 4 October. It will be on all wikis from 5 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T124742] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 October. It will be on all wikis from 5 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=03&month=10&year=2017 3 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=04&month=10&year=2017 4 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * A new feature called Reading Lists are coming to the Wikipedia mobile apps. First it will be in the Android version. Reading Lists are a private user preference where you can see lists of articles on multiple devices. You can [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|give feedback on this feature]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Synced_Reading_Lists] * The search function has used [[mw:Manual:Language#Fallback languages|fallback languages]] for language analysis. This means a language could be analysed with the grammar of a completely unrelated language to find related words. This will be removed from most wikis the week starting with 9 October. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Discovery/Disabling Messaging Fallbacks for Language Analysis|read more and give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W40"/> 01:25, 3 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17287248 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Tech News: 2017-41]] == <section begin="technews-2017-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The number of active users listed by <code><nowiki>{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}</nowiki></code> and on [[Special:Statistics|Special:Statistics]] will now only include Wikidata edits as activity on Wikidata and not on other wikis too. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/380887/] * Previously you could create wiki links starting with two colons. Now you need to use one colon. <nowiki>[[::File:X.jpg]]</nowiki> now has to be <nowiki>[[:File:X.jpg]]</nowiki>. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter/multi-colon-escape|Linter category]]. You can see a list on [[Special:Linterrors/multi-colon-escape|Special:Linterrors/multi-colon-escape]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. You can read more [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|about using Linter]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/361597/] '''Problems''' * You will not be able to edit or upload files to Commons for around 30 minutes on 11 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=06&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2017 06:00 UTC]. This is because of work to let Commons show 3D models. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Read-only_Commons_in_preparation_for_3D_file_support_-_11_October] '''Changes later this week''' * The font in the edit window is [[w:en:Monospaced font|monospace]] by default. Today you can change preferences to another font family or use "the browser default" instead of monospace. Switching to the browser default has only changed the font on Macs. The option to use browser default will be removed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T170223] * If you want to print a page or make a PDF of a page you can do so in the side menu. The way the pages look when you do this will change. You can [[mw:Reading/Web/Projects/Print Styles#Desktop Printing|read more on mediawiki.org]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 October. It will be on all wikis from 12 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2017 10 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2017 11 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W41"/> 16:21, 9 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17309468 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Tech News: 2017-42]] == <section begin="technews-2017-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you edit a template with the visual editor it follows the template's <code>format</code> configuration on how to save it. You can now change the format in [[mw:Help:TemplateData#Custom_formats|more powerful ways]] if your wiki wants it. [https://phabricator.wikimedia.org/T138492][https://phabricator.wikimedia.org/T135667] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TwoColConflict|TwoColConflict]] extension is a new way to solve edit conflicts. It makes it easier to copy and paste the relevant text to the text field. It has been a beta feature for the last five months. You can now [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Test Page|try out the new interface]] on a page where you will actually get simulated edit conflicts. You can [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Test Page|give feedback]] to the developers. '''Problems''' * There is a problem with recent changes pages and your watchlist that show a large number of pages. Until it is fixed, Wikidata edits will not be shown on recent changes or in your watchlist on Commons or Russian Wikipedia. If necessary, Wikidata edits will be removed from all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T171027] * Notifications are not working for some actions. For example some users don't get a notification when they are mentioned. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T177825] * Users on some wikis could not change their preferences. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T177478] '''Changes later this week''' * Editors and readers who still use Internet Explorer 8 on Windows XP will not be able to use Wikipedia from 17 October. Internet Explorer 8 on Windows XP can't connect securely to the wikis. When we allow them to do so it means that we get less security for everyone else. If you use Internet Explorer 8 on Windows XP you can install [https://www.mozilla.org/en-US/firefox/organizations/all/ Firefox 52 ESR] instead. Around 0.1% of the traffic to the Wikimedia wikis comes from Internet Explorer 8 on Windows XP. [https://phabricator.wikimedia.org/T147199] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 October. It will be on all wikis from 19 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=17&month=10&year=2017 17 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=18&month=10&year=2017 18 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W42"/> 17:31, 16 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17314765 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Tech News: 2017-43]] == <section begin="technews-2017-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can use <code>ccnorm_contains_any</code> when you create an abuse filter. This can be used to look for multiple words or phrases within a string. It will find words where some characters have been replaced. You can read more [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format|in the documentation]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177711] '''Changes later this week''' * When you search in some languages the search function could use specific other languages if the first language didn't work. This is called a fallback language. This didn't work properly and created bad searches. The search index is being fixed to work better. [https://phabricator.wikimedia.org/T177871] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 October. It will be on all wikis from 26 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&day=24&month=10&year=2017 24 October at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=25&month=10&year=2017 25 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *There is a [[c:Commons:Structured data/Get involved/Community focus group|Structured Commons community focus group]] for Commons and Wikidata contributors who want to give input on structured data on Wikimedia Commons. You can [[m:Global message delivery/Targets/Structured Commons focus group|sign up]] to join it. [https://phabricator.wikimedia.org/T174142] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W43"/> 20:18, 23 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17344086 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Tech News: 2017-44]] == <section begin="technews-2017-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now block users from emailing you through the Wikimedia wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T177319] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 November. It will be on all wikis from 2 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=10&day=31 31 October at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=01&month=11&year=2017 1 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W44"/> 01:20, 31 oktobar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17372700 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Tech News: 2017-45]] == <section begin="technews-2017-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You will no longer see the patrol log on [[Special:Log|Special:Log]] unless you specifically select it. [https://gerrit.wikimedia.org/r/384197] '''Changes later this week''' *The [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] begins on 6 November. You can post proposals from [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=11&year=2017 19:00 UTC] and until November 19. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 November. It will be on all wikis from 9 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=08&month=11&year=2017 8 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *[[:w:en:URL|URLs]] that link to sections on Wikimedia wikis with non-Latin scripts have looked like this: <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#.D0.98.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F</code> instead of <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#История</code>. This will soon be fixed. Old links will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540][https://phabricator.wikimedia.org/T75092] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W45"/> 19:45, 6 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17381742 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Tech News: 2017-46]] == <section begin="technews-2017-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' *The diff you see when you compare two different versions of a page has changed on [[mw:MediaWiki|MediaWiki.org]] and [[testwiki:Main Page|the test wiki]]. This is to make it easier to find a text change in a moved paragraph. It will hopefully soon come to more wikis. You can [[phab:T146781|report bugs in Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-November/089099.html] *A new user group on Commons will be able to upload [[w:en:MP3|MP3 files]]. The plan is to have this user group from 17 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T180002] * Wikis using Flagged Revisions will get the [[:mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for Edit Review]] by default on the recent changes pages. It will be possible to opt-out in user preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T178990] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 November. It will be on all wikis from 16 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=15&month=11&year=2017 15 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *Support for uploading and viewing 3D models is coming soon to Wikimedia Commons. The feature will support the [[w:en:STL (file format)|.STL file format]]. You can see an example [[testwiki:File:Programmatically created crystal.stl|on the test wiki]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:3d] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W46"/> 20:19, 13 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17417996 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Tech News: 2017-47]] == <section begin="technews-2017-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you use the Chrome web browser on [[w:en:Android (operating system)|Android]] you can see a download icon on the mobile website. You can download a formatted PDF. It will work in other mobile browsers in the future. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_PDFs] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The abuse filter now has a function called <code>get_matches</code>. You can use it to store matches from regular expressions – one of each capturing group. You can read more [[phabricator:T179957|in Phabricator]]. '''Problems''' * Last week's MediaWiki version didn't come to all Wikipedias because of a database crash. It will be on all wikis on 20 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T180714][https://phabricator.wikimedia.org/T178635][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20171116-s5-dewiki-wikidata] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2017&month=11&day=21 21 November at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=22&month=11&year=2017 22 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Language converter syntax will no longer work inside external links. Wikitext like <code><nowiki>http://-{zh-cn:foo.com; zh-hk:bar.com; zh-tw:baz.com}-</nowiki></code> must be replaced. You will have to write <code><nowiki>-{zh-cn: http://foo.com ; zh-hk: http://bar.com ; zh-tw:http://baz.com }-</nowiki></code> instead. This only affects languages with Language Converter enabled. Examples of such languages are Chinese and Serbian. This will happen next week. [https://phabricator.wikimedia.org/T119158][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-November/001730.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W47"/> 20:18, 20 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17447294 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Tech News: 2017-48]] == <section begin="technews-2017-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now test the new [[mw:Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search function beta feature]] on mediawiki.org. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. It will come to German and Arabic Wikipedia this week. It will come to more wikis later. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-November/089148.html] * You can now upload large files with the [https://tools.wmflabs.org/ia-upload/commons/init Internet Archive upload tool]. Previously you could not upload files larger than 100 MB. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikisource-l/2017-November/003365.html] * You can now use the [https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:Timeless?useskin=timeless Timeless skin] on all wikis. You can choose skins in [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Special:Preferences#Appearance]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T154371] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 November. It will be on all wikis from 30 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=11&day=28 28 November at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=29&month=11&year=2017 29 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W48"/> 21:30, 27 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17468068 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Tech News: 2017-49]] == <section begin="technews-2017-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible to upload [[w:en:MP3|MP3 files]] to Commons. Only users with [[c:Commons:MP3 uploaders|MP3 file upload rights]] can upload MP3 files. [https://phabricator.wikimedia.org/T120288] * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Live updates|live updates]] for recent changes if you use [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|the new filters]]. This feature updates the filtered recent changes every three seconds when you activate it. [https://phabricator.wikimedia.org/T173614] * There is an experimental [[m:Grants:IdeaLab/A Tor Onion Service for Wikipedia|onion service]] for Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-November/089157.html] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 December. It will be on all wikis from 7 December ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * Very old versions of the [[w:en:Opera (web browser)|Opera Web browser]] are no longer supported. This means that technical development will not be tested to make sure it works with those Opera versions. Use Opera 15 or above or another browser if you have problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T121517] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Almost 170 wikis with no high-priority errors in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter]] categories will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. A few larger wikis such as German and Italian Wikipedia will also make this switch. It will happen on 5 December. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/Linter/Stats/2017-11-20#Wikis_with_zero_high-priority_errors][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=05 5 December at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=06&month=12&year=2017 6 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The [[m:2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] will decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team will work on next year. You can vote for wishes on the [[m:2017 Community Wishlist Survey|survey page]] until 10 December. You can see what has happened to last year's wishes on the [[m:2016 Community Wishlist Survey/Results|2016 results page]]. *The Community Liaisons team at the Wikimedia Foundation is looking for [[m:Tech/Ambassadors/List|active tech ambassadors]]. This is to make sure the Wikimedia communities get all the information they need about new features and can be involved in the technical development. [https://phabricator.wikimedia.org/T176476] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W49"/> 18:50, 4 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17506639 --> == Invitation to Blocking tools consultation == Hello all, The Wikimedia Foundation's [[meta:Community health initiative/The Team|Anti-Harassment Tools team]] invites all Wikimedians to [[meta:Community health initiative/Blocking tools and improvements|discuss new blocking tools and improvements to existing blocking tools in December 2017]] for development work in early 2018. How can you help? #Share your ideas on the '''[[meta:Talk:Community health initiative/Blocking tools and improvements|discussion page]]''' or '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Special:EmailUser/SPoore_(WMF) send an email to the Anti-Harassment Tools team]'''. #Spread the word that the consultation is happening; this is an important discussion for making decisions about improving the blocking tools. #Help with translation. #If you know of previous discussions about blocking tools that happened on your wiki, [[meta:Community health initiative/Blocking tools and improvements/Links|share the links.]] We are looking forward to learning your ideas. For the Anti-Harassment Tools team [[User:SPoore (WMF)|SPoore (WMF), Community Advocate, Community health initiative]] ([[User talk:SPoore (WMF)|talk]]) 00:23, 8 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:SPoore (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SPoore_(WMF)/Tech_vp_massessage_list&oldid=17521361 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Tech News: 2017-50]] == <section begin="technews-2017-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:w:en:URL|URLs]] that link to sections on Wikimedia wikis with non-Latin scripts have looked like this: <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#.D0.98.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F</code> instead of <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#История</code>. This has now been fixed on all wikis. Old links will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540] * A new [[Special:Tags|tag]] marks edits where a redirect was created or removed. This still works when the editor writes something else in the edit summary. You can see the tags for example in the recent changes feed, article history, user contributions or on your watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T73236] * If you use [[w:en:Google Chrome|Chrome]] on [[w:en:Android (operating system)|Android]], you can now use the print to PDF button to create a PDF of an article. [https://phabricator.wikimedia.org/T179914] * Filter by number of edits or filter by time range have been grouped on a same menu on the recent changes page if you use the new filters. The "{{int:rcfilters-show-new-changes}}" link is now more prominent. [https://phabricator.wikimedia.org/T177926] * Some of the web fonts that were provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] extension are being removed. This is to reduce the load time on pages. The [[mw:Universal Language Selector/WebFonts|web fonts were added many years ago]] to help users read text in scripts which did not have fonts or had broken fonts. This is not the case any more. You can [[mw:Universal Language Selector/WebFonts/WebFonts Status|check the status page]] for a list of all web fonts and whether they are currently being used and especially for special requirements. [https://phabricator.wikimedia.org/T180422] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 December. It will be on all wikis from 14 December ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=12 12 December at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=13&month=12&year=2017 13 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can discuss [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Blocking tools and improvements|new or improved blocking tools]] with the Wikimedia Foundation [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative#Anti-Harassment Tools|Anti-Harassment Tools team]]. They will work on building better blocking tools. Leave comments on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community health initiative/Blocking tools and improvements|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W50"/> 18:57, 11 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17532179 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Tech News: 2017-51]] == <section begin="technews-2017-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2018. '''Problems''' * When you import a page from another wiki the usernames of the users who edited the article on the wiki you imported it from are shown in the article history. This should link to the users on the original wiki. A script to fix this caused problems for Wikidata and German Wikipedia. It also created a large number of [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL accounts]] on wikis where editors had never edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T181731] * Some bot owners got email about their bots logging in from a new computer. If this is from one or a couple of wikis, you can turn these messages off [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|in your preferences]] on those wikis until the problem has been solved. If not, you can report more about the problem [[phab:T182867|in Phabricator]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. There will be no new MediaWiki version next week either. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=19 {{#time:j xg|2017-12-19|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Files on Commons will have [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|structured metadata]] in the future. The developers are now looking for examples of different kinds of metadata to make sure they are aware of them when they build prototypes for structured data on Commons. You can [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Interesting Commons files|read more and help]] by giving examples of interesting media files. * The [[c:Commons:Structured data/Development/Team|Structured Commons team]] are making sure Commons work with structured data. If you regularly contribute to Commons and Wikidata you can [http://www.allourideas.org/commonswdtools answer a survey] that helps the team prioritise the tools that are important for the Commons and Wikidata communities. The survey ends on 22 December. You can [[c:Commons:Structured data/Get_involved/Tools|read more on Commons]]. You can also [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Renaming 'captions' and 'descriptions'|help the team decide]] on better names for "captions" and "descriptions". This ends on 3 January 2018. * The [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] has now ended. You can [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey/Results|see the results]]. They decide what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on next year. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W51"/> 16:26, 18 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17556688 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Tech News: 2018-02]] == <section begin="technews-2018-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikidata, the "{{int:wikibase-save}}" button when you edit is now called "{{int:wikibase-publish}}". This means all Wikimedia wikis have now changed from "{{int:savearticle}}" to "{{int:publishchanges}}". This is to help new editors understand what it does. [https://phabricator.wikimedia.org/T161367][https://phabricator.wikimedia.org/T131132] * Some edits will get an automatic [[Special:Tags|tag]] on all wikis. This will happen when making a page a redirect, blanking a page, removing almost all content, undoing an edit, or rolling back an edit. You can see the tags for example in the recent changes feed, article history, user contributions or on your watchlist. Some wikis had already marked edits like these in other ways. [https://phabricator.wikimedia.org/T167656] * [[Special:UnusedFiles|Special:UnusedFiles]] shows files that have been uploaded but are not used. It will show a file that is not used on the wiki it has been uploaded to, even if the file is used on another wiki. The new [[c:Special:GloballyUnusedFiles|Special:GloballyUnusedFiles page on Commons]] only shows files that are not used on any wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T183673] * [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured discussions]] now uses the 2017 wikitext editor instead of its old custom one. This will work with your preference for wikitext or visual editor. The documentation [[mw:Help:Structured_Discussions/Quick_tour#basics|has been updated]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T155861][https://phabricator.wikimedia.org/T178719] '''Problems''' * Older versions of the Chrome web browser on mobile devices may see the PDF download button, but it does not work. The developers are looking into the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T182059] * With the new filters in the recent changes, "{{int:rcfilters-exclude-button-off}}" in "{{int:namespaces}}" did not work for "{{int:rcfilters-quickfilters}}" between 13 December and 2 January. When you loaded the saved filter all other namespaces were excluded instead. This has now been fixed. If you made any changes to your saved filters between 13 December and 2 January, you need to save your filters with excluded namespaces again. [https://phabricator.wikimedia.org/T183910] * The latest version of [[w:en:Google Chrome|Google Chrome]] broke how section links are shown in the address bar. You now see <code>#R%C3%A9sum%C3%A9</code> instead of <code>#Résumé</code> even if MediaWiki did not encode it that way. This happened in early December. This problem has been solved. The fix will be in Chrome 64 (23 January) or Chrome 65 (6 March). [https://phabricator.wikimedia.org/T152540#3830013] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Some POST requests to the API took longer than usual in parts of December. This affected the Wikidata UI and some gadgets the most. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T182322] '''Changes later this week''' * Wikidata will be moved to its own database [[w:en:Server (computing)|servers]]. This is because it is growing and needs more resources. Because of this '''you will be able to read but not edit''' Wikidata and the German Wikipedia between 06:00 and 06:30 [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]] on 9 January. You might lose edits if you try to save during this time. This includes editing the language links on other wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T181645] * The font size in the editing window will change slightly for some users. It will now look the same on all browsers and operating systems. [https://phabricator.wikimedia.org/T182320][https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Font_size_in_the_editing_window] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 January. It will be on all wikis from 11 January ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> WikiEditor's ResourceLoader modules have been simplified to one: <code>ext.wikiEditor</code>. All the other modules are now deprecated aliases and should be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T165112] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=01&day=09 9 January at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=10&month=01&year=2018 10 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W02"/> 17:19, 8 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17612475 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Tech News: 2018-3]] == <section begin="technews-2018-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Bureaucrats on Wikimedia wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] is installed can now add and remove the translation administrator permission by default. Administrators of wikis where this extension is enabled can add and remove this permission to or from themselves. Wikis that used a different configuration before have not changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184610] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There is a new [https://discourse-mediawiki.wmflabs.org/ Discourse test support channel] for Wikimedia developers. You can ask questions or answer others questions about MediaWiki and Wikimedia software development. [https://discourse-mediawiki.wmflabs.org/t/welcome-to-wikimedia-developer-support/8] '''Problems''' * Last week's MediaWiki update was rolled back. This was because of a bug that changed non-[[w:en:ASCII|ASCII]] characters when a page was edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T184749][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089399.html] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 January. It will be on all wikis from 18 January ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=01&day=16 16 January at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=17&month=01&year=2018 17 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A few hundred wikis with less than ten high-priority errors in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter]] categories will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 31 January. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T184656][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W03"/> 19:45, 15 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17629330 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Tech News: 2018-04]] == <section begin="technews-2018-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Filters on [[Special:RecentChangesLinked|Special:RecentChangesLinked]] will get the new look similar to on the recent changes page. Special:RecentChangesLinked will also get some new features. [https://phabricator.wikimedia.org/T172161][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Global_Collaboration/Newsletter/Issues/2018/01] '''Problems''' * With the new [[mw:UX standardization|OOUI look]] menus and popups can open upwards instead of downwards. This was meant to make long dropdown menus easier to use. Sometimes these menus have been overlapped by other things. This is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T183069] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=24&month=01&year=2018 24 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *<code>[[wikitech:Irc.wikimedia.org|irc.wikimedia.org]]</code> will be rebooted on 22 February. Some bots use this to get the recent changes feed. They need to be able to reconnect automatically or they will not work until they have been fixed. Most bots can reconnect automatically. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089426.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W04"/> 00:55, 23 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17666647 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Tech News: 2018-05]] == <section begin="technews-2018-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=31&month=01&year=2018 31 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia Foundation is working on how to get less unmaintained code on Wikimedia wikis. This could be by finding maintainers or removing unmaintained features. They are now [[mw:Code stewardship reviews/Feedback solicitation|looking for feedback]] on what do do with [[mw:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/AbuseFilter|AbuseFilter]], the [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/IRCRecentChanges|IRC RecentChanges feed]], the [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/RelatedSites|RelatedSites extension]] and [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/TimedMediaHandler|TimedMediaHandler]]. You can leave feedback on the linked talk pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089439.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W05"/> 18:06, 29 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17685596 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Tech News: 2018-06]] == <section begin="technews-2018-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Bureaucrats can now add and remove the accountcreator permission by default. This means the user can help create a large number of accounts, for example for an [[w:en:Edit-a-thon|editathon]]. Wikis can change this if they want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T185417] * The [https://tools.wmflabs.org/wdvd/index.php Wikidata vandalism dashboard] is a new tool to monitor vandalism on Wikidata labels and descriptions. It is filtered by language. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2018-January/011741.html] * Info pages for file pages now show the file's [[w:en:File verification|SHA1 hash value]] in the table of basic information. This is so users can see that the file is the same as the one they uploaded. [https://phabricator.wikimedia.org/T181651] '''Problems''' * [[Special:Export|Special:Export]] has a higher error rate right now. This means that the export does not always work. You should check to make sure your page exports worked. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T186318] '''Changes later this week''' * When you review an edit made with the visual editor you can check a [[mw:Special:MyLanguage/Visual diffs|visual diff]] of your changes besides the wikitext diff. If you pick one diff type it will remember and show you that in future. The visual diff will now be the type first shown to new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T178248] * When you use a gallery to show images you can define the size, like <code>gallery widths="150px"</code>. You could use <code>em</code> or <code>%</code> instead of <code>px</code> but it would make no difference. You can now only use <code>150px</code> or nothing (<code>150</code>). If you write something else, instead of treating it like <code>px</code>, it will not work. [https://phabricator.wikimedia.org/T129372] * The wording when you send a thanks message will change. Instead of <code>{{int:confirmable-yes}}</code> or <code>{{int:confirmable-no}}</code> it will say <code>Thank</code> and <code>Cancel</code>. It will also be easier to understand that all thanks are public. [https://phabricator.wikimedia.org/T159302] * Redirects connected to Wikidata can create double Wikidata items. There will now be a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] for this. Wikis that don't want it [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|can disable it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185743] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 February. It will be on all wikis from 8 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=06 6 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=07&month=02&year=2018 7 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] will be removed on 30 June. It is replaced by the [https://outreachdashboard.wmflabs.org/ Programs and Events Dashboard]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/education/2018-February/001917.html][https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/News/January_2018/Education_Extension_scheduled_shutdown] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W06"/> 21:51, 5 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17707607 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Tech News: 2018-07]] == <section begin="technews-2018-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * TemplateStyles has been deployed to the Swedish Wikipedia. TemplateStyles is a feature to make it easy to add CSS to templates without administrator privileges. This allows for better adaptability to screen sizes, especially on mobile where are half our total page views. If your community would like to be the next to have the feature, please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=TemplateStyles submit a task on Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T176082][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:TemplateStyles][https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=TemplateStyles] * Registration pages now collect keyboard/mouse usage information for [[m:Research:Spambot detection via registration page behavior|research on identifying spambots]]. '''Changes later this week''' * You can opt in to a new beta feature that lets you use [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T185708] * The visual editor shows and lets you edit templates in one way, and reference lists in another. This meant that templates that only contain a fake reference list, like <code><nowiki>{{reflist}}</nowiki></code>, would not get updated as you edited. Now they will update as you edit, but you will no longer be able to visually edit them as templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T52769] * The abuse filter extension has a new feature <code>contains_all</code> that you may use to check if one or more strings are all contained in another given string. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 February. It will be on all wikis from 15 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=13 13 February at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2018 14 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Reading/Web/Settings|settings page and beta options]] for the mobile website are being improved. [https://phabricator.wikimedia.org/T67079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W07"/> 22:59, 12 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17726593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Tech News: 2018-08]] == <section begin="technews-2018-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The explanation of the abbreviations on the recent changes page could overlap with the list of changes. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T182156][https://phabricator.wikimedia.org/T184165] * You can now [https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects see statistics] for pageviews per wiki per country. You can see this on maps or in a table. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-February/089518.html] '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter]] is reporting estimated counts instead of actual counts for some wikis. This is because of performance problems. You might notice a false higher number in linter counts for some categories. This will be fixed as soon as the performance problem has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184280] * Last week the way that Visual Editor displays references lists was changed. As a result, the references generated by specific templates like <code><nowiki>{{sfn}}</nowiki></code> are not visible in the references list whilst editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T187495][https://phabricator.wikimedia.org/T52769] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 February. It will be on all wikis from 22 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=20 20 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=21&month=02&year=2018 21 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The way edit summaries and log comments are stored in the database is being changed. In the future this will [[phab:T6714|make longer comments possible]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185948] * Edit conflicts could be solved in a different way in the future. You can [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Paragraph-Based Prototype|test a new prototype]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W08"/> 23:54, 19 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17748904 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Tech News: 2018-09]] == <section begin="technews-2018-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Checkusers and stewards can now view private data such as the IP address in the abuse log. This data is removed regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T160357] '''Problems''' * Last week's MediaWiki version was rolled back because of a bug. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-February/089550.html][https://phabricator.wikimedia.org/T187942] * Since the deployment train last week until late evening on 20 February [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]], when you thanked someone for an edit, the thank went to the latest unthanked edit to that page. It didn't matter which edit you tried to give thanks for. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T187757] * [[Special:Statistics|Special:Statistics]] did not take newly created pages into account since 13 February 2018. Because of this the statistics are recreated. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/411400/][https://phabricator.wikimedia.org/T187845][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Tech/News/2018/09] '''Changes later this week''' * Users with version 10 of the Internet Explorer browser will no longer get JavaScript on Wikimedia wikis. If you use this browser on your computer, you can try upgrading to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T187869] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikinews wikis will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 27 February. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T188000][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 February. It will be on all wikis from 1 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=27 27 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=28&month=02&year=2018 28 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W09"/> 20:52, 26 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17769917 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Tech News: 2018-10]] == <section begin="technews-2018-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now make longer edit summaries. [https://phabricator.wikimedia.org/T6715] '''Changes later this week''' * You can [[m:Community Tech/Ping users from the edit summary|notify users in edit summaries]]. They will get a ping just as if they had been mentioned on a wiki page. [https://phabricator.wikimedia.org/T32750] * On [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]] you can now choose to list only actions that actually made an edit. Other actions are when the filter warned the editor or blocked the edit from being made. There are also more search options. [https://phabricator.wikimedia.org/T159061][https://phabricator.wikimedia.org/T187971] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enable Citoid]] to provide automatic reference look-up in the visual editor and the 2017 wikitext editor, but it is complex. The tool will now warn in the JavaScript console if the configuration isn't correct. Soon Citoid will disable itself if the configuration isn't correct. Check that your wiki is configured correctly. You can [[mw:Talk:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|ask for help]] if you need it. [https://phabricator.wikimedia.org/T186276] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 March. It will be on all wikis from 8 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=06 6 March at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=07&month=03&year=2018 7 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * In the future you will be able to use global preferences. This means you could change a preference for all wikis instead of having to change it every time for each wiki. You can now [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:GlobalPreferences test global preferences] and [[mw:Help talk:Extension:GlobalPreferences|give feedback]]. * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Map improvements 2018|read about planned works on maps]] during 2018. This will be done by June. You [[mw:Talk:Map improvements 2018|can give feedback]] on the planned maps work. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W10"/> 18:12, 5 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17798793 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Tech News: 2018-11]] == <section begin="technews-2018-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 3D models can now be uploaded to Commons. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/commons-l/2018-February/007972.html] * [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] has been updated to use [[w:en:HTML|HTML]] for previews. This has fixed many issues. An [[w:en:A/B testing|A/B test]] was done on English and German Wikipedia to measure how it is used. Other changes were also made. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-March/089609.html] * Some edits have to be checked against too many conditions before they can trigger an [[w:en:Wikipedia:Edit filter|abuse filter]]. If that is the reason no filter is triggered the edit will be [{{fullurl:Special:RecentChanges|tagfilter=abusefilter-condition-limit}} tagged] for review. [https://phabricator.wikimedia.org/T71492] * Auto-saving has been added to the visual editor and the 2017 wikitext editor. Right now it is meant to help if your browser crashes or if you accidentally close a tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T57370] '''Problems''' * The [[w:en:Wikipedia:Edit filter|abuse filter]] did not tag all edits that should have been tagged after last week's MediaWiki version had come to the wikis. It was fixed on 9 March (UTC). [https://phabricator.wikimedia.org/T189299] '''Changes later this week''' * You can [[m:Community Tech/Ping users from the edit summary|notify users in edit summaries]]. They will get a ping just as if they had been mentioned on a wiki page. This was originally planned to happen last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T32750] * It is now possible to specify the block parameters for each filter in [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. The parameters include block duration and if the user should be blocked from editing their own talk page. The block duration is separate for anonymous and registered users. [https://phabricator.wikimedia.org/T32024][https://phabricator.wikimedia.org/T170014] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A hundred Wikimedia wikis will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 13 and 14 March. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T188869][https://phabricator.wikimedia.org/T188010][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 March. It will be on all wikis from 15 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=13 13 March at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2018 14 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W11"/> 20:44, 12 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17827223 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Tech News: 2018-12]] == <section begin="technews-2018-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Translations]] are available. '''Problems''' * On March 12 early morning UTC, the number of 503 error messages increased due to an issue on esams datacenter. It has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20180312-Cache-text] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-03-20|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-03-21|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-03-22|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There is no Editing team meeting this week. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=21&month=03&year=2018 {{#time:j xg|2018-03-21|{{PAGELANGUAGE}}}} at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * From April 4, the autopatrol status of edits will only be accessible in the Recent Changes database table, so only for 30 days. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001812.html][https://phabricator.wikimedia.org/T184485] * [[mw:In-context_help_and_onboarding|In-Context Help and Onboarding]] is a new project, aiming to improve retention of new wiki editors. The goal is to give them short tutorials and other training experiences based on their activity. [[mw:Collaboration|Collaboration team]] is expecting feedback and comments on [[mw:Talk:In-context_help_and_onboarding|the project talk page]], especially from people working with newcomers. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W12"/> 16:03, 19 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17845447 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Tech News: 2018-13]] == <section begin="technews-2018-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some of the interface icons and text sizes will change slightly, as part of the updates for improved accessibility and consistency. These icons are used in many features, including Notifications, Recent Changes, Beta Features, Visual Editor, 2017 Wikitext Editor, Code Editor, and others. While editor toolbars, dialogs, and menus will appear slightly bigger; elements on special pages will be slightly smaller. Functionality will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T177432] [https://phabricator.wikimedia.org/T97631] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The deprecated #toc and #toctitle CSS ids have been removed. If your wiki was still using these for fake Tables of Content (ToC) then these might lose their styling. They can be replaced with .toc and .toctitle classes where appropriate. [https://phabricator.wikimedia.org/T187808] * [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]] will be deployed to the Wikivoyages on 28 March 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T189834] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 March. It will be on all wikis from 29 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=27 27 March at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be one hour earlier than usual on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=28&month=03&year=2018 28 March at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * From 9 April, the sort order of categories will be distorted for a short time. We are upgrading versions of an internationalisation library (ICU) and using a maintenance script to update existing database entries. This will last anywhere from a few hours to a few days, depending on wiki size. Read [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|more details]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T189295] * Changes are coming to search for Serbian projects. Cyrillic and Latin variants of a word and different grammatical forms of a word will be able to find each other. Read more on MediaWiki in [[mw:Wikimedia_Search_Platform/Serbian_Search_Update/sr|Serbian]] or [[mw:Wikimedia_Search_Platform/Serbian_Search_Update|English]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W13"/> 22:04, 26 mart 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17870513 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Tech News: 2018-14]] == <section begin="technews-2018-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Community Tech/Template wizard|Template Wizard]] script available for testing. It will show up as a puzzle-piece icon in the 2010 WikiEditor. You can click on the icon to insert a template. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] The Wikimedia Communities and Contributors survey is to be sent to participants around the world this week. If you are volunteer developer, and have contributed code to any pieces of MediaWiki, gadgets, or tools, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=DEV please take 20 to 40 minutes to complete the survey]. '''Problems''' * MediaWiki deployment train has been rolled back to version <span dir=ltr>1.31.0-wmf.26</span> on week 13, due to a multiplication of lost connections during MySQL queries. Some of the recent changes may have not been applied. They will be deployed next week. [https://phabricator.wikimedia.org/T190960][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-March/000523.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-March/000524.html] * The Notifications badge icons were overlapping other links. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T183539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 April. It will be on all wikis from 5 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] User subpages ending in <code dir=ltr>.json</code> will now be protected from other people editing them, like <code dir=ltr>.js</code> and <code dir=ltr>.css</code> pages already are. If you have a tool that stores static configuration, you can now use a subpage like <code>User:Example/mygadget.json</code> to do this without concerns. [https://phabricator.wikimedia.org/T76554] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy will be replaced by RemexHtml]] on the next set of wikis. On April 4, we plan to turn off Tidy on all Wikiquotes (except frwikiquote) and Wikimedia chapters and user groups wikis. 23 wikis will have Tidy replaced this time. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001821.html][https://phabricator.wikimedia.org/T188881][https://phabricator.wikimedia.org/T190726] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] will transition to use [[mw:OOUI|OOUI]] starting April 4, and the rule editor will also be changed to a CodeEditor (ACE) similar to what is found on user JavaScript pages. The move to OOUI will continue over the next few weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T132284] [https://phabricator.wikimedia.org/T39192] * In Special:Preferences, the preference "{{int:tog-watchlistreloadautomatically}}" is now only visible for users who have opt-out the New Filters for the Watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T186277] * You can see names of individual abuse filters in [[Special:AbuseLog]]. Now if the name of an abuse filter contains some wikisyntax like links, it will not change to a link when displayed. [https://phabricator.wikimedia.org/T141670] * You can now search through filter patterns at [[Special:AbuseFilter]]. You may specify either a plain string or a [[:w:regular expression|regular expression]] and the matching filters will show a snippet of their pattern with the match highlighted. [https://phabricator.wikimedia.org/T87455] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=04&day=03 3 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=04&month=04&year=2018 4 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * If you're using, creating or improving Lua modules, you can [[d:Wikidata:New convenience functions for Lua|give your feedback]] to help harmonizing the modules across wikis and add more useful functions. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On April 11th, we plan to turn off Tidy on all wikis with less than 50 entries in all high priority linter categories. About 60 wikis will have Tidy replaced. Currently about 600 wikis have had Tidy replaced and we have another 300 wikis to go. We plan to finish this transition from Tidy to RemexHtml by end of June 2018. Please follow [[phab:T175706|T175706]] to monitor progress of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy replacement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190731][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001821.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W14"/> 21:28, 2 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17894791 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Tech News: 2018-15]] == <section begin="technews-2018-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Some pages have templates that describe problems with that article. There is now more information for mobile readers and what is wrong with the article and how they could help fix it. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues#Updates_to_the_page_issue_modal] *You can now thank users for many more actions than edits to a page. This was [[m:2017 Community Wishlist Survey/Miscellaneous/Allow %27thanks%27 notification for a log entry|one of the top ten requests in the Wishlist Survey]] last year. [https://phabricator.wikimedia.org/T60485] * The sort order of categories will have errors for a short time starting Monday 9 April (UTC). We are upgrading versions of an internationalisation library (ICU) and using a script to update the database. This will take between a few hours and a few days depending on wiki size. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more details]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T189295] * Tag filter titles will now work better on wikis where the tag filter title is in a language that is written in another direction than the language of that wiki. This could for example be an English title (written from left to right) on a Hebrew or an Arabic wiki (written from right to left). [https://phabricator.wikimedia.org/T190718] '''Problems''' *The bookmark icon for saved filters on the recent changes page disappeared because of new icon changes. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T191366] *For a week in March rollbacks got both the <code>rollback</code> and the <code>undo</code> tag on the recent changes page and other pages where you see tags. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T190374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 April. It will be on all wikis from 12 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * Patrolled edits now have three states instead of two. Recent changes filters are updated to show unpatrolled, autopatrolled and manually patrolled edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T190408] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=04&day=10 10 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2018 11 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The iOS and Android apps will get [[mw:Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|synced reading lists]] later in April. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W15"/> 20:08, 9 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17924500 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Tech News: 2018-16]] == <section begin="technews-2018-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Profiling statistics for an [[mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter]] tell how often edits match the filter. The statistics for the abuse filters were reset after 10000 actions. Wikis can now decide to reset it more or less often. They can [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=AbuseFilter file a phabricator task] to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T132925] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Extension:AbuseFilter|Abuse filters]] will now treat integers and [[:en:Floating-point arithmetic|floats]] more precisely. For example, 5/2 was rounded down to 2 but will now be 2.5 and 2*4 will be the integer 8 and not the floating-point number 8.0. Division values are the only ones changed. For the rest only strict comparisons (<code>===</code> and <code>!==</code>) will be affected leaving the values unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T191688][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:AbuseFilter/Rules_format#Arithmetic] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 April. It will be on all wikis from 19 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180417T1830 17 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180418T15 18 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[phab:T181084|new PDF renderer]] could not create PDFs from [[w:en:Wikipedia:Books|books]]. Books are in this case collections of pages on a Wikimedia wiki. [[w:en:PediaPress|PediaPress]] will take over development of the books-to-PDF function. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/PDF_Functionality] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] will no longer support Python 2.7.2 and 2.7.3. [https://phabricator.wikimedia.org/T191192] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Volunteer developers can fill out the [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=DEV Wikimedia Communities and Contributors survey]. The last day is April 22 (UTC). This is a third-party service survey. See [[wmf:Community Engagement Insights 2018 Survey Privacy Statement|the privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W16"/> 17:20, 16 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17931273 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Tech News: 2018-17]] == <section begin="technews-2018-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All Wikipedias now have [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]]. * The iOS and Android apps now have [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|synced reading lists]]. This means you can save articles to a private list that can be seen on your other devices if you use the apps. * The icons in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]] have changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T191031] * The visual editor and the 2017 wikitext ask you to write an edit summary after you press <code>Publish</code>. This button now also shows an [[w:en:ellipsis|ellipsis]]. This is to show that pressing <code>Publish</code> is not the last step. [https://phabricator.wikimedia.org/T189803] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 April. It will be on all wikis from 26 April ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180424T1830 24 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180425T15 25 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|<nowiki><mapframe></nowiki>]] will come to most Wikipedias in May. This means that you can put interactive maps in the articles. Nine Wikipedias that use a strict version of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|flagged revisions]] will not get this feature in May. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/User:JMatazzoni_(WMF)/mapframe-to-all-wikipedias-notice] * The rollback function could change. This was a [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Rollback|German community request]]. All editors with rollback rights can [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Rollback/Feedback round|leave feedback]] on the proposed solution. The last day to leave feedback is 4 May (UTC). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W17"/> 20:16, 23 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17965874 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Tech News: 2018-18]] == <section begin="technews-2018-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The parameter for unpatrolled edits in recent changes filters changed name. You might need to update saved filters and links. [https://phabricator.wikimedia.org/T190408] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Parsing/Replacing Tidy|We are migrating wikis from Tidy to Remex]]. Because of a bug the 250 wikis which do not yet use Remex were switched on 23 April. This is two months early. This meant that pages with broken wikitext showed wrongly to readers. The bug was undone the next day. You can [[mw:Special:MyLanguage/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F|help fix broken wikitext]] to avoid this problem when your wiki switches. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. You can follow the process [[phab:T175706|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T192855] '''Changes later this week''' * You will be able use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] in the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] on all wikis. CodeMirror helps with [[w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]]. It has previously been a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] and only available on wikis with scripts that are written from left to right. [https://phabricator.wikimedia.org/T191923] * When an administrator blocks someone they will have a calendar they can use to choose when the block ends. This is to make it easier to pick a specific date. [https://phabricator.wikimedia.org/T132220] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can soon turn on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:PerformanceInspector|Performance Inspector]] in the {{int:prefs-editing}} section in your preferences. It shows information about the [[w:en:Computer performance|performance]] of pages. This could be the size of modules in the page, how many CSS selectors are defined on the page and how many are used, or the size of the images on the page. This tool is intended to help editors fix pages that load slowly. [https://phabricator.wikimedia.org/T117411] *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new [[:mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter]] function called <code>equals_to_any</code>. You can use it to check if its first argument is equal (<code>===</code>) to any of the following ones. For example you can use it to check if the page's namespace is amongst a given set of values in a more compact way than you could earlier. You can [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format#Functions|read more on mediawiki.org]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 1 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 2 May. It will be on all wikis from 3 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180501T1830 1 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180502T15 2 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services team|Wikimedia Cloud Services team]] is working on a new project called [[m:Toolhub|Toolhub]]. The goal is to make it easier for Wikimedians to discover software tools they can use. You can leave feedback on [[m:Talk:Toolhub|the talk page]] or email jhare{{@}}wikimedia.org to leave private feedback. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in all namespaces will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 2 May. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Wikibooks wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in the main namespace will switch on 9 May. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T192821][https://phabricator.wikimedia.org/T192299][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W18"/> 18:18, 30 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17980974 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Tech News: 2018-19]] == <section begin="technews-2018-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons mobile app]] has a new version. It is now easier to find nearby places that need pictures. It helps you with direct uploads and title and category suggestions. The app only works on Android phones. [https://cookiesandcodeblog.wordpress.com/2018/04/21/commons-app-version-2-7-beta-release/] '''Problems''' *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] had a problem with blocks where you had changed how long they last. It used the default length everywhere. This was in late April. Abuse filter users should make sure the right block length is used and change them if needed. This is only for filters where how long blocks last had been changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T193324] '''Changes later this week''' * The [[mw:Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search function beta feature]] will be on all Wikimedia wikis. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. [https://phabricator.wikimedia.org/T193182] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 May. It will be on all wikis from 10 May ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180508T1830 8 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180509T15 9 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in the main namespace will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 16 May. Other wikis will switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T193685][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W19"/> 18:27, 7 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18001263 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Tech News: 2018-20]] == <section begin="technews-2018-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Dynamic maps]] are now available on most Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Map_languages|Labels on maps]] can also be in different languages. * The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|Advanced Search]] interface is now available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] on all wikis. This makes it easier to learn about and to use many of the powerful options in our search. Feedback is appreciated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-May/001851.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 May. It will be on all wikis from 17 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180516T15 16 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * In the mobile view, warnings for when something is wrong with a page are not as clear as they should be. The developers are working on this. You can [[mw:Reading/Web/Projects/Mobile Page Issues|give feedback and suggestions]]. * The developers are working on making the Wikipedia Android app available in more languages. You can give feedback, suggestions and help test it. [[mw:Wikimedia Apps/Android/Multilingual Support|Read more on mediawiki.org]] [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps#Android] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W20"/> 00:22, 15 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18004437 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Tech News: 2018-21]] == <section begin="technews-2018-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 May. It will be on all wikis from 24 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180523T15 23 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * It could become easier to reference different pages of a book in an article. You can [[m:WMDE Technical Wishes/Book referencing/Call for feedback (May 2018)|give feedback]]. The last day for feedback is 27 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W21"/> 19:33, 21 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18060878 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Tech News: 2018-22]] == <section begin="technews-2018-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:GlobalPreferences|global preferences]] on most wikis. This means you can set preferences for all wikis at the same time. Before this you had to change them on each individual wiki. Global preferences will come to the Wikipedias later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T16950][https://phabricator.wikimedia.org/T189806#4221561] * It is now easier for blocked mobile users to see why they were blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T165535] * Wikidata now supports [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Lexicographical data|lexicographical data]]. This helps describe words. * There is now a checkbox on [[Special:ListUsers|Special:ListUsers]] to let you see only users in temporary user groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T174313] * Some rare invisible Unicode characters have recently been banned from page titles. This includes soft hyphens (U+00AD) and left-to-right (U+2066) and right-to-left (U+2067) isolate markers. Existing pages with these characters will soon be moved by a script. [https://phabricator.wikimedia.org/T121979] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There's a new Wikimedia Foundation team to support the Wikimedia technical communities. It's called the Technical Engagement team. Most of the team members did similar work in other teams before this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-May/090016.html] '''Problems''' * Some translatable pages are showing old translations instead of latest ones. The cause of this issue has been fixed. We will update all pages automatically to show the latest translations. [https://phabricator.wikimedia.org/T195347] '''Changes later this week''' * There will be a new special page named [[Special:PasswordPolicies|PasswordPolicies]]. This page gives information about the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgPasswordPolicy|password rules]] for each user group on that wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T174812] * A new way to see moved paragraphs in diffs is coming to most wikis. This is to make it easier to find the moved paragraphs and the changes in them. [https://phabricator.wikimedia.org/T195375] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 May. It will be on all wikis from 31 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enable Citoid]] to provide automatic reference look-up in the visual editor and the 2017 wikitext editor. This is complex. The tool will now disable itself if the configuration isn't correct. It has warned about this in the JavaScript console since February. Check that your wiki is configured correctly. You can [[mw:Talk:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|ask for help]] if you need it. [https://phabricator.wikimedia.org/T186276] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180529T1830 29 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180530T15 30 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] drafts which have not been updated in over a year will be removed. This allows other users to translate those articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T189088] * A survey is collecting information on what users think about how Wikimedia wiki pages are loaded. This information could be used in future development. [https://phabricator.wikimedia.org/T187299] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some wikis will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 30 May and 13 June. Wikis with fewer than 100 linter issues in the main namespace in all high-priority linter categories will switch. This includes Wikidata. Tidy will probably be removed on all wikis in the first week of July. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F][https://phabricator.wikimedia.org/T195263] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W22"/> 14:40, 29 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18082338 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Tech News: 2018-23]] == <section begin="technews-2018-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook skin]] has been optimised for mobile devices. It now looks different. [https://phabricator.wikimedia.org/T195625] * [[m:Planet Wikimedia|Planet Wikimedia]] collects blogs about Wikimedia. It will now use the [https://directory.fsf.org/wiki/Rawdog Rawdog] [[w:en:News aggregator|feed aggregator]] to do this instead of [[w:en:Planet (software)|Planet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T180498][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-May/090036.html] * Redirect links in [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] now link to the original page and not the target page. This was done earlier and changed the used messages on some pages. This was a problem for wikis that customized the message. A new change fixed this by using the old messages with one more parameter for customization. Wikis that already changed their customized messages will have to move the customization back again. [https://phabricator.wikimedia.org/T189860] '''Problems''' * You will not be able to edit some wikis between 06:00 and 06:30 UTC on 13 June. You can see if [[phab:T195487|your wiki is one of them]]. * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] did not work 24–28 May. This is also why last week's Tech News was late. [https://phabricator.wikimedia.org/T195500] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 June. It will be on all wikis from 7 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180605T1830 5 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180606T15 6 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. This is planned to happen in June or early July. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W23"/> 23:54, 4 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18103288 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Tech News: 2018-24]] == <section begin="technews-2018-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|the Wikipedia app]] for Android or iOS users can create [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|reading lists]]. The reading lists can be seen on different devices if you are logged in to your account. There is now a browser extension so you can add pages to your reading list from a web browser. At the moment it works with Firefox and Chrome. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Reading_list_browser_extension] *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]]. Pywikibot is a tool to automate tasks on MediaWiki wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2018-June/009842.html] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook skin]] was changed to make it work better for mobile users. This caused some problems. The change was rolled back to fix them. The new version is now back on the wikis. MonoBook users can opt out from the new responsive design. [https://phabricator.wikimedia.org/T195625] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. For most wikis this will happen on 18 June. For the rest it will happen on 25 June. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 June. It will be on all wikis from 14 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * You can join the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|Readers Web team]] IRC office hour. There you can discuss tools to contribute on the mobile web for the existing MediaWiki skins. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180618T16 18 June at 16:00 (UTC)]. See [[m:Special:MyLanguage/IRC office hours|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180612T1830 12 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180613T15 13 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical Wishes/Move files to Commons|move local wiki files to Commons]] and keep their original data intact. This is [[phab:T190716|planned to come]] to the first wikis in June. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W24"/> 23:55, 11 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18115892 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Tech News: 2018-25]] == <section begin="technews-2018-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] has been a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. It is now a normal feature. It is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185030] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180619T1830 19 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180620T15 20 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Some old web browsers will not be able to read the Wikimedia wikis. This is because they use an insecure way to connect to them. This means that we get less security for everyone else too. This affects about 0.08% of all traffic to the Wikimedia wikis. This affects for example those who read Wikipedia on a [[w:en:PlayStation 3|PlayStation 3]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T147202][https://phabricator.wikimedia.org/T196371] * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. Because there is no new MediaWiki version this week it will happen on 25 June for most wikis. For the rest it will happen in early July. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis that have not already done so will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] on 5 July. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. You [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-June/001867.html can help] fix remaining errors. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W25"/> 23:47, 18 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18136222 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Tech News: 2018-26]] == <section begin="technews-2018-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [https://paws.wmflabs.org PAWS], our JupyterHub system, got [[mw:PAWS/News/2018-06-21|an upgrade and a logo]]. Several bugs should be fixed. '''Problems''' * When a link text was in ''italics'' or had other formatting you could sometimes not edit it in the visual editor. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T197213][https://phabricator.wikimedia.org/T196914] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content translation]] users who translate between any two of Arabic, English, French, Japanese and Russian will be asked to be part of a research project. This is to create better tools for translating articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T194467] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 June. It will be on all wikis from 28 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180626T1830 26 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180627T15 27 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W26"/> 01:10, 26 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18154936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Tech News: 2018-27]] == <section begin="technews-2018-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The database for [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|tags]] will be changed. This will happen on 2 July on French Wikipedia and 9 July on all other wikis. Please [[phab:T185355|report]] if recent changes get slower or you can't save edits. This could especially affect editors who use the database on ToolForge. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata-tech/2018-June/001283.html] '''Problems''' * Last week's MediaWiki update was rolled back. This was because of a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T198350] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180703T1830 3 July at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180704T15 4 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W27"/> 02:46, 3 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18169586 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Tech News: 2018-28]] == <section begin="technews-2018-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:WebM|WebM video files]] have smaller file size but still be of the same quality. Creating WebM files will take longer time. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TimedMediaHandler/VP9_transition] * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta]]. This was supposed to already have happened but was delayed. For most wikis this will happen on 9 July. For the rest it will happen on 16 July. [https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis now use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] instead of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy]]. This could cause errors. You [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-June/001867.html can help] fix the errors. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''Problems''' * When you rolled back an edit it could get both the <code>Rollback</code> and <code>Undo</code> tags. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T190374] * Rollbacks from autopatrolled users were not marked as patrolled. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T198449] '''Changes later this week''' * When you edit a link in the visual editor there will be two separate buttons to change which page the link goes to (target) or its text (label). [https://phabricator.wikimedia.org/T55973][https://phabricator.wikimedia.org/T124305] * On the mobile version you can find a link to an editor's contributions from their user page. Now this will work even if they haven't created a user page. [https://phabricator.wikimedia.org/T197581] * When you edit a discussion on the mobile version you sometimes get your signature automatically added. This will now not happen if you have already added a signature manually. This is to avoid double signatures. [https://phabricator.wikimedia.org/T192725] * [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured discussions]] toolbars will have more style options. [https://phabricator.wikimedia.org/T109123#4400917] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at Wikimedia code in [[w:en:Gerrit (software)|Gerrit]] there will be a new interface. It is on by default for new users. This is also true for developers. This is to make it easier to understand what is happening. [https://phabricator.wikimedia.org/T196812] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 July. It will be on all wikis from 12 July ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180710T1830 10 July at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180711T15 11 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Today all administrators can edit [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] for the entire wiki. There will be a new user group for editing CSS and JavaScript. Administrators will no longer automatically be able to do this. This is because it is a security risk when all administrator accounts can edit JavaScript even if they never plan to or do not know how it works. You can [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190015] * [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page previews]] will be on by default for new accounts. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-July/090297.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W28"/> 01:09, 10 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18194890 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Tech News: 2018-29]] == <section begin="technews-2018-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Help:Extension:GlobalPreferences|global preferences]] on Wikimedia wikis. You can set them on the [[Special:GlobalPreferences|global preferences page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T16950] * You can now see a new log of pages being created at [[Special:Log/create|Special:Log/create]]. It includes pages which are later deleted. It is now available on all Wikimedia wikis except Commons and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T12331] * You can see how many pageviews a wiki had from specific countries. The [https://stats.wikimedia.org/v2/#/en.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal{{!}}map{{!}}2-Year~2016060100~2018071100{{!}}~total Wikistats2 maps] have now been updated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-July/090327.html] '''Changes later this week''' * Your watchlist will show changes from the last seven days instead of three. If you have already set a length preference it will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T194414] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from July 17. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from July 18. It will be on all wikis from July 19 ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180717T1830 July 17 at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180718T15 July 18 at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Some articles have messages to readers about problems with the article. For example that it does not cite sources or might not be neutral. Readers do not see these messages on the mobile version. The developers now want to show them. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Projects/Mobile Page Issues|read more and leave feedback]]. * You can use <code><nowiki><inputbox></nowiki></code> to create search boxes for specific pages. For example to search the archives of a community discussion page. Instead of <code><nowiki>prefix:Page name</nowiki></code> you will see a text that explains which pages are being searched. You can [[phab:T198318|read more and leave feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W29"/> 18:00, 16 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18215334 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Tech News: 2018-30]] == <section begin="technews-2018-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you log in to your account you can choose to keep being logged in. This checkbox now works better than before on the mobile version for users without JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T196947] * Wikis that use [[mw:Citoid|Citoid]] can automatically generate citations for Swedish news sites. This only works in the visual editor. This now works for [[w:en:Sveriges radio|Swedish public service radio]]. More will come. Others could use this to add news sites in other languages in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T187023] * Editors can do max 90 edits per minute. This is new since last month. This does not affect bots or administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T56515] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-07-24|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-07-25|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-07-26|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180725T15 {{#time:j xg|2018-07-25|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W30"/> 11:44, 24 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18233172 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Tech News: 2018-31]] == <section begin="technews-2018-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The design on [[Special:Log]] has changed. It will change again soon. Developers are working on fixing problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T117737] '''Problems''' * Deployment of 1.32.0-wmf.13 has been partially delayed. All deployments have been resumed and successfully done after bug fixes. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000577.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000585.html] * Deployment of 1.32.0-wmf.14 has been partially delayed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000587.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000589.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-07-31|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-08-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-08-02|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180731T1830 {{#time:j xg|2018-07-31|{{PAGELANGUAGE}}}} at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180801T15 {{#time:j xg|2018-08-01|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)] as well as at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180801T23 23:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * After [[:m:special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|a community discussion]], a new group for users will be created. "[[:m:Special:MyLanguage/Interface administrators|Interface administrators]]" will be the only users allowed to edit interface pages like [[MediaWiki:Common.css]] or [[MediaWiki:Common.js]]. This is done to avoid technical issues and improve security. That change will be effective by the end of August 2018. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W31"/> 16:05, 30 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18237696 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Tech News: 2018-32]] == <section begin="technews-2018-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:NewPages|Special:NewPages]] now has the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T117739] '''Problems''' * The MediaWiki version that was released two weeks ago was late to some Wikimedia wikis. This was because of bugs. It was on all wikis 30 July. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20180724-Train][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000591.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 August. It will be on all wikis from 9 August. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180807T1830 7 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180808T15 8 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W32"/> 21:39, 6 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18277179 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Tech News: 2018-33]] == <section begin="technews-2018-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates can now be stored in a separate page on all wikis. This is called [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. This is to make it easier to edit how templates look. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-August/090481.html] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180814T1830 14 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180815T15 15 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The developers are planning more ways to block users. This could be blocking someone from just a page or a namespace. You can [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Per-user page, namespace, and upload blocking|read more]]. You can leave feedback on the [[m:Talk:Community health initiative/Per-user page, namespace, and upload blocking|talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-August/090842.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W33"/> 19:52, 13 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18292380 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Tech News: 2018-34]] == <section begin="technews-2018-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 August. It will be on all wikis from 23 August ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180822T15 22 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The [[m:Special:MyLanguage/2018 Community Wishlist Survey|2018 Community Wishlist Survey]] begins on 29 October. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 29 October to 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Manual:$wgLegacyJavaScriptGlobals|Legacy JavaScript global variables]] have been deprecated for seven years. They will soon be removed from all wikis. Gadgets and scripts that use them will stop working. You can test your community's gadgets on "group0" wikis. For example [[testwiki:Main Page|Test Wikipedia]] or [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]. The legacy JavaScript global variables are already disabled there. You can [[mw:ResourceLoader/Migration guide (users)#Global wg variables|read the migration guide]] to fix old scripts. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W34"/> 18:46, 20 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18310555 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Tech News: 2018-35]] == <section begin="technews-2018-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see moved paragraphs in diffs in the mobile view. It also works on all languages in the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T199800] * Bureaucrats on all Wikimedia wikis can now remove the [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admin]] user right. [https://phabricator.wikimedia.org/T202298] '''Problems''' * Some diffs show lines in the wrong order. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T197157] '''Changes later this week''' * The message you see when you thank a user will change. This is to make it easier to understand. [https://phabricator.wikimedia.org/T159302] * [[w:en:Wikipedia:AutoWikiBrowser|AWB]] will stop adding <code>using AWB</code> in the edit summary. Instead it will add a [[Special:Tags|tag]] that says <code>AWB</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T111663] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter]] variables have changed. They are now easier to understand for non-experts. The old variables will still work but filter editors are encouraged to replace them with the new ones. You can find the list of changed variables [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format#Variables|on mediawiki.org]]. They have a note which says <code>Deprecated. Use ... instead</code>. An example is <code>article_text</code> which is now <code>page_title</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T173889] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Abuse filters can now use how old a page is. The variable is <code>page_age</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T30844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 August. It will be on all wikis from 30 August ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180828T1830 28 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180829T15 29 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 12 September and 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W35"/> 18:15, 27 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18330273 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Tech News: 2018-36]] == <section begin="technews-2018-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new user right for users who can edit [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] for the entire wiki. Before this all admins could edit CSS and JavaScript. This was a security risk. This group is called [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrators]]. Administrators can delete user CSS and JavaScript pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T190015][https://phabricator.wikimedia.org/T200176] * There will be an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on the Wikipedia mobile website. It starts this week. It tests how we show templates that show information about an article. The test will last two weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T200792][https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues] * You can now use different CSS rules for different skins when you edit templates. This is because of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T197617] * <code>wp10</code> in [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]] is now called <code>articlequality</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T196240] * When you get a new message on your talk page you get a yellow message in the toolbar. The preference to show or not show this has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T58845] '''Problems''' * [[c:Commons:Upload Wizard|UploadWizard]] had problems with [[mw:Extension:UploadWizard/Campaigns|campaigns]]. Users could not upload files. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202760] * You can get a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|notification]] when a link is made to a page you created. This has not worked since June. It was fixed last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T200119] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 September. It will be on all wikis from 6 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180905T15 5 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Readers|Readers department]] will work on advanced mobile editing. You can [[c:File:Wikimedia Foundation Readers Roadmap Review - 2018-08-27.pdf|read more]] about this and other things they plan to work on over the next year. You can also [[c:File:Wikimedia Foundation Readers Roadmap Review - 27 August 2018.webm|see the presentation]]. * [[m:Special:MyLanguage/User:Keegan (WMF)/RelatedSites2|The RelatedSites extension]] will be removed from Wikivoyage. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Unused projects on the [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Wikimedia Cloud virtual private server]] will [[wikitech:Cloud VPS 2018 Purge|be removed]]. This will happen in October. Projects can be marked if they are being used. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-August/090735.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W36"/> 18:47, 3 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18344596 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Tech News: 2018-37]] == <section begin="technews-2018-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you added or edited a template with the visual editor the input boxes were very big. This has been fixed. The input boxes will now be smaller until you click on them. Then they will change size to fit the text. [https://phabricator.wikimedia.org/T200834] '''Problems''' * Some diffs showed lines in the wrong order. This was fixed last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T197157] * Marking a cross-wiki notification as read didn't work every time. The other wiki was not updated. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T121930] * <code><nowiki><maplink></nowiki></code> did not work for a few days. This was because of a bug. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T203427] * <code><nowiki>{{subst:REVISIONUSER}}</nowiki></code> is used by some templates. For a period edits saved with <code><nowiki>{{subst:REVISIONUSER}}</nowiki></code> would save the previous user's name and not your username. This is now fixed. Edits made before the bug was fixed will still be wrong and need to be corrected. [https://phabricator.wikimedia.org/T203583] * When you move a page the title still shows the old page name. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T203661] '''Changes later this week''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 12 September and 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. * Because of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|the data centre test]] there will be no new version of MediaWiki this week. Changes for this week will come next week instead. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180911T1830 11 Septmber at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180912T15 12 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|The developers]] work on making the wikis work better on mobile phones. There is a list [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles|of common problems when making content easier to read in the mobile view]]. You can add things to the page and ask others to help. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W37"/> 00:35, 11 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18369657 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Tech News: 2018-38]] == <section begin="technews-2018-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons mobile app]] has a new version. Images uploaded using Nearby are now automatically added to the associated Wikidata item. You can browse other images on Commons. You can see your achievements and your upload statistics. It has also fixed some bugs. [https://cookiesandcodeblog.wordpress.com/2018/08/10/commons-app-version-2-8-beta/] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] MediaWiki web requests now have a time limit of 60 seconds for GET requests and 200 seconds for POST requests. [https://phabricator.wikimedia.org/T97192] '''Problems''' * You could not see the menu on the notifications page on the mobile version. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T192475] '''Changes later this week''' *[[Special:AncientPages|Special:AncientPages]] can hide disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T76287] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 September. It will be on all wikis from 20 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180919T15 19 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|The developers]] are testing new mobile web navigation. You can [[mw:Reading/Web/Advanced_mobile contributions/Navigation prototype feedback|use it and give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W38"/> 23:58, 17 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18389264 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Tech News: 2018-39]] == <section begin="technews-2018-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The [[Special:Preferences|preferences form]] will change to use the standard look. If you see any problems please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/3/?projects=ui-standardization,mediawiki-special-pages report them on Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T117781] *[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 September. It will be on all wikis from 27 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180926T15 26 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W39"/> 17:23, 24 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18408633 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Tech News: 2018-40]] == <section begin="technews-2018-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Ordinary pages can no longer be loaded as [[w:en:JavaScript|javascript]]. You could do this using <code dir=ltr>?action=raw&ctype=text/javascript</code> in the [[w:en:URL|URL]]. Only fully protected pages in the MediaWiki: namespace or user javascript subpages can be loaded as javascript now. This is for better security. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-September/001955.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-September/090882.html] '''Problems''' * New and updated translations from [[:en:w:translatewiki.net|translatewiki.net]] will not reach the wikis for a while. You can still translate messages on translatewiki.net. The Wikimedia wikis will be updated with the new translations later. This is because of work on the translation system. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-September/001951.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-September/090882.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 October. It will be on all wikis from 4 October ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181003T15 3 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * You can join the meeting with the Wikimedia Foundation Search Platform team. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181003T15 3 October at 15:00 UTC]. See [[m:IRC office hours#Upcoming office hours|how to join]] if you want to know how the search function works or have questions. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018 2|You can read more about this]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W40"/> 19:34, 1 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18433392 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Tech News: 2018-41]] == <section begin="technews-2018-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] was removed from all Wikimedia projects. You can use the [https://outreachdashboard.wmflabs.org/ Programs and Events Dashboard] or the [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/ Fountain] instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T125618] '''Problems''' * There was a problem when you copied and pasted from a table with the visual editor. It could add <code>href</code> where it shouldn't be. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T108506] '''Changes later this week''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. * Because of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|the data centre test]] there will be no new version of MediaWiki this week. Changes for this week will come next week instead. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181010T15 10 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W41"/> 01:38, 9 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18453674 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Tech News: 2018-42]] == <section begin="technews-2018-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Some pages, edits and users disappeared for a short while after the [[m:Tech/Server switch 2018|server switch]]. Missing content and users was fixed within a day. Some preferences and other things might take a few more days to fix. [https://phabricator.wikimedia.org/T206743] * Wikis are updated with new and updated translations from [[m:translatewiki.net|translatewiki.net]] again. This will happen once a week. The developers are working on fixing the problem so we can have translation updates more often again. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/121/translationwiki.net_security_incident/] '''Changes later this week''' * When you create an abuse filter that prevents edits you can now write a specific error message for it. Before this all abuse filters that prevented edits had the same error message. [https://phabricator.wikimedia.org/T27086] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 October. It will be on all wikis from 18 October ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * There will be no more meetings with the Editing team. This is because not enough Wikimedians were interested. To tell developers which bugs you think are the most important you can use [https://phabricator.wikimedia.org/ Phabricator] as normal. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing_team/Weekly_triage_meetings] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181017T15 17 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W42"/> 00:40, 16 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18470532 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Tech News: 2018-43]] == <section begin="technews-2018-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 October. It will be on all wikis from 25 October ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181024T15 24 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]] begins on 29 October. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 29 October to 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W43"/> 01:11, 23 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18491932 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Tech News: 2018-44]] == <section begin="technews-2018-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can post proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals until 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The wikis now have a [[:w:en:Content Security Policy|content security policy report]]. This means that you might get a warning in your javascript console when you load external resources in your user scripts. For security reasons it is recommended that you don't do this. It might not be possible to load external resources in your scripts in the future. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-October/001994.html] '''Problems''' * Your watchlist can show which changes you have already seen. This did not work for a few days. It has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T207472] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 October. It will be on all wikis from 1 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). * The 2006 wikitext editor is no longer available. It will be removed from [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|Special:Preferences]]. It has not been the standard editor for a long time. It was replaced by the [[mw:Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Contributors/Projects/Removal_of_the_2006_wikitext_editor][https://phabricator.wikimedia.org/T30856] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181031T15 31 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W44"/> 21:08, 29 oktobar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18519160 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Tech News: 2018-45]] == <section begin="technews-2018-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]] to edit templates. This works only with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]] and not in the visual editor or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]]. If you click on [[File:OOjs UI icon puzzle-ltr.svg|17px|link=|Puzzle icon]] you can enter the information in a pop-up. You can turn on TemplateWizard in your beta feature preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T202545] '''Changes later this week''' * You can choose to see edit conflicts in a two-column view. This is a beta feature. You can find it in your preferences. The interface for the two-column edit conflict will change. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Solution: Solving edit conflicts line by line (new beta feature)|read more]]. * When you edit with the visual editor you can use the "Automatic" citation tab. This helps you generate citations. You will now be able to write plain text citations or the title of a journal article or a book in this tab. This will search the [[:w:en:Crossref|Crossref]] and [[:w:en:WorldCat|WorldCat]] databases and add the top result. [https://phabricator.wikimedia.org/T198567] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 November. It will be on all wikis from 8 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181107T15 7 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W45"/> 18:29, 5 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18540415 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Tech News: 2018-46]] == <section begin="technews-2018-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some old mobile browsers can use the watchlist again. This has not worked for a while. These browsers are called [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Basic (Grade_C)|grade C browsers]]. This helps for example Windows Phone 8.1 with Internet Explorer and Lumia 535 with Windows 10. [https://phabricator.wikimedia.org/T196893] '''Problems''' * You can choose to see edit conflicts in a two-column view. This is a beta feature. You can find it in your preferences. Users who use this view saw the edit conflict resolution page when they wanted to see a preview. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T208840][https://phabricator.wikimedia.org/T209012][https://phabricator.wikimedia.org/T209036] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 November. It will be on all wikis from 15 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181114T15 14 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation]] tool to translate articles. The developers are working on [[mw:Content translation/V2|a new version]]. One of the changes will be a maintenance category. Articles where users add a lot of text from machine translation without changing it will be in that category. This is so the community can review it. The users will also have been warned before they publish the article that it has a lot of unchanged text from machine translations. [https://phabricator.wikimedia.org/T190798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W46"/> 20:21, 12 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18568837 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Tech News: 2018-47]] == <section begin="technews-2018-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can vote until 30 November. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] for <code>sameAs</code> data. This is to make it easier to find the right information with a search engine. This changes the [[:w:en:Metadata|metadata]] for a wiki page. It doesn't change how the page looks. [https://phabricator.wikimedia.org/T209306] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181121T15 21 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia wikis use templates to show readers there are problems with the content on some pages. For example if there are no sources or the page needs to be rewritten. The mobile website will soon show more information when you use these templates. Some templates may need to be updated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-November/091113.html] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] was removed from all Wikimedia projects. The [[:w:en:Table (database)|database tables]] used by the extension will be archived. This will happen in a month. If you want the information on your wiki you should move it to a normal wiki page. [https://phabricator.wikimedia.org/T174802] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W47"/> 00:28, 20 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18611020 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Tech News: 2018-48]] == <section begin="technews-2018-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|translatable pages]] you could create a mess when you moved a page that had translatable subpages. A subpage is when you use <code>/</code> to create a new page: <code>/wiki/Page/Subpage</code>. The subpages would be moved but not the translations. The subpages are no longer automatically be moved. This is to make it safer to move pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T114592] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search interface]] will be available by default on all Wikimedia wikis. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. It's already active on German, Farsi, Arabic and Hungarian Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T193182] * [[Special:UnusedCategories|Special:UnusedCategories]] show empty categories with no files or other categories. You can soon choose to not show soft redirect categories or some maintenance categories there. You can do this with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words|magic word]] <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T96041] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 November. It will be on all wikis from 29 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181128T16 28 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>mw.util.jsMessage()</code> function was deprecated in 2012. It will be removed next week. [[:w:en:Wikipedia:Reporting JavaScript errors|Look for the warning]] <code>Use of "mw.util.jsMessage" is deprecated</code> in the JavaScript console to know if you use an affected script or gadget. If you are a gadget maintainer you should check if your JavaScript code contains <code>mw.util.jsMessage</code>. There is a [[mw:ResourceLoader/Migration guide (users)#mw.util.jsMessage|migration guide]]. It explains how to use <code>mw.notify</code> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T193901] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W48"/> 23:21, 26 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18638702 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Tech News: 2018-49]] == <section begin="technews-2018-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Admins will not be able to unblock themselves if they are blocked by someone other than themselves. This is because it can cause damage if someone else takes over an admin account and other admins can't block them. If this is a problem for your community you can [[phab:T150826|report it on Phabricator]]. You can also ask questions [[m:Tech|on Meta]]. There is a discussion [[phab:T150826|on Phabricator]] about how to solve this if two admins fight with each other on a small wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T150826] * Small [[:w:en:Scalable Vector Graphics|SVG images]] are now bigger when you see them in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:MediaViewer|MediaViewer]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T71237] * You can go to a section from the edit summary by clicking on the section name. Before this you had to click on the arrow. [https://phabricator.wikimedia.org/T165189] * When you jumped to a footnote that was referenced several times in an article it could be difficult to see where you were in the text. Now there are jump marks and highlights to help you find your way back. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Footnote_highlighting][https://phabricator.wikimedia.org/T194511] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181205T23 5 December at 16:00 (UTC)] and [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181205T23 at 23:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W49"/> 17:12, 3 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18671340 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Tech News: 2018-50]] == <section begin="technews-2018-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 December. It will be on all wikis from 13 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181212T16 12 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * New accounts will need passwords that are at least 8 characters long. Admins, interface admins, bureaucrats, oversighters, CentralNotice admins, global renamers, check users, stewards and some other user groups will need passwords that are at least 10 characters long. This is because an attacker could cause damage to the wikis if they took over these accounts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019][https://meta.wikimedia.org/wiki/Password_policy] * When you hover over a footnote it will show you the reference as a pop-up. This is so you don't have to jump down to the bottom of the page to see a reference. This will happen in 2019. Some wikis already have gadgets that do this. You will be able to turn it off. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W50"/> 18:33, 10 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18699559 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Tech News: 2018-51]] == <section begin="technews-2018-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 7 January 2019. '''Recent changes''' * Some templates that show notices about the content of the page will now be shown on the mobile website. In many cases they were hidden before. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues][https://phabricator.wikimedia.org/T210553] * Admins can no longer unblock themselves, except for self-blocks. A blocked admin can block the user who blocked them but no one else. This is so no one can block all admins on a wiki without being stopped. [https://phabricator.wikimedia.org/T150826] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration extension]] has been removed. It compared the result of two versions of the MediaWiki wikitext parsing pipeline. It was used when we moved to the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] instead of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy]]. '''Problems''' * <code><nowiki><ref></nowiki></code> tags can use parameters such as "name" or "group". For example <code><nowiki><ref name="adams" group="books"></nowiki></code>. If a <code><nowiki><ref></nowiki></code> tag has more than two parameters all parameters are ignored. You don't get a warning that they don't work. This will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T211576] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 December. It will be on all wikis from 20 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181219T16 19 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Android app team]] are working on making it easier to edit on mobile phones. You can [[mw:Android editing features|read more]] about these plans. If you have an Android phone and speak at least two languages you can help testing in English. Tell [[:m:User:Dchen (WMF)|Dchen (WMF)]] you want to be part of the testing by writing on her talk page or email her. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>tiles.wmflabs.org</code> and <code>wma.wmflabs.org</code> will stop working. They have no maintainers and run an old operating system. Tools which use it could stop working. This includes [[:w:en:Mapnik|the mapnik gadget]], hill shading, and hike and bike layers. New maintainers could help out and keep it going. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-December/091216.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W51"/> 21:34, 17 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18718987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Tech News: 2019-02]] == <section begin="technews-2019-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translations]] are available. ''Tech News writers, editors and translators wish you a pleasant 2019 year.'' '''Recent changes''' * RelatedSites extension has been undeployed. It was used to create interwiki links on Wikivoyage, now handled by Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T128326] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] MediaWiki logstash logging is moving to a new infrastructure. This is an ongoing deployment. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/File:Logging_infrastructure_design_document.pdf] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [https://codesearch.wmflabs.org codesearch.wmflabs.org] has been updated, with new and updated repositories and a new search options for code. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-January/002045.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On several wikis, an account named "{{int:abusefilter-blocker}}" has been created on December 17 to perform some technical maintenance on AbuseFilter. This account has sysop rights but it's a system user and no human can use it. The account already existed on wikis where AbuseFilter can perform blocks, which are issued using this account. See [[:phabricator:T212268|T212268]] for more information and future plans. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]], the "{{int:abusefilter-action-throttle}}" action takes three parameters: count, period and groups. They must now strictly respect the requirements listed [[:mw:Extension:AbuseFilter/Actions#Throttling|on mediawiki.org]]. A list of broken filters is [[:phabricator:P7956|on Phabricator]]. If you're familiar with AbuseFilter, please take a look and fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T209565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 8. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from January 9. It will be on all wikis from January 10 ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * Search Platform Office Hours is rescheduled to January 9. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-January/091280.html Check the details] for time and date. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W02"/> 19:29, 7 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18759682 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Tech News: 2019-03]] == <section begin="technews-2019-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:w:en:Google Translate|Google Translate]] in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T90208][https://wikimediafoundation.org/2019/01/09/you-can-now-use-google-translate-to-translate-articles-on-wikipedia/] * You can now add [[mw:Special:MyLanguage/Help:File captions|captions]] to files on Commons. Captions are short descriptions of the file. They can be translated to all languages we use. They can't use wikitext markup. * Earlier a [[:w:en:Attribute (computing)|quoted HTML attribute]] had to be followed by a space. Now it doesn't. This means that some pages could look different when you save them even if you didn't edit that part of the text. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Uqhg1it7nojfnjfg][https://github.com/wikimedia/mediawiki/commit/59bb8864a23f3df120789c7619ef07acefa27b9c] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Templates with [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|<nowiki><templatestyles></nowiki>]] could not show the difference between the live template and the [[w:en:Sandbox (software development)|sandbox]] version when they were tested. This has now been fixed. <nowiki><templatestyles></nowiki> has a new <code>wrapper</code> parameter now. You can use it for selectors like <code dir="ltr">.mw-parser-output <nowiki><wrapper parameter value> <selector from CSS page></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T200441] '''Problems''' * When you see an edit in the recent changes feed or in the history of a page some of them have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|tags]]. Some tags are added automatically. You can also add tags manually. Tags for edits that have been added manually can be edited. This didn't work for a little while. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T212703] '''Changes later this week''' *You can move files from your wiki to Wikimedia Commons and keep the file history with the new [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons|FileExporter]]. It will be a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis from 16 January. If you want to test it you [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|activate it]] and check [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons/Configuration file documentation|your wiki's configuration file]]. * Users who could cause more damage to the wikis if someone took over their account have to have more secure passwords. This includes administrators and other user groups. They can't use passwords that are in a list of common passwords. Accounts with common passwords are easy to take over. The list of common passwords was made longer a few weeks ago and has a different error message. Some user groups have been added to those who can't use common passwords. This is to protect all accounts with user rights that could cause damage. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/operations/mediawiki-config/+/481115/] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] variable <code>minor_edit</code> has been removed. It was deprecated in 2016. Now you can't use it. You can fix the filters using it. You can find them if you use the search bar on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 15 <section end="technews-2019-W03"/> 18:54, 14 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18781471 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Tech News: 2019-04]] == <section begin="technews-2019-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translations]] are available. '''Tech News''' * Some people did not get last week's issue of Tech News. This was because of a problem with [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]]. If you did not get last week's issue, you can [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|read it on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942] '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] can now use [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|version 2]] as the default version for users who turned on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]]. For example it adds the tracking category <code>{{int:cx-unreviewed-translation-category}}</code> to translations that might have used machine translations without fixing the problems. This is so others can find them. You can find this category in <code>Special:TrackingCategories</code> on Wikipedias. * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org] can now convert collects of up to 800 pages to [[:w:en:PDF|PDF]], [[:w:en:EPUB|EPUB]] or [[:w:en:OpenDocument|ODT]]. Previously this was 200 pages. '''Problems''' * When a template was edited with the visual editor, it would sometimes put all information on one line. This makes it difficult to read for editors who use the wikitext editor. It also makes it more difficult to see what happened in a diff. This problem affected edits made between 8 and 17 January and is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213922] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] is used to post a message to many pages. It has not been working reliably. Some messages have not been posted to everyone. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942][https://phabricator.wikimedia.org/T139380] * Because of a database problem that had to be fixed immediately you could not edit most wikis for a couple of minutes on 17 January (UTC). This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213858] '''Changes later this week''' * You will be able to use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|template styles]] in the <code>Module</code> namespace. [https://phabricator.wikimedia.org/T200914] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 January. It will be on all wikis from 24 January ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190123T16 23 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W04"/> 21:33, 21 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_targets/1&oldid=18802322 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Tech News: 2019-05]] == <section begin="technews-2019-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia servers use [[:w:en:HHVM|HHVM]] to run the [[:w:en:PHP|PHP]] code. They are [[mw:Wikimedia Technology/Annual Plans/FY2019/TEC4: PHP7 Migration/Goals|going to use PHP7]] and stop using HHVM. You can test PHP7 with a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/PHP7|new beta feature]]. That way you can [[mw:Talk:Beta Features/PHP7|help find and report]] problems. '''Problems''' * When someone moves a page to a name that already exists that page that had the name the article is moved to is deleted. For a couple of months this didn't always work. Some users saw an error message instead. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T210739] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190130T16 30 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W05"/> 19:14, 28 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18821217 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Tech News: 2019-06]] == <section begin="technews-2019-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * It was easy to untick a box by accident in [[Special:Preferences|Special:Preferences]]. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213517] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 February. It will be on all wikis from 7 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190206T16 6 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W06"/> 18:11, 4 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18846213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Tech News: 2019-07]] == <section begin="technews-2019-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|ambox]]</code> [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class to show page issues to mobile readers. When you use <code>ambox</code> there are [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|classes]] you can use. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 February. It will be on all wikis from 14 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190213T16 13 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W07"/> 19:45, 11 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18862544 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Tech News: 2019-08]] == <section begin="technews-2019-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] someone on the mobile web you will now have two seconds to cancel the thank. This is in case you clicked on the thank button by accident. [https://phabricator.wikimedia.org/T63737] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 February. It will be on all wikis from 21 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190220T16 20 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is a proposal to add a red link to mobile search results if there is no page with that name. This is how it works on desktop. You can [[mw:Talk:Readers/Web/Advanced mobile contributions|leave feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T211006] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W08"/> 00:13, 19 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18883065 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Tech News: 2019-09]] == <section begin="technews-2019-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://itunes.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewSoftware?id=324715238&mt=8 new version] of the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS FAQ|iOS Wikipedia app]]. It has for example [[:w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]] and new toolbars to make it easier to write wikitext. It also has night mode, a find-on-page function and other things. You can [[mw:Talk:Wikimedia Apps|give feedback and suggestions]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Editing_program] '''Changes later this week''' * When you look at your watchlist or the recent changes page you can use the [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]]. There you can choose tags to filter different edits. Empty tags will no longer be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T182219] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 February. It will be on all wikis from 28 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190227T16 27 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw: Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W09"/> 22:16, 25 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18898106 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Tech News: 2019-10]] == <section begin="technews-2019-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 March. It will be on all wikis from 7 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190306T16 6 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|give feedback]] on the future of talk pages. * The mobile website will use the standard [[:w:en:Font|fonts]] on your computer or phone instead of a generic font. This will make it easier to read text in many scripts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Design/Projects/Improve_mobile_reading_experience][https://phabricator.wikimedia.org/T175877] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W10"/> 17:37, 4 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18912959 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Tech News: 2019-11]] == <section begin="technews-2019-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages can use [[:wikidata:Property:P625|geocoordinates]] from Wikidata with the <code>mw.wikibase.entity:formatStatements</code> [[w:Lua (programming language)|Lua]] function or the <code>#statements</code> [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions|parser function]]. If they do, they will now be shown using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|a Kartographer <code><maplink></code>]] if the wiki can use Kartographer. You can report bugs or ask questions [[phab:T210926|on Phabricator]]. * There is now an [[:wikitech:EventStreams|EventStream]] to see when [https://stream.wikimedia.org/?doc#!/Streams/get_v2_stream_page_links_change links are added or removed] on Wikimedia wikis. You can read the [[phab:T115119|discussions and plans]]. '''Problems''' * Some wikis will not be able to edit for a short period of time on 19 March ([[:w:en:Coordinated Universal Time|UTC]]). This will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190319T15 15:00 UTC]. It will last up to 15 minutes but probably shorter. You can [[phab:T217441|see the list of affected wikis]]. This is because of network maintenance. You can still read the wikis. * Editors who use Firefox to edit with the visual editor had a problem with copying text. When they tried to select text that included footnotes, templates or block images in the middle they would often only get part of the text. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T214976] * Some maps didn't work for a while on 8 March. This has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190308-wdqs][https://phabricator.wikimedia.org/T217898] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 March. It will be on all wikis from 14 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190313T16 13 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W11"/> 20:28, 11 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18925338 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Tech News: 2019-12]] == <section begin="technews-2019-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When you use [[:m:Help:Reverting#Advanced features|rollback]] you will be able to get a confirmation prompt on most wikis. It asks you if you wanted to do the rollback. This is to avoid misclicks. You will have to [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|opt in]] to get it. On German Wikipedia it will be an opt-out feature from 28 March. [https://phabricator.wikimedia.org/T199534][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Rollback] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 March. It will be on all wikis from 21 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190320T16 20 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Admins will be able to block someone from editing a page or a namespace. This already works on a few Wikimedia wikis. You can [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|read more]]. If your wiki wants to be an early tester of this, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-August/090842.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Help:Toolforge|Toolforge]] will [[:wikitech:News/Toolforge Trusty deprecation|shut down the Ubuntu Trusty job grid]]. This will happen the week of 25 March. Tools that use this grid needs to be moved to the new Debian Stretch job grid. If they haven't, they will be taken offline. Maintainers can restart the tools later. Users may not be able to use them in the meanwhile. You can see a [[:toolforge:trusty-tools/|list of affected tools]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W12"/> 20:43, 18 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18939566 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Tech News: 2019-13]] == <section begin="technews-2019-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|new version of the content translation tool]] will be used for all new translations. The older version will still be used for translations that were started with it. Most users won’t see any change. More than 80% of the published translations are already using the new version. [https://phabricator.wikimedia.org/T212646] '''Problems''' * There was a problem with editing with [[:w:en:Safari (web browser)|Safari]] on [[:w:en:IOS|iOS]]. When you wrote an edit summary you couldn't save the edit. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T218352] * The editing toolbar sometimes disappears when you scroll on [[:w:en:IOS|iOS]] devices. This will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T218414] * Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Help:System message|over-ride interface messages]] on-wiki. A problem meant that sometimes an old versions of any changed messages were shown instead. This included the sitenotice and other important parts of the interface. This was fixed at around 2019-03-22 16:00 (UTC). Logged-out users may still get the wrong message. Purging the page should fix it for them. [https://phabricator.wikimedia.org/T218918] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 March. It will be on all wikis from 28 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190327T16 27 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W13"/> 19:04, 25 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18947493 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Tech News: 2019-14]] == <section begin="technews-2019-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|Notifications]] tell you about things that happen on the wiki. You can turn on notifications about [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications_types#echo-category-title-article-linked|new links to pages you created]]. For performance reasons you can no longer get e-mails about this. [https://phabricator.wikimedia.org/T219444] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 April. It will be on all wikis from 4 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190403T16 3 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W14"/> 18:28, 1 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18980992 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Tech News: 2019-15]] == <section begin="technews-2019-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * More wikis are now testing visual editor section editing for mobile users. You can [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor on mobile/Section editing|read more]]. * Admins on French and Polish Wikipedia can [[m:Community health initiative/Partial blocks|block someone from editing a page or a namespace]]. If your wiki wants to get these blocks before they are available to all wikis, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T219327][https://phabricator.wikimedia.org/T219218] '''Problems''' * You will be able read but not edit most wikis for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April at 05:00 (UTC)]. This is because of a hardware problem. You can [[phab:T220080|see a list of the affected wikis]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091900.html] * A map update caused some problems on 29 March and 30 March. It was rolled back. [https://phabricator.wikimedia.org/T217087] * Pages on some Wikivoyages had problems with the top headline. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T97891#5079408] '''Changes later this week''' * When you add an edit summary the VisualEditor will search your recent edit summaries in case you want to re-use one. This works in both the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|visual]] and [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|wikitext]] modes on desktop. It also works [[mw:VisualEditor on mobile|on the mobile site]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T50274] * The Wikimedia wikis will get a [[:w:en:URL shortening|URL shortener]]. This will work from 11 April. You can [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012893.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work. This is for performance reasons. When you preview a page it will return <code>""</code> (empty string). When you read a page it will return <code>"-"</code> (dash). For now this will only affect content namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T137900] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 April. It will be on all wikis from 11 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190410T15 10 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to preview references. This means that when you hover over the link you will get a popup that shows you a preview of the reference. It will work much like [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|page previews]]. This is so you don't have to go to the bottom of the page to see a reference. This will now be available as a beta feature on German and Arabic Wikipedia. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews][https://phabricator.wikimedia.org/T67114] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata [[:w:en:JSON|JSON]] output will change. Empty containers will be serialised as empty objects. This is a breaking change that will affect tools that use JSON outputs and APIs. It will happen on 30 April. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012891.html read more and see how to test your code]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W15"/> 20:23, 8 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18988936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Tech News: 2019-16]] == <section begin="technews-2019-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' *All wikis now have the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]] for the wikitext editor. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 April. It will be on all wikis from 18 April ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190417T15 17 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will get a new [[:wikidata:Help:Property constraints portal#Constraint statements on properties|constraint status]] called <code> suggestion</code>. This [[mailarchive:wikidata/2019-April/012911.html|will change]] how the <code>WikibaseQualityConstraints</code> constraint checking API works. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012910.html][https://phabricator.wikimedia.org/T204439] * You can test the [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Depicts testing|<code>depicts</code> property]] for structured data on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W16"/> 00:59, 16 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19011282 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Tech News: 2019-17]] == <section begin="technews-2019-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/AdvancedSearch|advanced search]] function [[:w:en:URL|URL]] now shows which namespaces you search in. The namespace field is collapsed by default on the search page. You can also [[gerrit:plugins/gitiles/mediawiki/extensions/AdvancedSearch/+/refs/heads/master/docs/adding_fields.md|add new fields]] to the search interface through a [[:w:en:Hooking|hook]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T217445][https://phabricator.wikimedia.org/T217443][https://phabricator.wikimedia.org/T217446] * The wikis now look slightly different in the mobile web version. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091978.html] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190423T15 23 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikipedia articles will have the <code>[https://schema.org/sameAs sameAs]</code> [https://schema.org/Property meta property]. It adds structured data. This makes it easier for search engines to find Wikipedia articles. It also makes it easier to reuse content. There will an [[:w:en:A/B testing|A/B test]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Seach_Engine_Optimization/sameAs_test][https://phabricator.wikimedia.org/T209306] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W17"/> 21:07, 23 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19030007 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Tech News: 2019-18]] == <section begin="technews-2019-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now invites users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks][https://phabricator.wikimedia.org/T205125] '''Problems''' * Tech News was late last week because of a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:MassMessage|MassMessage]] bug. Other newsletters had the same problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T221570] '''Changes later this week''' * You will see when you last refreshed the recent changes page. This is so you can see how recent the changes are. [https://phabricator.wikimedia.org/T200353] * When you write a comment in [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] but have not posted it yet your [[:w:en:Web browser|web browser]] will save it in <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|local storage]]</code> instead of <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|session storage]]</code>. This means you do not lose them even if you close your web browser. Structured Discussions used to be called Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T93612] * You will be able to turn off [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Milestone|milestone notifications]]. Milestone notifications congratulate you when you have made certain numbers of edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T169924] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 May. It will be on all wikis from 2 May ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190501T15 1 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wb_terms</code> table will be dropped. This will affect some Wikidata tools. They need to be updated. The table has become too big which is causing problems. This will happen on 29 May. You can [[mailarchive:wikidata/2019-April/012987.html|read more]]. You can ask for help if you need it. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia wikis will soon use a token when you log out. This changes how the API works. Some tools might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T25227] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W18"/> 00:27, 30 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19046269 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Tech News: 2019-19]] == <section begin="technews-2019-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translations]] are available. '''Problems''' * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information. It does not always show which edits are read and which are unread. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 May. It will be on all wikis from 9 May ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190507T15 8 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W19"/> 18:27, 6 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19073915 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Tech News: 2019-20]] == <section begin="technews-2019-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 May. It will be on all wikis from 16 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190514T15 15 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W20"/> 02:48, 14 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19091659 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Tech News: 2019-21]] == <section begin="technews-2019-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The report for phase 1 of the talk pages consultation 2019 [[mw:special:MyLanguage/Talk pages consultation_2019/Phase 1 report|has been published]]. Communities are invited to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up#Phase2|start phase 2 of the consultation]] on their wikis. '''Problems''' * File descriptions for files from Commons were not shown properly on other Wikimedia wikis for a few days. For example the image descriptions and license information were missing. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T222935][https://phabricator.wikimedia.org/T222954] * Some diffs show an error message when you try to see them. The developers are working on fixing it. It could be because of some edit comments. [https://phabricator.wikimedia.org/T222857][https://phabricator.wikimedia.org/T222628] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-05-21|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-05-23|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190521T15 {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Content translation/V2|content translation tool]] on Wikipedia can use machine translations. There is a system to stop translations where the editors do not fix machine translation mistakes. This warns or stops them if they seem to just copy what the machine translation gives them. If this system is too strict or not strict enough you can [[mw:Talk:Content translation|tell the language team]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Content_translation/Translating/Translation_quality] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wbeditentity</code> [[:w:en:Application programming interface|API]] endpoint will remove all aliases if the request includes an empty alias. This is how it supposed to work. It has not been working this way because of a bug. This will start on 12 June. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-May/013051.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W21"/> 15:03, 20 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19108030 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Tech News: 2019-22]] == <section begin="technews-2019-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Big changes to the [[w:en:Replication (computing)|replica database]] will happen on 3 June. Some tools on [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Cloud Services]] will stop working if the maintainers do not update them to use the new schema. This probably affects tools that query for revisions or log entries made by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 May. It will be on all wikis from 30 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190529T15 29 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W22"/> 17:33, 27 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19120221 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Tech News: 2019-23]] == <section begin="technews-2019-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now write all special letters in all African Wikipedia languages. This works in the desktop version. [https://aharoni.wordpress.com/2019/05/25/happy-africa-day-keyboards-for-all-african-wikipedia-languages/] * There is now a field called <code>[[:c:Commons:Depicts|depicts]]</code> on Commons. This is a way to show what is in a picture with the help of Wikidata. It is still in development. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Adding_qualifiers_to_Depicts] * Some tools on Toolforge may break on or after 3 June because of database changes. Maintainers should update their tools to use the new schema. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * Some wikis have one tab for the visual editor and one tab for a wikitext editor. Others wikis just have one tab. If your wiki has two tabs, clicking a link to create a new page has always opened a wikitext editor. It will now open the editor you used the last time you edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T223793] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 May. It will be on all wikis from 6 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190605T15 5 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W23"/> 17:24, 3 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19133752 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Tech News: 2019-24]] == <section begin="technews-2019-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you create a PDF from a page on the wiki this is now done by [[mw:Proton|Proton]]. Before this we used [[mw:Electron|Electron]]. It should look the same but work better. Both use Chromium. This is a different system from when you collect several articles into a book and make a PDF from them. [https://phabricator.wikimedia.org/T210651][https://phabricator.wikimedia.org/T186748] * The Flagged Revisions extension now uses the standard OOUI icons. There will be additional minor fixes for positioning in the next deployment. [https://phabricator.wikimedia.org/T155878] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots and other scripts that do not set an identifiable [[m:Special:MyLanguage/User-Agent policy|User-Agent]] may find their requests strictly rate-limited until they identify themselves properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T224891] '''Problems''' * Please check if the Flagged Revisions configuration on your wiki is as you expect (or as it was a few weeks ago). If not, please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Wikimedia-Site-Requests%2CMediaWiki-extensions-FlaggedRevs report it]. [https://phabricator.wikimedia.org/T225144] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190612T15 12 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W24"/> 19:06, 10 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19143311 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Tech News: 2019-25]] == <section begin="technews-2019-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * [[:w:en:MIDI|MIDI]] files can soon be played without the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]]. You can then add them with <code><nowiki>[[File:Filename.midi]]</nowiki></code>. Later <code>override_midi</code> and <code>override_audio</code> will stop working. Instead you will need to add the MIDI file below the music score. [https://phabricator.wikimedia.org/T135597] * A new video player will soon replace the old one. You will be able to enable it as a beta feature in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|your preferences]]. It will later be enabled for everyone if there are no big problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T148103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 June. It will be on all wikis from 20 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T15 19 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user scripts still use the old <code>wgEnableAPI</code> and <code>wgEnableWriteAPI</code> values. These values are always true. They will soon be removed. This might break the gadgets and scripts. You should fix your gadgets to not use these values. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/core/+/504076] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W25"/> 22:37, 17 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19152213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Tech News: 2019-26]] == <section begin="technews-2019-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki for last week was not fully released due to issues. It was removed from most wikis on Tuesday and from test wikis on Thursday. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092212.html] * Most wikis were slow and then briefly read-only last week due to one of the database servers having a problem. It is now replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T225981] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 June. It will be on all wikis from 27 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * You can watch or join the next [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092210.html Wikimedia Language showcase]. It will be about the usage of Machine Translation in Wikimedia projects. The showcase will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T13 26 June at 13:00 (UTC)]. A recording will be kept for later viewing * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T15 26 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W26"/> 19:29, 24 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19168431 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Tech News: 2019-27]] == <section begin="technews-2019-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The development of [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Bridge|Wikidata Bridge]] has started. The goal is to allow Wikidata edits from Wikipedia. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-June/013216.html] '''Problems''' * Sometimes pages load slowly for users routed to the Amsterdam data center. Investigation is in progress. [https://phabricator.wikimedia.org/T226048] * Wikidata query service was overloaded between 11:50 UTC until 13:15 UTC on June 24. It has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190624-wdqs] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit all wikis for a short amount of time, on 3 July at 06:00 (UTC). This is to move a database. [https://phabricator.wikimedia.org/T226358] * There is no deployment of a new version of MediaWiki on the wikis this week ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190703T15 3 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W27"/> 23:22, 1 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19175317 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Tech News: 2019-28]] == <section begin="technews-2019-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * For event organizers, if you [[m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting_temporary_lift_of_IP_cap|request a temporary lift of the IP cap]] for mass account creation, this will now also raise the edit rate limit for those new accounts at the event, which will prevent another bottleneck. [https://phabricator.wikimedia.org/T204583] * Administrators at all Wiktionary, Wikivoyage, and Wikisource wikis are now able to use the new [[m:Special:MyLanguage/Community_health_initiative/Partial_blocks|partial blocks]] feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 July. It will be on all wikis from 11 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * The design of MediaWiki's software windows will change for desktop users. Layout will be simpler, buttons will be bolder and clearer, and close buttons will be just icons. This is like the mobile design. This will affect ContentTranslation, VisualEditor, TemplateWizard, and other tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T226045] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190710T15 10 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a change in the name format of new Wikidata RDF dumps starting on 15 July. [https://phabricator.wikimedia.org/T226153] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W28"/> 22:12, 8 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19192465 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Tech News: 2019-29]] == <section begin="technews-2019-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The mobile web will get more advanced editing tools. Seven more Wikipedias can use them now. This works for Arabic, Indonesian, Italian, Persian, Japanese, Spanish and Thai Wikipedia. You can try the tools on the mobile web and give feedback. [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:CKoerner_(WMF)/Advanced_mobile_contribution_options_second_update] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The abuse filter system user will soon do maintenance edits on broken abuse filters. This user is called <code>{{int:abusefilter-blocker}}</code> and has administrator rights. This is meant to fix technical problems. It will not do any other changes. You [[phab:T209565|can read more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 July. It will be on all wikis from 18 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190717T15 17 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add image captions to images on Commons. It will only invite users who have added a number of edits in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2019/03#Edit_action_feed_(Android_Wikipedia_app)] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W29"/> 17:29, 15 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19199404 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Tech News: 2019-30]] == <section begin="technews-2019-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Communities interested by easing newcomers' first steps can now benefit from the Growth team experiments on their wikis. Check [[mw:Growth/Communities/How to get the Growth experiments on your wiki|the conditions and the request process]]. * The [[m:Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2019]] is looking for nominations. You can recommend tools by July 29. The awarded tools will be presented at Wikimania. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-July/092301.html] '''Problems''' * The release of the last version of MediaWiki (1.34.0-wmf.14) has been blocked for groups 1 and 2. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-July/002184.html] '''Changes later this week''' * Phabricator database will be moved to a different server. Writes will be blocked on Thursday 25 July, between 05:30 and 06:00 AM UTC. Reads will remain unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T228243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 July. It will be on all wikis from 25 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190723T15 24 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Some items in the visual editor]] will change later this week. This will make it easier to edit links, citations, and templates on both desktop and mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T225834][https://phabricator.wikimedia.org/T221247] * With [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search]] turned on you will be able to choose the sorting order of the search results when you do a search. [https://phabricator.wikimedia.org/T225479][https://phabricator.wikimedia.org/T197525] * Users who edit from IP addresses whitelisted on a [[:m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting temporary lift of_IP cap|request for temporary lift of the IP cap for mass account creation]] will bypass CAPTCHAs. This will happen in August. If you think this should not happen for some reason, please [[:phab:T227487|let us know]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The variable <code>user_wpzero</code> will be removed from AbuseFilter. [[phab:T227843#5344413|A list of filters needing a fix is provided]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W30"/> 15:07, 22 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19224936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Tech News: 2019-31]] == <section begin="technews-2019-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translations]] are available. '''Problems''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 July. It will be on all wikis from 1 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190731T15 31 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W31"/> 23:42, 29 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19235136 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Tech News: 2019-32]] == <section begin="technews-2019-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 August. It will be on all wikis from 8 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Problems''' *A change in [[mw:Extension:RelatedArticles|RelatedArticles extension]] accidentally enabled it for everyone, not just for mobile users. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T181242][https://phabricator.wikimedia.org/T229644] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190807T15 7 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Today everyone can see [[:w:en:IP addresses|IP addresses]] if someone edits without an account. In the future this could be more hidden. This is to protect unregistered editors so fewer can see their IP address. This would only happen after we make sure the tools for vandal fighting can still be effective. You can [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W32"/> 15:24, 5 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19263690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Tech News: 2019-33]] == <section begin="technews-2019-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors using the mobile website on Wikipedia can opt-in to new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions|advanced features]] via your settings page. This will give access to more interface links, special pages, and tools. Feedback on the discussion page is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T228916] * Due to the absence of volunteer maintenance of Cologne Blue skin, the link to activate it will be hidden. The skin will still work, but editors using it are encouraged to switch to another skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T223824] '''Changes later this week''' * Due to Wikimania, there is no deployment this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments#Week_of_August_12th] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190813T15 13 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The "Wikidata item" link will be moved from "Tools" to "In other projects" section on all Wikimedia projects, starting on August 21. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013316.html Full announcement], [[phab:T66315|Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W33"/> 20:19, 12 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19280448 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Tech News: 2019-34]] == <section begin="technews-2019-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translations]] are available. '''Tech News''' * There will be no Tech News issue next week. The next issue of Tech News will be sent out on 2 September 2019. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some abuse filters stopped working because of a code change. Only variables for the current action will work. Variables defined inside a branch may not work outside of that branch. You can [[phab:T230256|read more]] to see how to fix the filters. * Only six accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]] per day. Between 12 August and August 15 this was two accounts per day. This was because of a security issue. It is now six accounts per day again. [https://phabricator.wikimedia.org/T230521] '''Changes later this week''' * Only a limited number of accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]]. An IP address can be [[:w:en:Whitelisting |whitelisted]] so that it can create as many accounts as needed. This is useful at events where many new persons learn to edit. IP addresses that are whitelisted for this reason will also not show [[w:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]] when you create accounts. This will happen on Wednesday. [https://phabricator.wikimedia.org/T227487] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 August. It will be on all wikis from 22 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190821T15 21 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is an [[:w:en: Request for Comments|RFC]] about creating a new global user group with the right to edit [[:mw:Extension:AbuseFilter|abuse filters]]. This will be used to fix broken filters and make sure all filters will still work when software changes happen. You can [[:m:Requests for comment/Creating abusefilter-manager global group|read more and comment]]. * <code>Special:Contributions/newbies</code> will no longer be working. This is because of performance reasons. It showed edits by new accounts. You can see this in the recent changes feed instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T220447] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W34"/> 17:20, 19 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19310286 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Tech News: 2019-36]] == <section begin="technews-2019-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the new [[wikidata:Wikidata:Development/Termbox|termbox]] interface if you edit Wikidata on a mobile device. This is to edit labels, descriptions and aliases easier on the mobile pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013355.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.20|new version]] of MediaWiki has been deployed during the last week. * The previously announced change of positions of the "Wikidata item" link on all wikis has been rollbacked due to unexpected cache issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T66315#5431632] * The limit for rollbacks has been increased from 10 to 100 rollbacks per minute. [https://phabricator.wikimedia.org/T228708] * The advanced version of the edit review pages (Recent Changes, Watchlist, and Related Changes) now include two new filters. These filters are for "All contents" and "All discussions". They will filter the view to just those namespaces. However the "All discussions" filter does not include pseudo talk pages, like discussions that are in the ''Project:'' or ''Wikipedia:'' namespaces. But it will include changes happening on ''Project talk:'' or the ''Wikipedia talk:''. [https://phabricator.wikimedia.org/T201520] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-09-03|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-09-05|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if your password is one of the most common passwords in the world. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T151425] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190904T15 {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 September 10 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 September 24 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 September 26 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W36"/> 11:07, 4 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19350205 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:42, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:43, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:49, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:07, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:08, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:14, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:20, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:21, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:27, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Tech News: 2019-40]] == <section begin="technews-2019-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The problem where some pages got it three times should now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-03|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191002T15 {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[m:Community Tech|Community Tech team]] is working on a [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry|watchlist expiry feature]]. This means you can put things on your watchlist for a period of time instead of forever. They are looking for [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry#Open Questions|feedback on the questions they have]]. * [[Special:Contributions|Special:Contributions]] will get the standard [[mw:UX standardization|OOUI look]]. This makes it easier to use on mobile and makes it look like other <code>Special:</code> pages. There is a [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/User:Jdlrobson/compactspecialcontributions.css script] you can use to make the form smaller if you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T117736] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W40"/> 18:49, 30 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19425400 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Tech News: 2019-41]] == <section begin="technews-2019-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter function]] now has a faster [[w:en:Parsing|parser]]. This is to shorten the waiting time when you save an edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T156095] '''Problems''' * There is a problem in the visual editor when you copy or delete text with footnotes. It will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T234489] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 October. It will be on all wikis from 10 October ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191009T15 9 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]] has a new format. It will focus on wikis that typically get less support. It will probably go back to the normal format next year. It is not decided exactly how it will work this year. You can [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2020|leave feedback]]. * The [[:w:en:URL|URL]] of the Wikimedia wiki main pages could be changed. This is because the current URLs cause several problems. For example <code>https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page</code> would be <code>https://www.wikidata.org/</code> instead. You can [[phab:T120085|tell the developers]] if this would cause problems for your wiki. * There is a new [[mw:Technical Community Newsletter/2019/October|technical community newsletter]]. You can read more about the work of Wikimedia's technical community. [[mw:Technical Community Newsletter/Subscribe|Subscribe]] to get the information in the future. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Outreachy|Outreachy]] is an internship program for groups who are underrepresented in free and open-source software. There are seven Wikimedia projects about coding, documentation and quality assurance in the next round. Persons who fit the criteria [https://www.outreachy.org/apply/project-selection/#wikimedia can apply]. The last day to apply is 5 November. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W41"/> 17:34, 7 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19426372 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Tech News: 2019-42]] == <section begin="technews-2019-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:mw: Reading/Web/Advanced mobile contributions |more advanced editing tools]] on the mobile web. You can turn them on and off in your preferences in the mobile version. [https://phabricator.wikimedia.org/T233612] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 October. It will be on all wikis from 17 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191016T15 16 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 are no longer [[:mw:Compatibility|supported]]. This means the browsers might start looking a bit weird. They will not get security support. You [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|can't read]] Wikimedia wikis in Internet Explorer on Windows XP or Windows versions that are older than Windows XP. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them made the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] * In the future section headings might have a share link. This is to make it easier to link to the section. You can [[phab:T18691|read more and discuss]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W42"/> 01:04, 15 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19457637 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Tech News: 2019-43]] == <section begin="technews-2019-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|'''''[[$technews|Tech news]]''' prepared by [[$ambassadors|Tech News writers]] and posted by [[$bot|bot]] • [[$contribute|Contribute]] • [[$translate|Translate]] • [[$tech|Get help]] • [[$talk|Give feedback]] • [[$list|Subscribe or unsubscribe]].'']] The [[w:en:Application programming interface|API]] sandbox and help pages now show more clearly when API modules are marked as <code>internal</code>. API modules marked as internal were probably internal before. It was easier to miss. You should look for non-internal alternatives. [https://phabricator.wikimedia.org/T185508] '''Problems''' * There is a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|translation tool]] we use on wikis with more than one language. For a few days it did not create pages for new languages when someone translated a page. The languages did not show in the language bar. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235027] * The history and diffs can show wrong content. This is because of a cache problem. It will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235188] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 October. It will be on all wikis from 24 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * [[m:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will be a beta feature on [[phab:T235083|all Wikipedias and some Wikivoyages]]. It shows you a preview of the footnote when you hover over or click on the number. It has been a beta feature on German and Arabic Wikipedia since April. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191023T15 23 October]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W43"/> 16:18, 21 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=19479478 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Tech News: 2019-44]] == <section begin="technews-2019-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can post proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals until 11 November. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * Mobile users now have a specific design for their Watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T225127][https://phabricator.wikimedia.org/T235414] * You can share feedback and ideas on the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. The goal is to make the interface easier to use for readers and editors without removing any functionality. The Foundation's Readers Web team will work on this over the next two years. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI]] now allows using <code>px</code> (pixels) instead of <code>em</code> ([[:w:en:Em (typography)|em]]) for some specific cases. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/design/2019-October/002646.html][https://phabricator.wikimedia.org/T220671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-29|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-31|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191030T15 {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There will be no software changes from 19 December to 2 January. The first MediaWiki version next year will come the week of 6 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-October/092682.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015, this information was moved from global variables named <code dir=ltr>wg*</code> to <code style="white-space:nowrap;">mw.config</code>. The old global variables will be removed later this year. You can [[Phab:T72470|know more about it and tell the developers]] if you want to try this out on your wiki first. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W44"/> 17:09, 28 oktobar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19499434 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Tech News: 2019-45]] == <section begin="technews-2019-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At [[Special:Contributions|Special:Contributions]] you could see up to 5000 edits at the same time if you edited the [[:w:en:URL|URL]]. This has been lowered to 500. This is to stop requests which break the sites. [https://phabricator.wikimedia.org/T234450] '''Changes later this week''' * <code>MediaWiki:ipb-default-expiry</code> can set the default length to block a user for your wiki. You will be able to use <code>MediaWiki:ipb-default-expiry-ip</code> to set a different default block length for IP editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T219126] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 November. It will be on all wikis from 7 November ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191106T15 6 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W45"/> 17:47, 4 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19523120 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Tech News: 2019-46]] == <section begin="technews-2019-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org MediaWiki2LaTeX] can put different pages from a Wikimedia wiki into a [[:w:en:PDF|PDF]]. It can now make a PDF with around 5000 pages. Previously this was 800 pages. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191113T16 13 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikimedia will take part in [[:w:en:Google Code-in|Google Code-in]]. This is for young students who want to help with open source software. You can [[:mw:Google Code-in/2019|read more]]. Experienced technical Wikimedians can mentor students. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W46"/> 23:02, 11 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547303 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Tech News: 2019-47]] == <section begin="technews-2019-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit some wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191126T06 on 26 November at 06:00 (UTC)]. You can [[phab:T238046|see which wikis]]. It will probably last much shorter than 30 minutes. This will also affect the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|centralauth]]</code> database. This could for example affect changing passwords, logging in to new wikis, changing emails or [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CentralAuth/Global rename|global renames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238046] '''Changes later this week''' * You can soon vote on proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191120T16 20 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W47"/> 21:16, 18 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Tech News: 2019-48]] == <section begin="technews-2019-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The mobile beta mode will be disabled to have less maintenance. The developers will focus on the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project. You can turn on [[mw:Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile contributions mode]] if you want to see the categories. You could also jump back to the top. This can instead be done with a [[w:en:User:Jdlrobson/scripts/backtotop.js|gadget or user script]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237290] * [[:mw:Parsoid|Parsoid]] is software we use for the visual editor, content translation, Flow and the Android app. This has been rewritten. It will come to the wikis gradually over the next two weeks. It has been tested, but there could be some diffs or previews that don't look right. If you see any you can [[phab:T229015|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T229015] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 November. It will be on the other wikis next week ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). This is because of holidays. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191127T16 27 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will switch between the article and the talk page in a new way in the mobile view in the future. It will use tabs. This is more like in the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T230695] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W48"/> 17:51, 25 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Tech News: 2019-49]] == <section begin="technews-2019-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Mix'n'match|Mix'n'match]] is a tool to connect Wikidata items to information in other databases. It can be used to find subjects that are missing in a Wikipedia. It now has more than 3000 datasets. Before it was closer to 2000. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 December. It will be on all wikis from 5 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191204T16 4 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a new schema for [https://dumps.wikimedia.org/ XML dumps]. Scripts and apps that use them will need to be updated. If they are not updated they will no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T238972] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work in the content namespaces. This is for performance reasons. When you preview a page it returns <code>""</code> (empty string). When you read a page it returns <code>"-"</code> (dash). In the future this will also affect other namespaces. The next ones are file and category namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T235957] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W49"/> 17:57, 2 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Tech News: 2019-50]] == <section begin="technews-2019-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia projects use [https://translatewiki.net/ Translatewiki] to translate the wiki interface. You can now use [https://tools.wmflabs.org/watch-translations/ WatchTranslations] to watch projects there. You would get an email if there are missing translations to your language. [https://phabricator.wikimedia.org/T238216] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new dataset you can use. It shows the number of editors per country per month for a number of countries. You can [[:wikitech:Analytics/Data Lake/Edits/Geoeditors/Public|read the documentation]] and [https://dumps.wikimedia.org/other/geoeditors/readme.html download the dataset]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 December. It will be on all wikis from 12 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191211T16 11 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can test a new [[m:WMDE Technical Wishes/Book referencing|reference tool]]. It makes it possible to reference different parts of a source without repeating all information. You can test it on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|beta cluster]]. You can see [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Draft:Cut_the_Crap#cite_ref-3 an example article]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vc9k7gf9kvqxkkva] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W50"/> 17:35, 9 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Tech News: 2019-51]] == <section begin="technews-2019-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. It did not show new changes last week. This was because of an [[:w:en:Application programming interface|API]] problem. It is now working again. [https://phabricator.wikimedia.org/T240057] * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information again. It does not always show which edits are read and which are unread. This is because of a database problem. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Changes later this week''' * You can get email notifications. You can get them immediately, a summary every day or a summary once every week. If you choose a summary you can soon choose not to get notifications you have already marked as read on the wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T169386] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 December. It will be on all wikis from 19 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191218T16 18 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|partial blocks]] feature is now stable. It will come to most wikis on 6 January. Your wiki can ask to wait. Contact [[User talk:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]] if you don't want it now. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W51"/> 01:15, 17 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Tech News: 2019-52]] == <section begin="technews-2019-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 6 January 2020. '''Recent changes''' * All mobile site users now have new features. Features include: tabs for page/discussion; an expanded user-menu; direct access to history pages. These features were initially part of the "[[mw:special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mode]]". '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can use <code>setlang</code> in the [[:w:en:URL|URL]] to change the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:UniversalLanguageSelector|user interface language]]. This will no longer happen automatically. When you open the link you will be asked to confirm the language change. This will not happen if [[:w:en:Javascript|Javascript]] is not working in your browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T63115] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W52"/> 21:03, 23 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Tech News: 2020-02]] == <section begin="technews-2020-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When trying to move a page, if the target title already exists then a warning message is shown. The warning message will now include a link to the target title. [https://phabricator.wikimedia.org/T184357] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 January. It will be on all wikis from 9 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W02"/> 22:18, 6 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Tech News: 2020-03]] == <section begin="technews-2020-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser use very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It can lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since 9 December you just see a warning. Soon the browser will not connect to the wikis at all. Most are users on Android systems older than 4.4. You can read the [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238038] * [[Special:LinkSearch|Special:LinkSearch]] has been moved from the "{{int:specialpages-group-redirects}}" section on [[Special:SpecialPages|Special:SpecialPages]] to the "{{int:specialpages-group-pages}}" section. [https://phabricator.wikimedia.org/T242146] '''Changes later this week''' *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can protect pages so that only some users can edit them. The standard protection levels are {{int:protect-level-autoconfirmed}} and {{int:Protect-level-sysop}}. If your wiki use more protection levels the technical name might be renamed for standardisation. This doesn't affect what users see. [https://phabricator.wikimedia.org/T230103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 January. It will be on all wikis from 16 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph/Deepcat|Deepcat]] and [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph|Catgraph]] will stop working. This will happen at the end of January. This is because you can now use the normal search function instead. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092936.html] * You can use <code><nowiki><ref follow="…"></nowiki></code> to merge footnotes that follow each other. It is meant to be used for digitised books on Wikisource. If the order of the footnotes is wrong no error was shown but the bad <nowiki><ref></nowiki> was shown outside the <nowiki><references /></nowiki> list. This will change and you will see an error message instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T240858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W03"/> [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19:39, 13 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19702767 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Tech News: 2020-04]] == <section begin="technews-2020-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 January. It will be on all wikis from 23 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a [[:m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|new suggestion]] for what to show when someone edits without registering an account. This is to give unregistered editors better privacy and make some anti-vandalism work go faster. You can [[:m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will no longer support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]]. Use the <code>python2</code> tag if you need to continue running Python 2 scripts. The Pywikibot team strongly recommends to migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|get help]] to do so. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-January/009976.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The weekly MediaWiki branch cut will soon become automated. The timing for this cut may change. You can discuss [[phab:T242446|in Phabricator]] if this affects you. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092939.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can [[mw:Special:MyLanguage/Technical Community Newsletter/2020/January|read about]] coming technical events and mentoring interns. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W04"/> 20:40, 20 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Tech News: 2020-05]] == <section begin="technews-2020-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Some mobile diffs have problems. A couple of buttons are not shown. Structured data diffs on Commons are confusing. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T242310][https://phabricator.wikimedia.org/T243235] * Administrators on wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] can't move discussion pages. This is a bug. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T231783] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * There is JavaScript code on Special:Undelete for administrators that makes it possible to automatically select multiple checkboxes by holding the "Shift" key and clicking. This code is also loaded by accident on other special pages and on articles. This makes pages slower to load. This will be fixed. If you know of other special pages where this is useful please tell the developers at [[phab:T232688]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W05"/> 19:52, 27 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Tech News: 2020-06]] == <section begin="technews-2020-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 February. It will be on all wikis from 6 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W06"/> 21:04, 3 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Tech News: 2020-07]] == <section begin="technews-2020-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new version of the [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons app]] for Android. It should fix the failed uploads problem. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093042.html] '''Problems''' * There was a problem with the new MediaWiki version last week. It deleted some messages by accident. The new version was late because it was stopped to fix things. [https://phabricator.wikimedia.org/T233866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/API:Main page|MediaWiki action API]] is used by various tools like bots and gadgets. Some error codes will change. Some parameter values that do not follow the standard will no longer work. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093048.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 February. It will be on all wikis from 13 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W07"/> 20:09, 10 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Tech News: 2020-08]] == <section begin="technews-2020-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages on Wikidata and Commons now load faster. You can read more about [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Performance Team/Page load performance|page load performance]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-February/013827.html][https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader/Developing_with_ResourceLoader] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 February. It will be on all wikis from 20 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W08"/> 17:16, 17 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Tech News: 2020-09]] == <section begin="technews-2020-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 February. It will be on all wikis from 27 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There will be a [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|reply button]] after each post on a talk page if you want one. This will soon be a beta feature on the Arabic, French, Dutch and Hungarian Wikipedias. You will have to turn it on if you want to use it. It will come to more wikis later. You can [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Talk:Cats test the reply button]. It was briefly shown earlier than planned by mistake on the four first wikis last week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W09"/> 21:59, 24 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Tech News: 2020-10]] == <section begin="technews-2020-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translations]] are available. '''Problems''' * Readers who were not logged in briefly saw the interface in a language decided by their browser. It should normally be in the language of the wiki. This happened for a short period of time last week. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T246071] '''Changes later this week''' * If you forget your password you can ask for a new one to be sent to your email address. You need to know your email address or your username. You will now be able to choose that you need to enter both your email address and your username. This will be a preference. This is to get fewer password reset emails someone else asked for. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * When you asked for a new password you could see if the username didn't exist on [[Special:PasswordReset|Special:PasswordReset]]. Now the page will show the username you entered and tell you an email has been sent if the username exists. This is for better security. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * On [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] you can see what other pages link to a page. You can see if the link is from a redirect. You can now see which section the redirect links to. [https://phabricator.wikimedia.org/T103281] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 March. It will be on all wikis from 5 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. You can [[mw:Help talk:Two Column Edit Conflict View|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * There is a [[:m:Abuse filter manager/vote|vote]] on the creation of a new user group called [[:m:Abuse filter manager|abuse filter manager]]. The vote runs from March 1 to March 31 on Meta. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>wgMFSpecialCaseMainPage</code> was used for the mobile site. It was deprecated in 2017. It will stop working in April. Wikis should see if they use it. If they do they should fix it. You can [[phab:T246401|read more and ask for help]]. This affects 183 wikis. There is a [[phab:T246401|list]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Mobile_Gateway/Mobile_homepage_formatting#MFSpecialCaseMainPage] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W10"/> 01:35, 3 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Tech News: 2020-11]] == <section begin="technews-2020-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new search word called <code>articletopic</code>. You can use it to search for articles on a specific topic. It is available on the Arabic, Czech, English and Vietnamese Wikipedias. It will come to more Wikipedias soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559][https://www.mediawiki.org/wiki/ORES/Articletopic][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Search/articletopic] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 March. It will be on all wikis from 12 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a plan for [[mw:Special:MyLanguage/New requirements for user signatures|new requirements for user signatures]]. You can [[mw:Talk:New requirements for user signatures|give feedback]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia Android app]] will do [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will come later this year. [https://phabricator.wikimedia.org/T146032] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W11"/> 18:14, 9 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Tech News: 2020-12]] == <section begin="technews-2020-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|API]] module for changing the content model of existing pages. Use <code>action=changecontentmodel</code> to specify the new model. You can read the [[:mw:Special:MyLanguage/API:ChangeContentModel|documentation on mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T107174] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 March. It will be on all wikis from 19 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you edit a page at the same time as someone else you can get an edit conflict. There is [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Solution: Two Column Edit Conflict View|a new two-column interface]] to make it easier to solve this. It will soon be active by default on the German, Arabic, and Farsi Wikipedias. It will be on by default on more wikis within the next months. You will be able to opt out of the new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T139601][https://phabricator.wikimedia.org/T244863] * You can see [[:mw:Talk pages project/Updates#12 March 2020|a proposed design]] for replying to comments in an easier way. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W12"/> 22:18, 16 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Tech News: 2020-13]] == <section begin="technews-2020-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translations]] are available. '''Problems''' * Some development will be slower than planned. This is because of the [[:w:2019–20 coronavirus pandemic|current pandemic]]. You can see [[:wikitech:Deployments/Covid-19|the new deployment guidelines]]. This is to avoid risks when some persons could be unavailable. * There was a problem when adding interwiki links. The tool you use to add interwiki links could suggest the wrong project to link to. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T247712][https://phabricator.wikimedia.org/T247562] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 March. It will be on all wikis from 26 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is [[mw:Growth|a project]] to make editing easier for newcomers. The developers are trying to understand what initiatives different Wikipedias have to welcome newcomers. They also want to know which templates are often used for maintenance activities. You can help this project by [[mw:Growth/March 2020 inventory|checking if your wiki's pages are listed on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W13"/> 18:05, 23 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Tech News: 2020-14]] == <section begin="technews-2020-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The beta version of the [[:mw:Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android can now help users [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search|add tags]] on Commons. These tags are called [[c:Commons:Depicts|depicts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239690] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 April. It will be on all wikis from 2 April ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The video player will change to be simpler and more modern. The current beta feature will become the video player for everyone. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * There is a project to make templates easier to use. The next few weeks the developers will present ideas on the [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|project page]]. You can watch that page if you are interested in giving feedback. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-March/093240.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W14"/> 19:24, 30 mart 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19939485 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Tech News: 2020-15]] == <section begin="technews-2020-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with user pages not being shown properly on desktop. This was because of a bug. It will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248141] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 April. It will be on all wikis from 9 April ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * MediaWiki will use a newer version of [[:w:en:Unicode|Unicode]]. Some characters that did not have an upper case equivalent before do now. Titles beginning with one of these characters will be moved. A list of these titles can be seen [[phab:P10817|on Phabricator]]. The titles will be renamed by the user <code>Maintenance script</code>. This will start on 13 April 2020. You can rename them before this if you wish and the new title can be different from the one the script would rename it to. [https://phabricator.wikimedia.org/T219279] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W15"/> 21:01, 6 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Tech News: 2020-16]] == <section begin="technews-2020-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use the <code>[[:mw:Help:CirrusSearch#Articletopic|articletopic]]</code> search word on all Wikipedias. It searches articles by topic. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559] * You can see wiki tools in the new [https://tools.wmflabs.org/tools-gallery/ Tools Gallery]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/April] * You can see edits from the [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Wikimedia Cloud Services]] in a new [https://wmcs-edits.wmflabs.org/#wmcs-edits dashboard]. * When you use filters on a history page you sometimes don't see any edits. There is a text explaining this now. Before it was just empty. [https://phabricator.wikimedia.org/T227578] * There is a new [https://techblog.wikimedia.org/ Wikimedia Technical Blog]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_technical_blog_editorial_guidelines] '''Problems''' * There was a problem with the Wikidata database last week. Some wikis went down for twenty minutes. Wikidata and other projects showed error messages. Interwiki links were not shown, some tools did not work and other problems. Some of this was fixed quickly. The developers are working on fixing the rest. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Project_chat&oldid=1153486952#Update_about_the_database_breakage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200407-Wikidata%27s_wb_items_per_site_table_dropped][https://phabricator.wikimedia.org/T249565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 14. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 15. It will be on all wikis from April 16 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Some graphs have not worked on mobile. This will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T133085] * The article tab on talk pages of redirects links to the target of the redirect. It could link to the redirect page itself instead. You can [[phab:T5324|leave feedback on this]]. * For pages using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]], the use of the deprecated <code><nowiki><source></nowiki></code> tag, as well as the use of the deprecated <code>enclose</code> parameter, will add tracking categories. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W16"/> 17:30, 13 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech News: 2020-17]] == <section begin="technews-2020-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 4 May 2020. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[m:Small wiki toolkits|small wiki toolkits]] is to help smaller wikis that need technical skills. They can learn and share technical skills. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-April/093296.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Over-qualified CSS selectors in Wikimedia skins have been removed. <code>div#content</code> is now <code>.mw-body</code>. <code>div.portal</code> is now <code>.portal</code>. <code>div#footer</code> is now <code>#footer</code>. This is so the skins can use [[:w:en:HTML5|HTML5]] elements. If your gadgets or user styles used them you will have to update them. [https://phabricator.wikimedia.org/T248137] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some things on the wikis might look weird or not work in [[:w:en:Internet Explorer 8|Internet Explorer 8]] in the future. Internet Explorer 8 was replaced in 2011. [https://phabricator.wikimedia.org/T248061] * The font in the diffs will change. [https://phabricator.wikimedia.org/T250393] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 April next week. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 April next week. It will be on all wikis from 30 April next week ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W17"/> 20:44, 20 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == Technical maintenance planned == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> (Sorry for using English. {{int:please-translate}}.) A maintenance operation will be performed on Thursday 30th April at 05:00 AM UTC. It impacts all wikis and is supposed to last a few minutes. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T250733|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help making your community aware of this maintenance operation. </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 20:01, 27 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20019118 --> == Reminder: Technical maintenance planed == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Sorry to use English. {{int:please-translate}}. This is a reminder of the message sent on Monday 27th April. A maintenance operation will be performed on Thursday 30th April at 05:00 AM UTC. It impacts all wikis and is supposed to last a few minutes. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T250733|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help making your community aware of this maintenance operation. </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 17:13, 29 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20024829 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Tech News: 2020-19]] == <section begin="technews-2020-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Translations]] are available. '''Problems''' * [[phab:T251153|Some wikis]] will be on read-only for a few minutes on 5 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200505T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251153] * [[phab:T251157|Some wikis]] will be on read-only for a few minutes on 7 May. This will also affect [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|CentralAuth]]. This can for example affect global renames, password changes, changing or confirming your email address and logging in to new wikis. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200507T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251157] '''Changes later this week''' * You can get a notification when someone links to a page you created. You can soon turn these notifications off for individual pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 May. It will be on all wikis from 7 May ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W19"/> 18:59, 4 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20041690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Tech News: 2020-20]] == <section begin="technews-2020-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Everyone can now import photos from [[w:en:Flickr|Flickr]] to Commons with the [[c:Special:UploadWizard|UploadWizard]]. Before this only autopatrollers on Commons could import photos from Flickr. [https://phabricator.wikimedia.org/T90004] '''Problems''' * [[phab:T251502|Commons]] will be on read-only for a few minutes on 12 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200512T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251502] * [[phab:T251984|Several wikis including Wikidata]] will be on read-only for a few minutes on 19 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. English Wikipedia will be on read-only for a few minutes on 21 May [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 May. It will be on all wikis from 14 May ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] JavaScript scripts and gadgets can no longer check multiple keys at once via <code>mw.config.exists()</code> or <code>mw.user.tokens.exists()</code>. You can use <code>exists()</code> or <code>get()</code> to check one at a time instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T251855] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W20"/> 22:40, 11 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20078386 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Tech News: 2020-21]] == <section begin="technews-2020-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you forget your password you can ask for a new one to be sent to your email address. You need to know your email address or your username. You can choose that you need to enter both your email address and your username. This is a preference. This is to get fewer password reset emails someone else asked for. This is now available on all Wikimedia wikis. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update#May_11,_2020][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2020-May/094804.html] '''Problems''' * There is a bug that creates problems for iPhone users with [[:w:en:IOS 13|iOS 13]] and [[w:en:Safari (web browser)|Safari]]. If you use an iPhone to read or edit Wikipedia and see bugs on the mobile site you can [[mw:Skin talk:Minerva Neue|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252223] * [[phab:T251984|Several wikis including Wikidata]] will be on read-only for a few minutes on 19 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. English Wikipedia will be on read-only for a few minutes on 21 May [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Changes later this week''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android can let users [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search (to be released May 2020)|add]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Depicts|depicts]] on Commons. The beta version used [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data/Computer-aided tagging|computer-aided tagging]]. This was removed to get more specific depicts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested_Edits_4.0_-_Tag_Commons_images_to_improve_search_(to_be_released_May_2020)] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graphs]] will be [[:w:en:Rendering (computer graphics)|rendered]] in the reader's browser. This will use [[w:en:JavaScript|Javascript]]. Graphs will hopefully work better for everyone who uses Javascript. It will not work for users who don't use Javascript. This will not affect diagrams in image files. [https://phabricator.wikimedia.org/T236892] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some CSS for the skins has been simplified. This affects <code>div#p-personal</code>, <code>div#p-navigation</code>, <code>div#p-interaction</code>, <code>div#p-tb</code>, <code>div#p-lang</code>, <code>div#p-namespaces</code>, <code>div#p-variants</code> and <code>div#footer</code>. They will have to remove <code>div</code>. You will have to update your gadgets, scripts or user styles. This is so we can use [[:w:en:HTML5|HTML5]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252467] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some CSS for [[mw:Skin:Vector|the Vector skin]] has been changed. This affects <code>#p-variants</code>, <code>#p-namespaces</code>, <code>#p-personal</code>, <code>#p-views</code> and <code>#p-cactions</code>. They can no longer use <code>> ul</code>. You might need to update your gadgets, scripts or user styles. [[phab:T252447|See how]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W21"/> 19:18, 18 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Tech News: 2020-22]] == <section begin="technews-2020-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The visual editor will now work in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|Modern skin]]. The changes that needed to happen for this to work could cause problems for some scripts or gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T177243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 26. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 27. It will be on all wikis from May 28 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W22"/> 16:17, 25 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Tech News: 2020-23]] == <section begin="technews-2020-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new beta version of the [[:c:Commons:Mobile app|Wikimedia Commons app]] for Android. It has a new zoom function when you look at images. It can also suggest places when you upload geotagged photos. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-May/093431.html] '''Problems''' * There was a problem with the Commons database on 27 May. Commons could not be edited for eight minutes. Because of this problem the database was moved. This caused another short read-only time on 29 May. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200528-s4_(commonswiki)_on_read-only_for_8_minutes][https://phabricator.wikimedia.org/T253808][https://phabricator.wikimedia.org/T253825] * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector skin]] had a problem where you couldn't add links to the article in other languages. You couldn't see the section if there were no links to other languages already. It also removed [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation]] links and links to language settings. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T252800] '''Changes later this week''' * You can get a notification when someone links to a page you created. You can turn these notifications off for individual pages. You can soon turn them off also in the notifications you get. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.35|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 June. It will be on all wikis from 4 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W23"/> 00:30, 2 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Tech News: 2020-24]] == <section begin="technews-2020-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some articles have tables that can be sorted in different ways. For example a list of countries can be sorted alphabetically but you can click on the size column to sort them by size. If you clicked on the column a second time it would sort the countries from the bottom to the top instead. A third click will now take you back to the original sorting. [https://phabricator.wikimedia.org/T226697] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint_errors/self-closed-tag|Self-closed tags]] now work as in the [[:w:en:HTML5|HTML5]] specifications. This means you should stop using some of them. <code><nowiki><b/></nowiki></code> is an example of a self-closed tag that won't work. <code>area, base, br, col, embed, hr, img, input, keygen, link, meta, param, source, track, wbr</code> can be self-closed. Pages with tags that should not be self-closed have been listed in [[:wikidata:Q25885956|a tracking category]] since 2016. They will be listed in [[Special:LintErrors/self-closed-tag]]. This doesn't affect <code><nowiki><references /></nowiki></code> or <code><nowiki><ref /></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T134423] * There is a banner called <code>WikidataPageBanner</code>. It is for example used by the Wikivoyages, Wikimedia Russia and the Catalan, Basque, Galician and Turkish Wikipedias. It will now been seen by mobile visitors too. Before this it was only seen on desktop. The wikis should update instructions on <code>MediaWiki:Sitenotice</code> so that editors know to test and style for mobile too. [https://phabricator.wikimedia.org/T254534][https://phabricator.wikimedia.org/T254295] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can now edit [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] descriptions through the [[:w:en:Application programming interface|API]]. This is useful for tools and gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T226929] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 June. It will be on all wikis from 11 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. It will not work after 13 July. Wikis should use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] instead. 118 wikis need to fix this. You can [[phab:T254287|read more and see if your wiki is affected]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W24"/> 23:11, 8 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20156263 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Tech News: 2020-25]] == <section begin="technews-2020-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Toolforge|Toolforge]] hosts several tools created by the Wikimedia community like edit counters or enhanced editors. It is changing the domain from '''tools.wmflabs.org''' to '''toolforge.org'''. The routing scheme is moving from '''tools.wmflabs.org/toolname''' to '''toolname.toolforge.org'''. You can [[:wikitech:News/Toolforge.org|read the details]]. Tools that use OAuth will have to be updated to keep working. You can [[:wikitech:Help:Cloud_ Services Introduction|ask for help]]. '''Problems''' * There is a Wikidata item link in the sidebar on many pages. This disappeared for a couple of days for users who have the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook]] skin. This was because of a bug. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T254485] * Editing, logging in and logging out didn't work properly for a short period of time last week. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 June. It will be on all wikis from 18 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will not support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]] after the new version in July. Support for Python 3.4 and MediaWiki below 1.19 will also be dropped. You should migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|ask for help]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot-announce/2020-June/000015.html] * The selectors <code>.menu</code> and <code>.vectorMenu</code> will no longer work in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]] skin. This can affect gadgets and user scripts. <code>.menu</code> should be replaced by <code>ul</code>. <code>.vectorMenu</code> should be replaced by <code>.vector-menu</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T254797] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W25"/> 23:36, 15 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20175854 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Tech News: 2020-26]] == <section begin="technews-2020-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translations]] are available. '''Problems''' * There are some [[mw:Special:MyLanguage/Growth|new tools]] to make it easier for newcomers to start editing. They are available on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/growthexperiments.dblist some wikis]. These wikis had a problem with the visual editor for a short period of time last week. This was because of a bug in the new tools. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255607] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some user scripts and gadgets stopped working because of a change to [[:w:en:CSS|CSS]] selectors. <code>.vectorTabs</code> should be replaced with <code>.vector-menu-tabs</code> to fix this. [https://phabricator.wikimedia.org/T255718] '''Changes later this week''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. This will be released on 24 June. You can [[mw:mw:Help talk:Paragraph-based Edit Conflict Interface|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 June. It will be on all wikis from 25 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. It will not work after 13 July. Wikis should use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] instead. 91 wikis still need to fix this. You can [[phab:T254287|read more and see if your wiki is affected]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W26"/> 20:48, 22 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20204321 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Tech News: 2020-27]] == <section begin="technews-2020-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translations]] are available. '''Problems''' * Everyone was logged out. This was because a few users saw the wikis as if they were logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html] * Some readers didn't see new edits to pages. If the page had been recently changed they saw an older version of the page instead. This only affected readers who were logged out. It lasted for ten days. It has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.39|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 July. It will be on all wikis from 1 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|]] The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|Modern]] and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Monobook|Monobook]] skins use the ID <code>searchGoButton</code> for the go button. This is <code>searchButton</code> for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]]. To have the same ID for all skins it will change to <code>searchButton</code> in Monobook and Modern too. This will affect gadgets and user scripts. It will happen on 23 July. They should be updated to use <code>searchButton</code>. You can [[phab:T255953|read more and see a list of affected scripts]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W27"/> 18:30, 29 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20228118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Tech News: 2020-28]] == <section begin="technews-2020-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguageExtension:Score|Score]] extension has been disabled for now. This is because of a security issue. It will work again as soon as the security issue has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257066] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.40|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 July. It will be on all wikis from 9 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Abstract Wikipedia is a new Wikimedia project. It will collect language-independent information that can be easily read in different languages. It builds on Wikidata. The name is preliminary. You can [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093571.html] * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] developers are thinking about new experimental tools. If you use an iPhone you can help them by [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/2020 survey|answering the survey]]. * Some [[mw:New requirements for user signatures#Outcome|rules for user signatures]] will soon be enforced. [[Special:LintErrors|Lint errors]] and invalid HTML will no longer be allowed in user signatures. Nested substitution will not be allowed. A link to your user page, user talk page or user contributions will be required. You can [https://signatures.toolforge.org/check check if your signature works with the new rules]. This is because the signatures can cause problems for tools or other text on the page. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W28"/> 22:17, 6 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20251754 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Tech News: 2020-29]] == <section begin="technews-2020-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users can [[mw:Extension:Thanks|thank]] others for their edits. [[mw:Extension:CheckUser|Checkusers]] can now see user data related to that action. This can help identify [[m:Special:MyLanguage/Sock puppetry|sock puppets]] who harass others using thanks. [https://phabricator.wikimedia.org/T252226] '''Problems''' * Everyone was logged out a couple of weeks ago to fix a security problem. The problem was not entirely fixed. Because of this everyone was logged out once again last week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-July/002327.html] '''Changes later this week''' * Wikis that are not for one specific language can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|translate]] pages. Sometimes parts of translations are outdated or missing. Outdated translations are marked with a <span style="background-color:#fdd">pink background</span>. Missing translations will also be marked in the future. This markup can sometimes break things. It can soon be disabled by using <code><translate nowrap></translate></code> on the source page. [https://phabricator.wikimedia.org/T256625] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.41|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 July. It will be on all wikis from 16 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review plans to use [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093577.html][https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/July][https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vpbt50rwxgb2r6qn][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093607.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W29"/> 18:29, 13 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20278125 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News: 2020-30]] == <section begin="technews-2020-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. The mobile main page special casing stopped working 14 July. 60 wikis now have main pages that don't work well on mobile. You can see which ones, how to fix it and how to get help [[phab:T254287|in Phabricator]]. This is the same problem that was reported in Tech News [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|2020/24]] and [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|2020/26]]. '''Problems''' * There is a problem with the interlanguage links. The interlanguage links are the links that help you find a specific page in a different language. The sorting is broken. The developers are working on a solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * Some users keep getting the notifications for the same event. Some of these are old events. [https://phabricator.wikimedia.org/T257714] * Some users have trouble logging in. This is probably a [[:w:en:HTTP cookie|browser cookie]] problem. The developers are working on understanding the problem. If you have trouble logging in you can see the details [[phab:T258121|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T258121] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 July. It will be on all wikis from 23 July ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a <code>{{int:printableversion}}</code> link. This will disappear. That is because web browsers today can create a printable version or show how it will look in print anyway. [https://phabricator.wikimedia.org/T167956] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W30"/> 21:13, 20 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Tech News: 2020-31]] == <section begin="technews-2020-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Small wiki toolkits/Starter kit|Starter kit]] is now available for wiki communities. This page lists technical resources, tools, and recommendations. These are essential to operate a wiki project. This is mostly useful for smaller wikis where the community has limited experience with this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093633.html] * The first features of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project are available for logged-in users on all wikis. In order to use them, uncheck ''{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}'' in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|local]] or [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global]] preferences in section ''{{int:prefs-skin-prefs}}''. More improvements are planned. [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|Feedback is welcome]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On multiple wikis, a UTCLiveClock gadget is available. For wikis that import the gadget [[:mw:MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js|directly from mediawiki.org]], end users can now [[mw:MediaWiki_talk:Gadget-UTCLiveClock.js#Time_zones|choose a different timezone to show instead of UTC]]. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The deployment train for MediaWiki has been blocked this week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093640.html][https://phabricator.wikimedia.org/T257969] * Translation Notification Bot was sending the same message multiple times to every translator. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T144780] * Some users were receiving the same notification multiple times. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from July 28. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from July 29. It will be on all wikis from JUly 30 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W31"/> 15:51, 27 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Tech News: 2020-32]] == <section begin="technews-2020-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translations]] are available. '''Problems''' * All queries to the [[mw:Wikidata Query Service|Wikidata Query Service]] failed between 17:50 and 17:59 UTC on Thursday 23 July. Some queries failed during a longer period. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200723-wdqs-outage] * Interlanguage links were ordered incorrectly for the past few weeks. This problem was also mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News two weeks ago]]. The problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * There is a problem with the [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global preferences]] for the "{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}" option. Developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T258493] * A bug in the Wikibase extension had disabled the "move" and "create" types of protection in the main (Gallery) namespace on Wikimedia Commons. New protections could not be added, and existing protections were not enforced, allowing some page moves and page creations that should not have been possible. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T258323] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS Player|video player]] will change to be simpler and more modern. This week, the current beta feature will become the video player for everyone on most non-Wikipedia wikis. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * Users' <code>global.js</code> and <code>global.css</code> pages will now also be loaded on the mobile site. You can read [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs#Per-skin_customization|documentation]] for how to avoid applying styles to the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T138727] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook]] skin, the <code>searchGoButton</code> identifier is now <code>searchButton</code>. This may affect CSS and JS gadgets. Migration instructions can be found in [[phab:T255953|T255953]]. This was previously mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|issue 27]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bot operators can use Pywikibot to regularly archive discussions. The behavior when the bot uses <code>counter</code> to prevent large archives was changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T215247] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 4. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 5. It will be on all wikis from August 6 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W32"/> 17:42, 3 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Tech News: 2020-33]] == <section begin="technews-2020-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileImporter and FileExporter]] became standard features on all Wikis during the first week of August. They help you transfer files from local wikis to Wikimedia Commons with the original file information and history intact. [https://phabricator.wikimedia.org/T140462] '''Problems''' * The mobile skin displays a message at the bottom of the page about who edited last. This message showed raw wikitext. This has now been fixed. Some messages in [[mw:Structured Discussions|Structured Discussions]] and [[mw:Content translation|content translation]] may still appear as raw wikitext. Developers are working on it. [https://phabricator.wikimedia.org/T259565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 11. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 12. It will be on all wikis from August 13 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W33"/> 18:06, 10 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20353586 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Tech News: 2020-34]] == <section begin="technews-2020-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you revert an edit using the undo link your edit is marked with an <code>undo</code> tag. This will now only happen if you don't change anything in the edit window before publishing the undo. This is to keep users from marking edits as undos when they actually do something else. [https://phabricator.wikimedia.org/T259014] * The new [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI version]] will not work with [[:w:en:Internet Explorer 8|Internet Explorer 8]]. This means the wikis will look strange and not work well in Internet Explorer 8. This was reported in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech/News/2020/17]]. This is because keeping the wikis working with very old browsers creates other problems. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-August/093718.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 August. It will be on all wikis from 20 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis next week. This is a reminder. You can help by [[m:Tech/Server switch 2020|translating the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W34"/> 22:40, 17 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20366028 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Tech News: 2020-35]] == <section begin="technews-2020-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 August. It will be on all wikis from 27 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W35"/> 19:58, 24 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20389773 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Tech News: 2020-36]] == <section begin="technews-2020-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translations]] are available. '''Problems''' * This is a reminder. All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 14:00 and 15:00 UTC. Please check on the details on [[m:Tech/Server switch 2020|the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W36"/> 22:07, 31 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20411995 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Tech News: 2020-37]] == <section begin="technews-2020-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Normally pages can be moved to a title that has no existing page yet or to a page that has only one revision, which is a redirect to the page to be moved. A new user right allows editors to move pages over one-revision pages that redirect to anywhere. [https://phabricator.wikimedia.org/T239277] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 September. It will be on all wikis from 10 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All MediaWiki [[:w:en:API|API]] modules will now use <code>watchlist</code> instead of <code>watch</code>. This was inconsistent before. [https://phabricator.wikimedia.org/T247915] '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] team might work on patrolling tools in the future. You can let them know what tools would be useful for you or for less experienced patrollers. See the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Patrolling conversation|page on mediawiki.org]]. * [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]] will be updated to a new version. This will probably take around two days. OTRS agents will not have access to the system during these days. Emails that come in during the update will be delivered when the update is done. The plan is to start around 08:00 UTC on 14 September. This could change. [https://phabricator.wikimedia.org/T187984] * The Wikipedia Android app will send [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will need [[:w:en:Google Play Services|Google Play Services]] to work. It will also be possible to get the app without Google Play Services but push notifications will not work. Google Play Services is also used to make the app work for [[:w:en:Android KitKat|Android 4.4]] users. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android#Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T146032] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review could move to [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. You can take part in the [[mw:GitLab consultation|consultation]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Dropdown menus in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|the Vector skin]] use a <code>.menu</code> class. This will not work in the future. Scripts can use <code>nav ul</code> instead. <code>.vectorTabs</code> and <code>.vectorMenu</code> will also not work. Some scripts need to be updated. You can [[phab:T262092|read more in Phabricator]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W37"/> 17:59, 7 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20427670 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Tech News: 2020-38]] == <section begin="technews-2020-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Wikimedia Apps|Wikipedia apps]] briefly showed pages without [[w:en:CSS|CSS]] last week. This meant they looked wrong. It was quickly fixed but cached pages without CSS were shown for a few hours. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200909-mobileapps_config_change][https://phabricator.wikimedia.org/T262437] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 September. It will be on all wikis from 17 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W38"/> 18:18, 14 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20446737 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Tech News: 2020-39]] == <section begin="technews-2020-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new tag for reverted edits. For example you can see it in the recent changes feed or in the article history. It is added to edits when they have been undone, rollbacked or manually reverted to an older version of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254074][https://phabricator.wikimedia.org/T164307] '''Changes later this week''' * The number of times you can do something in a period of time on wiki is limited. This could be the number of edits per minute or the number of users you email in a day. Some users are not affected by all limits because of their user rights. They could soon see the limit even if it does not affect them. [https://phabricator.wikimedia.org/T258888] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 September. It will be on all wikis from 24 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W39"/> 23:26, 21 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20461072 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Tech News: 2020-40]] == <section begin="technews-2020-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Admins can now see links to diffs of deleted revisions on [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. This uses the interface of [[Special:Undelete|Special:Undelete]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T261630] * Editors are automatically added to some user groups. For example editors are added to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] when they have edited enough times and long enough. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|Abuse filters]] can hinder users from automatically getting user rights for a period of time. They can also remove rights user have. Wikis can now ask to change how long this period of time is for their wiki [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projectPHIDs=Wikimedia-Site-requests in Phabricator]. It is currently five days. [https://phabricator.wikimedia.org/T231756] '''Problems''' * [[m:Tech/News/2019/34|Last year]] some abuse filters stopped working because of a new change. If they tried to use variables that were unavailable for that action they would fail. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230256] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 September. It will be on all wikis from 1 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can't see the language links to other language versions from the talk page or history page. They are also not shown when you edit an article. This could change. It is not decided if for example the history page should link to another history page or to the article. You can take part in the [[phab:T262472|discussion in Phabricator]]. * The link colours could change. This is to make the difference between links and other text more clear. You can [[phab:T213778|read more in Phabricator]]. * In your preferences you can choose to get different notifications on the web or by email. You will see <code>Apps</code> as one of the alternatives later this week. This is because the [[mw:Wikimedia Apps|Android and iOS Wikipedia apps]] will use push notifications for those who want them. You can see the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo preferences] on the test wiki. The goal is to have push notifications on Android in October and on iOS in early 2021. [https://phabricator.wikimedia.org/T262936] * You can soon put pages on your watchlist for a limited time. This could be useful if you want to watch something for a shorter time but don't want it on your watchlist forever. It now works on [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]] and will come to more wikis later. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Watchlist Expiry|read more]] and [[m:Community Tech/Watchlist Expiry/Release Schedule|see when it will come to other wikis]]. * You can see what Wikimedians think are the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|best new technical tools this year]]. You can also nominate them. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W40"/> 23:23, 28 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20483264 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Tech News: 2020-41]] == <section begin="technews-2020-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://consultation-stats.toolforge.org/ new tool] where you can see which home wiki users have in discussions on Meta. This can help show which communities are not part of the discussion on wikis where we make decisions that affect many other wikis. * You can now thank users for file uploads or for changing the language of a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254992] '''Problems''' * There were many errors with the new MediaWiki version last week. The new version was rolled back. Updates that should have happened last week are late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177] * Everyone was logged out. This was because a user reported being logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093922.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Many pages have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. You can [https://techblog.wikimedia.org/2020/09/28/diving-into-wikipedias-ocean-of-errors/ read more] and now [[:w:en:User:Jdlrobson/User scripts with client errors|see a list of user scripts with errors]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 October. It will be on all wikis from 8 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Letters immediately after a link are shown as part of the link. For example the entire word in <code><nowiki>[[Child]]ren</nowiki></code> is linked. On Arabic wikis this works at both the start and end of a word. Previously on Arabic wikis numbers and other non-letter Unicode characters were shown as part of the link at the start of a word but not at the end. Now only Latin and Arabic letters will extend links on Arabic wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T263266] '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 27 October around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W41"/> 18:24, 5 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20515061 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Tech News: 2020-42]] == <section begin="technews-2020-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Because of the problems with the MediaWiki version two weeks ago last week's updates are also late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177][https://phabricator.wikimedia.org/T263178][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093944.html] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live previews]] didn't show the templates used in the preview if you just edited a section. This has now been fixed. You can also test [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] pages even if you have the live preview enabled. Previously this didn't work well. [https://phabricator.wikimedia.org/T102286][https://phabricator.wikimedia.org/T186390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 October. It will be on all wikis from 15 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A new stable version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is coming soon. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-October/010056.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W42"/> 17:24, 12 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20528295 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Tech News: 2020-43]] == <section begin="technews-2020-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-10-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-10-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-10-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|en}} around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function will be updated soon so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] * Some gadgets and user-scripts use the HTML div with the ID <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#jump-to-nav</code>. This div will be removed soon. Maintainers should replace these uses with either <code dir=ltr>#siteSub</code> or <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#mw-content-text</code>. A list of affected scripts is at the top of [[phab:T265373]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W43"/> 18:30, 19 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20550811 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Tech News: 2020-44]] == <section begin="technews-2020-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 October 27 around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * Last week, links to "diffs" from mobile watchlists and recentchanges were linking to page-revisions instead of diffs. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T265654] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Since the introduction of the [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrators]] user group in 2018, administrators couldn’t view the deleted history of CSS/JS pages. Now they can. [https://phabricator.wikimedia.org/T202989] * There was a problem with the [[Special:Tags|Change Tags]]. The software would apply the "{{int:Tag-mw-reverted}}" tag to any page actions such as page-protection changes if they came directly after a reverted edit. This has now been fixed for new edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T265312] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias in November. Another announcement will be made once the date is finalized. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W44"/> 18:38, 26 oktobar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20574890 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Tech News: 2020-45]] == <section begin="technews-2020-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser uses very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It could lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since October 29, 2020, users who use old TLS versions will not be able to connect to Wikimedia projects. A list of [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]] is available. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T258405] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new automatic [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] available: [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:nonnumeric-formatnum}}|Pages with non-numeric formatnum arguments]]. It collects pages which use the <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> parser function with invalid (non-numeric) input, ''e.g.'' <code><nowiki>{{formatnum:TECHNEWS}}</nowiki></code>. Note that <code><nowiki>{{formatnum:123,456}}</nowiki></code> is also invalid input: as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#formatnum|documentation]], the argument should be <u>unformatted</u> so that it can be reliably and correctly localised. The tracking category will help identify problematic usage and double-formatting. The new tracking category's name can be [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=nonnumeric-formatnum&group=core&optional=1&action=translate translated at translatewiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237467] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 4. It will be on all wikis from November 5 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Administrators and stewards will be able to use a special page (Special:CreateLocalAccount) to force local account creation for a global account. This is useful when account creation is blocked for that user (by a block or a filter). [https://phabricator.wikimedia.org/T259721] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias on November 4. This change excludes the English, Russian, and German-language Wikipedias, plus a few smaller Wikipedias with special circumstances. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|the help page]] and [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?|the troubleshooting guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''Future changes''' * A discussion has been restarted about using a Unicode minus sign (− U+2212) in the output of <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> when it is given a negative argument. [https://phabricator.wikimedia.org/T10327] * In the future [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|IP addresses of unregistered users will not be shown for everyone]]. They will get an alias instead. There will be a new user right or an opt-in function for more vandal fighters to see the IPs of unregistered users. There would be some criteria for who gets the user right or opt-in. There will also be other new tools to help handle vandalism. This is early in the process and the developers are still collecting information from the communities before they suggest solutions. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W45"/> 17:08, 2 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20604769 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Tech News: 2020-46]] == <section begin="technews-2020-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * You can see [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|reference previews]]. This shows a preview of the footnote when you hover over it. This has been a [[mw:Beta Features|beta feature]]. It will move out of beta and be enabled by default. There will be an option not to use it. The developers are looking for small or medium-sized wikis to be the first ones. You can [[m:User talk:Michael Schönitzer (WMDE)|let them know]] if your wiki is interested. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-November/002373.html] * From November 16 the categories will not be sorted in order for a short time. This is because the developers are upgrading to a new version of the [[:w:en:International Components for Unicode|internationalisation library]]. They will use a script to fix the existing categories. This can take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W46"/> 16:49, 9 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20634159 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Tech News: 2020-47]] == <section begin="technews-2020-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 16 November, changes to categories will not be sorted correctly for most languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''Changes later this week''' * If you merged two pages in a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespace]] where pages can't redirect this used to break the merge history. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T93469] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-11-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-11-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-11-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] is now open for proposals. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 16 to 30 November. You can vote on proposals from 8 December to 21 December. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W47"/> 16:36, 16 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20669023 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Tech News: 2020-48]] == <section begin="technews-2020-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Timestamps in [[Special:Log|Special:Log]] are now links. They go to Special:Log for only that entry. This is how timestamps work on for example the history page. [https://phabricator.wikimedia.org/T207562] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2020 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from 1 December. Unclaimed projects can be deleted from 1 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-November/094054.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W48"/> 18:18, 23 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20698111 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Tech News: 2020-49]] == <section begin="technews-2020-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] will show readers more of the article history. They can see new updates and easier see how the article has changed over time. This is an experiment. It will first be shown only to some iOS app users as a [[:w:en:A/B testing|test]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T241253][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Breaking_Down_the_Wall] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]] can be used for [[:w:en:SQL|SQL]] queries. You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry], [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] or other ways to do this. To make the Wiki Replicas stable there will be two changes. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work. You can also only query a database if you connect to it directly. This will happen in February 2021. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W49"/> 18:44, 30 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20728523 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Tech News: 2020-50]] == <section begin="technews-2020-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now put pages on your watchlist for a limited period of time. Some wikis already had this function. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Watchlist_Expiry][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Watchlist_expiry] '''Changes later this week''' * Information from Wikidata that is used on a wiki page can be shown in recent changes and watchlists on a Wikimedia wiki. To see this you need to turn on showing Wikidata edits in your watchlist in the preferences. Changes to the Wikidata description in the language of a Wikimedia wiki will then be shown in recent changes and watchlists. This will not show edits to languages that are not relevant to your wiki. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-November/014402.html][https://phabricator.wikimedia.org/T191831] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] between 8 December and 21 December. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W50"/> 17:14, 7 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20754641 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Tech News: 2020-51]] == <section begin="technews-2020-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. It was released in India in September. It can now be downloaded in other countries too. [https://diff.wikimedia.org/2020/12/10/growing-wikipedias-reach-with-an-app-for-kaios-feature-phones/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W51"/> 22:33, 14 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20803489 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Tech News: 2020-52]] == <section begin="technews-2020-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2021. '''Recent changes''' * The <code><nowiki>{{citation needed}}</nowiki></code> template shows when a statement in a Wikipedia article needs a source. If you click on it when you edit with the visual editor there is a popup that explains this. Now it can also show the reason and when it was added. [https://phabricator.wikimedia.org/T270107] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Ideas|propose and discuss]] what technical improvements should be done for geographic information. This could be coordinates, maps or other related things. * Some wikis use [[mw:Writing systems/LanguageConverter|LanguageConverter]] to switch between writing systems or variants of a language. This can only be done for the entire page. There will be a <code><nowiki><langconvert></nowiki></code> tag that can convert a piece of text on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T263082] * Oversighters and stewards can hide entries in [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. They can soon hide multiple entries at once using checkboxes. This works like hiding normal edits. It will happen in early January. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W52"/> 21:52, 21 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20833836 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Tech News: 2021-02]] == <section begin="technews-2021-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can choose to be reminded when you have not added an edit summary. This can be done in your preferences. This could conflict with the [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T12729] * You can link to specific log entries. You can get these links for example by clicking the timestamps in the log. Until now, such links to private log entries showed no entry even if you had permission to view private log entries. The links now show the entry. [https://phabricator.wikimedia.org/T269761] * Admins can use the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter tool]] to automatically prevent bad edits. Three changes happened last week: ** The filter editing interface now shows syntax errors while you type. This is similar to JavaScript pages. It also shows a warning for regular expressions that match the empty string. New warnings will be added later. [https://phabricator.wikimedia.org/T187686] ** [[m:Special:MyLanguage/Meta:Oversighters|Oversighters]] can now hide multiple filter log entries at once using checkboxes on [[Special:AbuseLog]]. This is how the usual revision deletion works. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] ** When a filter matches too many actions after it has been changed it is "throttled". The most powerful actions are disabled. This is to avoid many editors getting blocked when an administrator made a mistake. The administrator will now get a notification about this "throttle". * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new tool to [https://skins.wmflabs.org/?#/add build new skins]. You can also [https://skins.wmflabs.org/?#/ see] existing [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. You can [[mw:User talk:Jdlrobson|give feedback]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-December/094130.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots using the API no longer watch pages automatically based on account preferences. Setting the <code>watchlist</code> to <code>watch</code> will still work. This is to reduce the size of the watchlist data in the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T258108] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto's]] [[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#File metadata|file metadata]] now includes length. [https://phabricator.wikimedia.org/T209679] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:w:en:CSS|CSS]] and [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code pages now have link anchors to [https://patchdemo.wmflabs.org/wikis/40e4795d4448b55a6d8c46ff414bcf78/w/index.php/MediaWiki:En.js#L-125 line numbers]. You can use wikilinks like [[:w:en:MediaWiki:Common.js#L-50]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T29531] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There was a [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25|new version]] of MediaWiki last week. You can read [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25/Changelog|a detailed log]] of all 763 changes. Most of them are very small and will not affect you. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W02"/> 16:40, 11 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20950047 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tech News: 2021-03]] == <section begin="technews-2021-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth team]] plans to add features to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer tasks/Experiment analysis, November 2020|get more visitors to edit]] to more Wikipedias. You can help [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translating the interface]. * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] posts could be automatically timestamped in the future. This is because MassMessage senders can now send pages using MassMessage. Pages are more difficult to sign. If there are times when a MassMessage post should not be timestamped you can [[phab:T270435|let the developers know]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W03"/> 17:09, 18 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20974628 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Tech News: 2021-04]] == <section begin="technews-2021-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. You will not be able to read or edit [[:wikitech:Main Page|Wikitech]] for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210128T09 {{#time:j xg|2021-01-28|en}} at 09:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791][https://phabricator.wikimedia.org/T272388] '''Changes later this week''' * [[m:WMDE Technical Wishes/Bracket Matching|Bracket matching]] will be added to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] syntax highlighter on the first wikis. The first wikis are German and Catalan Wikipedia and maybe other Wikimedia wikis. This will happen on 27 January. [https://phabricator.wikimedia.org/T270238] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W04"/> 19:29, 25 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21007423 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Tech News: 2021-05]] == <section begin="technews-2021-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translations]] are available. '''Problems''' * [[:w:en:IPv6|IPv6 addresses]] were written in lowercase letters in diffs. This caused dead links since [[Special:Contributions|Special:Contributions]] only accepted uppercase letters for the IPs. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T272225] '''Changes later this week''' * You can soon use Wikidata to link to pages on the multilingual Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T138332] * Often editors use a "non-breaking space" to make a gap between two items when reading but still show them together. This can be used to avoid a line break. You will now be able to add new ones via the special character tool in the 2010, 2017, and visual editors. The character will be shown in the visual editor as a space with a grey background. [https://phabricator.wikimedia.org/T70429][https://phabricator.wikimedia.org/T96666] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] Wikis use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] to stop bad edits being made. Filter maintainers can now use syntax like <code>1.2.3.4 - 1.2.3.55</code> as well as the <code>1.2.3.4/27</code> syntax for IP ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T218074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[mw:Skin:Minerva Neue|Minerva]] is the skin Wikimedia wikis use for mobile traffic. When a page is protected and you can't edit it you can normally read the source wikicode. This doesn't work on Minerva on mobile devices. This is being fixed. Some text might overlap. This is because your community needs to update [[MediaWiki:Protectedpagetext|MediaWiki:Protectedpagetext]] to work on mobile. You can [[phab:T208827|read more]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Inline_styles_should_not_use_properties_that_impact_sizing_and_positioning][https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Avoid_tables_for_anything_except_data] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] will change the IP address they use to contact the wikis. The new IP address will be <code>185.15.56.1</code>. This will happen on February 8. You can [[:wikitech:News/CloudVPS NAT wikis|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W05"/> 23:37, 1 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21033195 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Tech News: 2021-06]] == <section begin="technews-2021-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now has watchlists and talk pages in the app. [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia] '''Changes later this week''' * You can see edits to chosen pages on [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]]. You can add pages to your watchlist on every wiki you like. The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|GlobalWatchlist]] extension will come to Meta on 11 February. There you can see entries on watched pages on different wikis on the same page. The new watchlist will be found on [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] on Meta. You can choose which wikis to watch and other preferences on [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Special:GlobalWatchlistSettings]] on Meta. You can watch up to five wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T260862] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * When admins [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protecting and unprotecting pages|protect]] pages the form will use the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [[Special:Import|Special:Import]] will also get the new look. This will make them easier to use on mobile phones. [https://phabricator.wikimedia.org/T235424][https://phabricator.wikimedia.org/T108792] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Tech/News/2021/05|Last week]] Tech News reported that the IP address [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] use to contact the wikis will change on 8 February. This is delayed. It will happen later instead. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/CloudVPS_NAT_wikis] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W06"/> 18:40, 8 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21082948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Tech News: 2021-07]] == <section begin="technews-2021-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translations]] are available. '''Problems''' * There were problems with recent versions of MediaWiki. Because the updates caused problems the developers rolled back to an earlier version. Some updates and new functions will come later than planned. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094255.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094271.html] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W07"/> 18:54, 15 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21105437 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Tech News: 2021-08]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor will now use [[:c:Commons:Structured data/Media search|MediaSearch]] to find images. You can search for images on Commons in the visual editor when you are looking for illustrations. This is to help editors find better images. [https://phabricator.wikimedia.org/T259896] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighter]] now works with more languages: [[:w:en:Futhark (programming language)|Futhark]], [[:w:en:Graphviz|Graphviz]]/[[:w:en:DOT (graph description language)|DOT]], CDDL and AMDGPU. [https://phabricator.wikimedia.org/T274741] '''Problems''' * Editing a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EasyTimeline|timeline]] might have removed all text from it. This was because of a bug and has been fixed. You might need to edit the timeline again for it to show properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T274822] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a [[:m:Wikimedia Rust developers user group|user group]] for developers and users interested in working on Wikimedia wikis with the [[:w:en:Rust (programming language)|Rust programming language]]. You can join or tell others who want to make your wiki better in the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 01:16, 23 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21134058 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes. * A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs. '''Problems''' * There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437] * Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 20:06, 1 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21161722 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] == <section begin="technews-2021-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293] * When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185] '''Problems''' * Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257] '''Future changes''' * There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W10"/> 18:50, 8 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21175593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] == <section begin="technews-2021-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296] '''Problems''' * Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322] * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W11"/> 00:20, 16 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21226057 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] == <section begin="technews-2021-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like. * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting] '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like "tone" or "depth". It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from <code dir=ltr>wg*</code> to <code dir=ltr>mw.config</code>. <code dir=ltr>wg*</code> will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W12"/> 17:51, 22 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21244806 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to <code>irc.wikimedia.org</code> and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579] '''Problems''' * When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350] * Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:28, 29 mart 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21267131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example <code>2010-12-XX</code> instead of <code>2010-12</code> for dates with a month but no days. This is because <code>2010-12</code> could be confused with <code>2010-2012</code> instead of <code>December 2010</code>. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:38, 5 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21287348 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294] * If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use <code>mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')</code> to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898] * The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:47, 19 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21356080 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:22, 26 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21391118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346] * Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes <code dir=ltr>.error</code>, <code dir=ltr>.warning</code> and <code dir=ltr>.success</code> do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:42, 3 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21418010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:08, 10 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21428676 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021] * Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from <code>[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]</code> to <code>utf8mb3</code>. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>MediaWiki:Pageimages-blacklist</code> will be renamed <code>MediaWiki:Pageimages-denylist</code>. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:47, 17 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21464279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:04, 24 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21477606 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available. '''Problems''' * There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:04, 31 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21516076 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980] * Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for <code>Bedusz</code> doesn't find <code>Będusz</code> on German Wikipedia. The character <code>ę</code> isn't used in German so many would write <code>e</code> instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:01, 7 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21551759 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763] * Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work. * German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:25, 14 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21587625 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>otrs-member</code> group name is now <code>vrt-permissions</code>. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615] '''Problems''' * You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:47, 21 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21593987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page <code>Special:EditGrowthConfig</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423] * Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the "extract text" button on Wikisource you can add <code>.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }</code> to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311] '''Problems''' *You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * <code>Threshold for stub link formatting</code>, <code>thumbnail size</code> and <code>auto-number headings</code> can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]]. * A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:30, 28 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21653312 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 19 July. '''Recent changes''' * [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON</code> and <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config</code>. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON</code>. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from <code>archive.is</code> to <code>web.archive.org</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432] '''Changes later this week''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:31, 5 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21694636 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:29, 19 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21755027 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If <code>{{int:monobook-responsive-label}}</code> is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] <code>{{int:prefs-skin-responsive}}</code>. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:09, 26 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21771634 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl"></nowiki></code></bdi> without the required <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>dir</code></bdi> attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr" dir="ltr" lang="en"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl" dir="rtl" lang="he"></nowiki></code></bdi>. This also applies to some other HTML tags, such as <code>span</code> or <code>code</code>. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]]. * Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated. '''Problems''' * Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList] '''Changes later this week''' * When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this. * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks. You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis. You can test this now by adding <code>?dtenable=1</code> to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:44, 2 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21818289 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available. '''Problems''' * You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449] '''Changes later this week''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="visualClear"></div></nowiki></code></bdi> will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div style="clear:both;"></div></nowiki></code></bdi>. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]]. '''Future changes''' * [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:18, 9 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21856726 --> : U bswiki je ''visualClear'' samo tu u ''Tech News''. ✍️ [[Korisnik:Dušan Kreheľ|Dušan Kreheľ]] ([[Razgovor s korisnikom:Dušan Kreheľ|razgovor]]) 15:49, 10 august 2021 (CEST) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] '''Problems''' * There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719] '''Changes later this week''' * A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549] *Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for "Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition"|from tool maintainers]] on some specific questions. * In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:25, 16 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21889213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><score></nowiki></code></bdi> notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in "safe mode". The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]]. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:56, 23 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21923254 --> == Read-only reminder == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="MassMessage"/> A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes. Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes). For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}<section end="MassMessage"/> </div> 22:33, 24 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21927201 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors. '''Problems''' * Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance. * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:59, 30 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21954810 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/] * Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:18, 6 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21981010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680] * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more. '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664] * You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>golang</code></bdi> can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>output</code></bdi> mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:31, 13 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22009517 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021. * MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which "stubs" would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917] * A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported. '''Problems''' * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>piprop</nowiki></code></bdi> parameter has been renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prpiprop</nowiki></code></bdi>. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:29, 20 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22043415 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> 00:20, 28 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:27, 4 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> 17:28, 11 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> 22:52, 18 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> 22:06, 25 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> 21:26, 1 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> 21:34, 8 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> 23:05, 15 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> 21:00, 22 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> </div> 22:13, 29 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> 22:57, 6 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> 23:25, 13 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> 23:04, 20 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> 02:22, 11 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> 20:53, 17 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> 22:36, 24 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> 18:40, 31 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> 22:14, 7 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> 20:17, 14 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> 20:10, 21 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> 23:58, 28 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> 22:14, 7 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> 23:06, 14 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> 16:59, 21 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> 21:53, 28 mart 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> 22:59, 4 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> 21:42, 11 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> 01:10, 19 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> 00:53, 26 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> 21:31, 2 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> 17:20, 9 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> 20:56, 16 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> 02:19, 24 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> 22:27, 30 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> 04:44, 7 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> 18:57, 13 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> 22:16, 20 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> 22:01, 27 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> 21:30, 4 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> 21:22, 11 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> 00:58, 19 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> 21:25, 25 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> 23:20, 1 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> 21:48, 8 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> 23:06, 15 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> 02:09, 23 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> 01:02, 30 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> 01:19, 6 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> 03:47, 13 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> 00:13, 20 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:27, 27 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:21, 4 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> 16:06, 10 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:44, 17 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 24 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:13, 31 oktobar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 8 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:52, 14 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:19, 22 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:00, 28 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:39, 6 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 13 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:58, 20 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:05, 10 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:08, 17 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:43, 24 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:03, 31 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:18, 6 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:46, 14 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:55, 21 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 28 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:47, 7 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:17, 14 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:24, 21 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:11, 28 mart 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:37, 4 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:03, 10 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:52, 18 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:01, 25 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:43, 2 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:34, 9 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:42, 15 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 18:52, 22 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:59, 29 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:50, 6 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 12 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:06, 19 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:16, 26 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:49, 4 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 10 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:06, 18 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:18, 25 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:52, 1 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:18, 7 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:57, 15 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 17:23, 21 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:58, 28 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:31, 5 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:06, 11 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 18 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 26 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:25, 3 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:37, 9 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:45, 17 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 24 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:20, 31 oktobar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:04, 6 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:51, 14 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:54, 21 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 28 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:48, 5 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:11, 12 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 18 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:18, 9 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:11, 16 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 23 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 29 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 5 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 06:47, 13 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:35, 19 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:22, 26 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:45, 4 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 12 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:38, 18 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:54, 25 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:34, 2 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:35, 9 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:27, 16 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:26, 22 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:32, 30 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:42, 6 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:57, 14 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:02, 21 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:13, 28 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:33, 4 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:18, 10 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:47, 18 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 25 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:57, 2 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 8 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:29, 16 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 23 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:09, 30 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 5 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 5 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:20, 13 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:51, 20 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:30, 26 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:04, 3 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 9 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:00, 17 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:34, 24 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:17, 1 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:40, 8 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 14 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:50, 21 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:54, 28 oktobar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 4 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:05, 12 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:58, 19 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 25 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:21, 2 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 9 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:23, 16 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:40, 14 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:35, 21 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:13, 27 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:07, 4 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:10, 11 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 17 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:39, 25 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:29, 4 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 11 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 18 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 24 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 1 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:49, 7 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:21, 15 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:57, 21 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:28, 28 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:11, 6 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:34, 13 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:09, 20 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:01, 26 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:51, 3 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:13, 10 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:35, 17 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:17, 24 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:37, 1 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:01, 8 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:05, 14 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:38, 22 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:22, 29 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:36, 5 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:25, 12 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:33, 19 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:07, 26 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:45, 1 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:10, 9 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:51, 23 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:47, 29 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:19, 6 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:55, 13 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:31, 20 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:27, 27 oktobar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 3 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:35, 10 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:23, 17 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:54, 24 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:55, 1 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:42, 8 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 15 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:42, 22 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:31, 12 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:27, 19 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 26 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:41, 2 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:28, 10 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:14, 16 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:01, 23 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:49, 2 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:50, 9 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:33, 16 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:49, 23 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:23, 30 mart 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:17, 6 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 13 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:58, 20 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:04, 27 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 4 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 11 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:19, 18 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:50, 25 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:06, 1 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 8 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:46, 15 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:03, 23 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:45, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:54, 6 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:09, 13 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:44, 21 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:47, 27 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:43, 3 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:42, 10 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:01, 17 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 24 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:50, 31 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> 31w0u6s22iu6hcf54lrz8fwse584795 Vukimir Bosanski 0 262681 3923266 3807761 2026-08-31T17:27:14Z Palapa 383 3923266 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju_izvori}} '''Vukimir Vojislavijević Bosanski''' je bio jedini poznati sin bosanskog kneza Stjepana . == Biografija == Vukimir je bio sin kneza Stjepana i njegove nepoznate supruge, koja je bila porijeklom iz Duklje, najvjerovatnije kćerka nekog Dukljanskog vojvode ili kneza. Datum i mjesto Vukimirovig rođenja nisu poznati, najvjerovatnije je rođen oko [[1065]]. godine. Vukimir je imao još jednog brata i jednu sestru njihova imena danas nisu poznata . Vukimir je iz svojih vanbračne veze dobio sina [[Tomaš Vukimirović|Tomaša]], koji se s banom Borićem borio za prevlast u zemlji . Također Vukimir je imao i kći [[Lavica Vukimirović|Lavicu]], koja je najvjerovatnije bila vanbračna kći. Lavica je bila supruga bana Borića . Vukimir je umro prije [[1135]]. godine, nije naslijedio svog oca. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanski vladari]] 7tsstcf2oqqgtc3bkgx6w9dhvxt6p8f Šablon:Val 10 350430 3923229 2610807 2026-08-31T13:48:34Z Palapa 383 3923229 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- --><span class="nowrap"><!-- START ERROR CHECKING: -->{{#ifeq:{{{u}}}{{{ul}}}|{{{u|}}}{{{ul|}}}<!-- Is arg "u" and "ul" specified? "u" & "ul" both specified -->|{{FormattingError|Error in {{tl|val}}: unit ('''u''') and units with link ('''ul''') are both specified, only one is allowed.|nocategory={{{nocategory|}}}}}<!-- "u" & "ul" not both specified -->|{{#ifeq:{{{up}}}{{{upl}}}|{{{up|}}}{{{upl|}}}<!-- Is arg "up" and "upl" specified? "up" & "upl" both specified -->|{{FormattingError|Error in {{tl|val}}: unit per ('''up''') and units per with link ('''upl''') are both specified, only one is allowed.|nocategory={{{nocategory|}}}}}<!-- "up" & "upl" not both specified -->|<!-- END OPENING OF ERROR CHECKING, START OUTPUT START HIDDEN SORT KEY -->{{#ifeq:{{{sortable}}}|off||{{val/sortkey|{{{sortval|{{{1|1}}}}}}|e={{{e|0}}}|u={{{us|{{{u|{{{ul|}}}}}}}}}|up={{{ups|{{{up|{{{upl|}}}}}}}}}|ls={{{long scale}}}}}}}<!-- hidden sort key based on the SI base unit(s) END HIDDEN SORT KEY START PREFIX -->{{{p|}}}<!-- If p (prefix) is defined, display it. END PREFIX START NUMERICAL OUTPUT <!-- numerical output -->{{#if:{{{1|}}}<!-- Are there any arguments? There are arguments. -->|{{#if:{{{2|}}}<!-- Are there 2 or more arguments? There are 2 or more arguments. -->|{{#if:{{{3|}}}<!-- Are there 3 arguments? There are 3 arguments. -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{1|}}}|u={{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Output arg1, formatted. -->{{{end|}}}{{val/angle|{{{u}}}|{{{ul}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. Uncertainty = +X/-Y -->{{val/+-<!-- Add + & - errors. -->|w={{{w|}}}|a={{{a|r}}}<!-- Option fixed width, default right aligned -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{2}}}|nosign=on}}<!-- Output +arg2, formatted. -->{{{+errend|}}}{{val/angle|{{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{3}}}|nosign=on}}<!-- Output -arg3, formatted. -->{{{-errend|}}}{{val/angle|{{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. -->}}<!-- End are there 3 arguments (Uncertainty = +X/-Y) -->{{#if:{{{e|}}}<!-- Is there an exponent? There is an exponent. -->|<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em">×</span>10<sup>{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{e}}}}}</sup><!-- × 10^e -->}}<!-- End is there an exponent There are there not three arguments. -->|{{#iferror:{{#expr:0{{{2}}}}}<!-- Is second argument "(number)"? Second argument is "(number)". -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{1|}}}|u={{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Output arg1, formatted. -->{{{end|}}}{{{2}}}<!-- Uncertainty (X) -->{{val/angle|{{{u}}}|{{{ul}}}}}<!-- Add angle/percent symbol. -->{{#if:{{{e|}}}<!-- Is there an exponent? -->|<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em">×</span>10<sup>{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{e}}}}}</sup><!-- × 10^e -->}}<!-- End is there an exponent Second argument is not "(number)".-->|{{#if:{{{e|}}}<!-- Is there an exponent? There is an exponent. -->|({{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{1|}}}|u={{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Output arg1, formatted. -->{{{end|}}}{{val/angle|{{{u}}}|{{{ul}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. Uncertainty = ±X -->{{val/±<!-- Add ± symbol. -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{2}}}}}<!-- Format number. -->{{{errend|}}}{{val/angle|{{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. -->}})<!-- End Uncertainty = ±X --><span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em">×</span>10<sup>{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{e}}}}}</sup><!-- × 10^e There is no exponent. -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{1|}}}|u={{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Output arg1, formatted. -->{{{end|}}}{{val/angle|{{{u}}}|{{{ul}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. Uncertainty = ±X -->{{val/±<!-- Add ± symbol. -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{2}}}}}<!-- Format number. -->{{{errend|}}}{{val/angle|{{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. -->}}<!-- End Uncertainty = ±X -->}}<!-- End is there and exponent. -->}}<!-- End second argument is "(number)"? -->}}<!-- End Are there 3 arguments? 2 arguments? No -->|{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{1|}}}|u={{{u|{{{ul}}}}}}}}<!-- Output arg1, formatted. -->{{{end|}}}{{val/angle|{{{u}}}|{{{ul}}}}}<!-- Append something and/or add angle/percent symbol. -->{{#if:{{{e|}}}<!-- Is there an exponent? There is an exponent. -->|<span style="margin-left:0.25em;margin-right:0.15em">×</span>10<sup>{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{e}}}}}</sup><!-- × 10^e -->}}<!-- End is there an exponent -->}}<!-- End Are there 2 or more arguments? There are no arguments. -->|10<sup>{{val/delimitnum|fmt={{{fmt|}}}|{{{e|0}}}}}</sup><!-- Output 10^e only. -->}}<!-- End Are there any arguments? END NUMERICAL OUTPUT START UNITS -->{{#if:{{{up|}}}{{{upl|}}} | {{#if:{{{u|}}} | <!-- if u= has any multiplier or divider symbols --> &nbsp;{{#ifexpr:{{#invoke:String|find|source={{{u}}}|target=[./*]|plain=false}} | {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|match |s = {{Val/units|{{{u}}}}} <!-- from "what is not [ or |" up to: where next char is ] --> |pattern = [^%[{{!}}]+%f[%]] |ignore_errors = true }} |pattern = ^ |replace = ( |plain = false }} |pattern = $ |replace = ) |plain = false }} | <!-- Same thing, but without replace with parentheses --> {{#invoke:String|match |s = {{Val/units|{{{u}}}}} |pattern = [^%[{{!}}]+%f[%]] |ignore_errors = true }} }} }}<!-- end up/upl AND u -->{{#if:{{{ul|}}} <!-- With up/upl its possible to have neither u nor ul.--> | &nbsp;{{#ifexpr:{{#invoke:String|find|source={{{ul}}}|target=[./*]|plain=false}} | <!-- Grouping parentheses --> {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|replace |source = {{Val/units|{{{ul}}}|ls={{{long scale}}}}} |pattern = ^ |replace = ( |plain = false |ignore_errors = true }} |pattern = $ |replace = ) |plain = false }} | <!-- normal call --> {{val/units|{{{ul}}}|ls = {{{long scale}}}}} }} }}<!-- End up/upl AND ul -->{{#if:{{{up|}}} | {{#ifexpr:{{#invoke:String|find|source={{{up}}}|target=[./*]|plain=false}} | {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|match |s = {{Val/units|{{{up}}}}} |pattern = [^%[{{!}}]+%f[%]] |ignore_errors = true }} |pattern = ^ |replace = /( |plain = false }} |pattern = $ |replace = ) |plain = false }} | <!-- Same thing, but without replace with parentheses --> {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|match |s = {{Val/units|{{{up}}}}} |pattern = [^%[{{!}}]+%f[%]] |ignore_errors = true }} |pattern = ^ |replace = / |plain = false }} }} | <!-- upl --> {{#ifexpr:{{#invoke:String|find|source={{{upl}}}|target=[./*]|plain=false}} | {{#invoke:String|replace |source = {{#invoke:String|replace |source = {{Val/units|{{{upl}}}}} |pattern = ^ |replace = /( |plain = false |ignore_errors = true }} |pattern = $ |replace = ) |plain = false }} | <!-- Same thing, but without replace with parentheses --> {{#invoke:String|replace |source = {{val/units|{{{upl}}}}} |pattern = ^ |replace = / |plain = false |ignore_errors = true }} }} }} | <!-- No up/upl --> {{#if:{{{u|}}} | {{#ifexpr:{{#invoke:String|find|source={{{u}}}|target=[%[<]|plain=false}} |&nbsp;{{{u}}}<!--sole u has [[mark<up>]] chars [ or <, just return it. -->|&nbsp;{{#invoke:String|match |s = [{{val/units|{{{u}}}|lk=off}}] <!-- fake links added --> <!-- lk=off is just in case we default to Convert, for some cases because the pattern on the next line only ever handles one link per compound unit --> |pattern = [^%[{{!}}]+%f[%]] <!-- that pattern extracts link displays like this: [this] [or|this] convert can send [this]/[that], but we can't do that. So above I had to add fake links s = [added]. --> |ignore_errors = true }} }} }}<!-- -->{{#if:{{{ul|}}} |&nbsp;{{val/units|{{{ul}}}|ls = {{{long scale}}}}} }} }}<!-- end up/upl END UNITS START SUFFIX -->{{{s|}}}<!-- If s (suffix) is defined, display it. END PREFIX START CLOSING OF ERROR CHECKING -->}}<!-- End Is arg "up" and "upl" specified? -->}}<!-- End Is arg "u" and "ul" specified? END ERROR CHECKING --></span></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> nw2f14gwv87ztlnxrgl9xgs26ycqwg2 Fatnica 0 398177 3923240 3923071 2026-08-31T16:21:31Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-47018-55|~2026-47018-55]] ([[User talk:~2026-47018-55|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:NeptuneBot|NeptuneBot]] 3860832 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Fatnica | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Bileća]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.0286 | dužina_stepeni = 18.3214 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 79 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 59 | matični broj = 201677<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naselja |work=fzs.ba |access-date=30. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509001936/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |archive-date=9. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20044 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Fatnica u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Fatnica''' je naseljeno mjesto u općini [[Bileća]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Fatnica | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 201677 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref>{{cite web |title=Popis 2013 BiH - Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=www.popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=28. 4. 2020}}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 18) |work=fzs.ba |access-date= 17. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 30. 10. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 30. 10. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 79 | g2013_bosnjaci = 2 | g2013_srbi = 77 | g1991_ukupno = 155 | g1991_muslimani = 44 | g1991_srbi = 111 | g1981_ukupno = 270 | g1981_muslimani = 94 | g1981_srbi = 164 | g1981_jugosloveni = 10 | g1971_ukupno = 285 | g1971_muslimani = 131 | g1971_srbi = 153 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20181011214851/http://www.opstinabileca.ba/ Zvanični sajt općine Bileća] {{Općina Bileća}} jzyl1kut8p1vx1j8cy9yno46his67f3 Neđeljišta 0 405293 3923284 3863128 2026-08-31T19:39:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923284 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Neđeljišta | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2319 | dužina_stepeni = 19.0094 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 376 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205052<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Neđeljišta u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Neđeljišta''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Neđeljišta | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205052 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 376 | g2013_bosnjaci = 347 | g2013_srbi = 26 | g2013_nisu_izjasnili = 3 | g1991_ukupno = 738 | g1991_muslimani = 618 | g1991_srbi = 119 | g1981_ukupno = 686 | g1981_muslimani = 539 | g1981_srbi = 140 | g1981_jugosloveni = 4 | g1971_ukupno = 701 | g1971_muslimani = 477 | g1971_srbi = 223 | g1971_crnogorci = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} 8arc020y92egubylw862lc7m6kfst5v Odžak (Vlasenica) 0 405294 3923296 3863129 2026-08-31T21:46:48Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923296 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Odžak | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.1417 | dužina_stepeni = 18.9703 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 24 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 204943<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Odžak u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Odžak''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Odžak | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 204943 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 24 | g2013_srbi = 24 | g1991_ukupno = 56 | g1991_srbi = 55 | g1991_jugosloveni = 1 | g1981_ukupno = 67 | g1981_srbi = 67 | g1971_ukupno = 83 | g1971_srbi = 82 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} 8hsrai3nf19n2znm5ucdkpiactnai9u Peševina 0 405295 3923315 3863130 2026-09-01T01:37:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923315 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Peševina | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2703 | dužina_stepeni = 18.9567 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 46 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205028<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Peševina u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Peševina''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Peševina | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205028 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 46 | g2013_bosnjaci = 8 | g2013_srbi = 38 | g1991_ukupno = 224 | g1991_muslimani = 126 | g1991_srbi = 95 | g1991_jugosloveni = 1 | g1981_ukupno = 214 | g1981_muslimani = 109 | g1981_srbi = 105 | g1971_ukupno = 204 | g1971_muslimani = 109 | g1971_srbi = 95 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} kwt22ucm74m93gwznqjmv56wcr5ttu9 Pijuke 0 405296 3923316 3863131 2026-09-01T01:45:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923316 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Pijuke | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2225 | dužina_stepeni = 18.9772 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 72 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205001<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Pijuke u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Pijuke''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pijuke | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205001 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 72 | g2013_bosnjaci = 72 | g1991_ukupno = 186 | g1991_muslimani = 186 | g1981_ukupno = 200 | g1981_muslimani = 200 | g1971_ukupno = 225 | g1971_muslimani = 225 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} thyzfk1b1cqd8l6a7xx9uca32z584wx Plakalovići 0 405297 3923317 3863132 2026-09-01T01:54:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923317 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Plakalovići | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2708 | dužina_stepeni = 18.9272 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 35 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205036<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Plakalovići u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Plakalovići''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Plakalovići | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205036 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 35 | g2013_srbi = 35 | g1991_ukupno = 53 | g1991_srbi = 53 | g1981_ukupno = 90 | g1981_srbi = 90 | g1971_ukupno = 120 | g1971_srbi = 120 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} q4dzbduqm1p461ir1593e2otng1686b Podcrkvina 0 405304 3923318 3863133 2026-09-01T02:21:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923318 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Podcrkvina | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2728 | dužina_stepeni = 18.9544 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 134 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205044<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Podcrkvina u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Podcrkvina''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Podcrkvina | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205044 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 134 | g2013_srbi = 133 | g2013_nepoznato = 1 | g1991_ukupno = 257 | g1991_srbi = 255 | g1981_ukupno = 289 | g1981_srbi = 257 | g1981_jugosloveni = 18 | g1981_crnogorci = 11 | g1971_ukupno = 301 | g1971_srbi = 295 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} rybgwzhhjz1pswx4975tgvxsrss3ocn Pustoše 0 405305 3923334 3863134 2026-09-01T06:03:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923334 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Pustoše | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2039 | dužina_stepeni = 18.9303 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 286 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205095<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Pustoše u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Pustoše''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pustoše | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205095 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 286 | g2013_bosnjaci = 245 | g2013_srbi = 41 | g1991_ukupno = 552 | g1991_muslimani = 491 | g1991_srbi = 56 | g1991_jugosloveni = 1 | g1981_ukupno = 351 | g1981_muslimani = 307 | g1981_srbi = 23 | g1981_jugosloveni = 21 | g1971_ukupno = 291 | g1971_muslimani = 218 | g1971_srbi = 60 | g1971_jugosloveni = 1 | g1971_romi = 12 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} c01vw1kwjr7t762g391klhft2c6w2hj Rača (Vlasenica) 0 405306 3923346 3863135 2026-09-01T07:18:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923346 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rača | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.1956 | dužina_stepeni = 18.8897 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 59 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205117<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rača u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rača''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rača | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205117 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 59 | g2013_srbi = 56 | g2013_hrvati = 3 | g1991_ukupno = 104 | g1991_srbi = 104 | g1981_ukupno = 176 | g1981_muslimani = 3 | g1981_srbi = 147 | g1981_jugosloveni = 2 | g1971_ukupno = 210 | g1971_srbi = 210 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} qm4zo1muk0w7mf4yargmpl0ogatkmx5 Rašića Gaj 0 405309 3923349 3863136 2026-09-01T07:22:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923349 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rašića Gaj | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2306 | dužina_stepeni = 18.9475 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 44 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 205141<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rašića Gaj u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rašića Gaj''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rašića Gaj | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205141 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 44 | g2013_bosnjaci = 19 | g2013_srbi = 23 | g2013_muslimani = 2 | g1991_ukupno = 218 | g1991_muslimani = 151 | g1991_srbi = 66 | g1981_ukupno = 216 | g1981_muslimani = 160 | g1981_srbi = 50 | g1981_romi = 6 | g1971_ukupno = 200 | g1971_muslimani = 141 | g1971_srbi = 59 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} 3gpklpg6dv5z0yt22zasjowl1wy8y7i Rogosija 0 405310 3923363 3863137 2026-09-01T09:13:30Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923363 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rogosija | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Vlasenica]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 44.2403 | dužina_stepeni = 18.9936 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 1 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 56 | matični broj = 204951<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=6. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20095 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rogosija u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rogosija''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Vlasenica]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rogosija | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 204951 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 123) |work=fzs.ba |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 1. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 1 | g2013_srbi = 1 | g1991_ukupno = 34 | g1991_srbi = 34 | g1981_ukupno = 59 | g1981_srbi = 59 | g1971_ukupno = 91 | g1971_srbi = 89 | g1971_albanci = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstina-vlasenica.org/ Zvanični sajt općine Vlasenica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180514161914/http://www.opstina-vlasenica.org/ |date=14. 5. 2018 }} {{Općina Vlasenica}} 8pwntyq41wstx3n10vjlwmwkw3l9avd Denis Zvizdić 0 405455 3923220 3896481 2026-08-31T12:26:05Z Bakir123 110053 3923220 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Denis Zvizdić | slika = Stabilisation and Association Council 2017 (cropped).jpg | redoslijed = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] | prethodnik = [[Vjekoslav Bevanda]] | nasljednik = [[Zoran Tegeltija]] | redoslijed2 = [[Kanton Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti2 = 6. februar 2003 – 16. novembar 2006. | prethodnik2 = [[Nermin Pećanac]] | nasljednik2 = [[Samir Silajdžić]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1964|6|9}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SFRJ]] | datum_smrti = | puno_ime = | etnicitet = [[Bošnjak]] | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije]] (1991 - 2021)<br>[[Narod i pravda]] (od 2021.) | supruga = Samira Zvizdić | djeca = Kenan Zvizdić | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] ([[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|arhitektura]]) | vjera = [[Islam]] | potpis = | web_stranica = | vrijeme_na_vlasti = od 6. augusta 2019. }} '''Denis Zvizdić''' (rođen 9. juna 1964) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar i doktor arhitektonsko-urbanističkih nauka. Od 31. marta 2015. do 23. decembra 2019. vršio je funkciju [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Denis Zvizdić)|predsjedavajućeg XII saziva]] [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]], a trenutno je član kolegija [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]. Od 15. novembra 2021. član je [[Narod i pravda|Naroda i pravde]]. == Biografija == Rođen je u Sarajevu 9. juna 1964. od roditelja koji su porijeklom iz [[Gacko|Gacka]], a trenutno živi sa suprugom Samirom i sinom Kenanom u Sarajevu. Godine 1989. je diplomirao na [[Arhitektonski fakultet u Sarajevu|Arhitektonskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. Prije [[Rat u BiH|rata]] radio je u [[Unionivest]]u, a kasnije je bio ministar za prostorno uređenje [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]]. Nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] obavljao je istu tu funkciju u okviru [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. Obavljao je i funkciju direktora Direktorata [[NEAP]]-a, te se smatra zaslužnim za izradu državnog akcijskog strateškog plana u oblasti okoliša. Godine 2000. je postao magistar arhitektonskih nauka. Predaje na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Sarajevu, trenutno na Katedri za urbanizam i prostorno planiranje. Dobitnik je niza nagrada iz područja društvenog angažmana i stručnog djelovanja, među kojima su: [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva]] i Zlatna plaketa Međunarodne lige humanista. Govori [[Engleski jezik|engleski]] i [[njemački jezik]]. === Stranačka karijera === Godine 1991. Denis Zvizdić je postao član [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA), te bilježio članstvo u općinskom odjeljenju SDA [[Centar (Sarajevo)|Centar]], Kantonalnom odjeljenju SDA [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]], u predsjedništvu SDA Bosne i Hercegovine, također je bio Predsjednik Vijeća SDA Bosne i Hercegovine. 2015. je izabran za potpredsjednika Stranke demokratske akcije. Dana 2. jula 2021. medijima je objavio da će napustiti SDA. Nedugo nakon toga, dana 15. novembra 2021, službeno pristupa [[Narod i pravda|Narodu i pravdi]]. U političkom djelovanju, obnašao je najznačajnije funkcije, imenovan je za [[Premijer Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]], predsjedavajućeg [[Skupština Kantona Sarajevo|Skupštine Kantona Sarajevo]], delegata u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]], potom predsjedavajućeg [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamenta FBiH]], a od 2015. do 2019. je bio predsjedavajući Vijeća ministara BiH. Trenutno je član kolegija [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma BiH]]. == Reference == * [http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=88#!biography.php?id=88 CIN: Imovina političara Denis Zvizdić] * [http://predstavnickidom-pfbih.gov.ba/bs/page.php?id=109 Dr. Denis Zvizdić - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine - Predstavnički dom] * [https://web.archive.org/web/20150319021744/http://www.snagabih.ba/nosioci/denis-zvizdic/ Denis Zvizdić - Snaga Bosne i Hercegovine] * [http://dnevni-list.ba/web1/tko-je-denis-zvizdic/ Tko je Denis Zvizdić | Dnevni List]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} * [http://vijesti.ba/clanak/208793/postoji-sinergija-u-sda-i-izrazito-dobra-politicka-saradnja-izmedu-izetbegovica-i-tihica Postoji sinergija u SDA i izrazito dobra politička saradnja između Izetbegovića i Tihića | Vijesti.Ba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014144/http://vijesti.ba/clanak/208793/postoji-sinergija-u-sda-i-izrazito-dobra-politicka-saradnja-izmedu-izetbegovica-i-tihica |date=5. 3. 2016 }} {{Predsjedavajući Vijeća ministara BiH}} {{Predsjedavajući Predstavničkog doma PSBiH}} {{DEFAULTSORT:Zvizdić, Denis}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari Naroda i pravde]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] f72bwm3fm5huwhoz6p4mvuysf5qrfd2 Hormon rasta 0 406912 3923295 3896990 2026-08-31T21:23:35Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Protein_GH2_PDB_1a22.png datotekom [[:File:Protein_GHR_(2)_PDB_1a22.png|Protein_GHR_(2)_PDB_1a22.png]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 3923295 wikitext text/x-wiki {{Infokutija protein | Name = [[Hormon rasta 1]] | caption = Hormon rasta | image = [[Datoteka:Somatotropine.GIF|240px]]<br>[[Datoteka:Protein GHR (2) PDB 1a22.png|mini|240px|'''[[Hormon rasta 2]]''']] | width = 240 | HGNCid = 4261 | Symbol = [[Hormon rasta 1|GH1]] | AltSymbols = | EntrezGene = 2688 | OMIM = 139250 | RefSeq = NM_022562 | UniProt = P01241 | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 17 | Arm = q | Band = 22 | LocusSupplementaryData = -q24 }} {{Fix|mid}} {{Infokutija protein | Name = [[Hormon rasta 2]] | caption = | image = | width = | HGNCid = 4262 | Symbol = [[Hormon rasta 2|GH2]] | AltSymbols = | EntrezGene = 2689 | OMIM = 139240 | RefSeq = NM_002059 | UniProt = P01242 | PDB = | ECnumber = | Chromosome = 17 | Arm = q | Band = 22 | LocusSupplementaryData = -q24 }} {{Fix|end}} '''Hormon rasta''' – poznat i kao '''somatotropin''' – jest [[peptid]]ni [[hormon]] koga luči [[hipofiza|prednji režanj]] [[hipofiza|hipofize]] ([[adenohipofiza]]). Stimulira rast [[Organizam (biologija)|organizma]], a ima ulogu i u regulaciji raznih [[metabolizam|metaboličkih procesa]].<ref>Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, {{ISBN|0-7216-0240-1}}.</ref><ref>Alberts B. (2002)ː Molecular biology of the cell Garland Science, New York, {{ISBN|0-8153-3218-1}}.</ref><ref>Voet D., Voet J. (1995): Biochemistry, 2nd Ed. Wiley, http://www.wiley.com/college/math/chem/cg/sales/voet.html.</ref><ref>Hadžiselimović R., Maslić E. (1999): Osnovi etologije – Biologija ponašanja životinja i ljudi. Sarajevo Publishing, Sarajevo, {{ISBN|9958-21-091-6}}.</ref><ref>Mader S. S. (2000): Human biology. McGraw-Hill, New York, {{ISBN|0-07-290584-0}}; {{ISBN|0-07-117940-2}}.</ref> Somatotropin se luči tokom cijeloga života, ali najviše u periodu najintenzivnijeg tjelesnog rasta. Podstiče [[Ćelija (biologija)|ćelijske]] diobe ([[Mitoza|mitoze]]) i sintezu [[bjelančevina]], čime utiče na rast gotovo svih [[Tkivo|tkiva]]. Njegovi učinci su najizraženiji u [[skeletni sistem|skeletnom sistemu]], tako što povećava dimenzije (debljinu i dužinu) [[kost]]iju, sve dok se koštane [[Epifiza|epifize]] ne spoje s [[dijafiza]]ma. Pritom, na kosti ne djeluje neposredno, nego preko ''[[somatomedin]]a'', faktora rasta koji su slični [[insulin|inzulin]]u. Oni pod utjecajem hormona rasta nastaju u [[jetra|jetri]]. Sintezu i lučenje hormona rasta kontroliše [[hipotalamus]] preko ''[[hormon koji oslobađa hormon rasta|hormona koji oslobađa]]'' (GHRH) i [[Hormon koji inhibira hormon rasta|hormonom koji inhibira hormon rasta]] (GHIH ili [[somatostatin]]). Prekomjerno lučenje hormona rasta u doba oko i tokom [[adolescencija|adolescencije]] izaziva [[gigantizam]], a u odrasloj dobi osobi [[akromegalija|akromegaliju]]. == Građa == Hormon rasta je jednolančani [[polipeptid]] koji sadrži 191 [[aminokiselina|aminokiselinu]]. [[Molekulska masa]] mu je oko 21.500 [[dalton]]a, a [[izoelektrična tačka]] 4.9. U strukturi ima dvije unutarmolekulske [[disulfidna veza|disulfidne veze]], a sličnu strukturu imaju i hormoni [[prolaktin]] i [[horionski somatotropin]] ([[ljudski placentni laktogen]]). U hipofizi postoji nekoliko molekulskih izoformi hormona rasta koje se oslobađaju u [[krv]]. Konkretno, varijante od oko 20 kDa, koje potiču iz alternativne [[prerada RNK|prerade iRNK]], a prisutne su u prilično stalnnom omjeru 1:9. Nedavno je sa višim proporcijama, prijavljana dodatna varijanta od ~ 23-24 kDa, koja nastaje poslije prerade. Ova varijanta nije identificirana, ali je predloženo da se poklopi sa 22 kDa [[glikoliza|glikozilirane]] varijante 23 kDa identifiranog oblika u hipofizi. Osim toga, ove varijante cirkuliraju dijelom vezane za protein (za hormon rasta vezani protein, GHBP), što je skraćeni dio receptora hormona rasta, kao kiselinsko-labilna podjedinica (ALS). == Geni == [[Gen]]i koji kontroliraju sintezu hormona rasta nalaze se na [[Hromosom 17 (čovjek)|hromosomu 17]] u [[lokus (genetika)|lokusu]] q22-24. Struktura široko varira po različitim [[vrsta]]ma organizama. Kod čovjeka deluje samo hormon rasta [[primat]]skih [[čovjekoliki majmuni|čovjekolikih majmuna]]. == Funkcija == [[Datoteka:Endocrine growth regulation.svg|thumb|240px|Glavni putevi u endokrinoj regulaciji rasta.]] Hormon rasta nema određeni ciljni organ, već djeluje na gotovo sva tjelesna [[Tkivo|tkiva]]. Ima značajnu ulogu u regulaciji procesa rasta (u visinu), kao i raznih [[Metabolizam|metaboličkih]] procesa, kao u [[anabolizam|anaboličkoj]] aktivnosti. Somatotropin podstiče samu [[mitoza|mitotsku]] diobu ćelija i porast njihove zapremine, kao i diferencijaciju nekih, kao npr. [[mišić]]nih i [[kost|koštanih ćelija]]. Posebno je značajno djelovanje ovog hormona na [[skelet]]. Pod njegovim uticajem povećava se stvaranje [[protein]]a u [[kost|koštanim ćelijama]] i ćelijama [[hrskavica|hrskavice]] ([[hondrociti]]). Učestalost ovih ćelija u diobi je uočljiva kao i kod transformacija ćelija hrskavice u koštane. [[Dijafiza|Dijafize]] (međuepifizni dijelovi) dugih [[kosti]]ju se izdužuje, a [[epifiza|epifize]] (krajevi kosti) se međusobno udaljavaju. Između epifize i dijafize nalazi se epifizna pukotina, koja sadrži ćelije hrskavice. Njihovom diobom i transformacijom nastaju koštane ćelije, čime se kost se izdužuje. Međutim, vremenom dolazi do iscrpljivanja ćelija hrskavice u [[epifizna pukotina|epifiznoj pukotini]], tako da se dijafiza spaja sa epifizama i tako se prekida dužinski rast kostiju. Od tada, mogu rasti samo u širinu. Pločaste kosti mogu, pod uticajem ovog hormona, rasti neprestano, pa su u slučaju povećanog lučenja ovog hormona npr. kod [[akromegalija|akromegalije]] posebno izražene. Hormon rasta pojačava sintezu proteina u svim ćelijama organizma. On stimulira [[membranski transport|transport aminokiselina kroz ćelijsku membranu]] u unutrašnjost ćelija, tako da se u njima povećava koncentracija [[aminokiselina]], kao gradivnih elemenata za proizvodnju [[protein]]a. Somatotropin stimulira i [[Translacija (genetika)|translaciju]] [[tRNK]] ([[transportna RNK|transportne RNK]]), što pojačava sintezu proteina. U [[jedro|jedru]] podstiče proces [[transkripcija|transkripcije]], pa se stvara i više [[informacijska RNK|informacijskih RNK]] (iRNK). Proces [[katabolizam|katabolizma]] (razgradnje) proteina se istovremeno usporava.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.medicana.ba/zdravstveni-vodic/24588/sta-je-hormon-rasta|title=Šta je hormon rasta? - Medicana Health Group|website=www.medicana.ba|access-date=13. 5. 2026}}</ref> Somatotropin mobilizira oslobađanje [[više masne kiseline|masnih kiselina]] iz [[masno tkivo|masnog tkiva]] i njihovo korištenje kao izvora energije, uz [[lipoliza|lipolitsko]] djelovanje. Pretvaranje masnih kiselina u [[acetil koenzim A]] (acetil-koA) se povećava, a taj [[koenzim]] se može koristiti za dobijanje energije i sintezu [[keton|ketonskih tijela]]. Pod uticajem velikih količina hormona rasta mobilizacija masnih kiselina je toliko velika de se u [[jetra|jetri]] stvara velika količina ketonskih tijela, što može izazvati [[ketoza|ketozu]]. Somatotropin smanjuje iskorištavanje i razgradnju [[glukoza|glukoze]]. Smanjuje trošenje glukoze, kao glavnog izvora energije (na račun masti), podstiče i skladištenje rezervnog šećera [[glikogen]]a u ćelijama. Povećava se lučenje [[insulin]]a, ali se smanjuje osjetljivost ćelija na insulin. Poremećaj lučenja somatotropina izaziva neke oblike [[dijabetes]]a (dijabetogeno djelovanje).<ref name=":1" /> Hormon rasta i somatomedin C povećavaju i upijanje [[kalcij]]a iz crijeva i povećava stvaranje aktivnog oblika [[vitamin D|vitamina D]], što je vezano sa stimulacijom rasta kostiju. == Mehanizam djelovanja == Hormon rasta ne ispoljava (značajno) dejstvo samostalno, već preko posrednika koji se zovu [[somatomedini]], od kojih su poznata tri: somatomedin A, B i C. Najznačajniji je somatomedin C, koji koje se zove i insulinu sličan faktor rasta ([[engleski jezik|eng.]] '''I'''nsuline-like '''G'''rowth '''F'''actor (IGF-I). Kod nekih bolesti koje su obilježene [[patuljast rast|patuljastim rastom]] lučenje je smanjeno na razinu stvaranja somatomedina. Misli se da je i kod afričkih [[Pigmeji|Pigmeja]] sposobnost stvaranja somatomedina C smanjena, usljed [[mutacija]] na odgovarajućem [[gen]]u/genima. Somatomedin C se sintetizira u [[jetra|jetri]], pod uticajem hormona rasta. Inače hormon rasta ima veoma kratak poluživot u krvi (oko 20 minuta), dok je somatomedin C aktivan i preko 20 sati. Insulinu sličan hormon rasta I se veže za receptore ćelija i izaziva razne promjene (npr. aktivacija [[tirozin kinaza|tirozin kinaze]], čime postižu svoje aktiviranje.<ref name=":1">Nelson D. L., Cox M. M. (2013): Lehninger principles of biochemistry. W. H. Freeman and Co., {{ISBN|978-1-4641-0962-1}}.</ref><ref>Laidler K. J. (1978): Physical chemistry with biological applications. Benjamin/Cummings, Menlo Park, {{ISBN|0-8053-5680-0}}.</ref><ref>Hunter G. K. (2000): Vital Forces. The discovery of the molecular basis of life. Academic Press, London 2000, {{ISBN|0-12-361811-8}}.</ref> == Sinteza == Somatotropin nastaje u acidofilnim ćelijama [[hipofiza|prednjeg režnja]] [[hipofiza|hipofize]]. Lučenje hormona rasta je pod kontrolom inhibirajućih i stimulirajućih hormona [[hipotalamus]]a. Somatotropin oslobađajući hormon (faktor) ([[engleski jezik|eng.]] ''Growth hormone releasing hormone'' GHRH), koji se sastoji od 44 [[aminokiseline]], stimulira stvaranje somatotropina. Somatostatin je jedan od hormona [[hipotalamus]]a koji inhibiše stvaranje hormona rasta. Somatostatin nastaje i oslobađa se i na drugim mjestima. D-ćelije endokrine [[pankreas|gušterače]] ([[Langer-Hansova ostrvca]]) također izlučuju somatostatin koji inhibira lučenje [[insulin]]a i [[glukagon]]a. == Oslobađanje somatotropina == Hormon rasta se ne oslobađa stalno, nego povremeno, u vidu pulsiranja. Tako poslije naglog skoka, slijedi pad lučenja ovog hormona u kratkim vremenskim intervalima. Najintenzivnije lučenje je u prvim satima spavanja. Ovaj hormon je istovremeno i hormon [[stres]]a, tako da se u takvim slučajevima, pri povredama, [[bol]]i, hladnoći, gladovanju itd. također luče više koncentracije ovog hormona. Lučenje ovog hormona stimuriraju i pojedine [[aminokiseline]], naročito [[arginin]], koje se unose u hrani. [[Hipoglikemija]], odnosno smanjena koncentracija [[glukoza|glukoze]] u krvi, stimulira a [[hiperglikemija]] (povećana koncentracija glukoze u krvi) inhibira oslobađanje somatotropina. [[Spolni hormoni]] su također stimulatori lučenja somatotropina. Lučenje ovog hormona ne zavisi samo od doba dana, već prvenstveno od uzrasta. Prvih nekoliko dana života, lučenje ovog hormona je vrlo visoko, a u toku narednih nekoliko nedjelja se smanjuje. U periodu [[pubertet]]a se ponovo i skokovito povećava lučenje, a njegova koncentracija u krvi je viša nego kod odraslih. Poslije 4. decenije života, smanjuje se i oslobađanje i odgovor na hormon rasta. Najveći dio ovog hormona u krvi je u odnosu sa vezujućim proteinom hormona rasta. == Poremećaji lučenja i djelovanja hormona rasta == Poremećaji lučenja hormona rasta mogu biti obilježeni smanjenim ili povećanim lučenjem. Smanjeno lučenje hormona rasta uzrokuje oboljenja [[hipofiza|hipofize]], npr. kod [[panhipopituitarizam|panhipopituitarizma]], što izaziva [[patuljati rast]]. Patuljasti rast može biti posljedica i smanjenog stvaranja [[insulin]]u sličnih faktora rasta, kao kod afričkih Pigmeja i [[Levi-Laron patuljak|Levi-Lauron patuljaka]]. Povećano lučenje somatotropina se najčešće javlja kod [[tumor]]a [[adenom]]a [[hipofiza|prednjeg režnja hipofize]]. Kod djece i mladih se ovaj poremećaj ispoljava kao [[gigantizam]] ([[džinovski rast]]), a kod odraslih kao [[akromegalija]]. Akromegalija je obilježana prekomjernim rastom kostiju i drugih tkiva, ne samo u dužinu, već i u debljinu. Naročito se proširuju kosti: [[šaka]], [[stopalo|stopala]], [[čelo|čela]], nadočni lukovi, [[donja vilica]] i [[nos]]. Povećavaju se i drugi organi kao što su: [[jezik]], [[uši]], [[jetra]], [[bubrezi]], [[srce]] itd. Mogu se ispoljiti i drugi simptomi, u vidu slabosti [[mišić]]a, [[dijabetes]], [[kompresija nerava]] (npr. [[sindrom karpusnog tunela]]). Mogući uzroci deficita hormona rasta mogu biti različiti. Većina slučajeva je idiopatska (gdje je uzrok nepoznat). Ostali faktori mogu biti: * Genetski faktori * Oštećenje mozga tokom poroda ili nakon njega * Teška povreda glave * Tumori mozga * Radioterapija * Upalne bolesti * Poremećaji imunog sistema * Hirurški zahvati * Poremećaj hipofize<ref name=":0" /> == Također pogledajte == * [[Peptid]] * [[Insulin]] * [[Prolaktin]] * [[Akromegalija]] * [[Patuljasti rast]] * [[Dijabetes]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.jintropin.cn Jintropin Human Growth Hormone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614062630/http://www.jintropin.cn/ |date=14. 6. 2006 }} * [https://web.archive.org/web/20060109140553/http://nist.rcsb.org/pdb/molecules/pdb52_1.html Protein Data Bank Molecule of the Month: Growth Hormone] * [http://www.hgfound.org/ Human Growth Foundation] * [http://genomics.senescence.info/genes/entry.php?hugo=GH1 GH1] * [http://neuroendo.org.uk/index.php/content/view/9/11/ Growth Hormone Rhythms from the Brain] [[Kategorija:Hormoni]] [[Kategorija:Peptidi]] [[Kategorija:Proteini]] [[Kategorija:Endokrinologija]] [[Kategorija:Imunostimulansi]] [[Kategorija:Antistarosne tvari]] qpd37ugmiplcc0o7e5r2keg6f3cj6mk Hormon rasta 2 0 406916 3923294 3816534 2026-08-31T21:23:32Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Protein_GH2_PDB_1a22.png datotekom [[:File:Protein_GHR_(2)_PDB_1a22.png|Protein_GHR_(2)_PDB_1a22.png]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 3923294 wikitext text/x-wiki '''Somatotropin 2''' je [[protein]]ska varijanta [[hormon rasta|hormona rasta]] koja je kod ljudi kodirana [[gen]]om ''GH2''.<ref>Barsh G. S., Seeburg P. H., Gelinas R. E. (1983): The human growth hormone gene family: structure and evolution of the chromosomal locus. Nucleic Acids, 11 (12): 3939–3958.| pmid = 6306568 | pmc = 326017.</ref><ref>Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, {{ISBN|0-7216-0240-1}}.</ref><ref>Voet D., Voet J. (1995): Biochemistry, 2nd Ed. Wiley, http://www.wiley.com/college/math/chem/cg/sales/voet.html.</ref><ref>Hunter G. K. (2000): Vital Forces. The discovery of the molecular basis of life. Academic Press, London 2000, {{ISBN|0-12-361811-8}}.</ref> [[Datoteka:Protein GHR (2) PDB 1a22.png|mini|250px|'''Hormon rasta 2''' (''GH-2'').]] [[Protein]] koga kodira ovaj gen je član porodice [[somatotropin]]/[[prolaktin]] [[hormon]]a, a koji imaju važnu ulogu u kontroli rasta. Ovaj gen, zajedno s četiri druga srodna gena, nalazi se na [[Lokus (genetika)|lokusu]] za [[hormon rasta]] na [[hromosom 17 (čovjek)|hromosomu 17]], gdje se smenjuju sa istom transkripcijskom orijentacijom. Aranžmani za koje se smatra da su evoluirali od niza gena duplikata. Pet gena dijele izuzetno visok stepen identiteta odgovarajuće sekvence [[DNK]]. Alternativa [[prerada RNK|prerade RNK]] stvara dodatnu [[izoforma|izoformu]] svakog od pet hormona rasta, što je dovelo do dalje različitosti i potencijala za specijalizaciju. Kao i u slučaju njegovog [[hipofiza|hipofiznog]] "kolege", [[hormon rasta 1|hormona rasta 1]], preovladavajuċe izoforme ovog konkretnog člana porodice pokazuje slične somatogene aktivnosti, sa smanjenom latogenom aktivnosti. [[Mutacije]] ovog gena dovode do nedostatka [[placenta|hormona rasta placente]], [[laktogen ljudske posteljice|laktogena ljudske posteljice]]. ==Također pogledajte== *[[Hormon rasta]] *[[Hormon rasta 1]] ==Reference== {{refspisak}} ==Dopunska literatura== *{{cite journal | author=MacLeod JN, Lee AK, Liebhaber SA, Cooke NE |title=Developmental control and alternative splicing of the placentally expressed transcripts from the human growth hormone gene cluster | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1992-07-15_267_20/page/14218 |journal=J. Biol. Chem. |volume=267 |issue= 20 |pages= 14219–26 |year= 1992 |pmid= 1378436 |doi= }} *{{cite journal |vauthors=Baumann G, Dávila N, Shaw MA, etal |title=Binding of human growth hormone (GH)-variant (placental GH) to GH-binding proteins in human plasma |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=73 |issue= 6 |pages= 1175–9 |year= 1992 |pmid= 1955498 |doi=10.1210/jcem-73-6-1175 }} *{{cite journal | author=Vnencak-Jones CL, Phillips JA |title=Hot spots for growth hormone gene deletions in homologous regions outside of Alu repeats |journal=Science |volume=250 |issue= 4988 |pages= 1745–8 |year= 1991 |pmid= 1980158 |doi=10.1126/science.1980158 }} *{{cite journal |vauthors=Frankenne F, Scippo ML, Van Beeumen J, etal |title=Identification of placental human growth hormone as the growth hormone-V gene expression product |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=71 |issue= 1 |pages= 15–8 |year= 1990 |pmid= 2196278 |doi=10.1210/jcem-71-1-15 }} *{{cite journal | author=Igout A, Scippo ML, Frankenne F, Hennen G |title=Cloning and nucleotide sequence of placental hGH-V cDNA |journal=Arch. Int. Physiol. Biochim. |volume=96 |issue= 1 |pages= 63–7 |year= 1988 |pmid= 2460050 |doi=10.3109/13813458809079626 }} *{{cite journal |vauthors=Chen EY, Liao YC, Smith DH, etal |title=The human growth hormone locus: nucleotide sequence, biology, and evolution |journal=Genomics |volume=4 |issue= 4 |pages= 479–97 |year= 1989 |pmid= 2744760 |doi=10.1016/0888-7543(89)90271-1 }} *{{cite journal | author=Cooke NE, Ray J, Emery JG, Liebhaber SA |title=Two distinct species of human growth hormone-variant mRNA in the human placenta predict the expression of novel growth hormone proteins | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1988-06-25_263_18/page/9000 |journal=J. Biol. Chem. |volume=263 |issue= 18 |pages= 9001–6 |year= 1988 |pmid= 3379057 |doi= }} *{{cite journal | author=George DL, Phillips JA, Francke U, Seeburg PH |title=The genes for growth hormone and chorionic somatomammotropin are on the long arm of human chromosome 17 in region q21 to qter | url=https://archive.org/details/sim_human-genetics_1981-04_57_2/page/138 |journal=Hum. Genet. |volume=57 |issue= 2 |pages= 138–41 |year= 1981 |pmid= 6262212 |doi=10.1007/BF00282009 }} *{{cite journal | author=Kidd VJ, Saunders GF |title=Linkage arrangement of human placental lactogen and growth hormone genes | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_1982-09-25_257_18/page/10672 |journal=J. Biol. Chem. |volume=257 |issue= 18 |pages= 10673–80 |year= 1982 |pmid= 6286668 |doi= }} *{{cite journal | author=Harper ME, Barrera-Saldaña HA, Saunders GF |title=Chromosomal localization of the human placental lactogen-growth hormone gene cluster to 17q22-24 | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_1982-03_34_2/page/226 |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=34 |issue= 2 |pages= 227–34 |year= 1982 |pmid= 7072716 |doi= | pmc=1685277 }} *{{cite journal | author=Seeburg PH |title=The human growth hormone gene family: nucleotide sequences show recent divergence and predict a new polypeptide hormone |journal=DNA |volume=1 |issue= 3 |pages= 239–49 |year= 1983 |pmid= 7169009 |doi= 10.1089/dna.1.1982.1.239}} *{{cite journal |vauthors=Owerbach D, Rutter WJ, Martial JA, etal |title=Genes for growth hormone, chorionic somatommammotropin, and growth hormones-like gene on chromosome 17 in humans |url=https://archive.org/details/sim_science_1980-07-11_209_4453/page/n85 |journal=Science |volume=209 |issue= 4453 |pages= 289–92 |year= 1980 |pmid= 7384802 |doi=10.1126/science.7384802 }} *{{cite journal |vauthors=Sundström M, Lundqvist T, Rödin J, etal |title=Crystal structure of an antagonist mutant of human growth hormone, G120R, in complex with its receptor at 2.9 A resolution |journal=J. Biol. Chem. |volume=271 |issue= 50 |pages= 32197–203 |year= 1997 |pmid= 8943276 |doi=10.1074/jbc.271.50.32197 }} *{{cite journal |vauthors=Melen L, Hennen G, Dullaart RP, etal |title=Both pituitary and placental growth hormone transcripts are expressed in human peripheral blood mononuclear cells (PBMC) |url=https://archive.org/details/sim_clinical-and-experimental-immunology_1997-11_110_2/page/336 |journal=Clin. Exp. Immunol. |volume=110 |issue= 2 |pages= 336–40 |year= 1997 |pmid= 9367422 |doi= 10.1111/j.1365-2249.1997.tb08337.x| pmc=2265512 }} *{{cite journal |vauthors=Boguszewski CL, Svensson PA, Jansson T, etal |title=Cloning of two novel growth hormone transcripts expressed in human placenta |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=83 |issue= 8 |pages= 2878–85 |year= 1998 |pmid= 9709963 |doi=10.1210/jc.83.8.2878 }} *{{cite journal | author=Untergasser G, Hermann M, Rumpold H, Berger P |title=Complex alternative splicing of the GH-V gene in the human testis |journal=Eur. J. Endocrinol. |volume=139 |issue= 4 |pages= 424–7 |year= 1998 |pmid= 9820620 |doi=10.1530/eje.0.1390424 }} *{{cite journal |vauthors=Graichen R, Liu D, Sun Y, etal |title=Autocrine human growth hormone inhibits placental transforming growth factor-beta gene transcription to prevent apoptosis and allow cell cycle progression of human mammary carcinoma cells |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2002-07-19_277_29/page/26662 |journal=J. Biol. Chem. |volume=277 |issue= 29 |pages= 26662–72 |year= 2002 |pmid= 11994274 |doi= 10.1074/jbc.M109931200 }} *{{cite journal |vauthors=Silva CM, Kloth MT, Lyons CE, etal |title=Intracellular signaling by growth hormone variant (GH-V) |journal=Growth Horm. IGF Res. |volume=12 |issue= 5 |pages= 374–80 |year= 2003 |pmid= 12213191 |doi=10.1016/S1096-6374(02)00048-5 }} *{{cite journal |vauthors=Strausberg RL, Feingold EA, Grouse LH, etal |title=Generation and initial analysis of more than 15,000 full-length human and mouse cDNA sequences |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=99 |issue= 26 |pages= 16899–903 |year= 2003 |pmid= 12477932 |doi= 10.1073/pnas.242603899 | pmc=139241 }} {{refend}} [[Kategorija:Proteini]] [[Kategorija:Hormoni]] [[Kategorija:Geni na hromosomu 17]] kwxogk00oxpb2xz6zjjddwpo6pyd3ed Čeoni režanj 0 407677 3923272 3832960 2026-08-31T17:32:44Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 3923272 wikitext text/x-wiki {{Infokutija anatomija | Ime = Čeoni režanj<br> Lobus frontalis | Latin = | GraySubject = 189 | GrayPage = 821 | ImageMap = | Image = Frontal lobe animation.gif | Caption = Čeoni režanj (crveno) lijeve moždane hemisfere | Image2 = Gray729.png | IsPartOf = [[Mozak]] | Components = | Artery = [[Prednja moždana arterija]] <br/> [[Srednja moždana arterija]] | Vein = | Acronym = FL | BrainInfoType = hier | BrainInfoNumber = 37 | MeshName = Frontal+Lobe | MeshNumber = A08.186.211.730.885.213.270 | NeuroLex = Frontal Lobe | NeuroLexID = birnlex_928 | FMA = 61824 }} '''Čeoni režanj''' ili po [[tuđica|tuđici]] – '''frontalni režanj''' / lobus nalazi se u čeonom dijelu [[lobanja|lobanje]], a jedan je od četiri sastavna dijela [[moždana kora|moždane kore]] [[sisar]]skog [[mozak|mozga]]. Čeoni režanj nalazi se na prednjoj strani svake moždane hemisfere i ispred [[parijetalni režanj|tjemenog režnja]] i iznad i ispred [[temporalni režanj|sljepoočnog]]. Od tjemenog režnje je odvojen razmakom između tkiva pod nazivom [[centralna brazda]], a od temporalnog, dubokom bočnom brazdom (poznatom i [[Sylvijeva brazda]]). Precentralna (motorna) vijuga, koja je zadnja granice frontalnog režnja, sadrži [[primarni motorni korteks]], koji kontrolira voljne pokrete pojedinih dijelova tijela.<ref>Pritchard T. E., Alloway D. (1999): Medical neuroscience. Hayes Barton Press, {{ISBN|978-1-59377-200-0}}:http://books.google.com/books/about/Medical_neuroscience.html?id=m7Y80PcFHtsC{{Mrtav link}}.</ref><ref>Butler A. B., Hodos W. (2005): Comparative vertebrate neuroanatomy: evolution and adaptation. Wiley-Blackwell, {{ISBN|978-0-471-21005-4}}.</ref><ref>http://books.google.com/?id=3nO6ggvV1PUC&dq=%22Comparative+vertebrate+neuroanatomy:+evolution+and+adaptation%22.</ref><ref>Hall J. E., Guyton A. C. (2006): Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo, {{ISBN|0-7216-0240-1}}.</ref><ref>Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, {{ISBN|9958-10-222-6}}.</ref> Frontalni režanj sadrži većinu [[dopamin]]-osjetljivih [[neuron]]a u [[moždana kora|moždanoj kori]] (cerebralnom korteksu). Sistem dopamina je povezan sa [[sistem nagrađivanja|sistemon nagrađivanja]], [[pažnja|pažnjom]], [[kratkoročno pamćenje|kratkoročnim pamćenjem]] zadataka, [[plan]]iranjem i [[motivacija|motivacijom]]. Dopamin ograničava izbor senzornih informacija koje pristižu iz [[talamus]]a do [[prednji mozak|prednjeg mozga]]. U izvještaju američkog Nacionalnog instituta za [[mentalno zdravlje]] kaže se da je [[gen]]ska varijanta koja smanjuje aktivnost dopamina u [[moždana kora|prefrontalnom korteksu]] odnosi na slabije e performanse i neefikasno funkcioniranje tog područja mozga tokom formianje radne memorije i da malo povećava rizik od [[šizofrenija|šizofrenije]].<ref>{{cite web | url=http://www.nih.gov/news/pr/may2001/nimh-29.htm | title=Gene Slows Frontal Lobes, Boosts Schizophrenia Risk | publisher=National Institute of Mental Health | date=29. 5. 2001 | access-date=20. 6. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150404205032/http://www.nih.gov/news/pr/may2001/nimh-29.htm | archive-date=4. 4. 2015 | url-status=dead }}</ref> ==Struktura== Na bočnoj površine [[mozak|mozda]], [[centralna brazda]] odvaja čeoni režanj od tjemenog, a bočna brazda čeoni od [[temporalni režanj|sljepoočnog]].<ref>Warrell D. A., Cox T. M., Firth J. D. (2010): [http://otm.oxfordmedicine.com/ The Oxford Textbook of Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321002102/http://otm.oxfordmedicine.com/ |date=21 Mart 2012 }} (5th ed.). Oxford University Press</ref><ref>Hadžiselimović R., Maslić E. (1999): Osnovi etologije – Biologija ponašanja životinja i ljudi. Sarajevo Publishing, Sarajevo, {{ISBN|9958-21-091-6}}.</ref><ref>Greenstein B., Greenstein A. (2002): Color atlas of neuroscience – Neuroanatomy and neurophysiology. Thieme, Stuttgart – New York, {{ISBN|9783131081711}}.</ref><ref>Naidich T. P., Duvernoy H. M., Dalman B. N., Sorensen A. G., Kollias S. S., Haacke E. M. (2009): Duvernoy's atlas of the human brain stem and cerebellum. Springer, WienNewYork, {{ISBN|978-3-211-73970-9}}.</ref><ref>England M. A., Wakely J. (2005): Color atlas of the brain and spinal cord, 2nd Ed. Mosby, ISBN 13:978-0323036672; ISBN 10:032-3036678.</ref> Dno frontalnog režanja se može se podijeliti u bočnu, polarnu, orbitnu (iznad orbite]] površinu; naziva se bazni ili ventrali, a po anatomskoj lokaciji, medijalni dio. Svaki od ovih dijelova sastoji se od posebne vijuge: * '''Bočni dio''': lateralni dio gornje, srednje i donje [[čeona vijuga|čeone vijuge]]. * '''Polarni dio''': [[transverzalna frontopolarna vijuga|transverzalna frontoparijetalna]] i [[frontomarginalna vijuga]]. *'''Orbitalni dio''': [[bočna orbitalna vijuga]], [[orbitalna vijuga|prednja orbitalna vijuga]], [[zadnja orbitalna vijuga]], [[medijalna orbitalna vijuga]], [[prava vijuga]]. * '''Srednji dio''': medijalni dio [[gornja frontalna vijuga|gornje frontalne]] i [[cingularna vijuga|cingularne vijiuge]]. Vijuge su su odvojene brazdama (''sulcus'', sulci''). Naprimjer, motorna vijuga je ispred [[centralna brazda|centralne brazde]], a iza [[motorna vijuga|motorne vijuge]]. Gornje i srednje frontalne vijuge su podijeljene [[gornja čeona brazda|gornjom čeonom brazdom]]. Srednja i donja vijuga su podijeljene [[čeona brazda|čeonom brazdom]]. Kod [[Čovjek|ljudi]], frontalni režanj dostigne punu zrelost oko kasnih 20-ih godina, obilježavajući kognitivnu zrelost povezanu sa odraslim dobom.<ref>{{cite journal |author=Giedd JN, Blumenthal J, Jeffries NO |title=Brain development during childhood and adolescence: a longitudinal MRI study |journal=Nature Neuroscience |volume=2 |issue=10 |pages=861–3 |date=oktobar 1999 |pmid=10491603 |doi=10.1038/13158|display-authors=etal}}</ref> Mala količina [[atrofija|atrofije]], međutim, normalno se javlja u frontalnom režnju starijih osoba. Fjell, u 2009. godini, studirao je atrofiju mozga kod ljudi u dobi od 60-91 godine. Skenirani su mozgovi 142 zdrava učesnika, pomoću [[magnetna rezonansa|magnetne rezonanse]]. Dobijeni su rezultati su u odnosu na 122 učesnika sa [[Alzheimerova bolest|Alzhemerovom olešću]]. [[Kliničko ispitivanje]] godinu dana kasnije je pokazalo značajan volumetrijski pad kod onih sa Alzheimerovom bolešću i mnogo manji pad (u prosjeku 0,5%) u kontrolnoj grupi zdravih osoba. Ovi rezultati potvrđuju Coffeya, koji je [[1992]]. godine pokazao da frontalni režanj smanjuje volumen približno 0,5 % – 1% godišnje.<ref>{{cite journal |author=Fjell AM, Walhovd KB, Fennema-Notestine C |title=One-year brain atrophy evident in healthy aging |journal=The Journal of Neuroscience |volume=29 |issue=48 |pages=15223–31 |date=decembar 2009 |pmid=19955375 |pmc=2827793 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3252-09.2009|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite journal |author=Coffey CE, Wilkinson WE, Parashos IA |title=Quantitative cerebral anatomy of the aging human brain: a cross-sectional study using magnetic resonance imaging |journal=Neurology |volume=42 |issue=3 Pt 1 |pages=527–36 |date=mart 1992 |pmid=1549213|doi=10.1212/wnl.42.3.527 |display-authors=etal}}</ref> == Funkcija == [[Datoteka:Frontal lobe.gif|mini|Lijevi frontalni režanj]] Frontalni režanj ima veliku ulogu u voljnim pokretima. U njemu se nalazi primarni motorni korteks koji regulira pokrete kao što su hodanje ili probijanje. Funkcija frontalnog režnja obuhvata sposobnost da uzročno-posljedično projicira buduće akcije, izbor između dobrih i loših postupaka (ili boljih i najboljih), prekida i suzbija društveno neprihvatljive odgovore i određivanje sličnosti i razlike između stvari ili događaja. Frontalni režanj također igra važnu ulogu u zadržavanju [[pamćenje|dugoročnog pamćenja]] skoje nije zasnovano na zadacima. To su često uspomene povezane s emocijama izvedenim iz ulaza od [[limbni sistem|limbnog sistema]] mozga. Ovaj režanj mijenja te emocije u generalnom odgovaru društveno prihvatljivih normi. [[Psihološko testiranje|Psihološki testovi]] tu funkciju mjere frontalnog režnja ispituju dodirivanje prstom (kako frontalni režanj kontrolira voljni pokret), testovima kao što je ''Wisconsin Card Sorting Test'', i mjere znanje [[jezik]]a i [[matematika|matematikih vještina]].<ref>{{cite journal |author=Kimberg DY, Farah MJ |title=A unified account of cognitive impairments following frontal lobe damage: the role of working memory in complex, organized behavior |journal=Journal of Experimental Psychology. General |volume=122 |issue=4 |pages=411–28 |date=decembar 1993 |pmid=8263463 |url=http://content.apa.org/journals/xge/122/4/411 |doi=10.1037/0096-3445.122.4.411}}</ref> ==Klinički značaj== ===Oštećenja=== Stuss i saradnici su komentirali rezultate mnogih studija o tome kako može doći do oštećenja frontalnog režnja u raznim varijantama, koje mogu dovesti do mnogo različitih posljedica. [[Prolazni ishemijski napad]]i (TIA) također poznati i kao mini-potezi i [[hod]]anje su najčešći uzroci oštećenja frontalnog režnja kod starijih osoba (65 i više godina). Ovi udarci i mini-potezi mogu nastati zbog blokade protoka krvi do mozga ili kao rezultat pucanja nekog [[aneurizma|unutarlobanjske aneurizme]] u [[moždana arterija|moždanoj arteriji]]. Drugi način na koji se mogu javiti ozljede uključuju povrede glave, kao što su [[traumatske ozljede mozga]] nastale u nesrećama, u [[Alzheimerova bolest|Alzheimerovoj]] ili [[Parkinsonova bolest|Parkinsonovoj bolesti]] (koji uzrokuju simptome [[demencija|demencije]]) i [[epilepsija|epilepsiji čeonog režnja]] (koji se može javiti u bilo kojoj dobi).<ref name="Stuss">{{cite journal |author=Stuss DT, Gow CA, Hetherington CR |title='No longer Gage': frontal lobe dysfunction and emotional changes |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-consulting-and-clinical-psychology_1992-06_60_3/page/349 |journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |volume=60 |issue=3 |pages=349–59 |date=juni 1992 |pmid=1619089 |doi=10.1037/0022-006X.60.3.349}}</ref> ;Simptomi Zajednički efekti oštećenja frontalnog režnja su različiti. Pacijenti koji su iskusili traume frontalnog režnja mogu znati odgovarajući odgovor na situaciju, ali odgovaraju neprikladno na te iste situacije u "stvarnom životu". Slično tome, emocije koje osjećaju ne mogu se biti izraziti licem ili glasom. Naprimjer, neko ko nije srećan, u pokušaju osmjehivanja, njegov glas će biti lišen emocija. Na istoj liniji, osoba može ispoljavati znake pretjeranih, neopravdano jakih emocija. Depresija je česta u bolesnika s moždanim udarom; to utiče na veliki broj onih koji su ga bar jednom iskusili. Također, uz depresijju ide i gubitak ili smanjenje motivacije. Neko možda ne želi da sprovede normalne dnevne aktivnosti, a ne osjeća ''učini to'' (ja to mogu). Ova promjena ličnosti je karakteristična za oštećenja frontalnog režnja i bila jr objašnjena u slučaju poznatom kao [[Phineas Gage]]. Frontalni režanj je isti dio mozga koji je odgovoran za izvršne funkcije, kao što su planiranje za budućnost, presuda, vještine donošenja odluka, raspon pažnjei inhibicija. Ove funkcije mogu se drastično smanjiti kd nekih osoba čiji je frontalni režnja oštećen. Posljedice koje se vide rjeđe su različiti. [[Konfabulacija]] se najčešće ukazuje kao "manje uobičajen" efekt. U tomslučaju, neki pacijenti daju lažne informacije zadržavajući vjerovanje da je to istina; on ili ona se ne mogu sjetiti tačne informacije. U malom broju slučajeva, može se ispoljiti neuobičajena vedrina ponašanja. Ovaj efekt se vidi uglavnom u bolesnika s oštećenjima na pravom frontalniim dijelu mozga. Drugi red efekata je [[udvojena paramnezija]], u kojoj pacijenti vjeruju da je lokacija na kojoj trenutno borave replika jedne koja se nalazi negdje drugdje. Isto tako, oni koji imaju [[Kapgrasov sindrom]], nakon oštećenja frontalnog režnja, kao "zamjenu" preuzimaju identitet bliskog prijatelja, rođaka ili drugih osoba i poziraju kao ta osoba. Ovaj posljednji efekt se vidi uglavnom u šizofrenih bolesnika koji također imaju neurološki poremećaj u frontalnom režnju.<ref name="Stuss" /> Those who are close to the person who has experienced the damage may notice that the person no longer behaves like him or herself.<ref name="Stuss"/><ref name="Stuss"/><ref name="Stuss"/><ref>{{cite journal |author=Rowe AD, Bullock PR, Polkey CE, Morris RG |title='Theory of mind' impairments and their relationship to executive functioning following frontal lobe excisions |journal=Brain |volume=124 |issue=Pt 3 |pages=600–16 |date=mart 2001 |pmid=11222459 |url=http://brain.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11222459 |doi=10.1093/brain/124.3.600.}}</ref><ref>{{cite journal |author=Robinson RG, Kubos KL, Starr LB, Rao K, Price TR |title=Mood disorders in stroke patients. Importance of location of lesion |journal=Brain |volume=107 |issue=1 |pages=81–93 |date=mart 1984 |pmid=6697163 |url=http://brain.oxfordjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=6697163 |doi=10.1093/brain/107.1.81}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Durani |first1=Shiban K. |last2=Ford |first2=Rodney |last3=Sajjad |first3=S. H. |date=septembar 1991 |title=Capgras syndrome associated with a frontal lobe tumour |journal=Irish Journal of Psychological Medicine |volume=8 |issue=2 |pages=135–6 |doi=10.1017/S0790966700015093}}</ref> === Teorije funkcije === Teorije funkcije frontalnog režnja mogu se svrstati u četiri kategorije: *Jednoprocesne, koje predlažu da "je za veliki broj različitih oštećenja odgovoran jedan proces ili sistem pofremećaja frontalnog režnja (''diseksekutivni simptomi"); * Multiprocesne teorije predlaže "da je frontalni režanj izvršni sistem koji se sastoji od niza komponenti koje obično rade zajedno u svakodnevnim akcijama (heterogenost funkcije); * Teorije konstruktnog vođenja predlažu da se "većina, ako ne i sve frontalne funkcije mogu objasniti jednim konstruktom (homogenost funkcije), kao što su radne memorije ili inhibicija" * Jednosimptomska teorija počiva na pretpostavci da se određeni diseksekutivni simptom (npr. konfabulacija) odnosi na procese i izgradnju objekata u osnovi. Ostale teorije uključuju: * Stuss (1999) ukazuje na razlike u dvije kategorije prema homogenosti i heterogenosti funkcije. * Grafman podrazumijva menadžerske jedinice znanja (MKU) / strukturirani kompleks događaja; * Miller i Cohen sugeriraju integrativnu teoriju funkcioniranja prefrontalnog dijela; * Rolls je upozorio na odnos stimulans-nagrada i unaprijed upozoravajuće funkcije. Može se naglasiti da se opisani teorije razlikuju u fokusiranju na određene procese/sisteme ili omogućavanje izgradnje. Stuss (1999) napominje da je pitanje funkcije homogenosti (jedan konstrukt) ili heterogenost (više procesa / sistema) "mogu predstavljati problem semantike i / ili nepotpune funkcijske analize, a nerješivu dihotomiju". Međutim, daljnja istraživanja će pokazati da li je moguća jedinstvena teoriju funkcije frontalnog režnja, koja u potpunosti objašnjava raznolikost njegovih funkcija. == Ostale životinje == Dugi niz godina, mnogi naučnici su smatrali da je frontalni režanj čovjeka nesrazmjerno uvećan u odnosu na druge [[primat]]e. Mislilo se da je to važna odlika ljudske evolucije i da je primarni razlog zašto ljudskase spoznaja razlikuje od drugih primata. Međutim, ovaj pogled je osporen novijim istraživanjima. Koristeći [[magnetna rezonansa|magnetnu rezonansu]] određeni volumen frontalnog korteksa u ljudi i svih postojećih velikih i nekoliko repatih [[majmun]]skih, Semendeferi i suradnici su utvrdili da je ljudski frontalni korteks nije bio relativno veći od kore drugih [[Hominidae|velikih majmuna]], ali je relativno veći od frontalnog korteksa [[Gibbonu|gibona]] ] i psetokijih majmuna.<ref>{{cite journal |author=Semendeferi K, Lu A, Schenker N, Damasio H |title=Humans and great apes share a large frontal cortex |journal=Nature Neuroscience |volume=5 |issue=3 |pages=272–6 |date=mart 2002 |pmid=11850633 |doi=10.1038/nn814}}</ref> ==Dodatne slike== <gallery> Datoteka:Cerebrum lobes.svg|Moždani frežnjevi Datoteka:Gray724.png|Moždana baza Datoteka:BrainLobesLabelled.jpg| Ljudski mozak sa prikazanim glavnim režnjevima. Ispod moždanog korteksa su [[mali mozak]], [[pons]], oliva i [[produžena moždina]] Datoteka:Gray1197.png|Ilustracija odnosa u mozgu i lobanji Datoteka:Slide1aa.JPG|Frontalni režanj Datoteka:Slide1bb.JPG|Frontalni režanj Datoteka:Slide2PIT.JPG|Mozak, izgled odozdo (duboka disekcija) Datoteka:Slide2GRE.JPG|Moždane komor i bazna ganglija, izgled odozgo (korizontalni presjek, duboka disekcija) </gallery> ==Također pogledajte== *[[Mozak]] *[[Prednji mozak]] ==Reference== {{refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Frontal lobe}} * https://www.neuinfo.org/mynif/search.php?q=Frontal%20Lobe&t=data&s=cover&b=0&r=20 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703215911/https://www.neuinfo.org/mynif/search.php?q=Frontal%20Lobe&t=data&s=cover&b=0&r=20 |date=3. 7. 2013 }} NIF Search - Frontal Lobe, via the Neuroscience Information Framewor {{Portal|Medicina}} {{Authority control}} {{Nervni sistem}} [[Kategorija:Mozak]] bea0bc0lkq74mehknv1h3ups6e0dou2 Bunica (rijeka) 0 409430 3923226 3923188 2026-08-31T13:26:09Z Bosancica by MK 173186 Rad na reviziji članka 3923226 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, uključujući regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U Bunici su zabilježene različite vrste riba, među kojima su [[mekousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[podustva]] (''Chondrostoma knerii''), svalić (''Squalius svallize''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] fwhbyv9bywm0d6gv2xpoz1i4kwgv17u 3923243 3923226 2026-08-31T16:22:51Z Bosancica by MK 173186 3923243 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, uključujući regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U Bunici su zabilježene različite vrste riba, među kojima su [[mekousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[podustva]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] 57pinqo281raafvcs0x2co9892eo8ju 3923287 3923243 2026-08-31T20:02:13Z Bosancica by MK 173186 Rad na reviziji članka 3923287 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] m3zd8nkoan4ghgyznsee2j36z1b7b6q 3923289 3923287 2026-08-31T21:02:30Z Bosancica by MK 173186 Rad na reviziji članka 3923289 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike, problemi i građanski aktivizam === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] ko5dgcriufo4rjh3vu14v56us6ln5v0 3923297 3923289 2026-08-31T22:06:59Z Bosancica by MK 173186 Rad na reviziji članka 3923297 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Datoteka:Vrelo Bunice - Poprečni presjek i podvodni kanali-bs.jpg|mini|desno|300px|Pojednostavljeni poprečni presjek Vrela Bunice kod Blagaja s prikazom podvodnih pećinskih kanala<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012"/>]] [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike, problemi i građanski aktivizam === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] hnvx2wcj92zr5mu729a2m1116d7xa82 3923309 3923297 2026-09-01T00:01:10Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3923309 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Datoteka:Vrelo Bunice - Poprečni presjek i podvodni kanali-bs.jpg|mini|desno|300px|Pojednostavljeni poprečni presjek Vrela Bunice kod Blagaja s prikazom podvodnih pećinskih kanala<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012"/>]] [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike i problemi === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Hidroenergetski projekti == Bunica je već decenijama predmet razmatranja u okviru hidroenergetskih projekata koji zahvataju širi sistem voda [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]] i sliva Neretve. === Gornji horizonti === Utjecaj projekta [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]] na Bunicu proizlazi iz specifične hidrogeološke povezanosti istočnohercegovačkog krša. Rijeka [[Zalomka]] teče kroz [[Nevesinjsko polje]] i ponire u ponoru Biograd, na nadmorskoj visini od oko 800 m, a podzemnim krškim kanalima voda iz ponorne zone dospijeva prema području vrela Bunice kod [[Mostar|Mostara]]. Hidrogeološka istraživanja opisuju vezu između Biogradskog ponora i vrela Bunice kao jednu od najdirektnijih podzemnih veza u ovom dijelu Dinarskog krša.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Milanovic2023">{{cite book |last=Milanović |first=Petar |title=Karst of East Herzegovina and Dubrovnik Littoral |publisher=Springer |year=2023 |series=Cave and Karst Systems of the World |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-28120-4 |doi=10.1007/978-3-031-28120-4 |isbn=978-3-031-28119-8 |language=en}}</ref> Prirodni režim Bunice zato u značajnoj mjeri zavisi od količine vode koja kroz ponor Biograd ulazi u podzemni krški sistem, iako vrelo ima i vlastito neposredno slivno područje. Prema podacima korištenim u studijama utjecaja HE Dabar, srednji višegodišnji protok na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] iznosio je oko 19,60 m³/s, dok su zabilježeni minimalni i maksimalni protoci iznosili 0,67 m³/s odnosno 228,20 m³/s.<ref name="DabarWater">{{cite web |title=Studija o procjeni utjecaja na okoliš HE Dabar - Segment voda |url=https://www.yumpu.com/xx/document/read/31422550/studija-o-procjeni-utjecaja-na-okolia-he-dabar-segment-voda-076- |website=Yumpu |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Osnovni zahvat sistema [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]] jeste presretanje dijela voda [[Zalomka|Zalomke]] prije njihova poniranja u Biograd. U projektnoj koncepciji akumulacija Nevesinje formira se branom na Zalomci kod [[Prošćenje|Pošćenja]], čime se dio voda koje bi u prirodnim uslovima nastavile prema ponoru [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] usmjerava prema [[Dabarsko polje|Dabarskom polju]] i dalje kroz sistem derivacijskih tunela prema slivu [[Trebišnjica|Trebišnjice]].<ref name="DabarWater"/> Na taj način promjena režima Bunice ne nastaje prvenstveno zahvatom na samom vrelu, nego promjenom količine vode koja iz Zalomke ulazi u podzemni krški sistem uzvodno od Bunice. Hidrološke analize provedene za potrebe procjene utjecaja HE Dabar pokazale su da je za posmatrani period srednji višegodišnji protok Zalomke na profilu Pošćenje iznosio 11,85 m³/s, dok je prosječni protok predviđen za prevođenje prema Dabarskom polju iznosio 9,13 m³/s.<ref name="DabarWater"/> U modeliranom scenariju potpunog prevođenja voda Zalomke srednji višegodišnji protok na vrelu Bunice smanjio bi se sa 19,60 m³/s na 10,40 m³/s, odnosno za približno 9,20 m³/s. Prema istom modelu, smanjenje protoka prvenstveno bi se pojavilo u području srednjih i visokih voda, dok se za protoke čija je trajnost veća od 60%, odnosno približno 3,5 m³/s i manje, utjecaj prevođenja Zalomke na Bunicu ne bi iskazivao.<ref name="DabarWater"/> Važno je, međutim, da se ovi rezultati tumače u kontekstu složenog krškog sistema. Bunica nije jednostavno "produžetak" Zalomke, jer njeno vrelo ima i vlastito slivno područje izvan neposredne veze s Biogradskim ponorom. Hidrogeološka istraživanja procjenjuju vlastito slivno područje vrela Bunice na približno 160 km², ne računajući sliv Zalomke, što znači da potpuno presijecanje dotoka iz Zalomke ne bi značilo i nestanak svih voda Bunice.<ref name="Dedic2015" /> Istovremeno, podaci korišteni u studiji pokazuju da je Zalomka jedno od glavnih prihranjivanja vrela Bunice, zbog čega bi smanjenje količine vode koja iz Zalomke dospijeva do Biogradskog ponora neposredno mijenjalo hidraulički režim vrela. U modeliranom scenariju prevođenja svih voda Zalomke smanjenje srednjeg protoka Bunice približno odgovara količini vode koja se preusmjerava prema Dabarskom polju.<ref name="DabarWater"/> Posljedice takve promjene ne odnose se samo na prosječnu količinu vode nego i na prirodnu dinamiku krškog sistema. Promjena učestalosti i trajanja visokih protoka može utjecati na sezonsko plavljenje, transport sedimenta, temperaturu i hemijski sastav vode, kao i na staništa organizama prilagođenih prirodnom hidrološkom režimu. Bunica je kratka krška rijeka koja pripada slivu Neretve i predstavlja važan dio povezanog riječnog sistema Bune i Neretve, a istraživanja njenog ekološkog stanja koriste biološke indikatore upravo za procjenu promjena kvaliteta i režima voda.<ref>{{cite journal |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Works of the Faculty of Forestry, University of Sarajevo |year=2021 |url=https://sfsa.unsa.ba/wp-content/uploads/2020/08/4-dedi-et-al.pdf}}</ref> Zbog toga je kod procjene utjecaja Gornjih horizonata na Bunicu potrebno razlikovati pitanje [[hidrologija|količine vode]] od pitanja [[ekologija|ekološkog režima]]. Činjenica da modeli predviđaju relativno mali ili nikakav utjecaj na najniže protoke ne znači da promjena srednjih i visokih protoka nema ekološki značaj, posebno u krškom sistemu u kojem su površinski i podzemni tokovi usko povezani.<ref name="DabarWater"/><ref>{{cite web |title=DABARSKO and FATNIČKO POLJE – Biodiversity research |url=https://czzs.org/wp-content/uploads/2025/02/Polja-Dabarsko-Fatnicko.pdf |publisher=Center for Environment |year=2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Dodatni problem predstavlja kumulativni karakter projekta. Gornji horizonti nisu pojedinačni zahvat na Zalomci, nego sistem akumulacija, derivacijskih tunela i hidroelektrana kojim se vode više krških polja preusmjeravaju prema slivu Trebišnjice. Zbog toga se promjena režima Bunice mora posmatrati zajedno s promjenama režima [[Buna (rijeka)|Bune]], [[Bregava|Bregave]], [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodnih tijela, a ne kao izolovani utjecaj jedne brane.<ref name="DabarWater"/><ref name="CouncilEuropeGH">{{cite web |title=Stand-By File: 2024/05 Alleged threat to habitat and protected species from the 'Upper Horizons' Hydropower Project (Bosnia & Herzegovina) |url=https://rm.coe.int/files-2024-05-bih-upper-horizons-hydropower-scheme-2026-comp-2752-3325/48802c0b03 |publisher=Council of Europe |year=2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Projekat je posljednjih godina ponovo izazvao snažne reakcije ekoloških organizacija i lokalnih zajednica, koje upozoravaju da bi promjene prirodnog režima voda mogle imati posljedice po [[ekosistem]]e [[Buna (rijeka)|Bune]], Bunice, [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodotoka.<ref name="Dinarica2025">{{cite web |title=U Blagaju održan skup: "Buna i Bunica izvori života – ne smijemo dozvoliti da presuše" |url=https://dinarica.org/u-blagaju-odrzan-skup-buna-i-bunica-izvori-zivota-ne-smijemo-dozvoliti-da-presuse/ |website=Dinarica |date=18. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="BHRT_HEDabar_2024">{{cite web |title=Da li HE Dabar predstavlja opasnost po okolinu |url=https://bhrt.ba/da-li-he-dabar-predstavlja-opasnost-po-okolinu |website=BHRT |date=4. 10. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Male hidroelektrane == Buna i Bunica bile su predmet različitih prijedloga za hidroenergetsko korištenje, uključujući planove za male [[Hidroelektrana|hidroelektrane]] u njihovom širem području.<ref name="AlJazeeraMHE">{{cite web |title=Protesti protiv hidroelektrana u Hercegovini |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2016/2/8/protesti-protiv-hidroelektrana-u-hercegovini |website=Al Jazeera Balkans |date=8. 2. 2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 2015. izdata je okolišne dozvola za projekat "MHE Buna 1" i "MHE Buna 2", predviđenih u koritu Neretve nizvodno od ušća Bune, a ne na samom toku Bunice.<ref name="FMOIT2015">{{cite web |title=Izdate okolinske dozvole/okolišna dopuštenja u Federaciji BiH u periodu 01.01.2015. – 31.12.2015. |url=https://fmoit.gov.ba/wp-content/uploads/dokumenti/tabela-izdate-OD-2015.pdf |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |year=2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Planovi za hidroenergetsko korištenje voda Bune i šireg područja izazvali su protivljenje ekoloških organizacija i dijela lokalnog stanovništva, koji su upozoravali na moguće promjene vodnog režima, utjecaj na podzemne vode i [[staništa]] te posljedice po lokalne zajednice.<ref name="AlJazeeraMHE"/> U kasnijem periodu aktivnosti civilnog društva usmjerene su sve više prema institucionalnoj zaštiti Bune i Bunice, umjesto prema njihovom dodatnom hidroenergetskom iskorištavanju.<ref name="FMOITZastita">{{cite web |title=Buna i Bunica korak bliže institucionalnoj zaštiti – Pozder i Kordić potpisali ugovor |url=https://fmoit.gov.ba/buna-i-bunica-korak-blize-institucionalnoj-zastiti-pozder-i-kordic-potpisali-ugovor/ |website=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=14. 7. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] ep4yvoi5xiws9ydqe89th2kq7pncwny 3923310 3923309 2026-09-01T00:22:02Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3923310 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Datoteka:Vrelo Bunice - Poprečni presjek i podvodni kanali-bs.jpg|mini|desno|300px|Pojednostavljeni poprečni presjek Vrela Bunice kod Blagaja s prikazom podvodnih pećinskih kanala<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012"/>]] [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike i problemi === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Hidroenergetski projekti == Bunica je već decenijama predmet razmatranja u okviru hidroenergetskih projekata koji zahvataju širi sistem voda [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]] i sliva Neretve. === Gornji horizonti === Utjecaj projekta [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]] na Bunicu proizlazi iz specifične hidrogeološke povezanosti istočnohercegovačkog krša. Rijeka [[Zalomka]] teče kroz [[Nevesinjsko polje]] i ponire u ponoru Biograd, na nadmorskoj visini od oko 800 m, a podzemnim krškim kanalima voda iz ponorne zone dospijeva prema području vrela Bunice kod [[Mostar|Mostara]]. Hidrogeološka istraživanja opisuju vezu između Biogradskog ponora i vrela Bunice kao jednu od najdirektnijih podzemnih veza u ovom dijelu Dinarskog krša.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Milanovic2023">{{cite book |last=Milanović |first=Petar |title=Karst of East Herzegovina and Dubrovnik Littoral |publisher=Springer |year=2023 |series=Cave and Karst Systems of the World |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-28120-4 |doi=10.1007/978-3-031-28120-4 |isbn=978-3-031-28119-8 |language=en}}</ref> Prirodni režim Bunice zato u značajnoj mjeri zavisi od količine vode koja kroz ponor Biograd ulazi u podzemni krški sistem, iako vrelo ima i vlastito neposredno slivno područje. Prema podacima korištenim u studijama utjecaja HE Dabar, srednji višegodišnji protok na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] iznosio je oko 19,60 m³/s, dok su zabilježeni minimalni i maksimalni protoci iznosili 0,67 m³/s odnosno 228,20 m³/s.<ref name="DabarWater">{{cite web |title=Studija o procjeni utjecaja na okoliš HE Dabar - Segment voda |url=https://www.yumpu.com/xx/document/read/31422550/studija-o-procjeni-utjecaja-na-okolia-he-dabar-segment-voda-076- |website=Yumpu |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Osnovni zahvat sistema [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]] jeste presretanje dijela voda [[Zalomka|Zalomke]] prije njihova poniranja u Biograd. U projektnoj koncepciji akumulacija Nevesinje formira se branom na Zalomci kod [[Prošćenje|Pošćenja]], čime se dio voda koje bi u prirodnim uslovima nastavile prema ponoru [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] usmjerava prema [[Dabarsko polje|Dabarskom polju]] i dalje kroz sistem derivacijskih tunela prema slivu [[Trebišnjica|Trebišnjice]].<ref name="DabarWater"/> Na taj način promjena režima Bunice ne nastaje prvenstveno zahvatom na samom vrelu, nego promjenom količine vode koja iz Zalomke ulazi u podzemni krški sistem uzvodno od Bunice. Hidrološke analize provedene za potrebe procjene utjecaja HE Dabar pokazale su da je za posmatrani period srednji višegodišnji protok Zalomke na profilu Pošćenje iznosio 11,85 m³/s, dok je prosječni protok predviđen za prevođenje prema Dabarskom polju iznosio 9,13 m³/s.<ref name="DabarWater"/> U modeliranom scenariju potpunog prevođenja voda Zalomke srednji višegodišnji protok na vrelu Bunice smanjio bi se sa 19,60 m³/s na 10,40 m³/s, odnosno za približno 9,20 m³/s. Prema istom modelu, smanjenje protoka prvenstveno bi se pojavilo u području srednjih i visokih voda, dok se za protoke čija je trajnost veća od 60%, odnosno približno 3,5 m³/s i manje, utjecaj prevođenja Zalomke na Bunicu ne bi iskazivao.<ref name="DabarWater"/> Važno je, međutim, da se ovi rezultati tumače u kontekstu složenog krškog sistema. Bunica nije jednostavno "produžetak" Zalomke, jer njeno vrelo ima i vlastito slivno područje izvan neposredne veze s Biogradskim ponorom. Hidrogeološka istraživanja procjenjuju vlastito slivno područje vrela Bunice na približno 160 km², ne računajući sliv Zalomke, što znači da potpuno presijecanje dotoka iz Zalomke ne bi značilo i nestanak svih voda Bunice.<ref name="Dedic2015" /> Istovremeno, podaci korišteni u studiji pokazuju da je Zalomka jedno od glavnih prihranjivanja vrela Bunice, zbog čega bi smanjenje količine vode koja iz Zalomke dospijeva do Biogradskog ponora neposredno mijenjalo hidraulički režim vrela. U modeliranom scenariju prevođenja svih voda Zalomke smanjenje srednjeg protoka Bunice približno odgovara količini vode koja se preusmjerava prema Dabarskom polju.<ref name="DabarWater"/> Posljedice takve promjene ne odnose se samo na prosječnu količinu vode nego i na prirodnu dinamiku krškog sistema. Promjena učestalosti i trajanja visokih protoka može utjecati na sezonsko plavljenje, transport sedimenta, temperaturu i hemijski sastav vode, kao i na staništa organizama prilagođenih prirodnom hidrološkom režimu. Bunica je kratka krška rijeka koja pripada slivu Neretve i predstavlja važan dio povezanog riječnog sistema Bune i Neretve, a istraživanja njenog ekološkog stanja koriste biološke indikatore upravo za procjenu promjena kvaliteta i režima voda.<ref>{{cite journal |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Works of the Faculty of Forestry, University of Sarajevo |year=2021 |url=https://sfsa.unsa.ba/wp-content/uploads/2020/08/4-dedi-et-al.pdf}}</ref> Zbog toga je kod procjene utjecaja Gornjih horizonata na Bunicu potrebno razlikovati pitanje [[hidrologija|količine vode]] od pitanja [[ekologija|ekološkog režima]]. Činjenica da modeli predviđaju relativno mali ili nikakav utjecaj na najniže protoke ne znači da promjena srednjih i visokih protoka nema ekološki značaj, posebno u krškom sistemu u kojem su površinski i podzemni tokovi usko povezani.<ref name="DabarWater"/><ref>{{cite web |title=DABARSKO and FATNIČKO POLJE – Biodiversity research |url=https://czzs.org/wp-content/uploads/2025/02/Polja-Dabarsko-Fatnicko.pdf |publisher=Center for Environment |year=2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Dodatni problem predstavlja kumulativni karakter projekta. Gornji horizonti nisu pojedinačni zahvat na Zalomci, nego sistem akumulacija, derivacijskih tunela i hidroelektrana kojim se vode više krških polja preusmjeravaju prema slivu Trebišnjice. Zbog toga se promjena režima Bunice mora posmatrati zajedno s promjenama režima [[Buna (rijeka)|Bune]], [[Bregava|Bregave]], [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodnih tijela, a ne kao izolovani utjecaj jedne brane.<ref name="DabarWater"/><ref name="CouncilEuropeGH">{{cite web |title=Stand-By File: 2024/05 Alleged threat to habitat and protected species from the 'Upper Horizons' Hydropower Project (Bosnia & Herzegovina) |url=https://rm.coe.int/files-2024-05-bih-upper-horizons-hydropower-scheme-2026-comp-2752-3325/48802c0b03 |publisher=Council of Europe |year=2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Projekat je posljednjih godina ponovo izazvao snažne reakcije ekoloških organizacija i lokalnih zajednica, koje upozoravaju da bi promjene prirodnog režima voda mogle imati posljedice po [[ekosistem]]e [[Buna (rijeka)|Bune]], Bunice, [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodotoka.<ref name="Dinarica2025">{{cite web |title=U Blagaju održan skup: "Buna i Bunica izvori života – ne smijemo dozvoliti da presuše" |url=https://dinarica.org/u-blagaju-odrzan-skup-buna-i-bunica-izvori-zivota-ne-smijemo-dozvoliti-da-presuse/ |website=Dinarica |date=18. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="BHRT_HEDabar_2024">{{cite web |title=Da li HE Dabar predstavlja opasnost po okolinu |url=https://bhrt.ba/da-li-he-dabar-predstavlja-opasnost-po-okolinu |website=BHRT |date=4. 10. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Male hidroelektrane === Buna i Bunica bile su predmet različitih prijedloga za hidroenergetsko korištenje, uključujući planove za male [[Hidroelektrana|hidroelektrane]] u njihovom širem području.<ref name="AlJazeeraMHE">{{cite web |title=Protesti protiv hidroelektrana u Hercegovini |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2016/2/8/protesti-protiv-hidroelektrana-u-hercegovini |website=Al Jazeera Balkans |date=8. 2. 2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 2015. izdata je okolišne dozvola za projekat "MHE Buna 1" i "MHE Buna 2", predviđenih u koritu Neretve nizvodno od ušća Bune, a ne na samom toku Bunice.<ref name="FMOIT2015">{{cite web |title=Izdate okolinske dozvole/okolišna dopuštenja u Federaciji BiH u periodu 01.01.2015. – 31.12.2015. |url=https://fmoit.gov.ba/wp-content/uploads/dokumenti/tabela-izdate-OD-2015.pdf |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |year=2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Planovi za hidroenergetsko korištenje voda Bune i šireg područja izazvali su protivljenje ekoloških organizacija i dijela lokalnog stanovništva, koji su upozoravali na moguće promjene vodnog režima, utjecaj na podzemne vode i [[staništa]] te posljedice po lokalne zajednice.<ref name="AlJazeeraMHE"/> U kasnijem periodu aktivnosti civilnog društva usmjerene su sve više prema institucionalnoj zaštiti Bune i Bunice, umjesto prema njihovom dodatnom hidroenergetskom iskorištavanju.<ref name="FMOITZastita">{{cite web |title=Buna i Bunica korak bliže institucionalnoj zaštiti – Pozder i Kordić potpisali ugovor |url=https://fmoit.gov.ba/buna-i-bunica-korak-blize-institucionalnoj-zastiti-pozder-i-kordic-potpisali-ugovor/ |website=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=14. 7. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Koridor Vc == Područje Bunice nalazi se na trasi poddionice [[Koridor Vc|Koridora Vc]] Mostar jug – Tunel Kvanj, zbog čega su zaštita površinskih i podzemnih voda, kao i očuvanje riječnih i priobalnih staništa Bunice, među pitanjima razmatranim u projektnoj dokumentaciji. Studija utjecaja na okoliš i društvo za ovu poddionicu posebno razmatra moguće utjecaje na kvalitet vode i ekologiju voda Bune, Bunice i drugih površinskih i podzemnih voda na području trase.<ref name="ESIA2020">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: poddionica Mostar jug – Tunel Kvanj, Studija utjecaja na okoliš i društvo |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2021/04/Studija-uticaja-na-okoli%C5%A1-i-dru%C5%A1tvo-ESIA-2020.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> === Most preko Bunice === U okviru poddionice projektovan je most "Bunica", dužine 211 m, kojim autocesta prelazi preko rijeke Bunice i lokalnog puta. Predviđene su dvije paralelne mostovske konstrukcije, za svaki saobraćajnu trasu posebno, a rasponi mosta projektovani su tako da se izbjegnu temelji u samom vodotoku i osigura nesmetan protok vode ispod konstrukcije.<ref name="ESIA2020"/><ref name="BunicaMost">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: Poddionica Mostar Jug-tunel Kvanj, Knjiga 2 – Tehnički prilozi uz ESIA |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2020/07/Knjiga-2-Tehnicki-prilozi-uz-ESIA.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Projektna dokumentacija posebno naglašava osjetljivost Bune i Bunice. U procjeni utjecaja navodi se da promjene količine i režima protoka mogu imati posljedice za vodene i priobalne organizme, dok je među posebno osjetljivim vrstama naveden [[bjelonogi rak]] (''Austropotamobius pallipes''), koji je u dokumentaciji označen kao ugrožena vrsta na međunarodnom i nacionalnom nivou. Zbog toga su za fazu izgradnje predviđene mjere kojima se trebaju smanjiti mogući negativni utjecaji na vodena staništa.<ref name="ESIA2020"/> Studija kao moguće rizike za kvalitet vode tokom izgradnje navodi, između ostalog, slučajna izlijevanja ulja i drugih materijala iz građevinske mehanizacije, nekontrolisano ispuštanje otpadnih voda iz gradilišnih kampova, kao i radove koji bi neposredno mogli zahvatiti riječno korito. Dokumentacija zbog toga predviđa mjere zaštite površinskih i podzemnih voda, upravljanje gradilištem, kontrolu incidentnih situacija i monitoring okoliša.<ref name="ESIA2020"/> [[Autoceste Federacije Bosne i Hercegovine|Autoceste Federacije BiH]] su u ranijim javnim saopštenjima posebno isticale da su Bune i Bunice, zbog njihove prirodne i ekološke vrijednosti, tretirane kao osjetljiva područja te da su pri projektovanju mostova primijenjeni zahtjevi međunarodnih finansijskih institucija u pogledu zaštite okoliša.<ref>{{cite web |title=Izgradnja poddionice Mostar jug-Tunel Kvanj od životne važnosti za grad Mostar i BiH |url=https://www.jpautoceste.ba/izgradnja-poddionice-mostar-jug-tunel-kvanj-od-zivotne-vaznosti-za-grad-mostar-i-bih/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=21. 4. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Radovi u blizini vrela 2026. === U julu 2026. područje Bunice ponovo je privuklo pažnju javnosti zbog građevinskih radova povezanih s izgradnjom [[Autoput|autoceste]]. [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] saopštilo je 3. jula da je, nakon informacija iz medija i prijava građana, zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova i postavljanja cijevi za odvodnju oborinskih voda na približno 300 m od vrela Bunice. Ministarstvo je navelo da je cilj nadzora utvrditi činjenično stanje i provjeriti usklađenost radova s važećim propisima i odobrenom projektnom dokumentacijom.<ref name="FMOIT2026">{{cite web |title=Federalno ministarstvo okoliša i turizma zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova u blizini vrela rijeke Bunice |url=https://fmoit.gov.ba/federalno-ministarstvo-okolisa-i-turizma-zatrazilo-hitan-inspekcijski-nadzor-zbog-radova-u-blizini-vrela-rijeke-bunice/ |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=3. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Federalna vodna inspekcija je nakon terenskog nadzora saopštila da iz predmetnih cijevi, prema njenim nalazima, nisu ispuštane tehnološke otpadne vode za koje je nadležna federalna vodna inspekcija. U istom odgovoru navedeno je da su Buna i Bunica vodotoci II kategorije te da je za postupanje u takvim slučajevima nadležna kantonalna vodna inspekcija [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]].<ref name="Inspekcija2026">{{cite web |title=Federalna inspekcija o cijevima u koritu Bunice: "Ne ispuštaju se vode za koje smo mi nadležni" |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/ekologija/federalna-inspekcija-o-cijevima-u-koritu-bunice-ne-ispustaju-se-vode-za-koje-smo-mi-nadlezni/568832 |publisher=Bljesak.info |date=7. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> JP Autoceste FBiH su 8. jula 2026. odbacile navode da se u Bunicu ispuštaju vode s gradilišta ili oborinske vode s trase tokom buduće eksploatacije autoceste. Prema njihovom saopštenju, sistem odvodnje na predmetnom području namijenjen je odvođenju prirodnih oborinskih voda koje se i bez izgradnje autoceste slijevaju iz okolnog slivnog područja prema Bunici. Investitor je također naveo da su zaštita površinskih i podzemnih voda, sprječavanje [[Erozija|erozije]], organizacija gradilišta, monitoring okoliša i postupanje u slučaju incidenta obuhvaćeni projektnom i okolišnom dokumentacijom.<ref name="Autoceste2026">{{cite web |title=Zaštita rijeke Bunice sastavni je dio projekta izgradnje autoceste na Koridoru Vc |url=https://www.jpautoceste.ba/zastita-rijeke-bunice-sastavni-je-dio-projekta-izgradnje-autoceste-na-koridoru-vc/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=8. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U drugoj polovini jula 2026. mediji su izvijestili da je cijev postavljena u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, dok su pojedini mještani i ekološki aktivisti zahtijevali njeno potpuno uklanjanje iz riječnog korita. U tim izvještajima nije navedeno da je utvrđeno zagađenje vode, nego je naglasak stavljen na pitanje postavljanja objekta u prirodno riječno korito i zahtjev za njegovim uklanjanjem.<ref name="Cijev2026">{{cite web |title=Cijev u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, mještani traže njezino uklanjanje |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/mostar/cijev-u-koritu-bunice-zatvorena-po-nalogu-inspekcije-mjestani-traze-njezino-uklanjanje/259951/ |publisher=Hercegovina.info |date=23. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] 7x0fcaarml97qcycq8nvvkvrwlnb2kx 3923347 3923310 2026-09-01T07:19:38Z Bosancica by MK 173186 Rad na reviziji članka 3923347 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Datoteka:Vrelo Bunice - Poprečni presjek i podvodni kanali-bs.jpg|mini|desno|300px|Pojednostavljeni poprečni presjek Vrela Bunice kod Blagaja s prikazom podvodnih pećinskih kanala<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012"/>]] [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike i problemi === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Hidroenergetski projekti == Bunica je već decenijama predmet razmatranja u okviru hidroenergetskih projekata koji zahvataju širi sistem voda [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]] i sliva Neretve. === Gornji horizonti === Bunica je hidrogeološki povezana sa [[Zalomka|Zalomkom]], koja protiče kroz [[Nevesinjsko polje]] i u njegovom južnom dijelu ponire u više ponora. Najznačajniji je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]], smješten na koti od približno 799 m nadmorske visine, kroz koji se odvode vode većeg dijela južnog dijela Nevesinjskog polja. Prema hidrološkim istraživanjima, utvrđeni kapacitet gutanja ponora iznosi oko 86 m³/s, dok je njegov maksimalni kapacitet procijenjen na više od 110 m³/s.<ref name="DabarWater">{{cite web |title=Studija utjecaja na životnu sredinu i dokaza za izdavanje ekološke dozvole za hidroenergetsko postrojenje Dabar – Segment voda |url=https://vladars.rs/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mgr/Documents/Studija%20uticaja%20HE%20Dabar%20-%20Segment%20voda_251621022.pdf |publisher=Zavod za vodoprivredu d.d. Sarajevo |year=2011 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Podzemna veza između Biogradskog ponora i [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] dokazana je hidrogeološkim istraživanjima i trasiranjem podzemnih voda. Udaljenost između ponora i vrela iznosi približno 20 km, uz veliku visinsku razliku između ponora, na oko 799 m nadmorske visine, i vrela Bunice, na približno 36–37 m nadmorske visine. Tracer ispitivanja pokazala su prividnu, odnosno fiktivnu brzinu podzemnog toka do 33,67 cm/s.<ref name="GeoERA">{{cite report |last1=Maréchal |first1=Jean-Christophe |last2=Stroj |first2=Andrej |last3=Bailly-Comte |first3=Vincent |last4=Bunting |first4=Sarah Y. |last5=Elster |first5=Daniela |last6=Herms |first6=Ignasi |last7=Hickey |first7=Conor |last8=Kovács |first8=Attila |last9=Krystofova |first9=Eva |last10=Maurice |first10=Louise |last11=Pardo-Igúzquiza |first11=Eusebio |last12=Persa |first12=Dan |last13=Skopljak |first13=Ferid |last14=Szucs |first14=Andrea |last15=Urbanc |first15=Janko |last16=Van Vliet |first16=M. E. |last17=Vernes |first17=R. W. |title=Detailed conceptual hydrogeological models for pilot areas and case studies (Deliverable 5.2) |url=https://repository.europe-geology.eu/egdidocs/resource/geoera%2Bresource%2Bchaka%2Bdeliverable%2B52%2Bdetailed%2Bcon.pdf |publisher=RESOURCE Project (GeoERA / Horizon 2020) |date=11. 1. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> GeoERA ovu podzemnu vezu opisuje kao jednu od najdirektnijih veza između ponora i vrela u Dinarskom kršu.<ref name="GeoERA"/> Direktna veza Biogradskog ponora i Bunice od posebnog je značaja za hidrološki režim vrela. U prirodnim uslovima voda Zalomke koja ponire u Biogradu ulazi u podzemni krški sistem i pojavljuje se na vrelu Bunice. Istraživanja, također, pokazuju da Bunica nema samo ovaj izvor prihranjivanja: njeno vlastito slivno područje procijenjeno je na približno 160 km², ne računajući sliv Zalomke.<ref name="Dedic2015" /> Ova hidrogeološka povezanost ima poseban značaj u kontekstu projekta [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]], čiji je cilj prevođenje dijela voda iz viših krških polja prema slivu [[Trebišnjica|Trebišnjice]] radi njihovog hidroenergetskog iskorištavanja. U konačnoj koncepciji sistem obuhvata pravac [[Gatačko polje]] – [[Zalomka]] – [[Nevesinjsko polje]] – [[Dabarsko polje]] – [[Fatničko polje]] – akumulacija [[Bilećko jezero|Bileća]], pri čemu se dio voda Zalomke i drugih voda Nevesinjskog polja presreće prije njihovog prirodnog poniranja i preusmjerava prema sistemu Trebišnjice.<ref name="HETGH">{{cite web |title=Osnovna koncepcija razvoja |publisher=Hidrosistem trebišnjica |url=https://henatrebisnjici.com/osnovna-koncepcija-razvoja/?pismo=lat |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za Bunicu je posebno značajan zahvat na Zalomci kod [[Pošćenje|Pošćenja]], gdje je predviđena akumulacija Nevesinje. Njome se dio voda Zalomke zadržava i preko dovodnog sistema preusmjerava prema Dabarskom polju, čime se smanjuje količina vode koja bi u prirodnim uslovima nastavila prema Biogradskom ponoru i podzemnim putem stigla do Bunice.Drugim riječima, potencijalni utjecaj Gornjih horizonata na Bunicu ne nastaje zahvatom na samom vrelu, nego promjenom dotoka u njegov podzemni krški sistem prihranjivanja.<ref name="DabarWater"/><ref name="HETGH"/> Ovakav odnos između površinskog i podzemnog toka jedan je od osnovnih razloga zbog kojih se utjecaj Gornjih horizonata na Bunicu procjenjuje na osnovu hidroloških modela i dugogodišnjih mjerenja. Studija utjecaja HE Dabar identifikuje ponor Biograd kao ponor koji "direktno prihranjuje" vrelo Bunice, dok za [[Bregava|Bregavu]] kao dominantni ponor navodi Ponikvu u [[Dabarsko polje|Dabarskom polju]], a za Bunu određene ponorske zone duž korita Zalomke.<ref name="DabarWater"/> Prema hidrološkim podacima korištenim u studiji HE Dabar, srednji višegodišnji protok na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], koja predstavlja kontrolni profil za Bunicu, iznosio je oko 19,60 m³/s, dok su zabilježeni minimalni i maksimalni protoci iznosili 0,67 m³/s odnosno 228,20 m³/s. Analiza pokazuje posebnu varijabilnost režima Bunice, karakterističnu za velika krška vrela, kod kojih se dotok brzo mijenja u zavisnosti od hidroloških prilika u širokom slivnom području.<ref name="DabarWater"/> Hidrološke analize provedene za potrebe procjene utjecaja HE Dabar pokazale su da je za posmatrani period srednji višegodišnji protok Zalomke na profilu Pošćenje iznosio 11,85 m³/s, dok je prosječni protok predviđen za prevođenje prema Dabarskom polju iznosio 9,13 m³/s.<ref name="DabarWater"/> U modeliranom scenariju potpunog prevođenja voda Zalomke srednji višegodišnji protok na vrelu Bunice smanjio bi se sa 19,60 m³/s na 10,40 m³/s, odnosno za približno 9,20 m³/s. Prema istom modelu, smanjenje protoka prvenstveno bi se pojavilo u području srednjih i visokih voda, dok se za protoke čija je trajnost veća od 60%, odnosno približno 3,5 m³/s i manje, utjecaj prevođenja Zalomke na Bunicu ne bi iskazivao.<ref name="DabarWater"/> Ovaj rezultat je u skladu s ranijim hidrološkim istraživanjima utjecaja prevođenja voda Zalomke na Bunu i Bunicu. Prema analizama navedenim u studiji HE Dabar, pri proticajima Bunice manjim od približno 4 m³/s utjecaj prevođenja voda Zalomke nije uočen, dok se najveći utjecaj očekivao pri srednjim i velikim vodama.To znači da eventualna promjena režima Bunice nije jednostavno pitanje potpunog nestanka vode na vrelu, nego prije svega promjene raspodjele protoka tokom godine, naročito smanjenja srednjih i velikih protoka.<ref name="DabarWater"/> Promjena prirodnog hidrološkog režima može imati posljedice i izvan same količine vode. Promjene učestalosti, trajanja i intenziteta visokih voda mogu utjecati na dinamiku riječnog staništa, transport sedimenta, temperaturu vode, hemijske karakteristike i dostupnost staništa za vodene organizme. Ekološka istraživanja Bunice koriste biološke indikatore, uključujući zajednice [[dijatomeja]], za procjenu kvaliteta i ekološkog stanja vodotoka.<ref name="Dedic_et_al_2019">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |trans-title=Korištenje dijatomeja u biološkoj procjeni kvalitete vode na primjeru male krške rijeke u Bosni i Hercegovini |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu |year=2019 |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |url=https://sfsa.unsa.ba/wp-content/uploads/2020/08/4-dedi-et-al.pdf |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog toga je kod procjene utjecaja Gornjih horizonata na Bunicu potrebno razlikovati pitanje [[hidrologija|količine vode]] od pitanja [[ekologija|ekološkog režima]]. Činjenica da modeli predviđaju relativno mali ili nikakav utjecaj na najniže protoke ne znači da promjena srednjih i visokih protoka nema ekološki značaj, posebno u krškom sistemu u kojem su površinski i podzemni tokovi usko povezani.<ref name="DabarWater"/><ref>{{cite web |title=Dabarsko and Fatničko Polje – Biodiversity research |url=https://czzs.org/wp-content/uploads/2025/02/Polja-Dabarsko-Fatnicko.pdf |publisher=Center for Environment |year=2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Dodatni problem predstavlja kumulativni karakter projekta. Gornji horizonti nisu pojedinačni zahvat na Zalomci, nego sistem akumulacija, derivacijskih tunela i hidroelektrana kojim se vode više krških polja preusmjeravaju prema slivu Trebišnjice. Sistem Gornjih horizonata povezuje više krških polja i akumulacija, a njegova konačna koncepcija predviđa prevođenje voda pravcem [[Zalomka]] – [[Nevesinjsko polje]] – [[Dabarsko polje]] – [[Fatničko polje]] – [[Bilećko jezero]]. Promjena režima Bunice treba se posmatrati zajedno s promjenama režima [[Buna (rijeka)|Bune]], [[Bregava|Bregave]], [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodnih tijela, a ne kao izolovani utjecaj jedne brane.<ref name="DabarWater"/><ref name="CouncilEuropeGH">{{cite web |title=Stand-By File: 2024/05 Alleged threat to habitat and protected species from the 'Upper Horizons' Hydropower Project (Bosnia & Herzegovina) |url=https://rm.coe.int/files-2024-05-bih-upper-horizons-hydropower-scheme-2026-comp-2752-3325/48802c0b03 |publisher=Council of Europe |year=2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Projekat je posljednjih godina ponovo izazvao snažne reakcije ekoloških organizacija i lokalnih zajednica, koje upozoravaju da bi promjene prirodnog režima voda mogle imati posljedice po [[ekosistem]]e [[Buna (rijeka)|Bune]], Bunice, [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodotoka.<ref name="Dinarica2025">{{cite web |title=U Blagaju održan skup: "Buna i Bunica izvori života – ne smijemo dozvoliti da presuše" |url=https://dinarica.org/u-blagaju-odrzan-skup-buna-i-bunica-izvori-zivota-ne-smijemo-dozvoliti-da-presuse/ |website=Dinarica |date=18. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="BHRT_HEDabar_2024">{{cite web |title=Da li HE Dabar predstavlja opasnost po okolinu |url=https://bhrt.ba/da-li-he-dabar-predstavlja-opasnost-po-okolinu |website=BHRT |date=4. 10. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Hidroelektrane === Na samoj rijeci Bunici nema izgrađenih hidroelektrana, niti su u dostupnoj planskoj i projektnoj dokumentaciji identifikovani projekti njenog neposrednog hidroenergetskog korištenja. Na području Grada Mostara postoje hidroelektrane na Neretvi i [[Mostarsko blato|Mostarskom blatu]], ali se Bunica u tom kontekstu pojavljuje kao prirodni vodotok, odnosno pritoka Bune, a ne kao vodotok na kojem je izgrađeno hidroenergetsko postrojenje.<ref name="MostarPlan2022">{{cite web |title=Službeni glasnik Grada Mostara, broj 17/2022 |url=https://sluzbaczv.mostar.ba/wp-content/uploads/2022/12/Sluzbeni-glasnik-Grada-Mostara-broj-17-2022.pdf |publisher=Grad Mostar |year=2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Najznačajniji hidroenergetski zahvati koji se mogu dovesti u vezu s Bunicom stoga se nalaze izvan njenog neposrednog toka. Njihov mogući utjecaj proizlazi prvenstveno iz hidrogeološke povezanosti Bunice s vodama koje poniru u istočnohercegovačkom kršu, što je detaljnije opisano u odjeljku [[#Gornji horizonti|Gornji horizonti]]. Istovremeno, Buna, u koju se Bunica ulijeva, i Neretva nizvodno od ušća Bune bili su predmet konkretnih prijedloga za hidroenergetsko korištenje. Najznačajniji takav projekat bile su male hidroelektrane "Buna 1" i "Buna 2", planirane na [[Neretva|Neretvi]] nizvodno od ušća Bune, na području [[Mostar]]a. [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] izdalo je 11. novembra 2015. okolišnu dozvolu za njihovu izgradnju i korištenje investitoru "Hercegovina građevinsko zanatstvo" d.o.o. Mostar – Podružnica Obnovljivi izvori Mostar.<ref name="MHEBuna2015">{{cite web |title=Rješenje o izdavanju okolišne dozvole za MHE "Buna 1" i "Buna 2" |url=https://voda.ekoakcija.org/sites/default/files/okolinska_dozvola_mhe_buna_1_i_buna_2.pdf |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=11. 11. 2015 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Prema projektnoj dokumentaciji, obje [[elektrana|elektrane]] bile su zamišljene kao protočna postrojenja na Neretvi, s po tri proizvodne jedinice instaliranog protoka od 15 m³/s i ukupnom instaliranom snagom od po 1,8 MW.<ref name="MHEBunaStudija">{{cite report |title=Studija o utjecaju na okoliš za MHE Buna (MHE Buna 1 i MHE Buna 2) |publisher=Hercegovina-građevinsko zanatstvo d.o.o. Mostar |year=2015 |url=https://voda.ekoakcija.org/sites/default/files/suo_buna.pdf |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Lokacije nisu bile na Bunici niti na samom toku Bune, nego na Neretvi približno 300 m nizvodno od ušća Bune, na području Bunskih kanala.<ref name="MHEBuna2015"/> Planirana izgradnja izazvala je višegodišnje protivljenje dijela lokalne zajednice i organizacija za zaštitu okoliša, koje su upozoravale na moguće posljedice po prirodni izgled i ekološke vrijednosti [[Bunski kanali|Bunskih kanala]], kao i na utjecaj na vodene organizme i prirodni režim Neretve.<ref name="AlJazeera_ProtestiHidroelektrane_2016">{{cite web |title=Protesti protiv hidroelektrana u Hercegovini |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2016/2/8/protesti-protiv-hidroelektrana-u-hercegovini |website=Al Jazeera Balkans |date=8. 2. 2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Gradske vlasti Mostara su 2021. odbile izdavanje urbanističke saglasnosti za izgradnju elektrana i pokrenule postupak njihovog brisanja iz prostornog plana.<ref name="N1_mHEBuna_2021">{{cite web |last=Kaminić-Puce |first=Đenana |title=Odbijena saglasnost za gradnju dvije mini hidroelektrane na Buni |url=https://n1info.ba/vijesti/odbijena-saglasnost-za-gradnju-dvije-mini-hidroelektrane-na-buni/ |website=N1 Info |date=28. 7. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="RSE_mHEBuna_2022">{{cite web |title=Odbačen zahtjev za vodnu suglasnost za hidroelektrane na Buni kod Mostara |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/mostar-buna-hidroelektrane-dozvola/31940087.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=12. 7. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Gradsko vijeće Mostara je 2022. donijelo odluku kojom je predviđeno brisanje MHE "Buna 1" i "Buna 2" iz prostornog plana Grada Mostara.<ref>{{cite web |title=U Mostaru predviđeno brisanje mini hidrocentrala "Buna 1" i "Buna 2" iz prostornog plana |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2022/8/31/ulica-marsala-tita-ostaje-u-mostaru |website=Al Jazeera Balkans |date=31. 8. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U julu 2024. Vlada [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]] donijela je odluku o prestanku koncesijskog odnosa za korištenje voda Neretve radi izgradnje ovih hidroelektrana, čime je projekat izgubio osnovu za realizaciju.<ref name="KoncesijaBuna2024">{{cite web |title=Vlada HNŽ ukinula koncesiju za MHE Buna |url=https://bljesak.info/vijesti/flash/vlada-hnz-ukinula-koncesiju-za-mhe-buna/478642 |publisher=Bljesak.info |date=10. 7. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Koridor Vc == Područje Bunice nalazi se na trasi poddionice [[Koridor Vc|Koridora Vc]] Mostar jug – Tunel Kvanj, zbog čega su zaštita površinskih i podzemnih voda, kao i očuvanje riječnih i priobalnih staništa Bunice, među pitanjima razmatranim u projektnoj dokumentaciji. Studija utjecaja na okoliš i društvo za ovu poddionicu posebno razmatra moguće utjecaje na kvalitet vode i ekologiju voda Bune, Bunice i drugih površinskih i podzemnih voda na području trase.<ref name="ESIA2020">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: poddionica Mostar jug – Tunel Kvanj, Studija utjecaja na okoliš i društvo |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2021/04/Studija-uticaja-na-okoli%C5%A1-i-dru%C5%A1tvo-ESIA-2020.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> === Most preko Bunice === U okviru poddionice projektovan je most "Bunica", dužine 211 m, kojim autocesta prelazi preko rijeke Bunice i lokalnog puta. Predviđene su dvije paralelne mostovske konstrukcije, za svaki saobraćajnu trasu posebno, a rasponi mosta projektovani su tako da se izbjegnu temelji u samom vodotoku i osigura nesmetan protok vode ispod konstrukcije.<ref name="ESIA2020"/><ref name="BunicaMost">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: Poddionica Mostar Jug-tunel Kvanj, Knjiga 2 – Tehnički prilozi uz ESIA |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2020/07/Knjiga-2-Tehnicki-prilozi-uz-ESIA.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Projektna dokumentacija posebno naglašava osjetljivost Bune i Bunice. U procjeni utjecaja navodi se da promjene količine i režima protoka mogu imati posljedice za vodene i priobalne organizme, dok je među posebno osjetljivim vrstama naveden [[bjelonogi rak]] (''Austropotamobius pallipes''), koji je u dokumentaciji označen kao ugrožena vrsta na međunarodnom i nacionalnom nivou. Zbog toga su za fazu izgradnje predviđene mjere kojima se trebaju smanjiti mogući negativni utjecaji na vodena staništa.<ref name="ESIA2020"/> Studija kao moguće rizike za kvalitet vode tokom izgradnje navodi, između ostalog, slučajna izlijevanja ulja i drugih materijala iz građevinske mehanizacije, nekontrolisano ispuštanje otpadnih voda iz gradilišnih kampova, kao i radove koji bi neposredno mogli zahvatiti riječno korito. Dokumentacija zbog toga predviđa mjere zaštite površinskih i podzemnih voda, upravljanje gradilištem, kontrolu incidentnih situacija i monitoring okoliša.<ref name="ESIA2020"/> [[Autoceste Federacije Bosne i Hercegovine|Autoceste Federacije BiH]] su u ranijim javnim saopštenjima posebno isticale da su Bune i Bunice, zbog njihove prirodne i ekološke vrijednosti, tretirane kao osjetljiva područja te da su pri projektovanju mostova primijenjeni zahtjevi međunarodnih finansijskih institucija u pogledu zaštite okoliša.<ref>{{cite web |title=Izgradnja poddionice Mostar jug-Tunel Kvanj od životne važnosti za grad Mostar i BiH |url=https://www.jpautoceste.ba/izgradnja-poddionice-mostar-jug-tunel-kvanj-od-zivotne-vaznosti-za-grad-mostar-i-bih/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=21. 4. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Radovi u blizini vrela 2026. === U julu 2026. područje Bunice ponovo je privuklo pažnju javnosti zbog građevinskih radova povezanih s izgradnjom [[Autoput|autoceste]]. [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] saopštilo je 3. jula da je, nakon informacija iz medija i prijava građana, zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova i postavljanja cijevi za odvodnju oborinskih voda na približno 300 m od vrela Bunice. Ministarstvo je navelo da je cilj nadzora utvrditi činjenično stanje i provjeriti usklađenost radova s važećim propisima i odobrenom projektnom dokumentacijom.<ref name="FMOIT2026">{{cite web |title=Federalno ministarstvo okoliša i turizma zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova u blizini vrela rijeke Bunice |url=https://fmoit.gov.ba/federalno-ministarstvo-okolisa-i-turizma-zatrazilo-hitan-inspekcijski-nadzor-zbog-radova-u-blizini-vrela-rijeke-bunice/ |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=3. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Federalna vodna inspekcija je nakon terenskog nadzora saopštila da iz predmetnih cijevi, prema njenim nalazima, nisu ispuštane tehnološke otpadne vode za koje je nadležna federalna vodna inspekcija. U istom odgovoru navedeno je da su Buna i Bunica vodotoci II kategorije te da je za postupanje u takvim slučajevima nadležna kantonalna vodna inspekcija [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]].<ref name="Inspekcija2026">{{cite web |title=Federalna inspekcija o cijevima u koritu Bunice: "Ne ispuštaju se vode za koje smo mi nadležni" |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/ekologija/federalna-inspekcija-o-cijevima-u-koritu-bunice-ne-ispustaju-se-vode-za-koje-smo-mi-nadlezni/568832 |publisher=Bljesak.info |date=7. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> JP Autoceste FBiH su 8. jula 2026. odbacile navode da se u Bunicu ispuštaju vode s gradilišta ili oborinske vode s trase tokom buduće eksploatacije autoceste. Prema njihovom saopštenju, sistem odvodnje na predmetnom području namijenjen je odvođenju prirodnih oborinskih voda koje se i bez izgradnje autoceste slijevaju iz okolnog slivnog područja prema Bunici. Investitor je također naveo da su zaštita površinskih i podzemnih voda, sprječavanje [[Erozija|erozije]], organizacija gradilišta, monitoring okoliša i postupanje u slučaju incidenta obuhvaćeni projektnom i okolišnom dokumentacijom.<ref name="Autoceste2026">{{cite web |title=Zaštita rijeke Bunice sastavni je dio projekta izgradnje autoceste na Koridoru Vc |url=https://www.jpautoceste.ba/zastita-rijeke-bunice-sastavni-je-dio-projekta-izgradnje-autoceste-na-koridoru-vc/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=8. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U drugoj polovini jula 2026. mediji su izvijestili da je cijev postavljena u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, dok su pojedini mještani i ekološki aktivisti zahtijevali njeno potpuno uklanjanje iz riječnog korita. U tim izvještajima nije navedeno da je utvrđeno zagađenje vode, nego je naglasak stavljen na pitanje postavljanja objekta u prirodno riječno korito i zahtjev za njegovim uklanjanjem.<ref name="Cijev2026">{{cite web |title=Cijev u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, mještani traže njezino uklanjanje |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/mostar/cijev-u-koritu-bunice-zatvorena-po-nalogu-inspekcije-mjestani-traze-njezino-uklanjanje/259951/ |publisher=Hercegovina.info |date=23. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] qoggsl3q0m136tvyxsp2agcivrplgek 3923358 3923347 2026-09-01T08:25:55Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3923358 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Bunica | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | slika = Spring of the Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg | veličina_slike = 250 | opis_slike = [[Vrelo Bunice]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_opis = | dužina = oko 6 | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvor = | nadmorska visina izvora = | izvor_lat_d = | izvor_lat_m = | izvor_lat_s = | izvor_lat_NS = N | izvor_long_d = | izvor_long_m = | izvor_long_s = | izvor_long_EW = | ušće = kod [[Buna (Mostar)|Bune]] | nadmorska visina ušća = | ušće_lat_d = | ušće_lat_m = | ušće_lat_s = | ušće_lat_NS = N | ušće_long_d = | ušće_long_m = | ušće_long_s = | ušće_long_EW = E | ulijeva_se_u = [[Buna (rijeka)|Bunu]] | etimologija = | prosječni protok = 20,25 m³/s | površina sliva = 320,8 km² | riječni_sistem = [[Neretva]] | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | države kroz koje protiče = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | gradovi kroz koje protiče = | sliv = [[Jadranski sliv]] | plovnost = nije plovna }} [[Datoteka:Spring of Bunica river, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Izvor rijeke Bunice, Bosna i Hercegovina]] '''Bunica''' je kratka krška rijeka u južnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i lijeva pritoka [[Buna (rijeka)|Bune]]. Duga je približno 6 km i izvire iz [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] u području između naselja [[Hodbina]] i [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], južno od [[Mostar]]a, a u Bunu se ulijeva u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Plenković-Moraj |first2=Anđelka |last3=Kralj Borojević |first3=Koraljka |last4=Hafner |first4=Dubravka |title=The first report on periphytic diatoms on artificial and natural substrate in the karstic spring Bunica, Bosnia and Herzegovina |journal=Acta Botanica Croatica |volume=74 |issue=2 |pages=393–406 |year=2015 |doi=10.1515/botcro-2015-0029 |issn=0365-0588 |url=https://hrcak.srce.hr/file/215019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012">{{cite conference |last1=Skopljak |first1=Ferid |last2=Mulaomerović |first2=Jasminko |chapter=Kraška vrela i inversni pećinski kanali |title=Zbornik radova Susreta speleologa i istraživača krša Bosne i Hercegovine (Veliko Čajno, Visoko, 4–6. 5. 2012.) |journal=Naš krš |volume=31-32 |issue=44-45 |publisher=Speleološko društvo "Bosansko-hercegovački krš"/Centar za krš i speleologiju |location=Sarajevo |year=2012 |pages=105–116 |url=https://www.centarzakrs.ba/bh/images/stories/nas_krs/NK-44-45-Zbornik-spe%202012.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> == Geografija i hidrogeologija == Bunica je tipičan krški vodotok čiji je površinski tok kratak, dok se njegov najveći hidrološki značaj povezuje s velikim podzemnim slivom iz kojeg se napaja vrelo Bunice. Nalazi se u jugoistočnom dijelu Mostarske kotline, u području izgrađenom od pretežno karbonatnih stijena, koje su karakteristične za izrazito razvijeni dinarski krš.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama">{{cite report |author=Agencija za vodno područje Jadranskog mora Mostar |title=Plan upravljanja vodama za vodno područje Jadranskog mora u Federaciji Bosne i Hercegovine (2022–2027) |publisher=Agencija za vodno područje Jadranskog mora |location=Mostar |year=2022 |url=https://avpjm.jadran.ba/plan-upravljanja-vodama/3 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Vrelo Bunice === [[Datoteka:Vrelo Bunice - Poprečni presjek i podvodni kanali-bs.jpg|mini|desno|300px|Pojednostavljeni poprečni presjek Vrela Bunice kod Blagaja s prikazom podvodnih pećinskih kanala<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012"/>]] [[Vrelo Bunice]] jedno je od značajnijih krških vrela u Hercegovini. Voda izbija iz dubokog sifonskog kanala, a speleoronilačkim istraživanjima istražen je podvodni dio kanala u dužini od približno 160 m i do dubine od oko 70 m.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022">{{cite journal |last1=Stevanović |first1=Zoran |last2=Milanović |first2=Petar |title=South-Eastern Dinaric Karst – Contrasts in Water Treasury |journal=Research Square |year=2022 |doi=10.21203/rs.3.rs-2248695/v1 |url=https://assets-eu.researchsquare.com/files/rs-2248695/v1/2ed01d85-5fee-4382-8db8-f5b6beab7ae5.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog konfiguracije podvodnog kanala i njegovog strmog nastavka, istraživanja nisu obuhvatila čitav sistem vrela.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Vrelo ima izrazito promjenjiv protok karakterističan za velika krška vrela. Na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] zabilježeni su minimalni protok od oko 0,72 m³/s, prosječni protok od 20,25 m³/s i maksimalni protok od oko 207 m³/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Za razliku od nekih popularnih prikaza koji vrelo Bunice nazivaju "najdubljim u Evropi", naučna literatura pouzdano potvrđuje dubinu istraženog sifona od oko 70 m, ali takvu apsolutnu evropsku titulu nije opravdano navoditi bez jasne komparativne studije.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> === Podzemna veza sa Zalomkom === Hidrološki sistem Bunice direktno je povezan s ponornicama [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]], a posebno je značajna podzemna veza između [[Zalomka|Zalomke]] i vrela Bunice. Zalomka protiče kroz [[Nevesinjsko polje]], gdje značajan dio njenih voda ponire u krški podzemni sistem, pri čemu je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]] jedan od najvažnijih ponora.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Ponor Biograd i vrelo Bunice čine jednu od najdirektnije dokazanih podzemnih hidroloških veza u cijelom dinarskom kršu.<ref name="Dedic2015" /><ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /> Na ponoru Biograd zabilježen je kapacitet gutanja veći od 110 m³/s, dok se pri velikim vodostajima procjenjuje da je prividna brzina podzemnog kretanja vode prema vrelu Bunice iznosila oko 0,34 m/s.<ref name="Skopljak_Mulaomerovic_2012" /><ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Ovakva podzemna veza potvrđuje da režim i vodostaj Bunice ne zavise isključivo od lokalnih [[padavina]] i površinskog sliva, već su direktno uslovljeni složenim promjenama u širem sistemu krških polja i ponora istočne Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> === Tok i ušće === Nakon izviranja, Bunica teče kroz [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]] i [[Hodbina|Hodbinu]] oko 6 kilometara, a potom se ulijeva u [[Buna (rijeka)|Bunu]] u blizini naselja [[Buna (Mostar)|Buna]].<ref name="Dedic2015" /> Kao kratka krška rijeka, ima izuzetno mali površinski tok u poređenju s ogromnom količinom vode koja izbija na njenom izvoru, što je direktna posljedica složenog podzemnog krškog sistema.<ref name="Dedic2015" /> Bunica je lijeva pritoka Bune, preko koje pripada slivu Neretve i Jadranskog mora.<ref name="Dedic2015" /> == Hidrologija == Hidrološki režim Bunice karakterišu velike sezonske i višegodišnje oscilacije protoka, što je uobičajeno za velika krška vrela u dinarskom kršu.<ref name="Stevanovic_Milanovic_2022" /> Prema podacima iz Plana upravljanja vodama za vodno područje [[Jadransko more|Jadranskog mora]], slivno područje podzemnih voda povezanih s vrelom Bunice iznosi oko 320,8 km², dok procijenjeni prosječni kapacitet vrela doseže 20,25 m³/s.<ref name="AVPJM_PlanUpravljanjaVodama" /> Bunica je zbog svojih hidroloških karakteristika važna za razumijevanje povezanosti površinskih i podzemnih voda u krškom području Hercegovine.<ref name="Dedic2015" /> == Biljni i životinjski svijet == Krški sistem Bune i Bunice predstavlja važno prirodno stanište brojnih slatkovodnih vrsta, među kojima se ističu regionalno endemične vrste [[Ribe|riba]].<ref name="AutocesteRibe">{{cite report |author=JP Autoceste FBiH |title=Projekat A kategorije BiH Koridor Vc u FBiH – Dio 3 (Tranša II) Mostar Jug – Tunel Kvanj. Knjiga 2: Tehnički aneksi za poddionicu petlja Mostar Jug – Tunel Kvanj |publisher=JP Autoceste FBiH d.o.o. Mostar |location=Mostar |url=https://www.jpautoceste.ba/dokumentacija-prema-zahtjevima-evropske-banke-za-obnovu-i-razvitak-ebrd/ |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U vodama Bunice zabilježene su brojne riblje vrste karakteristične za sliv Neretve, među kojima su [[mehkousna pastrmka]] (''Salmo obtusirostris''), [[glavatica]] (''Salmo marmoratus''), [[neretvanski podust]] (''Chondrostoma knerii''), strugač ili svalić (''[[Squalius svallize]]''), potočna pastrmka (''Salmo trutta'') i druge vrste karakteristične za sliv Neretve.<ref name="AutocesteRibe" /><ref name="CEPFfish">{{cite report |author=Critical Ecosystem Partnership Fund |title=Final Project Completion Report – Protection of endemic fish species and their spawning grounds on Buna, Bunica and Bregava rivers |publisher=Critical Ecosystem Partnership Fund |url=https://www.cepf.net/resources/final-project-report/final-project-report-153 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Mehkousna pastrmka]] predstavlja značajan regionalni endem jadranskog sliva, a njene populacije u slivu Neretve, uključujući Bunu i Bunicu, imaju veliku vrijednost za očuvanje biološke raznolikosti.<ref name="Glamuzina2018">{{cite journal |last1=Glamuzina |first1=Branko |last2=Stanić-Koštroman |first2=Svjetlana |last3=Matić-Skoko |first3=Sanja |last4=Glamuzina |first4=Luka |last5=Muhamedagić |first5=Samir |last6=Rozić |first6=Irena |last7=Weiss |first7=Steven |last8=Pavličević |first8=Jerko |title=Recent status and life history traits of endangered soft-mouth trout, Salmo obtusirostris in the River Neretva catchment (Bosnia and Herzegovina) as a consequence of river alteration |journal=Journal of Applied Ichthyology |volume=34 |issue=6 |pages=1283–1292 |year=2018 |doi=10.1111/jai.13780 |url-access=subscription |url=https://doi.org/10.1111/jai.13780 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istraživanja ihtiofaune potvrdila su i prisustvo [[Neretvanski podust|neretvanskog podusta]] (''Chondrostoma knerii'') u sistemu Bune i njenih pritoka, koji je u projektnoj dokumentaciji za [[Evropski put E73|Koridor Vc]] klasifikovan kao ranjiva vrsta na globalnom nivou, odnosno kao ugrožena vrsta na nivou [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="AutocesteRibe"/> Pored ribljeg fonda, čistoća vode u Bunici mjerena je i na osnovu sićušnih [[alge|algi]] ([[dijatomeja]]) koje žive na dnu i služe kao prirodni indikatori čistoće. Ipak, stručnici su upozorili da standardne svjetske formule za ocjenu vode ne daju uvijek tačne rezultate u našim krškim rijekama, pa se postojeći metodi moraju dodatno prilagoditi specifičnostima hercegovačkih vodotoka.<ref name="DedicDiatom">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu (Works of the Faculty of Forestry University of Sarajevo) |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |year=2019 |url=https://www.researchgate.net/publication/356307639_USING_DIATOMS_IN_BIOLOGICAL_ASSESSMENT_OF_THE_WATER_QUALITY_ON_THE_EXAMPLE_OF_SMALL_KARSTIC_RIVER_IN_BOSNIA_AND_HERZEGOVINA |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Turizam i rekreacija == Bunica je historijski bila jedno od značajnijih ljetnih izletišta i kupališta na području Mostara i južne Hercegovine. Sportsko-rekreacijska zona i kupalište Bunica nalaze se na ušću Bunice u Bunu i obuhvataju područje površine oko 10 hektara. Grad Mostar navodi da je riječ o desetljećima aktivnoj glavnoj ljetnoj rekreacijskoj zoni Mostara i okoline.<ref name="GradMostarBunica2022">{{cite web |title=Revitalizacija urbanih zelenih površina u Mostaru - Buna |url=https://www.mostar.ba/revitalizacija-urbanih-zelenih-povrsina-u-mostaru-buna/ |website=Grad Mostar |date=22. 2. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Na prostoru rekreacijskog centra nekada su se nalazili autokamp, nogometni tereni, ugostiteljski objekti, uređene ade i drugi sadržaji.<ref name="GradMostar2023">{{cite web |title=Uskoro počinju radovi na revitalizaciji omiljene rekreacijske zone u Mostaru |url=https://www.mostar.ba/uskoro-pocinju-radovi-na-revitalizaciji-omiljene-rekreacijske-zone-u-mostaru/ |website=Grad Mostar |date=3. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U predratnom periodu Rekreacijski centar Bunica, u vrijeme najveće posjećenosti, dnevno je privlačio i do 5.000 kupača. Nakon višegodišnjeg nedovoljnog održavanja rekreacijski centar je izgubio dio nekadašnje privlačnosti. Grad Mostar je 2023. naveo da je prostor nakon desetljeća neodržavanja izgubio privlačnost za posjetioce, zbog čega je pokrenut projekat njegove revitalizacije.<ref name="GradMostar2023" /> Prije pokretanja cjelovite revitalizacije, Grad Mostar je provodio pojedinačne intervencije na prostoru centra. Prema informacijama iz Gradskog vijeća, one su uključivale sezonsko čišćenje rekreacijskog centra, komunalno čišćenje i čišćenje bazena, postavljanje gabionske brane, čišćenje ada, postavljanje klupa i sanaciju oštećene betonske stope nakon zimskih plavljenja. U Gradskom vijeću ocijenjeno je da pojedinačne intervencije nisu bile dovoljne za obnovu centra i da je bio potreban cjelovit projekat revitalizacije. Problemi održavanja odnosili su se i na nakupljanje otpada, posebno u periodima povećane posjećenosti. Potreba za čišćenjem i uređenjem prostora bila je jedan od razloga zbog kojih je revitalizacija uključena među prioritetne intervencije u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću".<ref name="GradMostar2023" /> === Revitalizacija rekreacijske zone === Obnova područja Bune i Bunice pokrenuta je u okviru projekta "Mostar – Prostori koji pokreću", koji je finansiran sredstvima Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i [[Grad Mostar|Grada Mostara]], uz provođenje projekta koju je podržala organizacija [[People in Need]]. U junu 2023. za revitalizaciju rekreacijskog područja Buna/Bunica osigurano je ukupno 700.000 KM, od čega 500.000 KM iz fonda Conflict, Stability and Security Fund Vlade Ujedinjenog Kraljevstva i 200.000 KM iz budžeta Grada Mostara.<ref name="GradMostar700k">{{cite web |title=Za projekt revitalizacije Bune i Bunice osigurano 700.000 KM |url=https://www.mostar.ba/za-projekt-revitalizacije-bune-i-bunice-osigurano-700-000-km/ |website=Grad Mostar |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Radovi na revitalizaciji počeli su u januaru 2024. Prva faza obuhvatila je rekonstrukciju pješačkih mostova, uređenje obale, osposobljavanje česmi, rekonstrukciju javnih toaleta, uređenje postojeće plaže uz Bunicu, postavljanje klupa i sanaciju portirnice na ulazu u kompleks. Procijenjena vrijednost prve faze iznosila je oko 630.000 KM.<ref name="GradMostarRadovi2024">{{cite web |title=Počela revitalizacija rekreacijskog područja Bune i Bunice |url=https://www.mostar.ba/pocela-revitalizacija-rekreacijskog-podrucja-bune-i-bunice/ |website=Grad Mostar |date=15. 1. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Planom revitalizacije predviđeno je i dodatno uređenje komunalne infrastrukture, javne rasvjete i sanitarnih objekata, kao i razvoj autokampa s priključcima za vodu i električnu energiju, prostora za šatore, bungalova, trgovine, igrališta i sportskih sadržaja.<ref name="GradMostar2023"/> Revitalizacija je u 2025. doprinijela ponovnom intenzivnijem korištenju prostora za izlete i kupanje. Tokom obilježavanja Praznika rada 1. maja zabilježena je veća posjećenost prostora nekadašnjeg sportsko-rekreacijskog centra.<ref name="AvazBunica2025">{{cite web |title=Veliki broj Mostaraca na Bunici: Od veselja do kupanja u rijeci |url=https://avaz.ba/bih/hercegovacko-neretvanski-kanton/971059/veliki-broj-mostaraca-na-bunici-od-veselja-do-kupanja-u-rijeci |website=Dnevni avaz |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> === Kritike i problemi === Revitalizacija rekreacijske zone odvijala se u više faza i uz produženje rokova. Radovi na prvoj fazi počeli su u januaru 2024, a prvobitno je bilo planirano da budu završeni do kraja juna iste godine. Prema izvještajima o realizaciji projekta, zbog specifičnosti terena i kontrole vodostaja završetak glavnog dijela radova pomjeren je za jesen 2024, dok su pojedini infrastrukturni radovi nastavljeni tokom 2025. i prve polovine 2026.<ref name="MostarLiveBunica2026">{{cite web |title=Bageri na Bunici i treće ljeto: Koliko još godina Mostarci moraju čekati obnovu omiljenog izletišta? |url=https://mostar.live/bageri-na-bunici-i-trece-ljeto-koliko-jos-godina-mostarci-moraju-cekati-obnovu-omiljenog-izletista/ |website=Mostar.live |date=5. 7. 2026 |access-date=31. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Produženje radova izazvalo je kritike dijela lokalne javnosti, posebno zbog činjenice da rekreacijska zona tokom više ljetnih sezona nije bila u potpunosti dostupna za korištenje. Prema izvještaju iz jula 2026, na lokaciji su i dalje izvođeni radovi, dok bazen nije bio u funkciji, a dio građana koristio je područje ušća Bunice u Bunu za kupanje.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> Kritike su se odnosile i na način finansiranja i upravljanja projektom. U lokalnoj javnosti postavljeno je pitanje zbog čega Grad Mostar nije u većoj mjeri samostalno finansirao završetak projekta, odnosno zbog čega se za revitalizaciju prostora od značaja za lokalno stanovništvo oslanjao na sredstva međunarodnih donatora.<ref name="MostarLiveBunica2026"/> === Savremene rekreativne aktivnosti === Bunica se i danas koristi za kupanje, izlete i druge oblike boravka u prirodi. Na području [[Blagaj (Mostar)|Blagaj]]a i Bunice nude se organizovani izleti čamcem do vrela, kao i kanu-safari na Bunici. Prema turističkoj ponudi Visit Blagaj, kanu-safari na Bunici traje približno dva do tri sata i obuhvata dionicu dugu oko 6 km.<ref name="VisitBlagajCanoe">{{cite web |title=Canoeing on the river Buna or Bunica |url=https://visit-blagaj.ba/en/canoeing-on-the-river-buna-or-bunica/ |website=Visit Blagaj |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Hidroenergetski projekti == Bunica je već decenijama predmet razmatranja u okviru hidroenergetskih projekata koji zahvataju širi sistem voda [[Istočna Hercegovina|istočne Hercegovine]] i sliva Neretve. === Gornji horizonti === Bunica je hidrogeološki povezana sa [[Zalomka|Zalomkom]], koja protiče kroz [[Nevesinjsko polje]] i u njegovom južnom dijelu ponire u više ponora. Najznačajniji je ponor [[Biograd (Nevesinje)|Biograd]], smješten na koti od približno 799 m nadmorske visine, kroz koji se odvode vode većeg dijela južnog dijela Nevesinjskog polja. Prema hidrološkim istraživanjima, utvrđeni kapacitet gutanja ponora iznosi oko 86 m³/s, dok je njegov maksimalni kapacitet procijenjen na više od 110 m³/s.<ref name="DabarWater">{{cite web |title=Studija utjecaja na životnu sredinu i dokaza za izdavanje ekološke dozvole za hidroenergetsko postrojenje Dabar – Segment voda |url=https://vladars.rs/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mgr/Documents/Studija%20uticaja%20HE%20Dabar%20-%20Segment%20voda_251621022.pdf |publisher=Zavod za vodoprivredu d.d. Sarajevo |year=2011 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Podzemna veza između Biogradskog ponora i [[Vrelo Bunice|vrela Bunice]] dokazana je hidrogeološkim istraživanjima i trasiranjem podzemnih voda. Udaljenost između ponora i vrela iznosi približno 20 km, uz veliku visinsku razliku između ponora, na oko 799 m nadmorske visine, i vrela Bunice, na približno 36–37 m nadmorske visine. Tracer ispitivanja pokazala su prividnu, odnosno fiktivnu brzinu podzemnog toka do 33,67 cm/s.<ref name="GeoERA">{{cite report |last1=Maréchal |first1=Jean-Christophe |last2=Stroj |first2=Andrej |last3=Bailly-Comte |first3=Vincent |last4=Bunting |first4=Sarah Y. |last5=Elster |first5=Daniela |last6=Herms |first6=Ignasi |last7=Hickey |first7=Conor |last8=Kovács |first8=Attila |last9=Krystofova |first9=Eva |last10=Maurice |first10=Louise |last11=Pardo-Igúzquiza |first11=Eusebio |last12=Persa |first12=Dan |last13=Skopljak |first13=Ferid |last14=Szucs |first14=Andrea |last15=Urbanc |first15=Janko |last16=Van Vliet |first16=M. E. |last17=Vernes |first17=R. W. |title=Detailed conceptual hydrogeological models for pilot areas and case studies (Deliverable 5.2) |url=https://repository.europe-geology.eu/egdidocs/resource/geoera%2Bresource%2Bchaka%2Bdeliverable%2B52%2Bdetailed%2Bcon.pdf |publisher=RESOURCE Project (GeoERA / Horizon 2020) |date=11. 1. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> GeoERA ovu podzemnu vezu opisuje kao jednu od najdirektnijih veza između ponora i vrela u Dinarskom kršu.<ref name="GeoERA"/> Direktna veza Biogradskog ponora i Bunice od posebnog je značaja za hidrološki režim vrela. U prirodnim uslovima voda Zalomke koja ponire u Biogradu ulazi u podzemni krški sistem i pojavljuje se na vrelu Bunice. Istraživanja, također, pokazuju da Bunica nema samo ovaj izvor prihranjivanja: njeno vlastito slivno područje procijenjeno je na približno 160 km², ne računajući sliv Zalomke.<ref name="Dedic2015" /> Ova hidrogeološka povezanost ima poseban značaj u kontekstu projekta [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]], čiji je cilj prevođenje dijela voda iz viših krških polja prema slivu [[Trebišnjica|Trebišnjice]] radi njihovog hidroenergetskog iskorištavanja. U konačnoj koncepciji sistem obuhvata pravac [[Gatačko polje]] – [[Zalomka]] – [[Nevesinjsko polje]] – [[Dabarsko polje]] – [[Fatničko polje]] – akumulacija [[Bilećko jezero|Bileća]], pri čemu se dio voda Zalomke i drugih voda Nevesinjskog polja presreće prije njihovog prirodnog poniranja i preusmjerava prema sistemu Trebišnjice.<ref name="HETGH">{{cite web |title=Osnovna koncepcija razvoja |publisher=Hidrosistem trebišnjica |url=https://henatrebisnjici.com/osnovna-koncepcija-razvoja/?pismo=lat |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za Bunicu je posebno značajan zahvat na Zalomci kod [[Pošćenje|Pošćenja]], gdje je predviđena akumulacija Nevesinje. Njome se dio voda Zalomke zadržava i preko dovodnog sistema preusmjerava prema Dabarskom polju, čime se smanjuje količina vode koja bi u prirodnim uslovima nastavila prema Biogradskom ponoru i podzemnim putem stigla do Bunice.Drugim riječima, potencijalni utjecaj Gornjih horizonata na Bunicu ne nastaje zahvatom na samom vrelu, nego promjenom dotoka u njegov podzemni krški sistem prihranjivanja.<ref name="DabarWater"/><ref name="HETGH"/> Ovakav odnos između površinskog i podzemnog toka jedan je od osnovnih razloga zbog kojih se utjecaj Gornjih horizonata na Bunicu procjenjuje na osnovu hidroloških modela i dugogodišnjih mjerenja. Studija utjecaja HE Dabar identifikuje ponor Biograd kao ponor koji "direktno prihranjuje" vrelo Bunice, dok za [[Bregava|Bregavu]] kao dominantni ponor navodi Ponikvu u [[Dabarsko polje|Dabarskom polju]], a za Bunu određene ponorske zone duž korita Zalomke.<ref name="DabarWater"/> Prema hidrološkim podacima korištenim u studiji HE Dabar, srednji višegodišnji protok na vodomjernoj stanici [[Malo Polje (Mostar)|Malo Polje]], koja predstavlja kontrolni profil za Bunicu, iznosio je oko 19,60 m³/s, dok su zabilježeni minimalni i maksimalni protoci iznosili 0,67 m³/s odnosno 228,20 m³/s. Analiza pokazuje posebnu varijabilnost režima Bunice, karakterističnu za velika krška vrela, kod kojih se dotok brzo mijenja u zavisnosti od hidroloških prilika u širokom slivnom području.<ref name="DabarWater"/> Hidrološke analize provedene za potrebe procjene utjecaja HE Dabar pokazale su da je za posmatrani period srednji višegodišnji protok Zalomke na profilu Pošćenje iznosio 11,85 m³/s, dok je prosječni protok predviđen za prevođenje prema Dabarskom polju iznosio 9,13 m³/s.<ref name="DabarWater"/> U modeliranom scenariju potpunog prevođenja voda Zalomke srednji višegodišnji protok na vrelu Bunice smanjio bi se sa 19,60 m³/s na 10,40 m³/s, odnosno za približno 9,20 m³/s. Prema istom modelu, smanjenje protoka prvenstveno bi se pojavilo u području srednjih i visokih voda, dok se za protoke čija je trajnost veća od 60%, odnosno približno 3,5 m³/s i manje, utjecaj prevođenja Zalomke na Bunicu ne bi iskazivao.<ref name="DabarWater"/> Ovaj rezultat je u skladu s ranijim hidrološkim istraživanjima utjecaja prevođenja voda Zalomke na Bunu i Bunicu. Prema analizama navedenim u studiji HE Dabar, pri proticajima Bunice manjim od približno 4 m³/s utjecaj prevođenja voda Zalomke nije uočen, dok se najveći utjecaj očekivao pri srednjim i velikim vodama.To znači da eventualna promjena režima Bunice nije jednostavno pitanje potpunog nestanka vode na vrelu, nego prije svega promjene raspodjele protoka tokom godine, naročito smanjenja srednjih i velikih protoka.<ref name="DabarWater"/> Promjena prirodnog hidrološkog režima može imati posljedice i izvan same količine vode. Promjene učestalosti, trajanja i intenziteta visokih voda mogu utjecati na dinamiku riječnog staništa, transport sedimenta, temperaturu vode, hemijske karakteristike i dostupnost staništa za vodene organizme. Ekološka istraživanja Bunice koriste biološke indikatore, uključujući zajednice [[dijatomeja]], za procjenu kvaliteta i ekološkog stanja vodotoka.<ref name="Dedic_et_al_2019">{{cite journal |last1=Dedić |first1=Anita |last2=Antunović |first2=Ana |last3=Kamberović |first3=Jasmina |last4=Stanić-Koštroman |first4=Svjetlana |last5=Škobić |first5=Dragan |last6=Lasić |first6=Anđelka |last7=Hafner |first7=Dubravka |title=Using diatoms in biological assessment of the water quality on the example of small karstic river in Bosnia and Herzegovina |trans-title=Korištenje dijatomeja u biološkoj procjeni kvalitete vode na primjeru male krške rijeke u Bosni i Hercegovini |journal=Radovi Šumarskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu |year=2019 |volume=49 |issue=1 |pages=52–68 |url=https://sfsa.unsa.ba/wp-content/uploads/2020/08/4-dedi-et-al.pdf |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Zbog toga je kod procjene utjecaja Gornjih horizonata na Bunicu potrebno razlikovati pitanje [[hidrologija|količine vode]] od pitanja [[ekologija|ekološkog režima]]. Činjenica da modeli predviđaju relativno mali ili nikakav utjecaj na najniže protoke ne znači da promjena srednjih i visokih protoka nema ekološki značaj, posebno u krškom sistemu u kojem su površinski i podzemni tokovi usko povezani.<ref name="DabarWater"/><ref>{{cite web |title=Dabarsko and Fatničko Polje – Biodiversity research |url=https://czzs.org/wp-content/uploads/2025/02/Polja-Dabarsko-Fatnicko.pdf |publisher=Center for Environment |year=2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> Dodatni problem predstavlja kumulativni karakter projekta. Gornji horizonti nisu pojedinačni zahvat na Zalomci, nego sistem akumulacija, derivacijskih tunela i hidroelektrana kojim se vode više krških polja preusmjeravaju prema slivu Trebišnjice. Sistem Gornjih horizonata povezuje više krških polja i akumulacija, a njegova konačna koncepcija predviđa prevođenje voda pravcem [[Zalomka]] – [[Nevesinjsko polje]] – [[Dabarsko polje]] – [[Fatničko polje]] – [[Bilećko jezero]]. Promjena režima Bunice treba se posmatrati zajedno s promjenama režima [[Buna (rijeka)|Bune]], [[Bregava|Bregave]], [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodnih tijela, a ne kao izolovani utjecaj jedne brane.<ref name="DabarWater"/><ref name="CouncilEuropeGH">{{cite web |title=Stand-By File: 2024/05 Alleged threat to habitat and protected species from the 'Upper Horizons' Hydropower Project (Bosnia & Herzegovina) |url=https://rm.coe.int/files-2024-05-bih-upper-horizons-hydropower-scheme-2026-comp-2752-3325/48802c0b03 |publisher=Council of Europe |year=2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Projekat je posljednjih godina ponovo izazvao snažne reakcije ekoloških organizacija i lokalnih zajednica, koje upozoravaju da bi promjene prirodnog režima voda mogle imati posljedice po [[ekosistem]]e [[Buna (rijeka)|Bune]], Bunice, [[Neretva|Neretve]] i drugih povezanih vodotoka.<ref name="Dinarica2025">{{cite web |title=U Blagaju održan skup: "Buna i Bunica izvori života – ne smijemo dozvoliti da presuše" |url=https://dinarica.org/u-blagaju-odrzan-skup-buna-i-bunica-izvori-zivota-ne-smijemo-dozvoliti-da-presuse/ |website=Dinarica |date=18. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="BHRT_HEDabar_2024">{{cite web |title=Da li HE Dabar predstavlja opasnost po okolinu |url=https://bhrt.ba/da-li-he-dabar-predstavlja-opasnost-po-okolinu |website=BHRT |date=4. 10. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Hidroelektrane === Na samoj rijeci Bunici nema izgrađenih hidroelektrana, niti su u dostupnoj planskoj i projektnoj dokumentaciji identifikovani projekti njenog neposrednog hidroenergetskog korištenja. Na području Grada Mostara postoje hidroelektrane na Neretvi i [[Mostarsko blato|Mostarskom blatu]], ali se Bunica u tom kontekstu pojavljuje kao prirodni vodotok, odnosno pritoka Bune, a ne kao vodotok na kojem je izgrađeno hidroenergetsko postrojenje.<ref name="MostarPlan2022">{{cite web |title=Službeni glasnik Grada Mostara, broj 17/2022 |url=https://sluzbaczv.mostar.ba/wp-content/uploads/2022/12/Sluzbeni-glasnik-Grada-Mostara-broj-17-2022.pdf |publisher=Grad Mostar |year=2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Najznačajniji hidroenergetski zahvati koji se mogu dovesti u vezu s Bunicom stoga se nalaze izvan njenog neposrednog toka. Njihov mogući utjecaj proizlazi prvenstveno iz hidrogeološke povezanosti Bunice s vodama koje poniru u istočnohercegovačkom kršu, što je detaljnije opisano u odjeljku [[#Gornji horizonti|Gornji horizonti]]. Istovremeno, Buna, u koju se Bunica ulijeva, i Neretva nizvodno od ušća Bune bili su predmet konkretnih prijedloga za hidroenergetsko korištenje. Najznačajniji takav projekat bile su male hidroelektrane "Buna 1" i "Buna 2", planirane na [[Neretva|Neretvi]] nizvodno od ušća Bune, na području [[Mostar]]a. [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] izdalo je 11. novembra 2015. okolišnu dozvolu za njihovu izgradnju i korištenje investitoru "Hercegovina građevinsko zanatstvo" d.o.o. Mostar – Podružnica Obnovljivi izvori Mostar.<ref name="MHEBuna2015">{{cite web |title=Rješenje o izdavanju okolišne dozvole za MHE "Buna 1" i "Buna 2" |url=https://voda.ekoakcija.org/sites/default/files/okolinska_dozvola_mhe_buna_1_i_buna_2.pdf |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=11. 11. 2015 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Prema projektnoj dokumentaciji, obje [[elektrana|elektrane]] bile su zamišljene kao protočna postrojenja na Neretvi, s po tri proizvodne jedinice instaliranog protoka od 15 m³/s i ukupnom instaliranom snagom od po 1,8 MW.<ref name="MHEBunaStudija">{{cite report |title=Studija o utjecaju na okoliš za MHE Buna (MHE Buna 1 i MHE Buna 2) |publisher=Hercegovina-građevinsko zanatstvo d.o.o. Mostar |year=2015 |url=https://voda.ekoakcija.org/sites/default/files/suo_buna.pdf |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Lokacije nisu bile na Bunici niti na samom toku Bune, nego na Neretvi približno 300 m nizvodno od ušća Bune, na području Bunskih kanala.<ref name="MHEBuna2015"/> Planirana izgradnja izazvala je višegodišnje protivljenje dijela lokalne zajednice i organizacija za zaštitu okoliša, koje su upozoravale na moguće posljedice po prirodni izgled i ekološke vrijednosti [[Bunski kanali|Bunskih kanala]], kao i na utjecaj na vodene organizme i prirodni režim Neretve.<ref name="AlJazeera_ProtestiHidroelektrane_2016">{{cite web |title=Protesti protiv hidroelektrana u Hercegovini |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2016/2/8/protesti-protiv-hidroelektrana-u-hercegovini |website=Al Jazeera Balkans |date=8. 2. 2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Gradske vlasti Mostara su 2021. odbile izdavanje urbanističke saglasnosti za izgradnju elektrana i pokrenule postupak njihovog brisanja iz prostornog plana.<ref name="N1_mHEBuna_2021">{{cite web |last=Kaminić-Puce |first=Đenana |title=Odbijena saglasnost za gradnju dvije mini hidroelektrane na Buni |url=https://n1info.ba/vijesti/odbijena-saglasnost-za-gradnju-dvije-mini-hidroelektrane-na-buni/ |website=N1 Info |date=28. 7. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="RSE_mHEBuna_2022">{{cite web |title=Odbačen zahtjev za vodnu suglasnost za hidroelektrane na Buni kod Mostara |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/mostar-buna-hidroelektrane-dozvola/31940087.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=12. 7. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Gradsko vijeće Mostara je 2022. donijelo odluku kojom je predviđeno brisanje MHE "Buna 1" i "Buna 2" iz prostornog plana Grada Mostara.<ref>{{cite web |title=U Mostaru predviđeno brisanje mini hidrocentrala "Buna 1" i "Buna 2" iz prostornog plana |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2022/8/31/ulica-marsala-tita-ostaje-u-mostaru |website=Al Jazeera Balkans |date=31. 8. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U julu 2024. Vlada [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]] donijela je odluku o prestanku koncesijskog odnosa za korištenje voda Neretve radi izgradnje ovih hidroelektrana, čime je projekat izgubio osnovu za realizaciju.<ref name="KoncesijaBuna2024">{{cite web |title=Vlada HNŽ ukinula koncesiju za MHE Buna |url=https://bljesak.info/vijesti/flash/vlada-hnz-ukinula-koncesiju-za-mhe-buna/478642 |publisher=Bljesak.info |date=10. 7. 2024 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Koridor Vc == Područje Bunice nalazi se na trasi poddionice [[Koridor Vc|Koridora Vc]] Mostar jug – Tunel Kvanj, zbog čega su zaštita površinskih i podzemnih voda, kao i očuvanje riječnih i priobalnih staništa Bunice, među pitanjima razmatranim u projektnoj dokumentaciji. Studija utjecaja na okoliš i društvo za ovu poddionicu posebno razmatra moguće utjecaje na kvalitet vode i ekologiju voda Bune, Bunice i drugih površinskih i podzemnih voda na području trase.<ref name="ESIA2020">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: poddionica Mostar jug – Tunel Kvanj, Studija utjecaja na okoliš i društvo |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2021/04/Studija-uticaja-na-okoli%C5%A1-i-dru%C5%A1tvo-ESIA-2020.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> === Most preko Bunice === U okviru poddionice projektovan je most "Bunica", dužine 211 m, kojim autocesta prelazi preko rijeke Bunice i lokalnog puta. Predviđene su dvije paralelne mostovske konstrukcije, za svaki saobraćajnu trasu posebno, a rasponi mosta projektovani su tako da se izbjegnu temelji u samom vodotoku i osigura nesmetan protok vode ispod konstrukcije.<ref name="ESIA2020"/><ref name="BunicaMost">{{cite web |title=Koridor Vc u FBiH: Poddionica Mostar Jug-tunel Kvanj, Knjiga 2 – Tehnički prilozi uz ESIA |url=https://www.jpautoceste.ba/wp-content/uploads/2020/07/Knjiga-2-Tehnicki-prilozi-uz-ESIA.pdf |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |year=2020 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs |format=PDF}}</ref> Projektna dokumentacija posebno naglašava osjetljivost Bune i Bunice. U procjeni utjecaja navodi se da promjene količine i režima protoka mogu imati posljedice za vodene i priobalne organizme, dok je među posebno osjetljivim vrstama naveden [[bjelonogi rak]] (''Austropotamobius pallipes''), koji je u dokumentaciji označen kao ugrožena vrsta na međunarodnom i nacionalnom nivou. Zbog toga su za fazu izgradnje predviđene mjere kojima se trebaju smanjiti mogući negativni utjecaji na vodena staništa.<ref name="ESIA2020"/> Studija kao moguće rizike za kvalitet vode tokom izgradnje navodi, između ostalog, slučajna izlijevanja ulja i drugih materijala iz građevinske mehanizacije, nekontrolisano ispuštanje otpadnih voda iz gradilišnih kampova, kao i radove koji bi neposredno mogli zahvatiti riječno korito. Dokumentacija zbog toga predviđa mjere zaštite površinskih i podzemnih voda, upravljanje gradilištem, kontrolu incidentnih situacija i monitoring okoliša.<ref name="ESIA2020"/> [[Autoceste Federacije Bosne i Hercegovine|Autoceste Federacije BiH]] su u ranijim javnim saopštenjima posebno isticale da su Bune i Bunice, zbog njihove prirodne i ekološke vrijednosti, tretirane kao osjetljiva područja te da su pri projektovanju mostova primijenjeni zahtjevi međunarodnih finansijskih institucija u pogledu zaštite okoliša.<ref>{{cite web |title=Izgradnja poddionice Mostar jug-Tunel Kvanj od životne važnosti za grad Mostar i BiH |url=https://www.jpautoceste.ba/izgradnja-poddionice-mostar-jug-tunel-kvanj-od-zivotne-vaznosti-za-grad-mostar-i-bih/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=21. 4. 2021 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Radovi u blizini vrela 2026. === U julu 2026. područje Bunice ponovo je privuklo pažnju javnosti zbog građevinskih radova povezanih s izgradnjom [[Autoput|autoceste]]. [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] saopštilo je 3. jula da je, nakon informacija iz medija i prijava građana, zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova i postavljanja cijevi za odvodnju oborinskih voda na približno 300 m od vrela Bunice. Ministarstvo je navelo da je cilj nadzora utvrditi činjenično stanje i provjeriti usklađenost radova s važećim propisima i odobrenom projektnom dokumentacijom.<ref name="FMOIT2026">{{cite web |title=Federalno ministarstvo okoliša i turizma zatražilo hitan inspekcijski nadzor zbog radova u blizini vrela rijeke Bunice |url=https://fmoit.gov.ba/federalno-ministarstvo-okolisa-i-turizma-zatrazilo-hitan-inspekcijski-nadzor-zbog-radova-u-blizini-vrela-rijeke-bunice/ |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=3. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Federalna vodna inspekcija je nakon terenskog nadzora saopštila da iz predmetnih cijevi, prema njenim nalazima, nisu ispuštane tehnološke otpadne vode za koje je nadležna federalna vodna inspekcija. U istom odgovoru navedeno je da su Buna i Bunica vodotoci II kategorije te da je za postupanje u takvim slučajevima nadležna kantonalna vodna inspekcija [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]].<ref name="Inspekcija2026">{{cite web |title=Federalna inspekcija o cijevima u koritu Bunice: "Ne ispuštaju se vode za koje smo mi nadležni" |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/ekologija/federalna-inspekcija-o-cijevima-u-koritu-bunice-ne-ispustaju-se-vode-za-koje-smo-mi-nadlezni/568832 |publisher=Bljesak.info |date=7. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> JP Autoceste FBiH su 8. jula 2026. odbacile navode da se u Bunicu ispuštaju vode s gradilišta ili oborinske vode s trase tokom buduće eksploatacije autoceste. Prema njihovom saopštenju, sistem odvodnje na predmetnom području namijenjen je odvođenju prirodnih oborinskih voda koje se i bez izgradnje autoceste slijevaju iz okolnog slivnog područja prema Bunici. Investitor je također naveo da su zaštita površinskih i podzemnih voda, sprječavanje [[Erozija|erozije]], organizacija gradilišta, monitoring okoliša i postupanje u slučaju incidenta obuhvaćeni projektnom i okolišnom dokumentacijom.<ref name="Autoceste2026">{{cite web |title=Zaštita rijeke Bunice sastavni je dio projekta izgradnje autoceste na Koridoru Vc |url=https://www.jpautoceste.ba/zastita-rijeke-bunice-sastavni-je-dio-projekta-izgradnje-autoceste-na-koridoru-vc/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=8. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U drugoj polovini jula 2026. mediji su izvijestili da je cijev postavljena u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, dok su pojedini mještani i ekološki aktivisti zahtijevali njeno potpuno uklanjanje iz riječnog korita. U tim izvještajima nije navedeno da je utvrđeno zagađenje vode, nego je naglasak stavljen na pitanje postavljanja objekta u prirodno riječno korito i zahtjev za njegovim uklanjanjem.<ref name="Cijev2026">{{cite web |title=Cijev u koritu Bunice zatvorena po nalogu inspekcije, mještani traže njezino uklanjanje |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/mostar/cijev-u-koritu-bunice-zatvorena-po-nalogu-inspekcije-mjestani-traze-njezino-uklanjanje/259951/ |publisher=Hercegovina.info |date=23. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Građanski aktivizam == Zaštita [[Buna (Mostar)|Bune]] i Bunice postala je predmet dugotrajnog građanskog i ekološkog aktivizma, posebno zbog planova za hidroenergetsko korištenje vodotoka, mogućih promjena hidrološkog režima i potrebe za očuvanjem njihovih prirodnih vrijednosti. Aktivnosti civilnog društva uključivale su javne skupove, istraživanja i praćenje [[biodiverzitet]]a, zagovaranje institucionalne zaštite, informisanje javnosti, obraćanje nadležnim institucijama te neposredne akcije čišćenja i uređenja prostora uz rijeke.<ref name="CEPFfish" /> === Hidroenergetski projekti i početak organizovanog otpora === Jedan od značajnijih valova građanskog protivljenja hidroenergetskim projektima zabilježen je 2016, kada su se ekološke organizacije i predstavnici lokalnih zajednica Bune i Blagaja usprotivili planovima za izgradnju malih hidroelektrana "Buna 1" i "Buna 2" na lokalitetu Bunskih kanala, na ušću Bune u Neretvu. U februaru 2016. nevladine organizacije i predstavnici lokalnih zajednica tražili su povlačenje odluke o [[Koncesija|koncesiji]], upozoravajući na moguće posljedice projekta po vodni režim, prirodu i lokalno stanovništvo. Predstavnici vlasti, s druge strane, tvrdili su da postojeće studije ne ukazuju na opasnost po ekosistem i privatnu imovinu.<ref name="AlJazeera_ProtestiHidroelektrane_2016"/><ref name="RSE_mHEBuna_2016">{{cite web |last=Behram |first=Mirsad |title=Mini-elektrane na Buni: Investicija ili propast? |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/mini-elektrane-na-buni-investicija-ili-propast/27541438.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=9. 2. 2016 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Protivljenje projektima nastavilo se i narednih godina kroz javne kampanje i pravne postupke. Ekološka udruženje "Majski cvijet" i druge organizacije upozoravale su na moguće posljedice izgradnje MHE "Buna 1" i "Buna 1" po prirodne vrijednosti Bunskih kanala i vodotoka Bune i Neretve.<ref name="RSE_GradjaniProstorniPlan_2022">{{cite web |title=Građani traže brisanje mini hidroelektrana iz Prostornog plana Mostara |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/mostar-bunski-kanali-hidroelektrane/31896245.html |website=Radio Slobodna Evropa |date=13. 6. 2022 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Zaštita pritoka Neretve === Građanski angažman nastavljen je kroz šire aktivnosti usmjerene na zaštitu pritoka Neretve. U okviru projekta "Steps Towards the Protection of Neretva Tributaries: Buna, Bunica, Begava and Trebižat", koji je od 2019. do 2022. podržao Fond za kritične ekosisteme ({{en|Critical Ecosystem Partnership Fund}}), organizacije civilnog društva provodile su istraživanja, aktivnosti zagovaranja i rad s lokalnim zajednicama. Među lokalnim partnerima bila su udruženja "Majski cvijet" iz Bune i Omladinski klub "Novi Val" iz Blagaja. U aprilu 2025. Udruženje "Dinarica" i Omladinski klub "Novi Val" organizovali su u Blagaju javni skup "Buna i Bunica – izvori života, ne smijemo dozvoliti da presuše!". Skup je bio posvećen informisanju javnosti o mogućim posljedicama projekta [[Donji i Gornji horizonti|Gornji horizonti]] po vodne resurse i prirodnu baštinu Bosne i Hercegovine. Organizatori su posebno ukazivali na moguće posljedice po Bunu, Bunicu, Bregavu i Neretvu, kao i na pitanje dugoročnog očuvanja vodnih resursa i razvoja turizma.<ref name="MostarLive_GornjiHorizonti_2025">{{cite web |title=Posljedice projekta „Gornji horizonti“: „Buna i Bunica – izvori života, ne smijemo dopustiti da presuše“ |url=https://mostar.live/posljedice-projekta-gornji-horizonti-buna-i-bunica-izvori-zivota-ne-smijemo-dopustiti-da-presuse/ |website=Mostar.live |date=18. 4. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Istovremeno su aktivnosti civilnog društva usmjerene i prema institucionalnoj zaštiti područja. U julu 2025. Grad Mostar i [[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] potpisali su ugovor o sufinansiranju izrade stručne podloge za zaštitu područja Bune i Bunice, njihovih izvorišta i Bunskih kanala, u vrijednosti od 80.000 KM. Federalno ministarstvo navelo je da bi dokumentacija trebala poslužiti kao osnova za dalju institucionalnu i pravnu zaštitu područja.<ref name="FMOIT_BunaBunicaZastita_2025">{{cite web |title=Buna i Bunica korak bliže institucionalnoj zaštiti – Pozder i Kordić potpisali ugovor |url=https://fmoit.gov.ba/buna-i-bunica-korak-blize-institucionalnoj-zastiti-pozder-i-kordic-potpisali-ugovor/ |publisher=Federalno ministarstvo okoliša i turizma |date=14. 7. 2025 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U februaru 2026. Omladinski klub "Novi Val" potpisao je s Gradom Mostarom ugovor o izradi Stručnog obrazloženja za proglašenje zaštićenog područja rijeka Bune i Bunice. Organizacija je time preuzela stručnu i koordinacijsku ulogu u pripremi dokumentacije koja bi trebala poslužiti kao osnova za donošenje odluke o proglašenju zaštićenog područja. Prema navodima organizatora, u pripremi dokumentacije učestvuje veći broj stručnjaka iz različitih oblasti, uz terenska istraživanja i objedinjavanje podataka o prirodnim vrijednostima područja.<ref name="NoviVal_ZastitaBuneBunice_2026">{{cite web |title=Novi koraci u procesu zaštite Bune i Bunice |url=https://novival.info/novi-koraci-u-procesu-zastite-bune-i-bunice/ |website=Omladinski klub Novi val |date=1. 3. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Federalna_2026">{{cite web |title=Korak bliže zaštiti Bune i Bunice: Potpisan ugovor o izradi stručne podloge |url=https://federalna.ba/korak-blize-zastiti-bune-i-bunice-potpisan-ugovor-o-izradi-strucne-podloge-grqjo |website=Federalna.ba |date=16. 2. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Koridor Vc i odvodna cijev kod izvora Bunice === Novi val građanskog angažmana uslijedio je u ljeto 2026. u vezi s izgradnjom poddionice Tunel Kvanj – Buna na [[Koridor Vc|Koridoru Vc]]. Početkom jula građani su upozorili na postavljanje velike odvodne cijevi u neposrednoj blizini izvora Bunice, približno 300 metara od izvora. Udruženje građana "Obećana zemlja" iz [[Malo Polje (Mostar)|Malog Polja]] zatražilo je hitan inspekcijski nadzor i obustavu radova, navodeći zabrinutost zbog mogućeg ispuštanja otpadnih voda i utjecaja na rijeku i podzemne vode.<ref name="Bunica_2026">{{cite web |title=Građani traže reakciju inspekcije zbog cijevi u rijeci Bunici |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/ekologija/gradani-traze-reakciju-inspekcije-zbog-cijevi-u-rijeci-bunici/568369 |website=Bljesak.info |date=3. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="FMOIT2026" /><ref name="Autoceste2026" /> Organizacija je istovremeno prenijela zahtjeve lokalne zajednice za objavljivanje hidroloških i hidrogeoloških analiza, projektne dokumentacije i podataka o odobrenju izmjene projektnog rješenja.<ref name="Bankwatch_BunicaPipe_2026">{{cite web |last1=Šašivarević |first1=Sead |last2=Midžić |first2=Alma |title=Signs of trouble: Drainage pipe near the pristine Bunica river spring causes outcry as Corridor Vc construction affects Mostar communities |url=https://bankwatch.org/blog/signs-of-trouble-drainage-pipe-near-the-pristine-bunica-river-spring-causes-outcry-as-corridor-vc-construction-affects-mostar-communities |website=CEE Bankwatch Network |date=30. 7. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=en}}</ref> U julu 2026. godine pojavile su se informacije da je cijev zatvorena po nalogu inspekcije, dok su mještani i ekološki aktivisti zahtijevali njeno potpuno uklanjanje i vraćanje riječnog korita u prvobitno stanje. U kasnijim javnim istupima aktivisti su nastavili tražiti potpunu transparentnost projekta i objavljivanje stručne dokumentacije, pa je pitanje konačnog rješenja cjevovoda ostalo predmetom javne rasprave.<ref name="Cijev2026" /><ref name="Zurnal_Bunica_2026">{{cite web |last=Stanimirović |first=Dragan |title=SEAD ŠAŠIVAREVIĆ: Zaštita Bunice nije borba za samo jednu rijeku |url=https://www.zurnal.info/clanak/zastita-bunice-nije-borba-za-samo-jednu-rijeku/29062 |website=Žurnal |date=4. 8. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Nakon događaja u julu pokrenuta je i Građanska inicijativa za Bunicu, koja je zahtijevala veću transparentnost projekta, dostupnost relevantne projektne dokumentacije i nezavisnu stručnu provjeru mogućih utjecaja na rijeku i podzemne vode. U okviru inicijative pokrenuta je i Građanska deklaracija o rijeci Bunici, za koju je početkom augusta navedeno da ju je potpisalo više od 1.700 građana.<ref name="Zurnal_Bunica_2026" /> === Druge građanske i edukativne aktivnosti === Građanski angažman obuhvatio je i neposredne aktivnosti očuvanja i korištenja prostora uz Bunicu. U augustu 2026. Udruženje "Obećana zemlja", Omladinski klub "Novi Val", Udruženje "Eko Bunica" i lokalna zajednica Malo Polje organizovali su dvodnevnu akciju čišćenja i uređenja lokaliteta Velika pećina. Cilj akcije bio je uklanjanje otpada i naplavina, uređenje obale i prilaza te očuvanje jednog od preostalih mjesta na gornjem toku Bunice dostupnih građanima.<ref name="Mostarski_AkcijaBunica_2026">{{cite web |title=Akcija čišćenja: „Bunica pripada svima. Zajedno je očuvajmo“ |url=https://mostarski.ba/akcija-ciscenja-bunica-pripada-svima-zajedno-je-ocuvajmo/ |website=Mostarski.ba |date=12. 8. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U junu 2026. Bunica je bila jedna od lokacija aktivnosti u okviru Festivala "Sedam Rijeka", koji je promovisao hercegovačke rijeke i održivi turizam. Organizatori su festival predstavili kao nastojanje da se razvije odnos prema rijekama kao živim ekosistemima, a ne samo kao prirodnim resursima.<ref name="UrbanMagazin_Festival_2026">{{cite web |title=Učesnici iz 11 zemalja stižu u Hercegovinu na Festival Sedam Rijeka 2026 |url=https://www.urbanmagazin.ba/ucesnici-iz-11-zemalja-stizu-u-hercegovinu-na-festival-sedam-rijeka-2026/ |website=Urban Magazin |date=20. 8. 2026 |access-date=1. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Također pogledajte == * [[Buna (rijeka)]] * [[Blagaj]] * [[Bunski kanali]] * [[Donji i Gornji horizonti]] * [[Koridor Vc]] * [[Malo Polje (Mostar)]] * [[Neretva]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite web |title=Preservation and Protection of the Buna and Bunica Rivers through Education |url=https://novival.info/en/preservation-and-protection-of-the-buna-and-bunica-rivers-through-education/ |website=Omladinski klub "Novi Val" – Eko centar Blagaj |date=24. 10. 2025}} * {{cite web |title=Zaštita rijeke Bunice sastavni je dio projekta izgradnje autoceste na Koridoru Vc |url=https://www.jpautoceste.ba/zastita-rijeke-bunice-sastavni-je-dio-projekta-izgradnje-autoceste-na-koridoru-vc/ |publisher=JP Autoceste Federacije BiH |date=8. 7. 2026}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20160521060233/http://www.gdjezavikend.ba/hercegovako-neretvanski-kanton/84-vikend-izlet/1421-bunica-nekadanji-biser-hercegovine Bunica] * [http://www.hercegovina.info/vijesti/hercegovina/mostar-hercegovina/prekrasna-prirodna-oaza-na-korak-od-mostara-95718 Oaza kod Mostara] * [http://www.blagaj-city.com/index.php?Itemid=6&id=3&lang=hr&option=com_content&view=article Kanu na Bunici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330051145/http://blagaj-city.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3&Itemid=6&lang=hr |date=30. 3. 2016 }} {{Neretva}} {{Hidrografija BiH}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Neretve]] 8oa7indjwzdt0z543f20f1gl1ix8zkm OS X El Capitan 0 410586 3923292 3820587 2026-08-31T21:14:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923292 wikitext text/x-wiki {{Infokutija operativni sistem | naziv = OS X El Capitan | ver_sis = OS X | logo = OS X El Capitan logo.svg | logo_vel = 85px | logo_tekst = | screenshot = Snimak ekrana El Capitana.png | screenshot_vel = 320px | screenshot_alt = | opis = Radna površina El Capitana | razvijatelj = | napisan_u = | grupa = | radno_stanje = | izvorni_model = [[Softver zatvorenog koda|zatvoreni kod]] (pojedine komponente su [[Softver otvorenog koda|otvorenog koda]]) | prvo_izd = | dat_prv_izd = | pušten_u_proiz = 10.11 | dat_pušt_u_proiz = 30. 9. 2015. | opć_dost = | dat_opć_dost = | zadnja stabilna verzija = 10.11.5 (15F34) | datum izdavanja stabilne verzije = 16. 5. 2016. | naj_test_verzija = 10.11.6 Beta 2 (15G12a) | datum_naj_test_verzije = 6. 6. 2016. | cilj_marketinga = | jezik = | metoda_ažuriranja = [[Mac App Store]] | upravljanje_paketima = | platforme = [[x86-64]] | kernel = hibridni (XNU) | korisnički_prostor = | utjecao_na = | pod_utjecajem = | korisnički_interfejs = | licenca = APSL i Appleov [[EULA]] | prethodnik = [[OS X 10.10 Yosemite]] | sljedbenik = [[macOS Sierra|macOS 10.12 Sierra]] | website = {{URL|www.apple.com/osx}} | stanje_podrške = Podržan | drugi_članci = }} '''OS X El Capitan''' (verzija 10.11) dvanaesto je izdanje [[OS X]]-a, [[Apple Inc.|Appleovog]] računarskog [[Operativni sistem|operativnog sistema]] namijenjenog za [[Macintosh]] računare. Prethodi mu [[OS X Yosemite]]. Ovo izdanje fokusira se na poboljšanju performansi, stabilnosti i sigurnosti sistema.<ref>{{cite web|url=http://recode.net/2015/06/08/apple-announces-os-x-el-capitan-with-focus-on-performance-experience/|title=Apple Announces OS X El Capitan, With Focus on Performance, Experience|author=Bonnie Cha|work=Re/code|access-date=3. 4. 2016|archive-date=9. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150609015552/http://recode.net/2015/06/08/apple-announces-os-x-el-capitan-with-focus-on-performance-experience/|url-status=dead}}</ref> Počev od [[OS X Mavericks]]a (verzija 10.9), Apple je predstavio novu shemu davanja imena po najznačajnijim obilježjima [[Kalifornija|Kalifornije]]; El Capitan je tako dobio ime po [[stijena]]ma u [[Nacionalni park Yosemite|nacionalnom parku Yosemite]]. Programeri su dobili pristup prvoj beta verziji sistema 8. juna 2015. nedugo nakon završetka [[Appleova svjetska programerska konferencija|Appleove svjetske programerske konferencije]] ({{Jez-en|{{bezkurziva|Apple Worldwide Developers Conference}}}} – poznatija je po skraćenici WWDC).<ref>{{cite web|title = Apple refines its computer software further with Mac OS X 'El Capitan'|url = http://news.yahoo.com/apple-refines-computer-software-further-174539689.html|access-date = 8. 6. 2015}}</ref> Prva javna beta verzija objavljena je 9. jula 2015.<ref>{{cite web|url=http://arstechnica.com/apple/2015/07/the-os-x-el-capitan-public-beta-arrives-where-to-get-it-and-how-to-install-it/|title=The OS X El Capitan public beta arrives: Where to get it and how to install it|author1=Andrew Cunningham|date=9. 7. 2015|publisher=Ars Technica}}</ref> Nekoliko beta verzija objavljeno je nakon prezentacije. Korisnici su besplatno mogli preuzeti konačnu verziju 30. septembra 2015. koristeći [[Mac App Store]].<ref>{{cite web|url=http://9to5mac.com/2015/09/30/os-x-el-capitan-now-available-new-features/|title=Apple releases OS X El Capitan, featuring full-screen Split View, new Notes, revamped Spotlight Search, Safari 9 and more|date=30. 9. 2015|author=Benjamin Mayo|publisher=9to5Mac}}</ref> == Sistemski zahtjevi == Svi Macintosh računari koji su mogli pokrenuti sisteme OS X Mavericks ili [[OS X Yosemite|Yosemite]], mogu pokrenuti i El Capitan, mada je moguće da neke nove funkcije neće raditi na starijim računarima.<ref name="Ars-sysreq">{{cite web|url = http://arstechnica.co.uk/apple/2015/06/if-your-mac-or-ithing-runs-yosemite-or-ios-8-it-can-run-el-capitan-and-ios-9/|title = If your Mac or iThing runs Yosemite or iOS 8, it can run El Capitan and iOS 9|date = 8. 6. 2015|access-date = 10. 6. 2015|publisher = |last = Cunningham|first = Andrew|website = Ars Technica}}</ref> Naprimjer, Apple navodi da je novi [[Aplikativni programski interfejs|API]] pod nazivom [[Metal API|Metal]] dostupan na "svim Macintosh računarima objavljenim 2012. i naknadnim modelima".<ref>{{cite web|url = http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/6037pi9rxl6tfss8w/603/603_whats_new_in_metal_part_1.pdf|title = What’s New in Metal, Part 1|date = 17. 6. 2015|access-date = 17. 6. 2015|website = Apple Developer|publisher = Apple|last = Dhiraj|first = Rav|page = 84|format = pdf|archive-date = 17. 6. 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150617222000/http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/6037pi9rxl6tfss8w/603/603_whats_new_in_metal_part_1.pdf|url-status = dead}}</ref> Sljedeći računari mogu pokrenuti El Capitan:<ref>{{cite web|url = https://developer.apple.com/library/prerelease/mac/releasenotes/MacOSX/WhatsNewInOSX/Articles/MacOSX10_11.html|title = OS X v10.11 Release Notes|date = 8. 6. 2015|access-date = 10. 6. 2015|website = Mac Developer Library|publisher = [[Apple Inc.|Apple]]|last = |first = }}</ref> * [[iMac]]: model objavljen sredinom 2007. ili noviji<ref name="mid2007">Ovaj iMac je prvi koji podržava osam većih izdanja OS X-a: 10.4–10.11.</ref> * [[Macbook]]: aluminijski model objavljen krajem 2008; model objavljen početkom 2009. ili noviji * [[Macbook Air]]: model objavljen krajem 2008. ili noviji * [[Macbook Pro]]: 13-inčni model objavljen sredinom 2009. ili noviji; 15-inčni, objavljen sredinom/krajem 2007. ili noviji; 17-inčni, objavljen krajem 2007. ili noviji<ref name="Ars-sysreq"/> * [[Mac Mini]]: model objavljen početkom 2009. ili noviji * [[Mac Pro]]: model objavljen početkom 2008. ili noviji * [[Xserve]]: model objavljen početkom 2009. Sljedeći računari podržavaju funkcije između Macintosh računara i [[iOS]] uređaja (Handoff, Instant Hotspot i AirDrop) i podržavaju novi API pod nazivom Metal:<ref>{{cite web|url = http://arstechnica.com/apple/2015/09/os-x-10-11-el-capitan-the-ars-technica-review/2/|title = OS X 10.11 El Capitan: The Ars Technica Review &#124; Ars Technica|date = 30. 9. 2015|access-date = 30. 9. 2015|website = Ars Technica|publisher = |last = Cunningham|first = Andrew|first2= Lee|last2 = Hutchinson}}</ref> * iMac: model objavljen krajem 2012. ili noviji * [[MacBook (Retina)]]: model objavljen početkom 2015. ili noviji * Macbook Air: model objavljen sredinom 2012. ili noviji * Macbook Pro: model objavljen sredinom 2012. ili noviji * Mac Mini: model objavljen krajem 2012. ili noviji * Mac Pro: model objavljen krajem 2013. ili noviji Veličina nadogradnje zavisi od Macintosh računara na koji se instalira. Nadogradnja u većini slučajeva zahtijeva oko 6 [[Gigabajt|GB]].<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/apple/11899863/How-to-download-OS-X-El-Capitan.html | first = Rhiannon | last = Williams | date = 30. 9. 2015 | access-date = 2. 11. 2015 | newspaper = The Daily Telegraph | location = London | title = How to download OS X El Capitan}}</ref> == Mogućnosti == OS X El Capitan sadrži mogućnosti koje poboljšavaju sigurnost, performanse i dizajn sistema i čine ga lakšim za korištenje. U odnosu na [[OS X Yosemite]], Apple navodi da se [[PDF]]-ovi otvaraju četiri puta brže, da je prebacivanje s aplikacije na aplikaciju i čitanje poruka u Mailu dva puta brže i da se aplikacije otvaraju 40% brže.<ref name="apple-PR-release_205-06-08" /><ref name="apple-OSX-preview-page">{{cite web|url = https://www.apple.com/osx/elcapitan-preview/|title = Apple — OS X El Capitan|date = 25. 6. 2015|access-date = 25. 6. 2015|website = Apple|publisher = Apple|archive-url = https://web.archive.org/web/20150624170421/https://www.apple.com/osx/elcapitan-preview/|archive-date=24. 6. 2015|url-status = dead}}</ref> Povećana je maksimalna količina grafičke memorije koja se može dodijeliti i to s 1024 [[Megabajt|MB]] na 1536 MB na onim Macintosh računarima koji imaju [[grafički procesor]] [[Intel HD 4000]].<ref>{{cite web|url=http://applech2.com/archives/46484834.html|script-title=Intel HD Graphics 4000 GPU搭載のMacをOS X 10.11 El CapitanにアップデートするとVRAMの割り当て分が増加。|trans-title=Povećanje VRAM alokacije za Intel HD 4000 GPU u Mac OS X-u 10.11 El Capitan|date=5. 10. 2015|language=ja|publisher=Appleちゃんねる}}</ref> El Capitan podržava [[Metal API|Metal]], Appleov grafički [[Aplikativni programski interfejs|API]] koji su prvi put predstavili u [[iOS 8]] kako bi ubrzali performanse [[Videoigra|videoigara]] i profesionalnih aplikacija.<ref>{{cite web|url=http://techreport.com/news/28423/os-x-el-capitan-puts-the-pedal-to-the-metal|title=OS X El Capitan puts the pedal to the Metal|work=techreport.com}}</ref> Appleov font [[San Francisco (font)|San Francisco]] zamijenjuje prijašnji sistemski font [[Helvetica Neue]].<ref name="wired">{{cite news | url=http://www.wired.com/2015/06/apple-abandoned-worlds-beloved-typeface/ | title=Why Apple Abandoned the World’s Most Beloved Typeface | first=Liz | last=Stinson | work=Wired | date=9. 6. 2015 | access-date=13. 6. 2015}}</ref> Apple je također usvojio [[LibreSSL]] umjesto [[OpenSSL]]-a koji se koristio u prethodnim verzijama sistema.<ref>{{cite web |title=Apple iOS 9: Security & Privacy Features |url=https://medium.com/@FredericJacobs/apple-ios-9-security-privacy-features-8d82d9da10eb?source=latest---------5 |publisher=Medium |quote=OS X 10.11 ships with LibreSSL. |access-date=24. 10. 2015 |archive-date=25. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151125153408/https://medium.com/%40FredericJacobs/apple-ios-9-security-privacy-features-8d82d9da10eb?source=latest---------5 |url-status=dead }}</ref> === Upravljanje prozorima === [[Datoteka:Split View u El Capitanu.png|mini|320px|Primjer uporednog prikaza prozora u El Capitanu.]] OS X El Capitan uveo je mogućnost uporednog prikaza prozora dvije aplikacije (mogućnost koju Apple naziva "Split View"). Mogućnost je slična onoj u sistemu [[Windows 7]] (i novijim verzijama) i u nekoliko [[Radno okruženje|radnih okruženja]] [[Linux]]a (npr. u [[GNOME]]-u).<ref>{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2015/06/08/os-x-10-11-el-capitan/|title=Apple Announces OS X El Capitan With Split View, Contextual Spotlight, Updated Apps and More, Launches in Fall|work=macrumors.com}}</ref> Poboljšava [[Mission Control]] tako što ovu mogućnost omogućava na nekoliko virtualnih radnih površina. Korisnicima je omogućeno da lakše uoče kursor tako što će brzo preći prstom naprijed-nazad po trackpadu ili protresi miša, te će se kursor uvećati.<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/apple-call-out-your-cursor-mac-update-2015-6|title=A tiny update to the cursor in Apple's latest Mac OS solves an annoying problem every computer user can relate to|work=businessinsider.com|access-date=3. 4. 2016}}</ref> === Aplikacije === OS X El Capitan dodaje nove [[multi-touch]] pokrete u aplikacije Mail i [[Poruke (aplikacija)|Poruke]] koje korisnicima omogućavaju da povlačenjem prsta udesno ili ulijevo na podržanom uređaju poput [[trackpad]]a, obrišu i označe e-poruke ili druge razgovore. OS X također analizira sadržaj pojedinačnih e-poruka primljenih u Mailu i koristi prikupljene informacije za druge aplikacije, poput [[Kalendar (aplikacija)|Kalendara]]. Naprimjer, ako korisnik primi pozivnicu u Mailu, može se automatski dodati u Kalendar. Apple Karte u El Capitanu prikazuju informacije o javnom prijevozu baš kao što to radi aplikacija Karte u [[iOS 9]].<ref name="apple-PR-release_205-06-08">{{cite press release|url=https://www.apple.com/pr/library/2015/06/08Apple-Announces-OS-X-El-Capitan-with-Refined-Experience-Improved-Performance.html|title=Apple - Press Info - Apple Announces OS X El Capitan with Refined Experience & Improved Performance|publisher=Apple Inc.}}</ref> Mogućnost je prvobitno bila ograničena na mali broj gradova: [[Baltimore]], [[Berlin]], [[Chicago]], [[Ciudad de México]], [[Los Angeles]], [[New York]], [[Pariz]], [[Philadelphia]], [[San Francisco]], [[Šangaj]], [[Toronto]] i [[Washington, D.C.|Washington D.C]]. Bilješke su prerađene tako da izgledaju kao na iOS 9. Obje aplikacije imaju bogatije mogućnosti obrade teksta poput stvaranja interaktivnih lista (slično funkciji aplikacije Podsjetnici), prikaza veb-stranica unutar samog teksta, dodavanja fotografija i videozapisa, lokacija na karti, drugih dokumenata i vrsta datoteka. Umjesto tradicionalnog sinhroniziranja uz pomoć [[IMAP]]-a, Bilješke odsad koriste [[iCloud]] koji nudi bolje šifriranje ([[E2EE]]) i brže sinhroniziranje.<ref>{{cite press release|url=http://9to5mac.com/2015/05/22/ios-9-os-x-10-11-to-bring-quality-focus-smaller-apps-rootless-security-legacy-iphoneipad-support/|title=iOS 9 & OS X 10.11 to bring ‘quality’ focus, smaller apps, Rootless security, legacy iPhone/iPad support|publisher=9to5mac.com|access-date=3. 4. 2016|archive-date=22. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622132309/http://9to5mac.com/2015/05/22/ios-9-os-x-10-11-to-bring-quality-focus-smaller-apps-rootless-security-legacy-iphoneipad-support/|url-status=dead}}</ref> [[Safari (preglednik)|Safari]] u El Capitanu korisnicima omogućava da prikače kartice stranica koje često posjećuju tako da su stalno dostupne s lijeve strane prozora; slične mogućnosti imaju [[Firefox]] i [[Google Chrome]]. Korisnici mogu brzo odrediti iz koje kartice dopire muzika i utišati je bez da ručno pretražuju kartice. Podržan je [[streaming]] videa s [[AirPlay]]a na [[Apple TV]] bez potrebe da se prenosi cijela veb-stranica. Zbog ažuriranih uslova korištenja Appleovog programa za programere, Apple odsad hostuje i potpisuje proširenja za Safari; programeri ovime dobijaju izvornu podršku za blokiranje sadržaja, uz pomoć koje mogu blokirati dijelove veb-stranica (poput reklama) bez da ubacuju dodatni [[JavaScript]].<ref>{{cite web|url = http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/511kmynuza/511/511_safari_extensibility_content_blocking_and_shared_links.pdf|title = Safari Extensibility: Content Blocking and Shared Links|date = 19. 6. 2015|access-date = 19. 6. 2015|website = Apple Developer|publisher = Apple|last2 = Christensen|first2 = Alex|last = Weinstein|first = Brian|format = PDF|pages = 6–68|archive-date = 20. 6. 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150620005822/http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/511kmynuza/511/511_safari_extensibility_content_blocking_and_shared_links.pdf|url-status = dead}}</ref> [[Spotlight (aplikacija)|Spotlight]] je poboljšan tako da prikazuje više kontekstualnih informacija za vrijeme, dionice, vijesti i sportske rezultate. Također omogućava korisnicima da koriste prirodne jezičke izraze kad nešto traže. Naprimjer, korisnik može upisati "Prikaži mi fotografije koje sam uslikao/-la u nacionalnom parku Yosemite u julu 2014." i Spotlight će te informacije iskoristiti kako bi prikazao odgovarajuće rezultate za taj upit.<ref>{{cite web|url=http://9to5mac.com/2015/06/08/apple-revamped-spotlight-search/|title=Apple announces revamped Spotlight search in OS X El Capitan|work=9to5Mac}}</ref> === Zaštita sistema === OS X El Capitan sadrži novu sigurnosnu mogućnost pod nazivom "Zaštita integriteta sistema" ({{Jez-en|{{Bezkurziva|System Integrity Protection}}}}, najčešće se skraćuje na SIP;<ref name=":2">{{cite web|url = http://arstechnica.co.uk/apple/2015/09/os-x-10-11-el-capitan-the-ars-technica-review/|title = OS X 10.11 El Capitan: The Ars Technica Review|date = 29. 9. 2015|access-date = 29. 9. 2015|website = Ars Technica|last = Cunningham|first = Andrew|last2 = Hutchinson|first2 = Lee}}</ref> ponekad se naziva i "rootless"<ref name=":0">{{cite web|url = http://arstechnica.co.uk/apple/2015/06/preview-os-x-el-capitans-first-beta-is-a-promising-heap-of-refinements/4/#h1|title = First look: OS X El Capitan brings a little Snow Leopard to Yosemite|date = 17. 6. 2015|access-date = 18. 6. 2015|website = Ars Technica|last = Cunningham|first = Andrew}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.macrumors.com/2015/06/12/os-x-el-capitan-trim-support/|title = OS X El Capitan Opens Door to TRIM Support on Third-Party SSDs for Improved Performance|date = 12. 6. 2015|access-date = 18. 6. 2015|website = MacRumors|last = Slivka|first = Eric}}</ref>) koja štiti pojedine sistemske procese, [[Datoteka|datoteke]] i [[folder]]e tako da ih nijedan drugi proces ne može izmijeniti niti oštetiti čak i kad ih pokrene "root" korisnik ili korisnik koji ima "root" ovlaštenja (koristeći "[[sudo]]"). Apple navodi da "root" korisnik može biti značajan [[rizični faktor]] sigurnosti sistema, pogotovo na sistemima s jednim korisničkim računom koji je ujedno i administrator. Iako je ova zaštita uključena po zadanim postavkama, moguće ju je isključiti.<ref name=":1">{{cite web|url = http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/706nu20qkag/706/706_security_and_your_apps.pdf|title = Security and Your Apps|date = 18. 6. 2015|access-date = 18. 6. 2015|website = Apple Developer|publisher = Apple|last = Martel|first = Pierre-Olivier|format = PDF|pages = 8–54|archive-date = 23. 4. 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160423080251/http://devstreaming.apple.com/videos/wwdc/2015/706nu20qkag/706/706_security_and_your_apps.pdf|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = https://developer.apple.com/library/prerelease/mac/releasenotes/MacOSX/WhatsNewInOSX/Articles/MacOSX10_11.html|title = What's New in OS X|date = 8. 6. 2015|access-date = 18. 6. 2015|website = Mac Developer Library|publisher = Apple|at = U odjeljku OS X v10.11}}</ref> == Izdanja == {| class="wikitable" |- ! Verzija ! Kôd izdanja ! Datum ! [[Darwin (operativni sistem)|Darwin]] ! Napomene ! Samostalno preuzimanje |- ! 10.11 | 15A284 | 30. 9. 2015. | rowspan="2" | 15.0.0 | Prvobitno izdanje s Mac App Storea | {{N/D}} |- ! 10.11.1 | 15B42 | 21. 10. 2015. | [https://support.apple.com/HT205360 O ažuriranju v10.11.1 za OS X El Capitan] | [https://support.apple.com/kb/DL1845 Ažuriranje 10.11.1 za OS X El Capitan] |- ! 10.11.2 | 15C50 | 8. 12. 2015. | 15.2.0 | [https://support.apple.com/HT205579 O ažuriranju v10.11.2 za OS X El Capitan] | {{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1849 Ažuriranje 10.11.2 za OS X El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1850 Kombinirano ažuriranje 10.11.2 za OS X El Capitan]}} |- ! 10.11.3 | 15D21 | 19. 1. 2016. | 15.3.0 | [https://support.apple.com/HT205356 O ažuriranju v10.11.3 za OS X El Capitan] | {{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1858 Ažuriranje 10.11.3 za OS X El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1859 Kombinirano ažuriranje 10.11.3 za OS X El Capitan]}} |- ! 10.11.4 | 15E65 | 21. 3. 2016. | 15.4.0 | [https://support.apple.com/HT205750 O ažuriranju v10.11.4 za OS X El Capitan] | {{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1868 Ažuriranje 10.11.4 za OS X El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1869 Kombinirano ažuriranje 10.11.4 za OS X El Capitan]}} |- ! 10.11.5 | 15F34 | 16. 5. 2016. | 15.5.0 | [https://support.apple.com/en-us/HT206230 O ažuriranju v10.11.5 za OS X El Capitan] | {{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1877 Ažuriranje 10.11.5 za OS X El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1876 Kombinirano ažuriranje 10.11.5 za OS X El Capitan]}} |- ! rowspan="6" |10.11.6 | 15G31 | 18. 7. 2016. | rowspan="6" |15.6.0 | [https://support.apple.com/HT206770 O ažuriranju v10.11.6 za OS X El Capitan] | {{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1884 Ažuriranje 10.11.6 za OS X El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1885 Kombinirano ažuriranje 10.11.6 za OS X El Capitan]}} |- | 15G1004 | 1. 9. 2016. |[https://support.apple.com/HT207130 O sigurnosnom sadržaju sigurnosnog ažuriranja 2016-001 za El Capitan] |[https://support.apple.com/kb/dl1891 Sigurnosno ažuriranje 2016-001 za El Capitan] |- | 15G1108 | 24. 10. 2016. |[https://support.apple.com/HT207275 O sigurnosnom sadržaju sigurnosnog ažuriranja 2016-002 za El Capitan] |[https://support.apple.com/kb/DL1891 Sigurnosno ažuriranje 2016-002 za El Capitan] |- | 15G1212 | 13. 12. 2016. |[https://support.apple.com/HT207423 O sigurnosnom sadržaju sigurnosnog ažuriranja 2016-003 za El Capitan] |[https://support.apple.com/kb/DL1903 Sigurnosno ažuriranje 2016-003 za El Capitan] |- | 15G1217 | 17. 1. 2017. |[https://support.apple.com/HT207423 O sigurnosnom sadržaju sigurnosnog ažuriranja 2016-003 za El Capitan] |{{Unbulleted list|[https://support.apple.com/kb/DL1907 Sigurnosno ažuriranje 2016-003 za El Capitan]|[https://support.apple.com/kb/DL1908 Dopunsko sigurnosno ažuriranje 2016-003 (10.11.6)]}} |- | 15G1421 | 27. 3. 2017. |[https://support.apple.com/HT207615 O sigurnosnom sadržaju sigurnosnog ažuriranja 2017-001 za El Capitan] |[https://support.apple.com/kb/DL1914 Sigurnosno ažuriranje 2017-001 za El Capitan] |- |} == Kritike == Nedugo nakon objave, korisnici, a i kritičari, El Capitanu su uglavnom dali pozitivne kritike. Pohvale su bile na račun sveukupne funkcionalnosti novih mogućnosti i poboljšane stabilnosti sistema. Dieter Bohn, u recenziji za ''[[The Verge]]'', ocijenio je operativni sistem s 8,5 od 10,<ref>{{cite news |first=Dieter |last=Bohn |title=OS X El Capitan review: Everyone's an expert |url=http://www.theverge.com/2015/9/29/9411441/apple-mac-os-x-el-capitan-review |work=The Verge |date=29. 9. 2015 |access-date=2. 10. 2015}}</ref> dok ga je [[Jason Snell]], u recenziji za ''[[Macworld]]'', ocijenio sa 4,5 od 5 zvjezdica.<ref>{{cite news |first=Jason |last=Snell |title=OS X El Capitan review: Mac upgrade that's as solid as a rock |url=http://www.macworld.com/article/2987277/operating-systems/os-x-el-capitan-review-mac-upgrade-thats-as-solid-as-a-rock.html |work=Macworld |date=29. 9. 2015 |access-date=2. 10. 2015}}</ref> == Reference == {{refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [http://www.apple.com/osx/ Službena stranica] {{en simbol}} {{S-start}} {{S-bef|prije=[[OS X Yosemite|OS X 10.10]]}} {{S-ttl|naslov=OS X 10.11|godine=2015.}} {{S-ttl|naslov=Trenutno najnovije izdanje}} {{s-end}} [[Kategorija:Operativni sistemi]] [[Kategorija:Mac OS]] 90vnqzd9pg99m1ei78a1510ou800tb3 Šnajder (višeznačnica) 0 414376 3923337 3827109 2026-09-01T06:26:10Z Demonax 87059 /* Ljudi */ 3923337 wikitext text/x-wiki {{mson|Šnajder}} * [[Krojač]], osoba koja šije (pravi) i popravlja odjeću ({{jez-de|Schneider}}) == Ljudi == * [[Đuro Šnajder]] (1919–1993), [[Hrvatska|hrvatski]] [[književnik]] * [[Marcel Šnajder]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[matematičar]] * [[Milica Šnajder]] (19??, [[Sarajevo]]), [[pijanist]]ica i [[klavir]]ski [[pedagogija|pedagog]], Marcelova kći * [[Slobodan Šnajder]] (1948–2026), hrvatski [[pisac]] i [[publicistika|publicist]] * [[Vera Šnajder]] (1904–1976), bosanskohercegovačka matematičarka, Marcelova supruga * [[Zlatko Šnajder]] (1903–1931), hrvatski [[komunizam|komunist]] i jedan od [[sedam sekretara SKOJ-a]] == Također pogledajte == * [[Schneider (višeznačnica)]] {{višeznačnica}} [[Kategorija:Njemačka prezimena]] 8ofaa9g7lbk433nfi41mc494xtvmfc1 3923339 3923337 2026-09-01T06:39:32Z Tulum387 155909 3923339 wikitext text/x-wiki {{mson|Šnajder}} * [[Krojač]], osoba koja šije (pravi) i popravlja odjeću ({{jez-de|Schneider}}) == Ljudi == * [[Đuro Šnajder]] (1919–1993), [[Hrvatska|hrvatski]] [[književnik]] * [[Marcel Šnajder]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[matematičar]] * [[Milica Šnajder]] (19??, [[Sarajevo]]), [[pijanist]]ica i [[klavir]]ski [[pedagogija|pedagog]], kći Marcela Šnajdera * [[Slobodan Šnajder]] (1948–2026), hrvatski [[pisac]] i [[publicistika|publicist]] * [[Vera Šnajder]] (1904–1976), bosanskohercegovačka matematičarka, supruga Marcela Šnajdera * [[Zlatko Šnajder]] (1903–1931), hrvatski [[komunizam|komunist]] i jedan od [[sedam sekretara SKOJ-a]] == Također pogledajte == * [[Schneider (višeznačnica)]] {{višeznačnica}} [[Kategorija:Njemačka prezimena]] 2gjoy0fgzn5r6vn0byfpmcp89zyctx5 Dolly Parton 0 416048 3923368 3922348 2026-09-01T09:33:45Z Srđan 73336 /* Vanjski linkovi */ 3923368 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | ime_muzičara = Dolly Parton | žanr = [[Country muzika|country]] | bgcolour = | slika = Young-Dolly-Parton (higher quality scan) (cropped).jpg | opis_slike = Parton 1977. | država = {{Sjedinjene Američke Države}} | karijera = 1956–2026. | mjesto_rođenja = [[Sevierville (Tennessee)|Sevierville]], [[Tennessee]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1946|01|19}} | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|08|25|1946|01|19}} | mjesto_smrti = [[Nashville]], [[Tennessee]] | instrument = vokal, [[gitara]] | izdavač = Goldband (1957–1959), Mercury Records (1962–1964), Monument (1965–1967), [[RCA Records|RCA]] (1967–1986), CBS (1987–1995), Rising Tide (1995–1997), Decca (1997–1998), Sugar Hill (1999–2006), Dolly Records (od 2007)<ref>{{cite web |url=https://itunes.apple.com/us/album/better-day/id443835362 |title=Dolly Records |publisher=itunes.apple.com |access-date=2014-04-19}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 |title=Dolly Parton to release new album, Blue Smoke, in the US on May 13, 2014 |date=2014-04-21 |publisher=websterpr.com |access-date=2014-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421064118/http://www.websterpr.com/dollyparton/1423-dolly-parton-to-release-new-album-blue-smoke-in-the-u-s-on-may-13-2014 |archive-date=2014-04-21}}</ref> | zanimanje = pjevačica, kantautorica, glumica, filantrop, preduzetnica | angažman = | URL = [http://www.dollyparton.com www.dollyparton.com] | najnoviji_album = | godina3 = | album2 = | godina2 = | album1 = | godina1 = | pozadina = }} '''Dolly Parton''' (pravo ime '''Dolly Rebecca Parton'''; [[Sevierville (Tennessee)|Sevierville]], 19. januar 1946 – [[Nashville]], 25. august 2026) bila je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Country muzika|country]] [[pjevač|pjevačica]], kantautorica, muzička producentica, [[glumac|glumica]], spisateljica i filantrop. Njene pjesme su se 25 puta našle na prvom mjestu ''[[Billboard Hot 100|Billboardove]]'' top-liste, što nije uspjela nijedna druga pjevačica country muzike.<ref>{{Cite web |url=http://www.billboard.com/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story#/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story |title=Pjevačice sa najviše pjesama na prvom mjestu Billboardove top-liste |access-date=2012-04-20 |archive-date=2009-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091227060545/http://www.billboard.com/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story#/column/chartbeat/chart-beat-thursday-ke-ha-janet-reba-1004055444.story |url-status=dead }}</ref> Tokom karijere prodala je preko 174 miliona nosača zvuka. Četrdeset dva albuma i 110 njenih pjesama našli su se među prvih deset na ''Billboardovoj'' listi. Komponovala je preko 3.000 pjesama, među kojima su najpoznatije "[[I Will Always Love You]]", koju je u kasnijoj verziji snimila [[Whitney Houston]], te "[[Coat of Many Colors]]", "[[9 to 5 (pjesma)|9 to 5]]" i "[[Jolene (pjesma)|Jolene]]".<ref>{{Cite web |url=http://www.dollymania.net/awards.html |title=Nagrade |publisher=dollymania.net}}</ref> == Biografija == === Djetinjstvo === Dolly Parton je rođena 19. januara 1946. u okrugu Sevier u [[Tennessee]]ju. Srednje ime dobila je po prabaki s majčine strane.<ref>{{cite web |title=Dolly Parton Biography |url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html;jsessionid=9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A |publisher=thebiographychannel.co.uk |access-date=2012-01-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815072234/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/dolly-parton.html%3Bjsessionid%3D9CECAFF05AFFF508B71898273634EA3A |archive-date=2012-08-15 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/35/Dolly-Parton.html |title=Dolly Parton bio |publisher=Filmreference.com |access-date=2012-03-26}}</ref> Odrasla je u siromašnoj porodici kao četvrto od dvanaestero djece Roberta i Avie Lee Parton.<ref>{{cite web |title=Daddy's Dinner Bucket: Mr. Lee Parton |url=http://dollyparton.com/front-porch-stories/daddys-dinner-bucket-lee-parton/ |publisher=DollyParton.com |access-date=2018-07-09}}</ref> Njen otac je bio nepismen poljoprivrednik.<ref name="belfasttelegraphifightilliteracy">{{cite news |title=Dolly Parton: 'I fight illiteracy for my father' |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/dolly-parton-i-fight-illiteracy-for-my-father-35185084.html |access-date=2018-07-03 |work=Belfast Telegraph |date=2016-11-03}}</ref> Njena majka Avie Lee Owens udala se sa 15 godina i do 35. godine rodila dvanaestero djece. Porodica je živjela u skromnim uslovima u planinskom području Appalachia.<ref>{{cite news |title=Dolly Parton talks new album, tour |url=http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Music/07/09/dolly.parton.cnna/index.html |access-date=2014-07-14 |publisher=CNN |date=2002-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060512112052/http://archives.cnn.com/2002/SHOWBIZ/Music/07/09/dolly.parton.cnna/index.html |archive-date=2006-05-12}}</ref> Gitaru je počela svirati sa osam godina, a već sa jedanaest pjevala je na lokalnoj radiostanici u [[Knoxville (Tennessee)|Knoxvilleu]]. Često je nastupala sa svojom porodicom u crkvi. Ujak joj je pomogao da se sa 12 godina pojavi na lokalnoj televiziji, a nedugo zatim i da snimi prvi singl za diskografsku kuću Goldband Records. Nakon završetka srednje škole 1964, preselila se u [[Nashville]], središte country muzike. U Nashvilleu je isprva radila kao autorica pjesama za druge izvođače. Iste godine u praonici je upoznala Carla Deana, skromnog građevinskog preduzetnika, za kojeg se udala 1966. Tokom višedecenijskog braka Dean se rijetko pojavljivao s njom u javnosti i vodio je povučen život. === Karijera === Prve uspješne singlove za Monument Records ("Dumb Blonde" i "Something Fishy") snimila je 1967. Iste godine počela je nastupati u emisiji [[Porter Wagoner|Portera Wagonera]], a 1968. potpisala je ugovor s diskografskom kućom [[RCA Records]]. Godine 1969. postala je stalna članica radijskog programa ''Grand Ole Opry''. Wagonerov šou napustila je 1974. nakon niza uspješnih samostalnih albuma (''Joshua'', ''[[Coat of Many Colors]]'' i ''[[Jolene]]''). Prilikom rastanka s njim napisala je pjesmu "[[I Will Always Love You]]", s kojom je iste godine po prvi put dospjela na prvo mjesto top-liste. Kao solo izvođačica dobila je nagrade Udruženja za country muziku (CMA) za najbolju pjevačicu 1975. i 1976. te za najboljeg zabavljača 1978. Njena pjesma "Here You Come Again" provela je pet sedmica na vrhu ljestvice 1978, a 1980. postigla je ogroman uspjeh naslovnom pjesmom i ulogom u filmu "[[9 to 5 (pjesma)|9 to 5]]". Godine 2011. dobila je Nagradu Grammy za životno djelo, a 2022. uvrštena je u [[Rock and Roll Hall of Fame|Kuću slavnih rokenrola]]. === Privatni život === U maju 1966. udala se za Carla Thomasa Deana. Nisu imali djece, ali su pomogli u odgoju i brizi o velikom broju djece u Nashvilleu, zbog čega je dobila nadimak ''Aunt Granny''. Bila je i kuma američkoj pjevačici i glumici [[Miley Cyrus]]. Bila je poznata i po obimnom humanitarnom radu, posebno kroz svoju organizaciju Dollywood Foundation i program poticanja pismenosti djece ''Imagination Library''. == Diskografija == === Studijski albumi === * ''[[Hello, I'm Dolly]]'' (1967) * ''[[Just Between You and Me]]'' (sa [[Porter Wagoner|Porterom Wagonerom]]) (1968) * ''[[Just Because I'm a Woman]]'' (1968) * ''[[Just the Two of Us]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1968) * ''[[In the Good Old Days (When Times Were Bad)]]'' (1969) * ''[[Always, Always]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1969) * ''[[My Blue Ridge Mountain Boy]]'' (1969) * ''[[The Fairest of Them All]]'' (1970) * ''[[Porter Wayne and Dolly Rebecca]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1970) * ''[[As Long as I Love]]'' (1970) * ''[[Once More]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1970) * ''[[Two of a Kind]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1971) * ''[[The Golden Streets of Glory]]'' (1971) * ''[[Joshua (album)|Joshua]]'' (1971) * ''[[Coat of Many Colors]]'' (1971) * ''[[The Right Combination • Burning the Midnight Oil]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1972) * ''[[Touch Your Woman]]'' (1972) * ''[[Together Always]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1972) * ''[[My Favorite Songwriter, Porter Wagoner]]'' (1972) * ''[[We Found It]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1973) * ''[[My Tennessee Mountain Home]]'' (1973) * ''[[Love and Music]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1973) * ''[[Bubbling Over]]'' (1973) * ''[[Jolene (album)|Jolene]]'' (1974) * ''[[Porter 'n' Dolly]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1974) * ''[[Love Is Like a Butterfly]]'' (1974) * ''[[The Bargain Store]]'' (1975) * ''[[Say Forever You'll Be Mine]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1975) * ''[[Dolly (album)|Dolly]]'' (1975) * ''[[All I Can Do]]'' (1976) * ''[[New Harvest...First Gathering]]'' (1977) * ''[[Here You Come Again]]'' (1977) * ''[[Heartbreaker (album Dolly Parton)|Heartbreaker]]'' (1978) * ''[[Great Balls of Fire (album Dolly Parton)|Great Balls of Fire]]'' (1979) * ''[[Dolly, Dolly, Dolly]]'' (1980) * ''[[Porter & Dolly]]'' (sa Porterom Wagonerom) (1980) * ''[[9 to 5 and Odd Jobs]]'' (1980) * ''[[Heartbreak Express]]'' (1982) * ''[[Burlap & Satin]]'' (1983) * ''[[The Great Pretender (album Dolly Parton)|The Great Pretender]]'' (1984) * ''[[Once Upon a Christmas]]'' (sa [[Kenny Rogers|Kennyjem Rogersom]]) (1984) * ''[[Real Love (album Dolly Parton)|Real Love]]'' (1985) * ''[[Trio (album)|Trio]]'' (sa [[Emmylou Harris]] i [[Linda Ronstadt]]) (1987) * ''[[Rainbow (album Dolly Parton)|Rainbow]]'' (1987) * ''[[White Limozeen]]'' (1989) * ''[[Home for Christmas (album Dolly Parton)|Home for Christmas]]'' (1990) * ''[[Eagle When She Flies]]'' (1991) * ''[[Slow Dancing with the Moon]]'' (1993) * ''[[Honky Tonk Angels]]'' (sa [[Loretta Lynn]] i [[Tammy Wynette]]) (1993) * ''[[Something Special (album Dolly Parton)|Something Special]]'' (1995) * ''[[Treasures (album Dolly Parton)|Treasures]]'' (1996) * ''[[Hungry Again]]'' (1998) * ''[[Trio II]]'' (sa Emmylou Harris i Lindom Ronstadt) (1999) * ''[[Precious Memories]]'' (1999) * ''[[The Grass Is Blue]]'' (1999) * ''[[Little Sparrow]]'' (2001) * ''[[Halos & Horns]]'' (2002) * ''[[For God and Country (album Dolly Parton)|For God and Country]]'' (2003) * ''[[Those Were the Days (album Dolly Parton)|Those Were the Days]]'' (2005) * ''[[Backwoods Barbie]]'' (2008) * ''[[Better Day]]'' (2011) * ''[[Blue Smoke]]'' (2014) * ''[[Pure & Simple]]'' (2016) * ''[[I Believe in You (album Dolly Parton)|I Believe in You]]'' (2017) * ''[[A Holly Dolly Christmas]]'' (2020) * ''[[Run, Rose, Run]]'' (2022) * ''[[Rockstar (album Dolly Parton)|Rockstar]]'' (2023) == Objavljena djela == * ''Just the Way I Am: Poetic Selections on Reasons to Live, Reasons to Love and Reasons to Smile from the Songs of Dolly Parton'' (1979)<ref>{{Cite book |title=Just the Way I Am: Poetic Selections on "Reasons to Live, Reasons to Love and Reasons to Smile" from the Songs of Dolly Parton |url=https://archive.org/details/justwayiampoetic0000part |publisher=Blue Mountain Press |language=en |year=1979 |isbn=978-0883960431}}</ref> * ''My Life and Other Unfinished Business'' (1994)<ref>{{Cite book |last=Parton |first=Dolly |title=Dolly: My Life and Other Unfinished Business |url=https://archive.org/details/dollymylifeother00part_0 |publisher=HarperCollins |language=en |date=1994-10-01 |isbn=978-0060177201}}</ref> * ''Coat of Many Colors'' (1996)<ref>{{Cite book |title=Coat of Many Colors |url=https://archive.org/details/isbn_9780590899352 |isbn=978-0064434478 |last=Parton |first=Dolly |date=1996-01-18}}</ref> * ''Dolly’s Dixie Fixin’s: Love, Laughter and Lots of Good Food'' (2006)<ref>{{cite web |title=Dolly's Dixie Fixin's: Love, Laughter and Lots of Good Food |url=https://www.amazon.com/Dollys-Dixie-Fixins-Love-Laughter/dp/B000SSP25C/ |publisher=Viking Studio |access-date=2018-11-02}}</ref> * ''I Am a Rainbow'' (2009)<ref>{{cite web |title=I Am a Rainbow |url=https://www.amazon.com/I-Am-Rainbow-Dolly-Parton/dp/B006GJSJHU/ |publisher=G.P. Putnam's Sons |access-date=2018-11-02 |language=en |year=2009}}</ref> * ''Dream More: Celebrate the Dreamer in You'' (2012)<ref>{{Cite book |title=Dream More: Celebrate the Dreamer in You |url=https://archive.org/details/dreammorecelebra0000part_r8n2 |publisher=Riverhead Books |language=en |date=2013-11-05 |isbn=978-1594631313}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book |last=Schmidt |first=Randy L. |title=Dolly on Dolly: interviews and encounters with Dolly Parton |publisher=Chicago Review Press |year=2017 |isbn=978-1-61373-519-0}} * {{Cite book |last=Parton |first=Dolly |title=Dolly: My Life And Other Unfinished Business |url=https://archive.org/details/dollymylifeother00part_0 |publisher=[[Harper Collins]] |year=1994 |isbn=978-0-06-017720-1}} * {{Cite book |last=Whitburn |first=Joel |title=Top Country Songs 1944–2005 |publisher=Record Research Inc. |year=2005 |isbn=978-0-89820-165-9}} * {{Cite book |last=Cash |first=Johnny |title=Cash: The Autobiography |url=https://archive.org/details/cashautobiograph0000cash |year=1998}} * {{Cite book |last=Miller |first=Stephen |title=Smart Blonde – Dolly Parton |url=https://books.google.com/books?id=hZrxRDPPQ48C |year=2008 |publisher=Music Sales Group |isbn=978-0-85712-007-6}} * {{Cite book |last=Nash |first=Alanna |title=Dolly |url=https://archive.org/details/dolly0000nash |publisher=Reed Books |year=1978 |location=Los Angeles, California |isbn=978-0-89169-523-3}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Dolly Parton}} * {{IMDb ime|0000573}} * [http://www.dollyparton.com Službeni sajt] {{Grammy za životno djelo}} {{Nagrada "Jean Hersholt"}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Parton, Dolly}} [[Kategorija:Rođeni 1946.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Američke pjevačice]] [[Kategorija:Dobitnici Emmyja]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Američki filmski producenti]] 85q9cks2ohweb6yeju7b12j5659kzta Paleogenetika 0 419754 3923214 3904881 2026-08-31T12:05:01Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3923214 wikitext text/x-wiki '''Paleogenetika''' je dio [[Genetika|genetike]] koja istražuje sačuvani [[genom|genetički materijal]] ostataka drevnih organizama.<ref name="pmid17124866">{{cite book |authors=Benner SA, Sassi SO, Gaucher EA | chapter = Molecular paleoscience: Systems biology from the past | volume = 75 | pages = 1–132, xi | year = 2007 | pmid = 17124866 | doi = 10.1002/9780471224464.ch1 | title = Protein evolution | series = Advances in Enzymology and Related Areas of Molecular Biology | isbn = 9780471224464 }}</ref> Ovaj pojаm u [[Nauka|nauku]] su uveli [[Emile Zuckerkandl]] i fizički hemičar [[Linus Carl Pauling]], [[1963]]. godine u okviru ispitivanja mogućnosti primjene u obnovi [[polipeptid]]nih sekvenci iz [[Biologija|biološke]] prošlosti.<ref name="Pauling">{{cite journal |authors=Pauling L, Zuckerkand E, Henriksen T, Lövstad R | title = Chemical Paleogenetics: Molecular "Restoration Studies" of Extinct Forms of Life | journal = Acta Chemica Scandinavica | year = 1963 | volume = 17 | issue = supl. | pages = 9–16 | doi = 10.3891/acta.chem.scand.17s-0009 }}</ref> Prvu sekvencu neke [[drevna DNK|drevne DNK]], koja je bila izolovana iz muzejskog primjerka izumrle vrste [[Zebra|zebre]] pod imenom [[kvaga]] (''Equus quagga quagga''), objavio je tim na čelu sa [[Allan Wilson|Allanom Wilsonom]], [[1984]]. godine.<ref name="pmid6504142">{{cite journal | authors = Higuchi R, Bowman B, Freiberger M, Ryder OA, Wilson AC | title = DNA sequences from the quagga, an extinct member of the horse family | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1984-11-15_312_5991/page/282 | journal = Nature | volume = 312 | issue = 5991 | pages = 282–4 | year = 1984 | pmid = 6504142 | doi = 10.1038/312282a0 | layurl = http://blogs.sciencemag.org/cgi-bin/mt/mt-search.cgi?tag=paleogenetics&IncludeBlogs=7 | laysource = Science Magazine }}{{Mrtav link}}</ref> Paleogenetičari ne obnavljaju stvarne organizme, nego sekvence drevne [[DNK]] koju zajednički proučavaju primjenom različitih [[Analitika|analitičkih]] metoda.<ref name="pmid21163988">{{cite journal | last = Gibbons | first = A | title = Tiny time machines revisit ancient life | url = https://archive.org/details/sim_science_2010-12-17_330_6011/page/1616 | journal = Science | volume = 330 | issue = 6011 | pages = 1616 | date = decembar 2010 | pmid = 21163988 | doi = 10.1126/science.330.6011.1616 | layurl = http://scitechstory.com/2011/03/06/paleogenetics-unlocking-the-secrets-from-dna-of-long-ago/ | laysource = SciTechStory | access-date = 27. 10. 2016 | archive-date = 18. 10. 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151018190246/http://scitechstory.com/2011/03/06/paleogenetics-unlocking-the-secrets-from-dna-of-long-ago | url-status = dead }}</ref> Na mnogo načina, genetika organizama je "jedini direktni svjedok izumrlih vrsta i evolucijskih događaja“.<ref name="Geigl">{{cite journal | author = Geigl E-M | title = Palaeogenetics of cattle domestication: Methodological challenges for the study of fossil bones preserved in the domestication centre in Southwest Asia | journal = Comptes Rendus Palevol | year = 2008 | volume = 7 | issue = 2–3 | pages = 99–112 |doi = 10.1016/j.crpv.2008.02.001 }}</ref> == Primjena == === Evolucija === Slične sekvence se često nalaze u [[protein]]skim [[polipeptid]]nim lancima različitih vrsta. Ova sličnost je direktno povezana sa sekvencama [[DNK]] ([[genom|genetičkom materijalu]] [[Organizam (biologija)|organizma]]). Zbog nemogućnosti da je ovo slučajnost, a i zbog njene stalnosti, predugo joj se pripisivala [[Konvergentna evolucija|konvergencija]] putem [[prirodo odabiranje|prirodnog odsbirsnjs]], takve sličnosti mogu biti uvjerljivo vezane za postojanje zajedničkog pretka sa zajedničkim [[gen]]ima. To omogućava da se polipeptidne sekvence dovedu u međusobne odnose između vrsta, a razlika između dvije genetičke sekvence se mogu koristiti kako bi se unutar statističke greške utvrdilo vrijeme u kojem je postojao zajednički predak.<ref name="Pauling" /> ==== Evolucija čovjeka ==== Koristeći [[Bedrena kost|bedrene kosti]] žene [[neandertalac|neandertalca]], dekodirano je oko 63% njegovog [[genom]]a i otkriveno oko 3,7 milijardi baza [[DNK]].<ref name="pmid20448178">{{cite journal |authors=Green RE, Krause J, Briggs AW, Maricic T, Stenzel U, Kircher M, Patterson N, Li H, Zhai W | title = A draft sequence of the Neanderthal genome |url=https://archive.org/details/sim_science_2010-05-07_328_5979/page/710 | journal = Science | volume = 328 | issue = 5979 | pages = 710–22 |date=maj 2010 | pmid = 20448178 | doi = 10.1126/science.1188021 |display-authors=etal}}</ref><ref name=Saey>{{cite journal | author = Saey TH | title = Story one: Team decodes neanderthal DNA: Genome draft may reveal secrets of human evolution | url = https://archive.org/details/sim_science-news-us_2009-03-14_175_6/page/5 | journal = Science News | year = 2009 | volume = 175 | issue = 6 | pages = 5–7 | doi = 10.1002/scin.2009.5591750604}}</ref> Pokazalo se da je ''Homo neanderthalensis'' bio najbliži ondašnji živi srodnik vrste ''[[Homo sapiens]]'', sve dok njegova bivša loza nije izumrla prije 30.000 godina. [[Genom]] je u bio u rasponu od varijacije kod [[anatomski moderni čovjek|anatomski današnjih ljudi]], iako u dalekoj periferiji njenog raspona. Paleogenetiičke analize ukazuju da su neandertalci imali više preklapanja strukture DNK sa [[čimpanza]]ma nego sa vrstom ''Homo sapiens''.<ref name="Saey"/> Također je utvrđeno da su neandertalci bili manje genetički raznoliki od današnjih ljudi, što ukazuje na to da se ''Homo neanderthalensis'' pojavio iz grupe sastavljene od relativno malog broja individua.<ref name="Saey"/> Analiza DNK sekvenci ukazuje da su se prvi pripadnici vrste ''Homo sapiens'' pojavili prije između 130.000 i 250.000 godina u [[Afrika|Africi]].<ref name="Saey"/> Paleogenetika otvara mnoge nove mogućnosti za proučavanje evolucije i rasprostiranja hominida. Analizom genoma [[hominid]]nih ostataka, njihove loze mogu se pratiti unatrag do mjesta odakle su došli ili odakle dijele zajedničkog pretka. [[Denisovski hominid]] je vrsta hominida koja je živjela u [[Sibir]]u, a iz čijih ostataka se može uzeti DNK, koji može pokazati znakove ukazujući na gene koji se ne nalaze u genomu ni neandertalca niti pripadnika ''[[Homo sapiens]]''. Denisovski hominid možda predstavlja novu lozu ili vrstu hominida.<ref name="Zorich">{{cite journal | author = Zorich Z | year = 2010 | title = Neanderthal Genome Decoded | journal = Archaeology | publisher = Archaeological Institute of America | volume = 63 | issue = 4 | pages = | url = http://www.archaeology.org/1007/etc/neanderthal.html | access-date = 27. 10. 2016 | archive-date = 27. 5. 2012 | archive-url = https://archive.today/20120527053431/http://www.archaeology.org/1007/etc/neanderthal.html | url-status = dead }}</ref> === Evolucija kulture === Analiza predačke [[DNK]] može omogućiti i uvid u način života ljudi u prošlosti. Neandertalska DNK pokazuje da su živjeli u malim privremenim zajednicama.<ref name="Saey"/>[[Analiza DNK]] može direktno pokazati ograničenja u ishrani i [[mutacije]], kao što je činjenica da je ''Homo neanderthalensis'' bio [[Netolerancija laktoze|netolerantan za laktozu]].<ref name="Saey"/> == Arhaeologija == === Drevne bolesti === Proučavajući DNK preminulih omogućava nam da se sagleda [[Medicina|medicinska]] historija ljudskih "[[rasa]]". Istraživajući uzorke iz prošlosti može se otkriti kada su se određene bolesti prvi put pojavilr i počele da muče ljude. ==== Ötzi ==== Najstariji slučaj [[lajmska bolest|lajmske bolesti]] otkriven je u genomu [[Ötzi|ledenog čovjeka Ötzija]].<ref name="Keller_2012">{{cite journal |authors=Keller A, Graefen A, Ball M, Matzas M, Boisguerin V, Maixner F, Leidinger P, Backes C, Khairat R | title = New insights into the Tyrolean Iceman's origin and phenotype as inferred by whole-genome sequencing | journal = Nature Communications | volume = 3 | issue = 2| pages = 698 | year = 2012 | pmid = 22426219 | doi = 10.1038/ncomms1701 | layurl = http://news.discovery.com/history/iceman-mummy-lyme-disease-120228.html | laysource = DiscoveryNews |display-authors=etal}}</ref> Ötzi je umro oko 3.300 godina p. n. e., a njegovi ostaci otkriveni su u [[Istočne Alpe|Istočnim Alpama]], tokom ranih 1990-ih.<ref name="Keller_2012"/> Analiza njegovih gena nije obavljena do unazad 20 godina. U genskom materijalu Ötzija nađeni su ostaci DNK [[Bakterije|bakterija]] koje uzrokuju lajmsku bolest (''Borrelia burgdorferi'').<ref name="Keller_2012"/> === Pripitomljavanje životinja === Prošlost čovječanstva može se istraživati ne samo proučavanjem paleogenetike, nego i drugih organizama koji su imali uticaj ns okruženje, čiji uzorci također mogu biti ispitani. Ispitivanjem razvoja kod [[pripitomljavanje|pripitomljenih]] vrsta (kao što je [[stoka]]) i arheoloških ostataka njihovih divljih srodnika, mogu se proučavati učinci pripitomljavanja. To može dati informacije o ponašanju u kulturama koje su ih pripitomile. [[Genetika]] ovih životinja također otkriva osobine koje nisu ispoljene u paleontološkim ostacima, kao što su određeni tragovi ponašanja, razvoja i sazrijevanja ovih životinja.<ref name="Hadziselimović">{{cite book |author=Hadžiselimović R.| year=1986|title= Uvod u teoriju antropogeneze.|publisher=Svjetlost, Sarajevo|isbn=9958-9344-2-6}}</ref> Raznolikost u genima može uputiti gdje su vrste pripitomljene i kako su se kao takve selile iz početnih staništa u druga područja.<ref name="Geigl" /> == Izazovi == Drevni ostaci obično sadrže samo mali dio izvorne [[DNK]] prisutne u organizmu.<ref name="Pauling" /><ref>Kaplan, Matt. [http://www.nature.com/news/dna-has-a-521-year-half-life-1.11555 DNA has a 521-year half-life.] ''Nature News'', 10 October 2012.</ref> To se javlja zbog [[DNK|degradacije DNK]] u mrtvom [[Tkivo|tkivu]], djelovanjem biotskih i abiotskih faktora, kada [[enzimi]] za popravku koji su prisutna u živim organizmoma prestanu biti funkcionalni. Stepen očuvanja DNK ovisi o brojnim [[Ekologija|ekološkim]] uslovima, uključujući temperaturu, vlažnost, [[kisik]] i sunčevu [[svjetlost]]. Ostaci iz područja s visokim temperaturama i vlažnosti obično sadrže manje netaknute DNK od onih iz [[perm]]skih slojeva ili pećine, gdje ostaci mogu opstati u uslovima hladnoće i malih količina kisika tokom nekoliko stotina hiljada godina.<ref>Wickman, Forrest. [http://www.slate.com/articles/health_and_science/explainer/2013/02/dna_testing_richard_iii_how_long_does_dna_last.html What’s the Shelf-Life of DNA?] [[Slate (časopis)|''Slate'']], 5 February 2013.</ref> Osim toga, DNK se raspada mnogo brže u narednim (dubljim) iskopima materijala, a svježe iskopane kosti imaju mnogo veće šanse da sadrže održiv genetički materijal.<ref name="Geigl" /> Nakon iskopavanja, kosti se mogu kontaminirati sa danaŝnjom DNK (u kontaktu s kožom ili nesterilisanim alatom), što može stvoriti lažno pozitivne rezultate.<ref name="Geigl" /> == Reference == {{refspisak|colwidth=35em}} [[Kategorija:Podoblasti paleontologije]] [[Kategorija:Genetika]] sjg37frhibmtzw292dr8slwpd5hta0z Scandal (singl) 0 427309 3923396 3708967 2026-09-01T11:54:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923396 wikitext text/x-wiki {{Infokutija singl | ime =Scandal | omot = | opis = | ime_muzičara_genitiv = [[Queen]]a | album = [[The Miracle (Queen)|The Miracle]] | A-strana = | B-strana = My Life Has Been Saved | izdat = 9. oktobar 1989. | format = 7", 12" vinil, [[Compact disc|CD]], kasete | snimljen = 1988. | žanr = [[Rok-muzika|rok]] | dužina = 4:43 (albumska verzija)<br> 6:23 (12" - proširena verzija) | izdavač = ''[[Parlophone]]'' <br />''[[Capitol Records|Capitol]]''<br /> [[EMI]] | pisac = ''[[Queen]]'' <br> [[Brian May]] | producent = ''[[Queen]]'' i [[David Richards (muzički producent)|David Richards]] | certifikacija = | zadnji_singl = "[[The Invisible Man]]"<br />(1989) | ovaj_singl = "'''Scandal'''"<br />(1989) | sljedeći_singl = "[[Innuendo (pjesma)|Innuendo]]"<br />(1991) }} "'''Scandal'''" je [[Muzički singl|singl]] britanske [[Rok-muzika|rock]] grupe ''[[Queen]]''. Objavljen je kao četvrti singl sa njihovog studijskog albuma ''[[The Miracle (Queen)|The Miracle]]'' iz 1989. Tekst pjesme je napisao gitarist [[Brian May]]. Na top-listi u UK singl je dostigao 25. mjesto a iako je objavljen i u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u, nije se našao na top-listama. == O pjesmi == Iako je tekst pjesme napisao Brian May, ona se pripisuje grupi Queen, a govori o nepoželjnoj kritici u štampi vezanoj o Mayu i Mercuryju kasnih 1980-ih, uključujući Brianov razvod od prve supruge, Chrissie Mullen, i njegov odnos s glumicom Anitom Dobson kao i o rastućoj medijskoj špekulaciji o zdravlju Merkuryja. Naime, iako je Merkury bio pozitivan na testu za [[HIV]] 1987. i tu činjenicu skrivao do dana prije svoje smrti u novembru 1991, promjene u njegovom izgledu, a posebno gubitak tjelesne težine su rasplamsale špekulacije da je ozbiljno bolestan.<ref>{{Cite web|url=https://www.queenpedia.com/index.php?title=Scandal|title=Scandal - Queenpedia.com|website=Queenpedia|language=en|access-date=2025-05-20|archive-date=15. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715155036/https://www.queenpedia.com/index.php?title=Scandal|url-status=dead}}</ref> == Članovi == * [[Freddie Mercury]] - vodeći i bek vokali, * Brian May - [[električna gitara]], [[Sintisajzer|klavijature]], * [[Roger Taylor]] - [[bubnjevi]], vibraslap * [[John Deacon]] - [[bas-gitara]], * [[David Richards]] - [[sintisajzer]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=-fhnWpGUOr0 Službeni video spot na [[Youtube]]-u][[YouTube|Youtube]] * [http://www.queenonline.com/en/the-band/discography/miracle/#lyrics Tekst pjesme sa službene stranice grupe] {{Singlovi Queena}} [[Kategorija:Queen]] [[Kategorija:Pjesme grupe "Queen"]] [[Kategorija:Singlovi iz 1989.]] gwdhmn31e0znvtbdo6p0f0tkb8eh1yx Berberović 0 446925 3923338 3739934 2026-09-01T06:30:21Z Tulum387 155909 3923338 wikitext text/x-wiki {{mson|Berberović}} *[[Džemal Berberović]] (rođ. 1981), bosanskohercegovački fudbaler *[[Jelena Berberović]] (rođ. 1938), bosanskohercegovačka filozofkinja *[[Ljubomir Berberović]] (1933–2019), jugoslovenski i bosanski genetičar *[[Nefisa Berberović]] (rođ. 1999), bosanskohercegovačka teniserka {{višeznačnica}} [[Kategorija:Bošnjačka prezimena]] 84jee3i17hxdx772fpa31zijzo319dg Operacija "Vlašić" 0 454964 3923304 3898443 2026-08-31T22:37:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923304 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojni sukob | sukob = Operacija Vlašić | dio = [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] | slika = [[Datoteka:Vlašić 1995.jpg|280px|Vlašić 1995]] | opis_slike = Borbena dejstva na Vlašiću u martu 1995. | datum = 20–24. mart 1995. | mjesto = [[Vlašić|Plato Vlašića]] | rezultat = Pobjeda ARBiH | strana1 = {{ZD|Republika Bosna i Hercegovina}} [[Datoteka:Logo of the Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina.svg|20px]] [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|ARBiH]] | strana2 = {{ZD|Republika Srpska}} [[Datoteka:Emblem of the Army of Republika Srpska.svg|20px]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]] | komandant1 = {{ZD|R BIH}} [[Mehmed Alagić]] | komandant2 = {{ZD|Republika Srpska}} [[Janko Trivić]] | jedinice1 = {{plainlist| *{{ZD|Republika Bosna i Hercegovina}} [[Sedmi korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|7. korpus]] *{{ZD|Republika Bosna i Hercegovina}} [[Treći korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|3. korpus]] *{{ZD|Republika Bosna i Hercegovina}} [[Gardijska brigada Armije Republike Bosne i Hercegovine|Gardijska brigada]] * '''Ukupno: 24.480 vojnika''' }} | jedinice2 = {{plainlist| * {{ZD|Republika Srpska}} [[Prvi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1. krajiški korpus]] * [[22. pješadijska brigada VRS|22. pješadijska brigada]] * '''Ukupno: ~5.000 vojnika''' }} | žrtve1 = 70 poginulih, 390 ranjenih | žrtve2 = ~200 poginulih, 530 ranjenih }} '''Operacija "Vlašić"''' odnosi se na dvije vojne operacije ("Domet-95" i "Domet-1") tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], u kojoj su snage [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH) zauzele srednjobosansku planinu [[Vlašić]], koja je do tada bila pod kontrolom [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS). Nakon neuspješne operacije "Domet-95" koja je započela 24. februara i otkazana zbog neostvarivanja ciljeva, planirana je nova operacija "Domet-1" koja je započela 20. marta i trajala je do 24. marta 1995. Komandant snaga ARBiH bio je general [[Mehmed Alagić]]. U ovoj akciji zauzeto je 100&nbsp;km<sup>2</sup> teritorije, na kojoj je bio i relej.<ref name="bosnae">{{Cite web|url=http://bosnae.info/index.php/oslobodenje-vlasica-1995-godine-prekretnica-koja-je-pokrenula-val-oslobodilackih-akcija|title=Oslobođenje Vlašića 1995. godine – prekretnica koja je pokrenula val oslobodilačkih akcija|website=Bosnae|access-date=31. 8. 2019|archive-date=13. 9. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913192835/http://bosnae.info/index.php/oslobodenje-vlasica-1995-godine-prekretnica-koja-je-pokrenula-val-oslobodilackih-akcija|url-status=dead}}</ref> == Pozadina == Pred početak rata u Bosni i Hercegovini, visoravan na Vlašiću je bila pod kontrolom [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] (JNA), koja je kasnije preinačena u VRS. Početkom rata, VRS je zauzeo [[Babanovci|Babanovac]], [[Galica|Galicu]], [[Gostilj]], [[Smet]] i [[Komar]], dok su presječene putne komunikacije [[Travnik]] – [[Donji Vakuf]] i Travnik – [[Skender-Vakuf]]. Prvi otvoreni napad dogodio se 1. maja 1992. na vrhu Paljenika, kojeg je branilo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]], ali odbrana nije uspjela. Nakon toga, snage ARBiH i [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO) počele su formirati odbrambene linije kako bi spriječile daljnje prodiranje VRS-a. Borbenim operacijama rukovodio je Općinski štab Teritorijalne odbrane Travnik i HVO. U septembru 1992. izvedena je prva akcija od Komara do Vučije glave, kada su odbrambene linije pomjerene za 4 kilometra. U to vrijeme Vlašić je postao mjesto s kojeg je VRS svakodnevno deportirala izgnanike s područja [[Bosanska krajina|Bosanske krajine]]. U novembru 1992. VRS je okupirala Karaulu. Sljedeće godine je [[bošnjačko-hrvatski sukob]] trajao, ali je potpisivanjem [[Vašingtonski sporazum|Vašingtonskog sporazuma]] prekinut, a u maju 1994. omogućen je prijevoz većih snaga duž linija VRS-a. Krajem marta ARBiH je zauzela Radijevac, Kvrkušu i Rustove. U svrhu šireg oslobođenja osnovan je [[Sedmi korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|7. korpus ARBiH]] sa sjedištem u [[Travnik]]u. Prva bitka 7. korpusa dogodila se 24. aprila, kada je VRS izvršio napad na visoravni Vlašića i zauzeo [[Meokrnje]] i Glavicu. Ipak u kontranapadu snage 7. korpusa ponovno su povratile izgubljenu teritoriju. Vojne operacije nastavile su se u maju, kada su zauzeti objekti Bjeljik, Crni vrh i sela Fonjige, Pobrđani, Šahmani, Brdo, Dolani i Korenići, a u julu je ARBiH zauzela Srneća brda. Krajem ljeta 1994. započele su pripreme za zauzimanje Vlašića. U tu svrhu prikupljena su materijalna sredstva i angažiran je veliki broj ljudi. Pored opskrbe osnovnim resursima, sagrađeno je nekoliko brvnara za 4.000 boraca, jer su naselja bila daleko, a operacije planirane za zimu 1995. trebale su se odvijati za vrijeme niskih temperatura. Također, u Travniku je za snježnu kamuflažu sašiveno 3.000 bijelih maskirnih uniformi. Četveromjesečno primirje s VRS potpisano je krajem 1994, što je išlo u prilog akciji, kada je Komanda 7. korpusa koristila to vrijeme za organiziranje jedinica i za pružanje dodatne obuke. U skladu s tim pokrenut je plan obuke pod nazivom "Bura 95", koji je uvježbavao nove i specifične metode izvođenja akcije. Odmah nakon što je Generalštab ARBiH primio direktivu o provođenju operacije, Komanda 7. korpusa počela je pripremu operacije. Nakon pregleda jedinica 7. korpusa 7. februara 1995. u Travniku i predaje ratnih zastava, 7. korpus službeno je bio spreman za početak akcije. Izvještaji rata pokazali su da VRS ne poštuje potpisani prekid vatre, posebno u zoni odgovornosti 5. korpusa kod Bihaća. Komandant 7. korpusa, general [[Mehmed Alagić]], više je puta naglasio da je svaki napad na 5. korpus bio i napad na 7. korpus. Početkom 1995. VRS nije poštovala primirje ni u području odgovornosti 7. korpusa. Travnik i njegova šira okolina svakodnevno su bili granatirani. U to je vrijeme 7. korpus podučavao svoje jedinice s fokusom na pripremu jedinica koje su bile planirane za nastavak rata, posebno 17. viteške, 705. slavne i 727. slavne brigade. == Bitke == === Operacija "Domet-95" === Operativni plan zauzimanja Vlašića, kodnog naziva "Domet 95", završen je u februaru. Plan operacije bio je napad na VRS na širem frontu, praktično na čitavom području odgovornosti 7. korpusa na platou Vlašić, te proboj iz komunikacije Smet – Gostilj – Vitovlje – Korić. Operacija je trebala početi 20. februara 1995. i uključivala je 10 brigada, 9 tenkova i transportera, 25 haubica i topova, 191 minobacač i 24.480 vojnika. Trajanje operacije bilo je pet dana. S druge strane, odbrana Vlašića sastojala se od tri brigade VRS-a s približno 5.000 vojnika, 9 tenkova, 15 haubica i topova i 76 minobacača. Iako je početak operacije bio planiran za 20. februar 1995, zbog lošeg vremena operacija je odgođena za 24. februar. Početak operacije obilježen je napadom specijalnih jedinica 712. i 737. brigade, kada su se dvije grupe od otprilike 400 boraca spustile preko noći na liticu 12 metara na visoravni Galica i potpuno iznenadile neprijatelja ujutro 24. februara, ubivši 62 pripadnika VRS. Međutim, prvih dana glavni napad nije uspio zbog lošeg provođenja tokom postavljanja odbrane mosta, koji je protivnik koristio za povlačenje PAT-a čije su operacije prouzrokovale gubitke 705. brigadi ARBiH. S tim je propao plan za zauzimanje Vlašića u roku od pet dana. === Operacija "Domet-1" === Zbog neuspjelog zauzimanja Vlašića, komanda 7. korpusa izvršila je dodatne pripreme za provođenje nove operacije pod nazivom "Domet 1". Tom prilikom su prisluškivane radiostanice VRS-a, što je provođenje akcije znatno olakšalo. Analiza neuspjeha 24. februara dala je zaključak da je glavni razlog izostanka glavnog napada nemogućnost evakuacije iz dubokog snijega ako bi bilo koja od jedinica pala u zasjedu. Napad na planinu Vlašić (Operacija "Domet-1") započeo je u 4:30, 20. marta 1995, kratkom artiljerijskom i minobacačkom paljbom protiv položaja koje je držala 22. pješadijska brigada VRS / 30. pješadijska divizija. Odabrani vojnici Gardijske brigade Generalštaba, 17. viteška krajiška brigada i 727. brdska brigada krenuli su u ranim jutarnjim satima pred zoru kako bi nadvladali isturene položaje VRS-a. Sljedećeg dana, elitna jedinica, 7. muslimanska brigada uključena je u borbu, pojačavajući napad. Čak i nakon što je ARBiH pustila vijest o svojoj iznenadnoj ofanzivi, pravac borbi na vrhu Vlašića danima je ostao nejasan. U međuvremenu, 7. korpus ARBiH izvršio je sekundarni napad na planinama Komar zapadno od Turbeta i oko Donjeg Vakufa kako bi skrenuo rezerve 30. pješadijske divizije / 1. krajiški korpus general-majora VRS-a sa glavnog cilja napada ARBiH-a. Iza magle rata i zimske oluje, samo je sve veći broj srpskih izbjeglica u bijegu nagovještavao da ARBiH dobija prednost. Do 25. marta, zvaničnici UN-a za pomoć izvijestili su da je više od 1.200 Srba evakuiralo Imljan, nekih 12{{Razmak}}km sjeverozapadno od planine Vlašića i da je više njih bježalo. Oni su također vjerovali da je ARBiH podigla televizijski toranj na 1.933 metra visok vrh Paljenik na planini Vlašić, ali loše vrijeme i ograničenja UN-a na kretanje boraca spriječili su ih da to potvrde. Drugi izvještaji sugeriraju da je HVO aktivno pomagao u ofanzivi, gotovo sigurno topništvom. Iza nestanka izvještaja i neprobojnog vremena, borbe su trajale danima dok je Alagićev 7. korpus jurišao na planinu, temperaturama nižim i od −25{{Razmak}}°C.{{sfn|CIA - Balkan Battlegrounds|2002|p=301}} Ishod bitke za planinu Vlašić ostao je neizvjestan sve do 4. aprila, kada je general Alagić objavio da njegove trupe održavaju proslavu pobjede na njenom vrhu. Iako je Alagić nesumnjivo zauzeo vrh Paljenika i oko 50&nbsp;km<sup>2</sup>oko njega, bilo je izvještaja da su Srbi u povlačenju uništili objekte borbe, komunikacijski objekat, umjesto da to prepuste u bošnjačke ruke. Ipak, Radiotelevizija Bosne i Hercegovine (RTV BiH) emitovala je slike likujućih bošnjačkih trupa. Osvajanje vrha bio je vidljiv dokaz poboljšanja vojske i dao je ogroman poticaj moralu Vlade Republike Bosne i Hercegovine. Dugoročno gledano, to će se također smatrati prvi korak ARBiH-HVO na putu ka teritorijalnom revanšu Donjeg Vakufa i Jajca.{{sfn|CIA - Balkan Battlegrounds|2002|p=302}} ARBiH-ovo zauzimanje davno osporene planine Vlašić također je bio značajna mjera poboljšanja sposobnosti ARBiH u odnosu na VRS. Iako je na kraju pobjeda bila pješačenje s lošom prohodnošću terena da bi se dobila bitku iz neposredne blizine – osnovna taktika ARBiH od početka rata – njezino izvršenje razlikovalo se od prethodnih kampanja vidljivim poboljšanjima u opremi, planiranju, organizaciji i izvršenju. Vojni promatrači UN-a i zapadni novinari izvijestili su o bolje opremljenim jedinicama ARBiH-a koje sada izlaze na teren, a njihovi vojnici nose odgovarajuće malokalibarsko oružje i municiju, jakne, kacige i radiostanice. Posmatrači su također primijetili promjene u ARBiH-ovoj taktici prema mobilnijim, napadnijim operacijama poput poboljšanja u organizaciji brigada, iskusnijeg osoblja za planiranje, veće sposobnosti za koordinaciju istovremenih operacija i bolje obuke pojedinih vojnika. Zvaničnici UN-a primijetili su, naprimjer, da su ofanziva ARBiH na Vlašić i Stolice započele s odvojenim akcijama na bojnom polju koje su započete u razmaku od 100{{Razmak}}km, a započele su u roku od nekoliko minuta – vidljivi dokazi da je ARBiH napokon savladala usmjeravanje složenih istodobnih operacija na odvojenim lokacijama. ARBiH još nije bila jednaka VRS-u po pitanju naoružanja, operativnog planiranja i izvršenja na bojnom polju, ali jaz u mogućnostima između dviju strana izuzetno se smanjio u odnosu na prve dane početkom 1992.{{sfn|CIA - Balkan Battlegrounds|2002|p=302}} == Epilog == Komanda 7. korpusa i Generalštab ARBiH smatrali su zauzimanje Vlašića najvećim uspjehom ARBiH i prekretnicom u ratu u Bosni i Hercegovini, jer je dokazano da ARBiH može obavljati vojne operacije u najekstremnijim uslovima. Na osnovu raspoložive dokumentacije 1. krajiškog korpusa VRS-a, 65 pripadnika VRS-a ubijeno je i nestalo u periodu od 20. do 23. marta 1995, dok je Generalštab ARBiH-a nakon terenske analize izvršio izvlačenje 60 tijela pripadnika VRS-a u Vlašiću. Procjenjuje se da je otprilike 200 pripadnika VRS-a poginulo tokom operacije: 180 je teško ranjeno, dok je približno 350 pripadnika VRS-a povrijeđeno. Gubici snaga ARBiH također su bili relativno veliki. U prvom pokušaju vođenja operacije – 24. februara 1995 – snage ARBiH imale su 70 mrtvih, 78 teško ranjenih i 312 lakše ranjenih vojnika. Također, nestalo je 5 boraca, dok se 54 smrzlo. U prvih pet dana operacije, dok je VRS još uvijek iznenađen napadom, gubici ARBiH bili su mnogo manji u odnosu na period uspjeha od {{Bezpreloma|1: 5}}. Ubijeno je 70% boraca iz sačmarice, a 71% ubijenih pripadnika ARBiH bili su mlađi od 30 godina. Prilikom zauzimanja područja Šantić zarobljeni su jedan tenk T-34 i pet motornih vozila koja se, zbog nedostatka goriva, nisu mogla izvući. Za komandu 7. korpusa bilo je posebno važno zarobiti haubicu (105&nbsp;mm) i top (130&nbsp;mm) te tenk i pragu, ali ih je VRS izvukla na vrijeme. Međutim, jedna praga i tenk T-55 uništeni su na području Harambašinih voda i Kukotnice. Pored toga, zauzeta su 3 topa, 11 minobacača, 4 PAT-a, 6 PAM-a, 2 BST-a, 2 maljutke i jedan minobacač. Planina Vlašić je nakon rata uključena u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciju Bosne i Hercegovine]]. == Također pogledajte == * [[Borbe na Vlašiću 1994.]] == Reference == {{refspisak}} == Literatura == * {{cite book |ref=harv|last1= |first1= |author-link1= |date= maj 2002|title= Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995 |url=https://books.google.ba/books?id=xUS8--YFrlYC&pg=PR1#v=onepage&q&f=false |location= |publisher= [[Centralna obavještajna agencija]] - CIA |isbn=978-0160664724 |access-date=2. 4. 2021|ref = {{harvid|CIA - Balkan Battlegrounds|2002}} }} *{{cite book|ref=|last1=Mušinbegović|first1=Hasib|author-link1=|date=1999|title=Operacija Vlašić: vojna analiza, dokumenti, sjećanja|url=https://books.google.ba/books/about/Operacija_Vla%C5%A1i%C4%87.html?id=0dlHHQAACAAJ&redir_esc=y|location=|publisher=|isbn=|access-date=|last2=Šiljak|first2=Remzija|last3=Bećirević|first3=Kemo}} == Vanjski linkovi == * [https://hrcak.srce.hr/file/298452 BITKA ZA VLAŠiĆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240614185702/https://hrcak.srce.hr/file/298452 |date=14. 6. 2024 }} * http://zatebebih.ba/pdf/Korak_35.pdf {{Armija Republike Bosne i Hercegovine}} {{Rat u Bosni i Hercegovini}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vlašić]] [[Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bitke u 1995.]] jrdeqp2pqa8644zhp0nd8evsqoyeleb Šablon:Regije Bosne i Hercegovine 10 457163 3923234 3839401 2026-08-31T14:38:32Z Z1KA 87045 3923234 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Regije Bosne i Hercegovine | naslov = [[Regije Bosne i Hercegovine]] | podaciklasa = hlist | slika = [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina (vertical).svg|100px]] | grupa1 = Geografske | podaci1 = {{Navkutija podgrupa | grupa1 = Regije | podaci1 = * [[Bosna (regija)|Bosna]] * [[Hercegovina]] | grupa2 = Podregije | podaci2 = * [[Bosanska krajina]] * [[Podrinje]] ** Istočna Bosna * [[Posavina]] * [[Semberija]] * [[Srednja Bosna]] * [[Zapadna Bosna]] | grupa3 = Oblasti | podaci3 = * [[Gatačko polje]] * [[Popovo polje]] * [[Polimlje]] * [[Romanija]] ** [[Glasinac]] ** [[Birač (oblast)|Birač]] ** [[Osat (regija)|Osat]] ** [[Ludmer]] * [[Cazinska krajina]] * [[Potkozarje]] ** [[Knešpolje]] ** [[Lijevče polje]] ** [[Prijedorsko polje]] * [[Majevica]] }} | grupa2 = Historijske | podaci2 = {{Navkutija podgrupa | grupa1 = [[Zemlja (srednji vijek)|Zemlje]]<br>''(podregije)'' | podaci1 = * [[Visoko u srednjem vijeku|Bosna]] ** [[Vrhbosna]] * [[Podrinje]] ** [[Polimlje]] ** [[Glasinac]] * [[Donji Kraji]] ** [[Završje (oblast)|Tropolje]] ** [[Završje (oblast)|Završje]] ** [[Završje (oblast)|Zapadne strane]] * [[Humska zemlja]] ** [[Zagorje (Hum)|Zagorje]] ** [[Podgorje (Hum)|Podgorje]] ** [[Bosansko primorje]] ** [[Krajina (Hum)|Krajina]] ** [[Hum]] ** [[Travunija]] ** [[Konavle (područje)|Konavle]] ** [[Gornja Zeta]] ** [[Rudine (zemlja)|Rudine]] * [[Usora (oblast)|Usora]] ** [[Soli (oblast)|Soli]] ** [[Posavlje]] ** ''[[Terra Tolis]]'' | grupa2 = [[Župa (srednji vijek)|Župe]] | podaci2 = * [[Mel (župa)|Mel]] * [[Vidogošća (župa)|Vidogošća]] * [[Lašva (župa)|Lašva]] * [[Tilava (župa)|Tilava]] * [[Smučka (župa)|Smučka]] * [[Lepenica (župa)|Lepenica]] * [[Vrhbosna (župa)|Vrhbosna]] * [[Dubrovnik (župa)|Dubrovnik]] * [[Kraljeva Sutjeska]] * [[Olovac]] ** [[Olovo (općina)|Olovo]] * [[Bored]] ** [[Brod (općina)|Brod]] * [[Borač]] * [[Uskoplje (župa)|Uskoplje]] * [[Rama (rijeka)|Rama]] * [[Primorje (župa)|Primorje]] * [[Popovo]] * [[Dabar (župa)|Dabar]] * [[Ljubinje (župa)|Ljubinje]] * [[Ljubomir]] * [[Dubrave (župa)|Dubrave]] * [[Zažabalje (župa)|Zažabalje]] * [[Vidoši (župa)|Vidoši]] * [[Vatnica]] * [[Trusina (župa)|Trusina]] * [[Rudine (župa)|Rudine]] * [[Bileća]] * [[Trebinje]] * [[Vrm (župa)|Vrm]] * [[Dračevica (župa)|Dračevica]] * [[Nevesinje]] * [[Gacko]] * [[Ulog|Viševa]] * [[Župa Komska|Komska]] * [[Bijela (župa)|Bijela]] * [[Idbar]] * [[Konjic|Neretva]] * [[Gornja Drežnica|Drežnica]] * [[Blato (župa)|Blato]] * [[Blidinjska visoravan|Blidinje]] * [[Glamoč|Dlamoč]] * [[Livno|Hlivno]] * [[Bistrica (Plovuča)|Bistrica]] * [[Tomislavgrad|Duvno]] * [[Veljaci]] * [[Rastok (župa)|Rastok]] * [[Posušje]] * [[Rakitno]] * [[Pliva (župa)|Pljeva]] * [[Gornja Neretva|Zagorje]] * [[Kalinovik]] * [[Piva (rijeka)|Piva]] * [[Sutjeska (rijeka)|Sutjeska]] * [[Stari grad Ostrovica|Ostrovica]] * [[Drinaljevo]] * [[Bistrica (Drina)|Bistrica]] * [[Foča (Republika Srpska)|Hoča]] * [[Breznica]] * [[Drina (župa)|Drina]] * [[Goražde]] * [[Govza|Gobza]] * [[Brodar]] * [[Međurječje]] * [[Pribud]] * [[Dobrun]] * [[Osat (župa)|Osat]] * [[Birač (region)|Birač]] * [[Srebrenica]] * [[Ludmer]] * [[Drametin]] * [[Sapna]] * [[Zaušje]] * [[Soli (oblast)|Soli]] * [[Visori (Čelić)|Visori]] * [[Koraj]] * [[Gradačac]] * [[Nenavište]] * [[Modrna (župa)|Modrna]] * [[Tolisa (rijeka)|Tolisa]] ** ''Terra Tolis'' * [[Vrbas]] * [[Glaž]] * [[Hum]] * [[Ukrina]] * [[Usora (rijeka)|Usora]] * [[Tešanj]] * [[Ugar|Luke]] * [[Vrbanja (rijeka)|Vrbanja]] * [[Sanski Most|Sana]] * [[Zemljanik]] * [[Mrin]] * [[Pset]] * [[Banice]] * [[Unac]] * [[Poljana (Velika Kladuša)|Poljana]] }}}}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni administrativne podjele Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Šabloni za geografiju Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Šabloni za historiju Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historijske regije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Župe u srednjovjekovnoj Bosni]] [[Kategorija:Zemlje u srednjovjekovnoj Bosni]] [[Kategorija:Administrativna podjela srednjovjekovne Bosne]] [[Kategorija:Bivše administrativne podjele Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historijska geografija Bosne i Hercegovine]] </noinclude> abjijueaf88va18nl44zxtd1hdrlu3g Wide Field Infrared Survey teleskop 0 457587 3923342 3385827 2026-09-01T06:44:15Z EmausBot 25303 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman]] 3923342 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman]] 0x7emmpzzp7xk8lv5i8uk5n38977rda Podloga (biologija) 0 466341 3923319 3884732 2026-09-01T02:24:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923319 wikitext text/x-wiki '''Substrat''' ili '''podloga''' – u [[biologija|biologiji]] – je površina na kojoj živi [[organizam]] ([[biljka]], [[gljiva]] ili [[životinja]]). Supstrat može sadržavati biotske ili abiotske materijale i životinje. Naprimjer, instrumentiranje algi koje žive na [[stijena|stijeni]] (njihovom supstratu) može i sama biti supstrat za životinju koja živi na algama. == Abiotski == [[Datoteka:Rockwool cubes-inlay PNr°0091.jpg|mini|Kocke kamene vune upotrebljavaju se za hidroponski uzgoj biljaka.]] * [[Celuloza]] supstrat<ref>[http://www.koppertcress.com/index.php?PageID=970 Cellulose substrate being used to grow plants]</ref> * [[Kamena vuna]] ==Biotski== === Uslovi za kulturu životinjskih ćelija i tkiva === Zahtjevi za kulturu životinjskih ćelija i tkiva su isti kao što je opisano za biljnu, ćelijsku i tkivnu kulturu (tehnike kulture in vitro: biotehnološki principi). Poželjni su: *(i) klimatizacija prostorije, * (ii) topla soba sa regulatorom [[temperatura|temperature]], *(iii) prostorija sa mikroskopom za izvođenje mikroskopskih radova u kojoj treba instalirati različite tipove [[mikroskop]]a, *(iv) [[tamna soba]], *(v) servisna soba, *(vi) prostorija za sterilizaciju [[sterilizacija (mikrobiologija)|sterilizacija]] staklenog i medija za kulturu) i *(vii) prostorija za pripremu medija itd. Pored toga, skladišni prostori trebaju biti takvi sa se mogu treba pravilno održavati: *[[tekućina|tekućinski]] ambijent (4-20&nbsp;°C), *stakleni pribor, *plastična polica , *ladice za male predmete, *specijalizirana oprema-ormari, za lagano rukovanje, *spremnici sa hemikalijama. === Za uzgoj ćelija === Postoje mnogi tipovi kričmenjačkih [[ćelija (biologija)|ćelija]] kojima je potrebna [[in vitro]] podrška za pravilan rast. Takve ćelije nazivamo ćelije ovisne o mediju. Stoga su mnoge podloge koje mogu biti [[adhezija|adhezivne]] (npr. [[plastika]], [[staklo]], [[paladij]], metalne površine itd.) ili nehadzevne (npr. [[agar]], [[agaroza]] itd.) vrste se mogu koristiti kao što je diskutirano u nastavku: * [[Plastika]] kao podloga za jednokratnu upotrebu jeftinija je podloga jer se obično sastoji od [[polistiren]]a. Nakon upotrebe treba je pravilno odlagati. Prije upotrebe tretiraju se s [[gama zračenje]]m ili [[električni luk|električnim lukom]] kako bi se naboje razviljale na površini podloge. Nakon rasta ćelija trebalo bi izmjeriti brzinu njegove proliferacije. Pored toga, drugi plastični materijali koji se koriste kao supstrat su [[teflon]] ili [[politetrafluoroetilen]] (PTFE), [[termamoks]] (TPX), [[PVC|polivinilhlorid]] (PVC), [[polikarbonat]], itd. Ćelije se moraju uzgajati jednoslojno. Pored toga, plastične kuglice od [[stiropor]]a, [[sefadeks]] i [[poliakrilamid]] su također dostupne za rast ćelija u suspenziji kulture. * [[Staklo]] kao podloga je važan supstrat koji se koristi u laboratoriji u nekoliko oblika poput epruveta, predmetnih I pokrovnih stakalaca, pipeta, tikvica, šipki, boca, Petrijevih posuda, nekoliko uređaja itd. Sterilizira se odgovarajućim hemikalijama, [[gama zračenje|zračenjem]], suhim (u pećnici) i vlažnim (u autoklavu) zagrijavanjem. * [[Paladij]] kao supstrat na [[agaroza|agarozi]] prvi puta korišten je kao supstrat za rast [[fibroblast]]a i [[glija]].<ref>{{Cite web|url=https://biocyclopedia.com/index/biotechnology/animal_biotechnology/animal_cell_tissue_and_organ_culture/biotech_requirements_animal_cell_tissue_organ.php|title=Requirements for Animal Cell and Tissue Culture - Animal Biotech|last=Biocyclopedia.com|website=biocyclopedia.com|access-date=13. 3. 2018|archive-date=13. 3. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313155404/https://biocyclopedia.com/index/biotechnology/animal_biotechnology/animal_cell_tissue_and_organ_culture/biotech_requirements_animal_cell_tissue_organ.php|url-status=dead}}</ref> ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://www.koppertcress.com/index.php?PageID=970 "Micro-vegetable growing" using abiotic substrates at home] [[Kategorija:Biološka terminologija]] [[Kategorija:Ishrana]] [[Kategorija:Laboratorijske tehnike]] [[Kategorija:Biotehnologija]] 7phlbc5fmqwbiti2mr5p11yxvudwfk7 Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine 0 478978 3923221 3841236 2026-08-31T12:26:16Z Bakir123 110053 /* Spisak predsjedavajućih */ 3923221 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine | oznaka = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | oznakatekst = [[Grb Bosne i Hercegovine]] | slika = Borjana Krišto (2025-06-11).jpg | trenutno = [[Borjana Krišto]] | trenutnood = 25. januara 2023. | sjedište = [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine|Zgrada prijateljstva između Grčke i BiH]], [[Sarajevo]] | mandat = nema ograničenja | prethodnik = [[Zoran Tegeltija]] | inauguralni = [[Haris Silajdžić]] i [[Boro Bosić]] {{small|(kao kopredsjedavajući)}} | osnivanje = 3. januar 1997. | neslužbeni_nazivi = Premijer Bosne i Hercegovine<br>Predsjednik Vlade Bosne i Hercegovine | predlagač = [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] | imenujega = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | plata = 5.513 [[Konvertibilna marka|KM]] mjesečno<ref>{{cite web|url=https://etto.ba/clanak/koliko-zara%C4%91uju-premijeri-i-%C4%8Dlanovi-vlada-u-regionu-u-srbiji-najmanje-u-sloveniji-najvi%C5%A1e|title=Koliko zarađuju premijeri i članovi vlada u regionu: U Srbiji najmanje, u Sloveniji najviše|date=12. 4. 2023|website=etto.ba}}</ref> | veb-sajt = [http://www.vijeceministara.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA vijeceministara.gov.ba] }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine''' jest [[Šef vlade|šef]] [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]]. Predsjedavajućeg Vijeća ministara predlaže [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]], a imenuje ga [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]. Kao šef vlade, predsjedavajući Vijeća ministara nema ovlasti za imenovanje ministara, već je njegova uloga koordinatora. Ministre umjesto njega imenuju parlamentarna većina, odnosno većinske stranke prema etničkim i entitetskim pravilima o zastupljenosti, tako da zamjenik ministra ne smije biti iste nacionalnosti kao i dotični ministar.<ref name="Constitution">{{Cite web |url=http://www.ccbh.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_engl.pdf |title=Constitution of Bosnia and Herzegovina |access-date=16. 6. 2021 |archive-date=28. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151028162530/http://www.ccbh.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_engl.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Borjana Krišto]] ([[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) je 11. i trenutna predsjedavajuća Vijeća ministara. Dužnost je preuzela 25. januara 2023, nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općih izbora 2022]].<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bih-dobila-novo-vijece-ministara-drzavnu-vlast-sada-cini-snsd-hdz-sdp-nip-ns-dns/230125037|title=BiH dobila novo Vijeće ministara, državnu vlast sada čini SNSD, HDZ, SDP, NiP, NS, DNS...|date=25. 1. 2023|website=Klix.ba|publisher=|language=bs|access-date=25. 1. 2023|author=N.V.}}</ref> Ujedno je i prva žena u historiji na čelu Vijeća ministara.<ref>{{cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/borjana-kristo-vijece-ministara-bih-hdz-bih/32195819.html|title=Borjana Krišto - prva žena na čelu Vijeća ministara BiH|date=27. 12. 2022|website=slobodnaevropa.org|publisher=[[Radio Slobodna Evropa]]|language=bs|access-date=27. 12. 2022}}</ref> == Izbor == Član V.4 [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustava]] definira Vijeće ministara i njegove odgovornosti.<ref name="Constitution" /> Vijeće ministara sastoji se od predsjedavajućeg Vijeća ministara i određenog broja ministara, po potrebi, koji su odgovorni za provođenje politike i odluka Bosne i Hercegovine iz nadležnosti institucija Bosne i Hercegovine. Predsjedništvo Bosne i Hercegovine imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara Bosne i Hercegovine, koji preuzima dužnost nakon odobrenja Zastupničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine; predsjedavajući Vijeća ministara imenuje ministra vanjskih poslova, ministra vanjske trgovine i ekonomskih odnosa i druge ministre, po potrebi (ne više od dvije trećine ministara može biti imenovano s teritorije [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]), koji preuzimaju dužnost nakon odobrenja Zastupničkog doma; također, predsjedavajući imenuje zamjenike ministara (koji ne mogu biti iz istog konstitutivnog naroda kao i njihovi ministri), koji preuzimaju dužnost nakon odobrenja Zastupničkog doma.<ref name="Constitution" /> == Historija == === Nastanak === {{Glavni|Dejtonski sporazum}}[[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] službeno je naslijedilo [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vladu Republike Bosne i Hercegovine]] imenovanjem [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Boro Bosić/Haris Silajdžić)|prvog saziva Vijeća]], 3. januara 1997, nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|prvih poslijeratnih općih izbora]] održanih 14. septembra 1996. U svojim prvim godinama postojanja imala je 2 kopredsjedavajuća i samo 3 ministarstva, s obzirom na to da je značajan dio resora prebačen na nivo novouspostaljenih [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantona]] i [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|entiteta]]. Za prve kopredsjedavajuće izabrani su [[Boro Bosić]] i [[Haris Silajdžić]].<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/pdf_doc/sazivi%20bos%20izmjena%20%20zamjenika%20predsjedavajuce%2031-8-2023.pdf|title=Sazivi Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|date=31. 8. 2023|website=vijeceministara.gov.ba|publisher=Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|location=[[Sarajevo]]|access-date=26. 5. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> === Ocjena ustavnosti === Dana 11. februara 1999. [[Mirko Banjac]], u to vrijeme zamjenik predsjedavajućeg [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]], podnio je zahtjev [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine]] za, između ostalog, ocjenu ustavnosti Zakona o Vijeću ministara BiH (Službeni glasnik BiH, br. 4/97), koja je predviđala postojanje dva kopredsjedavajuća i jednog potpredsjedavajućeg Vijeća ministara. Sud je u svojoj odluci 14. augusta iste godine, između ostalog, naveo sljedeće:<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/odluke/_bs/U-1-99-12354.pdf|title=Odluka Ustavnog suda|date=14. 8. 1999|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=26. 5. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/public/down/USTAV_BOSNE_I_HERCEGOVINE_bos.pdf|title=Ustav Bosne i Hercegovine|date=14. 12. 1995|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=26. 5. 2024}}</ref>{{Citat|Član V/4. Ustava Bosne i Hercegovine definiše Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, koga čine predsjedavajući Vijeća ministara i određen broj ministara po potrebi, koji su odgovorni za provođenje politike i odluka Bosne i Hercegovine iz nadležnosti institucija Bosne i Hercegovine; Predsjedništvo Bosne i Hercegovine imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara Bosne i Hercegovine, koji preuzima dužnosti po odobrenju Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine; predsjedavajući Vijeća ministara imenuje ministra vanjskih poslova, ministra vanjske trgovine i druge ministre po potrebi (najviše dvije trećine ministara mogu biti imenovani sa teritorije Federacije Bosne i Hercegovine), koji će preuzeti dužnost po odobrenju Predstavničkog doma; predsjedavajući, također, imenuje zamjenike ministara (koji neće biti iz istog konstitutivnog naroda kao i njihovi ministri), koji preuzimaju dužnost nakon odobrenja Predstavničkog doma. Iz navedenog slijedi da osporene zakonske odredbe koje definišu kopredsjedavajuće i potpredsjedavajućeg Vijeća ministara nisu u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, jer je Ustav na jasan način uspostavio klasičnu funkciju mandatara koji i imenuje ministre sukladno članu V/4. Ustava. Prema tome, radi se o materijalnoj neustavnosti osporenih zakonskih odredbi.}}Također, Parlamentarnoj skupštini BiH dao se rok od 3 mjeseca od dana objavljivanja odluke u “[[Službeni list Bosne i Hercegovine|Službenom glasniku Bosne i Hercegovine]]” da navedene odredbe Zakona usaglasi sa [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom Bosne i Hercegovine]]. Nakon što to nije učinjeno, Ustavni sud je, postupajući po zahtjevu podnosioca, a na osnovu ranije odluke i pravnog stajališta iznesenog u razlozima odluke, utvrdio da određene odredbe Zakona o Vijeću ministara prestaju da važe.<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/documents/bilten-usbih-2000-ii_1614688858.pdf|title=Odluka Ustavnog suda BiH U 1/99|date=29. 1. 2000|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=29. 5. 2024}}</ref> Na osnovu toga, [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Spasoje Tuševljak)|naredni (III) saziv]] Vijeća ministara imao je samo jednog predsjedavajućeg, a prvi samostalni bio je [[Spasoje Tuševljak]] ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]). Također, formirana su 3 nova ministarstva, koja su prenešena sa entitetskog na državni nivo: [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|ministarstvo trezora institucija]], [[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine|ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice]] i [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|ministarstvo za evropske integracije]]. === Zakon Visokog predstavnika === Dana 18. decembra 2002. donesen je Zakon o Vijeću ministara BiH ("Službeni glasnik BiH", broj: 38/02) od strane [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika]] [[Paddy Ashdown|Paddya Ashdowna]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sluzbenilist.ba/page/i/mW2PfBjZBn4=|title=Službeni glasnik BiH broj 38/02|date=18. 12. 2002|website=sluzbenilist.ba|access-date=27. 5. 2024}}</ref> Od [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Adnan Terzić)|narednog (VIII) saziva]], predsjedavajući nije imao više nadležno ministarstvo, kako je to ranije bilo, a njegovi zamjenici su ministri u Vijeću ministara, koji moraju biti druge nacionalnosti od njega. Također su formirana 4 ministarstva, [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministarstvo sigurnosti]], [[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine|ministarstvo pravde]], [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|ministarstvo odbrane]] i [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|ministarstvo komunikacija i prometa]] (ministarstvo civilnih poslova i komunikacija izgubilo je nadležnosti komunikacija), ministarstvo trezora institucija postalo je [[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine|ministarstvo finansija i trezora]], a nadležnosti ministarstva za evropske integracije preuzela je [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcija za evropske integracije]], [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine#Stalna tijela|stalno tijelo]] Vijeća ministara.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/dei/default.aspx?id=1719&langTag=bs-BA|title=Direkcija za europske integracije|website=www.vijeceministara.gov.ba|access-date=27. 5. 2024|archive-date=26. 7. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726062918/http://vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/dei/default.aspx?id=1719&langTag=bs-BA|url-status=dead}}</ref> == Nadležnosti == Predsjedavajući predstavlja Vijeće ministara i odgovoran je:<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.vijeceministara.gov.ba/ured_predsjedavajuceg/nadleznosti/default.aspx?id=1731&langTag=bs-BA|title=Nadležnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara|date=14. 2. 2013|website=vijeceministara.gov.ba|publisher=[[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]]|access-date=13. 6. 2025}}{{Mrtav link}}</ref> # za usklađivanje rada Vijeća ministara; # za usklađivanje ustavnih odnosa Vijeća ministara s radom [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]], kao i s entitetima i [[Brčko distrikt|Brčko]] [[Brčko distrikt|distriktom BiH]]; # za osiguravanje saradnje između Vijeća ministara i vlada entiteta i nižih nivoa vlasti; # za sazivanje sjednica Vijeća ministara; # za predsjedanje sjednicama Vijeća ministara; # za dnevni red sjednica Vijeća ministara; # za provedbu odluka Vijeća ministara; # za rad [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcije za EU integracije]]. Predsjedavajući Vijeća ministara, u saradnji sa svojim zamjenicima, utvrđuje politiku rada Vijeća ministara, a posebno prioritete i dinamiku u radu Vijeća ministara. Također, Predsjedavajući posebno usklađuje i prati aktivnosti vladinih institucija u Bosni i Hercegovini u vezi sa [[Pristupanje Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji|pristupanjem Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji]].<ref name=":1" /> Radi efikasnog obavljanja ovih dužnosti i zadataka, [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcija za]] [[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|evropske integracije]] direktno je odgovorna predsjedavajućem Vijeća ministara. Predsjedavajući je za svoj rad odgovoran Parlamentarnoj skupštini i Predsjedništvu.<ref name=":1" /> U slučaju njihovog odsustva, predsjedavajućeg zamjenjuje jedan od zamjenika predsjedavajućeg, u skladu sa Poslovnikom.<ref name=":1" /> == Spisak predsjedavajućih == {{Glavni|Spisak predsjednika vlada Bosne i Hercegovine}} U periodu od 3. januara 1997. do 6. juna 2000. ovaj položaj su dijelila dva kopredsjedavajuća, po jedan iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret ! width="180" |Ime i prezime ! colspan="2" |Mandat !Saziv !Stranka |- ! colspan="7" |Kopredsjedavajući [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|bez okvira|100px]] |[[Boro Bosić]] | rowspan="2" |3. januar 1997. | rowspan="2" |3. februar 1999. | rowspan="2" |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Boro Bosić/Haris Silajdžić)|I saziv]] |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}}; color:white;" | |[[Datoteka:Haris_Silajdžić.jpg|bez okvira|100px]] |[[Haris Silajdžić]] |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|bez okvira|100px]] |[[Svetozar Mihajlović]] | rowspan="2" |3. februar 1999. | rowspan="2" |6. juni 2000. | rowspan="2" |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Svetozar Mihajlović/Haris Silajdžić)|II saziv]] |[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}}; color:white;" | |[[Datoteka:Haris_Silajdžić.jpg|bez okvira|100px]] |[[Haris Silajdžić]] |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] |- ! colspan="7" |Predsjedavajući [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|bez okvira|100px]] |[[Spasoje Tuševljak]] |6. juni 2000. |18. oktobar 2000. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Spasoje Tuševljak)|III saziv]] |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Martin Raguž 2025.jpg|100px]] |[[Martin Raguž]] |18. oktobar 2000. |22. februar 2001. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Martin Raguž)|IV saziv]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Božidar Matić.png|100px]] |[[Božidar Matić]] |22. februar 2001. |18. juli 2001. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Božidar Matić)|V saziv]] | rowspan="2" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:Zlatko Lagumdzija (cropped).jpg|bez okvira|100px]] |[[Zlatko Lagumdžija]] |18. juli 2001. |15. mart 2002. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Zlatko Lagumdžija)|VI saziv]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|bez okvira|100px]] |[[Dragan Mikerević]] |15. mart 2002. |23. decembar 2002. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Dragan Mikerević)|VII saziv]] |[[Partija demokratskog progresa|PDP]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:Adnan Terzić (cropped).jpg|bez okvira|100px]] |[[Adnan Terzić]] |23. decembar 2002. |11. januar 2007. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Adnan Terzić)|VIII saziv]] |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:Visit of Nikola Špirić to the European Commission (cropped).jpg|100px]] |[[Nikola Špirić]] |11. januar 2007. |12. januar 2012. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Nikola Špirić II)|IX saziv]]<br>[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Nikola Špirić II)|X saziv]] |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:Vjekoslav Bevanda 2012 (cropped).jpg|100px]] |[[Vjekoslav Bevanda]] |12. januar 2012. |31. mart 2015. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Vjekoslav Bevanda)|XI saziv]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Stabilisation and Association Council 2017 (cropped).jpg|100px]] |[[Denis Zvizdić]] |31. mart 2015. |23. decembar 2019. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Denis Zvizdić)|XII saziv]] |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}}; color:white;" |10. |[[Datoteka:Zoran Tegeltija - May 2021 (cropped).jpg|100px]] |[[Zoran Tegeltija]] |23. decembar 2019. |25. januar 2023. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Zoran Tegeltija)|XIII saziv]] |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |11. |[[Datoteka:Borjana Krišto (2025-06-11).jpg|100px]] |[[Borjana Krišto]] | colspan="2" |od 25. januara 2023. |[[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Borjana Krišto)|XIV saziv]] |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |} {{#tag:timeline|ImageSize=width:950 height:auto barincrement:15 PlotArea = top:10 bottom:80 right:100 left:20 AlignBars = late DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/2000 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMinor = unit:year increment:3 start:2000 ScaleMajor = unit:year increment:3 start:2000 Colors = id:sds value:rgb(0.255,0.412,0.882) legend:SDS id:hdz value:rgb(0.098,0.098,0.439) legend:HDZ id:sdp value:rgb(0.937,0.110,0.153) legend:SDP id:pdp value:rgb(0.282,0.239,0.545) legend:PDP id:sda value:rgb(0.000,0.502,0.000) legend:SDA id:snsd value:rgb(0.545,0.000,0.000) legend:SNSD Legend = columns:1 left:205 top:35 columnwidth:75 TextData = pos:(20,40) textcolor:black fontsize:M text:"Političke stranke:" BarData = barset:PM PlotData = width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:PM from: 06/06/2000 till: 18/10/2000 color:sds text:"[[Spasoje Tuševljak|Tuševljak]]" fontsize:10 from: 18/10/2000 till: 22/02/2001 color:hdz text:"[[Martin Raguž|Raguž]]" fontsize:10 from: 22/02/2001 till: 18/07/2001 color:sdp text:"[[Božidar Matić|Matić]]" fontsize:10 from: 18/07/2001 till: 15/03/2002 color:sdp text:"[[Zlatko Lagumdžija|Lagumdžija]]" fontsize:10 from: 15/03/2002 till: 23/12/2002 color:pdp text:"[[Dragan Mikerević|Mikerević]]" fontsize:10 from: 23/12/2002 till: 11/01/2007 color:sda text:"[[Adnan Terzić|Terzić]]" fontsize:10 from: 11/01/2007 till: 12/01/2012 color:snsd text:"[[Nikola Špirić|Špirić]]" fontsize:10 from: 12/01/2012 till: 31/03/2015 color:hdz text:"[[Vjekoslav Bevanda|Bevanda]]" fontsize:10 from: 31/03/2015 till: 23/12/2019 color:sda text:"[[Denis Zvizdić|Zvizdić]]" fontsize:10 from: 23/12/2019 till: 25/01/2023 color:snsd text:"[[Zoran Tegeltija|Tegeltija]]" fontsize:10 from: 25/01/2023 till: end color:hdz text:"[[Borjana Krišto|Krišto]]" fontsize:10}} == Također pogledajte == * [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] ** [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] ** [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine prema vremenu obavljanja funkcije|Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine po vremenu obavljanja funkcije]] ** [[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{Refspisak}} {{Predsjedavajući Vijeća ministara BiH}} {{BiH po temama}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački premijeri|*]] [[Kategorija:Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Premijeri po državama|B]] i9smaf8w3tng8940teocjb8pod9gt8c RAB7 0 484441 3923336 3904760 2026-09-01T06:18:51Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923336 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Ras-srodni protein Rab-7a''' jest [[protein]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''RAB7A''' sa [[hromosom 3|hromosoma 3]].<ref name="pmid9126495">{{cite journal | vauthors = Davies JP, Cotter PD, Ioannou YA | title = Cloning and mapping of human Rab7 and Rab9 cDNA sequences and identification of a Rab9 pseudogene | journal = Genomics | volume = 41 | issue = 1 | pages = 131–4 | date = Apr 1997 | pmid = 9126495 | doi = 10.1006/geno.1997.4644 }}</ref><ref name="pmid9428630">{{cite journal | vauthors = Kashuba VI, Gizatullin RZ, Protopopov AI, Allikmets R, Korolev S, Li J, Boldog F, Tory K, Zabarovska V, Marcsek Z, Sumegi J, Klein G, Zabarovsky ER, Kisselev L | title = NotI linking/jumping clones of human chromosome 3: mapping of the TFRC, RAB7 and HAUSP genes to regions rearranged in leukemia and deleted in solid tumors | journal = FEBS Letters | volume = 419 | issue = 2–3 | pages = 181–5 | date = Dec 1997 | pmid = 9428630 | doi = 10.1016/S0014-5793(97)01449-X | s2cid = 10164824 | doi-access = free }}</ref> Ras-srodni protein Rab-7a uključen je u [[endocitoza|endocitozu]], proces koji dovodi tvari u ćeliju. Proces endocitoze funkcionira tako što savija [[ćelijska membrana|ćelijsku membranu]] oko supstance izvan ćelije (na primer protein), a zatim formira [[Vezikula|vezikulu]]. Vezikula se zatim unosi u ćeliju i odvaja od ćelijske membrane. RAB7A ima važnu ulogu u kretanju vezikula u ćeliju, kao i u prometu vezikula.<ref name="RAB7A Genetics Home Reference">{{cite web|title=RAB7A Genetics Home Reference|url=http://ghr.nlm.nih.gov/gene/RAB7A|website=U.S. National Library of Medicine|access-date=21. 10. 2014}}</ref> Različite [[mutacije]] RAB7A su povezane sa [[HSAN tip I|Nasljednom senzornom neuropatijom tip 1C]] (HSN IC), također poznatom kao [[Charcot-Marie-Toothova bolest|Charcot-Marie-Tooth sindrom tip 2B]] (CMT2B).<ref name="pmid18348718">{{cite journal | vauthors = Auer-Grumbach M | title = Hereditary sensory neuropathy type I | journal = Orphanet Journal of Rare Diseases | volume = 3 | issue = 7 | pages = 7 | date = mart 2008 | pmid = 18348718 | pmc = 2311280 | doi = 10.1186/1750-1172-3-7 | url = http://www.ojrd.com/content/3/1/7 | access-date = 9. 11. 2021 | archive-date = 24. 9. 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150924055648/http://www.ojrd.com/content/3/1/7 | url-status = dead }}</ref> ==Aminokiselinska sekvenca== Dužina [[polipeptid]]nog lanca je 207 [[aminokiselina]], а [[molekularna masa|molekulska težina]] 23.490 [[dalton (jedinica)|Da]].<ref name="UniProt">{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/P51149#sequences |title=UniProt, P51149 |language=en |access-date=9. 11. 2021}}</ref> {{legenda aminokiselina}} <table style="font-family:monospace;"> <tr style="text-align:right;"><th>10</th><th></th><th>20</th><th></th><th>30</th><th></th><th>40</th><th></th><th>50</th></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MTSRKKVLLK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VIILGDSGVG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KTSLMNQYVN</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KKFSNQYKAT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IGADFLTKEV</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MVDDRLVTMQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IWDTAGQERF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QSLGVAFYRG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ADCCVLVFDV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TAPNTFKTLD</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>SWRDEFLIQA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SPRDPENFPF</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VVLGNKIDLE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NRQVATKRAQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AWCYSKNNIP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>YFETSAKEAI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>NVEQAFQTIA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RNALKQETEV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ELYNEFPEPI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KLDKNDRAKA</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>SAESCSC</td></tr> </table> == Funkcija == [[slika:Endocytic pathway of animal cells showing EGF receptors, transferrin receptors and mannose-6-phosphate receptors.jpg|left|thumb|315px|Put životinjske endocitoze: prikaz uloge RAB7 tokom endocitoze]] Članovi porodice [[Rab (G-protein)|RAB]] GTP-vezujućih proteina vezanih za RAS su važni regulatori vezikulskog transporta i nalaze se u specifičnim unutarčelijskim odjeljcima. RAB7 je lokaliziran na kasne [[endosome]] i pokazalo se da je važan u kasnom endocitnom putu. Osim toga, pokazalo se da ima osnovnu ulogu u ćelijskoj vakuolaciji izazvanoj [[citotoksičnost|citotoksinom]] VacA [[Helicobacter pylori]].<ref>{{cite web | title = Entrez Gene: RAB7A RAB7A, member RAS oncogene family| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=7879}}</ref> RAB7A funkcionira kao ključni regulator u endo-lizosomskom prometu, upravlja ranim do kasnim sazrijevanjem endosoma, endosomskom migracijom i položajem usmjerenom na minus-kraj mikrotubula kao i na plus-end, te transportom endosoma-lizosoma kroz različite [[protein-protein interakcije|protein-protein interakcija]] kaskade. RAB7A je također uključen u regulaciju nekih specijaliziranih endosomskih [[Vezikula|prometa membrana]], kao što je sazrijevanje [[melanosom]]a modulacijom [[SOX10]] i onkogena [[Myc|MYC]]. Mutacije u [[lizozom]]skom putu rezultiraju progresijom tumora u ćelijama melanoma. == Tkivna distribucija == RAB7 je široko eksprimiran; visoka ekspresija u skeletnim mišićima<ref>{{cite journal | vauthors = Verhoeven K, De Jonghe P, Coen K, Verpoorten N, Auer-Grumbach M, Kwon JM, FitzPatrick D, Schmedding E, De Vriendt E, Jacobs A, Van Gerwen V, Wagner K, Hartung HP, Timmerman V | title = Mutations in the small GTP-ase late endosomal protein RAB7 cause Charcot-Marie-Tooth type 2B neuropathy | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 72 | issue = 3 | pages = 722–727 | date = Mar 2003 | doi = 10.1086/367847 | pmid = 12545426 | pmc=1180247}}</ref> jer ima ulogu u retrogradnom transportu signalnih [[endosom]] a na daljinu u [[akson]]ima. == Gen == [[slika:RAB7A location.png|thumb|Preuzeto iz Nacionalne medicinske biblioteke SAD-a na linku http://ghr.nlm.nih.gov/gene/RAB7A]] Kod ljudi, RAB7A gen lociran je na [[hromosom 3|hromosm u3]], na dugom [[Lokus (genetika)|q kraku]] od [[bazni par|baznog para]] 128,726.135 do bp 128,814.797. Lokacija je pronađena pomoću [[mapiranje gena|mapiranja]] koje su prvi uradili Davies et al. 1997. za mapiranje gena RAB7A na hromosomu 3 koristeći [[PCR|PCR analizu]].<ref name="pmid9126495"/> U 1995. Barbosa et al su ga mapirali na hromosomu 9 kod miševa. Konačno, koristeći [[FISH|fluorescencentnu hibridizaciju ''in situ'']] (FISH), Kashuba et al. uspjeli su mapirati gen RAB7A u 3q21 1997.<ref name="pmid9428630"/> RAB7a je kloniran skriningom biblioteke [[cDNK]] ljudske placente sa Rab7 cDNK štakora kako bi se pokazalo da RAB7a cDNK kodira protein od 207 aminokiselina čija je sekvenca 99% identična onoj Rab7a miša, pacova i psa i 61% identična onoj Rab7ak od kvasca. Koristeći [[Northern blot|Northern blot analizu]], Vitelli et al. (1996) otkrili su da je RAB7a [[ekspresija gena|eksprimani]] kao transkripti od 1,7 i 2,5 kb u svim ispitivanim ćelijskim linijama, ali da postoji velika razlika u ukupnoj količini RAB7a [[iRNK]] među ćelijskim linijama.<ref>{{cite journal | vauthors = Vitelli R, Chiariello M, Lattero D, Bruni CB, Bucci C | title = Molecular cloning and expression analysis of the human Rab7 GTP-ase complementary deoxyribonucleic acid | url = https://archive.org/details/biochemical-and-biophysical-research-comms_1996-12-24_229_3/page/887 | journal = Biochemical and Biophysical Research Communications | volume = 229 | issue = 3 | pages = 887–890 | date = Dec 1996 | pmid = 8954989 | doi = 10.1006/bbrc.1996.1897 }}</ref> == Regulacija == [[slika:Soxmyc.png|thumb| MYC i [[SOX10]] reguliraju RAB7 na način koji zavisi od [[onkogen]]a i loze]] Povezano je da su nivoi i funkcija RAB7a bili nezavisni od [[melanocit]]nog [[transkripcijski faktor|transkripcionog faktora]] specifičnog za lozu ([[MITF|transkripcijskog faktora vezanog sa mikroftalmijom]] (MITF), ali nedavna istraživanja su pokazala da su [[SOX10]] (neuroektodermni glavni modulator) i MYC (onkogen) glavni regulatori. Rab7a reguliraju SOX10 i MYC u ožičenju specifičnim za lozu. Studije pokazuju da se RAB7a može posebno regulirati putem MITF-ovisnih načina kao što je promjena nivoa SOX10 ili MYC, kako bi se uticalo na proliferaciju tumora, posebno kod melanoma<sup>[14]</sup>. U studijama koje su koristile [[antisens RNK]], smanjenje ekspresije gena RAB7 u [[HeLa]] ćelijama pomoću antisens RNK izaziva ozbiljnu ćelijsku vakuolaciju koja liči na [[fenotip]] viđen u [[fibroblast]]ima kod pacijenata sa [[Chédiak-Higashijev sindrom|Chédiak-Higashijevim sindromom]].<ref>{{cite journal | vauthors = Davies JP, Cotter PD, Ioannou YA | title = Cloning and mapping of human Rab7 and Rab9 cDNA sequences and identification of a Rab9 pseudogene | journal = Genomics | volume = 41 | issue = 1 | pages = 131–134 | date = Apr 1997 | pmid = 9126495 | doi = 10.1006/geno.1997.4644 }}</ref> U prisustvu [[faktor rasta|faktora rasta]], inhibicija Rab7 sisarskog faktor rasta nije imala efekta na ekspresiju transportera nutrijenata u pro-B-limfocitnim ćelijama miša. U ćelijama lišenim faktora rasta, međutim, blokiranje funkcije Rab7 spriječilo je uklanjanje [[glukoza|glukoze]] i transportera [[aminokiselina]] proteina sa ćelijske površine . Kada je Rab7 inhibiran, ćelije lišene faktora rasta zadržale su svoj potencijal mitohondrijske membrane i pokazale produženo preživljavanje ćelija ovisno o faktoru rasta i nutrijentima. Autori su zaključili da RAB7 funkcionira kao [[apoptoza|proapoptotski]] protein ograničavajući ćelijski autonomni unos nutrijenata.<ref name="pmid14536059">{{cite journal | vauthors = Edinger AL, Cinalli RM, Thompson CB | title = Rab7 prevents growth factor-independent survival by inhibiting cell-autonomous nutrient transporter expression | journal = Developmental Cell | volume = 5 | issue = 4 | pages = 571–82 | date = Oct 2003 | pmid = 14536059 | doi = 10.1016/s1534-5807(03)00291-0 | doi-access = free }}</ref> == Interakcije== Pokazalo se da RAB7A [[interakcija protein-protein|reaguje]] sa [[RILP]]<ref name=pmid11179213>{{cite journal | vauthors = Cantalupo G, Alifano P, Roberti V, Bruni CB, Bucci C | title = Rab-interacting lysosomal protein (RILP): the Rab7 effector required for transport to lysosomes | journal = The EMBO Journal | volume = 20 | issue = 4 | pages = 683–93 | date = Feb 2001 | pmid = 11179213 | pmc = 145419 | doi = 10.1093/emboj/20.4.683 }}</ref><ref name=pmid11448994>{{cite journal | vauthors = Caplan S, Hartnell LM, Aguilar RC, Naslavsky N, Bonifacino JS | title = Human Vam6p promotes lysosome clustering and fusion in vivo | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 154 | issue = 1 | pages = 109–22 | date = Jul 2001 | pmid = 11448994 | pmc = 2196876 | doi = 10.1083/jcb.200102142 }}</ref> i [[CHM]] proteinom.<ref name=pmid12576024>{{cite journal | vauthors = Rak A, Pylypenko O, Niculae A, Goody RS, Alexandrov K | title = Crystallization and preliminary X-ray diffraction analysis of monoprenylated Rab7 GTPase in complex with Rab escort protein 1 | journal = Journal of Structural Biology | volume = 141 | issue = 1 | pages = 93–5 | date = Jan 2003 | pmid = 12576024 | doi = 10.1016/S1047-8477(02)00634-2 }}</ref><ref name=pmid9563513>{{cite journal | vauthors = Alexandrov K, Simon I, Iakovenko A, Holz B, Goody RS, Scheidig AJ | title = Moderate discrimination of REP-1 between Rab7 x GDP and Rab7 x GTP arises from a difference of an order of magnitude in dissociation rates | url = https://archive.org/details/sim_febs-letters_1998-04-03_425_3/page/460 | journal = FEBS Letters | volume = 425 | issue = 3 | pages = 460–4 | date = Apr 1998 | pmid = 9563513 | doi = 10.1016/S0014-5793(98)00290-7 | s2cid = 39125409 }}</ref> Pokazalo se da RILP ima ključnu ulogu u kontroli transporta u degradativne odjeljke zajedno s Rab7 i može povezati funkciju Rab7 s [[citoskelet]]om. RILP ima ulogu nizvodnog efektora za Rab7 i zajedno oba ova proteina djeluju na [[regulacija ekspresije gena|regulaciju]] kasnog endocitnog prometa.<ref>{{cite journal | vauthors = Wu M, Wang T, Loh E, Hong W, Song H | title = Structural basis for recruitment of RILP by small GTPase Rab7 | journal = The EMBO Journal | volume = 24 | issue = 8 | pages = 1491–1501 | date = Apr 2005 | pmid = 15933719 | pmc = 1142575 | doi = 10.1038/sj.emboj.7600643 }}</ref> Ostale ključne interakcije uključuju [[RAC1]] (po sličnosti), [[TrkA receptor|NTRK1/TRKA]] (po sličnosti), [[C9orf72]] (po sličnosti), [[CHM]] (po sličnosti) podjedinicu koja veže supstrat kompleksa Rab geranilgeraniltransferaze i RILP,<ref>{{cite journal | vauthors = Wang T, Wong KK, Hong W | title = A unique region of RILP distinguishes it from its related proteins in its regulation of lysosomal morphology and interaction with Rab7 and Rab34 | journal = Molecular Biology of the Cell | volume = 15 | issue = 2 | pages = 815–826 | date = Feb 2004 | pmid = 14668488 | pmc = 329395 | doi = 10.1091/mbc.E03-06-0413 }}</ref> kao i [[PSMA7]], [[RNF115]] i [[FYCO1]]. Ikma interakcije i sa komoleksom PIK3C3/VPS34-PIK3R4 . GTP-vezani obrazac je u interakciji sa [[OSBPL1A]] i [[CLN3]].<ref>{{cite journal | vauthors = Uusi-Rauva K, Kyttälä A, van der Kant R, Vesa J, Tanhuanpää K, Neefjes J, Olkkonen VM, Jalanko A | title = Neuronal ceroid lipofuscinosis protein CLN3 interacts with motor proteins and modifies location of late endosomal compartments | journal = Cellular and Molecular Life Sciences | volume = 69 | issue = 12 | pages = 2075–2089 | date = Jun 2012 | pmid = 22261744 | doi = 10.1007/s00018-011-0913-1 | s2cid = 5733226 }}</ref> Takođe je pokazano da Rab7A stupa u interakciju sa [[retromer]]nim kompleksom, najvjerovatnije preko podjedinice [[Vps35]].<ref name="pmid18981234">{{cite journal | vauthors = Rojas R, van Vlijmen T, Mardones GA, Prabhu Y, Rojas AL, Mohammed S, Heck AJ, Raposo G, van der Sluijs P, Bonifacino JS | title = Regulation of retromer recruitment to endosomes by sequential action of Rab5 and Rab7 | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 183 | issue = 3 | pages = 513–26 | date = Nov 2008 | pmid = 18981234 | pmc = 2575791 | doi = 10.1083/jcb.200804048 }}</ref> == Klinički značaj == RAB7 je mala [[GTPaza]] koja ima potencijal da izazove [[kancer|malignost]] od preko 35 tipova tumora. Utvrđeno je da je RAB7 rani inducirani pokretač melanoma čiji nivoi mogu definirati rizik od [[metastaza]]. RAB7A gen pripada RAB porodici [[gen]]a, koja je član natporodice [[onkogen]]a RAS. Ovi geni u porodici RAB pružaju uputstva koja su neophodna za stvaranje proteina za promet [[vezikula]]. Ovi proteini su GTPaze i djeluju kao prekidač koji se uključuje i isključuje pomoću molekula [[Guanozin-trifosfat|GTP]] i [[GDP]].<ref name="RAB7A Genetics Home Reference"/> === Melanom === Ćelije melanoma zadržavaju razvojnu memoriju koja odražava jedinstveno ožičenje puteva prometa vezikula. Smatra se da Rab7 kontrolira [[rast ćelija|proliferativni]] i invazivni potencijal ovih agresivnih tumora nakon identifikacije [[genski klaster|genskog klastera]] endolizosoma obogaćenog melanomom. Degradacija povezana sa [[lizosom]]ima, univerzalna karakteristika [[eukarioti|eukariotskih ćelija]], može biti oteta na način koji zavisi od tipa i stadija tumora. Otkrivanje da RAB7 kontroliraju SOX10 i MYC na način nezavisan od MITF-a ima važne osnovne i translacijske implikacije.<ref name="Alonso-Curbelo D_2014">{{cite journal | vauthors = Alonso-Curbelo D, Riveiro-Falkenbach E, Pérez-Guijarro E, Cifdaloz M, Karras P, Osterloh L, Megías D, Cañón E, Calvo TG, Olmeda D, Gómez-López G, Graña O, Sánchez-Arévalo Lobo VJ, Pisano DG, Wang HW, Ortiz-Romero P, Tormo D, Hoek K, Rodríguez-Peralto JL, Joyce JA, Soengas MS | title = RAB7 controls melanoma progression by exploiting a lineage-specific wiring of the endolysosomal pathway | journal = Cancer Cell | volume = 26 | issue = 1 | pages = 61–76 | date = Jul 2014 | pmid = 24981740 | doi = 10.1016/j.ccr.2014.04.030 | doi-access = free }}</ref> Sox10 nije inhibiran mehanizmima koji [[regulacija i regulacija nadole|regulišu naniže]] MITF, od kojih neke uključuju [[BRAF (gen)|BRAF]] mutacije, relativno su česte kod malignih melanoma. Ovo može osigurati razvojnu memoriju u ekspresiji RAB7. Nagađa se da je smanjenje regulacije RAB7 u invazivnom prednjem dijelu agresivnih melanoma, modulirano mehanizmima sličnim [[epitel]]u u [[mezenhim]]u, poput onih koji su nedavno opisani da leže u osnovi transkripcionog prekidača povezanog s prometastaskim [[fenotip]]ovima. Drugim riječima, postoji inherentna ovisnost ćelija melanoma o maloj GTPazi RAB7, identificiranoj unutar [[lizosom]]nog genskog klastera, koji diferencira ovaj malignitet od preko 35 tipova tumora. Analize u ljudskim ćelijama, kliničkim uzorcima i modelima miševa pokazale su da je RAB7 rano inducirani pokretač melanoma, čiji se nivoi mogu podesiti tako da favorizuju invaziju tumora, u konačnici definirajući rizik od metastaza. Važno je da su nivoi i funkcija RAB7 bili nezavisni od MITF-a i umjesto toga, neuroektodermalni glavni modulator SOX10 i onkogen MYC ključni su regulatori RAB7a.<ref name="Alonso-Curbelo D_2014"/> === Charcot-Marie-Toothova bolest 2B === [[slika:Charcot-marie-tooth foot.jpg|thumb|Charcot-Marie-Toothovo stopalo]] Ova bolest također poznata je i kao Charcot-Marie-Toothova neuropatija, nasljedna motorna i senzorna neuropatija (HMSN) i peronealna mišićna atrofija (PMA). Ovo je genetički i klinički heterogena grupa [[nasljeđivanje|naslijeđenih]] poremećaja, karakteriziranih izraženim senzornim gubitkom, često komplikovanim teškim ulcero-sakaćenjem prstiju ili stopala, i promjenjivim motornim zahvatanjem.<ref>{{cite web|title=Physical Medicine and Rehabilitation for Charcot-Marie-Tooth Disease|url=http://emedicine.medscape.com/article/315260-overview|website=Medscape|access-date=4. 11. 2014}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Krajewski KM, Lewis RA, Fuerst DR, Turansky C, Hinderer SR, Garbern J, Kamholz J, Shy ME | title = Neurological dysfunction and axonal degeneration in Charcot-Marie-Tooth disease type 1A | journal = Brain | volume = 123 | issue = 7 | pages = 1516–27 | date = Jul 2000 | pmid = 10869062 | doi = 10.1093/brain/123.7.1516 | doi-access = free }}</ref> [[Misens mutacija]] u RAB7A, genu koji kodira malu GTPazu Rab7, uzrokuje CMT2B i povećava aktivnost Rab7. Rab7 je sveprisutno eksprimiran i uključen je u degradaciju kroz lizosomski put. Još neizlječiva, ova bolest je jedan od najčešćih nasljednih neuroloških poremećaja koji pogađa otprilike 1 od 2.500 ljudi, što je otprilike 23.000 ljudi u Ujedinjenom Kraljevstvu i 125.000 ljudi u Sjedinjenim Državama. CMT je ranije klasifikovan kao podtip [[mišićna distrofija|mišićne distrofije]].<ref name="pmid24521780">{{cite journal | vauthors = Janssens K, Goethals S, Atkinson D, Ermanoska B, Fransen E, Jordanova A, Auer-Grumbach M, Asselbergh B, Timmerman V | title = Human Rab7 mutation mimics features of Charcot-Marie-Tooth neuropathy type 2B in Drosophila | journal = Neurobiology of Disease | volume = 65 | pages = 211–9 | date = maj 2014 | pmid = 24521780 | doi = 10.1016/j.nbd.2014.01.021 | s2cid = 140204654 }}</ref> == Reference == {{refspisak|35em}} == Vanjski linkovi == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1285/ GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Charcot-Marie-Tooth Neuropathy Type 2] {{PDB Gallery|geneid=7879}} [[Kategorija:Geni na hromosomu 3]] [[Kategorija:Ljudski proteini]] [[Kategorija:Proteomika]] hpk3ryovfexzr2x7owb0o23n8tww60z Vanjski svemir 0 484790 3923228 3811071 2026-08-31T13:27:56Z Palapa 383 3923228 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Earth's_atmosphere.svg|mini| Sučelje između Zemljine površine i svemira. Prikazana je[[Kármán linija|Kármánova linija]] na nadmorskoj visini od 100 kilometara. Slojevi [[Zemljina atmosfera|atmosfere]] su nacrtani u mjerilu, dok objekti unutar njih, poput [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodne svemirske stanice]], nisu.|365x365piksel]] '''Vanjski svemir''' je prostranstvo koje postoji izvan [[Zemlja (planeta)|Zemlje]] i između [[Astronomski objekat|nebeskih tijela]].<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/|title=Merriam-Webster: America's Most Trusted Dictionary|website=www.merriam-webster.com|language=en|access-date=18. 1. 2026}}</ref> Vanjski prostor nije potpuno prazan – to je [[Vakuum|tvrdi vakuum]] koji sadrži čestice niske gustine, pretežno [[Plazma (fizika)|plazmu]] [[vodik]]a i [[helij]]a, kao i [[Elektromagnetno zračenje|elektromagnetsko zračenje]], [[Magnetno polje|magnetna polja]], [[Pozadina kosmičkog neutrina|neutrina]], [[Kosmička prašina|prašinu]] i [[Kosmičko zračenje|kosmičke zrake]]. Osnovna [[temperatura]] svemira, određena [[Kosmičko pozadinsko zračenje|pozadinskim zračenjem]] iz [[Veliki prasak|Velikog praska]], je {{Convert|2.7|K|C F}}.<ref>{{Cite web|url=http://lambda.gsfc.nasa.gov/product/cobe/|title=LAMBDA - Cosmic Background Explorer|website=lambda.gsfc.nasa.gov|access-date=2026-02-18}}</ref> Smatra se da [[Toplo-vreli međugalaktički medij|plazma između galaksija]] čini oko polovinu [[Barion|barionske (obične) materije]] u svemiru, koja ima [[Gustina broja|gustinu]] manju od jednog [[Procij|atoma vodika]] po [[Kubni metar|kubnom metru]] i temperaturu od više miliona kelvina. Lokalne koncentracije materije su se kondenzovale u [[Zvijezda|zvijezde]] i [[Galaksija|galaksije]]. Studije pokazuju da je 90% mase u većini galaksija u nepoznatom obliku, nazvanom [[tamna materija]], koja stupa u interakciju s drugom materijom putem [[Gravitacija|gravitacijskih]], ali ne i [[Elektromagnetizam|elektromagnetnih sila]].{{sfn|Freedman|Kaufmann|2005|pp=573, 599–601}}<ref name="Trimble 1987" >{{citation |last=Trimble |first=V. |date=1987 |title=Existence and nature of dark matter in the universe |journal=[[Annual Review of Astronomy and Astrophysics]] |volume=25 |pages=425–472 |bibcode=1987ARA&A..25..425T |doi=10.1146/annurev.aa.25.090187.002233|s2cid=123199266 |postscript = .|url=http://www.escholarship.org/uc/item/2hz008rs }}</ref> Opažanja sugeriraju da je većina [[Ekvivalencija mase i energije|masene energije]] u [[Opservable univerzum|vidljivom svemiru]] ''[[tamna energija]]'', vrsta [[Energija vakuuma|energije vakuuma]] koja je slabo shvaćena.{{Sfn|Freedman|Kaufmann|2005}} Intergalaktički prostor zauzima većinu volumena [[svemir]]a, ali čak se i galaksije i [[Zvjezdani sistem|zvjezdani sistemi]] gotovo u potpunosti sastoje od praznog prostora. Koncept da prostor između Zemlje i Mjeseca mora biti vakuum prvi put je predložen u 17. vijeku nakon što su naučnici otkrili da se [[pritisak zraka]] smanjuje s nadmorskom visinom. Ogromne razmjere svemira shvaćene su u 20. vijeku kada je prvi put izmjerena udaljenost do [[Andromeda (galaksija)|galaksije Andromeda]] . Ljudi su započeli fizičko istraživanje svemira kasnije u istom vijeku pojavom [[Balon (letjelica)|letova balonima]] na velikim visinama. Nakon toga uslijedili su [[Raketa|letovi raketama]] s posadom, a zatim i ulazak u Zemljinu orbitu s posadom, što je prvi postigao [[Jurij Gagarin]] iz [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]] 1961. godine. Ekonomski troškovi slanja objekata, uključujući ljude, u svemir su vrlo visoki, što ograničava ljudske [[Svemirski letovi|svemirske letove]] na [[Niska Zemljina orbita|nisku Zemljinu orbitu]] i [[Mjesec (satelit)|Mjesec]]. S druge strane, [[Bespilotna svemirska letjelica|bespilotne svemirske letjelice]] stigle su do svih poznatih [[planeta]] u [[Sunčev sistem|Sunčevom sistemu]]. Svemir predstavlja izazovno okruženje za [[Istraživanje|ljudska istraživanja]] zbog opasnosti [[Vakuum|vakuuma]] i [[Zračenje|zračenja]]. [[Mikrogravitacija]] negativno utiče na ljudsku [[Fiziologija|fiziologiju]] koja uzrokuje i [[Mišićna atrofija|atrofiju mišića]] i [[Gubitak koštane mase u svemirskim letovima|gubitak koštane mase]]. Upotreba skraćene verzije ''"svemir''", u značenju "regija izvan Zemljinog neba", prethodi upotrebi punog termina "svemir", s najranijom zabilježenom upotrebom ovog značenja u epskoj poemi [[John Milton|Johna Miltona]] pod nazivom ''[[Paradise Lost|Izgubljeni raj]]'', objavljenoj 1667. godine. [[Datoteka:Webb's_First_Deep_Field.jpg|lijevo|mini|207x207piksel|Budući da je u suštini prazan, svemir omogućava da se najranije (crvenije) galaksije posmatraju bez prepreka, kao na ''[[Webb-ova prva slika dubokog polja|prvoj slici dubokog polja koju je snimio Webb]]''.]] Termin ''svemirski prostor'' postojao je u pjesmi engleske pjesnikinje Lady [[Emmeline Stuart-Wortley]] iz 1842. godine pod nazivom "Djevojka iz Moskve",{{Sfn|Stuart Wortley|1841}} ali u astronomiji termin ''svemirski prostor'' prvi put je našao svoju primjenu 1845. godine, a napisao ga je [[Alexander von Humboldt]].{{Sfn|Von Humboldt|1845}} Termin je na kraju popularizirao [[Herbert George Wells|H. G. Wells]] nakon 1901. godine. [[Theodore von Kármán]] koristio je termin ''slobodni prostor'' da bi nazvao prostor visina iznad Zemlje gdje svemirske letjelice dostižu uslove dovoljno oslobođene atmosferskog otpora, razlikujući ga od [[Zračni prostor|zračnog prostora]], identificirajući pravni prostor iznad teritorija slobodnih od [[Suverenitet|suverene]] jurisdikcije zemalja. Ova definicija granice prema svemiru postala je poznata kao [[Kármánova linija]]. "[[wiktionary:spaceborne|Svemirski nošen]]" označava postojanje u svemiru, posebno ako ga nosi [[svemirska letjelica]]; slično, "[[wiktionary:space-based|svemirski baziran]]" znači baziran u svemiru ili na planeti ili mjesecu. Vasionski prostor ne počinje na određenoj visini iznad Zemljine površine. [[Kármán linija|Kármánova linija]], na nadmorskoj visini od 100 kilometara iznad nivoa mora,{{sfn|O'Leary|2009|p=84}}<ref name="space_begin">{{citation | title = Where does space begin? | url = http://aerospaceengineering.aero/where-does-space-begin/ | website = Aerospace Engineering |access-date = 10. 11. 2015 | language = en-US |url-status=live | postscript=. | archive-url = https://web.archive.org/web/20151117034012/http://aerospaceengineering.aero/where-does-space-begin/ | archive-date = 17. 11. 2015}}</ref> se konvencionalno koristi kao početak vanjskog svemira u svemirskim ugovorima i za vođenje evidencije o vazduhoplovstvu. Okvir za međunarodno [[Svemirski zakon|svemirsko pravo]] uspostavljen je [[Ugovor o svemiru|Ugovorom o vanjskom svemiru]], koji je stupio na snagu 10. oktobra 1967. godine. Ovaj sporazum isključuje bilo kakve zahtjeve za [[Nacionalni suverenitet|nacionalnim suverenitetom]] i dozvoljava svim državama da slobodno [[Istraživanje svemira|istražuju svemir]]. Uprkos izradi [[Rezolucija UN|rezolucija UN-a]] za miroljubivo korištenje svemira, [[Protivsatelitsko oružje|antisatelitsko oružje]] je testirano u Zemljinoj orbiti.[[Datoteka:CMB_Timeline300_no_WMAP.jpg|mini| Ovo je umjetnički koncept [[Metričko proširenje prostora|metričke ekspanzije svemira]], gdje je volumen Univerzuma predstavljen u svakom vremenskom intervalu kružnim dijelovima. Na lijevoj strani je prikazana brza [[Inflatorna epoha|inflacija]] od početnog stanja, nakon čega slijedi stabilnija ekspanzija do današnjih dana, prikazano desno.|230x230piksel]] [[Datoteka:Bruce_McCandless_II_during_EVA_in_1984.jpg|alt=The lower half shows a blue planet with patchy white clouds. The upper half has a man in a white spacesuit and maneuvering unit against a black background.|mini| Zbog opasnosti od vakuuma, astronauti moraju nositi [[svemirsko odijelo]] pod pritiskom dok su izvan Zemlje i izvan svoje letjelice.|lijevo|212x212piksel]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == === Izvori === * {{citation | last1=Freedman | first1=Roger A. | last2=Kaufmann | first2=William J. | title=Universe | edition=seventh | date=2005 | publisher=New York: W. H. Freeman and Company | isbn=978-0-7167-8694-8 }} * {{citation | last=O'Leary | first=Beth Laura | date=2009 | title=Handbook of space engineering, archaeology, and heritage | series=Advances in engineering | editor1-first=Ann Garrison | editor1-last=Darrin | publisher=CRC Press | isbn=978-1-4200-8431-3 | url=https://books.google.com/books?id=dTwIDun4MroC&pg=PA84 }}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Prostor]] [[Kategorija:Svemir]] kxocsu2z6tqs07upsbencwi7rx89s32 Wide Field Infrared Survey Telescope 0 486593 3923340 3385471 2026-09-01T06:44:06Z EmausBot 25303 Robot: Popravlja dvostruka preusmjerenja na [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman]] 3923340 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Svemirski teleskop Nancy Grace Roman]] 0x7emmpzzp7xk8lv5i8uk5n38977rda Prstenasti hromosom 0 487939 3923328 3907667 2026-09-01T05:32:22Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923328 wikitext text/x-wiki [[slika:Human karyotype from bladder carcinoma, including ring chromosome.jpg|thumb|300px| Reprezentativni kariotip iz dobro diferenciranog karcinoma tranzicijskih ćelija mokraćne bešike. Hromosom označen sa "mar" predstavlja neidentifikovani marker, "r" – prstenasti hromosom. Strelice označavaju tačke prekida. Također su evidentne monosomija 9, 18 i X i trisomija 7.]] '''Prstenasti hromosom''' je aberantni [[hromosom]] čiji su krajevi spojeni i formiraju prsten. Prstenaste hromozome prvi je otkrio [[Lilian Vaughan Morgan]], 1926.<ref>{{cite journal|last=Morgan|first=LV|title=Correlation between Shape and Behavior of a Chromosome.|url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1926-03-15_12_3/page/180|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=Mar 1926|volume=12|issue=3|pages=180–1|pmid=16576974|pmc=1084483|doi=10.1073/pnas.12.3.180|doi-access=free}}</ref> Prstenasti hromosom označava se simbolom ''r'' u ljudskoj genetici i ''R'' u genetici roda ''[[Drosophila]]''. Prstenasti hromosomi se mogu formirati u ćelijama nakon genetičkog oštećenja mutagenima kao što je [[zračenje]], ali mogu nastati i spontano tokom razvoja. ==Formiranje== [[slika:NLM_ring_chromosome.jpg|right|thumb|300px|Formiranje prstenastog hromosoma.]] Da bi hromosom formirao prsten, obično mu nedostaju oba kraja, što omogućava da seoštećeni krajevi međusobno spoje. U rijetkim slučajevima, [[telomere]] na krajevima hromosoma spajaju se bez ikakvog gubitka genetičkog materijala, što rezultira normalnim [[fenotip]]om.<ref>[https://web.archive.org/web/20090629081619/http://humrep.oxfordjournals.org/cgi/reprint/20/2/462 Mitotic and meiotic behaviour of a naturally transmitted ring Y chromosome: reproductive risk evaluation] Núria Arnedo, Carme Nogués, Mercè Bosch and Cristina Templado</ref> Kompleksna preuređivanja, uključujući segmentne mikrodelecije i mikroduplikacije, javljaju se u brojnim prstenastim hromofomima, dajući važne tragove u vezi sa mehanizmima njihovog formiranja.<ref>[http://www.molecularcytogenetics.org/content/1/1/16 Shchelochkov O et al.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011160135/http://www.molecularcytogenetics.org/content/1/1/16 |date=11. 10. 2015 }}, Mosaicism for r(X) and der(X)del(X)(p11.23)dup(X)(p11.21p11.22) Provides Insight into the Possible Mechanism of Rearrangement, ''Molecular Cytogenetics'' 2008, 1:16</ref> Mogu se formirati i mali suvišni prstenovi, što rezultira djelimičnom trisomijom.<ref name=TPed/> Prstenasti hromosomi su nestabilni tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]] i mogu formirati međusobno povezane ili spojene prstenove.<ref name=TPed/> ==Povezani sindromi== Ljudski [[genetički poremećaj]]i mogu biti uzrokovani formiranjem prstenastog hromosoma. Iako su vrlo rijetki, pronađeni su u svim ljudskim hromosomima. Simptomi uočeni kod pacijenata koji nose prstenaste hromosome vjerojatnije su uzrokovani [[delecija (genetika)|delecijama]] gena u [[telomera|telomernim]] regijama zahvaćenih hromosoma, prije nego formiranjem same prstenaste strukture.<ref name=Nelson>Nelson Textbook of Pediatrics, Chapter 81, 604-627 https://www.clinicalkey.com/#!/content/book/3-s2.0-B9781455775668000818?scrollTo=%23hl0003126</ref> Skoro svi sindromi prstenastih hromosoma obilježeni su značajni [[zastoj u rastu|kašnjenjem rasta]].<ref name=TPed>{{cite journal|last1=Yip|first1=Moh-Ying|title=Autosomal ring chromosomes in human genetic disorders|pmc=4729093|journal=Translational Pediatrics|pages=164–174|doi=10.3978/j.issn.2224-4336.2015.03.04|date=2015|volume=4|issue=2|pmid=26835370}}</ref> Prstenasti hromosomi mogu biti nasljedni ili sporadični. Na ozbiljnost stanja utiču česti [[Mozaicizam (genetika)|mozaicizmi]].<ref name=Nelson/> Na ozbiljnost također utiče lokacija fuzije, zbog gubitka različitih količina genetičkog materijala sa hromosomskih krajeva. Poremećaji koji proizlaze iz formiranja prstenastog hromozoma uključuju: {| class="wikitable" |+ ![[Hromosom]] !Tipska obilježja ! |- |[[sindrom prstenastog hromosoma 1|Prstenasati hromosom 1]] | [[Intelektualna invalidnost]], [[mikrocefalija]], abnormalnosti lica |<ref>{{cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1320/index|title=Ring chromosome 1 - Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=3. 2. 2022|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103610/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1320/index|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 2]] |[[Nizak rast]] |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=12795&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-2-syndrome&title=Ring-chromosome-2-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 2 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%20%202/Ring%202%20FTNW.pdf|title=Ring 2|access-date=3. 2. 2022|archive-date=5. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205042222/http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%20%202/Ring%202%20FTNW.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 3]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=12796&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-3-syndrome&title=Ring-chromosome-3-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 3 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasrti hromosom 4]] |Abnormalnosti [[lobanja|lobanje]] i lica |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1079&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-4-syndrome&title=Ring-chromosome-4-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 4 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 5]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=19608&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-5-syndrome&title=Ring-chromosome-5-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 5 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 6]] | [[Mikrocefalija]], abnormalnosti [[lice (anatomija)|lica]] i [[šaka]] |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1080&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-6-syndrome&title=Ring-chromosome-6-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 6 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 7]] |Abnormalnosti lobanje i lica, [[govor]]ni deficiti |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1642&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-7-syndrome&title=Ring-chromosome-7-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 7 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 8]] | Abnormalnosti lobanje i lica, hidronefroza nenormalnosti [[šaka]] | <ref>{{cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1347/ring-chromosome-8|title=Ring chromosome 8 - Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=3. 2. 2022|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103609/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1347/ring-chromosome-8|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 9]] | [[Usporen rast]], abnormalne crte lica, nizak mišićni tonus |<ref>{{Cite web|url=http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%20%209/Ring%209%20FTNW.pdf|title=Ring 9|access-date=3. 2. 2022|archive-date=18. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418051837/http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%20%209/Ring%209%20FTNW.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 10]] | [[Intelektualna nesposobnost]], [[odloženi rast]], facijalna dismorfija, reproduktivne abnormalnosti |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1076&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-10-syndrome&title=Ring-chromosome-10-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 10 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenastihromosom 11]] | |<ref>{{cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/10846/index|title=Ring chromosome 11 - Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|access-date=3. 2. 2022|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103609/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/10846/index|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 12]] | [[Usporen rast]], abnormalne crte lica, [[mikrocefalija]] |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1077&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-12-syndrome&title=Ring-chromosome-12-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 12 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1325/index|title=Ring chromosome 12 {{!}} Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|language=en|access-date=4. 12. 2017|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103614/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1325/index|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenastihromosom 13]] | [[Mikrocefalija]], [[odloženi rast]], reproduktivne abnormalnosti |<ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6069/ring-chromosome-13|title=Ring chromosome 13 {{!}} Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|language=en|access-date=4. 12. 2017|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103608/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/6069/ring-chromosome-13|url-status=dead}}</ref> |- |[[sindrom prstenastog hromosoma 14|Prstenasti hromosom 14]] |[[Epilepsija]], [[intelektualna zaostalost]] |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=12800&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-13-syndrome&title=Ring-chromosome-13-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 13 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 15]] | [[Zastoj u rastu]], [[mentalna retardacija]], [[mikrocefalija]], kašnjenje [[govor]]a |<ref>{{Cite web|url=http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%2015/Ring%2015%20FTNW.pdf|title=Ring 15|access-date=3. 2. 2022|archive-date=5. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093014/http://www.rarechromo.org/information/Chromosome%2015/Ring%2015%20FTNW.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 16]] | Mentalna retardacija, [[mikrocefalija]], kašnjenje rasta, abnormalnosti lica |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=12802&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-16-syndrome&title=Ring-chromosome-16-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 16 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/10855/ring-chromosome-16|title=Ring chromosome 16 {{!}} Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|language=en|access-date=4. 12. 2017|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103607/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/10855/ring-chromosome-16|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 17]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=3505&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-17-syndrome&title=Ring-chromosome-17-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 17 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prsten 18|Prstenasti hromosom 18]] | [[Mentalna retardacija]], [[kašnjenje u rastu]], abnormalnosti lica |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=442&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-18-syndrome&title=Ring-chromosome-18-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 18 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 19]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1641&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-19-syndrome&title=Ring-chromosome-19-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 19 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 20]] | [[Epilepsija]], mentalna retardacija, abnormalne crte lica, [[kašnjenje u rastu]] |<ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1334/ring-chromosome-20|title=Ring chromosome 20 {{!}} Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|language=en|access-date=4. 12. 2017|archive-date=3. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220203103612/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/1334/ring-chromosome-20|url-status=dead}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 21]] | [[Nizak rast]], [[mikrocefalija]], reproduktivne abnormalnosti |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=1241&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-21-syndrome&title=Ring-chromosome-21-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 21 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom 22]] | Mentalna retardacija, hipotonija, [[autizam|autistično]] ponašanje |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=896&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-22-syndrome&title=Ring-chromosome-22-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome 22 syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |- |[[Prstenasti hromosom X]] |[[Turnerov sindrom]] | |- |[[Prstenasti hromosom Y]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=EN&data_id=19886&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=chromosome-ring&Disease_Disease_Search_diseaseType=Pat&Disease(s)/group+of+diseases=Ring-chromosome-Y-syndrome&title=Ring-chromosome-Y-syndrome&search=Disease_Search_Simple|title=Orphanet: Ring chromosome Y syndrome|website=www.orpha.net}}</ref> |} ==Također pogledajte== * [[Hromosomske abnormalnosti]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://atlasgeneticsoncology.org/Deep/RingChromosID20030.html Atlas of Genetics and Cytogenetics in Oncology and Haematology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824145145/http://atlasgeneticsoncology.org/Deep/RingChromosID20030.html |date=24. 8. 2007 }}, explains HOW the ring formation causes abnormalities. {{hromosomske abnormalnosti}} [[Kategorija:Prstenasti hromosomi]] [[Kategorija:Hromosomi]] [[Kategorija:Citogenetika]] n5xpwfq5976shne4ivsuqjqabjpqgkq Nasilje nad ženama 0 492187 3923265 3919668 2026-08-31T17:12:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923265 wikitext text/x-wiki [[Slika:MURDER-SCALE-4-2019.jpg|thumb|280px|Mapa svijeta sa ubojstvima na 100.000 stanovnika počinjenim nad ženama, 2019.]] {{Nasilje nad ženama}} '''Nasilje nad ženama''' ('''VAW'''), poznato i kao '''rodno uvjetovano nasilje'''<ref>{{cite journal | last1 = Russo | first1 = Nancy Felipe | last2 = Pirlott | first2 = Angela | title = Gender-based violence: concepts, methods, and findings | journal = Annals of the New York Academy of Sciences |issue=Violence and Exploitation Against Women and Girls | volume = 1087 | pages = 178&ndash;205 | publisher = Taylor and Francis and Oxfam | doi = 10.1196/annals.1385.024 | pmid = 17189506 | date = novembar 2006 | bibcode = 2006NYASA1087..178R | s2cid = 34389352 }}</ref> i '''spolno i rodno zasnovano nasilje''' ('''SGBV'''),<ref>[https://web.archive.org/web/20140721134742/http://www.who.int/hac/techguidance/pht/SGBV/en/ Sexual and Gender-based Violence] (WHO)</ref> su [[nasilje|nasilna]] djela primarno ili isključivo počinjena protiv [[žena]] ili djevojčica. Takvo se nasilje često smatra oblikom [[zločin iz mržnje|zločina iz mržnje]],<ref>''Citations'': * {{cite book | last = Angelari | first = Marguerite | chapter = Hate crime statutes: a promising tool for fighting violence against women | chapter-url = https://books.google.com/books?id=2YdCbgXjr-EC&pg=PA405 | editor-last = Maschke | editor-first = Karen J. | title = Pornography, sex work, and hate speech | pages = 405&ndash;448 | publisher = Taylor and Francis | location = New York | year = 1997 | isbn = 9780815325208 }} * {{cite book | last = Gerstenfeld | first = Phyllis B. | chapter = The hate debate: constitutional and policy problems | chapter-url = https://books.google.com/books?id=DiBIZcx1nPcC&pg=PA58 | editor-last = Gerstenfeld | editor-first = Phyllis B. | title = Hate crimes: causes, controls, and controversies | page = 58 | publisher = Sage | location = Thousand Oaks, California | year = 2013 | isbn = 9781452256627 }} * {{cite book | last = McPhail | first = Beverly | chapter = Gender-bias hate crimes: a review | chapter-url = https://books.google.com/books?id=2ZNnXj_SbOsC&pg=PA271 | editor-last = Perry | editor-first = Barbara | title = Hate and bias crime: a reader | page = 271 | publisher = Routledge | location = New York | year = 2003 | isbn = 9780415944076 }}</ref> počinjeno nad ženama ili djevojčicama posebno zato što su [[žene]], i može imati mnoge oblike. Nasilje nad ženama ima vrlo dugu historiju iako su incidenti i intenzitet takvog nasilja varirali tokom vremena, pa čak i danas variraju od društva do društva. Na takvo se nasilje često gleda kao na mehanizam za podjarmljivanje žena, bilo u društvu općenito ili u [[međunarodni odnosi|međuljudskim odnosima]]. Takvo nasilje može proizaći iz osjećaja [[ovlaštenja]], [[Superiornost (hijerarhija)|superiornosti]], [[mizoginija|mizoginije]] ili sličnih stavova počinitelja ili njegove nasilne prirode, posebno prema ženama. UN-ova [[Deklaracija o eliminaciji nasilja nad ženama]] navodi, "nasilje nad ženama je manifestacija povijesno nejednakih odnosa moći između muškaraca i žena" i "nasilje nad ženama je jedan od ključnih društvenih mehanizama pomoću kojih su žene prisiljene u podređeni položaj u usporedbi s muškarcima."<ref>{{cite web|url=http://www.un-documents.net/a48r104.htm |title=A/RES/48/104 - Declaration on the Elimination of Violence against Women |publisher=United Nations General Assembly |access-date=6. 8. 2014}}</ref> [[Kofi Annan]], [[generalni sekretar Ujedinjenih nacija|generalni sekretar]] [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], izjavio je u izvještaju iz 2006. objavljenom na veb-stranici [[Razvojni fond Ujedinjenih nacija za žene|Razvojnog fonda Ujedinjenih nacija za žene]] (UNIFEM):<blockquote>Nasilje nad ženama i djevojčicama je problem razmjera [[pandemija|pandemije]]. Najmanje jedna od svake tri žene diljem svijeta bila je pretučena, prisiljena na seks ili na neki drugi način zlostavljana tokom života, a zlostavljač je obično neko ko joj je poznat (UNIFEM).<ref name="Moradian">{{cite web |url=http://en.tolerancy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=176:2009-09-15-08-37-55&catid=43:events-a-reports&Itemid=90 |title=Domestic Violence against Single and Married Women in Iranian Society |last=Moradian |first=Azad |work=Tolerancy.org |publisher=The Chicago School of Professional Psychology |date=10. 9. 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425230632/http://en.tolerancy.org/index.php?option=com_content&view=article&id=176%3A2009-09-15-08-37-55&catid=43%3Aevents-a-reports&Itemid=90 |archive-date=25. 4. 2012 |access-date=1. 3. 2015}}</ref>{{TOC limit|3}} ==Definicija== [[slika:Violence against women in Peru - No.jpg|thumb|Nasilje nad ženama u [[Peru]]u – Ne]] [[slika:Violence against women in Peru - arrest.jpg|thumb|Nasilje nad ženama u Peruu – hapšenje]] Razna međunarodna tijela donijela su niz instrumenata kojima je cilj eliminirati nasilje nad ženama i nasilje u porodici. Oni općenito počinju s definicijom šta je takvo nasilje, s ciljem borbe protiv takve prakse. Istanbulska konvencija ([[Konvencija Vijeća Europe o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici]]) [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]] opisuje nasilje nad ženama "kao kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije žena" i definira nasilje nad ženama kao "sva djela rodno uvjetovanog nasilja koja dovode do ili će vjerojatno rezultirati fizičkom, seksualnom, psihološkom ili ekonomskom štetom ili patnjom žena, uključujući prijetnje takvim djelima, prisilu ili samovoljno lišavanje slobode, bilo da se događa u javnosti ili u privatnom životu.<ref name="COE 210">{{cite web |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210 |title=Details of Treaty No.210: Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |publisher=Council of Europe |access-date=3. 4. 2016}}</ref> [[Konvencija o uklanjanju svih oblika diskriminacije žena]] (CEDAW) [[Generalna skupština Ujedinjenih nacija|Generalne skupštine Ujedinjenih nacija]] iz 1979. donosi preporuke u vezi s nasiljem nad ženama,<ref name=":1">{{cite web |title=General recommendations made by the Committee on the Elimination of Discrimination against Women |url=https://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/recommendations/recomm.htm#recom1 |website=www.un.org |access-date=8. 5. 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150510132556/http://www.un.org/womenwatch/daw/cedaw/recommendations/recomm.htm#recom1 |archive-date=10. 5. 2015}}, General Recommendations 12 and 19</ref> a [[Bečka deklaracija i program djelovanja]] spominje nasilje nad ženama.<ref>{{cite web |date=12. 7. 1993 |url=http://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain?page=topic&tocid=459d17822&toid=459b17a82&docid=3ae6b39ec&skip=O |title=Vienna Declaration and Programme of Action |publisher=UN General Assembly |access-date=3. 4. 2016}}, paragraph 18</ref> Međutim, rezolucija Generalne skupštine Ujedinjenih nacija iz 1993. Međutim, rezolucija Generalne skupštine Ujedinjenih nacija iz 1993. o [[Deklaracija o uklanjanju nasilja nad ženama|Deklaraciji o uklanjanju nasilja nad ženama]] bila je prvi međunarodni instrument koji je izričito definirao nasilje nad ženama i razradio tu temu]] bila je prvi međunarodni instrument koji je izričito definirao nasilje nad ženama i razradio tu temu.<ref>{{cite web|url=http://www.unwomen.org/en/what-we-do/ending-violence-against-women/global-norms-and-standards |title=What We Do: Ending Violence against Women: Global Norms and Standards |publisher=UN Women |access-date=3. 4. 2016}}</ref> Ostale definicije nasilja nad ženama navedene su u ''Međuameričkoj konvenciji o sprječavanju, kažnjavanju i iskorjenjivanju nasilja nad ženama'' iz 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.oas.org/juridico/english/treaties/a-61.html |title=Inter-American Convention on the Prevention, Punishment And Eradication of Violence Against Women "Convention of Belem Do Para" |publisher=Organization of American States |access-date=3. 4. 2016}}</ref> i 2003. u [[Maputo Protokol]]u.<ref>{{cite web |url=http://www.achpr.org/files/instruments/women-protocol/achpr_instr_proto_women_eng.pdf |title=Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Rights of Women in Africa |publisher=African Commission on Human and Peoples' Rights |access-date=3. 4. 2016 |archive-date=2. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302101029/http://www.achpr.org/files/instruments/women-protocol/achpr_instr_proto_women_eng.pdf |url-status=dead }}</ref> Nadalje, pojam „rodno zsnovano nasilje“ odnosi se na „svaka djela ili prijetnje radnjama koje imaju za cilj povrijediti ili učiniti da žene pate fizički, seksualno ili psihički, a koje pogađaju žene zato što su žene ili pogađaju žene nerazmjerno".<ref>{{cite book | last = Richters | first = J.M. Annemiek | title = Women, culture and violence: a development, health and human rights issue | publisher = Women and Autonomy Centre (VENA), Leiden University | location = Leiden, The Netherlands | year = 1994 | url = https://books.google.com/books?id=KvbtAAAAMAAJ | oclc = 905570045 | isbn = 9789072631374 }}</ref> "Rodno zasnovano nasilje" često se koristi kao sinonim za "nasilje nad ženama",<ref name="Krantz">{{cite journal | last1 = Krantz | first1 = Gunilla | last2 = Garcia-Moreno | first2 = Claudia | title = Violence against women | url = https://archive.org/details/sim_british-journal-of-preventive-and-social-medicine_2005-10_59_10/page/818 | journal = Journal of Epidemiology and Community Health | volume = 59 | issue = 10 | pages = 818&ndash;821 | publisher = BMJ Group| doi = 10.1136/jech.2004.022756 | jstor = 25570854 | pmid = 16166351 | pmc = 1732916 | date = oktobar 2005 }}</ref> a neki članci o nasilju nad ženama ponavljaju ove koncepcije, navodeći da su muškarci glavni počinitelji ovog nasilja.<ref>{{cite journal | last = Sen | first = Purna | title = Development practice and violence against women | journal = Gender & Development | volume = 6 | issue = 3 | pages = 7&ndash;16 | publisher = Taylor and Francis and Oxfam| doi = 10.1080/741922827 | pmid = 12294415 | jstor = 4030497 | date = novembar 1998 }}</ref> Štaviše, definicija navedena u Deklaraciji o eliminaciji nasilja nad ženama iz 1993. također je podržavala ideju da je nasilje ukorijenjeno u nejednakosti između muškaraca i žena kada se izraz "nasilje" koristi zajedno s izrazom "utemeljeno na spolu".<ref name="Krantz"/> U Preporuci Rec(2002)5 Odbora ministara državama članicama o zaštiti žena od nasilja, [[Vijeće Evrope]] je odredilo da nasilje nad ženama "uključuje, ali nije ograničeno na sljedeće":<ref>{{cite web |date=30. 4. 2002 |url=https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=280915&Site=CM&BackColorInternet=C3C3C3&BackColorIntranet=EDB021&BackColorLogged=F5D383 |title=Recommendations of the Committee of Ministers to member states on the protection of women against violence |publisher=Council of Europe Committee of Ministers |access-date=3. 4. 2016 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052933/https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=280915&Site=CM&BackColorInternet=C3C3C3&BackColorIntranet=EDB021&BackColorLogged=F5D383 |url-status=dead }}</ref> :a. nasilje koje se događa u popodici ili porfodičnoj zajednici, uključujući, "između ostalog", tjelesnu i mentalnu agresiju, emocijsko i psihičko zlostavljanje, silovanje i seksualno zlostavljanje, incest, silovanje između supružnika, stalnih ili povremenih partnera i suživotnika, zločine počinjene u ime časti, žensko genitalno i spolno sakaćenje i druge tradicijske prakse štetne za žene kao što su prisilni brakovi; :b. nasilje koje se događa unutar opće zajednice uključujući, ''inter alia'', silovanje, seksualno zlostavljanje, seksualno uznemiravanje i zastrašivanje na poslu, u institucijama ili drugdje, trgovinu ženama u svrhu seksualnog iskorištavanja, te ekonomsko iskorištavanje i seks turizam; :c. nasilje koje je počinila ili odobrila država ili njezini službenici; :d. kršenje ljudskih prava žena u situacijama oružanog sukoba, posebice uzimanje talaca, prisilno raseljavanje, sustavno silovanje, seksualno ropstvo, prisilna [[trudnoća]] i trgovina u svrhu seksualnog iskorištavanja i ekonomskog iskorištavanja. Neki ove definicije nasilja nad ženama kao rodno utemeljene smatraju nezadovoljavajućim i problematičnim. Ove definicije koncipirane su u shvaćanju društva kao patrijarhalnog, označavajući neravnopravne odnose između muškaraca i žena.<ref>{{cite journal | last = Ertürk | first = Yakin | title = Towards a post-patriarchal gender order: confronting the universality and the particularity of violence against women | journal = Sociologisk Forskning | volume = 46 | issue = 4 | pages = 61&ndash;70 | publisher = Sveriges Sociologförbund [Swedish Sociological Association] | jstor = 20853687 | date = 2009 | doi = 10.37062/sf.46.19221 | s2cid = 248629521 }}</ref> Protivnici takvih definicija tvrde da definicije zanemaruju nasilje nad muškarcima i da se termin ''[[spol]]'', kako se koristi u ''rodno zasnovanom nasilju'', odnosi samo na žene. Drugi kritičari tvrde da korištenje izraza "rod" na ovaj određeni način može uvesti pojmove inferiornosti i podređenosti za ženstvenost i superiornosti za muškost.<ref>{{cite journal | last = Visaria | first = Leela | title = Violence against women: a field study | journal = Economic and Political Weekly | volume = 35 | issue = 20 | pages = 1742&ndash;1751 | publisher = Sameeksha Trust, Mumbai, India | jstor = 4409296 | date = 13. 5. 2000 }}</ref><ref name="Michau, L. 2007 pp.96">{{cite journal | last = Michau | first = Lori | title = Approaching old problems in new ways: community mobilisation as a primary prevention strategy to combat violence against women | journal = Gender & Development | volume = 15 | issue = 1 | pages = 95&ndash;109 | publisher = Taylor and Francis and Oxfam | doi = 10.1080/13552070601179144 | jstor = 20461184 | date = mart 2007 | s2cid = 73218820 }}</ref> Ne postoji široko prihvaćena sadašnja definicija koja pokriva sve dimenzije rodno zasnovanog nasilja osim one za žene koja ima tendenciju reproduciranja koncepta binarnih opozicija: muškosti nasuprot ženstvenosti.<ref name="Prügl, E. 2013"/> {| class="wikitable sortable" |+ Usporedba definicija u instrumentima ljudskih prava |- ! style="width:12%" | Dokument ! style="width:9%" | Usvojio ! style="width:8%" | Datum ! Definicija |- | Opća preporuka 19 | [[CEDAW komitet]] | 1992 | 'Definicija diskriminacije uključuje rodno uvjetovano nasilje, odnosno nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena ili koje nerazmjerno pogađa žene.'<ref>{{Cite web |url=https://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CEDAW/Shared%20Documents/1_Global/INT_CEDAW_GEC_3731_E.pdf |title=General recommendation No. 19: Violence against women |author=CEDAW Committee |work=ohchr.org |publisher=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |date=1992 |access-date=10. 3. 2021 |archive-date=20. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220720005758/https://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CEDAW/Shared%20Documents/1_Global/INT_CEDAW_GEC_3731_E.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | [[DEVAW]] | [[Ujedinjene nacije]] | 20. decembra 1993. | '...termin "nasilje nad ženama" znači svaki čin rodno zasnovanog nasilja koji rezultira, ili bi mogao rezultirati, fizičkom, seksualnom ili psihičkom ozljedom ili patnjom žena'.<ref name="DEVAW text">{{Cite web |url=http://www.un-documents.net/a48r104.htm |title=A/RES/48/104 – Declaration on the Elimination of Violence against Women – UN Documents: Gathering a body of global agreements |work=un-documents.net |date=20. 12. 1993 |access-date=11. 3. 2021}}</ref> |- | [[Konvencija Belém do Pará]] | [[Organizacija američkih država]] | 9. juna 1994. | '...nasilje nad ženama podrazumijeva svaki čin ili ponašanje, temeljeno na spolu, koje uzrokuje smrt ili fizičku, seksualnu ili psihičku štetu ili patnju žena, bilo u javnoj ili privatnoj sferi.'<ref>{{Cite web |url=http://www.oas.org/en/mesecvi/docs/BelemDoPara-ENGLISH.pdf |title=Inter-American Convention on the Prevention, Punishment, and Eradication of Violence against Women (Convention of Belém do Pará) |work=oas.org |publisher=Organization of American States |date=9. 6. 1994 |access-date=11. 3. 2021}}</ref> |- | [[Maputo protokol]] | [[Afrička unija]] | 11. jula 2003. | '„Nasilje nad ženama” znači sva djela počinjena protiv žena koja im uzrokuju ili bi mogla nanijeti fizičku, seksualnu, psihološku i ekonomsku štetu, uključujući prijetnju poduzimanjem takvih djela; ili poduzimati nametanje proizvoljnih ograničenja ili oduzimanje temeljnih sloboda u privatnom ili javnom životu u mirnodopsko vrijeme i tijekom situacija oružanih sukoba ili rata...'<ref>{{Cite web |url=https://en.wikisource.org/wiki/Maputo_Protocol |title=Maputo Protocol |work=Wikisource |publisher=African Union |date=11. 7. 2003 |access-date=11. 3. 2021}}</ref> |- | [[Istanbulska konvencija]] | [[Vijeće Evrope]] | 11. maj 2011 | '..."nasilje nad ženama" shvaća se kao kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije žena i označava sve radnje rodno zasnovanog nasilja koje rezultiraju ili bi mogle rezultirati fizičkim, seksualnim, psihičkim ili ekonomsku štetu ili patnju žena, uključujući prijetnje takvim djelima, prisilu ili samovoljno lišavanje slobode, bilo da se događa u javnom ili privatnom životu; ... "rod" će značiti društveno konstruirane uloge, ponašanja, aktivnosti i atribute koje određeno društvo smatra prikladnima za žene i muškarce; "rodno zasnovano nasilje nad ženama" znači nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena ili koje nerazmjerno pogađa žene...'. U preambuli se navodi: '...Uviđajući da su žene i djevojčice izložene većem riziku od rodno zasnovanog nasilja od muškaraca; Priznajući da porodično nasilje nerazmjerno pogađa žene, te da muškarci također mogu biti žrtve porodičnog nasilja...'<ref>{{Cite web |url=https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/rms/090000168008482e |title=Council of Europe Convention on preventing and combating violence against women and domestic violence |work=coe.int |publisher=Council of Europe |date=11. 5. 2021 |access-date=11. 3. 2021}}</ref> |} ==Oblici nasilja== Nasilje nad ženama može se svrstati u nekoliko širokih kategorija. To uključuje nasilje koje provode pojedinci, ali i države. Neki od oblika nasilja koje čine pojedinci su: [[silovanje]], [[nasilje u porodici]], [[seksualno uznemiravanje]], [[ubacivanje kiseline]], [[reproduktivna prisila]], [[čedomorstvo]] ], [[selektivni pobačaj|prenatalni izbir spola]], [[porodničarsko nasilje]], [[rodno zasnovano nasilje na mreži]] i [[mafijaško nasilje]]; kao i štetne običajne ili tradicionalne prakse kao što su [[ubojstva iz časti]], [[smrt usljed miraza|nasilje usljed miraza]], [[sakaćenje ženskih genitalija]], [[brak otmicom]] i [[prisilni brak]]. Postoje oblici nasilja koje vlada može počiniti ili odobriti, kao što je [[ratno silovanje]], [[seksualno nasilje]] i [[seksualno ropstvo]] toom sukoba, [[prisilna sterilizacija]], [[prisilni pobačaj]], nasilje od strane policije i autoritativnog osoblja, [[kamenovanje]] i [[bičevanje]]. Mnoge oblike nasilja nad ženama, kao što su [[trgovina ženama]] i [[prisilna prostitucija]] često počine mreže organiziranog kriminala.<ref name="Prügl, E. 2013">{{cite book | last = Prügl | first = Elisabeth (Director) | title = Violence Against Women. Gender and International Affairs Class 2013. Lecture conducted from The Graduate Institute of International and Development Studies (IHEID) | location = Geneva, Switzerland | date = 25. 11. 2013 }}</ref> Povijesno gledano, postojali su oblici organiziranog WAV-a, kao što su [[suđenja vješticama u ranom modernom razdoblju]] ili [[seksualno ropstvo]] [[žena za utjehu]]. WHO je u svom istraživanju o nasilju nad ženama analizirao i kategorizirao različite oblike nasilja nad ženama koji se javljaju u svim fazama života, od prije rođenja do starosti..<ref name="WHO_VAW">{{cite book | last = WHO | author-link = World Health Organization | title = Violence against women: Definition and scope of the problem, 1, 1-3 | url =https://www.who.int/gender/violence/v4.pdf | publisher = [[World Health Organization]] | date = juli 1997 | access-date = 30. 11. 2013 }}</ref> Posljednjih godina postoji trend pristupa nasilju prema ženama na međunarodnoj razini putem sredstava kao što su konvencije ili, u [[Evropska unija|Europskoj uniji]], putem [[Direktiva (Evropska unija)|direktiva]] (kao što je Direktiva protiv [[seksualno uznemiravanje|seksualnog uznemiravanja]], i direktiva protiv [[trgovina ljudima]]).<ref>{{cite web | title = Directive 2002/73/EC - equal treatment of 23 September 2002 amending Council Directive 76/207/EEC on the implementation of the principle of equal treatment for men and women as regards access to employment, vocational training and promotion, and working conditions | url = http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1976L0207:20021005:EN:PDF| date = septembar 2002}}</ref><ref>{{cite web |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2011:101:0001:0011:EN:PDF|title= Directive 2011/36/EU of the European Parliament and of the Council of 5 April 2011 on preventing and combating trafficking in human beings and protecting its victims, and replacing Council Framework Decision 2002/629/JH |work=Official Journal of the European Union |access-date=4. 4. 2016}}</ref> Komisija za ravnopravnost spolova [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]] identificira devet oblika nasilja nad ženama na temelju teme i konteksta, a ne životnog ciklusa ili vremenskog razdoblja:<ref name="Hagemann-White">{{Cite web |url=https://rm.coe.int/16805915e9 |title=Analytical study of the results of the 4th round of monitoring the implementation of Recommendation Rec(2002)5 on the protection of women against violence in Council of Europe member states |author=Carol Hagemann-White |pages=7, 8, 11 |publisher=Council of Europe Equality Division |date=februar 2014 |access-date=5. 4. 2020}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://edoc.coe.int/en/fundamental-freedoms/5949-state-of-democracy-human-rights-and-the-rule-of-law-in-europe.html |title=State of democracy, human rights and the rule of law in Europe (2014) |author=Thorbjørn Jagland |work=Report by the Secretary General of the Council of Europe |page=48 |publisher=Council of Europe |date=maj 2014 |access-date=5. 4. 2020}}</ref> *'Nasilje u porodici ili porodično nasilje' *'Silovanje i seksualno nasilje' *'Seksualno uznemiravanje' *'Nasilje u institucionalnom okruženju' *"Sakaćenje ženskih genitalija" *'Prisilni brakovi' *'Nasilje u sukobima i postkonfliktnim situacijama' *'Ubojstva u ime časti' *'Nepoštivanje slobode izbora u pogledu reprodukcije' ===Po dobnim skupinama=== [[Svjetska zdravstvena organizacija]] (WHO) razvila je tipologiju nasilja nad ženama na temelju njihovih kulturnih životnih ciklusa. {| class="wikitable" |- | '''Faza''' || '''Tip nasilja''' |- style="vertical-align: top;" | Prije rođenja || Pobačaj prema spolu; učinci batinanja tokom trudnoće na ishod poroda |- style="vertical-align: top;" | Djetinjstvo || Žensko čedomorstvo; fizičko, seksualno i psihičko zlostavljanje |- style="vertical-align: top;" | Djevojaštvo || Dječji brak; sakaćenje ženskih genitalija; fizičko, seksualno i psihičko zlostavljanje; incest; dječja prostitucija i pornografija |- style="vertical-align: top;" | Adolescencija i odrasla dob || Nasilje u vezi i udvaranje (npr. bacanje kiseline i silovanje na spoju); ekonomski prisilan seks (npr. seks učenica sa "sugar daddies" u zamjenu za školarinu); incest; seksualno zlostavljanje na radnom mjestu; silovanje; spolno uznemiravanje; prisilna prostitucija i pornografija; trgovina ženama; partnersko nasilje; bračno silovanje; zloporabe miraza i ubojstva; partnersko ubojstvo; psihičko zlostavljanje; zlostavljanje žena s invaliditetom; prisilna trudnoća |- style="vertical-align: top;" | Starije osobe || Prisilno "samoubojstvo" ili ubojstvo udovica iz ekonomskih razloga; seksualno, fizičko i psihičko zlostavljanje<ref name="WHO_VAW" /> |} Značajan napredak u zaštiti žena od nasilja postignut je na međunarodnoj razini kao proizvod zajedničkih napora lobiranja mnogih pokreta za ženska prava; međunarodne organizacije skupinama civilnog društva. Kao rezultat toga, svjetske vlade i međunarodne organizacije kao i organizacije civilnog društva aktivno rade na borbi protiv nasilja nad ženama kroz različite programe. Među glavnim postignućima pokreta za ženska prava protiv nasilja nad djevojčicama i ženama, značajna postignuća su "[[Deklaracija o uklanjanju nasilja nad ženama]]" koja implicira "političku volju za rješavanje problema nasilja nad ženama" i pravno obvezujući sporazum, "Konvencija o uklanjanju svih oblika diskriminacije žena (CEDAW)".<ref>{{cite book | last1 = Rosche | first1 = Daniela | last2 = Dawe | first2 = Alexandra | title = Oxfam Briefing Note: Ending violence against women the case for a comprehensive international action plan | page = 2 | publisher = Oxfam GB | location = Oxford | year = 2013 | url = http://www.oxfam.org/sites/www.oxfam.org/files/bn-ending-violence-against-women-action-plan-220213-en.pdf | isbn = 9781780772639 | access-date = 2. 12. 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170925212852/https://www.oxfam.org/sites/www.oxfam.org/files/bn-ending-violence-against-women-action-plan-220213-en.pdf | archive-date = 25. 9. 2017 | url-status = dead }}</ref> Osim toga, rezolucijom Generalne skupštine UN-a, 25. novembar također proglašen je kao [[Međunarodni dan eliminacije nasilja nad ženama]].<ref>{{cite book | last = UN | title = International Day for the Elimination of Violence against Women | url = https://www.un.org/womenwatch/daw/news/vawd.html | website = un.org | publisher = United Nations |date= 17. 12. 1999|access-date=3. 4. 2016}}</ref> Tipologija slična WHO-ovoj iz članka o nasilju nad ženama objavljenog u akademskom časopisu ''The Lancet'' pokazuje različite tipove nasilja počinjenog nad ženama prema razdoblju u životu žene u kojem se nasilje događa. Međutim, također klasificira vrste nasilja prema počinitelju. Jedna važna stvar koju treba napomenuti je da više vrsta nasilja nad ženama počinje neko koga žena poznaje, bilo član obitelji ili intimni partner, a ne stranac. ==Povijest== Neke od najvažnijih prekretnica na međunarodnoj razini za prevenciju nasilja nad ženama uključuju: * [[Konvencija o uklanjanju svih oblika diskriminacije žena]] iz 1979. (CEDAW), koja prepoznaje nasilje kao dio diskriminacije žena u preporukama 12 i 19.<ref name="UN Women: Global Norms & Standards">{{cite web|title=Global norms and standards: Ending violence against women|url=http://www.unwomen.org/en/what-we-do/ending-violence-against-women/global-norms-and-standards|publisher=[[UN Women]]|access-date=2. 12. 2013}}</ref> * [[Svjetska konferencija o ljudskim pravima]] iz 1993., koja je priznala nasilje nad ženama kao kršenje ljudskih prava i koja je pridonijela sljedećoj deklaraciji UN-a.<ref name="UN Women: Global Norms & Standards" /> * UN-ova [[Deklaracija o uklanjanju nasilja nad ženama]] iz 1993. bila je prvi međunarodni instrument koji eksplicitno definira i bavi se nasiljem nad ženama. Ovaj se dokument posebno odnosi na povijesno uvijek prisutnu prirodu rodnih nejednakosti u razumijevanju nasilja nad ženama.<ref name="UN Women: Global Norms & Standards"/> (Ovdje uključite sadašnji 2. paragraf). Ova Deklaracija, kao i Svjetska konferencija iste godine, često se posmatra kao „prekretnica“ u kojoj se razmatranje nasilja nad ženama od strane međunarodne zajednice počelo shvaćati mnogo ozbiljnije, a nakon koje se sve više zemalja mobiliziralo oko ovaj problem.<ref name="VAW: A Global Burden">{{cite journal | last1 = Venis | first1 = Sarah | last2 = Horton | first2 = Richard | title = Violence against women: a global burden | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_2002-04-06_359_9313/page/1172 | journal = The Lancet | volume = 359 | issue = 9313 | page = 1172 | publisher = Elsevier | pmid = 11955533 | doi = 10.1016/S0140-6736(02)08251-X | date = 6. 4. 2002 | s2cid = 41832376 }}</ref><ref name="WHO Multicountry Study">{{cite book | last = Garcia-Moreno | first = Claudia | title = WHO multi-country study on women's health and domestic violence against women: initial results on prevalence, health outcomes and women's responses | publisher = [[SZO|World Health Organization]] | location = Geneva, Switzerland | year = 2005 | url = https://www.who.int/reproductivehealth/publications/violence/24159358X/en/ | isbn = 9789241593588 }}</ref> * [[Međunarodna konferencija o stanovništvu i razvoju]] iz 1994. povezuje nasilje nad ženama s reproduktivnim zdravljem i pravima, te daje preporuke vladama o tome kako spriječiti i odgovoriti na nasilje nad ženama i djevojčicama.<ref name="UN Women: Global Norms & Standards"/> * Godine 1996. [[WHO|Svjetska zdravstvena skupština]] (WHA) proglasila je nasilje velikim javnozdravstvenim problemom, a u priznate podtipove uključila je nasilje od strane intimnog partnera i seksualno nasilje, dva tipa nasilja koje se često čini kao nasilje nad ženama. Nakon toga uslijedio je izvještaj [[SZO|Svjetske zdravstvene organizacije]] (WHO) iz 2002. (vidi dolje).<ref name="WHO World Report on violence and health">{{cite book | last1 = Krug | first1 = Etienne G. | last2 = Dahlberg | first2 = Linda L. | last3 = Mercy | first3 = James A. | last4 = Zwi | first4 = Anthony B. | last5 = Lozano | first5 = Rafael | title = World report on violence and health | publisher = [[World Health Organization]] | location = Geneva, Switzerland | year = 2002 | url = https://books.google.com/books?id=db9OHpk-TksC | isbn = 9789241545617 }} : ''Dostupno i kao'': :* {{cite journal | last1 = Krug | first1 = Etienne G. | last2 = Dahlberg | first2 = Linda L. | last3 = Mercy | first3 = James A. | last4 = Zwi | first4 = Anthony B. | last5 = Lozano | first5 = Rafael | title = The world report on violence and health | journal = The Lancet | volume = 360 | issue = 9339 | pages = 1083&ndash;1088 | publisher = Elsevier | pmid = 12384003 | doi = 10.1016/S0140-6736(02)11133-0 | date = 5. 10. 2002 | s2cid = 20828803 | url = http://www.revistabiomedica.org/index.php/biomedica/article/view/1182 | access-date = 6. 7. 2022 | archive-date = 24. 1. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230124022950/https://revistabiomedica.org/index.php/biomedica/article/view/1182 | url-status = dead }}</ref> UN su također kreirale Zakladu za potporu akcijama za uklanjanje nasilja nad ženama.<ref name="Fried">{{cite journal | last =Fried | first = Susana T. | title = Violence against women | journal = Health and Human Rights Journal | volume = 6 | issue = 2 | pages = 88&ndash;111 | publisher = Harvard University Press | doi = 10.2307/4065431 | jstor = 4065431 | date = 2003 }} [https://cdn2.sph.harvard.edu/wp-content/uploads/sites/125/2014/04/6-Fried.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191129002842/https://www.jstor.org/stable/4065431 |date=29. 11. 2019 }}</ref> *UN je 1999. usvojio [[Fakultativni protokol uz Konvenciju o uklanjanju svih oblika diskriminacije žena]] i odredio 25. studenog kao [[Međunarodni dan borbe protiv nasilja nad ženama]]. *Godine 2002., kao nastavak WHA deklaracije iz 1996. o nasilju kao velikom problemu javnog zdravlja, WHO je objavio prvi Svjetski izvještaj o nasilju i zdravlju, koji se bavilo mnogim tipovima nasilja i njihovim učinkom na javno zdravlje, uključujući oblici nasilja koji posebno snažno pogađaju žene. U izvještaju se posebno ističe nagli porast organizacija civilnog društva i aktivnosti usmjerenih na odgovor na rodno zasnovano nasilje nad ženama od 1970-ih do 1990-ih.<ref name="WHO World Report on violence and health" /> *WHO je 2004. godine objavila svoju "Multi-country study on Women's Health and Domestic Violence against Women", studiju o zdravlju žena i [[nasilje u porodici|nasilju u porodici]] anketiranjem preko 24.000 žena u 10 zemalja iz svih regija svijeta, koje procijenili su prevalenciju i opseg nasilja nad ženama, posebno nasilja od strane intimnih partnera, i povezali to sa zdravstvenim ishodima žena, kao i dokumentiranjem strategija i usluga koje žene koriste kako bi se nosile s nasiljem od strane intimnih partnera.<ref name="WHO Multicountry Study"/> *"Produbljena studija o svim oblicima nasilja nad ženama" genedralnog sekretara UN-a iz 2006., prvi sveobuhvatni međunarodni dokument o tom pitanju. *Dokument Vijeća Europe [[Konvencija o sprječavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici]] iz 2011., koja je drugi regionalni pravno obvezujući instrument o nasilju nad ženama i djevojčicama.<ref name="UN Women: Global Norms & Standards"/> *U 2013. [[Komisija Ujedinjenih nacija za status žena]] (CSW) donijela je, konsenzusom, Dogovorene zaključke o uklanjanju i prevenciji svih oblika nasilja nad ženama i djevojčicama (ranije nije bilo dogovorenih zaključaka).<ref name="UN Women: Global Norms & Standards"/> * Također 2013. [[Generalna skupština UN]]-a donijela je svoju prvu rezoluciju pozivajući na zaštitu [[branitelji ljudskih prava|branitelja]] ljudskih prava žena.<ref name="Norway Post">{{cite news | last = NRK |title=Protection of women human rights defenders | archive-url = https://web.archive.org/web/20131213142536/http://www.norwaypost.no/index.php/news/latest-news/29260-protection-of-women-human-rights-defenders | archive-date = 13. 12. 2013 |url=http://www.norwaypost.no/index.php/news/latest-news/29260-protection-of-women-human-rights-defenders |work=The Norway Post |date=30. 11. 2013 |access-date=6. 8. 2014}}</ref> Rezolucija poziva države da uspostave rodno specifične zakone i politike za zaštitu ženskih [[braniteljica ljudskih prava]] i da osiguraju da same braniteljice budu uključene u osmišljavanje i provedbu tih mjera, te poziva države da zaštite braniteljice ženskih ljudskih prava od odmazde zbog suradnje s UN-om i osigurati im nesmetan pristup i komunikaciju s međunarodnim tijelima i mehanizmima za ljudska prava.<ref name="awid.org">{{cite web |url=http://www.awid.org/Library/UN-adopts-landmark-resolution-on-Protecting-Women-Human-Rights-Defenders |title=UN adopts landmark resolution on Protecting Women Human Rights Defenders |publisher=Association for Women's Rights in Development (AWID) |date=28. 11. 2013 |access-date=6. 8. 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819203819/http://www.awid.org/Library/UN-adopts-landmark-resolution-on-Protecting-Women-Human-Rights-Defenders |archive-date=19. 8. 2014}}</ref> Dodatno, na nacionalnoj razini, pojedine zemlje također su organizirale napore (pravno, politički, društveno) za sprječavanje, smanjenje i kažnjavanje nasilja nad ženama. Kao posebna studija slučaja, evo nekih razvoja od 1960-ih u Sjedinjenim Državama u suprotstavljanju i liječenju nasilja nad ženama:<ref name="USDOJ-History of VAWA">{{cite web|last=U.S. Department of Justice, Office of Violence Against Women (OVM)|title=The History of the Violence Against Women Act|url=http://www.ovw.usdoj.gov/docs/history-vawa.pdf|publisher=U.S. Department of Justice|access-date=2. 12. 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111017204719/http://www.ovw.usdoj.gov/docs/history-vawa.pdf|archive-date=17. 10. 2011}}</ref> *1967: Jedno od prvih skloništa za žrtve obiteljskog nasilja u zemlji otvoreno je u Maineu. *1972: U Washingtonu, D.C., otvorena je prva telefonska linija za pomoć u slučaju silovanja. *1978.: Formirane su dvije nacionalne koalicije, Nacionalna koalicija protiv seksualnog napada i Nacionalna koalicija protiv nasilja u porodici, kako bi se podigla svijest o ova dva oblika nasilja nad ženama. *1984.: Glavni državni odvjetnik SAD-a osnovao je radnu skupinu Ministarstva pravosuđa za porodično nasilje, kako bi se pozabavili načinima na koje bi kaznenopravni sistem i odgovor zajednice na porodično nasilje trebali biti poboljšani. *1994.: Donošenje Zakona o nasilju nad ženama ili VAWA, zakona uključenog u Zakon o kontroli nasilnog kriminala i provođenju zakona iz 1994., sponzoriran od strane tadašnjeg senatora [[Joe Biden|Josepha Bidena]], koji je zahtijevao pojačani odgovor zajednice na zločina porodičnog nasilja i seksualnog napada, pojačane savezne kazne za ponovljene seksualne prijestupnike i pojačanu zakonsku zaštitu žrtava, među mnogim drugim odredbama. *2000: Predsjednik [[Bill Clinton]] potpisao je zakon o VAWA-i iz 2000., dodatno ojačavši savezne zakone i naglašavajući pomoć žrtvama imigranata, starijim žrtvama, žrtvama s invaliditetom i žrtvama nasilja u vezama. *2006.: Predsjednik [[George Bush]] potpisao je zakon VAWA iz 2006., s naglaskom na programe za rješavanje problema nasilja nad mladima žrtvama i uspostavljanje programa za uključivanje muškaraca i mladih te kulturno i jezično specifične usluge. *2007: Otvorena Nacionalna telefonska linija za zlostavljanje na spojevima tinejdžera. *2009: Predsjednik [[Barack Obama]] proglasio je travanj mjesecom podizanja svijesti o seksualnim napadima. *2013.: Predsjednik Obama potpisao je zakon VAWA iz 2015., koji je indijanskim plemenima dao mogućnost da kazneno gone počinitelje koji nisu domorodci, i regulirao prijave seksualnog napada na sveučilišnim kampusima.<ref>{{cite book | last = Kohlman | first = Cindy | title = Violence Against Women Act (VAWA) New Reporting Requirements Effective July 1, 2015 – Are You Ready? | url = https://www.inceptia.org | publisher = Inceptia Institute | date = 9. 6. 2015 }} :''Takođrer pogledajte'': :* {{cite book | last = ACE | title = New requirements imposed by the Violence Against Women Reauthorization Act | url = http://www.acenet.edu/news-room/Documents/VAWA-Summary.pdf | publisher = American Council on Education | date = 1. 4. 2014 | access-date = 6. 7. 2022 | archive-date = 18. 6. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190618090621/https://www.acenet.edu/news-room/Documents/VAWA-Summary.pdf | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite book|last1=Fee|first1=Stephen |display-authors=etal | title=Tribal Justice: Prosecuting Non-Natives for Sexual Assault on Reservations (transcript) |url=https://www.pbs.org/newshour/show/tribal-justice-prosecuting-non-natives-sexual-assault-indian-reservations|publisher=PBS documentary |date =5. 9. 2015}}</ref> Ostale zemlje također su donijele usporedive zakonodavne, političke i društvene instrumente za rješavanje problema nasilja nad ženama. Međutim, stručnjaci u međunarodnoj zajednici uglavnom smatraju da samo donošenje kaznenih zakona za prevenciju i kažnjavanje nasilja nad ženama nije dovoljno za rješavanje problema. Naprimjer, iako su u [[Bangladeš]]u doneseni puno strožiji zakoni o nasilju nad ženama, nasilje nad ženama još uvijek raste.<ref name="VAW: A Global Burden" /> A nasilje nad ženama dramatično je poraslo diljem svijeta od kasnih 2010-ih unatoč sličnim mjerama koje su poduzete u mnogim regijama, kao i povećanoj svijesti i raspravi o toj temi.<ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/mind-games/201909/the-number-women-murdered-partner-is-rising|title = The Number of Women Murdered by a Partner is Rising &#124; Psychology Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/12/04/us/domestic-violence-international.html|title = Across the Globe, a 'Serious Backlash Against Women's Rights'|newspaper = The New York Times|date = 4. 12. 2019|last1 = Gupta|first1 = Alisha Haridasani}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2020/03/09/813699719/mexican-women-stay-home-to-protest-femicides-in-a-day-without-us|title=Mexican Women Stay Home to Protest Femicides in 'A Day Without Us'|newspaper=NPR|date=9. 3. 2020|last1=Doubek|first1=James}}</ref> Umjesto toga, smatra se da će široke društvene promjene za rješavanje pitanja rodne nejednakosti i osnaživanje žena biti način da se smanji nasilje nad ženama.<ref name="VAW: A Global Burden" /><ref name="Nigeria-Female Hawkers-Interventions">{{cite journal | last1 = Fawole | first1 = Olufunmilayo I. | last2 = Ajuwon | first2 = Ademola J. | last3 = Osungbade | first3 = Kayode O. | last4 = Faweya | first4 = Olufemi C. | title = Interventions for violence prevention among young female hawkers in motor parks in South-Western Nigeria: a review of effectiveness | journal = African Journal of Reproductive Health | volume = 7 | issue = 1 | pages = 71&ndash;82 | publisher = Women's Health and Action Research Centre (WHARC) | doi = 10.2307/3583347 | jstor = 3583347 | date = april 2003 | pmid = 12816315 | hdl = 1807/2587 }}</ref><ref name="WHO VAM Factsheet">{{cite book | last = WHO | author-link = World Health Organization |title=Violence against women|url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs239/en/|publisher=[[SZO|World Health Organization]]| date = 1. 9. 2011|access-date=2. 12. 2013}}</ref> ==Također pogledajte== *[[Prisilno preobraćenje manjinskih djevojaka u Pakistanu]] *[[Tjelesni integritet]] *[[Dječja prava]] *[[Popis incidenata nasilja nad ženama]], popis značajnih incidenata nasilja nad ženama poredanih po zemlji i godini *[[Vojna seksualna trauma]] *[[Mizoginija u horor filmovima]] *[[Rinotomija]] *[[Spolno zasnovano nasilje u školi]] *[[Seksizam]] *[[Seksualni napad u američkoj vojsci]] *[[Rezolucija 1325 Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]] *[[Nasilje nad LGBT osobama]] *[[Nasilje nad muškarcima]] ==Reference== {{refspisak}} ==Dopunska literatura== * {{Cite journal | last = Almosaed | first = Nora | title = Violence against women: a cross‐cultural perspective|journal=Journal of Muslim Minority Affairs | volume = 24 | issue = 1 | pages = 67&ndash;88 | publisher = Taylor and Francis | doi = 10.1080/1360200042000212124 | date = 2004 | s2cid = 144455844 }} * {{Cite news | last = Appiah | first = Kwame Anthony| title = Convincing other cultures to change | work = Big Think | date = 21. 9. 2010 | url = http://bigthink.com/videos/convincing-other-cultures-to-change | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20131212131130/http://bigthink.com/videos/convincing-other-cultures-to-change | archive-date = 12. 12. 2013}} * {{cite journal | last1 = Bellemare | first1 = Marc F. | last2 = Steinmetz | first2 = Tara L. | title = All in the family: explaining the persistence of female genital cutting in the Gambia | journal = Social Science Research Network | doi = 10.2139/ssrn.2280086 | ssrn = 2280086 | date = 17. 6. 2013 | url = http://marcfbellemare.com/wordpress/2013/06/explaining-the-persistence-of-female-genital-cutting-in-the-gambia/ }} [http://marcfbellemare.com/wordpress/wp-content/uploads/2013/06/BellemareSteinmetzFGCJune2013.pdf Pdf.] * {{cite book | last1 = Dobash | first1 = Russell P. | last2 = Dobash | first2 = R. Emerson | title = Women, violence and social change | publisher = Routledge | location = Abingdon, Oxon | year = 2016 | isbn = 9781138174023 }} *{{Cite journal | last1 = Durham | first1 = Meenakshi G.| title = "Vicious Assault Shakes Texas Town": the politics of gender violence in ''The New York Times''<nowiki>'</nowiki> coverage of a schoolgirl's gang rape | journal = Journalism Studies | volume = 14 | issue = 1 | pages = 1&ndash;12 | publisher = Taylor & Francis | doi = 10.1080/1461670X.2012.657907 | date = februar 2013 | s2cid = 141709189 }} * {{cite book | last1 = Heise | first1 = Lori L. | last2 = Pitanguy | first2 = Jacqueline | last3 = Germain | first3 = Adrienne | title = Violence against women: the hidden health burden | journal = World Health Statistics Quarterly. Rapport Trimestriel de Statistiques Sanitaires Mondiales | volume = 46 | issue = 1 | pages = 78–85 | publisher = World Bank | location = Washington, D.C | year = 1994 | isbn = 9780821329801 | pmid = 8237054 }} Discussion Paper No. 255 * {{cite journal | last1 = James | first1 = Stanlie M. | title = Shades of othering: reflections on female circumcision/genital mutilation | url = https://archive.org/details/sim_signs_summer-1998_23_4/page/1031 | journal = Signs: Journal of Women in Culture and Society]] | volume = 23 | issue = 4 | pages = 1031&ndash;1048 | publisher = University of Chicago Press | doi = 10.1086/495300 | jstor = 3175202 | date = Summer 1998 | s2cid = 144380933 }} * {{cite journal | last1 = Jones | first1 = Helen | last2 = Diop | first2 = Nafissatou | last3 = Askew | first3 = Ian | last4 = Kaboré | first4 = Inoussa | title = Female genital cutting practices in Burkina Faso and Mali and their negative health outcomes | url = https://archive.org/details/sim_studies-in-family-planning_1999-09_30_3/page/219 | journal = Studies in Family Planning | volume = 30 | issue = 3 | pages = 219&ndash;230 | publisher = Wiley-Blackwell]] | doi = 10.1111/j.1728-4465.1999.00219.x | pmid = 10546313 | date = septembar 1999 }} * {{cite journal | last1 = Jones | first1 = Wanda K. | last2 = Smith | first2 = Jack | last3 = Kieke Jr. | first3 = Burney | last4 = Wilcox | first4 = Lynne | title = Female genital mutilation/female circumcision: who is at risk in the US? | journal = Public Health Reports | volume = 112 | issue = 5 | pages = 368&ndash;377 | pmc = 1381943 | date = septembar 1997 | pmid=9323387}} [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1381943/pdf/pubhealthrep00038-0014.pdf Pdf.] * {{Cite journal | last = Kelly | first = Liz | title = Inside outsiders: Mainstreaming violence against women into human rights discourse and practice | journal = International Feminist Journal of Politics | volume = 7 | issue = 4 | pages = 471&ndash;495 | publisher = Taylor and Francis | doi = 10.1080/14616740500284391 | date = decembar 2005 | s2cid = 143985481 }} * {{cite journal | last = Mackie | first = Gerry | title = Female genital cutting: a harmless practice? | url = https://archive.org/details/sim_medical-anthropology-quarterly_2003-06_17_2/page/135 | journal = Medical Anthropology Quarterly | volume = 17 | issue = 2 | pages = 135&ndash;158 | publisher = Wiley-Blackwell on behalf of the American Anthropological Association | doi = 10.1525/maq.2003.17.2.135 | pmid = 12846114 | jstor = 3655332 | date = juni 2003 }} [http://dss.ucsd.edu/~gmackie/documents/FGCHarmlessPractice.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509230919/http://dss.ucsd.edu/~gmackie/documents/FGCHarmlessPractice.pdf |date=9. 5. 2013 }} * {{cite journal | last1 = Shell-Duncan | first1 = Bettina | last2 = Herniund | first2 = Yiva | title = Are there "Stages of Change" in the practice of female genital cutting?: Qualitative research findings from Senegal and The Gambia | journal = African Journal of Reproductive Health | volume = 10 | issue = 2 | pages = 57&ndash;71 | publisher = Women's Health and Action Research Centre (WHARC) | doi = 10.2307/30032459 | jstor = 30032459 | date = august 2006| pmid = 17217118 | url = http://www.bioline.org.br/abstract?id=rh06027&lang=en }} * {{cite book | last = Skaine | first = Rosemarie | title = Female genital mutilation: legal, cultural, and medical issues | url = https://archive.org/details/femalegenitalmut0000skai_n5q7 | publisher = McFarland & Company, Inc. | location = Jefferson, North Caroline | year = 2005 | isbn = 9780786421671 }} * {{cite book | last = Wagner | first = Natascha | title = Why female genital cutting persist? | series = Working Paper | publisher = University of Rotterdam | url = http://www.natascha-wagner.com/uploads/9/0/1/5/9015445/fgc_march2013.pdf | date = mart 2013 | access-date = 6. 7. 2022 | archive-date = 3. 5. 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220503192701/http://www.natascha-wagner.com/uploads/9/0/1/5/9015445/fgc_march2013.pdf | url-status = dead }} * {{cite book | last = True | first = Jacqui | title = The political economy of violence against women | url = https://archive.org/details/politicaleconomy0000true | publisher = Oxford University Press | location = New York, NY | year = 2012 | isbn = 9780199755912 }} * {{cite journal | last = Wakabi | first = Wairagala | title = Africa battles to make female genital mutilation history | url = https://archive.org/details/sim_the-lancet_march-31-april-6-2007_369_9567/page/1069 | journal = The Lancet | volume = 369 | issue = 9567| pages = 1069&ndash;1070 | publisher = Elsevier | pmid = 17405200 | doi = 10.1016/S0140-6736(07)60508-X | date = 31. 3. 2007 | s2cid = 29006442 }} * {{cite journal | last1 = Williams | first1 = Lindy | last2 = Sobieszczyk | first2 = Teresa | title = Attitudes surrounding the continuation of female circumcision in the Sudan: passing the tradition to the next generation | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-marriage-and-family_1997-11_59_4/page/966 | journal = Journal of Marriage and Family | volume = 59 | issue = 4 | pages = 966&ndash;981 | publisher =Wiley-Blackwell | doi = 10.2307/353796 | jstor = 353796 | date = novembar 1997 }} ==Vanjski linkovi== {{Commons category| Violence Against Women}} {{Wikiquote}} *{{curlie|Society/People/Women/Issues/Violence_and_Abuse}} * [https://web.archive.org/web/20110516094651/http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/39C38938-2E29-4151-9280-D5AC063DD02E/0/FICHES_Violence_femmes_EN.pdf Violence against women], a factsheet on [[ECtHR]] case law * [https://www.endvawnow.org/ Virtual Knowledge Centre to End Violence against Women and Girls]{{Mrtav link}} (in English, French, and Spanish) * [http://www.ohchr.org/EN/Issues/Women/SRWomen/Pages/SRWomenIndex.aspx UN Special Rapporteur on violence against women, its causes and consequences] * [https://www.who.int/reproductivehealth/publications/fgm/en/ World Health Organization's reports on FGM], Health complications of female genital mutilation {{Zlostavljanje}} {{Nasilje u porodicii}} {{Nasilje nad ženama po zemlji}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Violence Against Women}} [[Kategorija:Nasilje nad ženama| ]] [[Kategorija:Seks industrija]] [[Kategorija:Feminizam i zdravlje]] [[Kategorija:Spolno zasnovano nasilje| ]] [[Kategorija:Zločini protiv žena]] qssazdsgo16it86tzkyvkeontyoiulp Radost Satane 0 492520 3923341 3873991 2026-09-01T06:44:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923341 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sigil of Baphomet (Cuneiform).gif|mini|Jedan od najučestalijih simbola "Radosti Satane"]] '''Radost Satane/Radost Sotone''' ili '''Joy of Satan (JoS)'''<ref>{{Cite book|last=Petersen|first=Jasper|title=Between Darwin and the Devil: Modern Satanism as Discourse, Milieu, and Self|publisher=Norwegian University of Science and Technology|year=2011|pages=218—219, 144—146}}</ref> je web stranica i zapadna ezoterična okultna organizacija koju je 2002. osnovala [[Maxine Dietrich]] (Andrea Maxine-Dietrich).<ref>{{Cite book|last=Asprem, Granhom|first=Egil, Kennet|title=Contemporary Esotericism|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1908049322|location=London|pages=142, 144—146}}</ref> Radost Satane zagovara "duhovni satanizam" ili "teistički satanizam", ideologiju koja predstavlja jedinstvenu sintezu teističkog satanizma, [[Nacizam|nacizma]], gnostičkog [[Paganizam|paganizma]], zapadnog ezoterizma, teorija zavjere o [[NLO]]-ima i vanzemaljskih vjerovanja sličnih onima koje su popularizirali Zecharia Sitchin i David Icke.<ref>{{Cite web|url=https://www.joyofsatan.org/|title=Joy of Satan|access-date=3. 8. 2022|archive-date=8. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808181913/https://www.joyofsatan.org/|url-status=dead}}</ref> == Vjerovanja == Članovi vjeruju da je Satana "pravi otac i Bog stvoritelj čovječanstva", čija je želja bila da se njegove kreacije i čovječanstvo uzdignu kroz znanje i razumijevanje.<ref>{{Cite book|last=McBride|first=Jaemes|title=The Divine Province: Birthing New Earth.|year=2013|pages=84}}</ref> Oni vjeruju da je judeo-kršćanski bog, i islamski također, zapravo zli neprijatelj čovječanstva koji radi sa [[Jevreji]]ma. Radost Satane tvrdi da su [[demon]]i zapravo paganski bogovi koji su stvarali čovječanstvo.<ref>{{Cite book|last=Introvigne|first=Massimo|title=Satanism: A Social History. Aries Book Series: Texts and Studies in Western Esotericism|isbn=978-90-04-28828-7}}</ref> Oni su bili predmet značajnih kontroverzi zbog svojih [[Antisemitizam|antisemitskih]] uvjerenja i povezanosti s bivšim predsjednikom Nacionalsocijalističkog pokreta, američke neonacističke organizacije. == Aktivnost == Na prostorima bivše Jugoslavije je godinama Radost Satane djelovala pod različitim imenima, poput "Temple of Pride" (Hram Ponosa)<ref>{{Cite news|url=https://m-blog.vecernji.hr/danijel-tatic/sotonisticka-svecenica-u-sotonizmu-je-sve-besplatno-znanje-savjet-pomoc-740|title=Sotonistička svećenica: u sotonizmu je sve besplatno – znanje, savjet, pomoć…}}</ref> i "Crni Plamen".<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraf.rs/vesti/1775934-satanisticka-sekta-aktivna-u-srbiji-hriscani-zavetujte-se-satani-video|title=SATANISTIČKA SEKTA AKTIVNA U SRBIJI: "Hrišćani, zavetujte se SATANI"! (VIDEO)}}</ref> Trenutno pod okrivljem organizacije Joy of Satan, postoji "srpsko-hrvatski ogranak Radosti Satane".<ref>{{Cite web|url=https://radostsatane.com/|title=Radost Satane - "srpsko-hrvatski sajt"|access-date=3. 8. 2022|archive-date=18. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818205121/https://radostsatane.com/|url-status=dead}}</ref> Ima i grupa specificna za [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. https://josbosnia.wordpress.com == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Neonacizam]] [[Kategorija:Satanizam]] [[Kategorija:Novi religiozni pokreti]] [[Kategorija:Antisemitizam]] qleek4kp30ozgewi8f1at0w0tkzqxiv Sanizam 0 492676 3923267 3919124 2026-08-31T17:29:34Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */ 3923267 wikitext text/x-wiki '''Mentalizam''' ili '''sanizam''' opisuje [[diskriminacija|diskriminaciju]] i [[ugnjetavanje]] u odnosu na mentalnu osobinu ili stanje koje osoba ima, ili se smatra da ima. Ova diskriminacija može, ali ne mora biti okarakterisana u smislu [[duševna bolest|mentalnog poremećaja]] ili [[kognitivno oštećenje]]. Diskriminacija se zasniva na brojnim faktorima kao što su [[stereotip]]i o [[Neurodiverzitet|neurodivergenciji]], kao što su naprimjer [[autizam]], [[Nesposobnost učenja|poremećaji učenja]], [[ADHD]], [[FASD]], [[bipolarni poremećaj]], [[shizofrenija]] i [[poremećaj ličnosti]], specifični fenomeni ponašanja kao što su [[mucanje]] i [[tikovi]], ili [[intelektualna invalidnost]]. Kao i drugi oblici diskriminacije kao što su [[seksizam]] i [[rasizam]], mentalizam uključuje višestruke ukrštane oblike ugnjetavanja, složene [[društvena nejednakost|društvene nejednakosti]] i neravnoteže moći. To može rezultirati prikrivenom diskriminacijom višestrukim, malim vrijeđanjima i uvredama. Karakteriziraju ga prosudbe o percipiranom statusu mentalnog zdravlja druge osobe. Nakon ovih presuda slijede radnje kao što su očigledna, otvorena [[diskriminacija]] koja može uključivati odbijanje usluge ili uskraćivanje ljudskih prava. Mentalizam utiče na to kako se prema pojedincima odnosi [[šira javnost]], [[profesionalci za mentalno zdravlje]] i institucije, uključujući pravni sistem. Negativni stavovi koji su uključeni mogu također biti [[Internalizacija (sociologija)|internalizovani]]. Termini mentalizam, od "[[Um|mentalni]]" i sanizam, od "[[razum|sane]]", postali su uspostavljeni u nekim kontekstima, iako su koncepti kao što su [[socijalna stigma]], a u nekim slučajevi [[ableizam]], mogu se koristiti na slične, ali ne i identične načine. Dok se mentalizam i sanizam koriste naizmjenično, sanizam postaje dominantan u određenim krugovima, kao što ja akademska zajednica, za oni+e koji se identifikuju kao ludi i budale zagovornici i u društveno-političkom kontekstu u kojem sanizam uzima maha kao pokret", zdrav razum.<ref name=PooleWard2013>{{cite book |last1=Poole |first1=Jennifer M. |last2=Ward |first2=Jennifer |date=2013 |contribution="Breaking open the bone": Storying, Sanism, and Mad Grief |contribution-url=https://books.google.com/books?id=BM2jTziyBtkC&pg=PR7 |title=Mad Matters: A Critical Reader in Canadian Mad Studies |editor1-first=B. |editor1-last=LeFrancois |editor2-first=R. |editor2-last=Menzies |editor3-first=G. |editor3-last=Reaume |location=Toronto |publisher=Canadian Scholars Press}}</ref> Pokret sanizma je čin otpora među onima koji se identificiraju kao ludi, preživjeli potrošači i zagovornici mentalnog zdravlja.<ref name=PooleEtAl2012>{{cite journal |last1=Poole |first1=Jennifer M. |last2=Jivraj |first2=Tania |last3=Arslanian |first3=Araxi |last4=Bellows |first4=Kristen |last5=Chiasson |first5=Sheila |last6=Hakimy |first6=Husnia |last7=Pasini |first7=Jessica |last8=Reid |first8=Jenna |date=2012 |url=http://journals.library.mun.ca/ojs/index.php/IJ/article/view/348 |title=Sanism, 'Mental Health', and Social Work/Education: A Review and Call to Action |journal=Intersectionalities: A Global Journal of Social Work Analysis, Research, Polity, and Practice |volume=1 |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=10. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610212434/http://journals.library.mun.ca/ojs/index.php/IJ/article/view/348 |url-status=dead }} {{open access}}</ref> U akademskoj zajednici dokazi o ovom pokretu mogu se naći u brojnim novijim publikacijama o sanizmu i praksi socijalnog rada.<ref name=PooleWard2013/><ref name=PooleEtAl2012/> Mentalizam se obično naziva mentalnom invalidnošću, koji se razlikuje od neinvalidnog, koji se odnosi na fizičku invalidnost. == Etimologija == Termin "sanizam" skovao je [[Morton Birnbaum]] tokom svog rada zastupajući Edwarda Stephensa, pacijenta mentalnog zdravlja, u pravnom slučaju 1960-ih.<ref name="Sane">{{cite conference |last=Ingram |first=Richard |date=maj 2011 |title=Sanism in Theory and Practice |url=http://www.socialinequities.ca/wordpress/wp-content/uploads/2011/07/Ingram.Sanism-in-Theory-and-Practice.CI_.2011.pdf |conference=Second Annual Critical Inquiries Workshop |conference-url=http://www.socialinequities.ca/2011/07/critical-inquiries-presentations/ |publisher=Centre for the Study of Gender, Social Inequities and Mental Health. Simon Fraser University |location=Vancouver, Canada}}</ref> Birnbaum je bio [[ljekar]], advokat i zagovornik mentalnog zdravlja koji je pomogao u uspostavljanju ustavnog prava na liječenje psihijatrijskih pacijenata, zajedno sa zaštitnim mjerama protiv [[nedobrovoljna obaveza|nedobrovoljne obaveze]]. Od kada je prvi put primijetio taj izraz 1980. godine, njujorški profesor prava [[Michael L. Perlin]] je kasnije nastavio njegovu upotrebu.<ref>{{cite journal |last=Perlin |first=Michael L. |date=1993 |title=ADA and Persons with Mental Disabilities: Can Sanist Attitudes Be Undone? |journal=Journal of Law and Health |volume=8 |issue=1 |pages=15–45 |url=http://engagedscholarship.csuohio.edu/jlh/vol8/iss1/4/}}</ref> [[slika:Judi Chamberlin 2000 From Privileges to Rights.jpg|alt=|thumb|left|150px|Termin "mentalizam" skovao je [[Judi Chamberlin]].]] Godine 1975. [[Judi Chamberlain]] je skovao termin mentalizam u poglavlju knjige "Žene gledaju na psihijatriju".<ref>{{cite book|last1=Smith |first1=Dorothy E. |last2=David |first2=Sara J. |title=Women Look at Psychiatry |date=1975 |publisher=Press Gang Publishers |location=Vancouver |isbn=978-0889740006 |page=[https://archive.org/details/womenlookatpsych0000unse/page/44 44] |url=https://archive.org/details/womenlookatpsych0000unse/page/44}}</ref> Izraz je postao šire poznat kada ga je 1978. upotrijebila u svojoj knjizi „On Our Own: Patient Controlled Alternatives to the Mental Health System“, koja je neko vrijeme postala standardni tekst pokreta preživjelih psihijatrijskih slučajeva u SAD.<ref name=Hev>{{cite news|last=Hevesi |first=Denis |title=Judi Chamberlin, 65, Advocate for Mental Health Patients |url=https://www.nytimes.com/2010/01/31/us/31chamberlin.html |access-date=1. 3. 2011 |newspaper=The New York Times|date=30. 1. 2010}}</ref><ref name="Timeline">{{cite web|url=http://isc.temple.edu/neighbor/ds/disabilityrightstimeline.htm |title=Disability History Timeline |year=2002 |work=Rehabilitation Research & Training Center on Independent Living Management |publisher=Temple University |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220065328/http://isc.temple.edu/neighbor/ds/disabilityrightstimeline.htm |archive-date=20. 12. 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Identifying and Overcoming Mentalism |url=http://www.counterpsych.talkspot.com/uploads/23542/uploadedDocuments/Mentalism_07_00.pdf |author=Coni Kalinowski and Pat Risser |date=juli 2000 |access-date=16. 12. 2015 |archive-date=3. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225524/http://www.counterpsych.talkspot.com/uploads/23542/uploadedDocuments/Mentalism_07_00.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Reaume2002">{{cite journal |last=Reaume |first=Geoffrey |date=juli 2002 |title=Lunatic to patient to person: nomenclature in psychiatric history and the influence of patients' activism in North America |url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-law-and-psychiatry_july-august-2002_25_4/page/405 |journal=International Journal of Law and Psychiatry |volume=25 |issue=4 |pages=405–26 |pmid=12613052 |doi=10.1016/S0160-2527(02)00130-9}}</ref><ref>{{cite book|last=Weller |first=Penelope |title=New Law and Ethics in Mental Health Advance Directives: The Convention on the Rights of Persons with Disabilities and the Right to Choose |year=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1136159565 |page=55 |url=https://books.google.com/books?id=PzR2t__ZOeEC&pg=PA55}}</ref> Ljudi su počeli prepoznavati obrazac u načinu na koji su tretirani, skup pretpostavki koje većina ljudi ima o (bivšim) mentalnim pacijentima, bez obzira na to da li su se odnosili na nekog određenog pojedinca u bilo kojem trenutku&nbsp;– da su nesposobni, nesposobni rade stvari za sebe, stalno im je potreban nadzor i pomoć, nepredvidivi, vjerovatno nasilni ili iracionalni itd. Shvatilo se da ne samo da šira javnost izražava mentalističke ideje, već i bivši pacijenti, oblik internalizirane [[ugnjetavanje|ugnjetavanja]].<ref name="Chamberlin">{{cite journal |last=Chamberlin |first=Judi |date=Summer 1990 |title=The Ex-Patients' Movement: Where We've Been and Where We're Going |journal=The Journal of Mind and Behavior |volume=11 |issue=3 |pages=323–336 |url=http://www.power2u.org/articles/history-project/ex-patients.html}}</ref> Od 1998. ove termine su usvojili neki potrošači/preživjeli u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]] i SAD-u, ali nisu dobili opću primjenu. Ovo je ostavilo konceptni jaz koji je djelomično popunjen konceptom '[[Socijalna stigma|stigma]]', ali je to kritizirano zbog manjeg fokusa na [[institucionalizirana diskriminacija|institucionaliziranu diskriminaciju]] s više uzroka, već na to da li ljudi percipiraju probleme mentalnog zdravlja sramni ili gori nego što jesu. Uprkos njenoj upotrebi, brojna literatura pokazala je raširenu diskriminaciju u mnogim sferama života, uključujući [[zapošljavanje]], [[roditeljska prava]], [[Kuća|stambeni prostor]], [[imigracija|imigraciju]], [[osiguranje]] , [[zdravstvena zaštita|zdravstvenu zaštitu]] i pristup [[pravda|pravdi]].<ref>{{cite journal|last=Sayce |first=L. |date=1998 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/apl/cjmh/1998/00000007/00000004/art00002 |title=Stigma, discrimination and social exclusion: What's in a word? |journal=Journal of Mental Health |volume=7 |number=4 |pages=331–343|doi=10.1080/09638239817932 |pmid=29052478 }}</ref> Međutim, upotreba novih "izama" je također dovedena u pitanje, na osnovu toga što se oni mogu smatrati podjelom, zastarjelim ili oblikom neprimjerene [[politička korektnost|političke korektnosti]]. Iste kritike, prema ovom mišljenju, možda se ne odnose toliko na šire i prihvaćenije pojmove kao što su 'diskriminacija' ili '[[socijalna isključenost]]'.<ref>{{cite book|last=Sayce |first=L. |date=2000 |url=https://books.google.com/books?id=lPQOm76J6QYC |title=From Psychiatric Patient to Citizen: Overcoming Discrimination and Social Exclusion |publisher=Macmillan Publishers |isbn=0-333-69890-8 |pages=16–17}}</ref> Postoji i krovni izraz [[ableizam]], koji se odnosi na diskriminaciju onih koji su (shvaćeni kao) invalidi. Što se tiče mozga, postoji pokret za prepoznavanje [[neurodiverzitet]]a. Termin 'psihofobija' (od [[psihologija|psiha]] + [[fobija]]) povremeno se koristi sa sličnim značenjem. == Društvena podjela == Prema Coni Kalinowski ([[psihijatar]] na Univerzitetu Nevada i direktor komunalnih usluga Mojave<ref>{{cite web |url=http://www.medicinenevada.com/find_a_doctor/app-doctors/1/184/ |title=medicinenevada.com |publisher=medicinenevada.com |access-date=17. 12. 2015 |archive-date=11. 11. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111232356/http://www.medicinenevada.com/find_a_doctor/app-doctors/1/184/ |url-status=dead }}</ref>) i Pat Risser (konsultant za mentalno zdravlje i samoproglašeni bivši primatelj [[Psihijatrijska bolnica|usluga za mentalno zdravlje]]<ref>{{cite web|first=Jeff |last=Russ |url=http://www.times-gazette.com/local%20news/2011/08/20/off-to-hollywood-local-mental-health-advocate-to-receive-award |title=Off to Hollywood: Local mental health advocate to receive award |publisher=Times-Gazette |date=20. 8. 2011 |access-date=17. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111235018/http://www.times-gazette.com/local%20news/2011/08/20/off-to-hollywood-local-mental-health-advocate-to-receive-award |archive-date=11. 11. 2013 |url-status=dead}}</ref>), mentalizam u jednoj krajnosti može dovesti do kategoričke podjele ljudi na osnaženu grupu za koju se pretpostavlja da je normalna, zdrava, pouzdana i sposobna, i nemoćnu grupu za koju se pretpostavlja da je bolesna, invalidna, luda, nepredvidiva i nasilna. Ova podjela može opravdati nesmotreno postupanje prema ovoj potonjoj grupi i očekivanja nižeg životnog standarda za njih, za što se može očekivati da izraze [[zahvalnost]]. Dalja diskriminacija može uključivati označavanje nekih kao "visoko funkcionalnih", a nekih kao "niskofunkcionalnih"; dok ovo može omogućiti ciljanje resursa, u obje kategorije ljudska ponašanja su preoblikovana u [[patologija|patološkim]] terminima.<ref name="Kalinowski&Risser">Coni Kalinowski (psychiatrist) and Pat Risser (former recipient of mental health services) [http://www.newmediaexplorer.org/sepp/Mentalism.pdf Identifying and Overcoming Mentalism] InforMed Health Publishing & Training</ref> Diskriminacija može biti toliko fundamentalna i neupitna da može spriječiti ljude za istinsku [[Empatija|empatiju]] (iako misle da jesu) ili da istinski sagledavaju drugu tačku gledišta s poštovanjem. Neka mentalna stanja mogu u određenim trenucima narušiti [[svijest]] i razumijevanje na određene načine, ali mentalističke pretpostavke mogu navesti druge da pogrešno vjeruju da nužno razumiju situaciju i potrebe osobe bolje od njih samih.<ref name="Kalinowski&Risser"/> Navodno, čak i unutar [[pokret za prava invalida|pokreta za prava invalida]] na međunarodnom nivou, "ima puno sanizma", a "invalidske organizacije ne 'dobiju' uvijek mentalno zdravlje i ne žele da ih se smatra mentalno defektnim." S druge strane, oni koji dolaze sa strane mentalnog zdravlja možda neće na isti način gledati na takva stanja kao na invalidnost.<ref>Anglicare Tasmania (2009) [http://www.sswahs.nsw.gov.au/mhealth/content/pdf/Experts_by_Experience.pdf Experts by experience: strengthening the mental health consumer voice in Tasmania] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415083253/http://www.sswahs.nsw.gov.au/mhealth/content/pdf/Experts_by_Experience.pdf |date=15. 4. 2012 }}</ref> Neke dobrotvorne organizacije koje finansira nacionalna vlada smatraju ovo pitanje prvenstveno pitanjem stigmatizacije stavova u opštoj javnosti, možda zbog ljudi koji nemaju dovoljno kontakta s tim (dijagnostikovanim) mentalnim bolestima, a jedan šef dobrotvorne organizacije za shizofreniju uporedio je mentalizam sa na koji način [[rasizam]] može biti rasprostranjeniji kada ljudi ne provode vrijeme zajedno cijeli život.<ref>Arlen Kasdorf [http://uniter.ca/view/5661/ Discrimination against mental illness on the rise] June 2011, The Uniter, Vol.16 No.15</ref> Psiholog koji vodi [[Živi muzej]] omogućavajući sadašnjim ili bivšim psihijatrijskim pacijentima da izlože umjetnička djela, nazvao je stav šire javnosti psihofobijom.<ref>John Clark [http://articles.latimes.com/1998/jul/12/entertainment/ca-2840 Art Museum of the Mind] Los Angeles Times, 12 July 1998</ref> == Klinička terminologija == Mentalizam se može kodificirati kliničkom terminologijom na suptilne načine, uključujući osnovne [[Klasifikacija mentalnih poremećaja|dijagnostičke kategorije]] koje koristi [[psihijatrija]] (kao u [[Dijagnostički i statistički priručnik za mentalne poremećaje|DSM]] ili [[Međunarodna statistička klasifikacija bolesti i srodnih zdravstvenih problema|ICD]]). U toku je neka debata o tome koji termini i kriteriji mogu da komuniciraju [[prezir]] ili inferiornost, a ne da olakšavaju stvarno razumevanje ljudi i njihovih problema. Neki se protive cijelom procesu kao [[teorija etiketiranja|etiketiranje]], a neki su odgovorili na opravdanja za to&nbsp;– naprimjer da je neophodan u kliničke ili administrativne svrhe&nbsp;– kao način na koji osoba može opravdati upotrebu [[etničko vrijeđanje|etničkog vrijeđanja]] jer nemaju namjeru nauditi. Drugi tvrde da se većina aspekata lahko može izraziti na precizniji i manje uvredljiv način.<ref name="Kalinowski&Risser"/> [[slika:David-william-oaks.jpg|thumb|right|150px|David Oaks, 2009]] Neki klinički izrazi mogu se koristiti daleko izvan uobičajenih usko definiranih značenja, na način koji može zamagliti uobičajeni ljudski i društveni kontekst ljudskih iskustava. Naprimjer, loše vrijeme može se pretpostaviti kao [[dekompenzacija]]; [[zatvor]] ili [[samica]] mogu se opisati kao tretman bez obzira na dobrobit za osobu; redovne aktivnosti poput slušanja muzike, bavljenja vježbanjem ili sportskim aktivnostima ili boravka u određenom fizičkom ili društvenom okruženju ([[milje terapija|milje]]), mogu se nazvati terapijom; mogu se pretpostaviti da su sve vrste odgovora i ponašanja [[simptom]]; sržni [[štetni efekt]]i lijekova se mogu nazvati [[nuspojava]]ma.<ref name="Kalinowski&Risser"/> Bivši direktor organizacije psihijatrijskih slučajena preživjelih sa sjedištem u SAD-u fokusirane na prava i slobode, a [[David Oaks]], zalagao se za povlačenje riječi poput "lud", "[[intelektualna invalidnost|luđak]]", "lud" ili ''budala". Iako priznaje da neki odlučuju da ne koriste takve riječi u bilo kom smislu, on postavlja pitanje da li su medicinski izrazi poput "mentalno bolestan", "[[psihoza|psihotik]]" ili "klinički depresivan" zaista korisniji ili indikativniji za ozbiljnost od mogućih alternativa. Oaks kaže da decenijama istražuje dubine sanizma i da još nije pronašao kraj, te sugerira da je to možda najpogubniji 'izam' jer ljudi imaju tendenciju da se definiraju svojom racionalnošću i svojim osnovnim osjećajima.<ref>David Oaks [http://www.mindfreedom.org/kb/mental-health-abuse/psychiatric-labels/not-mentally-ill Let's find language more inclusive than the phrase "mentally ill"!] MindFreedom International. Retrieved 12 December 2011, when stating Last Modified 9/9/11</ref> Jedan od mogućih odgovora je kritika koncepcija normalnosti i problema povezanih s normativnim funkcioniranjem širom svijeta, iako bi to na neki način također potencijalno moglo predstavljati oblik mentalizma. Nakon nesreće 2012. kada mu je slomio vrat i kasnijeg penzionisanja, Oaks se na svom ličnom blogu naziva "PsychoQuad".<ref>{{Cite web |url=http://www.davidwoak.com/ |title=David Oaks' personal blog |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=27. 11. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127040136/http://davidwoak.com/ |url-status=dead }}</ref> Britanska spisateljica Clare Allen tvrdi da čak ni vraćeni sleng izrazi kao što je "lud" jednostavno nisu tačni. Osim toga, ona vidi uobičajenu zloupotrebu koncepata koji se odnose na probleme mentalnog zdravlja&nbsp;– uključujući, naprimjer, šale o ljudima koji čuju glasove kao da to automatski podriva njihov kredibilitet&nbsp;– kao ekvivalentno rasističkim ili seksističkim frazama koje bi se smatrale očigledno diskriminatornim. Ona takvu upotrebu karakteriše kao ukazivanje na psihofobiju i prezir u pozadini.<ref>{{cite news|first=Clare |last=Allen |url=https://www.theguardian.com/society/2007/dec/05/guardiansocietysupplement.mentalhealth |title=Loose-talking psychophobes show nothing but contempt |work=The Guardian |date=5. 12. 2007}}</ref> == Okrivljivanje == [[slika:Mental health advocacy service graffittied.jpg|thumb|Grafiti na službi za zastupanje mentalnog zdravlja]] Kritičari [[psihijatrija|psihijatrije]] mogu tumačiti ponašanja i primjene tretmana na osuđujući način zbog osnovnog mentalizma. Ako se primalac usluga mentalnog zdravlja ne slaže s liječenjem ili dijagnozom, ili se ne promijeni, može biti označen kao neusklađen, nekooperativan ili otporan na liječenje. Ovo je unatoč činjenici da problem može biti neadekvatno razumijevanje osobe ili njenih problema od strane pružatelja zdravstvene zaštite, štetni efekti lijekova, loša podudarnost između liječenja i osobe, stigma povezana s liječenjem, teškoće u pristupu, kulturološka neprihvatljivost ili mnoga druga pitanja.<ref name="Kalinowski&Risser"/> Mentalizam može navesti ljude da pretpostave da neko nije svjestan onoga što radi i da nema smisla pokušavati komunicirati s njima, uprkos činjenici da oni mogu imati određeni nivo svijesti i želje za povezivanjem čak i ako djeluju u naizgled iracionalan ili [[samopovređivanje|samopovređujući]] način. Osim toga, [[profesionalci za mentalno zdravlje]] i drugi mogu izjednačiti pokoravanje osobe sa liječenjem; tihi klijent koji ne izaziva nikakve smetnje u zajednici može se smatrati poboljšanim bez obzira koliko se ta osoba zbog toga osjećala jadno ili nesposobno.<ref name="Kalinowski&Risser"/> Kliničari mogu kriviti klijente što nisu dovoljno motivirani da rade na ciljevima liječenja ili oporavku, kao i kao [[gluma|glumljenje]] kada se stvari ne slažu ili se smatraju uznemirujućim. Ali kritičari kažu da je u većini slučajeva to zapravo zbog toga što je klijent tretiran na nepoštovanje, osuđujući ili odbacivajući način. Ipak, takvo [[ponašanje]] može biti opravdano karakterizacijom klijenta kao zahtjevnog, ljutog ili mu je potrebna ograničenja. Da bi se ovo prevazišlo, sugerisano je da treba negovati podjelu vlasti i da kada se pokvari poštovanje [[komunikacija]], prvo što treba da se pita je da li su izražene mentalističke predrasude.<ref name="Kalinowski&Risser"/> ==Zanemarivanje== Mentalizam je povezan sa [[nepažnja|nepažnjom]] u praćenju štetnih efekata lijekova (ili drugih intervencija), ili sa posmatranjem takvih efekata kao prihvatljivijih nego što bi bili za druge. Ovo je upoređeno sa slučajevima maltretiranja zasnovanog na [[rasizam|rasizmu]]. Mentalizam je također povezan sa zanemarivanjem propuštanja provjere ili potpunog poštovanja prošlih iskustava ljudi, [[zlostavljanje|zlostavljanja]] ili druge [[psihološka trauma|traume]]. [[slika:Recovery Fair 2010.jpg|thumb|150px| Majica namijenjena da pokaže mogućnost i individualnost oporavka]] Tretmani koji ne podržavaju izbor i [[samoopredjeljenje]] mogu uzrokovati da ljudi ponovo iskuse bespomoćnost, [[bol]], očaj i bijes koji su pratili traumu i ipak pokušaji da se izbori sa ovim mogu biti označeni kao [[glumljenje]], [[psihološka manipulacija|manipulacija]] ili [[traženje pažnje]].<ref name="Kalinowski&Risser"/> Osim toga, mentalizam može dovesti do "loših" ili "čuvanih" predviđanja budućnosti za osobu, što bi moglo biti previše pesimistično gledište iskrivljeno uskim kliničkim iskustvom. Također bi se moglo učiniti nepropusnim za suprotne dokaze jer se oni koji uspiju mogu odbaciti kao [[Pogrešna dijagnoza|pogrešnu dijagnozu]] ili da nemaju pravi oblik poremećaja – [[nema pravog Škota]] zabluda. Dok neki problemi sa mentalnim zdravljem mogu uključivati vrlo značajmu invalidnost i mogu biti vrlo teško prevladati u društvu, predviđanja zasnovana na predrasudama i stereotipima mogu biti samoispunjavajuća jer pojedinci shvataju poruku da nemaju prave nade,<ref name=" Kalinowski&Risser"/> i kaže se da je realna nada ključna osnova [[model oporavka|oporavka]]. U isto vrijeme, [[osobina]] ili stanje može se smatrati više oblikom [[individualna različitost|individualne razlike]] koje društvo treba uključiti i prilagoditi, u kom slučaju mentalistički stav može biti povezan s pretpostavkama i predrasudama o tome šta čini normalno društvo i ko zaslužuje prilagođavanje, podršku ili razmatranje. == Institucionalna diskriminacija == Uvredljive i štetne prakse mogu biti integrisane u kliničke procedure, do tačke u kojoj ih stručnjaci više ne prepoznaju kao takve, u onome što je opisano kao oblik [[institucionalna diskriminacija|institucionalne diskriminacije]]. [[slika:Label for property of dept of mental hygiene.png|thumb|150px| Oznaka ustanove]] Ovo može biti očigledno u fizičkom razdvajanju, uključujući odvojene objekte ili smještaj, ili u nižim standardima za neke od drugih. Stručnjaci za mentalno zdravlje mogu se naći uvučeni u sisteme zasnovane na birokratskim i finansijskim imperativima i [[društvena kontrola|društvenoj kontroli]], što rezultira otuđenjem od svojih izvornih vrijednosti, razočaranjem u "sistem" i usvajanjem ciničnih, mentalističkih uvjerenja koja mogu prožimati organizaciju. Međutim, baš kao što zaposleni mogu biti otpušteni zbog omalovažavanja seksualnih ili etničkih primjedbi, tvrdi se da osoblje koje je ukorijenjeno u negativnim [[stereotip]]ima, stavovima i uvjerenjima o onima koji su označeni sa [[mentalni poremećaj|mentalnim poremećajem]] treba da se uklonjen iz uslužnih organizacija.<ref name="Kalinowski&Risser"/> Srodni teorijski pristup, poznat kao [[izražena emocija]], također se fokusirao na negativnu međuljudsku dinamiku koja se odnosi na skrbnike, posebno unutar porodica. Međutim, poenta je i u takvim stavovima da institucionalna i grupna okruženja mogu biti izazovna sa svih strana i da su jasne granice i prava potrebni za svakoga. [[Profesije mentalnog zdravlja]] su same kritikovane. Dok se [[socijalni rad]] (također poznat kao klinički socijalni rad) činilo da ima više potencijala od drugih da razumije i pomogne onima koji koriste usluge, i mnogo je akademski govorio o [[antiopresivna praksa|antiopresivnoj praksi]] namijenjenoj podršci ljudima suočavajući se sa različitim -izmima, navodno nije uspjela da se pozabavi mentalizmom u bilo kojoj značajnoj mjeri. Stručnjaci za socijalni rad sa iskustvom u korištenju usluga sami su optužili ovu oblast da nisu pomogli ljudima da identifikuju i riješe ono što ih tlači; neopravdanog odricanja od psihijatrijskih ili biomedicinskih konvencija, posebno u pogledu onih koji se smatraju najbolesnijim i propusta da se pozabavi sopstvenom diskriminatornom praksom, uključujući sukobe interesa u svojoj službenoj ulozi koja pomaže društvenoj kontroli pacijenata kroz [[nedobrovoljno predanje]].<ref>[http://www.olc.edu/local_links/socialwork/OnlineLibrary/Wilson%20%26%20Beresford,%202000,%20Anti-oppressive%20practic,%20emancipation%20or%20appropriation.pdf 'Anti-oppressive practice': emancipation or appropriation?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627175342/http://www.olc.edu/local_links/socialwork/OnlineLibrary/Wilson%20%26%20Beresford,%202000,%20Anti-oppressive%20practic,%20emancipation%20or%20appropriation.pdf |date=27. 6. 2012 }} A Wilson; P Beresford British Journal of Social Work; Oct 2000; 30, 5; Research Library pg. 553</ref> U [[pokretu potrošača/preživjelih/bivših pacijenata|"pokretu korisnika/preživjelih"]] u Engleskoj, [[Pete Shaughnessy]], osnivač [[mad pride]]a, zaključio je da je [[Nacionalna zdravstvena služba]] "institucionalni mentalista i ima puno toga da traži dušu u novom milenijumu", uključujući i rješavanje predrasuda svog kancelarijskog osoblja. Sugerirao je da kada predrasude primjenjuju upravo profesionalci koji teže da ih iskorijene, postavlja se pitanje hoće li ikada biti iskorijenjene.<ref>Tom Mason, Caroline Carlisle, Caroline Watkins (eds) (2001) [https://books.google.com/books?id=pO0NAAAAQAAJ Stigma and Social Exclusion in Healthcare] Chapter 17: Not in my back yard: Stigma from a personal perspective. Routledge {{ISBN|0-415-22200-1}}</ref> Shaughnessy je izvršio [[samoubistvo]] 2002. godine.<ref>{{cite news|first=Mark |last=Olden |title=Obituary: Pete Shaughnessey |work=The Guardian |pages=22 |date=23. 1. 2003}}</ref> [[Psihijatrijski pokret preživljavanja]] opisan je kao [[feminizam|feminističko]] pitanje, jer su problemi kojima se bavi "važni za sve žene jer mentalizam djeluje kao prijetnja svim ženama" i "mentalizam prijeti ženskim porodicama i djeci."<ref>{{cite book|first1=Wendy |last1=Chan |first2=Dorothy E. |last2=Chunn |first3=Robert J. |last3=Menzies |date=2005 |title=Women, Madness and the Law: A Feminist Reader |url=https://archive.org/details/womenmadnesslawf0000unse |publisher=Routledge Cavendish |pages=[https://archive.org/details/womenmadnesslawf0000unse/page/257 257] |isbn=1-904385-09-5}}</ref> Psihijatrijski preživjeli i profesionalac rekao je da "mentalizam porede sa seksizmom i rasizmom u stvaranju potlačene niže klase, u ovom slučaju ljudi koji su dobili psihijatrijsku dijagnozu i liječenje". Navela je da je najčešća pritužba psihijatrijskih pacijenata to što niko ne sluša, ili samo selektivno u pokušaju postavljanja dijagnoze.<ref>Lindow, V. (1995) "Power and rights: the psychiatric system survivor movement", in Jack, R. Empowerment in Community Care. London: Chapman and Hall. Cited by Kelly, A. Disability and Social Exclusion. University of Canterbury</ref> Na nivou društva, mentalizam je povezan sa ljudima koji se drže u [[siromaštvo|siromaštvu]] kao građani drugog reda; da je [[diskriminacija pri zapošljavanju]] držanje ljudi da žive od pomoći, na međuljudsku diskriminaciju koja ometa odnose, da [[stereotip]]i promoviraju kroz medije šireći strah od nepredvidljivosti i opasnosti i ljudima koji se boje otkriti ili pričati o svojim iskustvima.<ref name="Kalinowski&Risser"/> == Pravo == Što se tiče pravne zaštite od diskriminacije, mentalizam može biti obuhvaćen samo općim okvirima kao što je [[zakon o diskriminaciji invalida]] koji je na snazi u nekim zemljama, a koji zahtijevaju od osobe da kaže da ima invalidnost i da dokaže da ispunjavaju kriterije. Što se tiče samog pravnog sistema, zakon se tradicionalno zasniva na tehničkim definicijama [[uračunljivost]]i i [[ludilo|ludila]], pa se termin "sanizam" može koristiti kao odgovor. Koncept je dobro poznat u američkoj pravnoj zajednici, pominje se u skoro 300 članaka za pregled zakona između 1992. i 2013. godine, iako je manje poznat u medicinskoj zajednici.<ref>{{cite journal |last1=Perlin |first1=Michael L. |date=oktobar 2013 |title=Sanism and the Law |journal=Virtual Mentor |volume=15 |issue=10 |pages=878–885 |url=http://virtualmentor.ama-assn.org/2013/10/msoc1-1310.html |doi=10.1001/virtualmentor.2013.15.10.msoc1-1310 |pmid=24152781 |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=14. 11. 2013 |archive-url=https://archive.today/20131114185054/http://virtualmentor.ama-assn.org/2013/10/msoc1-1310.html |url-status=dead }}</ref> Michael Perlin, profesor prava na Pravnom fakultetu u New Yorku, definisao je sanizam kao "iracionalnu predrasudu istog kvaliteta i karaktera kao i druge iracionalne predrasude koje uzrokuju i odražavaju se u prevladavajućim društvenim stavovima rasizma, seksizma, homofobije i etničke netrpeljivosti koji prožima sve aspekte zakona o mentalnoj invalidnosti i utiče na sve učesnike u sistemu zakona o mentalnoj invalidnosti: [[parničari]], [[pretresnik o činjenicama|nalazač činjenica]], [[advokat|branitelj]] i [[veštak]] i svjedoci laici."<ref name="Perlin09neuro"/> Perlin napominje da sanizam utiče na teoriju i praksu prava na uglavnom nevidljive i društveno prihvatljive načine, zasnovane uglavnom na "[[stereotip]]u, [[mit]]u, [[praznovjerje|praznjevjerju]] i [[deindividualizacija|deindividualizaciji]]." On vjeruje da su njeni „korozivni efekti izobličili zakon za [[nedobrovoljno opredjeljenje|nedobrovoljno građansko opredjeljenje]], institucionalno pravo, [[pravo o deliktu]] i sve aspekte krivičnog procesa (pretkrivično, suđenje i izricanje kazne).“<ref>{{cite book|last1=Perlin |first1=Michael L. |date=2008 |url=https://books.google.com/books?id=NSewrw9g8coC |title=Competence in the law: from legal theory to clinical application|isbn=9780470267905 }}</ref> Prema Perlinu, sudije su daleko od imunosti, jer imaju tendenciju da odražavaju sanističko razmišljanje koje ima duboke korijene u našoj kulturi. Ovo rezultira sudskim odlukama zasnovanim na stereotipima u svim oblastima [[Građansko pravo|građanskog]] i [[krivično pravo|krivičnog]] prava, izražene pristrasnim jezikom i pokazujući prezir prema profesionalcima mentalnog zdravlja . Štaviše, sudovi su često nestrpljivi i psihičke probleme pripisuju "slabi karakter ili loša odluka".<ref name="Perlin09neuro"/> Sanistički stavovi preovlađuju u nastavi studenata prava, i otvoreno i prikriveno, smatra Perlin. On napominje da to utiče na vještine koje su u srcu odvjetništva kao što su "intervjuiranje, istraga, savjetovanje i pregovaranje", te na svaki kritični trenutak kliničkog iskustva: "početni intervju, priprema slučaja, konferencije slučaja, planiranje sudskog spora (ili pregovaranja), strategija, priprema za suđenje, suđenje i žalba."<ref>{{cite journal |last1=Perlin |first1=Michael L. |date=2003 |url=https://ssrn.com/abstract=336121 |title=Sanism in Clinical Teaching |journal=Clinical Law Review |volume=9 |pages=683–730}}</ref> Postoji i široko rasprostranjena diskriminacija od strane porotnika, koju Perlin opisuje kao demonstriranje "iracionalne brutalnosti, predrasuda, neprijateljstva i mržnje" prema optuženima kada postoji [[odbrana ludilom]]. Specifični sanistički mitovi uključuju oslanjanje na popularne slike ludosti; 'opsesija' tvrdnjama da se mentalni problemi mogu lahko lažirati, a stručnjaci prevariti; pretpostavka apsolutne veze između mentalne bolesti i opasnosti; 'neprestana' konfuzija i miješanje različitih pravnih testova mentalnog statusa i pod pretpostavkom da će optuženi koji su oslobođeni optužbi za neuračunljivost vjerovatno biti brzo pušteni na slobodu. Iako postoje tvrdnje da [[neurosnimanje]] ima određeni potencijal da pomogne u ovoj oblasti, Perlin zaključuje da je vrlo teško odvagnuti istinitost ili relevantnost takvih rezultata zbog brojnih neizvjesnosti i ograničenja, te da se to može zanemariti ili prenaglašeno od strane naučnika, pravnika ili u popularnoj mašti. On smatra da je "ključ za odgovor ovdje razmatranje sanizma", jer on u velikoj mjeri može "prevladati sve druge dokaze i sva druga pitanja u ovom razgovoru". On sugerira da "samo [[terapeutska jurisprudencija]] ima potencijalnu moć da 'ogoli sanističku fasadu'."<ref name="Perlin09neuro">Perlin, M. (2009) [https://ssrn.com/abstract=%201336521 'His Brain Has Been Mismanaged with Great Skill': How Will Jurors Respond to Neuroimaging Testimony in Insanity Defense Cases?] Akron Law Review, Vol. 42, No. 2, NYLS Legal Studies Research Paper (free full text)</ref> Perlin je sugerirao da je međunarodna [[Konvencija o pravima osoba s invalidnošću]] revolucionarni dokument [[ljudska prava|ljudskih prava]] koji ima potencijal da bude najbolje sredstvo za osporavanje sanističke diskriminacije.<ref>Michael L. Perlin (2013) [https://ssrn.com/abstract=2283279 'There Must Be Some Way Out of Here': Why the Convention on the Rights of Persons with Disabilities is Potentially the Best Weapon in the Fight Against Sanism] New York Law School, PSYCHIATRY, PSYCHOL. & L. 462 (2013)</ref> Također se bavio temom sanizma jer utiče na to koje seksualne slobode ili zaštite se pružaju psihijatrijskim pacijentima, posebno u forenzičkim ustanovama.<ref>Periln, ML (1994) [http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/nyuls20&div=25&id=&page= Hospitalized Patients and the Right to Sexual Interaction: Beyond the Last Frontier] 20 N.Y.U. Rev. L. & Soc. Change 517 (1992-1994)</ref> Sanizam u pravnoj profesiji može uticati na mnoge ljude u zajednicama koji se u nekom trenutku svog života bore sa određenim stepenom problema mentalnog zdravlja, kaže Perlin. Ovo može nepravedno ograničiti njihovu sposobnost da zakonski rješavaju pitanja u svojim zajednicama kao što su: „problemi ugovora, imovinski problemi, problemi u domaćim odnosima i problemi povjerenstava i posjeda."<ref>Perlin, ML. [https://ssrn.com/abstract=345140 Looking at Non-Institutional Mental Disability Law Through the Sanism Filter] NYLS Law Review, Forthcoming</ref> Susan Fraser, pravnica iz Kanade koja se specijalizirala za zagovaranje ranjivih ljudi, tvrdi da je sanizam zasnovan na strahu od nepoznatog, pojačan stereotipima koji [[Dehumanizacija|dehumanizuju]] pojedince. Ona tvrdi da to uzrokuje da pravni sistem ne uspijeva pravilno odbraniti prava pacijenata da odbiju potencijalno štetne lijekove, da istražuje smrt u [[psihijatrijska bolnica|psihijatrijskim bolnicama]] i drugim ustanovama na jednak način kao i drugi i da propusti da pravilno sasluša i poštuje glasove korisnika mentalnog zdravlja i onih koji su preživjeli.<ref>{{cite conference |last1=Fraser |first1=Susan |date=novembar 2008 |title=Sanism and the Legal Profession: Why Mad People Should Be Angry |url=http://www.lsuc.on.ca/media/eleventh_colloquium_suzan.pdf |conference=Eleventh Colloquium on the Legal Profession: Professionalism and Serving Communities |conference-url=http://www.lsuc.on.ca/with.aspx?id=1197 |publisher=Law Society of Upper Canada |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=18. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518232627/http://www.lsuc.on.ca/media/eleventh_colloquium_suzan.pdf |url-status=dead }}</ref> == Obrazovanje == Perlin je identificirao slične probleme u načinu na koji se postupa s djecom u vezi sa [[poteškoće u učenju|poteškoćama u učenju]], uključujući [[specijalno obrazovanje]]. U bilo kojoj oblasti prava, ističe on, dva najčešća sanistička mita pretpostavljaju da se osobe s mentalnim poteškoćama lažiraju ili da takve osobe ne bi bile onesposobljene da se samo više trude. U ovoj posebnoj oblasti, on zaključuje da su [[teorija etiketiranja|obilježena]] djeca stereotipna u procesu koji je prepun rasnih, klasnih i rodnih predrasuda. Iako je namijenjen pomoći nekoj djeci, on tvrdi da u stvarnosti to ne može biti samo mač sa dvije oštrice, već mač sa tri, četiri ili pet oštrica. Rezultat sanističkih predrasuda i zabluda, u kontekstu akademske konkurencije, je da „ostajemo sa sistemom koji je, na mnogo važnih načina, zapanjujuće nekoherentan ".<ref>{{cite journal |last=Perlin |first=Michael L. |date=Spring 2009 |title='Simplify You, Classify You': Stigma, Stereotypes and Civil Rights in Disability Classification Systems |journal=Georgia State University Law Review |volume=25 |issue=3 |pages=607–639 |url=http://readingroom.law.gsu.edu/gsulr/vol25/iss3/6/}}</ref> == Ugnjetavanje == Identificirana je spirala ugnjetavanja koju doživljavaju neke grupe u društvu. Prvo, ugnjetavanja se javljaju na osnovu percipiranih ili stvarnih razlika (koje mogu biti povezane sa stereotipima široke grupe kao što su [[rasizam]], [[seksizam]], [[klasizam]], [[starost]], [[homofobija]] itd.). Ovo može imati negativne fizičke, društvene, ekonomske i psihološke efekte na pojedince, uključujući [[Stres|emocijski stres]] i ono što se može smatrati problemima mentalnog zdravlja. Zatim, odgovor društva na takvu nevolju može biti da je liječi u okviru sistema medicinske i socijalne skrbi umjesto (također) razumijevanja i izazivanja ugnjetavanja koje su ga izazvale, čime bi se problem pojačao daljim opresivnim stavovima i praksama, što može dovesti do na još više nevolja, i tako dalje u začaranom krugu. Osim toga, zbog kontakta sa službama za mentalno zdravlje ljudi mogu postati podložni ugnjetavanju mentalizma, budući da društvo (i same službe za mentalno zdravlje) imaju tako negativne stavove prema osobama s psihijatrijskom dijagnozom, čime se dalje nastavljaju ugnjetavanje i diskriminacija.<ref>{{cite book |first1=Kamaldeep |last1=Bhui |date=25. 4. 2002 |title=Racism and Mental Health: Prejudice and Suffering |publisher=Jessica Kingsley Publishers |page=77 |isbn=978-1-84310-076-8 |url=https://books.google.com/books?id=WNahbFDhF0kC}}</ref><ref>{{cite conference |last1=Nair |first1=Roshan das |date=30. 11. 2005 |title=Metaminorities and Mental Health: A model of vulnerability for Black and Minority Ethnic Queer Folk |url=http://www.inter-disciplinary.net/ci/transformations/sexualities/s2/nair%20paper.pdf |conference=2nd Global Conference, Sexualities: Bodies, Desires, Practices |conference-url=http://www.inter-disciplinary.net/critical-issues/gender-and-sexuality/persons-and-sexualities/project-archives/2nd-global-conference-2005/ |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=25. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325142453/http://www.inter-disciplinary.net/ci/transformations/sexualities/s2/nair%20paper.pdf |url-status=dead }}</ref> Ljudi koji pate od takvog ugnjetavanja u društvu mogu biti privučeni radikalnijim političkim akcijama, ali sanističke strukture i stavovi su također identificirani u [[aktivizam|aktivističkim]] zajednicama. Ovo uključuje [[klika|klike]] i [[društvdena hijerarhija|društvene hijerarhije]] u koje ljudima sa određenim problemima može biti veoma teško da se probiju ili da ih vrednuju. Može doći i do individualnog odbijanja ljudi zbog čudnog ponašanja koje se ne smatra kulturološki prihvatljivim, ili pak neosjetljivosti na emocionalna stanja uključujući [[suicid]]nost, ili poricanja da neko ima problema ako se čini da se ponaša normalno.<ref>{{cite web |date=29. 7. 2005 |title=A Libertarian Perspective on Depression And Madness |website=The Icarus Project |url=http://theicarusproject.net/articles/a-libertarian-perspective-on-depression-and-madness |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521090633/http://theicarusproject.net/articles/a-libertarian-perspective-on-depression-and-madness |archive-date=21. 5. 2013 }}</ref> == Također pogledajte== * [[Oznaka invalidnosti]] * [[Stigma mentalnog zdravlja]] * [[Rankizam]], krovni izraz za sve oblike hijerarhijske diskriminacije * [[Socijalni darvinizam]] * [[Supremacizam]] * [[Društvena konstrukcija šizofrenije]] * [[Socijalni model invalidnosti]] * [[Franco Basaglia]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunska literatura == * {{cite journal |last1=Large |first1=Matthew |last2=Ryan |first2=Christopher |date=novembar 2012 |title=Sanism, stigma and the belief in dangerousness |journal=Australian & New Zealand Journal of Psychiatry |volume=46 |issue=11 |pages=1099–1100 |doi=10.1177/0004867412440193 |pmid=23104928 |s2cid=206398076}} * {{cite book |last=Parry |first=John Weston |date=26. 9. 2013 |title=Mental Disability, Violence, and Future Dangerousness: Myths Behind the Presumption of Guilt |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-4422-2405-6 |url=https://books.google.com/books?id=EV8rAQAAQBAJ}} * {{cite conference|last1=Risser |first1=Pat |date=14. 5. 2008 |title=Overcoming the Language of Oppression: Promoting Cultural Change with Words |conference=4th Annual Clinical Forum on Mental Health: Turning Knowledge into Practice. (North Dakota Department of Human Services)}} * {{cite journal |last1=Wienera |first1=Diane |last2=Ribeiro |first2=Rebecca |last3=Warner |first3=Kurt |date=22. 7. 2009 |title=Mentalism, disability rights and modern eugenics in a 'brave new world' |journal=Disability & Society |volume=24 |issue=5 |pages=599–610 |doi=10.1080/09687590903010974 |s2cid=146463753}} * {{cite journal |last1=Wolframe |first1=PhebeAnn M. |date=2013 |title=The Madwoman in the Academy, or, Revealing the Invisible Straightjacket: Theorizing and Teaching Saneism and Sane Privilege |journal=Disability Studies Quarterly |volume=33 |issue=1 |url=http://dsq-sds.org/article/view/3425/3200 |access-date=21. 8. 2022 |archive-date=21. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021093710/https://dsq-sds.org/article/view/3425/3200 |url-status=dead }} ==Vanjski linkovi== {{Diskriminacija}} [[Kategorija:Prava invalida]] [[Kategorija:Aktivizam za mentalno zdravlje| ]] [[Kategorija:Neurodiverzitet]] [[Kategorija:Predrasude i diskriminacija po tipu]] ltmv88rqj6bt2q430munwt0hakpil9w Elmedin Konaković 0 496334 3923211 3896609 2026-08-31T11:59:39Z Bakir123 110053 3923211 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Elmedin Konaković | slika = Elmedin Konaković (P-067807-00-24).jpg | redoslijed = [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministar vanjskih poslova]] | vrijeme_na_vlasti = 25. januar 2023 – | prethodnik = [[Bisera Turković]] | nasljednik = | redoslijed2 = [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|Premijer Kantona Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti2 = 23. mart 2015 – 4. april 2018. | prethodnik2 = Muhamed Kozadra | nasljednik2 = Adem Zolj | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | redoslijed4 = | vrijeme_na_vlasti4 = | prethodnik4 = | nasljednik4 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|09|03}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | datum_smrti = | etnicitet = [[Bošnjak]] | politička_stranka = [[Narod i pravda]] | supruga = Dalija Hasanbegović | djeca = 2 | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = }} '''Elmedin Konaković''' (rođen 3. septembra 1974) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je političar na funkciji [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|ministra vanjskih poslova]] od 2023. Predsjednik je stranke [[Narod i pravda]], a prethodno je bio i poslanik u [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Federalnog parlamenta]]. Konaković je također bio i delegat u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Federalnom domu naroda]], te [[Spisak premijera Kantona Sarajevo|premijer Kantona Sarajevo]] od 2015. do 2018. ==Rani život i obrazovanje== Konaković je rođen 1974. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Završio je srednju elektrotehničku školu, a nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] diplomirao je na Fakultetu sporta i tjelesnog odgoja [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].<ref name="depo">[https://depo.ba/clanak/126319/ko-je-elmedin-dino-konakovic-novi-premijer-kantona-sarajevo Ko je Elmedin Dino Konaković, novi premijer Kantona Sarajevo?] at depo.ba</ref> ==Rana karijera== Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] Konaković je bio pripadnik [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Vojske Republike Bosne i Hercegovine]] ([[10. brdska brigada Armije RBiH|10. brdska brigada]] i 15. motorizovana brigada<ref name="depo"/>) i igrao je u poznatom [[Sarajevo|sarajevkom]] [[KK Bosna|košarkaškom klubu Bosna]]. Košarkašku karijeru je nastavio krajem 1990-ih u Sloveniji, Mađarskoj i Rumuniji. Konaković je 2002. postao direktor [[Košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine|košarkaške reprezentacija Bosne i Hercegovine]], a od 2003. do 2007. je obnašao funkciju direktora KK Bosna.<ref name="CIN">[http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=187#!biography.php?id=187 Elmedin Konaković] at imovinapoliticara.cin.ba</ref> ==Politička karijera== Konaković se 2004. pridružio [[Stranka demokratske akcije|Stranci demokratske akcije]] (SDA) i izabran je u vijeće [[Centar (Sarajevo)|Općine Centar]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2008.|lokalnim izborima 2008.]] bio je kandidat za općinskog načelnika Centra, ali nije izabran. Nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010.|općih izbora 2010.]] ušao je u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|Skupštinu Kantona Sarajevo]] i postao predsjedavajući zastupničkog kluba SDA. Konaković je 23. marta 2015. imenovan za [[Spisak načelnika Kantona Sarajevo|premijera Kantona Sarajevo]]. S funkcije je smijenjen u martu 2018, nakon što je odlučio napustiti SDA. Konaković je tada osnovao svoju stranku [[Narod i pravda]], te je nakon [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|općih izbora 2018.]] izabran za predsjedavajućeg Skupštine Kantona Sarajevo, gdje je bio na funkciji do januara 2020.<ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/elmedin-konakovic-osnovao-stranku-narod-i-pravda|title=Elmedin Konaković osnovao stranku Narod i pravda|last=PORTAL|first=Oslobođenje|website=www.oslobodjenje.ba|language=Bosnian|access-date=12. 3. 2018}}</ref><ref>[http://www.izbori.ba/rezultati_izbora?resId=25&langId=4#/7/209/0/0/9175 izbori.ba – 2018 – SC]</ref> U julu 2019. imenovan je i u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda Parlamenta FBiH]].<ref name="CIN"/> Dana 25. januara 2023. Konaković je imenovan za novog [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|ministra vanjskih poslova]], tokom formiranja novog saziva [[Saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (Borjana Krišto)|Vijeća ministara]] kojim predsjedava [[Borjana Krišto]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bih-dobila-novo-vijece-ministara-drzavnu-vlast-sada-cini-snsd-hdz-sdp-nip-ns-dns/230125037|title=BiH dobila novo Vijeće ministara, državnu vlast sada čini SNSD, HDZ, SDP, NiP, NS, DNS...|last=N.V.|date=25. 1. 2023|publisher=Klix.ba|language=bs|access-date=25. 1. 2023}}</ref> ==Kontroverze== U aprilu 2024, bosanskohercegovačke vlasti su pokrenule Operaciju „Crna kravata 2”, usmjerenu na transnacionalnu mrežu za krijumčarenje droge i pranje novca kojom je rukovodio Edin “Tito” Gačanin. Američki zvaničnici opisali su Gačanina kao „jednog od najplodnijih svjetskih narko-bosova“.<ref name="n1">{{Cite web |url=https://n1info.ba/english/news/n1-learns-sipa-probes-alleged-financing-of-nip-party-in-bosnia/ |title=N1 learns SIPA probes alleged financing of NiP party in Bosnia |language=en |website=N1 Info |date=15. 7. 2025 |access-date=6. 9. 2025}}</ref> Među uhapšenima u operaciji je bio i Dženis Kadrić, bivši službenik FUP-a koji je u sudskim dokumentima identifikovan kao jedan od Gačaninovih tjelohranitelja. Vlasti su, prema navodima, u njegovim zaplijenjenim uređajima pronašle podatke iz pasoša koji pripadaju Konakoviću i članovima njegove porodice. Prema transkriptima Sky poruka do kojih su došli istražitelji, Kadrić je “poslao ceduljicu s brojevima pasoša” Konakovića i njegove kćerke.<ref name="avaz">{{Cite web |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/985459/iz-sipa-e-za-avaz-dobili-smo-naredbu-da-provjerimo-finansiranje-stranke-narod-i-pravda |title=Iz SIPA-e za "Avaz": Dobili smo naredbu da provjerimo finansiranje stranke Narod i Pravda |publisher=[[Dnevni avaz]] |date=15. 7. 2025 |access-date=6. 9. 2025}}</ref> Dalje presretnute poruke odnosile su se i na Konakovićevu stranku, [[Narod i pravda]] (NiP). Kartel je navodno predlagao direktnu saradnju s rukovodstvom stranke, a u slučaju odbijanja, raspravljalo se i o formiranju konkurentske stranke kako bi se učvrstio politički uticaj u BiH.<ref name="avaz"/> Do jula 2025, [[Tužilaštvo Bosne i Hercegovine]] izdalo je nalog [[Državna agencija za istrage i zaštitu|SIPA-i]] za detaljnu provjeru finansija stranke NiP kao dio šire krivične istrage poznate pod nazivom „Crna kravata“. SIPA je javno potvrdila da se provodi ispitivanje da li je NiP primio sredstva porijeklom iz Gačaninovog kartela.<ref name="n1"/> ==Privatni život== Konaković je oženjen novinarkom [[Al Jazeera Balkans|Al Jazeere Balkans]] Dalijom Hasanbegović, a zajedno imaju dvoje djece. Konaković je prethodno bio u brakovima s manekenkama Aidom Osmanović i Martinom Sairom Keškić.<ref name="depo"/> Govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Italijanski jezik|italijanski]] i [[Rumunski jezik|rumunski]].<ref name="CIN"/> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.narodipravda.ba/staff-view/elmedin-konakovic Elmedin Konaković] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230126130238/https://www.narodipravda.ba/staff-view/elmedin-konakovic |date=26. 1. 2023 }} na narodipravda.ba {{Četrnaesti saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri vanjskih poslova]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Vojnici Armije Republike Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Političari Naroda i pravde]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački sportisti 20. vijeka]] [[Kategorija:Sportisti iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] mmvvu0ec8kc0n872ofjrnyk8ftkq47p Petar Skok 0 498108 3923313 3636235 2026-09-01T01:30:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923313 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Petar Skok | slika = Petar Skok 1953.jpg | slika_širina = | naslov = Petar Skok 1953. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1881|3|1}} | mjesto_rođenja = [[Jurkovo Selo]], [[Kraljevina Hrvatska i Slavonija]] ([[Austro-Ugarska]]) | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1956|2|3|1881|3|1}} | mjesto_smrti = [[Zagreb]], [[SFR Jugoslavija]] | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | polje = [[Lingvistika]] ([[romanistika]], [[onomastika]], [[etimologija]]) | radna_institucija = [[Filozofski fakultet u Zagrebu]] <br/> Viša pedagoška škola u Zagrebu | alma_mater = [[Univerzitet u Beču]] | doktorski_mentor = [[Wilhelm Meyer-Lübke]] | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = [[Petar Guberina]], [[Valentin Putanec]], [[Vojmir Vinja]], [[Žarko Muljačić]], [[Pavao Tekavčić]] | uticali_na_njega = | poznat_po = ''[[Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika]]'' | nagrade = | fusnote = }} '''Petar Skok''' bio je [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Hrvatska|hrvatski]] [[Lingvistika|lingvist]], jedan od vodećih svjetskih stručnjaka za [[onomastika|onomastiku]]. == Život == Rođen je u [[Jurkovo Selo|Jurkovom Selu]] u [[Spisak općina u Hrvatskoj|općini]] [[Žumberak (Hrvatska)|Žumberak]]. Od 1892. do 1900. pohađao je [[Gimnazija u Karlovcu|Višu realnu gimnaziju]] u [[Rakovac (Karlovac)|Rakovcu]] kraj [[Karlovac|Karlovca]]. Na [[Univerzitet u Beču|Univerzitetu u Beču]] (1900–1904) studirao je [[Romanski jezici|romansku]] i [[Germanski jezici|germansku]] [[Filologija|filologiju]] i [[Indoevropeistika|indoevropeistiku]], položivši profesorski ispit 1906. [[Doktor]]irao je na Univerzitetu u Beču s tezom o južnofrancuskoj [[Toponomastika|toponomastici]]. Kao [[Gimnazija|gimnazijski]] [[profesor]] predavao je u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] i bio bibliotekar [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Kraljevskog muzeja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Od 1919. do penzionisanja radio je na Odsjeku za romanistiku [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskog fakulteta]] [[Univerzitet u Zagrebu|Univerziteta u Zagrebu]] te predavao [[francuski jezik]] i [[Francuska književnost|književnost]] na Višoj pedagoškoj školi u [[Zagreb]]u. Pisati je počeo kao gimnazijalac, a književne kritike objavljivao je pod [[pseudonim]]om P. S. Mikov. Kasnije se potpuno posvetio proučavanju jezikâ u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]], ponajviše romanskih ([[Vulgarni latinski jezik|vulgarni latinski]], [[Dalmatski jezik|dalmatski]]), s posebnim zanimanjem za romanski utjecaj na [[dijalekt]]e [[Hrvatski jezik|hrvatskog jezika]] i druge jezike u jugoistočnoj Evropi. Proučavao je historiju [[Slaveni|Slavena]], jezike i interakcije jezika od istočne obale [[Jadransko more|Jadranskog mora]] do zaleđa, s posebnom pažnjom na onomastiku. Zahvaljujući njegovom zalaganju, centar hrvatskih onomastičkih studija od 1948. nalazi se u ustanovi koja je danas [[Institut za hrvatski jezik i jezikoslovlje]]. Preminuo je u Zagrebu. == Djela == Kao izuzetno plodan autor, objavio je desetke knjiga i stotine naučnih radova u časopisima. Njegovu "revidiranu" bibliografiju [[Žarko Muljačić]] proširuje na više od 650 radova. Neke od njegovih poznatijih knjiga jesu: * ''Naša pomorska i ribarska terminologija na Jadranu'' ([[Split]], 1933) * ''Dolazak Slavena na Mediteran'' (Split, 1934) * ''Pregled francuske gramatike'' I–II (Zagreb, 1938–1939) * ''Osnove romanske lingvistike'', I–III (Zagreb, 1940) * ''Slavenstvo i romanstvo na jadranskim otocima'' I–II (Zagreb, 1950) * {{Cite book |last=Skok |first=Petar |title= Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika |year=1971 |volume=1 |location= Zagreb |publisher= [[Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti|Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti]] |url= https://books.google.com/books?id=yA8LAQAAMAAJ}} Ostavio je u rukopisu nedovršeni etimologijski rječnik, objavljen ''post mortem'' u četiri sveska pod naslovom ''Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika'' (1971–1974), koji je i do danas najobimniji takav hrvatski rječnik, s više od 10.000 natuknica. Prema riječima akademika [[August Kovačec|Augusta Kovačeca]], taj rječnik sinteza je "njegova cjelokupnog znanstvenog rada na području etimologije i lingvistike općenito" te najzapaženiji "doprinos jednog znanstvenog pojedinca hrvatskom jeziku i proučavanju hrvatskog jezika u 20. stoljeću". Budući da je bio ostavljen u rukopisu, Skokove bilješke obradio je njegov učenik i saradnik [[Valentin Putanec]]. Kasniji razvoj Skokovog rječnika tekao je u dva smjera. Prvi čine dopunski radovi, a najvredniji prilog jest djelo [[Vojmir Vinja|Vojmira Vinje]] ''Jadranske etimologije: Jadranske dopune Skokovu etimologijskom rječniku'' u tri sveska. U pripremi je za štampu posljednji svezak – prijeko potrebni indeks. Drugi smjer je svođenje masivnog Skokovog rječnika u priručnik, pristupačniji širem čitalaštvu. [[Alemko Gluhak]] tako je objavio ''Hrvatski etimologijski rječnik'' (Zagreb, 1993, 832 str.) s približno 1800 natuknica, 7800 hrvatskih leksema i više od 1000 ličnih imena, domaćih i stranog porijekla, popraćenih kratkim prikazom osnovnih pojmova o genetskom odnosu među jezicima svijeta. == Naslijeđe == Skoku u čast održavaju se etimologijsko-onomastički skupovi na kojima učestvuju domaći i strani stručnjaci. Dosad ih je održano šest: u Zagrebu (1987), [[Zadar|Zadru]], [[Pula|Puli]], na [[Krk]]u, u [[Vukovar]]u i na [[Korčula|Korčuli]] (2006). == Reference == {{refspisak}} * {{cite journal|date=septembar 1957|title=In memoriam: Antun Barac; Dragutin Boranić; Mihovil Kombol; Petar Skok|journal=Slovo|publisher=Staroslavenski institut|issue=6–7–8|url=http://hrcak.srce.hr/file/21097|format=[[PDF]]|pages=337–345|language=hrvatski|access-date=12. 4. 2023|archive-date=21. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241221042951/https://hrcak.srce.hr/file/21097|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Muljačić|first=Žarko|date=3. 4. 2008|title=Aggiunte e rettifiche alle bibliografie di P. Skok e M. Deanović|journal=Studia Romanica et Anglica Zagrabiensia|issue=52|pages=65–85|url=http://hrcak.srce.hr/file/36423|format=PDF|language=[[Italijanski jezik|italijanski]]|access-date=12. 4. 2023|archive-date=23. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723094117/https://hrcak.srce.hr/file/36423|url-status=dead}} == Vanjski linkovi == * [https://www.idref.fr/030091233 Bibliografija i literatura o Petru Skoku] u katalogu [[SUDOC]] (Savez francuskih univerzitetskih biblioteka) {{fr simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Skok, Petar}} [[Kategorija:Rođeni 1881.]] [[Kategorija:Umrli 1956.]] [[Kategorija:Biografije, Žumberak]] [[Kategorija:Hrvatski lingvisti]] [[Kategorija:Članovi HAZU]] [[Kategorija:Članovi SAZU]] [[Kategorija:Članovi SANU]] fmx1l5ltad4n2a5laqgw7kkxluhlmt1 Prvi saziv Narodne skupštine Republike Srpske 0 505047 3923329 3918950 2026-09-01T05:49:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923329 wikitext text/x-wiki {{Politika Republike Srpske}}'''Prvi saziv [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]]''' konstituisan je 24. oktobra 1991. Konstituisanju Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, kako se prvobitno zvala, prisustvovalo je 77 poslanika srpske nacionalnosti, koji su na izborima 1990. izabrani u [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštinu SR Bosne i Hercegovine]]. Od toga su 72 iz [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), jedan iz [[Srpski pokret obnove|Srpskog pokreta obnove]] (SPO) i četiri iz [[Savez reformskih snaga Jugoslavije|Saveza reformskih snaga Jugoslavije]] (SRSJ). Ubrzo su se novoosnovanoj Skupštini pridružili i drugi poslanici iz reda srpskog naroda, te je ona brojala 83 poslanika. Ovaj saziv Narodne Skupštine radio je sve do 19. oktobra 1996.<ref>{{Cite web|url=https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la/narodna-skup%C5%A1tina/saziv/prvi-saziv|title=Prvi saziv NSRS|last=|date=14. 1. 2015|website=www.narodnaskupstinars.net|publisher=[[Narodna skupština Republike Srpske]]|language=bs|access-date=10. 4. 2024|archive-date=12. 4. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240412145348/https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la/narodna-skup%C5%A1tina/saziv/prvi-saziv|url-status=dead}}</ref> Za prvog [[Predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske|predsjednika Narodne skupštine]] izabran je [[Momčilo Krajišnik]] iz [[Srpska demokratska stranka|SDS]]-a, 25. oktobra 1991. On je u to vrijeme, od 20. decembra 1990 do 8. aprila 1992,{{Efn|[[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština Republike BiH]] je 8. aprila 1992. naslijedila [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštinu SR BiH]], kada je na sjednici [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]] donesena odluka o promjeni naziva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] u novo ime - [[Republika Bosna i Hercegovina]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref>|naziv=Napomena 1}} ''[[de facto]]'' obnašao funkciju [[Spisak predsjednika skupština Bosne i Hercegovine|predsjednika Skupština SR BiH]] i predsjednika [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupštine Republike BiH]], od 8. aprila 1992.{{Efn|naziv=Napomena 1}} do 14. septembar 1992.{{Efn|[[Momčilo Krajišnik]] je službeno bio [[Predsjednik Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjednik Skupštine]] sve do njegovog razriješenja sa dužnosti od strane [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike BiH]] 14. septembra 1992.<ref name=":1"/> Međutim, on se povukao dosta ranije, za vrijeme formiranja [[Narodna skupština Republike Srpske#Historija|paralelnih institucija]] od strane [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] 1991.|naziv=Napomena 2}} == Političke partije == Prvi saziv Narodne skupštine Republike Srpske činila su 83 od ukupno 85 srpskih poslanika koji su izabrani u Skupštinu SR BiH na izborima 1990, kao kandidati sljedećih partija:<ref>Podaci Službe za opće, pravne i kadrovske poslove [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]].</ref><ref>{{Cite book|last=Arnautović|first=Suad|url=https://books.google.ba/books?id=VLKNAAAAMAAJ|title=Izbori u Bosni i Hercegovini '90: analiza izbornog procesa|date=1996|publisher=Promocult|language=bs}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! style="text-align:left; background:#e9e9e9; vertical-align:center;" |Politička stranka ! style="background:#e9e9e9;" |Broj mandata |- |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |72 |- |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SKBiH - SDP]] |5 |- |[[Savez reformskih snaga Jugoslavije|SRSJ]] |4 |- |[[Srpski pokret obnove|SPO]] |1 |- |[[Demokratska socijalistička stranka Bosne i Hercegovine|DSS BiH]] |1 |- !Ukupno !83 |} == Također pogledajte == * [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [Http://www.narodnaskupstinars.net Službena stranica Narodne skupštine Republike Srpske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227123253/http://www.narodnaskupstinars.net/ |date=27. 2. 2021 }} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Osmi saziv Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|VIII saziv]]<br><small>([[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština Socijalističke Republike BiH]])</small> |naslov = I saziv |poslije = [[Drugi saziv Narodne skupštine Republike Srpske|II saziv]]}} {{S-end}} {{Sazivi Narodne skupštine Republike Srpske}} [[Kategorija:Narodna skupština Republike Srpske|1]] [[Kategorija:1991. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1992. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1993. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1994. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Politika SFRJ]] ofjlkry7sfck9kfnrd1auppygbwogba Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine 0 505088 3923325 3917173 2026-09-01T04:17:38Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923325 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine | nativni_naziv = | oznaka = Coat of Arms of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina.svg | oznakavel = 80 | oznakatekst = [[Grb Bosne i Hercegovine#Grb Bosne i Hercegovine od 1946. do 1992.|Grb SR Bosne i Hercegovine]] | zastava = | zastavavel = | zastavatekst = | slika = | tekst = | trenutno = | trenutnood = | odjel = | stil = | vrsta = [[Šef države|Kolektivni šef države]] | status = Ukinuto | skraćenica = Predsjedništvo SRBiH | član = | izvještava = | prebivalište = [[Zgrada Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Zgrada Predsjedništva]] | sjedište = Trg [[Đuro Pucar|Đure Pucara]] 1,{{Efn|Sada nosi naziv Trg Bosne i Hercegovine.|Trg}} [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]] | predlagač = Republička Konferencija [[Socijalistički savez radnog naroda Bosne i Hercegovine|SSRN Bosne i Hercegovine]] | imenujega = [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR Bosne i Hercegovine]] | imenujega_kvalificiran = | mandat = Četiri godine<br>{{small|(obnovljivo samo jednom)}} | mandat_kvalificiran = | prethodnik = | inauguralni = | osnivanje = 25. februar 1974.{{Efn|Predsjedništvo je nastalo kada je Ustav stupio na snagu 25. februara 1974. (''[[de jure]]''). Međutim, prvi saziv je tek konstituisan 29. aprila 1974. (''[[de facto]]'').|Datum}} | osnivač = [[Ustav Jugoslavije iz 1974.|Ustav SR BiH iz 1974.]] | imenovano_po = | prvi = '''Predsjednik:'''<br>[[Ratomir Dugonjić]]<br>'''Članovi:'''<br>[[Vaso Gačić]]<br>[[Ivo Jerkić]]<br>[[Momir Kapor]]<br>[[Dragutin Kosovac]]<br>[[Mustafa Sefo]]<br>[[Fatima Hadžialić]]<br>[[Ahmet Šehović]]<br>[[Branko Mikulić]] | posljednji = '''Predsjednik:'''<br>[[Alija Izetbegović]]<br>'''Članovi:'''<br>[[Fikret Abdić]]<br>[[Biljana Plavšić]]<br>[[Nikola Koljević]]<br>[[Stjepan Kljuić]]<br>[[Franjo Boras]]<br>[[Ejup Ganić]] | ukinuto = 8. april 1992. | sukcesija = [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo Republike BiH]] | neslužbeni_nazivi = | zamjenik = | plata = | veb-sajt = | fusnote = }}'''Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine''' bio je naziv za kolektivnog [[Šef države|šefa države]] u [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosni i Hercegovini]] od 1974. do 1992. Iako je Bosna i Hercegovina postala Republika, još 1943, kao i ostale republike [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]] nije imala funkciju predsjednika Republike već je funkciju šefa države obavljao najprije predsjednik skupštine. [[Ustav Jugoslavije iz 1974.|Ustavom SR Bosne i Hercegovine iz 1974.]] formirano je Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine, po uzoru na [[Predsjedništvo SFRJ]], formirano juna 1971. Pod ovim nazivom postojalo je do 8. aprila 1992. kada je u skladu sa odlukom o preimenovanju Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine u [[Republika Bosna i Hercegovina|Republiku Bosnu i Hercegovinu]], preimenovano u [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], 13. oktobra 1996. formirano je današnje tročlano [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|title=Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)|website=www.parlament.ba|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031233/https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|url-status=dead}}</ref> Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine imalo je 9 članova (do 1990): 8 koje je birala Skupština i jednog po položaju (do 1989). Mandat članova Predsjedništva bilo je četiri godine, a mandat predsjednika prvobitno četiri, a od 1982. po jednu godinu. U periodu od 1974. do 1992. na čelu Predsjedništva nalazilo se devet predsjednika. == Historija == [[Datoteka:Sarajevo_BH-Presidency_2011-10-31_(3).jpg|mini|Zgrada [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].|253x253piksel]] Prvo Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine konstituisano je 29. aprila 1974. izborom prvih osam članova Predsjedništva, koje je birala [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR Bosne i Hercegovine]]. Pored izabranih članova, koji su birani na osnovu prijedloga Republičke konferencije [[Socijalistički savez radnog naroda Bosne i Hercegovine|Socijalističkog saveza radnog naroda Bosne i Hercegovine]] (SSRN), član Predsjedništva bio je po položaju — predsjednik Centralnog komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|Saveza komunista Bosne i Hercegovine]]. Mandat člana Predsjedništva bio je 4 godine i nije mogao biti biran više od dva puta, a mandat predsjednika prvobitno četiri, a od 1982. po jednu godinu. Predsjednika su birali članovi Predsjedništva, na osnovu prijedloga Kandidacione komisije Socijalističkog saveza radnog naroda BiH, a potvrđuje ga [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR Bosne i Hercegovine]]. [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo Republike BiH]] je 8. aprila 1992. naslijedilo Predsjedništvo SR BiH, kada je na sjednici Predsjedništva donesena odluka o promjeni naziva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] u novo ime - [[Republika Bosna i Hercegovina]].<ref name=":1" /> == Spisak predsjednika Predsjedništva == {{Glavni|Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret ! width="180" |Ime i prezime ! colspan="2" |Mandat !Saziv !Stranka !Ref. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Ratomir_Dugonjić.jpg|146x146piksel]] |[[Ratomir Dugonjić]] {{small|(1916–1987)}} |29. april 1974. |27. april 1978. |[[Prvi saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|I saziv]] | rowspan="8" |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] ([[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]]) | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Raif_Dizdarević_(političar)_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Raif Dizdarević]] {{small|(rođ. 1926)}} |27. april 1978. |27. april 1982. |[[Drugi saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|II saziv]] |<ref name=":2">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0001-IMAGE&issue=UB_00064_19780428&quality=&doctype=Newspaper|title=Raif Dizdarević predsjednik Predsjedništva, a Niko Mihaljević predsjednik Skupštine|date=28. 4. 1978|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=1|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Branko_Mikulić_(1988).jpg|112x112piksel]] |[[Branko Mikulić]] {{small|(1928–1994)}} |27. april 1982. |26. april 1983. | rowspan="2" |[[Treći saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|III saziv]] |<ref name=":3">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0006-IMAGE&issue=UB_00064_19820428&quality=&doctype=Newspaper|title=Mandat sa povjerenjem|date=28. 4. 1982|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=6|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:Milanko_Renovica.jpg|84x84piksel]] |[[Milanko Renovica]] {{small|(1928-2013)}} |26. april 1983. |26. april 1985. |<ref name=":4">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0001-IMAGE&issue=UB_00064_19830427&quality=&doctype=Newspaper|title=Milanko Renovica predsjednik Predsjedništva|date=27. 4. 1983|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=1|access-date=12. 2. 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?displaySizeSelect=50&pv_page_id=624370&autocomplete_text=&page=11&pv_issue_no=840427_A|title=Renovica na čelu Predsjedništva SR BiH|date=27. 4. 1984|website=arhiv.slobodnadalmacija.hr|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|page=12|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:Munir_Mesihović.jpg|112x112piksel]] |[[Munir Mesihović]] {{small|(1928-2016)}} |26. april 1985. |27. april 1987. |[[Treći saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|III saziv]]<br>[[Četvrti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|IV saziv]] |<ref name=":6">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0008-IMAGE&issue=UB_00064_19850427&quality=&doctype=Newspaper|title=Munir Mesihović predsjednik Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine (III saziv)|date=29. 4. 1985|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=8|access-date=12. 2. 2025}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0004-IMAGE&issue=UB_00064_19860429&quality=&doctype=Newspaper|title=Munir Mesihović predsjednik Predsjedništva (IV saziv)|date=29. 4. 1986|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=4|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:Mato_Andrić.jpg|112x112piksel]] |[[Mato Andrić]] {{small|(1928-2015)}} |27. april 1987. |27. april 1988. | rowspan="3" |[[Četvrti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|IV saziv]] |<ref name=":8">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0002-IMAGE&issue=UB_00064_19870428&quality=&doctype=Newspaper|title=Mato Andrić, predsjednik Predsjedništva SRBiH|date=28. 4. 1987|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=2|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Nikola Filipović]] {{small|(1926-2001)}} |27. april 1988. |18. maj 1989. |<ref name=":9">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0001-IMAGE&issue=UB_00064_19880428&quality=&doctype=Newspaper|title=Novi predsjednik dr Nikola Filipović|date=28. 4. 1988|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=1|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Obrad Piljak]] {{small|(1933-2013)}} |18. maj 1989. |20. decembar 1990. |<ref name=":10">{{Cite web|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?pv_page_id=225585|title=Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine - Predsjednik: Obrad Piljak|date=19. 5. 1989|website=arhiv.slobodnadalmacija.hr|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|page=5|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] {{small|(1925-2003)}} |20. decembar 1990. |8. april 1992. |[[Peti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|V saziv]] |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |<ref name=":11">{{Cite web|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?displaySizeSelect=75&pv_page_id=194813&autocomplete_text=&page=5&pv_issue_no=901221_A|title=Međustranački dogovor u Sarajevu: Predsjednik BiH - Alija Izetbegović|date=21. 12. 1990|website=arhiv.slobodnadalmacija.hr|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|page=6|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |} == Sazivi Predsjedništva == === 1974 - 1978. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Prvi saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|I saziv]] !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka !Napomena |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Ratomir_Dugonjić.jpg|146x146piksel]] |[[Ratomir Dugonjić]] |Predsjednik | rowspan="10" |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] ([[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]]) | rowspan="4" | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Vaso Gačić]] | rowspan="8" |Član |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ivo Jerkić]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:Momir Kapor.jpg|bez okvira|111x111piksel]] |[[Momir Kapor]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:Dragutin Kosovac.jpg|bez okvira|108x108piksel]] |[[Dragutin Kosovac]] |Član do 23. novembra 1976. |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mićo Rakić]] |Član od 23. novembra 1976. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mustafa Sefo]] | rowspan="3" | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Fatima Hadžialić]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ahmet Šehović]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Branko_Mikulić_(1988).jpg|107x107px]] |[[Branko Mikulić]] |Član po položaju |Predsjednik Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 29. aprila 1974. do 27. aprila 1978. |} === 1978 - 1982. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Drugi saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|II saziv]]<ref name=":2" /> !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka !Napomena |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Raif_Dizdarević_(političar)_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Raif Dizdarević]] |Predsjednik | rowspan="10" |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] ([[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]]) | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Vaso Gačić]] | rowspan="7" |Član |Član do aprila 1981. kada je izabran za [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika|predsjednika]] [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupštine SR Bosne i Hercegovine]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Hasan Grabčanović]] | rowspan="6" | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ivo Jerkić]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Hajrija Marjanović]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mile Perković]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mićo Rakić]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Zagorka Umičević]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Branko_Mikulić_(1988).jpg|107x107px]] |[[Branko Mikulić]] | rowspan="2" |Član po položaju |Predsjednik Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član do 11. maja 1978. |- |[[Datoteka:Nikola Stojanović (političar).jpg|bez okvira|126x126piksel]] |[[Nikola Stojanović (političar)|Nikola Stojanović]] |Predsjednik Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 11. maja 1978. do 27. aprila 1982. |} === 1982 - 1986. === {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Treći saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|III saziv]]<ref name=":3" /> !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka !Napomena |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Branko_Mikulić_(1988).jpg|107x107px]] |[[Branko Mikulić]] |Predsjednik {{Small|(1982-1983)}} Član {{Small|(1983-1986)}} | rowspan="12" |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] ([[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]]) |Predsjednik od 27. aprila 1982. do 26. aprila 1983.<ref name=":3" /> Član do 12. aprila 1984, kada je izabran za člana [[Predsjedništvo SFRJ|Predsjedništva SFRJ]]<ref>{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0003-IMAGE&issue=UB_00064_19840413&quality=&doctype=Newspaper|title=Uz paket mjera i sopstveni program|date=13. 4. 1984|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=3|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ivica Blažević]] |Član |Član od 30. maja 1984.<ref>{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0003-IMAGE&issue=UB_00064_19840531&quality=&doctype=Newspaper|title=Više a nedovoljno|date=31. 5. 1984|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=3|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Milanko_Renovica.jpg|84x84piksel]] |[[Milanko Renovica]] |Predsjednik {{Small|(1983-1985)}} Član {{Small|(1982-1983; 1985-1986)}} |Predsjednik od 26. aprila 1983. do 26. aprila 1985.<ref name=":4" /><ref name=":5" /> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Munir_Mesihović.jpg|112x112piksel]] |[[Munir Mesihović]] |Predsjednik {{Small|(1985-1986)}} Član {{Small|(1982-1985)}} |Predsjednik od 26. aprila 1985. do 28. aprila 1986.<ref name=":6" /> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:Mirko Vranić.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Mirko Vranić]] | rowspan="5" |Član | rowspan="5" | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:Nijaz Dizdarević.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Nijaz Dizdarević]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:Petar Dodik.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Petar Dodik]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Hajra Marjanović]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Savo Čečur]] |- ! rowspan="3" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Nikola Stojanović (političar).jpg|bez okvira|126x126piksel]] |[[Nikola Stojanović (političar)|Nikola Stojanović]] | rowspan="3" |Član po položaju |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 27. aprila do 20. maja 1982. |- |[[Datoteka:Hamdija Pozderac.png|bez okvira|110x110piksel]] |[[Hamdija Pozderac]] |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 20. maja 1982. do 28. maja 1984. |- |[[Datoteka:Mato Andrić.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Mato Andrić]] |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 28. maja 1984. do 28. aprila 1986. |} === 1986 - 1990. === Od 1989. Predsjedništvo je činilo 8 članova, jer je član po položaju bio isključen iz sastava. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Četvrti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|IV saziv]]<ref name=":7" /> !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka !Napomena |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Munir_Mesihović.jpg|112x112piksel]] |[[Munir Mesihović]] |Predsjednik {{Small|(1986-1987)}} Član {{Small|(1987)}} | rowspan="18" |[[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] ([[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]]) |Predsjednik od 28. aprila 1986. do 27. aprila 1987.<ref name=":7" /> Član do 6. novembra 1987.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0008-IMAGE&issue=UB_00064_19871107&quality=&doctype=Newspaper|title=Niko ne smije da promakne|date=7. 11. 1987|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=8|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Emina Zaimović]] |Član |Članica od 23. marta 1988.<ref name=":13">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0003-IMAGE&issue=UB_00064_19880324&quality=&doctype=Newspaper|title=Svaka funkcija više kandidata|date=24. 3. 1988|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=3|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Mato Andrić.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Mato Andrić]] |Predsjednik {{Small|(1987-1988)}} Član {{Small|(1988)}} |Predsjednik od 27. aprila 1987. do 27. aprila 1988.<ref name=":8" /> Član do 19. decembra 1988.<ref name=":14">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0001-IMAGE&issue=UB_00064_19881220&quality=&doctype=Newspaper|title=Odgovornost u dvije verzije|date=20. 12. 1989|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=1|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Branko Ekret]] | rowspan="3" |Član |Član od 28. aprila 1989.<ref name=":15">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0005-IMAGE&issue=UB_00064_19890428&quality=&doctype=Newspaper|title=Novi članovi Predsjedništva SRBiH: Branko Ekret i Obrad Piljak|date=28. 4. 1989|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Nikola Stojanović (političar).jpg|bez okvira|126x126piksel]] |[[Nikola Stojanović (političar)|Nikola Stojanović]] |Član do 22. februara 1989.<ref>{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0005-IMAGE&issue=UB_00064_19890223&quality=&doctype=Newspaper|title=Morao sam biti oprezniji|date=23. 2. 1989|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=5|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ivica Blažević]] |Član do 6. novembra 1987.<ref name=":12" /> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Nikola Filipović]] |Predsjednik {{Small|(1988-1989)}} Član {{Small|(1988; 1989-1990)}} |Član od 23. marta 1988.<ref name=":13" /> Predsjednik od 27. aprila 1988. do 18. maja 1989.<ref name=":9" /> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:Petar Dodik.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Petar Dodik]] | rowspan="7" |Član |Član do 19. jula 1988.<ref name=":16">{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0004-IMAGE&issue=UB_00064_19880720&quality=&doctype=Newspaper|title=Izmjenama do promjena|date=20. 7. 1988|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=4|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- |[[Datoteka:Mladen Ivanic (cropped).jpg|bez okvira|109x109piksel]] |[[Mladen Ivanić]] |Član od 19. decembra 1988.<ref name=":14" /> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Salko Oruč]] |Član do 19. jula 1988.<ref name=":16" /> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Esad Horozić]] |Član od 19. decembra 1989.<ref name=":14" /> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Arif Tanović]] |Član do 15. septembra 1989.<ref>{{Cite web|url=https://istorijskenovine.unilib.rs/view/picture/page?pid=FID-0003-IMAGE&issue=UB_00064_19880916&quality=&doctype=Newspaper|title=Usvojen zahtjev dr. Arifa Tanovića|date=16. 9. 1988|website=istorijskenovine.unilib.rs|publisher=Borba|page=3|access-date=12. 2. 2025}}</ref> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Muhamed Berberović]] |Član od 19. decembra 1988.<ref name=":14" /> |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |8. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Gojko Ubiparip]] |Član do 19. decembra 1988.<ref name=":14" /> |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Obrad Piljak]] |Predsjednik {{Small|(1989-1990)}} Član {{Small|(1989)}} |Član od 28. aprila 1989.<ref name=":15" /> Predsjednik od 18. maja 1989. do 20. decembra 1990.<ref name=":10" /> |- ! rowspan="3" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SK BiH|tamno|BS}}; color:white;" |9. |[[Datoteka:Mato Andrić.jpg|bez okvira|107x107piksel]] |[[Mato Andrić]] | rowspan="3" |Član po položaju |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 28. aprila do 21. maja 1986. |- |[[Datoteka:Milan Uzelac (cropped).png|bez okvira|115x115piksel]] |[[Milan Uzelac]] |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 21. maja 1986. do 8. jula 1988. |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Abdulah Mutapčić]] |Predsjednik Predsjedništva Centralnog Komiteta [[Savez komunista Bosne i Hercegovine|SK BiH]] Član od 8. jula 1988. do 11. jula 1989. |} === 1990 - 1992. === Od ovog saziva, Predsjedništvo je činilo 7 članova: 2 [[Muslimani (narod)|Muslimana]], 2 [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvata]], 2 [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbina]] i 1 [[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Ostali]]. {| class="wikitable" style="text-align:center" |+[[Peti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|V saziv]]<ref name=":11" /> !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Nacionalnost !Stranka !Napomena |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] |Predsjednik | rowspan="2" |[[Muslimani (narod)|Musliman]] | rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] | rowspan="2" | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Fikret Abdić.png|bez okvira|102x102piksel]] |[[Fikret Abdić]] | rowspan="6" |Član |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:Biljana Plavsic.JPG|bez okvira|104x104piksel]] |[[Biljana Plavšić]] | rowspan="2" |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbin]] | rowspan="2" |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] | rowspan="2" |Napustili Predsjedništvo 1991. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |4. |[[Datoteka:Nikola Koljević (Никола Кољевић) (cropped).jpg|bez okvira|106x106piksel]] |[[Nikola Koljević]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |5. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Stjepan Kljuić]] | rowspan="2" |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvat]] | rowspan="2" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |6. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Franjo Boras]] |Napustio Predsjedništvo 1991. |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |7. |[[Datoteka:Ejup Ganić.jpg|100x100piksel]] |[[Ejup Ganić]] |[[Jugoslaveni|Jugoslaven]] |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] | |} == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Također pogledajte == * [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] * [[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] * [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{Refspisak}} {{Predsjedništva SFRJ}} {{Predsjednici SR Bosne i Hercegovine}} {{Sazivi predsjedništava Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Politika SFRJ]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjedništva|Bosna i Hercegovina]] qlto2yw9xpkonhqs6dvcei4bx0l795r Dvanaest imama 0 506586 3923227 3872145 2026-08-31T13:26:32Z Tulum387 155909 Članak treba doradu. 3923227 wikitext text/x-wiki '''Dvanaest imama''' ({{Jez-ar|ٱلْأَئِمَّة ٱلْٱثْنَا عَشَر}}) su duhovni i politički nasljednici [[islam]]skog poslanika [[Muhammed]]a u dvanaestoimamskoj grani [[Šiizam|šiitskog islama]].<ref>{{Harvnb|Olsson|Ozdalga|Raudvere|2005}}</ref> Prema teologiji dvanaestoimamaca, dvanaest imama su uzorne ljudske individue koje ne samo da pravdom vladaju zajednicom, već su i u stanju da drže i tumače ''[[šerijat]]'' i ezoterično značenje Kur'ana. [[Sunnet|Riječi i djela]] Muhammeda i imama su vodič i model za zajednicu koji treba slijediti; kao rezultat, oni moraju biti oslobođeni grešaka i grijeha (nepogrešivost) i moraju biti izabrani božanskom odredbom preko Muhammeda.<ref name="Tabataba'i 1977">{{Harvnb|Tabataba'i|1977}}</ref><ref>{{Harvnb|Momen|1985}}</ref> === Imamet === U [[Dvanaestoimamizam|dvanaestoimamskom šiizmu]] se vjeruje da su [[Muhammed]] i [[Ehli-Bejt|njegova porodica]] (ehli-bejt) nepogrešivi, posjedujući nadnaravnu mudrost (hikmet). Njihovo tlačenje i patnja služili su većim ciljevima i bili su sredstvo božanske milosti njihovim sljedbenicima.<ref name="Tabataba'i 1977"/><ref>{{Harvnb|Corbin|2014}}</ref> Imami se također rukovode sačuvanim tekstovima u njihovom posjedu, kao što su [[Kitabul-džefr]], El-Džemija i neiskrivljene prošle knjige [[Tora]] i [[Biblija|Indžil]]. Imamet, ili vjerovanje u božanskog vodiča, temeljno je vjerovanje u doktrini dvanaestorice šiita i zasnovano je na konceptu da Bog ne bi ostavio čovječanstvo bez pristupa božanskom vodstvu. Prema dvanaestoimamcima, u svakom trenutku postoji imam tog vremena koji je božanski postavljen autoritet za sva pitanja vjere i zakona u muslimanskoj zajednici. [[Ali ibn Ebu-Talib|Alija]], rođak i zet Muhammeda, bio je prvi od dvanaest imama i, po mišljenju dvanaestoimamaca, [[Nasljedstvo Muhammeda|zakoniti nasljednik Muhammeda]], a slijedili su Muhammedovi muški potomci preko njegove kćeri [[Fatima bint Muhammed|Fatime]]. Svaki imam je bio sin prethodnog imama, sa izuzetkom [[Husejn ibn Ali|Husejna]], koji je bio brat [[Hasan ibn Ali|Hasana]]. Dvanaesti i posljednji imam je [[Muhammad el-Mehdi|Muhammed el-Mehdi]], za kojeg dvanaestoimamci vjeruju da je trenutno živ i skriven u [[Okultacija|Velikoj okultaciji]] dok se ne vrati da donese pravdu svijetu. Svi imami su se susreli s neprirodnom smrću, sa izuzetkom posljednjeg imama koji živi u okultaciji. Neki od imama također imaju vodeću ulogu u nekim [[Tesavuf|sufijskim]] redovima i smatraju se duhovnim glavama islama, jer većina duhovnog lanca sufijskih redova vodi natrag do Muhammeda preko jednog od dvanaest imama. {| class="wikitable" width="98%" style="background:white;" !Broj i kaligrafija !Ime !Titula !Živio ----Mjesto rođenja !Godine pri preuzimanju imameta !Godine pri smrti !Trajanje imameta !Značaj !Razlog & mjesto smrti ----Mjesto ukopa |- |1 [[Datoteka:Alī.png|100px]] |[[Alija ibn Ebu-Talib]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام عَلِيّ ٱبْن أَبِي طَالِب}} | * Emirul-Mu'minin ({{lang|ar|أَمِير ٱلْمُؤْمِنِين}}) (''Vođa pravovjernih'')<ref name="Ali in Britannica2">{{cite encyclopedia|last=Nasr|first=Seyyed Hossein|author-link=Seyyed Hossein Nasr|title=Ali|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|access-date=12. 10. 2007|url=http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018014146/http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali|archive-date=18. 10. 2007|url-status=live}}</ref> |599–661<ref name="Ali in Britannica2" /> ----[[Meka]], [[Hidžaz]] |33 |61 |28 |Rođak i zet Muhammedov. Prema vjerovanju šiita, on je bio jedina osoba koja je rođena u Ka'bi, najsvetijem mjestu u islamu, i prvi muškarac koji je otvoreno prihvatio islam. Šiitski islam ga smatra zakonitim nasljednikom Muhammeda. Suniti ga takođe priznaju kao četvrtog halifu. On ima visok položaj u gotovo svim sufijskim muslimanskim redovima; članovi ovih redova preko njega vode svoju lozu do Muhammeda. |Ubio ga je Abdurrahman ibn Mudžem, haridžija, u Kufi, koji je Aliju udario u glavu otrovnim mačem dok je bio na sedždi u noći kadr u mjesecu Ramazanu. ----Ukopan u [[Nedžef]]u, u [[Irak]]u |- |2[[Datoteka:Hassan ibn Ali.jpg|100px]] |[[Hasan ibn Ali]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام ٱلْحَسَن ٱبْن عَلِيّ}} | * ''el-Mudžteba'' ({{lang|ar|ٱلْمُجْتَبَىٰ}}) (''Izabrani'') |625–670<ref name="Hasan ibn Ali Iranica2">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=ḤASAN B. ʿALI B. ABI ṬĀLEB|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=6. 7. 2012|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101025819/http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali|archive-date=1. 1. 2014|url-status=live}}</ref> ----[[Medina]], Hidžaz<ref name="Hasan ibn Ali Iranica2" /> |39 |47 |8 |Bio je najstariji preživjeli Muhammedov unuk preko Muhammedove kćeri, Fatime az-Zahre. Hasan je naslijedio svog oca kao halifa u Kufi, a na osnovu mirovnog sporazuma sa Mu'avijom, odrekao se kontrole nad Irakom nakon sedam mjeseci halifata. |Po naredbi Mu'avije, otrovan od strane svoje žene u Medini ----Ukopan u Medini, [[Saudijska Arabija]] |- |3[[Datoteka:Hhussain ibn ali.jpg|100px]] |[[Husejn ibn Ali]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام ٱلْحُسَيْن ٱبْن عَلِيّ}} | * ''Sejjidu-š-Šuheda'' ({{lang|ar|سَيِّد ٱلشُّهَدَاء}}) |626–680<ref name="Husayn ibn Ali Iranica2">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|title=ḤOSAYN B. ʿALI|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=23. 3. 2008|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429191459/http://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali|archive-date=29. 4. 2011|url-status=live}}</ref> ----Medina, Hidžaz<ref name="Husayn ibn Ali Iranica2" /> |46 |57 |11 |Bio je Muhammedov unuk i brat Hasana ibn Alija. Husejn se protivio legitimnosti Jezida ibn Mu'avije. Kao rezultat toga, on, njegova porodica i njegovi sljedbenici su kasnije ubijeni u bici na Kerbeli od strane Jezidovih snaga. Nakon ovog incidenta, komemoracija Husejna ibn Alija postala je centralna za šiitski identitet |Ubijen i obezglavljen na [[Bitka na Kerbeli|bici na Kerbeli]] ----Ukopan u Kerbeli, u Irak. |- |4[[Datoteka:Imam sajjad.jpg|100px]] |[[Zejnul-Abidin|Ali ibn Husejn]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام عَلِيّ ٱبْن ٱلْحُسَيْن ٱلسَّجَّاد}} | * ''es-Sedždžad'' ({{lang|ar|ٱلسَّجَّاد}}) (''Uvijek čini sedždu'') * ''Zejnul-Abidin'' ({{lang|ar|زَيْن ٱلْعَابِدِين}}) (''Ornament vjernika'')<ref name="Ali ibn Husayn in Iranica">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=ʿALĪ B. ḤOSAYN B. ʿALĪ B. ABĪ ṬĀLEB, ZAYN-AL-ʿĀBEDĪN|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=8. 11. 2007|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-hosayn-b-ali|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805150237/http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-hosayn-b-ali|archive-date=5. 8. 2017|url-status=live}}</ref> |658/9<ref name="Ali ibn Husayn in Iranica" /> – 712<ref name="Tabatabae">Tabatabae (1979), p.202</ref> ----Medina, Hidžaz<ref name="Ali ibn Husayn in Iranica" /> |23 |57 |34 |Preživio je bitku na Kerbeli jer mu je rečeno da ne učestvuje zbog iscrpljujuće bolesti. |Otrovan po naredbi halife El-Velida I u Medini ----Ukopan u Medini, Saudijska Arabija |- |5[[Datoteka:Baqir ibn sajjad.jpg|100px]] |[[Muhammed el-Bakir|Muhammed ibn Ali]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام مُحَمَّد ٱبْن عَلِيّ ٱلْبَاقِر}} | * ''Bakir el-'Ulum'' ({{lang|ar|بَاقِر ٱلْعُلُوم}}) (''Otvarač znanja'')<ref name="Muhammad al-Baqir in Iranica">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=BĀQER, ABŪ JAʿFAR MOḤAMMAD|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=8. 11. 2007|url=http://www.iranicaonline.org/articles/baqer-abu-jafar-mohammad|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429171737/http://www.iranicaonline.org/articles/baqer-abu-jafar-mohammad|archive-date=29. 4. 2011|url-status=live}}</ref> |677–732<ref name="Muhammad al-Baqir in Iranica" /> ----Medina, Hidžaz<ref name="Muhammad al-Baqir in Iranica" /> |38 |57 |19 |Sunitski i šiitski izvori ga opisuju kao jednog od prvih i najcijenjenijih pravnih učenjaka, koji je podučavao mnoge studente tokom svog mandata. |Otrovao ga Ibrahim ibn Velid ibn Abdullah u Medini po naredbi halife Hišama ibn Abdul-Malika. |- |6[[Datoteka:Jaffer-e-Sadiq.jpg|100px]] |[[Džafer es-Sadik|Džafer ibn Muhammed]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام جَعْفَر ٱبْن مُحَمَّد ٱلصَّادِق}} | * ''es-Sadik''<ref name="Jafar al-Sadiq">Tabatabae (1979), p.203–204</ref> ({{lang|ar|ٱلصَّادِق}}) (''Iskreni'') |702–765<ref name="Jafar al-Sadiq" /> ----Medina, Hidžaz<ref name="Jafar al-Sadiq" /> |31 |65 |34 |Uspostavio džaferijsku pravnu školu i razvio teologiju dvanaestoimamaca. Poučavao je mnoge učenjake u različitim oblastima, uključujući imame [[Ebu-Hanifa|Ebu-Hanifu]] i [[Malik ibn Enes|Malika ibn Enesa]] u fikhu, Vasila ibn Ata i Hišama ibn Hakema u islamskoj teologiji, te Džabira ibn Hajjana u nauci i alhemiji. |Otrovan u Medini po naredbi halife [[El-Mensur]]a ----Ukopan u Medini, Saudijska Arabija. |- |7[[Datoteka:Al-Kazim.jpg|100px]] |[[Musa ibn Džafer]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام مُوسَىٰ ٱبْن جَعْفَر ٱلْكَاظِم}} | * ''el-Kazim''<ref name="Musa al-Kazim">Tabatabae (1979), p.205</ref> ({{lang|ar|ٱلْكَاظِم}}) |744–799<ref name="Musa al-Kazim" /> ----El-Ebva, Hidžaz<ref name="Musa al-Kazim" /> |20 |55 |35 |Vođa šiitske zajednice tokom raskola ismailija, i drugih ogranaka kao što su vakifiti, nakon smrti bivšeg imama, Džafera es-Sadika. Uspostavio je mrežu agenata koji su prikupljali porez u šiitskoj zajednici Bliskog istoka i Velikog Horasana. |Zatvoren i otrovan u [[Bagdad]]u u Iraku po naređenju halife [[Harun er-Rašid|Haruna er-Rašida]] ----Ukopan u Bagdadu, u Iraku. |- |8[[Datoteka:Al redah.jpg|100px]] |[[Ali ibn Musa]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام عَلِيّ ٱبْن مُوسَىٰ ٱلرِّضَا}} | * ''er-Rida''<ref name="Ali al-Reza">Tabatabae (1979), pp.205–207</ref> ({{lang|ar|ٱلرِّضَا}}) |765–817<ref name="Ali al-Reza" /> ----Medina, Hidžaz<ref name="Ali al-Reza" /> |35 |55 |20 |Halifa El-Ma'mun ga je postavio za prestolonasljednika, poznat je po svojim debatama s muslimanskim i nemuslimanskim vjerskim učenjacima<ref name="Ali al-Reza" /> |Otrovan u [[Mašhad]]u po naredbi halief El-Ma'muna ----Ukopan u Mašhadu, Iran |- |9[[Datoteka:Imam Taqi.jpg|100px]] |[[Muhammed ibn Ali]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام مُحَمَّد ٱبْن عَلِيّ ٱلْجَوَّاد}} | * ''el-Dževad''<ref name="Muhammad al-Taqi">Tabatabae (1979), p. 207</ref> ({{lang|ar|ٱلْجَوَّاد}}) (''Darežljivi'') * ''Et-Tekijj''<ref name="Muhammad al-Taqi" /> ({{lang|ar|ٱلتَّقِيّ}}) (''Bogobojazni'') |810–835<ref name="Muhammad al-Taqi" /> ----Medina, Hidžaz<ref name="Muhammad al-Taqi" /> |8 |25 |17 |Poznat po svojoj velikodušnosti i pobožnosti pred progonom od strane [[Abasidski halifat|Abasidskog halifata]] |Otrovan od svoje žene, kćerke El-Ma'muna, u Bagdadu, u Iraku, po naredbi halife El-Mu'tesima. ----Ukopan u Bagdadu, u Iraku. |- |10[[Datoteka:Imam naqi.jpg|100px]] |[[Ali ibn Muhammed]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام عَلِيّ ٱبْن مُحَمَّد ٱلْهَادِي}} | * ''el-Hadi''<ref name="Ali al-Hadi in Iranica">{{cite encyclopedia|last=Madelung|first=Wilferd|author-link=Wilferd Madelung|title=ʿALĪ AL-HĀDĪ|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=8. 11. 2007|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-hadi-abul-hasan-b|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117000459/http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-hadi-abul-hasan-b|archive-date=17. 11. 2015|url-status=live}}</ref> ({{lang|ar|ٱلْهَادِي}}) (''Vodič'') |827–868<ref name="Ali al-Hadi in Iranica" /> ----Surejja, selo u blizini Medine, Hidžaz<ref name="Ali al-Hadi in Iranica" /> |8 |42 |34 |Ojačao mreža predstavnika u šiitskoj zajednici. Slao im je uputstva, a zauzvrat je primao novčane priloge vjernika od poreza i vjerskih zavjeta.<ref name="Ali al-Hadi in Iranica" /> |Otrovan u Iraku po naredbi halife El-Mu'taza ----Ukopan u Iraku |- |11[[Datoteka:Al-askari.svg|100px]] |[[Hasan el-Askeri|Hasan ibn Ali]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام ٱلْحَسَن ٱبْن عَلِيّ ٱلْعَسْكَرِيّ}} | * ''el-Askeri''<ref name="al-Askari in Iranica">{{cite encyclopedia|last=Halm|first=H|title=ʿASKARĪ|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=8. 11. 2007|url=http://www.iranicaonline.org/articles/askari-abu-mohammad-hasan-b|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429165812/http://www.iranicaonline.org/articles/askari-abu-mohammad-hasan-b|archive-date=29. 4. 2011|url-status=live}}</ref> ({{lang|ar|ٱلْعَسْكَرِيّ}}) |846–874<ref name="al-Askari in Iranica" /> ----Medina, Hidžaz<ref name="al-Askari in Iranica" /> |22 |28 |6 |Veći dio svog života, abasidski halifa, El-Mu'temid, postavljao mu je ograničenja nakon smrti njegovog oca. Represija nad šiitskom populacijom bila je posebno velika u to vrijeme zbog njihove velike veličine i rastuće moći. |Otrovan po naredbni halife El-Mu'temida u Iraku. ----Ukopran u Iraku |- |12[[Datoteka:Imam Mahdi.png|100px]] |[[Muhammed el-Mehdi|Muhammed ibn Hasan el-Mehdi]] {{lang|ar|ٱلْإِمَام حُجَّة ٱللَّٰه ٱبْن ٱلْحَسَن ٱلْمَهْدِيّ}} | * ''el-Mehdi''<ref name="MAHDI in Iranica">{{cite encyclopedia|title=THE CONCEPT OF MAHDI IN TWELVER SHIʿISM|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=7. 7. 2014|url=http://www.iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-vii-the-concept-of-mahdi-in-twelver-shiism|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429160008/http://www.iranicaonline.org/articles/islam-in-iran-vii-the-concept-of-mahdi-in-twelver-shiism|archive-date=29. 4. 2011|url-status=live}}</ref> ({{lang|ar|ٱلْمَهْدِيّ}}) (''Vođeni'') * ''el-Ka'im'' ({{lang|ar|ٱلْقَائِم}}) * ''el-Gajb''<ref name="ḠAYBA in Iranica">{{cite encyclopedia|title=ḠAYBA|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|access-date=7. 7. 2014|url=http://www.iranicaonline.org/articles/gayba|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809065845/http://www.iranicaonline.org/articles/gayba|archive-date=9. 8. 2014|url-status=live}}</ref> ({{lang|ar|ٱلْغَائِب}}) (''Skriveni'') * ''Vali el-Asr'' (ولي العصر) |869–danas<ref name="al-Hujjah">Tabatabae (1979), pp.210–211</ref> ----Irak<ref name="al-Hujjah" /> |5 |nepoznato |još traje |Prema doktrini dvanaestoimamaca šiita, on je trenutni imam i obećani mehdi, vratit će se sa poslanikom [[Isa|Isaom]] ([[Isus]]om). On će ponovo uspostaviti ispravnu vladavinu islama i uspostaviti pravdu i mir na cijeloj zemlji. |Prema šiitima, on živi u okultaciji od 874, i živjet će tako koliko god Bog hoće. |} == Također pogledajte == * [[Šiizam]] * [[Ehli-Bejt]] * [[Fatima bint Muhammed]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Šiizam]] gatdz9hh7lgjzbr00nxpny25c2i6o51 Peti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine 0 516902 3923314 3862084 2026-09-01T01:33:56Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923314 wikitext text/x-wiki '''Peti saziv [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine]]''' ujedno je i posljednji saziv Predsjedništva, koji je konstituisan 20. decembra 1990, nakon [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|prvih višestranačkih izbora]], i trajao je sve do 8. aprila 1992, kada je na sjednici [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] donesena odluka o promjeni naziva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] u novo ime - [[Republika Bosna i Hercegovina]].<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> Za razliku od prošlih saziva, ovaj saziv je [[Direktni izbori|direktno izabran]] od strane građana. Osim toga, došlo je i do rekonstrukcije samog Predsjedništva, te ga je sada činilo 7 članova: 2 [[Muslimani (narod)|Muslimana]], 2 [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvata]], 2 [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbina]] i 1 [[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Ostali]]. Za [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika Predsjedništva|Predsjednika Predsjedništva]], internim dogovorom unutar [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), izabran je [[Alija Izetbegović]], a ne [[Fikret Abdić]], koji je na izborima osvojio najveći broj glasova.<ref name=":112">{{Cite web|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?displaySizeSelect=75&pv_page_id=194813&autocomplete_text=&page=5&pv_issue_no=901221_A|title=Međustranački dogovor u Sarajevu: Predsjednik BiH - Alija Izetbegović|date=21. 12. 1990|website=arhiv.slobodnadalmacija.hr|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|page=6|access-date=12. 2. 2025}}</ref> == Sastav == {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka |- ! colspan="5" |[[Muslimani (narod)|Muslimani]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] |[[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine#Spisak predsjednika Predsjedništva|Predsjednik]] | rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |2. | [[Datoteka:Fikret Abdić.png|bez okvira|102x102piksel]] |[[Fikret Abdić]] |Član |- ! colspan="5" |[[Srbi]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Biljana Plavsic.JPG|bez okvira|104x104piksel]] |[[Biljana Plavšić]]{{Efn|[[Biljana Plavšić]] i [[Nikola Koljević]] službeno su bili srpski članovi [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike BiH]]. Međutim, oni su istovremeno učestovali u formiranju [[Narodna skupština Republike Srpske#Historija|paralelnih institucija]] od strane [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] 1991.|naziv=SDS|grupa=lower-alpha}} | rowspan="2" |Član | rowspan="2" |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Nikola Koljević (Никола Кољевић) (cropped).jpg|bez okvira|106x106piksel]] |[[Nikola Koljević]]{{Efn|naziv=SDS}} |- ! colspan="5" |[[Hrvati]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Stjepan Kljuić]] | rowspan="2" |Član | rowspan="2" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Franjo Boras]] |- ! colspan="5" |[[Demografija Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Ostali]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Ejup Ganić.jpg|100x100piksel]] |[[Ejup Ganić]] |Član |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |} == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{Refspisak}} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Četvrti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|IV saziv]]<br><small>([[Munir Mesihović|Munir Mesihović II]]/[[Mato Andrić]]/[[Nikola Filipović]]/[[Obrad Piljak]])</small> |naslov = V saziv<br><small>([[Alija Izetbegović]])</small> |poslije = [[Saziv Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine|Saziv RBiH]]<br><small>([[Alija Izetbegović]])</small> }} {{S-end}} {{Sazivi predsjedništava Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Predsjedništvo SR Bosne i Hercegovine|5]] [[Kategorija:1990. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1991. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1992. u Bosni i Hercegovini]] 2potedzjytdrzrielhl5s45wi5av1e2 Saziv Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 0 516903 3923395 3917274 2026-09-01T11:49:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923395 wikitext text/x-wiki '''Prvi saziv [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]]''' ujedno je i jedini saziv Predsjedništva, konstituisan 8. aprila 1992, kada je na sjednici [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] donesena odluka o promjeni naziva [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina]] u novo ime - [[Republika Bosna i Hercegovina]],<ref name=":1">{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/28970|title=Dokumenti Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine 1991 - 1994.|last=Šimić|first=Tomo|date=2006|website=hrcak.srce.hr|publisher=Hrčak Srce|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031232/https://hrcak.srce.hr/file/28970|url-status=dead}}</ref> i trajao je sve do 13. oktobra 1996, kada je konstituisan [[Prvi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Prvi saziv]] [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]. Činilo ga je 7 članova: 2 [[Muslimani (narod)|Muslimana]], 2 [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvata]], 2 [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbina]] i 1 [["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]].<ref>{{Cite web|url=http://www.predsjednistvobih.ba/hron/?cid=74,2,1|title=Hronologija Predsjedništva BiH|archive-url=https://web.archive.org/web/20130213041822/http://www.predsjednistvobih.ba/hron/?cid=74,2,1|archive-date=13. 2. 2013|url-status=dead|access-date=18. 10. 2014}}</ref> Prema [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine|Ustavu]], Predsjedništvo je za svoj rad odgovaralo građanima i [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupštini]].<ref name="ustav">{{cite web|url=http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|title=Ustav Republike Bosne i Hercegovine (Prečišćeni tekst)|date=14. 3. 1993|work=Službeni list Republike Bosne i Hercegovine|location=Sarajevo|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120194132/http://www.orbus.be/bih/Ustav_Republike_BiH.pdf|archive-date=20. 1. 2018|url-status=live|access-date=20. 1. 2018|quote=U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.}}</ref> Također je bilo i [[vrhovni komandant]] [[Republika Bosna i Hercegovina#Oružane snage|oružanih snaga Republike BiH]], što je uključivalo [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armiju RBiH]], [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|MUP RBiH]], te paravojske [[Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovine|Teritorijalna odbrana BiH]], [[Zelene beretke (Bosna i Hercegovina)|Zelene beretke]] i [[Hrvatske odbrambene snage]] (HOS) na početku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Za Predsjednika Predsjedništva, internim dogovorom unutar [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), izabran je [[Alija Izetbegović]], a ne [[Fikret Abdić]], koji je na [[Opći izbori u SR Bosni i Hercegovini 1990.|prvim višestranačkim izborima]] osvojio najveći broj glasova.<ref name=":1122">{{Cite web|url=https://arhiv.slobodnadalmacija.hr/pvpages/pvpages/viewPage/?displaySizeSelect=75&pv_page_id=194813&autocomplete_text=&page=5&pv_issue_no=901221_A|title=Međustranački dogovor u Sarajevu: Predsjednik BiH - Alija Izetbegović|date=21. 12. 1990|website=arhiv.slobodnadalmacija.hr|publisher=[[Slobodna Dalmacija]]|page=6|access-date=12. 2. 2025}}</ref> Na početku ratnog perioda, dok se [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština]] nije mogla redovno sastajati, Predsjedništvo je, u skladu sa ustavnim ovlaštenjima, imalo i zakonodavnu funkciju donoseći uredbe sa zakonskom snagom, koje je Skupština naknadno odobravala.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|title=Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)|website=www.parlament.ba|access-date=20. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031233/https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni-i-Hercegovini-u-uslovima-politi%C4%8Dkog-pluralizma-(1990.%E2%80%931995.)|url-status=dead}}</ref> == Sastav == {| class="wikitable" style="text-align:center" !# !Portret !Ime i prezime !Funkcija !Stranka |- ! colspan="5" |[[Muslimani (narod)|Muslimani]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. | [[Datoteka:Fikret_Abdić.png|bez okvira|102x102piksel]] |[[Fikret Abdić]]{{Efn|[[Nijaz Duraković]] zamijenio je [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]], koji je 20. oktobra 1993. razriješen dužnosti zbog [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna|protivustavnih aktivnosti]].|naziv=Nijaz Duraković|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1992-1993)}} | rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- |[[Datoteka:Alija_Izetbegovic_(cropped).jpg|112x112piksel]] |[[Alija Izetbegović]] |Predsjednik |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Nijaz_Duraković.jpg|115x115piksel|bez okvira]] |[[Nijaz Duraković]]{{Efn|naziv=Nijaz Duraković}} |Član {{Small|(1993-1996)}} |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |- ! colspan="5" |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Stjepan Kljuić]]{{Efn|[[Stjepan Kljuić]] podnio je pismenu ostavku 9. novembra 1992. Ali se ponovo vratio u Predsjedništvo nakon smjene [[Miro Lasić|Mire Lasića]] 20. oktobra 1993. Također, napustio je [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] 1994. zbog stava stranke o [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu u Bosni i Hercegovini]], te je osnovao [[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|Republikansku stranku BiH]].|naziv=Stjepan Kljuić|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1992)}} |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Franjo Boras]]{{Efn|[[Ivo Komšić]] zamijenio je [[Franjo Boras|Franju Borasa]], koji je 20. oktobra 1993. razriješen dužnosti zbog [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|protivustavnih aktivnosti]].|naziv=Ivo Komšić|grupa=lower-alpha}} | rowspan="2" |Član {{Small|(1992-1993)}} |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#0064AA; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Miro Lasić]]{{Efn|[[Miro Lasić]] zamijenio je [[Stjepan Kljuić|Stjepana Kljuića]] 9. novembra 1992. Međutim, on biva razriješen dužnosti 20. oktobra 1993. zbog [[Hrvatska Republika Herceg-Bosna|protivustavnih aktivnosti]].}} | |- ! style="background-color:#0064AA; color:white;" |(1.) | rowspan="2" |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] | rowspan="2" |[[Stjepan Kljuić]]{{Efn|naziv=Stjepan Kljuić}} | rowspan="3" |Član {{Small|(1993-1996)}} |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|RS|tamno|BS}}; color:white;" | |[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|RS]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Ivo_Komsic_Sarajevo_1353_(cropped).jpg|113x113piksel|bez okvira]] |[[Ivo Komšić]]{{Efn|naziv=Ivo Komšić}} |[[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]] |- ! colspan="5" |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:Biljana_Plavsic.JPG|104x104piksel|bez okvira]] |[[Biljana Plavšić]]{{Efn|[[Biljana Plavšić]] i [[Nikola Koljević]] službeno su podnijeli ostavke 8. aprila 1992, a iste su prihvaćene tek dan kasnije.|naziv=SDS|grupa=lower-alpha}} | rowspan="2" |Član {{Small|(1992)}} | rowspan="2" |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- |[[Datoteka:Nikola_Koljević_(Никола_Кољевић)_(cropped).jpg|106x106piksel|bez okvira]] |[[Nikola Koljević]]{{Efn|naziv=SDS}} |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:Nenad_Kecmanovic-mc.rs.jpg|103x103piksel|bez okvira]] |[[Nenad Kecmanović]]{{Efn|[[Nenad Kecmanović]] zamijenio je [[Biljana Plavšić|Biljanu Plavšić]] 17. juna 1992. Međutim, on biva smijenjen početkom marta 1993.|naziv=Nenad Kecmanović|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1992-1993)}} |[[Stranka reformista Bosne i Hercegovine|SRBiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |2. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Mirko Pejanović]]{{Efn|[[Mirko Pejanović]] zamijenio je [[Nikola Koljević|Nikolu Koljevića]] 17. juna 1992.|naziv=Mirko Pejanović|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1992-1996)}} | rowspan="2" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}}; color:white;" |3. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Tatjana Ljujić-Mijatović]]{{Efn|[[Tatjana Ljujić-Mijatović]] zamijenila je [[Nenad Kecmanović|Nenada Kecmanovića]] početkom marta 1993.|naziv=Tatjana Ljujić-Mijatović|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1993-1996)}} |- ! colspan="5" |[["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]] |- ! rowspan="2" style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}; color:white;" |1. |[[Datoteka:No_image.png|80x80piksel]] |[[Ejup Ganić]]{{Efn|[[Ejup Ganić]] se na izborima izjasnio kao [[Jugoslaveni|Jugoslaven]].|naziv=Ejup Ganić|grupa=lower-alpha}} |Član {{Small|(1992-1996)}} |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |} == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{Refspisak}} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Peti saziv Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine|V saziv]]<br><small>([[Alija Izetbegović]])</small> |naslov = I saziv<br><small>([[Alija Izetbegović]])</small> |poslije = [[Prvi saziv Predsjedništva Bosne i Hercegovine|I saziv BiH]]<br><small>([[Alija Izetbegović]]/[[Momčilo Krajišnik]]/[[Krešimir Zubak]])</small> }} {{S-end}} {{Sazivi predsjedništava Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|1]] [[Kategorija:1992. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1993. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1994. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini]] 8ha14f08s9d138qas3bzgkuk51bhq1j Korisnik:Tulum387/Započete stranice 2 517587 3923344 3921999 2026-09-01T07:00:59Z Tulum387 155909 3923344 wikitext text/x-wiki <small>[[Veliko ropsko jezero]], [[Malo ropsko jezero]], [[Jezero Peter Pond]], [[Luis Amado-Blanco]], [[Kriptodepresija]], [[Boston Bruins]], [[Howard Webb]], [[Vedran Bosnić]], [[Bones (reper)]], [[Francisco Pizarro]], [[Azra (film)]], [[Tobías Zúñiga Castro]], [[Rami Malek]], [[Stranger Things]], [[Zemljotres u Elazığu 2020.]], [[Podgajevi]], [[Fernando Gabeira]], [[Draško Stanivuković]], [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2020.]], [[Anel Ahmedhodžić]], [[Dennis Hadžikadunić]], [[Teroristički napad u Beču 2020.]], [[Bee Gees]], [[Honda]], [[Želimir Žilnik]], [[Samsung]], [[Nikola Prce]], [[Dritan Abazović]], [[Xiaomi]], [[Athabasca (jezero)|Jezero Athabasca]], [[Jaroslav Hašek]], [[Eden Hazard]], [[Aleksej Navaljni]], [[Seksualno nasilje]], [[Ivan Musić]], [[Lana Bastašić]], [[Nuklearna tehnologija]], [[LGBTQ prava u Bosni i Hercegovini|LGBTQ prava u BiH]], [[Latvijska mitologija]], [[Majka Albanija (kip)|Majka Albanija]], [[Kršćanstvo u Albaniji]], [[Ljudska prava u Bosni i Hercegovini|Ljudska prava u BiH]], [[Đura Jakšić]], [[Predsjednik Barbadosa]], [[Genije]], [[Politika Angole]], [[Ruska invazija na Ukrajinu 2022.]], [[Eurosong 2000.]], [[Lotika Zellermeier]], [[Konstrakta]], [[Pad drona u Zagrebu 2022.]], [[Stefan Airapetjan]], [[Olena Zelenska]], [[Ikigai]], [[Smail Prevljak]], [[Ronela Hajati]], [[Post Angusa Barbierija]], [[Dmitrij Šostakovič]], [[Požar u diskoteci "Pulse"|Požar u diskoteci Pulse]], [[Onkotski pritisak]], [[Emetullah Râbi'a Gülnûş]], [[Brzi plazma reaginski test]], [[Rapidni dijagnostički test]], [[Reprise Records]], [[Rob Cavallo]], [[Požar u baru u Crans-Montani 2026.]], [[Pljačka u Gelsenkirchenu 2025.]], [[Pljačka banke u Berlinu 1995.]], [[Ubistvo Renee Good]], [[CPU modovi]], [[Antarktička ledena ploča]], [[Arc'teryx]], [[Gore-Tex]], [[Patagonia, Inc.]], [[Ubistvo Alexa Prettija]], [[Begić protiv Bosne i Hercegovine]], [[Meramec]], [[Miokimija gornjeg kosog mišića]], [[Pokušaj ubistva Alija Hameneija]], [[Dolutegravir]], [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]], [[Nikola Katić]], [[Amar Memić]], [[Zemljotres u Sjevernom Malukuu 2026.]], [[Butthole Surfers]], [[Usamljeni kralj]], [[Cvijeće Ukrajine]], [[Londonski derbiji]], [[Stauning ili haos]], [[SOFA skor]], [[Duško Vujošević]], [[Tea Kovačević]], [[Goran Samardžić]], [[Istanbulsko kopile]], [[Johanna Reichert]], [[Shaqe Çoba]], [[Kristina Bedeč]], [[Klāra Kalniņa]], [[Diana Çuli]], [[Josephine Ojiambo]], [[Lisa Eder]], [[Zora Tavčar]], [[Margit Slachta]], [[Anti-fudbal]], [[Elsa von Gutmann]], [[Tragedija na Elbrusu 2026.]], [[Schufa]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2026/2027.]], [[Saint Croix]], [[WSVI]]</small> ps04zi4vbejy7hkpbx62h9f1igpopsf 3923378 3923344 2026-09-01T10:17:24Z Tulum387 155909 3923378 wikitext text/x-wiki <small>[[Veliko ropsko jezero]], [[Malo ropsko jezero]], [[Jezero Peter Pond]], [[Luis Amado-Blanco]], [[Kriptodepresija]], [[Boston Bruins]], [[Howard Webb]], [[Vedran Bosnić]], [[Bones (reper)]], [[Francisco Pizarro]], [[Azra (film)]], [[Tobías Zúñiga Castro]], [[Rami Malek]], [[Stranger Things]], [[Zemljotres u Elazığu 2020.]], [[Podgajevi]], [[Fernando Gabeira]], [[Draško Stanivuković]], [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2020.]], [[Anel Ahmedhodžić]], [[Dennis Hadžikadunić]], [[Teroristički napad u Beču 2020.]], [[Bee Gees]], [[Honda]], [[Želimir Žilnik]], [[Samsung]], [[Nikola Prce]], [[Dritan Abazović]], [[Xiaomi]], [[Athabasca (jezero)|Jezero Athabasca]], [[Jaroslav Hašek]], [[Eden Hazard]], [[Aleksej Navaljni]], [[Seksualno nasilje]], [[Ivan Musić]], [[Lana Bastašić]], [[Nuklearna tehnologija]], [[LGBTQ prava u Bosni i Hercegovini|LGBTQ prava u BiH]], [[Latvijska mitologija]], [[Majka Albanija (kip)|Majka Albanija]], [[Kršćanstvo u Albaniji]], [[Ljudska prava u Bosni i Hercegovini|Ljudska prava u BiH]], [[Đura Jakšić]], [[Predsjednik Barbadosa]], [[Genije]], [[Politika Angole]], [[Ruska invazija na Ukrajinu 2022.]], [[Eurosong 2000.]], [[Lotika Zellermeier]], [[Konstrakta]], [[Pad drona u Zagrebu 2022.]], [[Stefan Airapetjan]], [[Olena Zelenska]], [[Ikigai]], [[Smail Prevljak]], [[Ronela Hajati]], [[Post Angusa Barbierija]], [[Dmitrij Šostakovič]], [[Požar u diskoteci "Pulse"|Požar u diskoteci Pulse]], [[Onkotski pritisak]], [[Emetullah Râbi'a Gülnûş]], [[Brzi plazma reaginski test]], [[Rapidni dijagnostički test]], [[Reprise Records]], [[Rob Cavallo]], [[Požar u baru u Crans-Montani 2026.]], [[Pljačka u Gelsenkirchenu 2025.]], [[Pljačka banke u Berlinu 1995.]], [[Ubistvo Renee Good]], [[CPU modovi]], [[Antarktička ledena ploča]], [[Arc'teryx]], [[Gore-Tex]], [[Patagonia, Inc.]], [[Ubistvo Alexa Prettija]], [[Begić protiv Bosne i Hercegovine]], [[Meramec]], [[Miokimija gornjeg kosog mišića]], [[Pokušaj ubistva Alija Hameneija]], [[Dolutegravir]], [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]], [[Nikola Katić]], [[Amar Memić]], [[Zemljotres u Sjevernom Malukuu 2026.]], [[Butthole Surfers]], [[Usamljeni kralj]], [[Cvijeće Ukrajine]], [[Londonski derbiji]], [[Stauning ili haos]], [[SOFA skor]], [[Duško Vujošević]], [[Tea Kovačević]], [[Goran Samardžić]], [[Istanbulsko kopile]], [[Johanna Reichert]], [[Shaqe Çoba]], [[Kristina Bedeč]], [[Klāra Kalniņa]], [[Diana Çuli]], [[Josephine Ojiambo]], [[Lisa Eder]], [[Zora Tavčar]], [[Margit Slachta]], [[Anti-fudbal]], [[Elsa von Gutmann]], [[Tragedija na Elbrusu 2026.]], [[Schufa]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2026/2027.]], [[Saint Croix]], [[WSVI]], [[Melocactus intortus]]</small> s3jfb3zlr5wzysvq3iochpwoobp3lrs 3923379 3923378 2026-09-01T10:19:45Z Tulum387 155909 3923379 wikitext text/x-wiki <small>[[Veliko ropsko jezero]], [[Malo ropsko jezero]], [[Jezero Peter Pond]], [[Luis Amado-Blanco]], [[Kriptodepresija]], [[Boston Bruins]], [[Howard Webb]], [[Vedran Bosnić]], [[Bones (reper)]], [[Francisco Pizarro]], [[Azra (film)]], [[Tobías Zúñiga Castro]], [[Rami Malek]], [[Stranger Things]], [[Zemljotres u Elazığu 2020.]], [[Podgajevi]], [[Fernando Gabeira]], [[Draško Stanivuković]], [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2020.]], [[Anel Ahmedhodžić]], [[Dennis Hadžikadunić]], [[Teroristički napad u Beču 2020.]], [[Bee Gees]], [[Honda]], [[Želimir Žilnik]], [[Samsung]], [[Nikola Prce]], [[Dritan Abazović]], [[Xiaomi]], [[Athabasca (jezero)|Jezero Athabasca]], [[Jaroslav Hašek]], [[Eden Hazard]], [[Aleksej Navaljni]], [[Seksualno nasilje]], [[Ivan Musić]], [[Lana Bastašić]], [[Nuklearna tehnologija]], [[LGBTQ prava u Bosni i Hercegovini|LGBTQ prava u BiH]], [[Latvijska mitologija]], [[Majka Albanija (kip)|Majka Albanija]], [[Kršćanstvo u Albaniji]], [[Ljudska prava u Bosni i Hercegovini|Ljudska prava u BiH]], [[Đura Jakšić]], [[Predsjednik Barbadosa]], [[Genije]], [[Politika Angole]], [[Ruska invazija na Ukrajinu 2022.]], [[Eurosong 2000.]], [[Lotika Zellermeier]], [[Konstrakta]], [[Pad drona u Zagrebu 2022.]], [[Stefan Airapetjan]], [[Olena Zelenska]], [[Ikigai]], [[Smail Prevljak]], [[Ronela Hajati]], [[Post Angusa Barbierija]], [[Dmitrij Šostakovič]], [[Požar u diskoteci "Pulse"|Požar u diskoteci Pulse]], [[Onkotski pritisak]], [[Emetullah Râbi'a Gülnûş]], [[Brzi plazma reaginski test]], [[Rapidni dijagnostički test]], [[Reprise Records]], [[Rob Cavallo]], [[Požar u baru u Crans-Montani 2026.]], [[Pljačka u Gelsenkirchenu 2025.]], [[Pljačka banke u Berlinu 1995.]], [[Ubistvo Renee Good]], [[CPU modovi]], [[Antarktička ledena ploča]], [[Arc'teryx]], [[Gore-Tex]], [[Patagonia, Inc.]], [[Ubistvo Alexa Prettija]], [[Begić protiv Bosne i Hercegovine]], [[Meramec]], [[Miokimija gornjeg kosog mišića]], [[Pokušaj ubistva Alija Hameneija]], [[Dolutegravir]], [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]], [[Nikola Katić]], [[Amar Memić]], [[Zemljotres u Sjevernom Malukuu 2026.]], [[Butthole Surfers]], [[Usamljeni kralj]], [[Cvijeće Ukrajine]], [[Londonski derbiji]], [[Stauning ili haos]], [[SOFA skor]], [[Duško Vujošević]], [[Tea Kovačević]], [[Goran Samardžić]], [[Istanbulsko kopile]], [[Johanna Reichert]], [[Shaqe Çoba]], [[Kristina Bedeč]], [[Klāra Kalniņa]], [[Diana Çuli]], [[Josephine Ojiambo]], [[Lisa Eder]], [[Zora Tavčar]], [[Margit Slachta]], [[Anti-fudbal]], [[Elsa von Gutmann]], [[Tragedija na Elbrusu 2026.]], [[Schufa]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2026/2027.]], [[Saint Croix]], [[WSVI]], [[Salt Cay]], [[Melocactus intortus]]</small> i4mzckwpvhdrhcvye4k2s6p2r4hircr 3923392 3923379 2026-09-01T11:27:27Z Tulum387 155909 3923392 wikitext text/x-wiki <small>[[Veliko ropsko jezero]], [[Malo ropsko jezero]], [[Jezero Peter Pond]], [[Luis Amado-Blanco]], [[Kriptodepresija]], [[Boston Bruins]], [[Howard Webb]], [[Vedran Bosnić]], [[Bones (reper)]], [[Francisco Pizarro]], [[Azra (film)]], [[Tobías Zúñiga Castro]], [[Rami Malek]], [[Stranger Things]], [[Zemljotres u Elazığu 2020.]], [[Podgajevi]], [[Fernando Gabeira]], [[Draško Stanivuković]], [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2020.]], [[Anel Ahmedhodžić]], [[Dennis Hadžikadunić]], [[Teroristički napad u Beču 2020.]], [[Bee Gees]], [[Honda]], [[Želimir Žilnik]], [[Samsung]], [[Nikola Prce]], [[Dritan Abazović]], [[Xiaomi]], [[Athabasca (jezero)|Jezero Athabasca]], [[Jaroslav Hašek]], [[Eden Hazard]], [[Aleksej Navaljni]], [[Seksualno nasilje]], [[Ivan Musić]], [[Lana Bastašić]], [[Nuklearna tehnologija]], [[LGBTQ prava u Bosni i Hercegovini|LGBTQ prava u BiH]], [[Latvijska mitologija]], [[Majka Albanija (kip)|Majka Albanija]], [[Kršćanstvo u Albaniji]], [[Ljudska prava u Bosni i Hercegovini|Ljudska prava u BiH]], [[Đura Jakšić]], [[Predsjednik Barbadosa]], [[Genije]], [[Politika Angole]], [[Ruska invazija na Ukrajinu 2022.]], [[Eurosong 2000.]], [[Lotika Zellermeier]], [[Konstrakta]], [[Pad drona u Zagrebu 2022.]], [[Stefan Airapetjan]], [[Olena Zelenska]], [[Ikigai]], [[Smail Prevljak]], [[Ronela Hajati]], [[Post Angusa Barbierija]], [[Dmitrij Šostakovič]], [[Požar u diskoteci "Pulse"|Požar u diskoteci Pulse]], [[Onkotski pritisak]], [[Emetullah Râbi'a Gülnûş]], [[Brzi plazma reaginski test]], [[Rapidni dijagnostički test]], [[Reprise Records]], [[Rob Cavallo]], [[Požar u baru u Crans-Montani 2026.]], [[Pljačka u Gelsenkirchenu 2025.]], [[Pljačka banke u Berlinu 1995.]], [[Ubistvo Renee Good]], [[CPU modovi]], [[Antarktička ledena ploča]], [[Arc'teryx]], [[Gore-Tex]], [[Patagonia, Inc.]], [[Ubistvo Alexa Prettija]], [[Begić protiv Bosne i Hercegovine]], [[Meramec]], [[Miokimija gornjeg kosog mišića]], [[Pokušaj ubistva Alija Hameneija]], [[Dolutegravir]], [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]], [[Nikola Katić]], [[Amar Memić]], [[Zemljotres u Sjevernom Malukuu 2026.]], [[Butthole Surfers]], [[Usamljeni kralj]], [[Cvijeće Ukrajine]], [[Londonski derbiji]], [[Stauning ili haos]], [[SOFA skor]], [[Duško Vujošević]], [[Tea Kovačević]], [[Goran Samardžić]], [[Istanbulsko kopile]], [[Johanna Reichert]], [[Shaqe Çoba]], [[Kristina Bedeč]], [[Klāra Kalniņa]], [[Diana Çuli]], [[Josephine Ojiambo]], [[Lisa Eder]], [[Zora Tavčar]], [[Margit Slachta]], [[Anti-fudbal]], [[Elsa von Gutmann]], [[Tragedija na Elbrusu 2026.]], [[Schufa]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2026/2027.]], [[Saint Croix]], [[WSVI]], [[Salt Cay]], [[Melocactus intortus]], [[Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill]]</small> g6244p7khuvd9dgxg3hrf6h5e6yqjvy Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006. 0 520982 3923350 3711864 2026-09-01T07:35:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923350 wikitext text/x-wiki {{Infokutija referendum | ime = Referendum o nezavisnosti Crne Gore | naslov = Želite li da Republika Crna Gora bude nezavisna država sa punim međunarodno-pravnim subjektivitetom? | karta = Montenegro referendum 2006.svg | širina_karte = 150px | alt_karte = Rezultati referenduma po općinama. | opis_karte = Rezultati referenduma po [[Spisak općina u Crnoj Gori|općinama]]. | zastava = Flag of Montenegro.svg | država = Republika Crna Gora (1992–2006) | datum = 21. maj 2006. | da = 230711 | ne = 184954 | nevažeći = 3571 | ukupno = 419236 | elektorat = 484718 | izlaznost_procenat = 86,49 | veb-sajt = }} '''Referendum o nezavisnosti Crne Gore 2006.''' bio je drugi [[Referendum o nezavisnosti|referendum o suverentitetu]] (državnosti) [[Crna Gora|Crne Gore]], održan u [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Republici Crnoj Gori]] (tada u sastavu državne zajednice [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]]) 21. maja 2006.<ref name="N1">[[Dieter Nohlen]] & Philip Stöver (2010) ''Elections in Europe: A data handbook'', p1372 {{ISBN|978-3-8329-5609-7}}</ref> Referendumsko pitanje glasilo je: ''Želite li da Republika Crna Gora bude nezavisna država sa punim međunarodno-pravnim subjektivitetom?'' ([[ćirilica]]: Желите ли да Република Црна Гора буде независна држава са пуним међународно-правним субјективитетом?). Odobrilo ga je 55,5% birača, tijesno prešavši prag od 55%. Do 23. maja preliminarne rezultate [[Referendum|referenduma]] priznalo je svih pet stalnih članica [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]], što sugerira široko međunarodno priznanje ako [[Crna Gora]] postane formalno nezavisna. Dana 31. maja, referendumska komisija je zvanično potvrdila rezultate referenduma, utvrdivši da je 55,5% važećih glasova bilo za nezavisnost.<ref name="rrk-news">{{Cite web|url=http://www.rrk.cg.yu/aktuelnosti/aktuelnosti.htm|title=Republicka komisija za sprovodjenje referenduma o drzavnom statusu Republike Crne Gore|date=2006-07-20|website=Republic Referendum Commission|archive-url=https://web.archive.org/web/20060720151606/http://www.rrk.cg.yu/aktuelnosti/aktuelnosti.htm|archive-date=20 July 2006|url-status=dead|access-date=2022-03-04}}</ref> Budući da su birači ispunili kontroverzni prag od 55% podrške, referendum je uključen u deklaraciju o nezavisnosti tokom vanredne parlamentarne sjednice 31. maja. [[Skupština Crne Gore|Skupština Republike Crne Gore]] donijela je formalnu Deklaraciju o nezavisnosti u subotu, 3. juna 2006.<ref>{{Cite news|date=2006-06-04|title=Montenegro declares independence|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/5043462.stm|access-date=2024-11-14|work=[[BBC News]]|language=en-GB}}</ref> Kao odgovor na ovu deklaraciju, vlada [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbije]] se proglasila pravnim i političkim [[Sukcesija država|nasljednikom]] [[Srbija i Crna Gora|Srbije i Crne Gore]],<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|title=Serbia inherits state and legal continuity of Serbia-Montenegro|date=31 May 2006|website=Government of Serbia|language=en|access-date=2022-03-04}}</ref> te da će vlada i skupština Srbije uskoro usvojiti novi ustav.<ref>{{Cite web|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|title=New constitution to be adopted with consensus of all parliamentary parties|date=31 May 2006|website=Government of Serbia|language=en|access-date=2022-03-04}}</ref> [[Sjedinjene Američke Države]], [[Kina]], [[Rusija]] i institucije [[Evropska unija|Evropske unije]] izrazile su namjeru da poštuju rezultate referenduma. == Pozadina == === Ustav === Proces secesije regulisan je [[Ustavna povelja Srbije i Crne Gore|Ustavnom poveljom Srbije i Crne Gore]], koju su 4. februara 2003. usvojila oba vijeća [[Savezna skupština Savezne Republike Jugoslavije|Savezne skupštine]] [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]], u skladu s Beogradskim sporazumom iz 2002. između vlada dvije konstitutivne republike, [[Republika Crna Gora (1992–2006)|Crne Gore]] i [[Republika Srbija (1992–2006)|Srbije]]. Član 60. ustava zahtijevao je da prođe najmanje tri godine nakon ratifikacije prije nego što jedna od država članica može proglasiti nezavisnost. U istom članu je referendum naveden kao neophodan za ovaj potez. Međutim, ovaj ustav je dozvoljavao državama članicama da definišu vlastite zakone o referendumu.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/2003/en/36611|title=Constitutional Charter of the State Union of Serbia and Montenegro|date=February 4, 2003|website=Refworld|language=en|access-date=2024-04-19}}</ref> Također je precizirano da država članica koja se prva odvoji gubi sva prava na politički i pravni kontinuitet federacije. To znači da je secesijska država (u ovom slučaju Republika Crna Gora) morala podnijeti zahtjev za članstvo svim glavnim međunarodnim institucijama, poput [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], i biti priznata od strane međunarodne zajednice, a da je preostala država (u ovom slučaju Republika Srbija) postala punopravni nasljednik državne zajednice. Nijedna država nije imala prigovora na priznavanje novoosnovane države prije referenduma. Da je Srbija proglasila nezavisnost umjesto Crne Gore, Crna Gora bi bila pravni nasljednik.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.refworld.org/legal/legislation/natlegbod/2003/en/36611|title=Constitutional Charter of the State Union of Serbia and Montenegro|date=February 4, 2003|website=Refworld|language=en|access-date=2024-04-19}}</ref> === Pravni postupak === Prema [[Ustav Crne Gore|crnogorskom Ustavu]],<ref>{{Cite web|url=https://www.uniset.ca/microstates/montenegro_1055251939.pdf|title=Ustav Republike Crne Gore|date=12. 10. 1992|website=uniset.ca|publisher=[[Skupština Crne Gore]]|access-date=14. 5. 2025}}</ref> državni status se ne može promijeniti bez referenduma koji [[Predsjednik Crne Gore|predsjednik]] predloži Skupštini. ''Zakon o referendumu o državno-pravnom statusu'' prvi je podnio predsjednik [[Filip Vujanović]], a [[Skupština Crne Gore|crnogorska skupština]] ga je jednoglasno usvojio 2. marta 2006.<ref name="BR">{{Cite news|agency=[[B92]]|title=''Referendum 21. Maja''|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=03&dd=02&nav_category=11&nav_id=190210|language=sr|date=March 2, 2006}}</ref> Pored formulisanja zvaničnog pitanja koje će biti odštampano na glasačkom listiću za referendum, zakon je također uključivao trogodišnji moratorij na ponovljeni referendum, tako da bi, u slučaju da rezultati referenduma odbace nezavisnost, još jedan mogao biti legalno održan 2009.<ref>{{Cite book|last=Morrison|first=Kenneth|title=Nationalism, Identity and Statehood in Post-Yugoslav Montenegro|publisher=I.B. Tauris & Co Ltd|year=2009|isbn=978-1-84511-710-8|location=London|page=206}}</ref> Prijedlog zakona o referendumu obavezala je Skupština, koja je pokrenula referendum, da poštuje njegov ishod. Morala je objaviti službene rezultate u roku od 15 dana nakon dana glasanja i djelovati po njima u roku od 60 dana. Raspuštanje Skupštine bilo je obavezno nakon usvajanja bilo kojeg zakona kojim se predlažu ustavne promjene statusa države, a nova Skupština se morala sastati u roku od 90 dana. Da bi takve promjene bile stupile na snagu, nova Skupština je morao podržati prijedlog zakona dvotrećinskom većinom. Novozavisna država Srbija, koja je nasljednica državne zajednice Srbija i Crna Gora, iako se zalaže za labavu federaciju, javno je izjavila da će poštovati ishod referenduma i da se neće miješati u crnogorski suverenitet. ==== Kontroverze ==== Postojala je znatna kontroverza oko [[Biračko pravo|biračkog prava]] i potrebnog izbornog praga za nezavisnost. [[Vlada Crne Gore|Crnogorska vlada]], koja je podržavala nezavisnost, u početku se zalagala za prostu većinu, ali je opozicija insistirala na određenom pragu ispod kojeg bi referendum, u slučaju pobjede opcije "da", bio nebitan. [[Diplomatija|Izaslanik]] Evropske unije [[Miroslav Lajčák]] predložio je nezavisnost ako se za nju glasa [[Apsolutna većina|apsolutnom većinom]] od 55% uz minimalnu izlaznost od 50%, što je izazvalo proteste snaga koje se zalažu za nezavisnost. [[Vijeće Evropske unije]] jednoglasno je prihvatilo Lajčákov prijedlog, a Đukanovićeva vlada je na kraju odustala od svog protivljenja.<ref>{{Cite web|url=https://euobserver.com/enlargement/21001|title=EU wins Montenegro's support for its referendum formula|date=2006-02-27|website=EUobserver|language=en|access-date=2024-11-14}}</ref> Međutim, [[Milo Đukanović]], [[premijer Crne Gore]], obećao je da će proglasiti nezavisnost ako glasovi pređu 50%, bez obzira na to da li je cenzus pređen ili ne. S druge strane, također je najavio da će, ako manje od 50% glasa za opciju nezavisnosti, dati ostavku na sve političke pozicije.<ref>Council on Foreign Relations: [http://www.cfr.org/publication/10725/ Montenegro's Referendum on Independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071004210756/http://www.cfr.org/publication/10725/ |date=4. 10. 2007 }}</ref> Prvobitni cilj Mila Đukanovića i [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|DPS]]-[[Socijaldemokratska partija Crne Gore|SDP]]-a bio je da 40% glasova za državnost bude dovoljan postotak za proglašenje nezavisnosti, ali je to izazvalo ozbiljno međunarodno negodovanje prije nego što su independentisti predložili 50%.{{Potreban citat}} Još jedno kontroverzno pitanje bio je zakon o referendumu, zasnovan na ustavu Srbije i Crne Gore, koji je navodio da [[Crnogorci|Crnogorcima]] koji žive u Srbiji i registrovani su za glasanje u Srbiji treba zabraniti glasanje na referendumu, jer bi im to dalo dva glasa u zajednici i učinilo ih superiornijim u odnosu na ostale građane. Također, prag dogovora između dva bloka od 55% donekle je kritikovan kao ''poništavanje'' tradicionalne prakse zahtijevanja dvotrećinske apsolutne većine, kakva je praktikovana u svim bivšim jugoslavenskim zemljama ranije (uključujući i [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 1992.|prethodni referendum u Crnoj Gori]]). == Pozicije == [[Datoteka:Independent_montenegro.jpg|desno|mini|220x220piksel|Pristalice crnogorske nezavisnosti na [[Cetinje|Cetinju]].]] === Independentisti === * [[Demokratska partija socijalista Crne Gore|Demokratska partija socijalista]] (DPS) * [[Socijaldemokratska partija Crne Gore|Socijaldemokratska partija]] (SDP) * [[Građanska stranka Crne Gore]] (GP) * [[Liberalna partija Crne Gore]] (LP) * [[Narodna sloga Crne Gore]] (NSCG) * [[Demokratska unija Albanaca]] (DUA) * [[Bošnjačka stranka (Crna Gora)|Bošnjačka stranka]] (BS) * [[Hrvatska građanska inicijativa]] (HGI) * [[Pokret za nezavisnu evropsku Crnu Goru]] * [[Građanski forum Nikšić]] * [[Demokratska zajednica Muslimana i Bošnjaka u Crnoj Gori]] Pro-nezavisni blok se uglavnom koncentrisao na historiju i prava nacionalnih manjina. Crna Gora je priznata kao nezavisna država na [[Berlinski kongres|Berlinskom kongresu]] 1878. Njena nezavisnost je ugašena 1918. kada je njena skupština proglasila ujedinjenje sa [[Kraljevina Srbija|Kraljevinom Srbijom]]. Manjim etničkim grupama obećana su puna prava u nezavisnoj Crnoj Gori, a njihovi jezici bit će uključeni u novi Ustav. Vođa kampa bio je predsjednik [[Vlada Crne Gore|Vlade Crne Gore]] [[Milo Đukanović]].<ref>[https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=09&dd=27&nav_category=11&nav_id=177384 "Crna Gora nezavisna do maja 2006"], B92</ref> [[File:No_to_independence-CG.png|desno|mini|152x152piksel|Logo Unionističkog (opozicionog) bloka.]] === Unionisti === * [[Socijalistička narodna partija Crne Gore|Socijalistička narodna partija]] (SNP) * [[Narodna stranka (Crna Gora)|Narodna stranka]] (NS) * [[Demokratska srpska stranka (Crna Gora)|Demokratska srpska stranka]] (DSS) * [[Srpska narodna stranka (Crna Gora)|Srpska narodna stranka]] (SNS) * [[Narodna socijalistička stranka Crne Gore|Narodna socijalistička stranka]] (NSS) * [[Stranka srpskih radikala]] (SSR) Predizborni slogani unionista bili su ''Crna Gora nije na prodaju!'' i ''Za ljubav - Ljubav povezuje, srce kaže ne!'' Unionistički blok ili "Blok za ljubav", kampanja političkog saveza [[Zajedno za promjene (Crna Gora)|Zajedno za promjene,]] uglavnom se oslanjala na tvrdnje i podršku [[Evropska unija|Evropske unije]], te isticanje bitnih sadašnjih i historijskih veza sa Srbijom. Kritizirali su vladajuću koaliciju koja pokušava pretvoriti Crnu Goru u privatnu državu i utočište kriminala.<ref>{{Cite web|url=https://www.b92.net/eng/insight/opinions.php?yyyy=2006&mm=04&dd=10&nav_id=34418|title=Montenegro: Anti-independence campaign kicks off|date=10 April 2006|website=B92}}</ref> Njihova kampanja se koncentrisala na isticanje "ljubavi" prema ujedinjenju sa Srbijom. Oko 73% građana Crne Gore imalo je bliske rođake u Srbiji, a oko 78% građana Crne Gore imalo je bliske prijatelje u Srbiji. Prema istraživanju TNS Medium GALLUP-a, 56,9% stanovništva Crne Gore smatra da će se zdravstveni sistem raspasti ako se unija sa Srbijom prekine, 56,8% vjeruje da više neće moći ići u škole u Srbiji, dok 65,3% misli da neće moći pronaći posao u Srbiji kao što namjeravaju. Koristili su zastave [[Evropska unija|Evropske unije]], [[Slaveni|slavenske]] trobojnice (koje su ujedno bile i službena zastava državne zajednice Srbija i Crna Gora) i [[Srpska pravoslavna crkva|srpske pravoslavne]] trobojnice. Ključni vođa bloka bio je opozicioni lider [[Predrag Bulatović]].<ref>{{Cite web|url=https://vreme.com/vreme/referendum-u-devet-slika/|title=Referendum u devet slika - Vreme|last=d.o.o|first=cubes|website=vreme.com/|language=sr-RS|access-date=2024-11-14}}</ref> === Neutralni === * [[Pokret za promjene (Crna Gora)|Pokret za promjene]] (PzP) * [[Demokratski savez u Crnoj Gori]] (DS) * [[Nova demokratska snaga]] (FORCA) [[Pokret za promjene (Crna Gora)|Pokret za promjene]], iako ''[[de facto]]'' podržava nezavisnost, odlučio je da se ne pridruži koaliciji za nezavisnost, argumentirajući da smatraju da su independisti uglavnom sastavljeni od "DPS kriminalaca", te da je blok "Nesveti savez" okupljen oko kontroverznog premijera [[Milo Đukanović|Mila Đukanovića]], kojeg ovi stranački zvaničnici smatraju preprekom potpunoj demokratiji u Crnoj Gori. Sličan stav zauzela je i [[Demokratski savez u Crnoj Gori|Demokratsi savez etničkih Albanaca u Crnoj Gori]], koja je pozvala [[Albanci|Albance]] Crne Gore na bojkot referenduma. Bez obzira na to, većina etničkih Albanaca glasala je za nezavisnost. == Ankete == Ankete tokom kampanje bile su sporadične, pri čemu je većina anketa pokazivala da snage koje se zalažu za nezavisnost vode, ali ne prelaze prag od 55%. Tek u kasnijim sedmicama ankete su počele ukazivati na to da će prag biti pređen.<ref>{{Cite web|url=https://euobserver.com/enlargement/21661|title=EU awaits Montenegro independence vote|date=2006-05-19|website=EUobserver|language=en|access-date=2024-11-14}}</ref> == Rezultati == [[File:CG-Pobjeda.jpg|mini|Prva stranica ''[[Pobjeda|Pobjede]]'' 22. maja.]] === Ukupno === {| class="wikitable" ! colspan="4" |Glasova ! rowspan="2" |Nevažeći glasova ! rowspan="2" |Ukupno glasova ! rowspan="2" |Registrovanih glasača ! rowspan="2" |Izlaznost ! rowspan="2" |Rezultat |- !Za !% !Protiv !% |- | style="text-align:center;" |230.771 | style="text-align:center;" |55,50 | style="text-align:center;" |184.954 | style="text-align:center;" |44,50 | style="text-align:center;" |3.571 | style="text-align:center;" |'''419.236''' | style="text-align:center;" |484.718 | style="text-align:center;" |86,49 |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|54x54piksel|bez okvira]] |} === Po općinama === {| class="sortable wikitable" style="text-align: right;" !Općina ! colspan="2" |Za ! colspan="2" |Protiv !Registrovanih glasača !Glasalo !Izlaznost |- | align="left" |[[Andrijevica]] |1.084 |27,6%|| {{No|'''2.824'''|align=right}}|| {{No|'''71,89%'''|align=right}} |4.369 |3.928 |89,91% |- | align="left" |[[Bar (Crna Gora)|Bar]]||{{Yes|'''16.640'''|align=right}}|| {{Yes|'''63,07%'''|align=right}} |9.496 |35,99% |32.255 |26.382 |81,79% |- | align="left" |[[Berane]] |11.268 |46,85%||{{No|'''12.618'''|align=right}}|| {{No|'''52,46%'''|align=right}} |28.342 |24.051 |84,86% |- | align="left" |[[Bijelo Polje]]||{{Yes|'''19.405'''|align=right}}|| {{Yes|'''55,36%'''|align=right}} |15.437 |44,04% |40.110 |35.051 |87,39% |- | align="left" |[[Budva]]||{{Yes|'''5.908'''|align=right}}|| {{Yes|'''52,75%'''|align=right}} |5.180 |46,25% |12.797 |11.200 |87,52% |- | align="left" |[[Cetinje]]||{{Yes|'''11.536'''|align=right}} || {{Yes|'''85,21%'''|align=right}} |1.818 |13,43% |15.077 |13.538 |89,79% |- | align="left" |[[Danilovgrad]]||{{Yes|'''5.671'''|align=right}} || {{Yes|'''53,15%'''|align=right}} |4.887 |45,81% |11.784 |10.669 |90,54% |- | align="left" |[[Herceg Novi]] |7.741 |38,28%||{{No|'''12.284'''|align=right}}|| {{No|'''60,75%'''|align=right}} |24.487 |20.220 |88,50% |- | align="left" |[[Kolašin]] |2.852 |41,82%||{{No|'''3.903'''|align=right}} || {{No|'''57,23%'''|align=right}} |7.405 |6.820 |92,1% |- | align="left" |[[Kotor]]||{{Yes|'''8.200'''|align=right}}|| {{Yes|'''55,04%'''|align=right}} |6.523 |43,79% |17.778 |14.897 |83,79% |- | align="left" |[[Mojkovac]] |3.016 |43,55%||{{No|'''3.849'''|align=right}}|| {{No|'''55,57%'''|align=right}} |7.645 |6.926 |90,59% |- | align="left" |[[Nikšić]]||{{Yes|'''26.387'''|align=right}}|| {{Yes|'''52,01%'''|align=right}} |23.837 |46,98% |56.461 |50.737 |89,86% |- | align="left" |[[Plav]]||{{Yes|'''7.016'''|align=right}} || {{Yes|'''78,47%'''|align=right}} |1.874 |20,96% |12.662 |8.941 |70,61% |- | align="left" |[[Pljevlja]] |716 |24,2%||{{No|'''2.230'''|align=right}}|| {{No|'''75,36%'''|align=right}} |3.329 |2.959 |88,88% |- | align="left" |[[Plužine]] |9.115 |36,07%||{{No|'''16.009'''|align=right}}|| {{No|'''63,36%'''|align=right}} |27.882 |25.268 |90,62% |- | align="left" |[[Podgorica]]||{{Yes|'''60.626'''|align=right}}|| {{Yes|'''53,22%'''|align=right}} |52.345 |45,95% |129.083 |113.915 |88,25% |- | align="left" |[[Rožaje]]||{{Yes|'''13.835'''|align=right}} || {{Yes|'''90,79%'''|align=right}} |1.314 |8,62% |19.646 |15.239 |77,57% |- | align="left" |[[Šavnik (Crna Gora)|Šavnik]] |906 |42,67%||{{No|'''1.197'''|align=right}}||{{No|'''56,38%'''|align=right}} |2.306 |2.123 |92,06% |- | align="left" |[[Tivat]]||{{Yes|'''4.916'''|align=right}} || {{Yes|'''55,86%'''|align=right}} |3.793 |43,1% |10.776 |8.800 |81,66% |- | align="left" |[[Ulcinj]]||{{Yes|'''12.256'''|align=right}} || {{Yes|'''87,64%'''|align=right}} |1.592 |11,38% |17.117 |13.985 |81,7% |- | align="left" |[[Žabljak]] |1.188 |38,37%||{{No|'''1.884'''|align=right}}|| {{No|'''60,85%'''|align=right}} |3.407 |3.096 |90,87% |- | align="left" |''[[Zatvor|Zatvori]]''||{{Yes|'''379'''|align=right}} || {{Yes|'''77,82%'''|align=right}} |108 |22,18% |562 |495 |88,08% |} == Posljedice i reakcije == [[Predsjednik Republike Hrvatske|Predsjednik Hrvatske]] [[Stjepan Mesić]] je 22. maja čestitao Crnoj Gori na izglasavanju nezavisnosti. Mesić je bio prvi strani šef države koji je zvanično reagovao na glasanje. Šef vanjske politike [[Evropska unija|EU]], [[Javier Solana]], čestitao je Crnoj Gori na "uspješnom referendumu" i rekao da izlaznost od preko 86% "potvrđuje legitimnost procesa". [[Evropska unija]] će, rekao je, "u potpunosti poštovati" konačni rezultat.<ref>{{Cite news|date=2012-02-02|title=Montenegrins Close To Independence|url=https://www.rferl.org/a/1068548.html|access-date=2024-11-14|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|language=en}}</ref> Evropski komesar za proširenje [[Olli Rehn]] izjavio je da će Evropska unija predložiti nove pregovore i sa Crnom Gorom i sa Srbijom. "Sve strane trebaju poštovati rezultat i raditi zajedno kako bi izgradile konsenzus na osnovu prihvatanja evropskih vrijednosti i standarda. Sada očekujem da će se [[Beograd]] i [[Podgorica]] uključiti u direktne razgovore o praktičnoj primjeni rezultata."<ref>{{Cite web|url=https://euobserver.com/enlargement/21680|title=EU prepares for separate accession of sovereign Montenegro|date=2006-05-23|website=EUobserver|language=en|access-date=2024-11-14}}</ref> U saopštenju od 23. maja, [[Sjedinjene Američke Države]] potvrdile su ocjenu referenduma koju je dala [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju]] (OSCE)/ [[Ured za demokratske institucije i ljudska prava|ODIHR]], u kojoj se navodi da je "referendum proveden u skladu s obavezama OSCE-a i [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope]] i drugim međunarodnim standardima za demokratske izborne procese". SAD su saopštile: "Pozivamo Crnu Goru i Srbiju da zajedno rade na rješavanju praktičnih pitanja neophodnih za sprovođenje volje naroda Crne Gore izražene na referendumu."<ref>{{Cite web|url=http://www.vlada.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=13466|title=US Statement on the Montenegrin Referendum on State Status|publisher=Vlada.me|access-date=2011-01-16|archive-date=4. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204133/http://www.vlada.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=13466|url-status=dead}}</ref> [[Ministarstvo vanjskih poslova Rusije|Ministarstvo vanjskih poslova]] [[Rusija|Rusije]] izdalo je 23. maja saopštenje u kojem se navodi da je "od fundamentalne važnosti da Crna Gora i Srbija stupe u konstruktivan, prijateljski i sveobuhvatan dijalog s ciljem postizanja obostrano prihvatljivih političkih rješenja u vezi s njihovim budućim odnosima."<ref>{{Cite web|url=http://www.vlada.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=13485|title=Moscow respects choice of Montenegro's people|publisher=Vlada.me|access-date=2011-01-16|archive-date=4. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204138/http://www.vlada.me/eng/vijesti.php?akcija=vijesti&id=13485|url-status=dead}}</ref> [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Britanski]] ministar za Evropu [[Geoff Hoon]] izrazio je zadovoljstvo što je referendum bio u skladu s međunarodnim standardima, ističući da je "građanin Crne Gore izrazio jasnu želju za nezavisnom državom".<ref>GNN: [http://www.gnn.gov.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=203346&NewsAreaID=2 "Minister for Europe Geoff Hoon MP welcomes Montenegro referendum result"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930155019/http://www.gnn.gov.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=203346&NewsAreaID=2 |date=30. 9. 2007 }} (23 May 2006)</ref> Glasnogovornik [[Kina|kineskog]] [[Ministarstvo vanjskih poslova Kine|ministarstva vanjskih poslova]] je na redovnoj konferenciji za novinare 23. maja naznačio da "Kina poštuje izbor naroda Crne Gore i konačni rezultat referenduma".<ref>{{Cite web|url=http://www.fmprc.gov.cn/eng/xwfw/s2510/t254525.htm|title=Foreign Ministry Spokesman Liu Jianchao's Regular Press Conference on 23 May 2006|publisher=Fmprc.gov.cn|access-date=2011-01-16}}</ref> Jednoglasno priznanje rezultata referenduma od strane svih pet stalnih članica [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeća sigurnosti Ujedinjenih nacija]] ukazivalo je na to da će široko međunarodno priznanje Crne Gore vjerovatno biti ubrzo, nakon što bude formalno proglašena nezavisnost. [[Datoteka:Address_of_Serbian_President_Boris_Tadić_on_the_preliminary_results_of_the_Montenegrin_referendum_(2006).ogv|mini|Obraćanje [[Predsjednik Srbije|predsjednika Srbije]] [[Boris Tadić|Borisa Tadića]] povodom preliminarnih rezultata.]] === Reakcija Srbije === [[Predsjednik Srbije]] [[Boris Tadić]] prihvatio je rezultate referenduma u korist nezavisnosti, dok je [[Premijer Srbije|premijer]] [[Vojislav Koštunica]], čvrsti protivnik crnogorske nezavisnosti, odlučio sačekati do kraja sedmice, kako bi prounijantna crnogorska opozicija imala vremena da ospori konačnu presudu.<ref>{{Cite web|url=https://dtt-net.com/energy-to-be-the-absolute-priority-of-serbias-incoming-government-pm-says/?article=1550&CMSSESSID=6e633313293d111688f5e473a28b6fd8|title=Energy to be the “absolute priority” of Serbia’s incoming government, PM says|date=2022-10-25|website=DTT-NET|language=en-US|access-date=2024-11-14|archive-date=1. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241201011112/https://dtt-net.com/energy-to-be-the-absolute-priority-of-serbias-incoming-government-pm-says/?article=1550&CMSSESSID=6e633313293d111688f5e473a28b6fd8|url-status=dead}}</ref> Premijer [[Kosovo|Kosova]], [[Agim Çeku]], najavio je da će Kosovo slijediti Crnu Goru u nastojanju da ostvari nezavisnost, rekavši: "Ovo je posljednji čin historijske likvidacije Jugoslavije /.../ ove godine će Kosovo krenuti stopama Crne Gore." Kosovo je proglasilo nezavisnost svoje države 17. februara 2008, ali nije potpuno međunarodno priznato.<ref>{{Cite web|url=https://euobserver.com/enlargement/21680|title=EU prepares for separate accession of sovereign Montenegro|date=2006-05-23|website=EUobserver|language=en|access-date=2024-11-14}}</ref> Prema pisanju hrvatskom dnevniku ''[[Večernji list]]'', etničke srpske grupe u susjednoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] planirale su zahtijevati referendum o nezavisnosti [[Republika Srpska|Republike Srpske]], pozivajući se na ''Branislava Dukića'', vođu ''Spone'', regionalne srpske organizacije.<ref>{{Cite web|url=http://www.vecernji.hr/newsroom/news/bih/555351/index.do|title=www.vecernji.hr|date=2007-06-22|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622051556/http://www.vecernji.hr/newsroom/news/bih/555351/index.do|archive-date=22 June 2007|url-status=dead|access-date=2022-03-04}}</ref> Budući da se takav potez smatrao potencijalom za početak novog [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], naišao je na široku osudu SAD-a, [[Evropska unija|Evropske unije]] i drugih zemalja. [[Milorad Dodik]], premijer [[Republika Srpska|Republike Srpske]], naknadno je povukao svoje pozive za referendum, navodeći kao razlog međunarodno protivljenje i činjenicu da bi takav referendum prekršio [[Dejtonski sporazum]].<ref>AKI: [http://www.adnki.com/index_2Level_English.php?cat=Politics&loid=8.0.380123068&par=0 Bosnia: Serb leader assures "no revolution" over Kosovo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200504150511/https://www.adnkronos.com/aki-it/ |date=4. 5. 2020 }}</ref> == Također pogledajte == * [[Raspad Jugoslavije]] * [[Referendum o nezavisnosti Crne Gore 1992.]] * [[Referendum o nezavisnosti Slovenije]] * [[Referendum o nezavisnosti Hrvatske]] * [[Referendum o nezavisnosti Makedonije]] * [[Referendum o nezavisnosti Kosova]] * [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.cgnezavisnost.org/file/1113306618.pdf Zakon o referendumu (PDF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929122101/http://www.cgnezavisnost.org/file/1113306618.pdf|date=2009-09-29}} {{Crna Gora po temama}} {{Izbori u Crnoj Gori}} {{Referendumi u Jugoslaviji}} [[Kategorija:Referendumi o nezavisnosti|Crna Gora]] [[Kategorija:Referendumi u Jugoslaviji|Crna Gora]] [[Kategorija:Referendumi u Crnoj Gori|2006]] [[Kategorija:Referendumi u 2006.]] [[Kategorija:Politička historija Crne Gore]] [[Kategorija:2006. u Crnoj Gori]] [[Kategorija:2006. u Srbiji i Crnoj Gori]] tr11pi8s2ebhbton0ytaf4vbo5li6gd Mikrobna ekologija 0 528262 3923268 3919506 2026-08-31T17:30:14Z Brainstack12 171289 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 3923268 wikitext text/x-wiki [[Slika:Great-plate-count-anomaly.svg|thumb|upright=1.4| Velika anomalija brojanja [[mikroorganizam]]a. Broj ćelija dobijen kultivacijom je za redove veličine manji od onih direktno posmatranih pod [[mikroskop]]om. To je zato što mikrobiolozi mogu kultivirati samo manji broj prirodnih mikroba koristeći postojeće laboratorijske tehnike, ovisno o okruženju.<ref name="hugenholz2002" />]] '''Mikrobna ekologija''' (ili '''mikrobiologija okoliša''') je disciplina u kojoj se proučava interakcija [[mikroorganizam]] a i njihovog okruženja.<ref name=":02">{{Citation |last=Gray |first=N. D. |title=Microbial Ecology |date=1. 1. 2008 |work=Encyclopedia of Ecology |pages=2357–2368 |editor-last=Jørgensen |editor-first=Sven Erik |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B978008045405400519X |access-date=1. 4. 2025 |place=Oxford |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-045405-4 |last2=Head |first2=I. M. |editor2-last=Fath |editor2-first=Brian D.}}</ref> Poznato je da mikroorganizmi imaju važne i štetne ekološke odnose unutar svoje i drugih [[vrsta]].<ref name=":02"/> Mnogi naučnici su proučavali odnos između prirode i mikroorganizama: [[Martinus Beijerinck]], [[Sergei Winogradsky]], [[Louis Pasteur]], [[Robert Koch]], [[Lorenz Hiltner]], [[Dionicia Gamboa]] i mnogi drugi;<ref>{{Cite journal |last=Kolter |first=Roberto |date=8. 10. 2021 |title=The History of Microbiology—A Personal Interpretation |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-micro-033020-020648 |journal=Annual Review of Microbiology |language=en |volume=75 |issue=1 |pages=1–17 |doi=10.1146/annurev-micro-033020-020648 |pmid=33974804 |issn=0066-4227|url-access=subscription }}</ref><ref name=":4">{{Cite journal |last1=Hartmann |first1=Anton |last2=Rothballer |first2=Michael |last3=Schmid |first3=Michael |date=1. 11. 2008 |title=Lorenz Hiltner, a pioneer in rhizosphere microbial ecology and soil bacteriology research |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11104-007-9514-z |journal=Plant and Soil |language=en |volume=312 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.1007/s11104-007-9514-z |bibcode=2008PlSoi.312....7H |issn=1573-5036|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Céline |first=Valadeau |last2=Adriana |first2=Pabon |last3=Eric |first3=Deharo |last4=Joaquina |first4=Albán–Castillo |last5=Yannick |first5=Estevez |last6=Augusto |first6=Lores Fransis |last7=Rosario |first7=Rojas |last8=Dionicia |first8=Gamboa |last9=Michel |first9=Sauvain |last10=Denis |first10=Castillo |last11=Geneviève |first11=Bourdy |date=25. 6. 2009 |title=Medicinal plants from the Yanesha (Peru): Evaluation of the leishmanicidal and antimalarial activity of selected extracts |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378874109001895 |journal=Journal of Ethnopharmacology |volume=123 |issue=3 |pages=413–422 |doi=10.1016/j.jep.2009.03.041 |issn=0378-8741|url-access=subscription }}</ref><ref name=":04" /> razumjeti specifične uloge koje ovi mikroorganizmi imaju u biološkim i hemijskim putevima i kako su se mikroorganizmi razvili. Sada postoji nekoliko vrsta [[biotehnologija]] koje su također omogućile naučnicima da analiziraju biološka/hemijska svojstva ovih mikroorganizama.<ref>{{Cite journal |last=Flavier |first=Albert B. |last2=Balan |first2=Venkatesh |last3=Khan |first3=Abdul Latif |title=– Microbial Biotechnology: Fundamentals and Applications |url=https://uhlibraries.pressbooks.pub/microbialbiotech/chapter/200/ |journal=Microbial Biotechnology: Fundamentals and Applications |language=en |access-date=25. 11. 2025 |archive-date=13. 4. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413162957/https://uhlibraries.pressbooks.pub/microbialbiotech/chapter/200/ |url-status=dead }}</ref> Poznato je da mnogi od ovih mikroorganizama formiraju različite simbiotske odnose s drugim organizmima u svom okruženju.<ref>{{Cite journal |last1=Glaeser |first1=Jens |last2=Overmann |first2=Jörg |date=august 2004 |title=Biogeography, Evolution, and Diversity of Epibionts in Phototrophic Consortia |url=https://archive.org/details/sim_applied-and-environmental-microbiology_2004-08_70_8/page/4821 |journal=Applied and Environmental Microbiology |volume=70 |issue=8 |pages=4821–4830 |bibcode=2004ApEnM..70.4821G |doi=10.1128/aem.70.8.4821-4830.2004 |issn=0099-2240 |pmc=492462 |pmid=15294820}}</ref> Neki [[simbioza|simbiotski]] odnosi uključuju [[mutualizam]], [[komensalizam]], [[amensalizam]] i [[parazitizam]].<ref name=":5" /><ref name="annualreviews.org">{{Cite journal |last1=Mathis |first1=Kaitlyn A. |last2=Bronstein |first2=Judith L. |date=2. 11. 2020 |title=Our Current Understanding of Commensalism |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-ecolsys-011720-040844 |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |language=en |volume=51 |issue=1 |pages=167–189 |doi=10.1146/annurev-ecolsys-011720-040844 |issn=1543-592X}}</ref> Osim toga, otkriveno je da određene supstance u okolini mogu ubiti mikroorganizme, čime ih sprječavaju [[Interakcija protein-protein|u interakciji]] s okolinom. Ove supstance se nazivaju [[antimikrobik|antimikrobne]] supstance. To mogu biti [[antibiotici]], [[antifungici]] ili [[antivirusni lijek]]ovi.<ref name=":7" /> == Utjecajni naučnici == [[Slika:Louis Pasteur.jpg|thumb|[[Louis Pasteur]] ]] [[Martinus Beijerinck]] izumio je [[kultura obogaćivanja|kulturu obogaćivanja]], fundamentalni metod proučavanja [[mikrob]]a iz okoline. [[Sergej Winogradski]] bio je jedan od prvih istraživača koji je pokušao razumjeti [[mikrootganizmi,|mikroorganizme]] izvan medicinskog konteksta. [[Sergei Winogradsky]] bio je jedan od prvih istraživača koji je pokušao razumjeti mikroorganizme izvan medicinskog konteksta— što ga je učinilo jednim od prvih studenata mikrobne ekologije i mikrobiologije okoliša — otkrivajući [[hemosinteza|hemosintezu]] i razvijajući [[Winogradskyjeva kolona|Winogradskyjevu kolonu]] u tom procesu.<ref name="brock" />{{rp|644}} [[Louis Pasteur]] bio je francuski [[hemičar]] koji je izveo ključne mikrobiološke principe koje danas koristimo: mikrobnu [[fermentacija|fermentaciju]], [[pasterizacija|pasterizaciju]], teoriju klica i [[vakcine]].<ref name=":12">{{Cite journal |last=Mostowy |first=Serge |date=1. 12. 2022 |title=Louis Pasteur continues to shape the future of microbiology |url=https://journals.biologists.com/dmm/article/15/12/dmm050011/285918/Louis-Pasteur-continues-to-shape-the-future-of |journal=Disease Models & Mechanisms |language=en |volume=15 |issue=12 |doi=10.1242/dmm.050011 |issn=1754-8403 |pmc=10655809 |pmid=36504391}}</ref> teorija spontanog nastanka, vjerovanje da život nastaje iz neživih materijala Ovi principi su poslužili kao osnova naučnicima u sagledavanju odnosa između mikroba i njihovog okruženja,<ref name=":12"/> što je, naprimjer, Pasteur je opovrgnuo.<ref>{{Cite web |date=6. 5. 2017 |title=1.1C: Pasteur and Spontaneous Generation |url=https://bio.libretexts.org/Bookshelves/Microbiology/Microbiology_(Boundless)/01:_Introduction_to_Microbiology/1.01:_Introduction_to_Microbiology/1.1C:_Pasteur_and_Spontaneous_Generation |access-date=2. 4. 2025 |website=Biology LibreTexts |language=en}}</ref> Pasteur je mislio da život može nastati samo iz živih, a ne iz neživih materijala.<ref name=":0" /> To je dovelo do ideje da su mikroorganizmi odgovorni za rast mikroba u bilo kojem okruženju.<ref name=":0">{{Cite web |date=22. 7. 2022 |title=1.6.2: Pasteur and Spontaneous Generation |url=https://bio.libretexts.org/Courses/Prince_Georges_Community_College/PGCC_Microbiology/01:_Introduction_to_Microbiology/1.06:_History_of_Microbiology/1.6.02:_Pasteur_and_Spontaneous_Generation |access-date=2. 4. 2025 |website=Biology LibreTexts |language=en}}</ref> [[Robert Koch]] bio je ljekar-naučnik koji je implementirao [[imerzijsko sočivo za ulje]] i [[Kondenzor (optika)|kondenzor]], dok je koristio [[mikroskop]]e, kako bi poboljšao sliku [[bakterija]].<ref name=":03">{{Cite journal |last=Blevins |first=Steve M. |last2=Bronze |first2=Michael S. |date=1. 9. 2010 |title=Robert Koch and the 'golden age' of bacteriology |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1201971210023143 |journal=International Journal of Infectious Diseases |volume=14 |issue=9 |pages=e744–e751 |doi=10.1016/j.ijid.2009.12.003 |issn=1201-9712|doi-access=free }}</ref> To je dovelo do toga da Koch bude prvi objavljivač fotografija bakterija. Kao rezultat toga, Koch je bio u mogućnosti proučavati infekcije rana kod životinja na mikroskopskom nivou.<ref name=":03" /> Bio je u stanju razlikovati različite vrste bakterija, što ga je navelo na vjerovanje da je najbolji način za proučavanje određene bolesti fokusiranje na specifični [[patogen]].<ref name=":03" /> Godine 1879. Koch je počeo razvijati "čiste" kulture za uzgoj bakterijskih kolonija.<ref name=":03" /> Ovi napredci doveli su Kocha do rješavanja problema endemske kolere u Indiji tokom 1883. godine.<ref name=":03" /> Kochove laboratorijske tehnike i materijali doveli su ga do zaključka da upotreba nefiltrirane vode uzrokuje endemsku koleru, budući da sadrži bakterije koje uzrokuju crijevna oštećenja kod ljudi.<ref name=":03" /> [[Lorenz Hiltner]] je poznat kao jedan od pionira u "mikrobnoj ekologiji".<ref name=":4" /> Njegovo istraživanje fokusiralo se na to kako mikrobi u [[rizosfera|rizosferi]] osiguravaju hranjive tvari biljkama. Hiltner je izjavio da je kvalitet biljnih proizvoda rezultat mikroflore biljnog korijena.<ref name=":4" /> Jedan od Hiltnerovih doprinosa proučavanju ishrane biljaka i bakteriologije tla bio je stvaranje antimikrobnog sjemena prekrivenog [[živa-hlorid|živinim hloridom]].<ref name=":4"/> Jedina svrha stvaranja antimikrobnog sjemena bila je zaštita od štetnih učinaka [[Patogene gljive|patogenih gljivica]]. Osim toga, prepoznao je poznate bakterije koje su bile odgovorne za [[ciklus dušika]]: [[denitrifikacija|denitrifikaciju]], [[nitrifikacija|nitrifikaciju]] i [[fiksacija dušika|fiksaciju dušika]].<ref name=":4"/> [[Dionicia Gamboa]] je odličan primjer kako naučnici još uvijek pokušavaju razumjeti odnos između mikroorganizama i prirode.<ref name=":04">{{Cite journal |last=Céline |first=Valadeau |last2=Adriana |first2=Pabon |last3=Eric |first3=Deharo |last4=Joaquina |first4=Albán–Castillo |last5=Yannick |first5=Estevez |last6=Augusto |first6=Lores Fransis |last7=Rosario |first7=Rojas |last8=Dionicia |first8=Gamboa |last9=Michel |first9=Sauvain |last10=Denis |first10=Castillo |last11=Geneviève |first11=Bourdy |title=Medicinal plants from the Yanesha (Peru): Evaluation of the leishmanicidal and antimalarial activity of selected extracts |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0378874109001895 |journal=Journal of Ethnopharmacology |language=en |volume=123 |issue=3 |pages=413–422 |doi=10.1016/j.jep.2009.03.041 |via=Elsevier Science Direct|url-access=subscription }}</ref> Gamboa je [[peru]]anska biologinja koja je posvetila svoju karijeru liječenju mikroorganizama [[malarija|malarije]] i [[lišmanijaza|lišmanijaze]].<ref name=":04" /> Godine 2009., Gamboa i njene kolege objavile su rad o liječenju različitih sojeva mikroorganizama malarije i lišmanijaze, koristeći biljne ekstrakte iz [[Amazon]]a.<ref name=":04"/> Osim toga, Gamboa je proučavala različite načine za precizno otkrivanje mikroorganizama [[malarija|malarije]] i [[lišmanijaza|lišmanijaze]] kod ljudi, koristeći [[PCR|polimeraznu lančanu reakciju]] (PCR) i [[serologija|serologiju]].<ref name=":14">{{Cite journal |last=Rosas-Aguirre |first=Angel |last2=Gamboa |first2=Dionicia |last3=Manrique |first3=Paulo |last4=Conn |first4=Jan E. |last5=Moreno |first5=Marta |last6=Lescano |first6=Andres G. |last7=Sanchez |first7=Juan F. |last8=Rodriguez |first8=Hugo |last9=Silva |first9=Hermann |last10=Llanos-Cuentas |first10=Alejandro |last11=Vinetz |first11=Joseph M. |date=28. 12. 2016 |title=Epidemiology of Plasmodium vivax Malaria in Peru |url=https://www.ajtmh.org:443/view/journals/tpmd/95/6_Suppl/article-p133.xml |journal=The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene |language=EN |volume=95 |issue=6_Suppl |pages=133–144 |doi=10.4269/ajtmh.16-0268 |issn=0002-9637 |pmc=5201219 |pmid=27799639}}</ref> Njene studije su pomogle u razumijevanju [[epidemiologija|epidemiologije]] ovih mikroorganizama, kako bi se smanjila interakcija s njima u prirodi i njihovi štetni efekti.<ref name=":14" /> ==Važne uloge mikroba u okolišu== Mikroorganizmi su osnova svih [[ekosistem]]a, čak i u područjima gdje se [[fotosinteza]] ne može odvijati. Naprimjer, [[hemisinteza|hemosintetski]] mikroorganizmi su primarni proizvođači u ekstremnim okruženjima, kao što su geotermalna okruženja s visokim temperaturama.<ref>{{Cite journal |last1=Inskeep |first1=W. P. |last2=Ackerman |first2=G. G. |last3=Taylor |first3=W. P. |last4=Kozubal |first4=M. |last5=Korf |first5=S. |last6=Macur |first6=R. E. |date=oktobar 2005 |title=On the energetics of chemolithotrophy in nonequilibrium systems: case studies of geothermal springs in Yellowstone National Park |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1472-4669.2006.00059.x |journal=Geobiology |language=en |volume=3 |issue=4 |pages=297–317 |doi=10.1111/j.1472-4669.2006.00059.x |issn=1472-4677|url-access=subscription }}</ref> U ovim ekstremnim uslovima, hemosintetski mikrobi obezbjeđuju energiju i ugljik drugim organizmima. Hemosintetski mikroorganizmi dobijaju energiju oksidacijom [[neorganski spoj|neorganskih spojeva]] kao što su [[vodik]], [[nitriti]], [[amonijak]], [[sumpor]] i [[gvožđe (II)]]. Ovi organizmi se mogu naći i u aerobnom i u anaerobnom okruženju.<ref>{{cite book |last=Oren |first=Aharon |date=15. 9. 2009 |chapter=Chemolithotrophy |title=Encyclopedia of Life Sciences |doi=10.1002/9780470015902.a0021153|isbn=978-0-470-01617-6}}</ref> [[Ciklus dušika]], [[ciklus fosfora|fosfora]], [[ciklus sumpora|sumpora]] i [[ciklus ugljika|ugljika]] također zavise od [[mikroorganizam]]a. Svaki ciklus uključuje mikroorganizme u određene procese.<ref>{{Cite journal |last1=Li |first1=Wenjing |last2=Wang |first2=Jinlong |last3=Jiang |first3=Lamei |last4=Lv |first4=Guanghui |last5=Hu |first5=Dong |last6=Wu |first6=Deyan |last7=Yang |first7=Xiaodong |date=1. 3. 2023 |title=Rhizosphere effect and water constraint jointly determined the roles of microorganism in soil phosphorus cycling in arid desert regions |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0341816222007950 |journal=CATENA |language=en |volume=222 |doi=10.1016/j.catena.2022.106809 |bibcode=2023Caten.22206809L |s2cid=256786335 |issn=0341-8162|url-access=subscription }}</ref> Naprimjer, dušik čini 78% [[Zemljina atmosfera|Zemljine atmosfere]], ali je gotovo hemijski inertan; kao rezultat toga, nije dostupan većini organizama. Mikroorganizmi ga moraju biološki pretvoriti u dostupan oblik, putem [[fiksacija dušika]].<ref>{{Cite journal |last=Delwiche |first=C. C. |title=The Nitrogen Cycle |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1970-09_223_3/page/136 |date=1970 |journal=Scientific American |volume=223 |issue=3 |pages=136–147 |doi=10.1038/scientificamerican0970-136 |jstor=24925899 |pmid=5459723 |bibcode=1970SciAm.223c.136D |s2cid=201233849 |issn=0036-8733}}</ref> Kroz ove biogeohemijske cikluse, mikroorganizmi su u stanju da u tlu naprave hranjive tvari poput [[dušik]]a, [[fosfor]]a i [[kalij]]a.<ref>{{Citation |last1=Basu |first1=Sahana |title=Chapter 13 - Role of soil microbes in biogeochemical cycle for enhancing soil fertility |date=1. 1. 2021 |work=New and Future Developments in Microbial Biotechnology and Bioengineering |pages=149–157 |editor-last=Verma |editor-first=Jay Prakash |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780444643254000134 |access-date=4. 11. 2024 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/b978-0-444-64325-4.00013-4 |isbn=978-0-444-64325-4 |last2=Kumar |first2=Gautam |last3=Chhabra |first3=Sagar |last4=Prasad |first4=Ram |editor2-last=Macdonald |editor2-first=Catriona A. |editor3-last=Gupta |editor3-first=Vijai Kumar |editor4-last=Podile |editor4-first=Appa Rao|url-access=subscription }}</ref> Mikroorganizmi imaju ulogu u rastvaranju fosfata, poboljšanju zdravlja tla i rasta biljaka.<ref>{{Cite journal |last1=Tian |first1=Jiang |last2=Ge |first2=Fei |last3=Zhang |first3=Dayi |last4=Deng |first4=Songqiang |last5=Liu |first5=Xingwang |date=17. 2. 2021 |title=Roles of Phosphate Solubilizing Microorganisms from Managing Soil Phosphorus Deficiency to Mediating Biogeochemical P Cycle |journal=Biology |language=en |volume=10 |issue=2 |page=158 |doi=10.3390/biology10020158 |pmid=33671192 |pmc=7922199 |issn=2079-7737 |doi-access=free}}</ref> == Primjena mikroba u biotehnologiji == Mikrobne interakcije se nalaze u bioremedijaciji. [[Bioremedijacija]] je [[tehnologija]] koja uklanja zagađivače iz tla <ref>{{Cite journal |last1=Zhao |first1=Yue |last2=Yao |first2=Jun |last3=Yuan |first3=Zhimin |last4=Wang |first4=Tianqi |last5=Zhang |first5=Yiyue |last6=Wang |first6=Fei |date=8. 10. 2016 |title=Bioremediation of Cd by strain GZ-22 isolated from mine soil based on biosorption and microbially induced carbonate precipitation |journal=Environmental Science and Pollution Research |volume=24 |issue=1 |pages=372–380 |doi=10.1007/s11356-016-7810-y |issn=0944-1344 |pmid=27722882}}</ref> i otpadne vode <ref>{{Cite journal |last1=Saeed |first1=Muhammad Usama |last2=Hussain |first2=Nazim |last3=Sumrin |first3=Aleena |last4=Shahbaz |first4=Areej |last5=Noor |first5=Saman |last6=Bilal |first6=Muhammad |last7=Aleya |first7=Lotfi |last8=Iqbal |first8=Hafiz M. N. |date=20. 4. 2022 |title=Microbial bioremediation strategies with wastewater treatment potentialities – A review |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0048969721068303 |journal=Science of the Total Environment |volume=818 |doi=10.1016/j.scitotenv.2021.151754 |issn=0048-9697 |pmid=34800451|url-access=subscription }}</ref> korištenjem mikroorganizama.<ref>{{Citation |last1=Bilal |first1=Muhammad |title=Laccase-Mediated Bioremediation of Dye-Based Hazardous Pollutants |date=2020 |work=Environmental Chemistry for a Sustainable World |pages=137–160 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |doi=10.1007/978-3-030-48985-4_6 |isbn=978-3-030-48984-7 |last2=Ashraf |first2=Syed Salman |last3=Iqbal |first3=Hafiz M. N.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zhao |first1=Youkang |last2=Bai |first2=Yang |last3=Guo |first3=Qiu |last4=Li |first4=Zhiling |last5=Qi |first5=Mengyuan |last6=Ma |first6=Xiaodan |last7=Wang |first7=Hao |last8=Kong |first8=Deyong |last9=Wang |first9=Aijie |last10=Liang |first10=Bin |date=februar 2019 |title=Bioremediation of contaminated urban river sediment with methanol stimulation: Metabolic processes accompanied with microbial community changes |journal=Science of the Total Environment |volume=653 |pages=649–657 |doi=10.1016/j.scitotenv.2018.10.396 |issn=0048-9697}}</ref> Primjeri nekih mikroorganizama koji imaju ulogu u bioremedijaciji su sljedeći: ''Pseudomonas'', ''Bacillus'', ''Arthrobacter'', ''Corynebacterium'', ''Methosinus'', ''Rhodococcus'', ''Stereum hirsutum'', [[metan]]ogeni, ''Aspergilus niger'', Pleurotus ostreatus, ''Rhizopus arrhizus'', ''Azotobacter'', ''Alcaligenes'', ''Phormidium valderium'' i ''Ganoderma applantus''.<ref>{{Cite journal |last1=Verma |first1=Samakshi |last2=Kuila |first2=Arindam |date=1. 5. 2019 |title=Bioremediation of heavy metals by microbial process |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352186418305911 |journal=Environmental Technology & Innovation |volume=14|doi=10.1016/j.eti.2019.100369 |issn=2352-1864|url-access=subscription }}</ref> == Evolucija mikroba == Zbog visokog nivoa [[horizontalni transfer gena|horizontalnog transfera gena]] među mikrobnim zajednicama,<ref name="mcdaniel"/> mikrobna ekologija je također važna za proučavanje [[evolucija|evolucije]].<ref name="smets" /> == Simbiotski odnosi među mikrobima == === [[Mutualizam]] === Mutualizam je bliski odnos između dvije različite vrste u kojem svaka ima pozitivan učinak na drugu. U mutualizmu, jedan partner pruža usluge drugom partneru, a također prima usluge od drugog.<ref>{{Cite book |url=https://academic.oup.com/book/27600 |title=Mutualism |date=1. 7. 2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-180942-2 |language=en |doi=10.1093/acprof:oso/9780199675654.001.0001 |editor-last1=Bronstein |editor-first1=Judith L.}}</ref> Mutualizam u mikrobnoj ekologiji je odnos između mikrobnih vrsta i drugih vrsta (npr. [[ljudi]]) koji omogućava objema stranama da imaju koristi.<ref name=":42">{{Cite book |title=Understanding bacteria |url=https://archive.org/details/understandingbac0000sriv |last=Sheela |first=Srivastava |date=2003 |publisher=Kluwer Academic Publishers |others=Srivastava, P. S. |isbn=978-1-4020-1633-2 |location=Dordrecht |oclc=53231924}}</ref> Mikroorganizmi formiraju mutualistički odnos s drugim mikroorganizmima, biljkama ili životinjama. Jedan primjer interakcije mikroba bila bi [[sintrofija]], poznata i kao unakrsno hranjenje.<ref>{{cite journal |last1=Faust |first1=Karoline |last2=Raes |first2=Jeroen |date=16. 7. 2012 |title=Microbial interactions: from networks to models |journal=Nature Reviews. Microbiology |volume=10 |issue=8 |pages=538–550 |doi=10.1038/nrmicro2832 |pmid=22796884 |s2cid=22872711}}</ref> od kojih je ''Methanobacterium omelianskii'' klasičan primjer.<ref>{{Cite journal|last1=Bryant|first1=M. P.|last2=Wolin|first2=E. A.|last3=Wolin|first3=M. J.|last4=Wolfe|first4=R. S.|date=1967|title=Methanobacillus omelianskii, a symbiotic association of two species of bacteria|url=https://archive.org/details/archives-of-microbiology_1967_59_1-3/page/20|journal=Archiv für Mikrobiologie|volume=59|issue=1–3|pages=20–31|doi=10.1007/bf00406313|pmid=5602458|bibcode=1967ArMic..59...20B |s2cid=10348127|issn=0302-8933}}</ref><ref name=":2"/> Ovaj konzorcij formiraju organizam koji fermentira [[etanol]] i [[metan]]ogen. Organizam koji fermentira etanol osigurava arhejskom partneru H<sub>2</sub>, koji je ovom metanogenu potreban za rast i proizvodnju [[metan]]a.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=López-García |first1=Purificación |last2=Eme |first2=Laura |last3=Moreira |first3=David |date=decembar 2017 |title=Symbiosis in eukaryotic evolution |journal=Journal of Theoretical Biology |series=The origin of mitosing cells: 50th anniversary of a classic paper by Lynn Sagan (Margulis) |volume=434 |issue=Supplement C |pages=20–33 |doi=10.1016/j.jtbi.2017.02.031|pmid=28254477 |pmc=5638015 |bibcode=2017JThBi.434...20L}}</ref><ref name=":13">{{Cite book |last=Kirchman |first=David L |title=Processes in microbial ecology |url=https://archive.org/details/processesinmicro0000kirc_n6m3 |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-958693-6 |location=Oxford |oclc=777261246}}</ref> Pretpostavlja se da sintrofija ima važnu ulogu u okruženjima s ograničenom energijom i hranjivim tvarima, poput dubokog podzemlja, gdje može pomoći mikrobnoj zajednici s različitim funkcionalnim svojstvima da preživi, raste i proizvodi maksimalnu količinu [[energija|energije]].<ref>{{Cite journal|last1=Lau|first1=Maggie C. Y.|last2=Kieft|first2=Thomas L.|last3=Kuloyo|first3=Olukayode|last4=Linage-Alvarez|first4=Borja|last5=van Heerden|first5=Esta|last6=Lindsay|first6=Melody R.|last7=Magnabosco|first7=Cara|last8=Wang|first8=Wei|last9=Wiggins|first9=Jessica B.|last10=Guo|first10=Ling|last11=Perlman|first11=David H.|date=6. 12. 2016|title=An oligotrophic deep-subsurface community dependent on syntrophy is dominated by sulphur-driven autotrophic denitrifiers|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=113|issue=49|pages=E7927–E7936|doi=10.1073/pnas.1612244113|issn=0027-8424|pmc=5150411|pmid=27872277|bibcode=2016PNAS..113E7927L |doi-access=free}}</ref><ref>{{Citation|last1=Schink|first1=Bernhard|title=Syntrophism Among Prokaryotes|date=2013|work=The Prokaryotes|pages=471–493|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-30122-3|last2=Stams|first2=Alfons J. M.|doi=10.1007/978-3-642-30123-0_59|url=http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:352-276499|url-access=subscription}}</ref> [[Anaerobna oksidacija metana]] (AOM) se provodi mutualizamakim konzorcijem [[sulfat-reducirajući mikroorganizan|sulfat-redukujuće bakterije]] i anaerobnog [[Anaerobna oksidacija metana|metan-oksidirajućeg arheona]].<re f>{{Cite journal|last1=Boetius|first1=Antje|last2=Ravenschlag|first2=Katrin|last3=Schubert|first3=Carsten J.|last4=Rickert|first4=Dirk|last5=Widdel|first5=Friedrich|last6=Gieseke|first6=Armin|last7=Amann|first7=Rudolf|last8=Jørgensen|first8=Bo Barker|last9=Witte|first9=Ursula|last10=Pfannkuche|first10=Olaf|date=oktobar 2000|title=A marine microbial consortium apparently mediating anaerobic oxidation of methane|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-10-05_407_6804/page/622|journal=Nature|volume=407|issue=6804|pages=623–626|doi=10.1038/35036572|pmid=11034209|issn=0028-0836|bibcode=2000Natur.407..623B|s2cid=205009562}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Raghoebarsing|first1=Ashna A.|last2=Pol|first2=Arjan|last3=van de Pas-Schoonen|first3=Katinka T.|last4=Smolders|first4=Alfons J. P.|last5=Ettwig|first5=Katharina F.|last6=Rijpstra|first6=W. Irene C.|last7=Schouten|first7=Stefan|last8=Damsté|first8=Jaap S. Sinninghe|last9=Op den Camp|first9=Huub J. M.|last10=Jetten|first10=Mike S. M.|last11=Strous|first11=Marc|date=april 2006|title=A microbial consortium couples anaerobic methane oxidation to denitrification|journal=Nature|volume=440|issue=7086|pages=918–921|doi=10.1038/nature04617|pmid=16612380|issn=0028-0836|hdl=1874/22552|bibcode=2006Natur.440..918R|s2cid=4413069|url=https://repository.ubn.ru.nl//bitstream/handle/2066/36167/36167.pdf |hdl-access=free}}</ref> Reakcija koju bakterijski partner koristi za proizvodnju H<sub>2</sub> je [[Endergonična reakcija|endergonična]] (i stoga termodinamički nepovoljna), međutim, kada se spoji s reakcijom koju koristi arhejski partner, ukupna reakcija postaje [[Egzergonični proces|egzergonična]].<ref name=":13" /> Dakle, dva [[Organizam (biologija)|organizma]] su u mutualizamskom odnosu koji im omogućava da rastu i napreduju u okruženju koje je smrtonosno za bilo koju vrstu pojedinačno. [[Lišajevi]] su primjer simbiotskog organizma.<ref name=":2" /> Mikroorganizmi također stupaju u mutualizamski odnos s biljkama, a tipičan primjer takvog odnosa je arbuskularni [[mikoriza|mikorizni]] (AM) odnos, simbiotski odnos između biljaka i gljiva.<ref name=":5">{{Citation |last1=Smith |first1=Sally E. |title=INTRODUCTION |date=2008 |work=Mycorrhizal Symbiosis |pages=1–9 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-370526-6 |last2=Read |first2=David|doi=10.1016/b978-012370526-6.50002-7}}</ref> Ovaj odnos počinje razmjenom hemijskih signala između [[biljke]] i [[gljive|gljiva]], što dovodi do metaboličke stimulacije gljivice.<ref>{{Cite journal |last1=Besserer |first1=Arnaud |last2=Puech-Pagès |first2=Virginie |last3=Kiefer |first3=Patrick |last4=Gomez-Roldan |first4=Victoria |last5=Jauneau |first5=Alain |last6=Roy |first6=Sébastien |last7=Portais |first7=Jean-Charles |last8=Roux |first8=Christophe |last9=Bécard |first9=Guillaume |last10=Séjalon-Delmas |first10=Nathalie |date=27. 6. 2006 |title=Strigolactones Stimulate Arbuscular Mycorrhizal Fungi by Activating Mitochondria |journal=PLOS Biology |volume=4 |issue=7 |article-number=e226 |doi=10.1371/journal.pbio.0040226 |doi-access=free |pmid=16787107 |pmc=1481526 |issn=1545-7885}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Harrison |first=Maria J. |date=decembar 2012 |title=Cellular programs for arbuscular mycorrhizal symbiosis |journal=Current Opinion in Plant Biology |volume=15 |issue=6 |pages=691–698 |doi=10.1016/j.pbi.2012.08.010 |pmid=23036821 |bibcode=2012COPB...15..691H |issn=1369-5266}}</ref> Gljiva zatim napada [[epiderma|epidermu]] korijena biljke i prodire kroz njene jako razgranate hife u kožne ćelije biljke.<ref name=":5" /> U ovom odnosu, [[gljive]] daju biljci [[fosfat]] i dušik dobiven iz tla, a biljka zauzvrat osigurava gljivama ugljikohidrate i lipide dobivene fotosintezom.<ref name=":5"/> ref>{{Cite journal |journal=Science |last1=Shiu |first1=Patrick |last2=Xiao |first2=Hua |date=28. 5. 2021 |title=Faculty Opinions recommendation of Lipid exchanges drove the evolution of mutualism during plant terrestrialization. |doi=10.3410/f.740146041.793585932 |doi-access=free}}</ref> Također, mikroorganizmi su u mutualizamskom odnosu sa [[sisari]]ma poput [[ljudi]]. Dok domaćin pruža sklonište i hranjive tvari mikroorganizmima, mikroorganizmi također pružaju koristi poput pomaganja u rastu probavnog trakta domaćina i zaštite domaćina od drugih štetnih mikroorganizama.<ref>{{Cite journal |last1=Leser |first1=Thomas D. |last2=Mølbak |first2=Lars |date=septembar 2009 |title=Better living through microbial action: the benefits of the mammalian gastrointestinal microbiota on the host |url=https://sfamjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1462-2920.2009.01941.x |journal=Environmental Microbiology |language=en |volume=11 |issue=9 |pages=2194–2206 |doi=10.1111/j.1462-2920.2009.01941.x |pmid=19737302 |bibcode=2009EnvMi..11.2194L |issn=1462-2912}}</ref> === [[Komenzalizam]] === Komenzalizam je vrlo čest u mikrobnom svijetu, što doslovno znači "objedovanje s istog stola".<ref>{{Citation|last1=Bogitsh|first1=Burton J.|title=Symbiosis and Parasitism|date=2013|work=Human Parasitology|pages=1–13|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-415915-0|last2=Carter|first2=Clint E.|last3=Oeltmann|first3=Thomas N.|doi=10.1016/b978-0-12-415915-0.00001-7|s2cid=88750087}}</ref> To je odnos između dvije vrste u kojem jedna vrsta ima koristi bez štete ili koristi za drugu vrstu.<ref name="annualreviews.org" /> Metaboličke produkte jedne mikrobne populacije koristi druga mikrobna, bez koristi ili štete za prvu populaciju. Postoji mnogo "parova" mikrobnih vrsta koje izvode ili oksidacijsku ili redukcijsku reakciju prema istoj hemijskoj jednačini. Naprimjer, metanogeni proizvode [[metan]] redukcijom CO<sub>2</sub> u CH<sub>4</sub>, dok [[metanotrofi]] oksidiraju metan nazad u CO<sub>2</sub>.<ref>{{Citation|last1=Canfield|first1=Donald E.|title=Structure and Growth of Microbial Populations|date=2005|work=Advances in Marine Biology|pages=23–64|publisher=Elsevier|isbn=978-0-12-026147-5|last2=Erik Kristensen|last3=Bo Thamdrup|doi=10.1016/s0065-2881(05)48002-5}}</ref> === [[Amensalizam]] === [[Amensalizam]] (također poznat kao antagonizam) je vrsta simbiotskog odnosa u kojem je jedna vrsta/organizam oštećen, dok druga ostaje nepromijenjen.<ref name=":42" /> Jedan primjer takvog odnosa koji se odvija u mikrobnoj ekologiji je između mikrobnih vrsta ''[[Lactobacillus casei]]'' i ''[[Pseudomonas taetrolens]]''.<ref>{{cite journal |last1=García |first1=Cristina |last2=Rendueles |first2=Manuel |last3=Díaz |first3=Mario |date=septembar 2017 |title=Synbiotic Fermentation for the Co-Production of Lactic and Lactobionic Acids from Residual Dairy Whey |journal=Biotechnology Progress |volume=33 |issue=5 |pages=1250–1256 |doi=10.1002/btpr.2507 |pmid=28556559|s2cid=23694837|hdl=10651/46356 |hdl-access=free }}</ref> Kada koegzistira u određenom okruženju, ''Pseudomonas taetrolens'' pokazuje inhibiran rast i smanjenu proizvodnju laktobionske kiseline (svog glavnog produkta) najvjerovatnije zbog [[nusproizvod]]a koje stvara ''Lactobacillus casei'' tokom proizvodnje [[mliječna kiselina|mliječne kiseline]].<ref>{{Cite book |title=The microbial challenge: science, disease, and public health |url=https://archive.org/details/microbialchallen02edkras_l6r6 |last=Krasner|first=Robert I. |date=2010 |publisher=Jones and Bartlett Publishers |isbn=978-0-7637-5689-5 |edition=2nd |location=Sudbury, Mass. |oclc=317664342}}</ref> === [[Parazitizam]] === Poznato je da određeni mikroorganizmi imaju interakciju domaćina i parazita s drugim organizmima. Naprimjer, fitopatogene gljive su poznate po tome što inficiraju i oštećuju biljke.<ref name=":05">{{Citation |last=Coque |first=Juan José R. |title=Chapter Four - Advances in the control of phytopathogenic fungi that infect crops through their root system |date=1. 1. 2020 |work=Advances in Applied Microbiology |volume=111 |pages=123–170 |editor-last=Gadd |editor-first=Geoffrey Michael |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0065216420300058 |access-date=3. 4. 2025 |publisher=Academic Press |last2=Álvarez-Pérez |first2=José Manuel |last3=Cobos |first3=Rebeca |last4=González-García |first4=Sandra |last5=Ibáñez |first5=Ana M. |last6=Diez Galán |first6=Alba |last7=Calvo-Peña |first7=Carla |editor2-last=Sariaslani |editor2-first=Sima}}</ref> The phytopathogenic fungi is a major issue in agriculture, because it has the capacity to infect its host by their root system.<ref name=":05" /> Ovo je veliki problem jer se simptomi infekcije ne mogu lako otkriti.<ref name=":05"/> Drugi primjer parazitskih mikroorganizama su [[Nematoda]].<ref name=":15">{{Cite journal |last=Castillo |first=Julio Cesar |last2=Reynolds |first2=Stuart E. |last3=Eleftherianos |first3=Ioannis |date=1. 12. 2011 |title=Insect immune responses to nematode parasites |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1471492211001632 |journal=Trends in Parasitology |volume=27 |issue=12 |pages=537–547 |doi=10.1016/j.pt.2011.09.001 |issn=1471-4922|url-access=subscription }}</ref> Poznato je da ovi organizmi uzrokuju [[onhocercijaza|riječno sljepilo]] i [[limfna filarijazua|limfnu filarijazu]] kod ljudi.<ref name=":15"/> Ovi organizmi se prenose na domaćine putem različitih vrsta [[komarac]]a iz sljedećih [[rod (biologija)|rodova: ''[[Aedes]]'', ''[[Anopheles]]'' i ''[[Culex]]''.<ref name=":15" /> == Antimikrobna sredstva == Antimikrobna sredstva su supstance koje mogu ubiti mikroorganizme. Antimikrobna sredstva mogu biti antibakterijska ili antibiotska, antifungusna ili antivirusna supstanca, a većina ovih supstanci su prirodni proizvodi ili su možda dobijene iz prirodnih proizvoda.<ref name=":7">{{Citation |last=Strohl |first=William R. |title=Antimicrobials |date=9. 4. 2014 |work=Microbial Diversity and Bioprospecting |pages=336–355 |editor-last=Bull |editor-first=Alan T. |url=http://doi.wiley.com/10.1128/9781555817770.ch31 |access-date=25. 10. 2024 |place=Washington, DC, USA |publisher=ASM Press |language=en |doi=10.1128/9781555817770.ch31 |isbn=978-1-68367-217-3|url-access=subscription }}</ref> Natural products are therefore vital in the discovery of pharmaceutical agents.<ref>{{Cite journal |last1=Newman |first1=David J. |last2=Cragg |first2=Gordon M. |date=7. 2. 2016 |title=Natural Products as Sources of New Drugs from 1981 to 2014 |journal=Journal of Natural Products |volume=79 |issue=3 |pages=629–661 |doi=10.1021/acs.jnatprod.5b01055 |pmid=26852623 |issn=0163-3864}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Jakubiec-Krzesniak |first1=Katarzyna |last2=Rajnisz-Mateusiak |first2=Aleksandra |last3=Guspiel |first3=Adam |last4=Ziemska |first4=Joanna |last5=Solecka |first5=Jolanta |date=1. 1. 2018 |title=Secondary Metabolites of Actinomycetes and their Antibacterial, Antifungal and Antiviral Properties |journal=Polish Journal of Microbiology |language=en |volume=67 |issue=3 |pages=259–272 |doi=10.21307/pjm-2018-048 |issn=2544-4646 |pmc=7256786 |pmid=30451442}}</ref> Većinu prirodno dobijenih [[antibiotik]]a proizvode organizmi iz [[koljeno (biologija)|koljena]] Actinobacteria. Rod ''[[Streptomyces]]'' odgovoran je za većinu antibiotskih supstanci koje proizvode Actinobacteria.<ref>{{Cite journal |last=Chater |first=Keith F. |date=30. 11. 2016 |title=Recent advances in understanding Streptomyces |journal=F1000Research |volume=5 |page=2795 |doi=10.12688/f1000research.9534.1 |doi-access=free |pmid=27990276 |pmc=5133688 |issn=2046-1402}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Barka |first1=Essaid Ait |last2=Vatsa |first2=Parul |last3=Sanchez |first3=Lisa |last4=Gaveau-Vaillant |first4=Nathalie |last5=Jacquard |first5=Cedric |last6=Klenk |first6=Hans-Peter |last7=Clément |first7=Christophe |last8=Ouhdouch |first8=Yder |last9=van Wezel |first9=Gilles P. |date=mart 2016 |title=Taxonomy, Physiology, and Natural Products of Actinobacteria |journal=Microbiology and Molecular Biology Reviews |volume=80 |issue=1 |pages=1–43 |doi=10.1128/mmbr.00019-15 |pmid=26609051 |pmc=4711186 |issn=1092-2172}}</ref> Ovi prirodni proizvodi s antimikrobnim svojstvima pripadaju [[terpenoid]]ima, spirotetronatu, tetracendionu, [[laktam]]u i drugim grupama spojeva. Primjeri uključuju [[napiradiomicin]], [[nomimicin]], [[formikamicin]] i [[izoikarugamicin]].<ref>{{Cite journal |last1=Wu |first1=Zhengchao |last2=Li |first2=Sumei |last3=Li |first3=Jie |last4=Chen |first4=Yuchan |last5=Saurav |first5=Kumar |last6=Zhang |first6=Qingbo |last7=Zhang |first7=Haibo |last8=Zhang |first8=Wenjun |last9=Zhang |first9=Weimin |last10=Zhang |first10=Si |last11=Zhang |first11=Changsheng |date=14. 6. 2013 |title=Antibacterial and Cytotoxic New Napyradiomycins from the Marine-Derived Streptomyces sp. SCSIO 10428 |journal=Marine Drugs |volume=11 |issue=6 |pages=2113–2125 |doi=10.3390/md11062113 |doi-access=free |issn=1660-3397|pmc=3721223 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Igarashi |first1=Yasuhiro |last2=Iida |first2=Takako |last3=Oku |first3=Naoya |last4=Watanabe |first4=Hiroyuki |last5=Furihata |first5=Kazuo |last6=Miyanouchi |first6=Koji |date=25. 4. 2012 |title=Nomimicin, a new spirotetronate-class polyketide from an actinomycete of the genus Actinomadura |journal=The Journal of Antibiotics |volume=65 |issue=7 |pages=355–359 |doi=10.1038/ja.2012.30 |pmid=22534651 |issn=0021-8820|doi-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Qin |first1=Zhiwei |last2=Munnoch |first2=John T. |last3=Devine |first3=Rebecca |last4=Holmes |first4=Neil A. |last5=Seipke |first5=Ryan F. |last6=Wilkinson |first6=Karl A. |last7=Wilkinson |first7=Barrie |last8=Hutchings |first8=Matthew I. |date=2017 |title=Formicamycins, antibacterial polyketides produced by Streptomyces formicae isolated from African Tetraponera plant-ants |journal=Chemical Science |volume=8 |issue=4 |pages=3218–3227 |doi=10.1039/c6sc04265a |pmid=28507698 |issn=2041-6520|pmc=5414599}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lacret |first1=Rodney |last2=Oves-Costales |first2=Daniel |last3=Gómez |first3=Cristina |last4=Díaz |first4=Caridad |last5=De la Cruz |first5=Mercedes |last6=Pérez-Victoria |first6=Ignacio |last7=Vicente |first7=Francisca |last8=Genilloud |first8=Olga |last9=Reyes |first9=Fernando |date=29. 12. 2014 |title=New Ikarugamycin Derivatives with Antifungal and Antibacterial Properties from Streptomyces zhaozhouensis |journal=Marine Drugs |volume=13 |issue=1 |pages=128–140 |doi=10.3390/md13010128 |doi-access=free |pmid=25551780 |pmc=4306928 |issn=1660-3397}}</ref> Neki [[metali]], posebno [[bakar]], [[srebro]] i [[zlato]] također imaju antimikrobna svojstva. Korištenje [[antimikrobna dodirna površina legure bakra|antimikrobnih dodirnih površina legure bakra]] je tehnika koja se počela koristiti u 21. stoljeću, kako bi se spriječio prijenos bakterija.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/the-bacteria-fighting-super-element-making-a-return-to-hospitals-copper/2015/09/20/19251704-5beb-11e5-8e9e-dce8a2a2a679_story.html|title=The bacteria-fighting super element making a return to hospitals: Copper|newspaper=Washington Post|access-date=18. 9. 2016}}</ref><ref name=":1"/> [[Nanočestica srebra|Nanočestice srebra]] su također počele da se ugrađuju u površine i tkanine zgrada, iako je izražena zabrinutost zbog potencijalnih nuspojava sitnih [[čestica]] na ljudsko zdravlje.<ref>{{Cite web |url=http://articles.chicagotribune.com/2014-02-16/health/ct-nanosilver-met-20140216_1_consumer-products-other-antibiotic-drugs-germs |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222205229/http://articles.chicagotribune.com/2014-02-16/health/ct-nanosilver-met-20140216_1_consumer-products-other-antibiotic-drugs-germs |archive-date=22. 2. 2014 |title=Silver nanoparticles kill germs, raise health concerns |access-date=18. 9. 2016}}</ref> Zbog antimikrobnih svojstava koje posjeduju određeni [[metali]], proizvodi poput medicinskih uređaja se izrađuju korištenjem tih metala.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Evans |first1=Andris |last2=Kavanagh |first2=Kevin A. |date=7. 5. 2021 |title=Evaluation of metal-based antimicrobial compounds for the treatment of bacterial pathogens |journal=Journal of Medical Microbiology |volume=70 |issue=5 |page=001363 |doi=10.1099/jmm.0.001363 |issn=0022-2615 |pmc=8289199 |pmid=33961541}}</ref> ==Također pogledajte== {{Portal|Ekologija|Biologija}} * [[Mikrobna biogeografija]] * [[Mikrobna petlja]] * [[Osnovni pregled ekologije]] * [[Međunarodno društvo za mikrobnu ekologiju]] * [[Ekologija]] == Reference == {{refspisak|1=2|refs= <ref name="hugenholz2002">{{Cite journal | last1 = Hugenholtz | first1 = P. | title = Exploring prokaryotic diversity in the genomic era | journal = Genome Biology | volume = 3 | issue = 2 | pages = reviews0003.reviews0001 | doi = 10.1186/gb-2002-3-2-reviews0003 | year = 2002 | pmid = 11864374| pmc = 139013 | doi-access = free}}</ref> <ref name="brock">{{Cite book | edition = 13th | publisher = Benjamin Cummings | isbn = 978-0-321-64963-8 | last = Madigan | first = Michael T. | title = Brock biology of microorganisms | location = San Francisco | date = 2012}}</ref> <ref name="mcdaniel">{{Cite journal | doi = 10.1126/science.1192243 | title = High Frequency of Horizontal Gene Transfer in the Oceans | url = https://archive.org/details/sim_science_2010-10-01_330_6000/page/50 | year = 2010 | last1 = McDaniel | first1 = L. D. | last2 = Young | first2 = E. | last3 = Delaney | first3 = J. | last4 = Ruhnau | first4 = F. | last5 = Ritchie | first5 = K. B. | last6 = Paul | first6 = J. H. | journal = Science | volume = 330 | issue = 6000 | page = 50 | pmid = 20929803 |bibcode = 2010Sci...330...50M | s2cid = 45402114}}</ref> <ref name="smets">{{Cite journal | doi = 10.1038/nrmicro1253 | title = Horizontal gene transfer: Perspectives at a crossroads of scientific disciplines | year = 2005 | last1 = Smets | first1 = Barth F. | last2 = Barkay | first2 = Tamar | journal = Nature Reviews Microbiology | volume = 3 | issue = 9 | pages = 675–8 | pmid = 16145755 | s2cid = 2265315}}</ref> }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Mikrobiološki termini]] [[Kategorija:Bakterije]] [[Kategorija:Bakteriologija]] [[Kategorija:Pedologija]] [[Kategorija:Mikrobiologija]] [[Kategorija:Membranska biologija]] [[Kategorija:Biološka materija]] [[Kategorija:Okolišna mikrobiologija]] [[Kategorija:Biologija mikrobne populacije]] [[Kategorija:Grane ekologije]] ery97176k73l0lo9nrlke2ssas7b3p6 Marko Bačanović 0 530689 3923293 3916451 2026-08-31T21:18:04Z ~2026-47364-64 185289 /* Objavljene knjige */ 3923293 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Marko Bačanović | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1984|7|2}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = pjesnik, esejista i prevodilac | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Marko Bačanović''' (Sarajevo, 2. juli 1984) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[pjesnik]], esejista i prevodilac. == Biografija == Rođen i odrastao u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Diplomirao je i magistrirao na Odsjeku za slavenske jezike i književnosti [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskog fakulteta]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]]. Godine magistarskog i doktorskog studija provodi na [[Puškinov institut u Moskvi|Puškinovom institutu u Moskvi]], kao i na [[Univerzitet u Varšavi|Univerzitetu u Varšavi]] kao dio studentske razmjene između država [[Evropska unija|Evropske unije]] i Zapadnog Balkana. Jedno vrijeme zaposlen je na Katedri za ruski jezik i književnost u Sarajevu, kao asistent na svim predmetima vezanim za rusku književnost, istoriju i kulturu. Objavio je zbirke pozije ''Dreka pamtivijeka'' (2019) ''Dvojnik'' (2021) i Kadiš za Sarajevo (2025, 2026). Dobitnik je niza domaćih i međunarodnih pjesničkih nagrada. Urednik je za književnost u banjalučkom naučno-popularnom časopisu ''A priori''. Bavi se i esejistikom, kao i književnim prevođenjem sa [[Ruski jezik|ruskog]], [[Poljski jezik|poljskog]], [[Njemački jezik|njemačkog]] i [[Engleski jezik|engleskog jezika]]. Živi i stvara u [[Varšava|Varšavi]].<ref>{{Cite web|url=https://udruzenjesofia.wordpress.com/marko-bacanovic-ma/|title=MARKO BAČANOVIĆ MA|date=6. 7. 2021|website=Udruženje za promovisanje kulture i mišljenja Σοφία|language=en|access-date=28. 1. 2026}}</ref> == Objavljene knjige == * ''Dreka pamtivijeka'' - Sarajevo: Internacionalni multireligijski i interkulturalni centar Zajedno, IMIC, 2019. ISBN 978-9958-9786-8-5<ref>{{Cite web|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/28403974|title=Dreka pamtivijeka|website=cobiss.net|access-date=28. 1. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> * ''Troknjižje'' (Sve buduće revolucije; Dvojnik; Anđeo u kamenolomu) / Aleksandar Novaković, Marko Bačanović, Patrik Weiss. – Beograd: Udruženje nezavisnih pisaca Srbije. 2020. ISBN 978-86-81192-09-2<ref>{{Cite web|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/en/bib/283369740|title=Troknjižje|website=cobiss.net|publisher=Cobiss|access-date=28. 1. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> * ''Dvojnik'' - Tešanj: Planjax komerc, 2021. ISBN 978-9958-34-513-5<ref>{{Cite web|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/43340550|title=Dvojnik|website=cobiss.net|publisher=Cobiss|access-date=28. 1. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> * ''Kadiš za Sarajevo'' - Beograd: Udruženje nezavisnih pisaca Srbije. 2025. ''ISBN'' - 978-86-81192-73-3<ref>{{Cite web|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/en/bib/170603785|title=Кадиш за Сарајево :: COBISS Plus|last=Slovenia|first=IZUM-Institute of Information Science, Maribor|website=plus-legacy.cobiss.net|language=en|access-date=28. 1. 2026}}</ref> * Kadiš za Sarajevo - Zagreb - Sarajevo: Synopsis. 2026. ISBN - 978-953-8289-7 (Zagreb), 978-9926-485-66-5 (Sarajevo) == Nagrade i priznanja == * ''Nagrada Tragom Nastasijevića'' – Druga nagrada'' u kategoriji poezije (Gornji Milanovac, Srbija, 2019). * ''Nagrada Mili Dueli 2019 – Treća ukupna nagrada'' na Balkanskom takmičenju poezije (Jajce, Bosna i Hercegovina, 2019) * ''Nagrada Mili Dueli 2019 – Prva nagrada'' za najboljeg autora iż Bosne i Hercegovine (Jajce, Bosna i Hercegovina, 2019) * ''Nagrada Udruženja nezavisnih pisaca Srbije (UNPS) – Prva nagrada'' za najbolji poetski ciklus sa sezonu 2019/2020. (Beograd, Srbija, 2020) * ''Nagrada Melničkih večeri poezije – Specijalna nagrada Sloboda'' na 21. međunarodnim Melničkim večerima poezije (Melnik, Bugarska, 2020) * ''Treća nagrada'' na Prvom međunarodnom književnom konkursu Borislav Gavrić (Lukavac, Bosna i Hercegovina, 2020) * ''Specijalna pohvala'' za odličnu poeziju na Drinskim književnim susretima 2020. (Zvornik, Bosna i Hercegovina, 2020) * ''Nagrada Fondacije za izdavaštvo Bosne i Hercegovine'' za 2020. godinu. (Sarajevo, Bosna i Hercegovina, 2020) * ''Prva nagrada na Internacionalnom književnom festivalu ARS MEA 2021'' (Mesina, Italija, 2021) * ''Prva nagrada za poeziju'' na Internacionalnom festivalu kratke književne forme u Zatonu 2022. (Zaton, Crna Gora, 2022) * ''Nagrada za najboljeg autora na južnoslavenskim jezicima'' na 8. međunarodnom književnom festivalu Pero Živodraga Živkovića. (Zenica, Bosna i Hercegovina, 2022) * ''Treća nagrada - Bronzani kladenac'' na 8. međunarodnom pjesničkom konkursu „Kiprijanov kladenac 2022. (Bajina Bašta, Srbija, 2022) * ''Prva nagrada – laureat 9. Međunarodnog književnog festivala Pero Živodraga Živkovića 2023''. (Zenica, Bosna i Hercegovina, 2023) * ''Prva nagrada – Zlatni kladenac'' na 9. Međunarodnom pjesničkom konkursu „Kiprijanov kladenac 2023. (Bajina Bašta, Srbija, 2023) * ''Nagrada ''Otkup'' za rukopis zbirke pjesama ''Kadiš za Sarajevo'' na 67. nagradnom konkursu Saveza jevrejskih opština Srbije, za radove iz svih oblasti a sa jevrejskom temom, za 2023. godinu (Beograd, Srbija, 2023) * ''Nagrada Pečat varoši sremskokarlovačke'' za najbolju knjigu poezije u 2025. godini za zbirku Kadiš za Sarajevo. (Sremski Karlovci, Srbija, 2025) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.jergovic.com/author/bacanovic/ Članak na jergović.com] * [https://remarker.media/kultura/tihom-drekom-poezije-do-jedinstva-covjeka-i-vasione/ Članak na remarker.media] * [https://6yka.com/intervju/pjesnik-marko-bacanovic-za-buku-pisci-se-zarad-tastine-ne-smiju-prilagodavati-javnom-ukusu Članak na Byka] * [https://www.oslobodjenje.ba/magazin/kultura/knjizevnost/knjiga-dreka-pamtivijeka-jeka-i-neumitnost-vremena-531115 Članak na oslobodjenje.ba] * [https://prozaonline.com/2022/03/19/aleksandra-cvorovic-dvojnik-marka-bacanovica/ Članak na prozaonline.com] * [https://6yka.com/kultura-i-zabava/promocija-knjige-marka-bacanovica-dvojnik Promocija knjige Marka Bacanovića] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bačanović, Marko}} [[Kategorija:Rođeni 1984.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački esejisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački prevodioci]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Živi ljudi]] jwo2eq3zkvyveobke6tpst7x2hyvnst Nika Turbina 0 532606 3923286 3917102 2026-08-31T19:51:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923286 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Nika Turbina | slika = Nika Turbina (Russian poet, with book "First Draft," New York).jpg | opis = Turbina 1987. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1974|12|17}} | mjesto_rođenja = Jalta, [[Krim]], [[Ukrajinska SSR]], [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2002|5|11|1974|12|17}} | mjesto_smrti = [[Moskva]], [[Rusija]] }} '''Nika Turbina''' ({{Jez-ru|Ника Георгиевна Турбина}}; [[Jalta]], [[Krimska oblast]], [[Ukrajinska SSR]], [[Sovjetski Savez]], 17. decembar 1974 – [[Moskva]], [[Rusija]], 11. maj 2002) bila je sovjetska i ruska [[pjesnikinja]] poznata po tome što je veliku pažnju javnosti stekla još u djetinjstvu. Njena prva zbirka pjesama, "Černovik", objavljena je u Moskvi 1984. s predgovorom Jevgenija Jevtušenka, a 1985. dobila je "[[Veliki zlatni lav|Velikog zlatnog lava]]" na međunarodnom festivalu poezije "Poets and Earth" u [[Venecija|Veneciji]].<ref name="Federici2010">{{cite journal |last=Federici |first=Federico |title=All the letters of this alphabet: Nika Turbina |journal=Conversation Poetry |issue=1–2 |year=2010 |pages=19–22 |url=https://leserpent.files.wordpress.com/2016/07/conversation-1-2-nika-article.pdf |access-date=28. 3. 2026}}</ref><ref name="NYPLFD">{{cite web |title=First draft : poems / Nika Turbina ; introduction by Yevgeny Yevtushenko ; translations by Antonina W. Bouis and Elaine Feinstein |url=https://test.nypl.org/research/research-catalog/bib/hb990013331110203941 |website=The New York Public Library |access-date=28. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Život i rad == Turbina je počela sastavljati stihove u ranom djetinjstvu, u početku ih diktirajući majci prije nego što je naučila pisati. Njene pjesme objavljene su u sovjetskoj štampi kada je imala sedam godina, uz podršku pisca [[Julijan Semjonov|Julijana Semjonova]].<ref name="Federici2010" /> Zbirka "Černovik" izišla je 1984. u Moskvi i brzo je učvrstila njen status pjesničkog čuda od djeteta.<ref name="Federici2010" /><ref name="WorldCatFD">{{cite book |last=Turbina |first=Nika |title=First draft : poems |url=https://archive.org/details/firstdraftpoems00turb |others=Antonina W. Bouis; Elaine Feinstein |publisher=Marion Boyars |location=London; New York |year=1988 |isbn=9780714528649 |oclc=16468291}}</ref> Kasnije se preselila u [[Moskva|Moskvu]], gdje je pohađala kurseve na institutima za [[Kinematografija|kinematografiju]] i [[Kultura|kulturu]]. Pored pisanja, nastupala je i na filmu te je pokušavala raditi na televiziji i radiju.<ref name="Federici2010" /> Umrla je u Moskvi 11. maja 2002. u 27. godini.<ref name="Federici2010" /> Turbina je ostala upamćena kao jedna od najupečatljivijih pjesničkih pojava kasnog sovjetskog perioda, posebno zbog ranog književnog uspjeha i intenzivne recepcije njene dječije poezije.<ref name="Federici2010" /> Njen život bio je osnova za igrani film ''Nika'', prikazan u programu festivala [[South by Southwest]] 2022.<ref name="SXSWLineup">{{cite web |title=2022 Film Festival Lineup |url=https://sxsw.com/festivals/film/2022-lineup/ |website=SXSW |date=2022 |access-date=28. 3. 2026 |archive-date=17. 5. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517181550/https://sxsw.com/festivals/film/2022-lineup/ |url-status=dead }}</ref> == Djela == * ''Černovik'' (1984) * ''First draft: poems'' (1988) * ''Stupenjki verh, stupenjki vniz...'' (1991) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Turbina, Nika}} [[Kategorija:Sovjetski pjesnici]] [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Umrli 2002.]] [[Kategorija:Ruski pjesnici]] p1v44ewyu9x59bbsrr069tfnmek14jn Slayyyter 0 535121 3923282 3894445 2026-08-31T18:57:07Z Arnel 102555 3923282 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija muzičar | ime = Slayyyter | slika = Slayyyter @ Greek Theatre 10 09 2024 (54228314237).jpg | opis = Slayyyter nastupa u teatru [[Greek Theatre (Los Angeles)|Greek Theatre]] u [[Los Angeles]]u (u blizini [[Glendale (Kalifornija)|Glendalea]], [[Kalifornija]]), oktobar 2024. | pozadina = solo_izvođač | ime_po_rođenju = Catherine Grace Garner<ref>{{Cite web |last=Attard |first=Paul |date8. 7. 2021|title=Slayyyter {{!}} Troubled Paradise |url=https://inreviewonline.com/2021/07/08/troubled-paradise/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012123558/https://inreviewonline.com/2021/07/08/troubled-paradise/ |archive-date=12. 10. 2022|access-date=1. 8. 2025|website=In Review Online}}</ref> | alias = | datum_rođenja = {{datum rođenja i godine|1996|09|17}} | mjesto_rođenja = [[Kirkwood (Missouri)|Kirkwood]], [[Missouri]] | žanr = {{hlist|[[pop-muzika|Pop]]|[[elektropop]]|[[synth-pop]]|[[dance-pop]]|[[hyperpop]]|[[elektronski rok|elektropank]]}} | zanimanje = {{hlist|pjevač|tekstopisac}} | karijera = 2018–danas | izdavač = {{hlist|[[Big Beat Records (američka izdavačka kuća)|Big Beat]]||[[Fader Label|Fader]]|[[Columbia Records|Columbia]]}} | veb-sajt = {{URL|slayyyter.com}} }} '''Catherine Grace Garner''' (rođena 17. septembra 1996), profesionalno poznata kao '''Slayyyter''', američka je pjevačica, tekstopisac, producentica i reperica. Karijeru je započela nezavisnim objavljivanjem pjesama putem platforme [[SoundCloud]]. Njen [[eponim]]ni debitantski mikstejp, ''[[Slayyyter (mikstejp)|Slayyyter]]'', nezavisno je objavljen 2019. godine. Njen debitantski studijski album, ''[[Troubled Paradise]]'', objavljen je u junu 2021, a njen drugi studijski album, ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'', u septembru 2023.<ref name=":1">{{Cite magazine|last=Mier|first=Tomás|date=20. 7. 2023|title=Slayyyter Thinks Her Upcoming LP 'Starfucker' Is the 'Greatest Album Ever.' But Maybe She's Biased|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/slayyyter-announces-starfr-album-miss-belladonna-single-1234792636/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240211154151/https://www.rollingstone.com/music/music-features/slayyyter-announces-starfr-album-miss-belladonna-single-1234792636/|archive-date=11. 2. 2024|access-date=21. 7. 2023|magazine=Rolling Stone|language=en-US}}</ref> Njen treći studijski album, ''[[Worst Girl in America]]'', objavljen je u martu 2026. nakon što je potpisala ugovor za [[Columbia Records]]. Pored samostalnih turneja, nastupala je na turnejama s umjetnicima među kojima su [[Charli XCX]], [[Kesha]] i [[Tove Lo]]. == Rani život == Slayyyter je iz [[Kirkwood (Missouri)|Kirkwooda]] u [[Missouri]]ju, predgrađa zapadno od [[Saint Louis|St. Louisa]], gdje je provela skoro čitav svoj život. Od djetinjstva koristi svoje srednje ime "Grace". Njena majka je pobožna katolkinja poljsko-američkog porijekla, ali nije bila strog roditelj. Njeni roditelji su imali toksičan odnos tokom njenog odrastanja, a Slayyyter je otuđena od svog oca još od djetinjstva. Majka ju je upoznala s muzikom grupa [[The Beatles]], [[The Beach Boys]], te [[Dennis Wilson|Dennisa Wilsona]], [[Michael Jackson|Michaela Jacksona]] i [[Elton John|Eltona Johna]]; potonji je inspirisao njene buduće kostime. Slayyyterin djed po majci poklonio joj je njen prvi [[gramofon]], na kojem je slušala majčine ploče. Kao dijete, Slayyyter je težila tome da postane filmska zvijezda, pjevačica ili komičarka u emisiji [[Saturday Night Live]]. Pohađala je časove [[balet]]a i [[hip-hop ples]]a sve do srednje škole, kada njena porodica to više nije mogla priuštiti. Išla je u malu [[Katolička škola|katoličku osnovnu školu]] u St. Louisu. U srednjoj školi, Slayyyter i njeni prijatelji izveli su pjesmu "[[Push It to the Limit (pjesma Corbina Bleua)|Push it to the Limit]]" [[Corbin Bleu|Corbina Bleua]] na školskom takmičenju talenata, što je bio njen prvi javni nastup. U dobi od 14 godina, Slayyyter je iz šale izvela ritual koji je pronašla na internetu, pokušavajući [[Ugovor s đavolom|prodati dušu đavolu]] u zamjenu za slavu. Tokom djetinjstva je redovno gledala DVD-ove s turneja ''[[I Am... World Tour]]'' i ''[[Lady Gaga Presents the Monster Ball Tour: At Madison Square Garden]]'' te učila napamet koreografije [[Lady Gaga|Lady Gage]] i [[Beyoncé]]. Kasnije je pohađala srednju školu ''Kirkwood High School'', gdje su joj po prvi put ponuđeni muzički predmeti. Tamo je pjevala u [[a cappella]] horu, uzimala časove pjevanja, izvodila koncertne solističke dionice i bila članica plivačkog tima Kirkwooda. Slayyyter je izjavila da joj je bavljenje umjetnošću pomoglo da izbjegne korištenje teških droga poput [[heroin]]a, od kojeg su se mnogi njeni školski drugovi često predozirali. Njeni omiljeni predmeti bili su [[Engleski jezik|engleski]], [[filmske studije]] i umjetnost, dok se s drugim predmetima mučila. Budući da je odrasla bez mnogo novca, često se osjećala nesigurno u okruženju bogatih školskih drugova. U srednjoj školi je redovno pušila [[Konoplja (rod)|kanabis]] s prijateljima. Slušala je pop-umjetnike, redovno išla na koncerte izvođača poput [[Marina Diamandis|Marine and the Diamonds]], [[Lana Del Rey|Lane Del Rey]] i [[Charli XCX]], a svoju zajednicu je pronašla putem platforme [[Tumblr]]. == Karijera == === 2016–2017: Rani pristupi muzici === Slayyyter je studirala na [[Univerzitet u Missouriju|Univerzitetu Missourija]] otprilike godinu dana. Smatra da je to bio skup eksperiment tokom kojeg je započela muzičku karijeru pišući "lo-fi pop iz 80-ih" koji je sama producirala i montirala u ormaru svoje spavaće sobe u kući svoje majke, ali ga nikada nije objavila.<ref>{{Cite news|title=‘I didn’t think anyone would be into it’: Slayyyter turns midwest trash into pop gold|url=https://www.theguardian.com/music/2026/mar/27/slayyyter-worst-girl-in-america-interview|newspaper=The Guardian|date=27. 3. 2026|access-date=4. 6. 2026|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Adrian|last=Horton}}</ref> Napustila je fakultet 2016. i stvarala muziku dok je radila kao recepcionerka u frizerskom salonu u [[Des Peres, Missouri|Des Peresu]], a bavila se i poslovima [[veb-kam model]]a i [[Finansijska dominacija|finansijske dominacije]] kako bi zaradila novac, što je opisala kao svoju [[e-girl]] "hustler" fazu. Prije zvaničnog debija, na SoundCloud je postavljala pjesme pod imenom "Slater". === 2018–2019: Singlovi, The Mini Tour i ''Slayyyter'' === Usvojila je umjetničko ime "Slayyyter" kao varijaciju na prezime Rona Slatersa, lika iz filma ''[[Sluđeni i zbunjeni]]'', kako bi imala isto korisničko ime na svim platformama. Većinu njenih ranih obožavatelja činili su profili posvećeni Charli XCX (stan nalozi), a svoju ranu personu uporedila je s imitacijom [[Britney Spears]]. Putem Twittera je stupila u kontakt s producenticom [[Ayesha Erotica|Ayeshom Eroticom]] iz Kalifornije. Ayesha joj je poslala muzički demo koji je postao Slayyyterin debitantski singl "BFF", objavljen u augustu 2018. Preko Twittera je upoznala i saradnika pod imenom [[That Kid]]. Početkom 2019, isječak pjesme "Mine" postao je viralan na Twitteru, a singl je objavljen na [[Valentinovo]], plasiravši se na 38. mjesto na američkoj [[iTunes]] pop listi u roku od 24 sata. Uspjeh pjesama "Mine" i "Daddy AF" omogućio joj je da napusti posao u salonu. U junu 2019. krenula je na rasprodanu debitantsku turneju "The Mini Tour". Na svoj rođendan, 17. septembra 2019, objavila je istoimeni debitantski mikstejp ''[[Slayyyter (mikstejp)|Slayyyter]]'', koji je stigao do 4. mjesta na iTunes Pop listi. Pjesma "Daddy AF" kasnije je uvrštena u filmove ''[[Bodies Bodies Bodies]]'' (2022) i ''[[Anora]]'' (2024).<ref>{{Cite web|url=https://www.out.com/music/2022/11/01/slayyyter-talks-new-music-gays-her-upcoming-tour-tove-lo|title=Slayyyter Talks New Music, the Gays, & Her Upcoming Tour With Tove Lo {{!}} Out.com|last=Henderson|first=Taylor|website=www.out.com|language=en|access-date=4. 6. 2026}}</ref> U oktobru 2019. nastupala je kao predizvođač na turneji Charli XCX pod nazivom [[Charli Live Tour]], nakon što je gostovala na remiksu pjesme "[[Click (pjesma Charli XCX)|Click]]". Krajem godine, nakon što su u javnost dospjeli njeni stari problematični tvitovi iz tinejdžerskih dana, Slayyyter se javno izvinila i donirala prihode od prodaje albuma organizacijama koje pomažu tamnoputim transrodnim osobama.<ref>{{Cite web|url=https://stereogum.com/2150818/slayyyter-troubled-paradise-review/columns/the-week-in-pop/|title=Slayyyter's Normcore Hyperpop|date=14. 6. 2021|website=stereogum.com|language=en|access-date=4. 6. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/news/slayyyter-racist-tweets-apology-camila-cabello-charli-xcx-a9261166.html|title=Pop star Slayyyter has apologised for resurfaced racist tweets|date=27. 12. 2019|website=The Independent|language=en|access-date=4. 6. 2026}}</ref> === 2020–2022: ''Troubled Paradise'' === Tokom pandemije COVID-19 kupila je stan u [[Beverly Hills (Kalifornija)|Beverly Hillsu]] i nastavila rad na muzici. U aprilu 2020. objavila je remiks pjesme Britney Spears "[[Gimme More]]". Iako je planirana saradnja s [[Heidi Montag]] na ovom remiksu, projekat nikada nije zvanično objavljen zbog preskupih autorskih prava za uzorak. Nakon singlova "Self Destruct" i "Throatzillaaa" krajem 2020, Slayyyter je u januaru 2021. najavila svoj debitantski studijski album. Naslovni singl "Troubled Paradise" objavljen je istog mjeseca, a pratili su ga singlovi "Clouds", "Cowboys" i "Over This!". Album ''[[Troubled Paradise]]'' zvanično je objavljen 11. juna 2021. za [[Fader Label]] uz pozitivne kritike. U novembru 2021. izdala je singl "Stupid Boy" na kojem gostuje [[Big Freedia]], a u januaru 2022. i remiks EP pod nazivom ''Inferno Euphoria''. === 2022–2024: ''Starfucker'' === Svoj drugi studijski album, ''[[Starfucker (album Slayyyter)|Starfucker]]'', objavila je 22. septembra 2023. Album, inspirisan [[synth-pop]] zvukom 1980-ih, donio je mračniji i satirični osvrt na Hollywood, kulturu slavnih i taštinu. Vodeći singl "Out of Time" objavljen je u junu 2023, a pratili su ga "Miss Belladonna" i "Erotic Electronic". Album je postao njen prvi projekat na ''[[Billboard]]'' listama, plasiravši se na 10. mjesto liste ''Top Dance/Electronic Albums''. U svrhu promocije, pokrenula je turneju ''Club Valentine Tour'' u Americi i Evropi. U februaru 2024. ostvarila je svoj prvi nastup na platformi [[Boiler Room]]. === 2025–danas: ''Worst Girl in America'' i Coachella === U augustu 2025. godine Slayyyter je zvanično potpisala ugovor s velikom izdavačkom kućom [[Columbia Records]] i objavila singl "Beat Up Chanels" kao najavu novog projekta. Njen treći studijski album, ''[[Worst Girl in America]]'', objavljen je 27. marta 2026. Slayyyter je album opisala kao "portret žene s Srednjeg zapada", inspirisan njenim odrastanjem u St. Louisu, te se zvučno oslonila na alternativnije uticaje (poput izvođača [[Santigold]], [[M.I.A.]] i albuma ''[[Yeezus]]'' [[Kanye West]]a), nazivajući sebe "anti-pop zvijezdom". U aprilu 2026, Slayyyter je ostvarila svoj debitantski nastup na prestižnom muzičkom festivalu [[Coachella]], privukavši rekordan broj posjetilaca u popodnevnom terminu, što su mediji označili kao prekretnicu u njenoj karijeri.<ref>{{Cite web|url=https://www.vogue.com/slideshow/slayyyter-coachella-2026-fashion-diary|title=How Slayyyter Made Her Own Coachella Debut Performance Outfit|last=Allaire|first=Christian|date=12. 4. 2026|website=Vogue|language=en-US|access-date=4. 6. 2026}}</ref> Dana 19. maja 2026. godine, Slayyyter je ostvarila svoj televizijski debi u emisiji ''[[The Tonight Show Starring Jimmy Fallon]]'', izvedbom pjesme "Dance..." s albuma ''Worst Girl in America''. == Diskografija == === Studijski albumi === * ''[[Troubled Paradise]]'' (2021) * ''[[Starfucker (album Slayyyter)|Starfucker]]'' (2023) * ''[[Worst Girl in America]]'' (2026) === Mikstejpi === * ''[[Slayyyter (mikstejp)|Slayyyter]]'' (2019) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.slayyyter.com Službeni veb-sajt] * [https://www.allmusic.com/artist/slayyyter-mn0003837371 Slayyyter] na [[AllMusic]]u * [https://www.discogs.com/artist/6821117-Slayyyter Diskografija Slayyyter] na [[Discogs]]u {{Slayyyter}} [[Kategorija:Rođeni 1996.]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki pop-muzičari]] swsn5wfh4x3ag3zm6m895mxdljln4xl Charli XCX 0 535219 3923275 3898302 2026-08-31T18:06:25Z Arnel 102555 3923275 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | počasni_prefiks = | ime = Charli XCX | slika = Charli xcx at Berlinale 2026-1.jpg | alt = Portret Charli XCX, mlade žene s dugom, tamnom kosom | opis = Charli XCX na filmskom festivalu [[Berlinale 2026.]] | pozadina = solo_izvođač | ime_po_rođenju = Charlotte Emma Aitchison | datum_rođenja = {{datum rođenja i godine|1992|8|2}} | mjesto_rođenja = [[Cambridge]], [[Engleska]] | porijeklo = [[Start Hill]], [[Essex]], Engleska | žanr = {{hlist|[[Elektropop]]|[[dance-pop]]|[[synth-pop]]|[[hyperpop]]}} | zanimanje = {{hlist|Pjevačica|tekstopisac|glumica}} | instrument = Vokal | karijera = 2008–danas | izdavač = {{hlist|Vroom Vroom|[[Atlantic Records|Atlantic]]|[[Warner Music UK|Warner]]|[[Asylum Records|Asylum]]|[[Iamsound]]|[[Sony Music Publishing]]<ref>{{cite web |url=https://www.sonymusicpub.com/en/songwriters/215/charli-xcx#songwriters-details |title=Sony Music Publishing |access-date=22. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250721094914/https://www.sonymusicpub.com/en/songwriters/215/charli-xcx#songwriters-details |archive-date=21. 7. 2025 |url-status=live}}</ref>}} | povezani_umjetnici = | veb-sajt = {{URL|charlixcx.com}} }} '''Charlotte Emma Aitchison''' (rođena 2. augusta 1992), profesionalno poznata kao '''Charli XCX''',{{Efn|stilizovano i kao '''Charli xcx'''}} britanska je pjevačica, tekstopisac i glumica. Karijeru je započela 2008. objavljivanjem pjesama na platformi [[Myspace]], nakon čega je ušla na londonsku [[rejv]] scenu. Nakon potpisivanja ugovora s izdavačkom kućom [[Asylum Records]] 2010, Charli XCX je početkom 2010-ih objavila niz singlova i mikstejpa. Godine 2012. napisala je i gostovala na pjesmi "[[I Love It (Icona Pop)|I Love It]]" švedskog dvojca [[Icona Pop]], koja je postala njen prvi singl na broju jedan u Ujedinjenom Kraljevstvu i postigla globalni uspjeh. Međutim, njen debitantski studijski album, ''[[True Romance (Charli XCX)|True Romance]]'' (2013), nije ispunio komercijalna očekivanja. Godine 2014. Charli XCX je gostovala na singlu "[[Fancy (Iggy Azalea)|Fancy]]" reperice [[Iggy Azalea|Iggy Azaleje]], koji je postao njena najstrimovanija pjesma i jedan od [[Spisak najprodavanijih singlova u SAD-u u 2014.|najprodavanijih singlova na svijetu te godine]]. Iste godine objavila je "[[Boom Clap]]", svoj prvi samostalni singl koji je ušao među prvih deset na američkim listama. Njen drugi studijski album, ''[[Sucker (Charli XCX)|Sucker]]'' (2014), iznjedrio je singlove "[[Break the Rules (Charli XCX)|Break the Rules]]" i "[[Doing It (Charli XCX)|Doing It]]". Godine 2015. započela je saradnju s producentima povezanim s britanskim kolektivom [[PC Music]], razvijajući eksperimentalniji zvuk i imidž. Objavila je EP ''[[Vroom Vroom (Charli XCX)|Vroom Vroom]]'' (2016), te mikstejpe ''[[Number 1 Angel]]'' i ''[[Pop 2 (Charli XCX)|Pop 2]]'' (oba 2017). Njen treći studijski album, ''[[Charli (Charli XCX)|Charli]]'' (2019), donio je hit singl "[[1999 (pjesma Charli XCX i Troyea Sivana)|1999]]" u saradnji s [[Troye Sivan|Troyeom Sivanom]]. Četvrti studijski album, ''[[How I'm Feeling Now]]'' (2020), snimljen je tokom karantina uslijed [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-19]] i naišao je na hvalospjeve kritičara. Peti studijski album pjevačice Charli XCX, ''[[Crash (Charli XCX)|Crash]]'' (2022), postao je njen prvi album na broju jedan u Ujedinjenom Kraljevstvu i Australiji. Za [[Barbie (zvučna podloga)|zvučnu podlogu]] filma ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' iz 2023. doprinijela je singlom "[[Speed Drive]]", koji je dospio među prvih deset u UK-u. Njen šesti studijski album, ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' (2024), postao je njen drugi album na prvom mjestu u UK-u, a brojni mediji, uključujući ''[[Billboard (časopis)|Billboard]]'' i ''[[Rolling Stone]]'', proglasili su ga najboljim albumom 2024. Album je iznjedrio hit "[[Apple (Charli XCX)|Apple]]" koji je ušao u top deset u UK-u, dok joj je [[Brat and It's Completely Different but Also Still Brat|remiksno izdanje albuma]] donijelo drugu pjesmu na broju jedan, "[[Guess (Charli XCX)|Guess]]", na kojoj gostuje [[Billie Eilish]]. ''Brat'' i pjesme s njega osvojili su tri [[Nagrada Grammy|Grammy nagrade]]: [[Grammy za najbolji dance-pop snimak]] za pjesmu "[[Von Dutch (Charli XCX)|Von Dutch]]", [[Grammy za najbolji plesni/elektronski album]] i [[Grammy za najbolje pakovanje gramofonske ploče]]. Album je pokrenuo kulturni fenomen nazvan [[Brat Summer|''Brat'' ljeto]], što je poslužilo kao inspiracija za film Aidana Zamirija ''[[The Moment (film iz 2026)|The Moment]]'' (2026), u kojem je Charli XCX bila koproducentica i glavna glumica. Tokom ovog perioda, ostvarila je značajne uloge i u [[Nezavisni film|nezavisnoj kinematografiji]], glumeći u filmovima ''[[Erupcja]]'' (2025), ''[[I Want Your Sex (film)|I Want Your Sex]]'' (2026), ''[[100 Nights of Hero]]'' (2025), ''[[Faces of Death (film iz 2026)|Faces of Death]]'' (2026) i ''[[Sacrifice (film iz 2025)|Sacrifice]]'' (2025). Pored samostalnog rada, Charli XCX je koautorka pjesama za druge izvođače, uključujući "[[Beg for It (Iggy Azalea)|Beg for It]]" (2014) za Iggy Azaleu, "[[Same Old Love]]" (2015) za [[Selena Gomez|Selenu Gomez]], "[[Boys & Girls (pjesma will.i.am-a)|Boys & Girls]]" (2016) za [[Will.i.am|will.i.am-a]], "[[Tonight (Blondie)|Tonight]]" (2017) za [[Blondie]], "[[Señorita (pjesma Shawna Mendesa i Camile Cabello)|Señorita]]" (2019) za [[Shawn Mendes|Shawna Mendesa]] i [[Camila Cabello|Camilu Cabello]], "[[You for Me (pjesma)|You for Me]]" (2021) za [[Sigala|Sigalu]] i [[Rita Ora|Ritu Oru]], te "[[Gabriela (Katseye)|Gabriela]]" (2025) za grupu [[Katseye]]. Godine 2024. dodijeljena joj je nagrada ''ASCAP Global Impact Award'', a uvrštena je i na listu najuticajnijih Azijata ''Gold House A100'' za 2024, čime je postala prva žena [[Britanski Indijci|britansko-indijskog porijekla]] koja je dobila ovo priznanje. == Rani život == Charlotte Emma Aitchison rođena je u [[Cambridge]]u (Engleska) 2. augusta 1992, kao jedino dijete medicinske sestre i stjuardese Shameere i poduzetnika i [[Lovac na talente|talent-agenta]] Jona Aitchisona. Njena majka rođena je u muslimanskoj porodici [[Gudžarati|gudžaratsko-indijskog]] porijekla u [[Indijci u Ugandi|Ugandi]], a preselila se u Englesku nakon što ih je [[Progon Azijata iz Ugande|protjerao režim Idija Amina]]. Njen otac je [[Škoti|Škot]].<ref>{{cite magazine|first=Jeff|last=Weiss|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/charli-xcx-interview-2024|title=Charli XCX Is Too Real|magazine=[[GQ]]|date=31. 5. 2024|access-date=27. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727232009/https://www.gq-magazine.co.uk/article/charli-xcx-interview-2024|archive-date=27. 7. 2024|url-status=live}}</ref><ref name=":8">{{cite news|first=Kate|last=Mossman|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/02/charli-xcx-interview-brat-360-b2b-club-classics-dutch|title=Charli XCX: 'Labels Are Desperate for Artists to Be Liked, Otherwise You're Bad, Evil and Wrong'|newspaper=[[The Guardian]]|date=2. 6. 2024|access-date=2. 11. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605033243/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/02/charli-xcx-interview-brat-360-b2b-club-classics-dutch|archive-date=5. 6. 2025|url-status=live}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|first=Rachel|last=Dove|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/11394728/Charli-XCX-interview-I-realised-that-I-just-wanted-to-be-a-f-ing-boss.html|title=Charli XCX Interview: 'I Realised That I Just Wanted to Be a Fing Boss'|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=15. 2. 2015|access-date=11. 4. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407162056/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/11394728/Charli-XCX-interview-I-realised-that-I-just-wanted-to-be-a-f-ing-boss.html|archive-date=7. 4. 2017|url-status=live}}</ref> Odrasla je u mjestu [[Start Hill]] u Essexu,<ref name=":1">{{cite magazine|first=Chris|last=Tinkham|url=http://www.undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx/|title=Charli XCX This Is Me|magazine=[[Under the Radar (magazine)|Under the Radar]]|date=12. 9. 2013|access-date=18. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929202722/http://www.undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|archive-date=29. 9. 2015|url-status=live}}</ref> a vikende je provodila kod babe i djeda po majci u [[Crawley]]ju u Zapadnom Sussexu.<ref name=":8" /> Pohađala je koledž [[Bishop's Stortford College]] u [[Bishop's Stortford]]u (Hertfordshire).<ref>{{cite magazine|first=Ilana|last=Kaplan|url=https://www.interviewmagazine.com/music/charli-xcx|title=The Rules According to Charli XCX|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]|date=9. 12. 2014|access-date=7. 5. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507004000/https://www.interviewmagazine.com/music/charli-xcx|archive-date=7. 5. 2023|url-status=live}}</ref> Kratko vrijeme je živjela s prijateljicom u gradu [[Joensuu]] u Finskoj, opisujući to kao "zastrašujuće iskustvo".<ref>{{cite web|url=https://yle.fi/aihe/a/20-228916|title=Brittitähti Suomessa: Minulla on Pelottavia Muistoja Joensuusta|last=Wetterstrand|first=Ninni|date=16. 4. 2013|work=[[Yle]]|language=fi|trans-title=British artist in Finland: "I have scary memories of Joensuu"|access-date=10. 8. 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.iltalehti.fi/musiikki/a/2b398416-57dc-437d-876c-b7b953b30f5a|title=Helsinkiin Saapuva Charli XCX Ei Voi Sietää Yhtä Suomalaista Asiaa|last=Helminen|first=Niilo|date=10. 8. 2025|work=[[Iltalehti]]|language=fi|trans-title=Charli XCX, who arrives in Helsinki, can't stand one thing about Finland|access-date=10. 8. 2025}}</ref> Opširno je govorila o svojim poteškoćama tokom školovanja, navodeći da je bila "napola Indijka s kovrdžavom kosom" među pretežno bijelim stanovništvom, te da je bila izložena vršnjačkom nasilju i diskriminaciji zbog svog indijskog porijekla.<ref>{{cite magazine|first=Weiss|last=Jeff|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/charli-xcx-interview-2024/|title=Charli XCX Is Too Real|magazine=[[GQ]]|date=31. 5. 2024|access-date=4. 9. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903163912/https://www.gq-magazine.co.uk/article/charli-xcx-interview-2024|archive-date=3. 9. 2024|url-status=live}}</ref><ref name="vogue.sg">{{cite magazine|first=Chandreyee|last=Ray|url=https://vogue.sg/charli-xcx-cover-story/|title="I Wouldn't Have a Career Without the LGBTQ+ Community": Charli XCX on Using Her Voice for Advocacy and Confrontation|magazine=Vogue Singapore|date=1. 4. 2024|access-date=1. 4. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401204045/https://vogue.sg/charli-xcx-cover-story/|archive-date=1. 4. 2024|url-status=live}}</ref> Od ranog djetinjstva pokazivala je sklonost prema muzici, zanimajući se za izvođače kao što su [[Spice Girls]] i [[Britney Spears]], a pjesme je počela pisati sa 14 godina.<ref>{{cite magazine|first=Jessica|last=Goldstein|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/q-and-a/a31821/charli-xcx-interview/|title=Charli XCX on Britney Spears: "Have You Heard Her Albums? They're So Intelligent"|magazine=[[Cosmopolitan (časopis)|Cosmopolitan]]|date=6. 10. 2014|access-date=9. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180827075346/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/celebs/q-and-a/a31821/charli-xcx-interview/|archive-date=27. 8. 2018|url-status=live}}</ref><ref name="interview">{{cite magazine|first=Alex|last=Needham|url=http://www.interviewmagazine.com/music/brit-pop-girls|title=Brit Pop Girls|magazine=[[Interview (magazine)|Interview]]|date=27. 7. 2009|access-date=18. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928175835/http://www.interviewmagazine.com/music/brit-pop-girls|archive-date=28. 9. 2013|url-status=live}}</ref> Svoje umjetničko ime "Charli XCX" preuzela je sa svog prikazanog imena na [[MSN Messenger]]u, budući da nije mogla smisliti ništa drugo, a u to vrijeme nije imala menadžera. Za [[Grammy|organizaciju Grammy]] izjavila je da će ostati pri tom imenu i da "neće izvesti Princea" (aludirajući na pjevačevu odluku da promijeni ime u simbol).<ref>{{cite web|url=https://www.grammy.com/videos/charli-xcx-grammy-red-carpet|title=Charli XCX On How She Got Her Stage Name|website=grammy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523035625/https://www.grammy.com/videos/charli-xcx-grammy-red-carpet|archive-date=23. 5. 2025|url-status=live|access-date=2. 11. 2025}}</ref> == Karijera == === 2008–2011: Početak karijere === Sa 14 godina, Aitchison je ubijedila svoje roditelje da joj pozajme novac kako bi snimila svoj prvi album, ''14'',<ref>{{cite web|url=https://www.popjustice.com/thenews/charli-xcx-and-dan-off-bastille-are-on-madeons-adventure-album/|title=Charli XCX and Dan off Bastille Are on Madeon's 'Adventure' Album|last=O'Mance|first=Brad|date=19. 1. 2015|work=[[Popjustice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190618072139/https://www.popjustice.com/thenews/charli-xcx-and-dan-off-bastille-are-on-madeons-adventure-album/|archive-date=18. 6. 2019|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|first1=Rachel|last1=Finn|first2=Will|last2=Richards|url=https://diymag.com/2018/07/16/its-charli-baby-a-comprehensive-guide-to-charli-xcx|title=It's Charli, Baby: A Comprehensive Guide to Charli XCX|magazine=[[DIY (časopis)|DIY]]|date=16. 7. 2018|access-date=20. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212034429/http://diymag.com/2018/07/16/its-charli-baby-a-comprehensive-guide-to-charli-xcx|archive-date=12. 12. 2019|url-status=live}}</ref> a početkom 2008. počela je objavljivati pjesme s tog albuma, kao i brojne druge demo-snimke, na svojoj službenoj Myspace stranici. To je privuklo pažnju promotera koji je organizovao brojne ilegalne skladišne [[rejv]]ove i zabave u [[Istočni London|Istočnom Londonu]], te ju je pozvao da na njima nastupi. Na flajerima je bila najavljena pod umjetničkim imenom Charli XCX; "XCX" (ili "kiss Charli kiss")<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=5sJeQa1KDrU|title=Charli XCX Explains "XCX"|last=Seacrest|first=Ryan|date=26. 8. 2013|website=YouTube channel On Air with Ryan Seacrest|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307034306/https://www.youtube.com/watch?v=5sJeQa1KDrU|archive-date=7. 3. 2016|url-status=live|access-date=15. 10. 2024}}</ref> bilo je njeno ime za prikaz na [[MSN Messenger]]u kada je bila mlađa.<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/music/music-news/charli-xcx-style-world-stylist-makeup-7556906/|title=Charli XCX Creates a Style World of Her Own|last=Blais-Billie|first=Braudie|date=26. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507004000/https://www.billboard.com/music/music-news/charli-xcx-style-world-stylist-makeup-7556906/|archive-date=7. 5. 2023|url-status=live|access-date=7. 5. 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Uprkos ilegalnoj prirodi tih nastupa, njeni roditelji su podržavali njenu karijeru i s njom su prisustvovali na nekoliko rejvova.<ref>{{cite magazine|first=Colleen|last=Nika|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/dark-star-rising-charli-xcx-talks-rave-roots-and-her-colorful-future-52620/|title=Dark Star Rising: Charli XCX Talks Rave Roots and Her Colorful Future|magazine=[[Rolling Stone]]|date=22. 3. 2012|access-date=21. 7. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919125354/https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/dark-star-rising-charli-xcx-talks-rave-roots-and-her-colorful-future-52620/|archive-date=19. 9. 2019|url-status=live}}</ref> Krajem 2008, iako album ''14'' nikada nije komercijalno objavljen,<ref name="theguardian2013">{{cite news|first=Kate|last=Hutchinson|url=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/30/charli-xcx-true-romance|title=How Charli XCX Grafted Her Way to the Cusp of Pop Stardom|newspaper=[[The Guardian]]|date=30. 11. 2013|access-date=12. 10. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006232723/http://www.theguardian.com/music/2013/nov/30/charli-xcx-true-romance|archive-date=6. 10. 2014|url-status=live}}</ref> objavila je dva singla – "!Franchesckaar!" i dvostruku A-stranu "Emelline"/"Art Bitch" pod izdavačkom kućom Orgy Music.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/12/charli-xcx-profile_n_7571600.html|title=Brits Blitz: How Charli XCX Cracked The US Before She Made It Big In Her Native Britain|last=Percival|first=Ashley|date=19. 6. 2015|work=HuffPost UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803173438/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/06/12/charli-xcx-profile_n_7571600.html|archive-date=3. 8. 2014|url-status=live|access-date=9. 11. 2015}}</ref> Od tada je često izražavala nezadovoljstvo svojom muzikom iz tog perioda, nazivajući je "pomodnim dens trakama" i "prokleto užasnom Myspace muzikom".<ref name="mm">{{cite web|url=http://www.moustachemagazine.com/2012/10/interview-with-charli-xcx/|title=Interview with Charli XCX|last=Kissane|first=Ash|date=2. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325232819/http://www.moustachemagazine.com/2012/10/interview-with-charli-xcx/|archive-date=25. 3. 2016|url-status=dead|access-date=12. 10. 2014|magazine=Moustache Magazine}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/blogs/nme-radar/radar-band-of-the-week-charli-xcx-23741|title=Radar Band Of The Week – Charli XCX|last=Wilkinson|first=Matt|date=16. 4. 2013|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111133601/https://www.nme.com/blogs/nme-radar/radar-band-of-the-week-charli-xcx-23741|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref> Sa 18 godina, Charli XCX se preselila u London kako bi studirala likovnu umjetnost na UCL-ovoj školi [[Slade School of Fine Art]], ali je napustila studije tokom druge godine.<ref name="telegraph" /> [[Datoteka:Positivus_2013_IMG_8863_(9819256464).jpg|mini|Charli XCX nastupa na [[Positivus Festival|Positivus festivalu]] 2013.]] Godine 2010. Charli XCX je potpisala ugovor za [[Asylum Records]]. Kasnije je samu sebe iz tog perioda opisala kao "izgubljenu". U intervjuu za ''[[The Guardian]]'', izjavila je: "Još uvijek sam išla u školu. Tek što sam izašla iz ove čudne rejv scene i nisam baš bila sigurna šta da mislim o tome. A kada sam potpisala ugovor, mrzila sam pop-muziku; željela sam stvarati lošu [[Hip-hop muzika|rep-muziku]]. Nisam znala ko sam niti šta mi se sviđa. Iako sam imala potpisan ugovor, još uvijek sam pokušavala shvatiti stvari."<ref name="theguardian2013" /> Na kraju je odletjela u [[Los Angeles]] kako bi se sastala s producentima, ali je shvatila da to "ne funkcionira", sve dok se nije srela s američkim producentom [[Ariel Rechtshaid|Arielom Rechtshaidom]]. Imali su dvočasovnu sesiju i napisali pjesmu "Stay Away". Izjavila je da su "tada stvari počele dolaziti na svoje mjesto".<ref name="theguardian2013" /><ref>{{cite web|url=http://undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|title=Charli XCX|last=Tinkham|first=Chris|date=13. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123121259/http://undertheradarmag.com/interviews/charli_xcx|archive-date=23. 1. 2019|url-status=live|access-date=22. 1. 2019|magazine=[[Under the Radar (časopis)|Under the Radar]]}}</ref> Početkom 2011. gostovala je na singlu [[Alex Metric|Alexa Metrica]] "End of the World". Napustila je studije na Slade školi likovnih umjetnosti tokom druge godine kako bi se potpuno fokusirala na muzičku karijeru.<ref name="SMH">{{cite news|first=Rachael|last=Dove|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/quirky-charli-xcx-has-worked-hard-to-earn-her-spot-in-the-limelight-20150420-1mork8.html|title=Quirky Charli XCX Has Worked Hard to Earn Her Spot in the Limelight|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=19. 4. 2015|access-date=20. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212201149/https://www.smh.com.au/entertainment/music/quirky-charli-xcx-has-worked-hard-to-earn-her-spot-in-the-limelight-20150420-1mork8.html|archive-date=12. 12. 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Rawiya|last=Kameir|url=https://thelast-magazine.com/tlm09-charli-xcx/|title=Charli XCX|website=The Last Magazine|date=15. 12. 2014|access-date=9. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181110044952/https://thelast-magazine.com/tlm09-charli-xcx/|archive-date=10. 11. 2019|url-status=dead}}</ref> U maju, odnosno novembru 2011, objavila je singlove "Stay Away" i "[[Nuclear Seasons]]", privukavši pažnju muzičkog veb-sajta ''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]'', gdje su obje pjesme dobile priznanje za "Najbolju novu pjesmu; prva je na kraju uvrštena i na njihovu listu "Najboljih pjesama 2011".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/tracks/12233-stay-away/|title=Listen to "Stay Away" by Charli XCX|date=19. 6. 2011|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043652/https://pitchfork.com/reviews/tracks/12233-stay-away/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018|author=Stephen M. Deusner}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/tracks/12652-charli-xcx-nuclear-seasons/|title=Listen to "Nuclear Seasons" by Charli XCX|last=Fitzmaurice|first=Larry|date=21. 10. 2011|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043704/https://pitchfork.com/reviews/tracks/12652-charli-xcx-nuclear-seasons/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/staff-lists/8726-the-top-100-tracks-of-2011/7/|title=The Top 100 Tracks of 2011|date=12. 12. 2011|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010053036/http://pitchfork.com/features/staff-lists/8726-the-top-100-tracks-of-2011/7/|archive-date=10. 10. 2014|url-status=live|access-date=12. 10. 2014}}</ref> === 2012–2015: Proboj s albumima ''True Romance'' i ''Sucker'' === {{Glavni|True Romance (Charli XCX)|Sucker (Charli XCX)}}Pored Rechtshaida, započela je saradnju sa švedskim producentom Patrikom Bergerom. On joj je poslao dva bita, a ona je brzo napisala pjesme za oba – od kojih je jedna postala "[[I Love It (Icona Pop)|I Love It]]", a druga "[[You're the One (Charli XCX)|You're the One]]".<ref>{{cite magazine|first=Lauren|last=Nostro|url=http://www.complex.com/music/2013/03/interview-charli-xcx-talks-debut-album-internet-haters-icona-pop|title=Interview: Charli XCX Talks Debut Album, Internet Haters, And Writing Icona Pop's 'I Love It'|magazine=[[Complex (časopis)|Complex]]|date=6. 3. 2013|access-date=27. 12. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122121926/http://www.complex.com/music/2013/03/interview-charli-xcx-talks-debut-album-internet-haters-icona-pop|archive-date=22. 1. 2014|url-status=live}}</ref> Izjavila je da na kraju sama nije objavila "I Love It" jer je nije mogla uskladiti sa svojim muzičkim zvukom,<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-25330600|title=Charli XCX: Pop, Punk and Synaesthesia|last=Savage|first=Mark|date=11. 12. 2013|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216094234/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-25330600|archive-date=16. 12. 2013|url-status=live|access-date=28. 12. 2013}}</ref> ali je 2012. švedski ženski dvojac [[Icona Pop]] ponovo snimio pjesmu i objavio je kao singl na kojem su zadržani njeni vokali. Pjesma je postala međunarodni hit, dospjevši na prvo mjesto u domovini pjevačice Charli XCX i popevši se na sedmo mjesto američke top-liste [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20130630/7501/|title=Official Singles Chart Top 100|work=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071702/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20130630/7501/|archive-date=23. 1. 2019|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/icona-pop|title=Icona Pop Chart History|magazine=[[Billboard (časopis)|Billboard]]|access-date=22. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123093215/https://www.billboard.com/music/icona-pop|archive-date=23. 1. 2019|url-status=live}}</ref> U junu je objavila "You're the One" kao singl sa svog istoimenog EP-ja, nakon čega je uslijedio njen debitantski mikstejp ''Heartbreaks and Earthquakes'' – jedinstveni audio-fajl koji se sastojao od osam pjesama, uključujući obradu pjesme "Champagne Coast" izvođača [[Dev Hynes|Blood Orange]] i remiks pjesme "You're the One" u izvedbi kolektiva [[Odd Future]].<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1062022/download-charli-xcx-heartbreaks-and-earthquakes-mixtape/mp3s/|title=Download Charli XCX Heartbreaks And Earthquakes Mixtape|last=Breihan|first=Tom|date=12. 6. 2012|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000123/https://www.stereogum.com/1062022/download-charli-xcx-heartbreaks-and-earthquakes-mixtape/mp3s/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Matthew|last=Schnipper|url=https://www.thefader.com/2012/06/12/download-charli-xcxs-heartbreaks-and-earthquakes-mixtape|title=Download Charli XCX's Heartbreaks and Earthquakes Mixtape|magazine=[[The Fader]]|date=12. 6. 2012|access-date=10. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000044/https://www.thefader.com/2012/06/12/download-charli-xcxs-heartbreaks-and-earthquakes-mixtape|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/46823-charli-xcx-takes-on-drakejai-paul-blood-diamonds-blood-orange-more-on-new-mixtape/|title=Charli XCX Takes on Drake/Jai Paul, Blood Diamonds, Blood Orange, More on New Mixtape|last=Battan|first=Carrie|date=12. 6. 2012|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000134/https://pitchfork.com/news/46823-charli-xcx-takes-on-drakejai-paul-blood-diamonds-blood-orange-more-on-new-mixtape/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> Na Noć vještica objavila je novu pjesmu pod nazivom "Cloud Aura" na kojoj gostuje [[Brooke Candy]],<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1187971/charli-xcx-cloud-aura-feat-brooke-candy/mp3s/|title=Charli XCX – "Cloud Aura" (Feat. Brooke Candy)|last=Nelson|first=Michael|date=31. 10. 2012|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000109/https://www.stereogum.com/1187971/charli-xcx-cloud-aura-feat-brooke-candy/mp3s/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> nakon čega je uslijedio njen drugi mikstejp ''Super Ultra'', objavljen isključivo putem njene veb-stranice u novembru.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/48504-download-charli-xcxs-super-ultra-mixtape/|title=Download Charli XCX's *Super Ultra* Mixtape|last=Minsker|first=Evan|date=7. 11. 2012|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728002916/https://pitchfork.com/news/48504-download-charli-xcxs-super-ultra-mixtape/|archive-date=28. 7. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Kieran|last=Yates|url=https://www.vice.com/en/article/charli-xcx-super-ultra-mixtape/|title=Charli XCX: "Super Ultra" (Mixtape)|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=8. 11. 2012|access-date=10. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000338/https://noisey.vice.com/en_au/article/653gx6/charli-xcx-super-ultra-mixtape|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1194652/download-charli-xcx-super-ultra-mixtape/mp3s/|title=Download Charli XCX Super Ultra Mixtape|last=Goble|first=Corban|date=7. 11. 2012|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111043609/https://www.stereogum.com/1194652/download-charli-xcx-super-ultra-mixtape/mp3s/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> Početkom 2013. objavila je singl "[[You (Ha Ha Ha)]]" i najavila svoj debitantski album,<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/49703-charli-xcx-announces-debut-album-true-romance/|title=Charli XCX Announces Debut Album, True Romance|last=Snapes|first=Laura|date=26. 2. 2013|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712023350/https://pitchfork.com/news/49703-charli-xcx-announces-debut-album-true-romance/|archive-date=12. 7. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> nakon čega je u martu uslijedio singl "What I Like".<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1303071/charli-xcx-what-i-like/mp3s/|title=Charli XCX – "What I Like"|last=Lobenfeld|first=Claire|date=29. 3. 2013|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000121/https://www.stereogum.com/1303071/charli-xcx-what-i-like/mp3s/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> Album ''[[True Romance (album Charli XCX)|True Romance]]'' objavljen je 12. aprila 2013.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-reflects-on-10-years-of-true-romance-this-album-was-the-beginning-of-everything-for-me-3429894|title=Charli XCX Reflects on 10 Years of 'True Romance': "This Album Was the Beginning of Everything for Me"|last=Skinner|first=Tom|date=13. 4. 2013|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240609123109/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-reflects-on-10-years-of-true-romance-this-album-was-the-beginning-of-everything-for-me-3429894|archive-date=9. 6. 2024|url-status=live|access-date=10. 11. 2025}}</ref> Dosegao je 85. mjesto na zvaničnoj britanskoj listi [[UK Albums Chart]],<ref name="ukchrats">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/albums-chart/|title=Official UK Albums Top 100|date=27. 4. 2013|work=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327150717/http://www.officialcharts.com/albums-chart/|archive-date=27. 3. 2013|url-status=dead|access-date=27. 4. 2013}}</ref> peto mjesto na američkoj listi ''Billboard'' Top Heatseekers, te 11. mjesto na australijskoj listi Hitseekers Albums Chart.<ref name="heat seekers">{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2013-05-04/heatseekers-albums|title=Heatseekers Albums : 4 May 2013 &#124; Billboard Chart Archive|date=4. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514105457/http://www.billboard.com/charts/2013-05-04/heatseekers-albums|archive-date=14. 5. 2013|url-status=dead|access-date=21. 5. 2013|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> Album su dobro prihvatili muzički kritičari, ostvarivši ocjenu 76/100 na veb-sajtu [[Metacritic]], koji dodjeljuje ponderisanu aritmetičku sredinu do 100 na osnovu recenzija glavnih medija, što ukazuje na "uglavnom povoljne kritike".<ref name="MC">{{cite web|url=http://www.metacritic.com/music/true-romance/charli-xcx/critic-reviews|title=True Romance&nbsp;– Charli XCX|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419021006/http://www.metacritic.com/music/true-romance/charli-xcx/critic-reviews|archive-date=19. 4. 2013|url-status=live|access-date=21. 4. 2013}}</ref> U maju je objavila pjesmu "Just Desserts", u saradnji s velškom kantautoricom [[Marina and the Diamonds|Marinom and the Diamonds]].<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/50560-listendownload-new-track-from-charli-xcx-and-marina-and-the-diamonds-just-desserts/|title=Listen/Download: New Track From Charli XCX and Marina and the Diamonds, "Just Desserts"|last=Pelly|first=Jean|date=1. 5. 2013|work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111000222/https://pitchfork.com/news/50560-listendownload-new-track-from-charli-xcx-and-marina-and-the-diamonds-just-desserts/|archive-date=11. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> Charli XCX je počela pisati svoj drugi album sredinom 2013, izjavivši da je prvobitno željela otići u Indiju radi snimanja, ali je kasnije odlučila da to ipak bude Francuska: "Prije dva mjeseca željela sam otići u Indiju i tamo ga snimiti, a sada želim da to bude u Francuskoj. Tako da osjećam kako ništa nije definitivno – trenutno se osjećam prilično pogubljeno. Ali u ovom trenutku, srce mi je usmjereno na odlazak u Francusku i snimanje, iako je prije dva mjeseca bilo drugačije, pa ko zna šta će se dogoditi?"<ref>{{cite magazine|first=Jason|last=Lipshutz|url=https://www.billboard.com/music/music-news/charli-xcx-already-writing-new-music-for-second-album-1567371/|title=Charli XCX Already Writing Music for Second Album|magazine=[[Billboard (časopis)|Billboard]]|date=19. 6. 2013|access-date=12. 10. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912051931/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/1567371/charli-xcx-already-writing-new-music-for-second-album|archive-date=12. 9. 2014|url-status=live}}</ref> Frustrirana muzičkom industrijom, na kraju je otišla u Švedsku, izolovala se od svoje izdavačke kuće i tokom mjesec dana napravila album inspirisan [[Pank-rok|pankom]]. Charli XCX je na tom albumu radila s Patrikom Bergerom; osvrćući se kasnije na njihov proces rada, izjavila je da je bio "nepromišljen, sve je bilo zaista spontano [...] Mi ne razmišljamo – prva stvar koja mi izleti iz usta zapravo završi na traci."<ref>{{cite magazine|first=Jem|last=Aswad|url=https://www.spin.com/2013/12/charli-xcx-new-album-interview-video-2014/|title=Charli XCX Talks Next LP: 'It's Shouty, Raw, Like 'RAAAAA!|magazine=[[Spin (časopis)|Spin]]|date=19. 12. 2013|access-date=12. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141533/https://www.spin.com/2013/12/charli-xcx-new-album-interview-video-2014/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live}}</ref><ref name="popjustice">{{cite web|url=https://www.popjustice.com/articles/an-amazing-charli-xcx-interview-slash-chat/|title=An Amazing Charli XCX Interview-Slash-Chat|date=26. 6. 2014|work=[[Popjustice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221163737/https://www.popjustice.com/articles/an-amazing-charli-xcx-interview-slash-chat/|archive-date=21. 12. 2018|url-status=live|access-date=12. 11. 2018}}</ref> Međutim, njihov prvobitni rad na kraju je odbačen u korist albuma koji je više "pop-orijentisan". Album je uključivao i pjesmu pod nazivom "Mow That Lawn", koja je premijerno izvedena uživo godinu dana kasnije na festivalu [[Festival Ilosaarirock|Ilosaarirock]] u Finskoj.<ref>{{cite magazine|first=Andrew|last=Unterberger|url=https://www.spin.com/2015/07/charli-xcx-mow-that-lawn-punk-ilosaarirock-festival/|title=Charli XCX Plays Track From Lost Punk Album at Finnish Festival|magazine=[[Spin (časopis)|Spin]]|date=19. 7. 2015|access-date=12. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141512/https://www.spin.com/2015/07/charli-xcx-mow-that-lawn-punk-ilosaarirock-festival/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live}}</ref> [[Datoteka:Charli_XCX_Live_MTV_Artist_To_Watch.JPG|desno|mini|Charli XCX tokom nastupa za MTV 2014.]] Krajem 2013. objavljen je singl "[[SuperLove]]" kao vodeća pjesma s albuma,<ref>{{cite magazine|first=Jason|last=Lipshutz|url=https://www.billboard.com/music/music-news/charli-xcx-previews-second-album-with-superlove-single-watch-video-5740380/|title=Charli XCX Previews Second Album with 'SuperLove' Single: Watch Video|magazine=[[Billboard (časopis)|Billboard]]|date=26. 9. 2013|access-date=5. 8. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805100309/https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/5740380/charli-xcx-previews-second-album-with-superlove-single-watch-video|archive-date=5. 8. 2019|url-status=live}}</ref> dospjevši na 62. mjesto britanske top-liste UK Singles Chart, što je postao njen prvi samostalni ulazak na ovu listu.<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/Charli+XCX|title=Official Charts Company|website=[[Official Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826185325/https://www.officialcharts.com/search/Charli%20XCX/?singles=0&albums=0&films=0|archive-date=26. 8. 2023|url-status=dead|access-date=22. 1. 2019}}</ref> U januaru 2014. na svojoj platformi [[SoundCloud]] objavila je pjesmu pod nazivom "Allergic to Love".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/53620-listen-charli-xcx-allergic-to-love/|title=Listen: Charli XCX: "Allergic to Love"|last=Pelly|first=Jenn|date=16. 1. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141533/https://pitchfork.com/news/53620-listen-charli-xcx-allergic-to-love/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live|access-date=12. 11. 2018}}</ref> Tokom pisanja albuma, održala je dodatne studijske sesije s frontmenom grupe [[Weezer]] [[Rivers Cuomo|Riversom Cuomom]], [[Rostam Batmanglij|Rostamom Batmanglijem]] iz grupe [[Vampire Weekend]], producentskim duom [[Stargate (muzički producenti)|Stargate]], [[John Hill (muzički producent)|Johnom Hillom]], kao i sesiju s [[Dr. Luke]]om za koju je izjavila da "jednostavno nije bila za nju". U intervjuu za časopis ''[[DIY (časopis)|DIY]]'' navela je da je ploču napisala za djevojke i da želi da one osjete "osjećaj osnaživanja".<ref>{{cite magazine|first=El|last=Hunt|url=https://diymag.com/2014/08/12/charli-xcx-in-the-studio-interview|title=Charli XCX: "I Genuinely Don't Give a Fuck"|magazine=[[DIY (magazine)|DIY]]|date=12. 8. 2014|access-date=20. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112181648/http://diymag.com/2014/08/12/charli-xcx-in-the-studio-interview|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live}}</ref> Charli XCX je u svom dnevniku s turneje za Replay Laserblast objasnila da je žanr albuma i dalje pop, ali da istovremeno posjeduje vrlo glasan, buntovan duh ženske snage i uličnih bandi u stilu grupe [[Bow Wow Wow]].<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=yc4A3hnbnWs|title=Charli XCX Tour Diary – Episode #1 – Stockholm #Laserclub|date=27. 11. 2013|publisher=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309233905/https://www.youtube.com/watch?v=yc4A3hnbnWs|archive-date=9. 3. 2016|url-status=live|access-date=12. 11. 2018}}</ref> Na album su uticali grupe [[The Hives]], Weezer, [[Ramones]] i [[yé-yé]] muzika iz 1960-ih.<ref name="Idolator new album">{{cite web|url=http://www.idolator.com/7499922/charli-xcx-new-album|title=Charli XCX Disses Flo Rida, Says Sophomore Album Has Punk Influence &#124; Music News, Reviews, And Gossip On|last=Williott|first=Carl|date=3. 1. 2014|work=Idolator|archive-url=https://web.archive.org/web/20230826185733/https://www.idolator.com/7499922/charli-xcx-new-album|archive-date=26. 8. 2023|url-status=dead|access-date=20. 4. 2014}}</ref> Pjesma "SuperLove" je na kraju izostavljena s konačnog spiska numera na albumu.<ref>{{cite web|url=https://consequence.net/2022/03/charli-xcx-best-songs-list/2/|title=Charli XCX's 10 Best Songs|date=16. 3. 2022|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241113095300/https://consequence.net/2022/03/charli-xcx-best-songs-list/2/|archive-date=13. 11. 2024|url-status=live|access-date=16. 11. 2025}}</ref> Početkom 2014, Charli XCX je gostovala na singlu "[[Fancy (Iggy Azalea)|Fancy]]" australijske reperke [[Iggy Azalea|Iggy Azaleje]];<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/54211-watch-charli-xcx-and-iggy-azeala-re-enact-clueless-in-fancy-video/|title=Watch Charli XCX and Iggy Azeala Re-Enact Clueless in "Fancy" Video|last=Goble|first=Corban|date=4. 3. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308163959/https://pitchfork.com/news/54211-watch-charli-xcx-and-iggy-azeala-re-enact-clueless-in-fancy-video/|archive-date=8. 3. 2014|url-status=live|access-date=16. 11. 2025}}</ref><ref name="popdust">{{cite web|url=http://popdust.com/2014/02/06/listen-to-iggy-azalea-and-charli-xcxs-cocky-new-single-fancy/|title=Listen To Iggy Azalea and Charli XCX's Cocky New Single, 'Fancy'|last=Peterson|first=Jacques|date=29. 9. 2012|work=Popdust|archive-url=https://web.archive.org/web/20140409030136/http://popdust.com/2014/02/06/listen-to-iggy-azalea-and-charli-xcxs-cocky-new-single-fancy/|archive-date=9. 4. 2014|url-status=dead|access-date=13. 4. 2014}}</ref> pjesma je dospjela na vrh američke liste ''Billboard'' Hot 100, postavši prvi singl broj jedan na toj listi za obje umjetnice.<ref name="yahoomusic">{{cite web|url=https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-meet-iggy-azalea-211310608.html|title=Chart Watch: Meet Iggy Azalea|last=Grein|first=Paul|date=29. 5. 2014|publisher=Yahoo|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529053120/https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-meet-iggy-azalea-211310608.html|archive-date=29. 5. 2014|url-status=dead|access-date=29. 5. 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Sam|last=Lansky|url=https://time.com/12334/iggy-azalea-fancy-clueless-charli-xcx-video/|title=Iggy Azalea and XCX's Homage to Clueless Will Have You Totally Buggin'|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=4. 3. 2014|access-date=20. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420120040/http://time.com/12334/iggy-azalea-fancy-clueless-charli-xcx-video/|archive-date=20. 4. 2014|url-status=live}}</ref> Tokom ovog perioda, Charli XCX je proširila svoj autorski portfolio pišući pjesme za druge izvođače, pa tako potpisuje autorstvo na singlu "[[Beg for It (pjesma)|Beg for It]]" (Iggy Azalea, 2014), debitantskom singlu "[[OctaHate]]" izvođačice [[Ryn Weaver]], kao i materijale za muzička imena kao što su [[Sky Ferreira]], [[Neon Jungle]], [[Rihanna]] i [[Gwen Stefani]].<ref>{{cite web|url=https://www.complex.com/music/a/meaghan-garvey/a-brief-history-of-charli-xcx-songwriting|title=Up Next: Rihanna, Gwen Stefani, Sky Ferreira, And More&nbsp;– Songs Written by Charli XCX|last=Garvey|first=Meaghan|date=24. 11. 2014|website=Complex UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520032103/https://www.complex.com/music/a/meaghan-garvey/a-brief-history-of-charli-xcx-songwriting|archive-date=20. 5. 2024|url-status=live|access-date=16. 11. 2025}}</ref> Sredinom 2014, Charli XCX je snimila pjesmu "[[Boom Clap]]" za [[Krive su zvijezde (zvučna podloga)|zvučnu podlogu]] filma ''[[The Fault in Our Stars (film)|Krive su zvijezde]]''.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/54749-charli-xcx-shares-fault-in-our-stars-soundtrack-single-boom-clap/|title=Charli XCX Shares Fault In Our Stars Soundtrack Single, "Boom Clap"|last=Beauchemin|first=Molly|date=11. 4. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240507171029/https://pitchfork.com/news/54749-charli-xcx-shares-fault-in-our-stars-soundtrack-single-boom-clap/|archive-date=7. 5. 2024|url-status=live|access-date=16. 11. 2025}}</ref> "Boom Clap" je ostvarila osmo mjesto na listi ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/artist/1559243/charli-xcx/chart|title=Charli XCX&nbsp;– Chart History|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=20. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528121734/https://www.billboard.com/artist/1559243/charli-xcx/chart|archive-date=28. 5. 2019|url-status=dead}}</ref> i šesto mjesto u Velikoj Britaniji,<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20140727/7501/|title=Official Singles Chart Top 100 – Official Charts Company|work=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071640/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20140727/7501/|archive-date=23. 1. 2019|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref> a u Australiji je nagrađena platinastim certifikatom.<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2014.htm|title=ARIA Charts&nbsp;– Accreditations&nbsp;– 2014 Singles|work=[[Australian Recording Industry Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140417201540/http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-singles-2014.htm|archive-date=17. 4. 2014|url-status=dead|access-date=26. 8. 2014}}</ref> U augustu je najavljeno da će njen novi album ''[[Sucker (album Charli XCX)|Sucker]]'' biti objavljen u oktobru, uporedo s vodećim singlom "[[Break the Rules (Charli XCX)|Break the Rules]]". Izjavila je da je pjesma nastala nakon što je završila svoj pank album u Švedskoj, kada je "izašla s druge strane te pank faze i pretočila je u nešto više pop". Navela je da je album "očigledno [...] o tome da te boli briga za sve".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/56362-charli-xcx-announces-new-album-sucker-shares-break-the-rules/|title=Charli XCX Announces New Album Sucker, Shares "Break the Rules"|last=Gordon|first=Jeremy|date=18. 8. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141527/https://pitchfork.com/news/56362-charli-xcx-announces-new-album-sucker-shares-break-the-rules/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live|access-date=12. 11. 2018}}</ref> Izlazak albuma je pomjeren sljedećeg mjeseca zbog velikog uspjeha pjesme "Boom Clap"<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/56813-charli-xcx-pushes-album-back-due-to-success-of-boom-clap/|title=Charli XCX Pushes Album Back Due to Success of "Boom Clap"|last=Pelly|first=Jenn|date=22. 9. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112141528/https://pitchfork.com/news/56813-charli-xcx-pushes-album-back-due-to-success-of-boom-clap/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live|access-date=12. 11. 2018}}</ref> te je zvanično objavljen u decembru 2014.<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/sucker-mw0002726546|title=Sucker Charli XCX|last=Phares|first=Heather|work=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250413024220/https://www.allmusic.com/album/sucker-mw0002726546|archive-date=13. 4. 2025|url-status=live|access-date=1. 3. 2026}}</ref> Debitovao je na 28. mjestu američke liste [[Billboard 200|''Billboard'' 200]], postavši njen prvi album koji je ušao na tu listu,<ref>{{cite web|url=https://headlineplanet.com/home/2014/12/24/charli-xcxs-sucker-debuts-29k-first-week-sales/|title=Charli XCX's "Sucker" Debuts with 29K First-Week Sales|last=Cantor|first=Brian|date=24. 12. 2014|work=Headline Planet|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113002218/https://headlineplanet.com/home/2014/12/24/charli-xcxs-sucker-debuts-29k-first-week-sales/|archive-date=13. 11. 2018|url-status=live|access-date=10. 11. 2018}}</ref> kao i na 15. mjestu britanske liste [[UK Albums Chart]].<ref>{{cite web|url=http://www.musicweek.com/news/read/official-charts-analysis-imagine-dragon-s-smoke-mirrors-reaches-no-1-with-sales-of-25-675/060950|title=Official Charts Analysis: Imagine Dragon's Smoke & Mirrors LP Reaches No.1 with Sales of 25,675|last=Jones|first=Alan|date=23. 2. 2015|work=[[Music Week]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226203959/http://www.musicweek.com/news/read/official-charts-analysis-imagine-dragon-s-smoke-mirrors-reaches-no-1-with-sales-of-25-675/060950|archive-date=26. 2. 2015|url-status=dead|access-date=10. 11. 2018}}</ref> Treći singl s albuma, "[[Doing It (pjesma Charli XCX)|Doing It]]" na kojem gostuje britanska pjevačica [[Rita Ora]], objavljen je u februaru i dostigao je osmo mjesto na listi UK Singles Chart.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20150215/7501/|title=Official Singles Chart Top 100 – Official Charts Company|work=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071631/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20150215/7501/|archive-date=23. 1. 2019|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref> Charli XCX sebe smatra [[Feminizam|feministkinjom]] i napisala je jednu od pjesama na albumu ''Sucker'', "Body of My Own", kao vrstu feminističke izjave.<ref>{{cite news|first=Will|last=Hodgkinson|url=https://www.thetimes.com/article/charli-xcx-when-i-saw-videos-of-the-spice-girls-i-wanted-to-be-them-vxfc62hb0x2|title=Charli XCX: 'When I Saw Videos of the Spice Girls, I Wanted to Be Them'|newspaper=[[The Sunday Times]]|date=2. 4. 2015|access-date=3. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240804035240/https://www.thetimes.com/article/charli-xcx-when-i-saw-videos-of-the-spice-girls-i-wanted-to-be-them-vxfc62hb0x2|archive-date=4. 8. 2024|url-status=live}}</ref> Pojavila se u dokumentarnom filmu o rodnoj ravnopravnosti pod nazivom ''The F Word and Me'', koji je premijerno prikazan na kanalu [[BBC Three]] 2015.<ref>{{cite magazine|first=Daniel|last=Kreps|url=https://www.rollingstone.com/music/news/watch-charli-xcxs-feminism-film-the-f-word-and-me-20151125|title=Watch Charli XCX's Feminism Film 'The F Word and Me'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=25. 11. 2015|access-date=25. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830180730/http://www.rollingstone.com/music/news/watch-charli-xcxs-feminism-film-the-f-word-and-me-20151125|archive-date=30. 8. 2017|url-status=live}}</ref> Charli XCX je nastupala kao predgrupa [[Katy Perry]] na evropskom dijelu njene svjetske turneje [[Prismatic World Tour]] početkom 2015,<ref>{{cite magazine|first=David|last=Renshaw|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-45-1234658|title=Charli XCX to Support Katy Perry on European 'Prismatic' Tour Dates|magazine=[[NME]]|date=6. 9. 2014|access-date=16. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202060452/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-45-1234658|archive-date=2. 12. 2022|url-status=live}}</ref> vodila sopstvenu turneju po Velikoj Britaniji,<ref>{{cite magazine|first=David|last=Renshaw|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-39-1229582|title=Charli XCX Announces 2015 UK Tour Details|magazine=[[NME]]|date=5. 11. 2014|access-date=16. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202073800/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-39-1229582|archive-date=2. 12. 2022|url-status=live}}</ref> te je gostovala zajedno s R&B umjetnicom [[Tinashe]] na singlu "[[Drop That Kitty]]" repera [[Ty Dolla Sign]].<ref>{{cite magazine|first=Taylor|last=Garre|url=https://www.billboard.com/articles/news/6531874/drop-that-kitty-video-ty-dolla-sign-charli-xcx-tinashe|title=Ty Dolla $Ign, Charli XCX & Tinashe Demonstrate How to 'Drop That Kitty' in New Video|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=15. 4. 2015|access-date=20. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610124037/https://www.billboard.com/articles/news/6531874/drop-that-kitty-video-ty-dolla-sign-charli-xcx-tinashe|archive-date=10. 6. 2020|url-status=live}}</ref> Muzički video za singl "[[Famous (pjesma Charli XCX)|Famous]]" objavljen je 23. marta 2015.<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1789131/charli-xcx-famous-video-dir-eric-wareheim/video/|title=Charli XCX – "Famous" Video (Dir. Eric Wareheim)|last=DeVille|first=Chris|date=23. 3. 2015|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112223331/https://www.stereogum.com/1789131/charli-xcx-famous-video-dir-eric-wareheim/video/|archive-date=12. 11. 2018|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref> i rangiran je od časopisa ''[[Time (magazine)|Time]]'' i portala ''[[Pitchfork Media|Pitchfork]]'' kao 5. odnosno 19. najbolji pop spot te godine.<ref>{{cite magazine|first=Nolan|last=Feeney|url=https://time.com/collection-post/4139171/top-10-pop-music-videos/|title=Top 10 Pop Music Videos|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=1. 12. 2015|access-date=16. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223231510/http://time.com/collection-post/4139171/top-10-pop-music-videos/|archive-date=23. 2. 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/9763-the-best-music-videos-of-2015/?page=3|title=The Best Music Videos of 2015 – Page 3|date=7. 12. 2015|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118153338/https://pitchfork.com/features/lists-and-guides/9763-the-best-music-videos-of-2015/?page=3|archive-date=18. 11. 2018|url-status=live|access-date=22. 1. 2019}}</ref> U julu i avgustu 2015, Charli XCX je bila ko-predvodnica američke turneje sa grupom [[Bleachers (grupa)|Bleachers]].<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1796030/charli-xcx-bleachers-announce-charli-jack-do-america-tour/tour-dates/|title=Charli XCX & Bleachers Announce Charli & Jack Do America Tour|last=DeVille|first=Chris|date=21. 4. 2015|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518102514/http://www.stereogum.com/1796030/charli-xcx-bleachers-announce-charli-jack-do-america-tour/tour-dates/|archive-date=18. 5. 2015|url-status=live|access-date=9. 5. 2015}}</ref> Objavila je 21. avgusta da se, iz "ličnih razloga", planirani drugi dio turneje neće održati.<ref>{{cite magazine|first=Jason|last=Lipshutz|url=https://www.billboard.com/music/pop/charli-xcx-bleachers-tour-cancelled-6671148/|title=Charli XCX, Bleachers Cancel Rest of Co-Headlining Tour|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=21. 8. 2015|access-date=20. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711100309/https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6671148/charli-xcx-bleachers-tour-cancelled|archive-date=20. 10. 2015|url-status=live}}</ref> === 2015–2018: ''Vroom Vroom'', ''Number 1 Angel'' i ''Pop 2'' === {{Glavni|Vroom Vroom (Charli XCX)|Number 1 Angel|Pop 2 (Charli XCX)}}U intervjuu iz jula 2015, Charli XCX je izjavila da radi na svom trećem albumu, opisujući ga kao "najviše pop i najviše elektronsku stvar" koju je ikada napravila.<ref>{{cite magazine|first=Shannon|last=Mahanty|url=https://i-d.co/article/seven-minutes-with-charli-xcx/|title=Seven Minutes with Charli XCX|magazine=[[i-D]]|date=8. 7. 2015|access-date=19. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150902013027/http://i-d.vice.com/en_gb/article/seven-minutes-with-charli-xcx|archive-date=2. 9. 2015|url-status=live}}</ref> U oktobru 2015. premijerno je predstavila novu pjesmu "[[Vroom Vroom (pjesma)|Vroom Vroom]]" u radijskoj emisiji Beats 1 Radio Show, tvrdeći da će to biti prva objavljena pjesma s njenog predstojećeg studijskog albuma.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-15-1206800|title=Charli XCX Reveals New Track 'Vroom Vroom' a Collaboration with Sophie – Listen|last=Hillyard|first=Kim|date=20. 10. 2015|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250928025725/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-15-1206800|archive-date=28. 9. 2025|url-status=live|access-date=15. 11. 2025}}</ref> Dana 23. februara 2016. najavljeno je da je osnovala eksperimentalnu pop izdavačku kuću Vroom Vroom Recordings, kao i da će 26. februara 2016. objaviti [[EP (muzika)|EP]] pod nazivom ''[[Vroom Vroom (EP)|Vroom Vroom]]''. Istoimena naslovna pjesma zvanično je puštena u prodaju tog dana.<ref>{{cite magazine|first=Owen|last=Myers|url=https://www.thefader.com/2016/02/23/charli-xcx-announces-new-label-previews-vroom-vroom-feat-sophie|title=Charli XCX Announces New Label, Previews "Vroom Vroom" Prod. Sophie|magazine=[[The Fader]]|date=23. 2. 2016|access-date=3. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103161232/https://www.thefader.com/2016/02/23/charli-xcx-announces-new-label-previews-vroom-vroom-feat-sophie|archive-date=3. 1. 2019|url-status=live}}</ref> Druga pjesma skinuta s ovog EP-ja, pod nazivom "Trophy", premijerno je izvedena iste večeri u emisiji [[Zane Lowe|Zanea Lowea]] na stanici [[Beats 1]].<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-7-1196393|title=Charli XCX Unveils 'Vroom Vroom' EP, Shares 'Trophy' and Announces New Record Label|last=Marsh|first=Joanne|date=23. 2. 2016|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303120834/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-7-1196393|archive-date=3. 3. 2024|url-status=live|access-date=15. 11. 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Jon|last=Blistein|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-hoists-new-track-trophy-preps-vroom-vroom-ep-96201/|title=Charli XCX Hoists New Track 'Trophy,' Preps 'Vroom Vroom' EP|magazine=[[Rolling Stone]]|date=23. 2. 2016|access-date=4. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20190713145205/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-hoists-new-track-trophy-preps-vroom-vroom-ep-96201/|archive-date=13. 7. 2019|url-status=live}}</ref> Također je objavljeno da će voditi sopstvenu emisiju na Beats 1 pod nazivom ''The Candy Shop''.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/63713-charli-xcx-launches-new-label-with-vroom-vroom-ep-shares-sophie-produced-title-track-trophy/|title=Charli XCX Launches New Label With ''Vroom Vroom'' EP, Shares Sophie-Produced Title Track, "Trophy"|last=Monroe|first=Jazz|date=23. 2. 2016|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224092304/https://pitchfork.com/news/63713-charli-xcx-launches-new-label-with-vroom-vroom-ep-shares-sophie-produced-title-track-trophy/|archive-date=24. 2. 2016|url-status=live|access-date=4. 8. 2024}}</ref> Izdanje ''Vroom Vroom'' je većinskim dijelom producirala [[Sophie (muzičarka)|Sophie]] kao najavu za predstojeći album.<ref>{{cite magazine|first=Morgan|last=Lee|url=https://www.factmag.com/2016/02/26/charli-xcx-sophie-vroom-vroom-ep/|title=Stream Charli XCX's Sophie-Produced Vroom Vroom EP|magazine=[[Fact (UK magazine)|Fact]]|access-date=15. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307231210/https://www.factmag.com/2016/02/26/charli-xcx-sophie-vroom-vroom-ep/|archive-date=7. 3. 2016|url-status=live}}</ref> Ovaj [[avant-pop]]<ref name="rs11">{{cite magazine|first=Steve|last=Knopper|url=https://www.rollingstone.com/music/live-reviews/charli-xcx-explores-new-avant-pop-direction-with-sophie-at-sxsw-20160319|title=Charli XCX Explores New Avant-Pop Direction with Sophie at SXSW|magazine=[[Rolling Stone]]|date=19. 3. 2016|access-date=14. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820150951/http://www.rollingstone.com/music/live-reviews/charli-xcx-explores-new-avant-pop-direction-with-sophie-at-sxsw-20160319|archive-date=20. 8. 2016|url-status=live}}</ref> EP donio je oštru promjenu tona u odnosu na njen prethodni album i naišao je na podijeljene reakcije kritičara.<ref>{{cite magazine|first=Ethan|last=Jacobs|url=https://www.inverse.com/article/12342-how-charli-xcx-s-new-ep-vroom-vroom-cements-her-pop-star-status|title=How Charli XCX's New EP 'Vroom Vroom' Cements Her Pop Star Status|magazine=[[Inverse (website)|Inverse]]|date=3. 3. 2016|access-date=4. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310154458/https://www.inverse.com/article/12342-how-charli-xcx-s-new-ep-vroom-vroom-cements-her-pop-star-status|archive-date=10. 3. 2016|url-status=live|quote=Compared to Charli XCX's previous projects, which consist of straightforward pop songs with an enlivening push to put your middle finger up, the ''Vroom Vroom'' EP represents a critical branching out phase in the pop star's career.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/features/music-features/pc-music-best-songs-3462589|title=PC Music: The Story of the Boundary-Pushing Label in 10 Essential Tracks|last=Jolley|first=Ben|date=29. 6. 2023|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629094547/https://www.nme.com/features/music-features/pc-music-best-songs-3462589|archive-date=29. 6. 2023|url-status=live|access-date=4. 8. 2024|quote=Released on her own label, Vroom Vroom Recordings, the EP's experimental pop sound divided critics upon release but built a cult following.}}</ref> [[Datoteka:Charli_XCX_for_Samsung_2017.jpg|mini|Charli XCX 2017.]] U julu 2016. saopšteno je da je britanski producent [[A. G. Cook]], osnivač diskografske kuće [[PC Music]], postao novi kreativni direktor za Charli XCX.<ref>{{cite magazine|first=Alexander|last=Iadarola|url=https://www.vice.com/en/article/a-g-cook-superstar-single-pc-music/|title=PC Music's A. G. Cook Shares New Single, "Superstar"|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=13. 7. 2016|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118211000/https://www.vice.com/en/article/a-g-cook-superstar-single-pc-music/|archive-date=18. 1. 2026|url-status=live}}</ref> Vodeći singl s njenog trećeg albuma, "[[After the Afterparty]]", objavljen je 28. oktobra.<ref>{{cite magazine|url=https://diymag.com/2016/10/14/charli-xcx-teases-new-lil-yachty-collab-single-after-the-afterparty|title=Charli XCX Teases New Lil Yachty Collab Single 'After the Afterparty'|magazine=[[DIY (magazine)|DIY]]|date=14. 10. 2016|access-date=14. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018150713/http://diymag.com/2016/10/14/charli-xcx-teases-new-lil-yachty-collab-single-after-the-afterparty|archive-date=18. 10. 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=David|last=Renshaw|url=http://www.thefader.com/2016/10/14/charli-xcx-after-the-afterparty-lil-yachty|title=Charli XCX's New Single Will Feature Lil Yachty|magazine=[[The Fader]]|date=14. 10. 2016|access-date=14. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161017183206/http://www.thefader.com/2016/10/14/charli-xcx-after-the-afterparty-lil-yachty|archive-date=17. 10. 2016|url-status=live}}</ref> Pjesma je dospjela na 29. mjesto liste UK Singles Chart<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20170113/7501/|title=Official Singles Chart Top 100 – Official Charts Company|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403072658/https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20170113/7501/|archive-date=3. 4. 2019|url-status=live|access-date=3. 1. 2019}}</ref> i stekla je zlatni sertifikat Udruženja britanske fonografske industrije ([[British Phonographic Industry|BPI]]).<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/award/14150-4337-1|title=After The Afterparty|website=[[British Phonographic Industry|BPI]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818181514/https://www.bpi.co.uk/award/14150-4337-1|archive-date=18. 8. 2024|url-status=live|access-date=15. 11. 2025}}</ref> Izvela ju je 8. februara 2017. u emisiji ''[[Jimmy Kimmel Live!]]'', zajedno s novom numorom pod nazivom "Bounce", na kojoj gostuje [[Kyary Pamyu Pamyu]].<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1923922/watch-charli-xcx-a-motionless-a-g-cook-bring-new-song-bounce-to-jimmy-kimmel/video/|title=Watch Charli XCX & A Motionless A. G. Cook Bring New Song "Bounce" To Jimmy Kimmel|last=Rettig|first=James|date=9. 2. 2017|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930132005/https://www.stereogum.com/1923922/watch-charli-xcx-a-motionless-a-g-cook-bring-new-song-bounce-to-jimmy-kimmel/video/|archive-date=30. 9. 2017|url-status=live|access-date=29. 9. 2017}}</ref> Dana 10. marta 2017, Charli XCX je objavila mikstejp ''[[Number 1 Angel]]'', na kojem su gostovale isključivo muzičarke, među kojima i [[MØ]], [[Raye]], [[Starrah]], [[Uffie]], [[Abra (pjevačica)|Abra]] i [[Cupcakke]],<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/number-1-angel-mw0003028177|title=Charli XCX - Number 1 Angel Album Reviews, Songs & More|work=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107031339/https://www.allmusic.com/album/number-1-angel-mw0003028177|archive-date=7. 1. 2025|url-status=live|access-date=15. 11. 2025|author=Neil Z. Yeung}}</ref><ref name="Vaunter Number 1 Angel">{{cite web|url=https://vaunter.co/music/pop/charli-xcx-number-1-angel-mixtape/0150110|title=Charli XCX Unveils Number 1 Angel Mixtape and New North American Tour Dates|last=Abbey|first=Lewis|date=8. 3. 2017|work=Vaunter|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309141841/https://vaunter.co/music/pop/charli-xcx-number-1-angel-mixtape/0150110|archive-date=9. 3. 2017|url-status=dead|access-date=8. 3. 2017}}</ref> dok su produkciju najvećim dijelom vodili producenti iz kuće PC Music, uključujući A. G. Cooka, [[EasyFun]] i Sophie.<ref name="Vaunter Number 1 Angel" /> Muzičar [[Mura Masa]] je 17. marta 2017. izdao singl "1 Night", na kojem je Charli XCX pozajmila vokale.<ref>{{cite web|url=https://consequence.net/2017/03/charli-xcx-and-mura-masa-link-up-for-new-song-1-night-listen/|title=Charli XCX and Mura Masa Link up for New Song '1 Night'|last=Geslanion|first=Michelle|date=17. 3. 2017|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318084527/https://consequence.net/2017/03/charli-xcx-and-mura-masa-link-up-for-new-song-1-night-listen/|archive-date=18. 3. 2017|url-status=live|access-date=18. 3. 2017}}</ref> Dana 26. jula 2017. objavila je pjesmu "[[Boys (pjesma Charli XCX)|Boys]]", zajedno sa spotom koji je sama režirala i u kojem se pojavljuje čitav niz poznatih muškaraca, uključujući [[Joe Jonas|Joea Jonasa]] i [[Brendon Urie|Brendona Urieja]].<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/3028024/charli-xcx-boys-explainer-male-gaze/|title=Charli XCX Explains How Her 'Boys' Video Is More Than a Thirst Trap|last=Mori|first=Natalie|date=28. 7. 2017|work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801150005/http://www.mtv.com/news/3028024/charli-xcx-boys-explainer-male-gaze/|archive-date=1. 8. 2017|url-status=dead|access-date=1. 8. 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/charli-xcx-flips-gender-stereotypes-for-new-video-boys-35976470.html|title=Charli XCX Flips Gender Stereotypes for New Video Boys|date=27. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802062320/http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/charli-xcx-flips-gender-stereotypes-for-new-video-boys-35976470.html|archive-date=2. 8. 2017|url-status=dead|access-date=1. 8. 2017|newspaper=[[Belfast Telegraph]]}}</ref><ref name="Boys">{{cite magazine|first=Ryan|last=Red|url=https://www.rollingstone.com/music/news/charli-xcx-recruits-joe-jonas-wiz-khalifa-for-giddy-boys-video-w494292|title=Charli XCX Recruits Joe Jonas, Wiz Khalifa in Celeb-Packed 'Boys' Video|magazine=[[Rolling Stone]]|date=26. 7. 2017|access-date=26. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728041504/http://www.rollingstone.com/music/news/charli-xcx-recruits-joe-jonas-wiz-khalifa-for-giddy-boys-video-w494292|archive-date=28. 7. 2017|url-status=live}}</ref> Charli XCX je nastupila na muzičkom festivalu [[Lollapalooza]] 6. avgusta 2017.<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/3029236/charli-xcx-halsey-spice-girls-lollapalooza/|title=Charli XCX and Halsey Were 'Wannabe' Spice Girls at Lollapalooza|last=Hughes|first=Hillary|date=6. 8. 2017|work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807073815/http://www.mtv.com/news/3029236/charli-xcx-halsey-spice-girls-lollapalooza/|archive-date=7. 8. 2017|url-status=dead|access-date=6. 8. 2017}}</ref><ref>{{cite news|first=Gregg|last=Kot|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/lollapalooza/ct-lolllapalooza-2017-day-four-20170805-story.html|title=Lollapalooza Day Four: Noname Is a Skilled Crafter of Rhymes|newspaper=[[Chicago Tribune]]|date=6. 8. 2017|access-date=6. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806201649/http://www.chicagotribune.com/entertainment/lollapalooza/ct-lolllapalooza-2017-day-four-20170805-story.html|archive-date=6. 8. 2017|url-status=dead}}</ref> Iste godine, veći dio njenog trećeg studijskog albuma je procurio na internet, dok su preostale numere procurile sljedeće godine. Curenje materijala koji je uključivao tadašnji vodeći singl "After the Afterparty" dovelo je do otkazivanja prvobitno planiranog izdanja, zbog čega je Charli XCX odlučila napraviti potpuno novi treći studijski album.<ref>{{cite web|url=https://www.eonline.com/news/1073185/what-charli-xcx-learned-in-the-5-years-between-new-albums|title=What Charli XCX Learned in the 5 Years Between New Albums|last=Nilles|first=Billy|date=14. 9. 2018|work=[[E!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803050123/https://www.eonline.com/news/1073185/what-charli-xcx-learned-in-the-5-years-between-new-albums|archive-date=3. 8. 2024|url-status=live|access-date=1. 3. 2026}}</ref> Naredni mikstejp, osmišljen kao nastavak za ''Number 1 Angel'', pod nazivom ''[[Pop 2 (Charli XCX)|Pop 2]]'', objavljen je 15. decembra 2017. Na njemu je ostvarila saradnju s umjetnicima kao što su [[Carly Rae Jepsen]], [[Tove Lo]], [[Alma (finska pjevačica)|Alma]], [[Caroline Polachek]], [[Brooke Candy]], [[Cupcakke]], [[Pabllo Vittar]], [[Dorian Electra]], [[Mykki Blanco]], [[Tommy Cash (reper)|Tommy Cash]], [[Kim Petras]], [[Jay Park]] i [[MØ]].<ref>{{cite magazine|first=Tamar|last=Herman|url=https://www.billboard.com/music/pop/charli-xcx-unlock-it-kim-petras-jay-park-new-song-8063612/|title=Charli XCX Shares 'Unlock It' Feat. Kim Petras and Jay Park|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=11. 12. 2017|access-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230223306/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8063612/charli-xcx-unlock-it-kim-petras-jay-park-new-song|archive-date=30. 12. 2017|url-status=live}}</ref> U sklopu promocije izdanja ''Pop 2'', Charli XCX je 15. marta 2018. održala koncert u teatru El Rey Theatre u Los Angelesu.<ref>{{cite magazine|first=Steven J.|last=Horowitz|url=https://www.billboard.com/music/pop/charli-xcx-pop-2-celebration-los-angeles-recap-8248760/|title=Charli XCX Throws Star-Studded 'Pop 2' Celebration in Los Angeles|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=16. 3. 2018|access-date=1. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525110639/https://www.billboard.com/articles/columns/pop/8248760/charli-xcx-pop-2-celebration-los-angeles-recap|archive-date=25. 5. 2018|url-status=live}}</ref> U maju 2018. počela je nastupati na turneji [[Taylor Swift]] pod nazivom [[Reputation Stadium Tour]] kao predgrupa, zajedno s [[Camila Cabello|Camilom Cabello]].<ref>{{cite magazine|first=Ariana|last=Brockington|url=https://variety.com/2018/music/news/taylor-swift-reputation-opening-acts-camila-cabello-charli-xcx-1202715060/|title=Taylor Swift Taps Camila Cabello, Charli XCX as 'Reputation' Tour Opening Acts|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=1. 3. 2018|access-date=8. 5. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503100844/http://variety.com/2018/music/news/taylor-swift-reputation-opening-acts-camila-cabello-charli-xcx-1202715060/|archive-date=3. 5. 2018|url-status=live}}</ref> Dana 31. maja, na dan prvog koncerta u sklopu pomenute turneje, izdala je pjesmu "[[5 in the Morning]]".<ref>{{cite magazine|first=Salvatore|last=Maicki|url=http://www.thefader.com/2018/05/09/charli-xcx-new-song-taylor-swift-tour|title=Charli XCX Debuted a New Song on the Opening Night of Taylor Swift's Tour|magazine=[[The Fader]]|date=9. 5. 2018|access-date=7. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007223550/http://www.thefader.com/2018/05/09/charli-xcx-new-song-taylor-swift-tour|archive-date=7. 10. 2018|url-status=live}}</ref> Nepunih mjesec dana kasnije, 29. juna, objavila je dvostruki singl koji je uključivao numere "[[Focus (pjesma Charli XCX)|Focus]]" i "[[No Angel (pjesma Charli XCX)|No Angel]]".<ref>{{cite magazine|first=Brittany|last=Spanos|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-is-a-pop-princess-par-excellence-with-focus-no-angel-667088/|title=Charli XCX Is a Pop Princess Par Excellence With 'Focus,' 'No Angel'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=29. 6. 2018|access-date=7. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008022652/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-is-a-pop-princess-par-excellence-with-focus-no-angel-667088/|archive-date=8. 10. 2018|url-status=live}}</ref> Singl "[[Girls Night Out (pjesma Charli XCX)|Girls Night Out]]" zvanično je pušten u javnost 27. jula, nakon što je prethodno izvođen uživo i procurio na mrežu tokom 2017.<ref name="girls night out">{{cite magazine|first=Henry|last=Youtt|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8467352/charli-xcx-girls-night-out|title=Charli XCX Crosses Boys Off the List With 'Girls Night Out': Listen|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=27. 7. 2018|access-date=2. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802194849/https://www.billboard.com/articles/news/pride/8467352/charli-xcx-girls-night-out|archive-date=2. 8. 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-charli-xcxs-new-song-girls-night-out/|title=Listen to Charli XCX's New Song "Girls Night Out"|last=Blais-Billie|first=Braudie|date=27. 7. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123042845/https://pitchfork.com/news/listen-to-charli-xcxs-new-song-girls-night-out/|archive-date=23. 1. 2024|url-status=live|access-date=15. 11. 2025|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> === 2018–2023: ''Charli'', ''How I'm Feeling Now'' i ''Crash'' === {{Glavni|Charli (Charli XCX)|How I'm Feeling Now|Crash (Charli XCX)}}Dana 5. oktobra 2018, Charli XCX je objavila singl "[[1999 (pjesma Charli XCX i Troyea Sivana)|1999]]" u saradnji s južnoafričko-australijskim umjetnikom [[Troye Sivan|Troyeom Sivanom]], kao vodeći singl sa svog trećeg albuma ''[[Charli (album)|Charli]]''. Singl je dospio na 13. mjesto liste [[UK Singles Chart]], postavši deseti singl pjevačice Charli XCX koji je ušao u Top 40, kao i njen prvi singl u Top 15 od 2015. godine.<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/pride/8478394/charli-xcx-troye-sivan-britney-spears-1999|title=Charli XCX and Troye Sivan Reference Britney Spears in Nostalgic New Track '1999': Listen|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=5. 10. 2018|access-date=7. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006124637/https://www.billboard.com/articles/news/pride/8478394/charli-xcx-troye-sivan-britney-spears-1999|archive-date=6. 10. 2018|url-status=live}}</ref> Muzički video za pjesmu "1999" objavljen je 11. oktobra; u njemu glume Charli XCX i Sivan, a sadrži brojne reference na pop kulturu 1990-ih.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/watch-charli-xcx-and-troye-sivan-dress-like-eminem-britney-spears-steve-jobs-more-in-amazing-new-video-for-1999/|title=Watch Charli XCX and Troye Sivan Dress Like Eminem, Britney Spears, Steve Jobs, More in Amazing New Video for "1999"|last1=Bloom|first1=Madison|last2=Strauss|first2=Matthew|date=11. 10. 2018|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014165020/https://pitchfork.com/news/watch-charli-xcx-and-troye-sivan-dress-like-eminem-britney-spears-steve-jobs-more-in-amazing-new-video-for-1999/|archive-date=14. 10. 2018|url-status=live|access-date=26. 12. 2018}}</ref> Pjevačica je također gostovala na albumu izvođačice [[MØ]] ''[[Forever Neverland]]'' u pjesmi "If It's Over".<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/listen-to-mos-killer-new-pop-banger-way-down-2375309|title=Listen to MØ's Killer New Pop Banger, 'Way Down'|last=Aubrey|first=Elizabeth|date=7. 9. 2018|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906122948/https://www.nme.com/news/music/listen-to-mos-killer-new-pop-banger-way-down-2375309|archive-date=6. 9. 2025|url-status=live|access-date=11. 11. 2018}}</ref> Charli XCX je 16. maja 2019. objavila drugi singl s albuma ''Charli'', pod nazivom "[[Blame It on Your Love]]", na kojem gostuje američka pjevačica i reperka [[Lizzo]].<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/3124328/charli-xcx-lizzo-blame-it-on-your-love/|title=Charli XCX and Lizzo Join Forces For Your New Fave Pop Song, 'Blame It on Your Love'|last=Roth|first=Madeline|date=15. 5. 2019|work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519190805/http://www.mtv.com/news/3124328/charli-xcx-lizzo-blame-it-on-your-love/|archive-date=19. 5. 2019|url-status=dead|access-date=20. 5. 2019}}</ref> Numera je napisana u Los Angelesu, a producirao ju je njen dugogodišnji saradnički tim Stargate, uz dodatnu produkciju koju su radili [[A. G. Cook]] i [[EasyFun]].<ref>{{cite web|url=https://top40-charts.com/news.php?nid=146686|title=Charli XCX Releases 'Blame It On Your Love' Ft. Lizzo|date=16. 5. 2019|website=Top40-Charts.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917155434/https://top40-charts.com/news.php?nid=146686|archive-date=17. 9. 2020|url-status=live|access-date=16. 5. 2019}}</ref> Pojedini elementi pjesme "Blame It on Your Love" preuzeti su iz njene ranije objavljene numere "Track 10" sa mixtapea ''[[Pop 2 (mixtape)|Pop 2]]'' iz 2017. godine.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/tracks/charli-xcx-blame-it-on-your-love-ft-lizzo/|title=Listen to "Blame It on Your Love" [Ft. Lizzo] by Charli XCX|last=Mapes|first=Jill|date=15. 5. 2019|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708212141/https://pitchfork.com/reviews/tracks/charli-xcx-blame-it-on-your-love-ft-lizzo/|archive-date=8. 7. 2019|url-status=live|access-date=8. 7. 2019}}</ref> Dana 25. maja, otkazala je svoj nastup na festivalu BBC Radio 1's Big Weekend, gdje ju je zamijenio sastav Chase & Status. Zatim je 30. maja na festivalu [[Primavera Sound]] u [[Barcelona|Barceloni]] izvela novu pjesmu s albuma ''Charli'' pod nazivom "[[Gone (pjesma Charli XCX i Christine and the Queens)|Gone]]", u saradnji sa grupom [[Christine and the Queens]].<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-christine-and-the-queens-collaboration-gone-primavera-live-2503387|title=Watch Charli XCX and Christine and the Queens Debut New Collaboration 'Gone'|last=Moore|first=Sam|date=31. 5. 2019|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531122117/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-christine-and-the-queens-collaboration-gone-primavera-live-2503387|archive-date=31. 5. 2019|url-status=live|access-date=5. 6. 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20191220-the-20-best-songs-of-2019|title=The 20 Best Songs of 2019|date=23. 12. 2019|work=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125093851/https://www.bbc.com/culture/article/20191220-the-20-best-songs-of-2019|archive-date=25. 11. 2023|url-status=live|access-date=25. 11. 2023}}</ref> Istog dana je ostvarila saradnju s [[Diplo]]m i Herveom Pagezom na pjesmi "[[Spicy (pjesma Hervea Pageza i Dipla)|Spicy]]".<ref>{{cite magazine|first=Kat|last=Bein|url=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8513282/diplo-charli-xcx-herve-pagez-collaboration-announced|title=Herve Pagez, Diplo & Charli XCX Unveil 'Spicy' New Collab: Listen|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=30. 5. 2019|access-date=12. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191122020956/https://www.billboard.com/articles/news/dance/8513282/diplo-charli-xcx-herve-pagez-collaboration-announced|archive-date=22. 11. 2019|url-status=live}}</ref> Nedugo zatim, 7. juna, objavila je zajedničku pjesmu "[[Dream Glow]]" na kojoj gostuju [[Jin (pjevač)|Jin]], [[Jimin]] i [[Jungkook]] iz južnokorejskog muškog benda [[BTS]], snimljenu za potrebe zvučne podloge njihove [[Netmarble]] mobilne igre ''[[BTS World]]''.<ref>{{cite magazine|first=Tamar|last=Herman|url=https://www.billboard.com/articles/news/bts/8514932/bts-charli-xcx-dream-glow|title=BTS' Jin, Jimin & Jungkook & Charli XCX Release 'Dream Glow' For 'BTS World' Mobile Game Soundtrack: Listen|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=7. 6. 2019|access-date=8. 6. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608232512/https://www.billboard.com/articles/news/bts/8514932/bts-charli-xcx-dream-glow|archive-date=8. 6. 2019|url-status=live}}</ref> Pjesma "Gone" zvanično je izdata 17. jula kao treći singl s albuma. Prvi [[promotivni singl]], "[[Cross You Out]]" na kojem gostuje [[Sky Ferreira]], izašao je 16. augusta,<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-releases-cross-featuring-sky-ferreira-2538764|title=Charli XCX Releases 'Cross You Out' Featuring Sky Ferreira|last=Gwee|first=Karen|date=16. 8. 2019|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816094839/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-releases-cross-featuring-sky-ferreira-2538764|archive-date=16. 8. 2019|url-status=live|access-date=17. 8. 2019}}</ref> nakon čega su uslijedili ostali promotivni singlovi: "Warm" s grupom [[Haim (bend)|Haim]] (30. augusta);<ref>{{cite magazine|first=Claire|last=Shaffer|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-haim-warm-song-listen-878376/|title=Hear Charli XCX, Haim's Subdued New Song 'Warm'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=30. 8. 2019|access-date=7. 5. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507004000/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-haim-warm-song-listen-878376/|archive-date=7. 5. 2023|url-status=live}}</ref> "February 2017" sa izvođačicama [[Clairo]] i [[Yaeji]] (6. septembra) te "2099" u saradnji s Troyeom Sivanom (10. septembra). Album su 13. septembra zajednički objavile izdavačke kuće [[Asylum Records|Asylum]] i [[Atlantic Records]]. [[Datoteka:PrimaveraBarcW1Jun22_(37_of_318)_(52164014869)_(cropped).jpg|mini|Charli XCX tokom nastupa na festivalu [[Primavera Sound]] 2022.]] Dana 13. januara 2020, Charli XCX je gostovala u pjesmi grupe [[Galantis]] pod nazivom "We Are Born to Play", koja je poslužila kao zvanična tema za japanski tematski park [[Super Nintendo World]].<ref>{{cite magazine|first=Emily|last=Zemler|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-galantis-nintendo-we-are-born-to-play-937269/|title=Hear Charli XCX and Galantis Celebrate Nintendo on 'We Are Born to Play'|magazine=[[Rolling Stone]]|date=14. 1. 2020|access-date=28. 10. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004200220/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-galantis-nintendo-we-are-born-to-play-937269/|archive-date=4. 10. 2020|url-status=live}}</ref> Sljedećeg mjeseca pojavila se na remiksu singla "[[Ringtone (remix)|Ringtone]]" sastava [[100 gecs]], zajedno s projektom [[Kero Kero Bonito]] i reperkom [[Rico Nasty]]. Tokom [[Pandemija COVID-19|pandemije COVID-a 19]], Charli XCX je u aprilu 2020. najavila novi album pod naslovom ''[[How I'm Feeling Now]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-52402372|title=Charli XCX on Her Lockdown Album: 'Why Didn't I Do This Before?'|last=Savage|first=Mark|date=26. 4. 2020|work=[[BBC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429065615/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-52402372|archive-date=29. 4. 2020|url-status=live|access-date=1. 5. 2020}}</ref> Potom je izdala singlove "[[Forever (Charli XCX)|Forever]]", "[[Claws (Charli XCX)|Claws]]" i "[[I Finally Understand]]".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/listen-to-charli-xcxs-new-song-i-finally-understand/|title=Listen to Charli XCX's New Song "I Finally Understand"|last=Yoo|first=Noah|date=7. 5. 2020|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516051141/https://pitchfork.com/news/listen-to-charli-xcxs-new-song-i-finally-understand/|archive-date=16. 5. 2020|url-status=live|access-date=15. 5. 2020}}</ref> Album ''How I'm Feeling Now'' zvanično je objavljen 15. maja 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/2020/05/14/856469419/new-music-friday-the-top-8-albums-out-on-may-15|title=New Music Friday: The Top 8 Albums Out On May 15|last1=Hilton|first1=Robin|last2=Powers|first2=Ann|date=15. 5. 2020|work=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515183355/https://www.npr.org/2020/05/14/856469419/new-music-friday-the-top-8-albums-out-on-may-15|archive-date=15. 5. 2020|url-status=live|access-date=15. 5. 2020|last3=Sanders|first3=Sam|last4=Thompson|first4=Stephen}}</ref> Materijal je kompletno napisan i snimljen u periodu od šest sedmica tokom [[karantin]]a. Tokom rada na albumu koristila je Instagram kako bi komunicirala s obožavaocima, objavljujući različite verzije tekstova, potencijalne omote singlova i zvučne isječke za koje su pratioci mogli glasati, a zvanično je izdavala opcije s najviše glasova.<ref>{{cite news|first=Alexandra|last=Pollard|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/charlie-xcx-how-im-feeling-now-album-review-lockdown-a9515111.html|title=Charli XCX Review, How I'm Feeling Now: A Brash, Adventurous Lockdown Album|newspaper=[[The Independent]]|date=15. 5. 2020|access-date=15. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518103729/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/charlie-xcx-how-im-feeling-now-album-review-lockdown-a9515111.html|archive-date=18. 5. 2020|url-status=live}}</ref> U muzičkim recenzijama, Kitty Empire iz lista ''[[The Guardian]]'' opisala je ovaj album kao "zaista djelo svog vremena".<ref>{{cite news|first=Kitty|last=Empire|url=https://www.theguardian.com/music/2020/may/16/charli-xcx-how-im-feeling-now-review-show-and-tell-turned-up-to-11|title=Charli XCX: How I'm Feeling Now Review – Truly a Work of Its Time|newspaper=[[The Guardian]]|date=16. 5. 2020|access-date=18. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518135604/https://www.theguardian.com/music/2020/may/16/charli-xcx-how-im-feeling-now-review-show-and-tell-turned-up-to-11|archive-date=18. 5. 2020|url-status=live}}</ref> Prvi nastup nakon pandemije Charli XCX je održala na manifestaciji Wynwood Pride u [[Miami]]ju u junu 2021.<ref>{{cite magazine|first=Liana|last=Satenstein|url=https://www.vogue.com/article/charli-xcx-miami-pride-photo-diary-concert|title=Charli XCX Mixes Rainbow and Latex to Perform for Wynwood Pride|magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=23. 6. 2021|access-date=28. 11. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130204341/https://www.vogue.com/article/charli-xcx-miami-pride-photo-diary-concert|archive-date=30. 11. 2023|url-status=live}}</ref> Početkom februara 2021, muzičar [[No Rome]], koji je potpisao ugovor za kuću [[Dirty Hit]], najavio je rad na pjesmi na kojoj gostuju Charli XCX i sastav [[The 1975]].<ref>{{cite magazine|first=Cerys|last=Kenneally|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/no-rome-says-collab-with-the-1975-charli-xcx-is-out-sooner-than-u-think|title=No Rome Says Collaborative Song with The 1975 and Charli XCX Is "Coming out Sooner Than U Think"|magazine=[[The Line of Best Fit]]|date=8. 2. 2021|access-date=8. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208132914/https://www.thelineofbestfit.com/news/latest-news/no-rome-says-collab-with-the-1975-charli-xcx-is-out-sooner-than-u-think|archive-date=8. 2. 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/the-1975-charli-xcx-and-no-rome-to-release-new-track-soon-2875124|title=No Rome Teases Collaboration with The 1975 and Charli XCX|last=Singh|first=Surej|date=8. 2. 2021|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122131/https://www.nme.com/news/music/the-1975-charli-xcx-and-no-rome-to-release-new-track-soon-2875124|archive-date=8. 2. 2021|access-date=8. 2. 2021}}</ref> Pjevačica je 19. februara gostovala na novoj verziji pjesme "Charger" velško-kanadske muzičarke [[Elio (velško-kanadska pjevačica)|Elio]].<ref>{{cite web|url=https://i-d.co/article/elio-charli-xcx-protege-timothee-chalamet/|title=Elio Is Charli XCX's New Peachy Keen Pop Protégé – i-D|last=Greenwood|first=Douglas|date=23. 3. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122113143/https://i-d.vice.com/en_uk/article/akw8v8/elio-charli-xcx-protege-timothee-chalamet|archive-date=22. 1. 2021|url-status=live|access-date=19. 2. 2021}}</ref> U videozapisu na platformi [[TikTok]], objavljenom 16. marta, otkrila je da radi na svom novom studijskom albumu, istakavši da se "osjeća veoma inspirisano".<ref>{{cite magazine|first=Layla|last=Halabian|url=https://www.nylon.com/entertainment/charli-xcx-new-album-poptastic|title=Charli XCX Teases "Poptastic" New Album|magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|date=16. 3. 2021|access-date=17. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210316191808/https://www.nylon.com/entertainment/charli-xcx-new-album-poptastic|archive-date=16. 3. 2021|url-status=live}}</ref> Najavljeni album ujedno je bio i njen posljednji ugovorom obavezani projekat za Atlantic Records.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-reveals-details-of-new-record-contract-3402692|title=Charli XCX Reveals Details of New Record Contract|last=Skinner|first=Tom|date=22. 2. 2023|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230507004002/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-reveals-details-of-new-record-contract-3402692|archive-date=7. 5. 2023|url-status=live|access-date=7. 5. 2023}}</ref> Dana 28. aprila, Charli XCX je gostovala na remiksu pjesme "Drama" sa zajedničkog albuma ''Good Luck'' muzičara [[Bladee]]ja i Mechatoka.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-joins-bladee-and-mechatok-for-new-drama-remix-listen/|title=Charli XCX Joins Bladee and Mechatok for New "Drama" Remix: Listen|last=Yoo|first=Noah|date=28. 4. 2021|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428193830/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-joins-bladee-and-mechatok-for-new-drama-remix-listen/|archive-date=28. 4. 2021|url-status=live|access-date=28. 10. 2023}}</ref> Zatim je 2. septembra objavljen singl "[[Good Ones]]" kao vodeća numera s njenog nadolazećeg albuma.<ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-announces-new-single-good-ones-arriving-next-month-3008975|title=Charli XCX Announces New Single 'Good Ones' Arriving Next Month|last=Krol|first=Charlotte|date=2. 8. 2021|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803025202/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-announces-new-single-good-ones-arriving-next-month-3008975|archive-date=3. 8. 2021|url-status=live|access-date=2. 8. 2021}}</ref> Drugi singl pod nazivom "[[New Shapes]]", na kojem gostuju Christine and the Queens i [[Caroline Polachek]], izdat je 4. novembra. Istovremeno s objavom tog singla, Charli XCX je zvanično najavila svoj peti studijski album pod nazivom ''[[Crash (album)|Crash]]'', koji je pušten u prodaju 18. marta 2022.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-crash-album-and-tour-enlists-christine-and-the-queens-and-caroline-polachek-for-new-song-listen/|title=Charli XCX Announces Crash Album and Tour, Enlists Christine and the Queens and Caroline Polachek for New Song|last1=Bloom|first1=Madison|last2=Monroe|first2=Jazz|date=4. 11. 2021|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224212533/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-crash-album-and-tour-enlists-christine-and-the-queens-and-caroline-polachek-for-new-song-listen/|archive-date=24. 2. 2022|url-status=live|access-date=4. 11. 2021}}</ref> Treći singl s pomenutog albuma, "Beg for You", na kojem gostuje [[Rina Sawayama]], objavljen je 27. januara.<ref>{{cite web|url=https://stereogum.com/2174280/charli-xcx-beg-for-you-feat-rina-sawayama/music|title=Charli XCX – "Beg For You" (Feat. Rina Sawayama)|last=Rettig|first=James|date=27. 1. 2022|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240827195009/https://www.stereogum.com/2174280/charli-xcx-beg-for-you-feat-rina-sawayama/music/|archive-date=27. 8. 2024|url-status=live|access-date=11. 11. 2025}}</ref> === 2023–2025: ''Brat'' === {{Glavni|Brat (Charli XCX)}}U februaru 2023, Charli XCX je u intervjuu za britansko izdanje časopisa ''[[British Vogue|Vogue]]'' otkrila da je potpisala novi ugovor o snimanju za svoja naredna dva albuma.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/charli-xcx-has-signed-a-new-record-deal-and-shes-teasing-fans-guessing-her-new-label__38603/|title=Charli XCX Has Signed a New Record Deal - And She's Teasing Fans Guessing Her New Label|last=Griffiths|first=George|date=23. 2. 2023|website=[[Official Charts Company]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328220946/https://www.officialcharts.com/chart-news/charli-xcx-has-signed-a-new-record-deal-and-shes-teasing-fans-guessing-her-new-label__38603/|archive-date=28. 3. 2023|url-status=live|access-date=28. 3. 2023}}</ref> Dana 15. aprila nastupila je kao jedan od glavnih izvođača na festivalu [[Coachella]]. Doprinijela je muzici za tri filma, objavivši singlove "Hot Girl" za soundtrack filma ''[[Bodies Bodies Bodies]]'' iz 2022, te "[[Speed Drive]]" za [[Barbie the Album|zvučnu podlogu]] filma ''[[Barbie (film)|Barbie]]'' iz 2023.<ref>{{cite news|author=Mary Kate Carr|url=https://www.avclub.com/charli-xcx-drops-hot-girl-from-bodies-bodies-bodies-1849338373|title=Charli XCX Drops New Track "Hot Girl" from Bodies Bodies Bodies|newspaper=[[The A.V. Club]]|date=27. 7. 2022|access-date=7. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230807142843/https://www.avclub.com/charli-xcx-drops-hot-girl-from-bodies-bodies-bodies-1849338373|archive-date=7. 8. 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-shares-new-single-speed-drive-from-barbie-soundtrack-listen-3463398|title=Charli XCX Shares New Single 'Speed Drive', Taken from the 'Barbie' Soundtrack|last=Dunworth|first=Liberty|date=30. 6. 2023|work=[[NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731161330/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-shares-new-single-speed-drive-from-barbie-soundtrack-listen-3463398|archive-date=31. 7. 2023|url-status=live|access-date=6. 8. 2023}}</ref> Pjesma "Speed Drive" dospjela je na deveto mjesto britanske liste singlova i na 73. mjesto liste ''Billboard'' Hot 100, što su bili njeni prvi singlovi na ovim listama nakon pjesama "Boom Clap" i "Break the Rules" iz 2014. Također je radila kao koautorica [[Bottoms (zvučna podloga)|filmske muzike]] zajedno s [[Leo Birenberg|Leom Birenbergom]] za film ''[[Bottoms (film)|Bottoms]]'' iz 2023.<ref name=":3" /> U augustu 2023, Charli XCX je sarađivala s pjevačicom [[Addison Rae]] na pjesmi "[[2 Die 4 (pjesma)|2 Die 4]]" s njenog [[Extended play|mini-albuma]] (EP) ''[[AR (Addison Rae)|AR]]''.<ref>{{Cite magazine|first=Larisha|last=Paul|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/addison-rae-ar-ep-lost-debut-album-1234808433/|title=Addison Rae Re-Enters Her Pop Girl Era With Lost Album Releases|magazine=[[Rolling Stone]]|date=18. 8. 2023|access-date=18. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818053104/https://www.rollingstone.com/music/music-news/addison-rae-ar-ep-lost-debut-album-1234808433/|archive-date=18. 8. 2023|url-status=live}}</ref> Sljedećeg oktobra udružila je snage s engleskim pjevačem [[Sam Smith|Samom Smithom]] na singlu "[[In the City (pjesma Charli XCX i Sama Smitha)|In the City]]".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-and-sam-smith-share-new-song-in-the-city-listen/|title=Charli XCX and Sam Smith Share New Song 'In the City'|last=Bloom|first=Madison|date=19. 10. 2023|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231019172544/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-and-sam-smith-share-new-song-in-the-city-listen/|archive-date=19. 10. 2023|url-status=live|access-date=19. 10. 2023}}</ref> Smith i [[Devon Lee Carlson]] također se pojavljuju u muzičkom videu za "Speed Drive".<ref>{{cite magazine|first=Stefanee|last=Wang|url=https://www.nylon.com/entertainment/charli-xcx-goes-drifting-with-devon-lee-carlson-in-speed-drive-video|title=Charli XCX Goes Drifting With Devon Lee Carlson In "Speed Drive" Video|magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|date=16. 8. 2023|access-date=19. 10. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001010738/https://www.nylon.com/entertainment/charli-xcx-goes-drifting-with-devon-lee-carlson-in-speed-drive-video|archive-date=1. 10. 2023|url-status=live}}</ref> [[Datoteka:CharliXCXBirm291124_(52_of_145)_(54179732601)_(cropped).jpg|lijevo|mini|Charli XCX tokom nastupa na sceni [[BP Pulse Live]] 2024.]] Godine 2024, Charli XCX je održala svoj drugi nastup za [[Boiler Room (mučki emiter)|Boiler Room]] od 2020. pod nazivom PARTYGIRL, koji je održan 22. februara u [[Brooklyn]]u. Događaj je privukao oko 37.000 prijava (RSVP),<ref>{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/C3vwCh7Pw4A/|title=Instagram|date=25. 2. 2024|website=Instagram.com|access-date=28. 2. 2024}}</ref> što je najveći broj u historiji Boiler Rooma,<ref>{{cite web|url=https://hypebeast.com/2024/2/charli-xcx-boiler-room-brooklyn-recap|title=Charli XCX's Boiler Room Brought Out the Party Girl in All of Us|last=Kearns|first=Sarah|date=23. 2. 2024|website=[[Hypebeast (company)|Hypebeast]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226212754/https://www.gq.com/story/charli-xcxs-boiler-room-dj-set|archive-date=26. 2. 2024|url-status=live|access-date=26. 2. 2024}}</ref> a od tog broja samo je 400 posjetilaca dobilo dozvolu za ulazak. Na nastupu su kao gosti učestvovali [[A. G. Cook]], [[George Daniel]], [[Doss (muzičarka)|Doss]], [[Easyfun]], [[Addison Rae]] i [[Julia Fox]], a tom prilikom su premijerno predstavljeni i isječci pjesama s njenog nadolazećeg albuma.<ref name=":7">{{cite magazine|first=Nicolaia|last=Rips|url=https://www.gq.com/story/charli-xcxs-boiler-room-dj-set|title=25,000 People RSVP'd For Charli XCX's Boiler Room DJ Set. 400 People Got In. Here's What It Was Like Inside|magazine=[[GQ]]|date=23. 2. 2024|access-date=26. 2. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225212329/https://www.gq.com/story/charli-xcxs-boiler-room-dj-set|archive-date=25. 2. 2024|url-status=live}}</ref> Pjesma "[[Von Dutch (Charli XCX)|Von Dutch]]", vodeći singl za šesti album pjevačice Charli XCX pod nazivom ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'', objavljena je 29. februara 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Charli-XCX-to-Drop-New-Single-on-Thursday-Get-a-First-Look-at-Von-Dutch-20240226|title=Charli XCX to Drop New Single on Thursday: Get a First Look at 'Von Dutch'|last=Major|first=Michael|date=26. 2. 2024|work=[[BroadwayWorld]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226213516/https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Charli-XCX-to-Drop-New-Single-on-Thursday-Get-a-First-Look-at-Von-Dutch-20240226|archive-date=26. 2. 2024|url-status=live|access-date=26. 2. 2024}}</ref> Singl "[[360 (Charli XCX)|360]]" izdat je kao drugi singl s albuma, prateći muzički video, 10. maja 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/2262875/charli-xcx-360/music/|title=Charli XCX Shares New Song "360": Listen|last=Chelosky|first=Danielle|date=10. 5. 2024|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511015140/https://www.stereogum.com/2262875/charli-xcx-360/music/|archive-date=11. 5. 2024|url-status=live|access-date=31. 10. 2025}}</ref> Časopis Harper's Bazaar opisao je ovaj video kao spot koji "pršti od omiljenih 'It girls' sa interneta".<ref>{{cite magazine|first=Chelsey|last=Sanchez|url=https://www.harpersbazaar.com/culture/art-books-music/a60757904/charli-xcx-360-music-video-celebrity-cameos/|title=Charli XCX's "360" Video Is Brimming With the Internet's Favorite It Girls|magazine=[[Harper's Bazaar]]|date=10. 5. 2024|access-date=11. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121028/https://www.harpersbazaar.com/culture/art-books-music/a60757904/charli-xcx-360-music-video-celebrity-cameos/|archive-date=18. 5. 2024|url-status=live}}</ref> Sam album objavljen je 7. juna 2024.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-new-album-brat/|title=Charli XCX Announces New Album Brat|last=Strauss|first=Matthew|date=28. 2. 2024|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228155408/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-new-album-brat/|archive-date=28. 2. 2024|url-status=live|access-date=28. 2. 2024}}</ref> Album ''Brat'' je brzo stekao opšte priznanje kritičara;<ref>{{cite news|first=Laura|last=Snapes|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/06/charli-xcx-brat-review-insecurity-obliterating-anthems-by-pops-most-human-superstar|title=Charli Xcx: Brat Review – Insecurity-Obliterating Anthems by Pop's Most Human Superstar|newspaper=[[The Guardian]]|date=6. 6. 2024|access-date=8. 6. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621111012/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jun/06/charli-xcx-brat-review-insecurity-obliterating-anthems-by-pops-most-human-superstar|archive-date=21. 6. 2024|url-status=live}}</ref> ostvario je ocjenu 95 na platformi [[Metacritic]], što je najviša ocjena za bilo koji album objavljen 2024, čime je postao jedan od 20 najbolje ocijenjenih albuma svih vremena na toj platformi.<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/music/brat/charli-xcx|title=Brat by Charli XCX Reviews and Tracks|date=8. 6. 2024|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607192037/https://www.metacritic.com/music/brat/charli-xcx|archive-date=7. 6. 2024|url-status=live|access-date=8. 6. 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/all/filtered|title=Best Music and Albums of All Time|date=8. 6. 2024|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406225640/https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/all/filtered|archive-date=6. 4. 2019|url-status=live|access-date=8. 6. 2024}}</ref> Njegov prepoznatljivi limeta-zeleni omot i estetika postali su viralni internet trend i dobili široku medijsku pažnju, uključujući i njihovu upotrebu u [[Predsjednička kampanja Kamale Harris 2024.|predsjedničkoj kampanji Kamale Harris 2024]].<ref>{{cite news|first=Alaina|last=Demopoulos|url=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/23/kamala-harris-charli-xcx-brat|title='Kamala Is Brat': Harris Campaign Goes Lime-Green To Embrace the Meme of the Summer|newspaper=[[The Guardian]]|date=23. 7. 2024|access-date=30. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822111539/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/23/kamala-harris-charli-xcx-brat|archive-date=22. 8. 2024|url-status=live}}</ref> Pjesma "[[Guess (Charli XCX)|Guess]]" prvobitno je objavljena u sklopu deluxe izdanja albuma ''Brat'', objavljenog 10. juna 2024. pod nazivom ''[[Brat and It's the Same but There's Three More Songs So It's Not]]''. Remiks ove pjesme na kojem gostuje [[Billie Eilish]] debitovao je na prvom mjestu britanske liste singlova, označivši drugi broj jedan singl za Charli XCX nakon njenog učešća u pjesmi "I Love It" grupe Icona Pop deceniju ranije.<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/charli-xcx-billie-eilish-guess-number-1-single/|title=Charli Xcx and Billie Eilish Debut at Number 1 with Guess Remix|last=Griffiths|first=George|date=9. 8. 2024|work=[[Official Charts]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816030806/https://www.officialcharts.com/chart-news/charli-xcx-billie-eilish-guess-number-1-single/|archive-date=16. 8. 2024|url-status=live|access-date=31. 10. 2025}}</ref> Numera "[[Apple (Charli XCX)|Apple]]" izdata je kao zvanični singl s albuma<ref>{{cite web|url=https://radiodate.it/radio-date/charli-xcx-apple-237000-02-08-2024-radiodate/|title=Charli XCX "Apple" {{!}} (Radio Date: 2 August 2024)|date=2. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240802000812/https://radiodate.it/radio-date/charli-xcx-apple-237000-02-08-2024-radiodate/|archive-date=2. 8. 2024|url-status=live|access-date=11. 8. 2024}}</ref> nakon što je postala viralna na platformi TikTok.<ref>{{cite news|first=Alaina|last=Demopoulos|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jul/28/apple-dance-charli-xcx-brat-tiktok|title=I Invented the Apple Dance! The Woman Behind Brat Summer's Viral Choreography|newspaper=[[The Guardian]]|date=28. 7. 2024|access-date=11. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240822081025/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jul/28/apple-dance-charli-xcx-brat-tiktok|archive-date=22. 8. 2024|url-status=live}}</ref> Charli XCX je također radila kao [[Izvršni producent|izvršna producentica]] za zvučnu podlogu filma ''[[Mother Mary (film iz 2026)|Mother Mary]]'' i televizijske serije ''[[Overcompensating (TV-serija)|Overcompensating]]''. Bila je suizvršna producentica pomenutog filma zajedno s [[Jack Antonoff|Jackom Antonoffom]], dok je za seriju producirala muziku.<ref>{{cite web|url=http://press.amazonstudios.com/us/en/press-release/prime-video-orders-benito-skinners-iovercompensati|title=Prime Video Orders Benito Skinner's Overcompensating to Series From A24|date=27. 2. 2024|website=Amazon Studios|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401204047/https://press.amazonstudios.com/us/en/press-release/prime-video-orders-benito-skinners-iovercompensati|archive-date=1. 4. 2024|url-status=dead|access-date=1. 4. 2024}}</ref> Godine 2024. dodijeljena joj je nagrada [[Američko udruženje kompozitora, autora i izdavača#Nagrade|ASCAP Global Impact Award]] kao priznanje za njen doprinos pop-muzici. Također se našla na listi najuticajnijih azijskih ličnosti A100 organizacije [[Gold House]] za 2024, čime je postala prva žena [[Britanski Indijci|britansko-indijskog]] porijekla kojoj je pripala ova čast.<ref>{{cite magazine|first=Paul|last=Grein|url=https://www.billboard.com/music/awards/charli-xcx-2024-ascap-global-impact-award-1235648692/|title=Charli XCX to Receive 2024 ASCAP Global Impact Award|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=4. 4. 2024|access-date=16. 5. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240516165430/https://www.billboard.com/music/awards/charli-xcx-2024-ascap-global-impact-award-1235648692/|archive-date=16. 5. 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Tim|last=Chan|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/gold-house-a100-list-2024-top-aapi-celebrities-1235013056/|title=Jung Kook, Stray Kids, Charli XCX Lead New Group of Gold House A100 Honorees|magazine=[[Rolling Stone]]|date=1. 5. 2024|access-date=2. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240501134719/https://www.rollingstone.com/music/music-news/gold-house-a100-list-2024-top-aapi-celebrities-1235013056/|archive-date=1. 5. 2024|url-status=live}}</ref> Remiks-album pod nazivom ''[[Brat and It's Completely Different but Also Still Brat]]'' objavljen je 11. oktobra 2024.<ref>{{cite news|first=Rachel|last=Aroesti|url=https://www.theguardian.com/music/2024/oct/11/charli-xcx-brat-remix-album-billie-eilish-ariana-grande-lorde|title=Charli Xcx: Brat and It's Completely Different But Also Still Brat Review – Her Lime-Green Imperial Phase Is Unstoppable|newspaper=[[The Guardian]]|date=11. 10. 2024|access-date=31. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211194310/https://www.theguardian.com/music/2024/oct/11/charli-xcx-brat-remix-album-billie-eilish-ariana-grande-lorde|archive-date=11. 12. 2024|url-status=live}}</ref><ref name="consequence remix">{{cite web|url=https://consequence.net/2024/10/charli-xcx-brat-remix-album-stream/|title=Charli XCX Drops Brat and It's Completely Different but Also Still Brat: Stream|last=Siroky|first=Mary|date=11. 10. 2024|work=[[Consequence (publication)|Consequence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20241112144646/https://consequence.net/2024/10/charli-xcx-brat-remix-album-stream/|archive-date=12. 11. 2024|url-status=live|access-date=31. 10. 2025}}</ref> Na njemu gostuju umjetnici kao što su [[Ariana Grande]], [[Kesha]], [[Caroline Polachek]], [[Tinashe]], [[Jon Hopkins]], [[Bon Iver]], [[Shygirl]], [[Bladee]], [[Julian Casablancas]], [[The Japanese House]], [[Bb trickz]] i [[The 1975]]. Album je u svoju glavnu listu pjesama uključio prethodno objavljene saradnje: "Von Dutch [[A. G. Cook|A.G. Cook]] remix featuring [[Addison Rae]]", "360 featuring [[Robyn]] and [[Yung Lean]]", "Girl, so confusing featuring [[Lorde]]", "Guess featuring [[Billie Eilish]]" i "Talk talk featuring [[Troye Sivan]]".<ref name="consequence remix" /><ref>{{cite magazine|first=Gil|last=Kaufman|url=https://ca.billboard.com/music/pop/charli-xcx-kesha-spring-breakers-remix-1235800881/|title=Charli XCX and Kesha Get Down and Dirty on Surprise 'Spring Breakers' Remix: 'We the Party Girl Gods'|magazine=Billboard Canada|date=15. 10. 2024|access-date=31. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250326043646/https://ca.billboard.com/music/pop/charli-xcx-kesha-spring-breakers-remix-1235800881/|archive-date=26. 3. 2025|url-status=live}}</ref> Charli XCX je proglašena američkom [[Brend ambasador|ambasadoricom]] kozmetičkog brenda [[Valentino (modna kuća)|Valentino Beauty]] u oktobru 2024<ref>{{cite web|url=https://www.businessoffashion.com/news/beauty/valentino-beauty-names-charli-xcx-brand-ambassador/|title=Valentino Beauty Names Charli XCX Brand Ambassador|last=Flora|first=Liz|date=4. 10. 2024|work=The Business of Fashion|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515165459/https://www.businessoffashion.com/news/beauty/valentino-beauty-names-charli-xcx-brand-ambassador/|archive-date=15. 5. 2025|url-status=live|access-date=31. 10. 2025}}</ref> te se pojavila kao voditeljica i muzička gošća u emisiji ''[[Saturday Night Live]]'' 16. novembra 2024.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/nov/17/saturday-night-live-charli-xcx|title=Saturday Night Live: Charli Xcx Has Fun in Otherwise Middle of the Road Episode|last=Vasquez|first=Zach|date=17. 11. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515165459/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2024/nov/17/saturday-night-live-charli-xcx|archive-date=15. 5. 2025|url-status=live|access-date=31. 10. 2025|newspaper=[[The Guardian]]}}</ref> Dana 6. decembra, [[Financial Times]] uvrstio je Charli XCX među najuticajnije žene 2024.<ref>{{cite news|url=https://www.ft.com/womenof2024|title=The FT's 25 Most Influential Women of 2024|newspaper=[[Financial Times]]|date=5. 12. 2024|access-date=31. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250305002934/https://www.ft.com/womenof2024|archive-date=5. 3. 2025|url-status=live}}</ref> Nakon što je njena pjesma "[[Party 4 U]]" ponovo dobila na popularnosti i [[Muzički striming servis|strimovima]] početkom 2025. jer je postala viralna na TikToku, muzički video za ovu numeru objavljen je 15. maja 2025, što se poklopilo s petom godišnjicom izlaska albuma ''How I'm Feeling Now'', na kojem se pjesma i nalazi.<ref>{{cite magazine|first=Steven J.|last=Horowitz|url=https://variety.com/2025/music/news/charli-xcx-drops-party-4-u-video-1236399220/|title=Charli Xcx Drops 'Party 4 U' Video Five Years After Release|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=15. 5. 2025|access-date=31. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515165635/https://variety.com/2025/music/news/charli-xcx-drops-party-4-u-video-1236399220/|archive-date=15. 5. 2025|url-status=live}}</ref> Dana 7. juna 2025. iznenada se pojavila tokom nastupa sastava [[Air (francuska grupa)|Air]] na festivalu We Love Green u [[Pariz]]u, gdje je s grupom izvela pjesmu "[[Cherry Blossom Girl]]".<ref>{{cite web|url=https://www.clashmusic.com/live/charli-xcx-joins-air-to-perform-cherry-blossom-girl-at-we-love-green/|title=Charli Xcx Joins Air To Perform 'Cherry Blossom Girl' At We Love Green|last=Murray|first=Robin|date=8. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250609203141/https://www.clashmusic.com/live/charli-xcx-joins-air-to-perform-cherry-blossom-girl-at-we-love-green/|archive-date=9. 6. 2025|url-status=live|access-date=31. 10. 2025|magazine=[[Clash (magazine)|Clash]]}}</ref> Dana 21. juna 2025. ponovo se pojavila kao iznenadna gošća pjevačice [[Dua Lipa|Due Lipe]] tokom druge večeri njenih londonskih koncerata u okviru turneje [[Radical Optimism Tour]], gdje su zajedno izvele numeru "[[360 (Charli XCX)|360]]".<ref>{{cite magazine|first=Althea|last=Legaspi|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/dua-lipa-charli-xcx-perform-360-london-1235369575/|title=Watch Dua Lipa and Charli XCX Perform '360' in London|magazine=[[Rolling Stone]]|date=21. 6. 2025|access-date=31. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622000747/https://www.rollingstone.com/music/music-news/dua-lipa-charli-xcx-perform-360-london-1235369575/|archive-date=22. 6. 2025|url-status=live}}</ref> Dana 22. oktobra 2025, Charli XCX se pridružila Addison Rae na sceni tokom turneje za njen debitantski album [[The Addison Tour]] u [[Los Angeles]]u.<ref>{{cite magazine|first=Jillian|last=Giandurco|url=https://www.nylon.com/entertainment/addison-rae-charli-xcx-2-die-4-von-dutch-live-duet|title=Charli XCX Joined Addison Rae On Stage, & It Was To Die For|magazine=[[Nylon (magazine)|Nylon]]|date=23. 10. 2025|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260210201308/https://www.nylon.com/entertainment/addison-rae-charli-xcx-2-die-4-von-dutch-live-duet|archive-date=10. 2. 2026|url-status=live}}</ref> === 2025–danas: Filmski projekti, ''Wuthering Heights'' i ''Music, Fashion, Film'' === {{Glavni|The Moment (film iz 2026)|Wuthering Heights (zvučna podloga)}} [[Datoteka:Charli_XCX-4059_(cropped).jpg|mini|Charli XCX na [[Kanski filmski festival 2025.|Kanskom filmskom festivalu 2025.]]]] Dana 10. novembra 2025, Charli XCX je u saradnji s [[John Cale|Johnom Caleom]], članom nekadašnje grupe [[The Velvet Underground]], objavila pjesmu "[[House (Charli XCX)|House]]". Ova numera je poslužila kao vodeći singl za njenu [[Wuthering Heights (soundtrack)|zvučnu podlogu]] napisan za dramski film ''[[Wuthering Heights (film iz 2026)|Wuthering Heights]]'' (2026) režiserke [[Emerald Fennell]], koji je zasnovan na istoimenom [[Wuthering Heights|romanu]] [[Emily Brontë]].<ref>{{cite magazine|first=Sal|last=Cinquemani|url=https://www.slantmagazine.com/music/charli-xcx-house-john-cale-wuthering-heights/|title=Charli XCX Drops Ominous ''Wuthering Heights'' Track "House", Featuring John Cale|magazine=[[Slant Magazine|Slant]]|date=10. 11. 2025|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260103203101/https://www.slantmagazine.com/music/charli-xcx-house-john-cale-wuthering-heights/|archive-date=3. 1. 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Adam|last=England|url=https://www.nme.com/news/music/check-out-charli-xcx-elegant-brutal-new-single-house-with-the-velvet-underground-icon-john-cale-3907238|title=Check out Charli XCX's "Elegant and Brutal" New Single 'House' with The Velvet Underground Icon John Cale|magazine=[[NME]]|date=10. 11. 2025|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260106054736/https://www.nme.com/news/music/check-out-charli-xcx-elegant-brutal-new-single-house-with-the-velvet-underground-icon-john-cale-3907238|archive-date=6. 1. 2026|url-status=live}}</ref> Album je zvanično najavljen 13. novembra 2025, što se poklopilo s objavljivanjem drugog singla "[[Chains of Love (pjesma Charli XCX)|Chains of Love]]" i izlaskom zvaničnog trejlera za film u kojem je pjesma predstavljena.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-new-album-wuthering-heights-shares-new-song-chains-of-love-listen/|title=Charli XCX Announces New Album Wuthering Heights, Shares New Song "Chains of Love"|last=Strauss|first=Matthew|date=13. 11. 2025|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105162352/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-announces-new-album-wuthering-heights-shares-new-song-chains-of-love-listen/|archive-date=5. 1. 2026|url-status=live|access-date=1. 3. 2026}}</ref> Muzički video za "Chains of Love" objavljen je 17. novembra.<ref>{{cite magazine|first=Jon|last=Blistein|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-chains-of-love-music-video-wuthering-heights-1235466381/|title=Charli XCX Stomps on a Table and Breaks the 'Chains of Love' in New Music Video|magazine=[[Rolling Stone]]|date=17. 11. 2025|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101062835/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-chains-of-love-music-video-wuthering-heights-1235466381/|archive-date=1. 1. 2026|url-status=live}}</ref> Treći singl, "Wall of Sound", izdat je 16. januara 2026.<ref>{{cite web|url=https://stereogum.com/2485624/charli-xcx-wall-of-sound/music|title=Charli XCX – “Wall Of Sound”|last=Farrell|first=Margaret|date=16. 1. 2026|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260116140714/https://stereogum.com/2485624/charli-xcx-wall-of-sound/music|archive-date=16. 1. 2026|url-status=live|access-date=29. 1. 2026}}</ref> Charli XCX je producirala svoj prvi film, ''[[The Moment (film iz 2026)|The Moment]]'', pod okriljem vlastite produkcijske kuće Studio365. Film je premijerno prikazan na [[Filmski festival Sundance 2026.|Filmskom festivalu Sundance]] 23. januara 2026. Dobio je [[Ograničeno filmsko izdanje|ograničeno kino-prikazivanje]] u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] 30. januara 2026, nakon čega je uslijedilo šire prikazivanje od 6. februara, dok je u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] premijera održana 20. februara.<ref>{{cite magazine|first=Ellise|last=Shafer|url=https://variety.com/2026/film/global/charli-xcx-the-moment-a24-fastest-selling-limited-release-1236642178/|title=Charli Xcx's 'The Moment' Becomes A24's Fastest-Selling Limited Release|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=27. 1. 2026|access-date=1. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260128080033/https://variety.com/2026/film/global/charli-xcx-the-moment-a24-fastest-selling-limited-release-1236642178/|archive-date=28. 1. 2026|url-status=live}}</ref> Dana 7. maja 2026. objavila je singl "[[Rock Music (Charli XCX)|Rock Music]]".<ref>{{cite magazine|first=Laura|last=Molloy|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-shares-studio-footage-making-new-song-rock-music-thats-not-actually-rock-music-3943679|title=Charli XCX shares studio footage making new song 'Rock Music' "that's not actually rock music"|magazine=[[NME]]|date=2. 5. 2026|access-date=7. 5. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260507005251/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-shares-studio-footage-making-new-song-rock-music-thats-not-actually-rock-music-3943679|archive-date=7. 5. 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Kayla|last=Sandiford|url=https://www.thelineofbestfit.com/news/charli-xcx-to-welcome-new-era-with-new-song-rock-music|title=Charli xcx to welcome new era with new song, “Rock Music”|magazine=[[The Line of Best Fit]]|date=7. 5. 2026|access-date=7. 5. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260507155344/https://www.thelineofbestfit.com/news/charli-xcx-to-welcome-new-era-with-new-song-rock-music|archive-date=7. 5. 2026|url-status=live}}</ref> Tri dana kasnije, 10. maja, B-strana singla pod nazivom "I Keep On Thinking Bout You Every Single Day and Night" objavljena je ekskluzivno na vinilu i njenom Instagram profilu.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-drops-new-song-i-keep-on-thinking-bout-you-every-single-day-and-night/|title=Charli XCX Drops New Song “I Keep On Thinking Bout You Every Single Day and Night”|last=Lindert|first=Hattie|date=10. 5. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511053118/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-drops-new-song-i-keep-on-thinking-bout-you-every-single-day-and-night/|archive-date=11. 5. 2026|url-status=live|access-date=12. 5. 2026|magazine=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> Dana 12. maja postala je globalna [[Brend ambasador|ambasadorica brenda]] i [[dioničar]]ka kompanije za potrošačku elektroniku [[Nothing (kompanija)|Nothing]].<ref>{{cite magazine|first=Elektra|last=Kotsoni|url=https://www.vogue.com/article/charli-xcx-invests-in-nothing|title=Charli XCX Invests In Nothing|magazine=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|date=12. 5. 2026|access-date=12. 5. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260512132624/https://www.vogue.com/article/charli-xcx-invests-in-nothing|archive-date=12. 5. 2026|url-status=live}}</ref> Zatim je 21. maja objavila singl "[[SS26 (Charli XCX)|SS26]]".<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-walks-a-runway-to-hell-in-ss26-video/|title=Charli XCX Walks a Runway to Hell in “SS26” Video|last1=Monroe|first1=Jazz|last2=Lindert|first2=Hattie|date=21. 5. 2026|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260522010415/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-walks-a-runway-to-hell-in-ss26-video/|archive-date=22. 5. 2026|url-status=live|access-date=22. 5. 2026}}</ref> Prvog juna objavila je svoj predstojeći studijski album, ''[[Music, Fashion, Film]]'', čiji je izlazak zakazan za 24. juli 2026.<ref>{{cite magazine|first=Nick|last=Reilly|url=https://www.rollingstone.co.uk/music/news/charli-xcx-announces-new-album-music-fashion-film-61703/|title=Charli XCX announces new album 'Music, Fashion, Film'|magazine=[[Rolling Stone]] UK|date=1. 6. 2026|access-date=1. 6. 2026|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260601170624/https://www.rollingstone.co.uk/music/news/charli-xcx-announces-new-album-music-fashion-film-61703/|archive-date=1. 6. 2026|url-status=live}}</ref> == Umjetnički stil i uticaji == === Muzički stil === Muzički kritičari su stil pjevačice Charli XCX opisali kroz različite žanrove, uključujući [[elektropop]],<ref name="Nina Corcoran COS">{{cite web|url=https://consequence.net/2014/12/album-review-charli-xcx-sucker/|title=Album Review: Charli XCX – Sucker|last=Corcoran|first=Nina|date=22. 12. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929132554/https://consequence.net/2014/12/album-review-charli-xcx-sucker/|archive-date=29. 9. 2017|url-status=live|access-date=26. 10. 2017}}</ref><ref name="renownedforsound genres">{{cite magazine|url=https://renownedforsound.com/album-review-charli-xcx-pop-2/|title=Album Review: Charli XCX – Pop 2|magazine=[[Renowned for Sound]]|access-date=20. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520183513/https://renownedforsound.com/album-review-charli-xcx-pop-2/|archive-date=20. 5. 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Melissa|last=Locker|url=https://www.vice.com/en/article/11-minutes-with-charli-xcx/|title=11 Minutes With… Charli XCX|magazine=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=27. 3. 2013|access-date=20. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024141505/https://www.vice.com/en/article/rjjm7r/11-minutes-with-charli-xcx|archive-date=24. 10. 2023|url-status=live}}</ref> [[dance-pop]],<ref>{{cite web|url=https://www.yahoo.com/style/dance-pop-singer-charli-xcx-wont-be-dancing-much-for-ata-2016-094848618.html|title=Dance-Pop Singer Charli XCX Won't Be Dancing Much for ATA 2016|last=Tong|first=Elizabeth|date=1. 12. 2016|publisher=Yahoo Publisher Network|location=Sunnyvale, California|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819191948/https://www.yahoo.com/style/dance-pop-singer-charli-xcx-wont-be-dancing-much-for-ata-2016-094848618.html|archive-date=19. 8. 2017|url-status=live|access-date=26. 10. 2017|magazine=Yahoo Lifestyle Singapore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1222982/charli-xcx-you-ha-ha-ha/mp3s/|title=Charli XCX – "You (Ha Ha Ha)"|last=Breihan|first=Tom|date=18. 12. 2012|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702183535/http://www.stereogum.com/1222982/charli-xcx-you-ha-ha-ha/mp3s/|archive-date=2. 7. 2015|url-status=live|access-date=1. 7. 2015}}</ref> [[synth-pop]],<ref>{{cite web|url=https://beatsperminute.com/album-review-charli-xcx-crash/|title=Album Review: Charli XCX – Crash|last=Sentz|first=Tim|date=18. 3. 2022|work=[[Beats Per Minute (website)|Beats Per Minute]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220318151735/https://beatsperminute.com/album-review-charli-xcx-crash/|archive-date=18. 3. 2022|url-status=live|access-date=20. 10. 2025}}</ref><ref name="theguardian 2024 genres">{{cite news|first1=Nadia|last1=Khomami|first2=Lanre|last2=Bakare|url=https://www.theguardian.com/music/article/2024/jul/26/charli-xcx-from-slow-burn-popstar-to-brat-us-election-influencer|title=Charli Xcx: From Slow Burn Pop Star to 'Brat' US Election Influencer|newspaper=[[The Guardian]]|date=26. 7. 2024|access-date=20. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250401071836/https://www.theguardian.com/music/article/2024/jul/26/charli-xcx-from-slow-burn-popstar-to-brat-us-election-influencer|archive-date=1. 4. 2025|url-status=live}}</ref> [[alternativni pop]],<ref>{{cite magazine|first=Duncan|last=Cooper|url=http://www.thefader.com/2016/08/16/charli-xcx-cover-story-interview|title=How Charli XCX Stopped Worrying And Learned To Love The Pop Machine|magazine=[[The Fader]]|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024131932/http://www.thefader.com/2016/08/16/charli-xcx-cover-story-interview|archive-date=24. 10. 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first1=Poppie|last1=Platt|first2=Neil|last2=McCormick|url=https://www.telegraph.co.uk/music/concerts/best-pop-rock-gigs-what-to-see/|title=The Biggest Pop and Rock Gigs of 2025, Picked by Our Experts|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=2. 1. 2025|access-date=13. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207155915/https://www.telegraph.co.uk/music/concerts/best-pop-rock-gigs-what-to-see/|archive-date=7. 2. 2025|url-status=live}}</ref> [[hyperpop]],<ref name="Hyperpop or overhyped?">{{cite news|first=Will|last=Pritchard|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/hyperpop-genre-2020-charli-xcx-rina-sawayama-b1775025.html|title=Hyperpop or Overhyped? The Rise of 2020's Most Maximal Sound|newspaper=[[The Independent]]|date=17. 12. 2020|access-date=20. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250601191355/https://www.the-independent.com/arts-entertainment/music/features/hyperpop-genre-2020-charli-xcx-rina-sawayama-b1775025.html|archive-date=1. 6. 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Noah|last=Simon|url=https://www.thelineofbestfit.com/features/articles/15-albums-that-define-hyperpop|title=The Best Hyperpop Albums of All Time|magazine=[[The Line of Best Fit]]|date=28. 1. 2022|access-date=20. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250327153400/https://www.thelineofbestfit.com/features/articles/15-albums-that-define-hyperpop|archive-date=27. 3. 2025|url-status=live}}</ref> [[Pop-pank|pop-pAnk]],<ref name="theguardian 2024 genres" /><ref>{{cite news|first=Meg|last=Zulch|url=https://bust.com/music/13095-charli-xcx-everyone-s-favorite-punk-pop-princess.html|title=Charli XCX: Everyone's Favorite Punk-Pop Princess|website=Bust|date=6. 10. 2014|access-date=10. 9. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824065817/https://bust.com/music/13095-charli-xcx-everyone-s-favorite-punk-pop-princess.html|archive-date=24. 8. 2018|url-status=dead}}</ref> [[dark wave]],<ref name="theguardian 2024 genres" /> [[witch house]],<ref name="theguardian 2024 genres" /> [[gotički pop]],<ref name="theguardian 2024 genres" /> [[avant-pop]],<ref name="theguardian 2024 genres" /> i [[eksperimentalni pop]].<ref name="renownedforsound genres" /> Tematski, njene pjesme se bave različitim motivima, uključujući seks,<ref>{{cite web|url=https://uproxx.com/pop/charli-xcx-new-album-sexual-demonic/|title=Charli XCX's New Album Is 'Sexual And Sort Of Demonic At Points'|last=Rossignol|first=Derrick|date=11. 10. 2021|work=Uproxx|archive-url=https://web.archive.org/web/20240323031021/https://uproxx.com/pop/charli-xcx-new-album-sexual-demonic/|archive-date=23. 3. 2024|url-status=live|access-date=23. 3. 2024}}</ref> automobile, [[hedonizam]] i ljubav. Njeni najraniji demo-snimci, uključujući one objavljene na platformi Myspace, opisani su kao "jeftini [[techno]]".<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/2219817/charli-xcx-true-romance-turns-10/reviews/the-anniversary/|title=Charli XCX's Debut Album 'True Romance' Came Out 10 Years Ago Today|last=Rettig|first=James|date=12. 4. 2023|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230153/https://www.stereogum.com/2219817/charli-xcx-true-romance-turns-10/reviews/the-anniversary/|archive-date=10. 8. 2023|url-status=live|access-date=9. 8. 2023}}</ref> Naredna izdanja nosila su etiketu mješavine dark wavea i witch housea.<ref>{{cite web|url=https://www.pitchfork.com/features/rising/8734-charli-xcx/|title=Charli XCX|last=Dombal|first=Ryan|date=13. 12. 2011|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827213322/http://www.pitchfork.com/features/rising/8734-charli-xcx/|archive-date=27. 8. 2017|url-status=live|access-date=26. 10. 2017}}</ref> Njen debitantski album opisan je naizmjenično kao gotički pop i synth-pop,<ref>{{cite magazine|first=Nadia|last=Younes|url=https://www.list.co.uk/article/51546-charli-xcx-true-romance/|title=Charli XCX – True Romance|magazine=[[The List (magazine)|The List]]|date=10. 6. 2013|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819190859/https://www.list.co.uk/article/51546-charli-xcx-true-romance/|archive-date=19. 8. 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|first=Michael|last=Cragg|url=https://www.theguardian.com/music/2014/dec/27/the-playlist-the-best-pop-of-2014-charli-xcx-taylor-swift|title=The Playlist: The Best Pop of 2014, With Charli XCX and Taylor Swift|newspaper=[[The Guardian]]|date=27. 12. 2014|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819192407/https://www.theguardian.com/music/2014/dec/27/the-playlist-the-best-pop-of-2014-charli-xcx-taylor-swift|archive-date=19. 8. 2017|url-status=live}}</ref> dok je njen drugi album okarakterisan kao pop-pank,<ref>{{cite magazine|first=Will|last=Hermes|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/charli-xcx-sucker-20141217|title=Charli XCX 'Sucker' Album Review|magazine=[[Rolling Stone]]|date=17. 12. 2014|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010130835/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/charli-xcx-sucker-20141217|archive-date=10. 10. 2017|url-status=live}}</ref> koji sadrži elemente [[pank-rok]]a, [[Novi val|novog vala]] i [[power pop]]a.<ref name="Nina Corcoran COS" /><ref>{{cite news|first=Neil|last=McCormick|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/cdreviews/11422212/Charli-XCX-Sucker-review-high-impact-pop.html|title=Charli XCX, Sucker, Review: 'High-Impact Pop'|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=21. 2. 2015|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824172440/http://www.telegraph.co.uk/culture/music/cdreviews/11422212/Charli-XCX-Sucker-review-high-impact-pop.html|archive-date=24. 8. 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/20066-sucker/|title=Charli XCX: Sucker Album Review|last=Cox|first=Jamieson|date=12. 12. 2014|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025010031/https://pitchfork.com/reviews/albums/20066-sucker/|archive-date=25. 10. 2017|access-date=26. 10. 2017}}</ref> Kritičari su početak njene saradnje s izvođačima izdavačke kuće [[PC Music]] označili kao prekretnicu u njenoj diskografiji.<ref>{{cite web|url=https://uproxx.com/pop/charli-xcx-vroom-vroom-ep-pitchfork-rescoring/|title=Charli XCX Had A Succinct Response To Pitchfork Rescoring Her 2016 EP|last=Droke|first=Carolyn|date=5. 10. 2021|work=Uproxx|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230153/https://uproxx.com/pop/charli-xcx-vroom-vroom-ep-pitchfork-rescoring/|archive-date=10. 8. 2023|url-status=live|access-date=9. 8. 2023}}</ref> Izdanja nakon albuma ''Sucker'' istraživala su pravac avant-popa.<ref>{{cite magazine|first=Steve|last=Knopper|url=https://www.rollingstone.com/music/live-reviews/charli-xcx-explores-new-avant-pop-direction-with-sophie-at-sxsw-20160319|title=Charli XCX Explores New Avant-Pop Direction at SXSW|magazine=[[Rolling Stone]]|date=19. 3. 2016|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905100252/https://www.rollingstone.com/music/live-reviews/charli-xcx-explores-new-avant-pop-direction-with-sophie-at-sxsw-20160319|archive-date=5. 9. 2017|url-status=live}}</ref><ref name="rollingstone.com">{{cite magazine|author=Christopher R. Weingarten|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/review-charli-xcxs-number-1-angel-mixtape-w472136|title=Review: Charli XCX Commits to Avant-Pop Partnership on 'Number 1 Angel|magazine=[[Rolling Stone]]|date=15. 3. 2017|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929153650/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/review-charli-xcxs-number-1-angel-mixtape-w472136|archive-date=29. 9. 2017|url-status=live}}</ref> Mini-album [[Vroom Vroom (EP)|''Vroom Vroom'']] sadržavao je elemente [[eurodance]]a,<ref>{{cite magazine|first=Emma|last=Smith|url=https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/charli-xcx-vroom-vroom|title=Charli XCX's New EP Is a Nihilist Rebellion from Someone Who's Never Known 'Pop' as a Dirty Word|magazine=[[The Line of Best Fit]]|date=24. 3. 2016|access-date=26. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819192817/https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/charli-xcx-vroom-vroom|archive-date=19. 8. 2017|url-status=live}}</ref> dok je mikstejp ''[[Number 1 Angel]]'' pokazao elemente [[Trap muzika|trapa]], [[Savremeni R&B|R&B-ja]], elektropopa, synth-popa i eksperimentalnog popa.<ref name="rollingstone.com" /><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/allsongs/2017/03/10/519644995/charli-xcxs-mixtape-number-1-angel-is-a-fantastic-pop-diary|title=Charli XCX's Mixtape 'Number 1 Angel' Is A Fantastic Pop Diary|last=Gotrich|first=Lars|date=10. 3. 2017|work=[[NPR]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010033432/http://www.npr.org/sections/allsongs/2017/03/10/519644995/charli-xcxs-mixtape-number-1-angel-is-a-fantastic-pop-diary|archive-date=10. 10. 2017|url-status=live|access-date=26. 10. 2017}}</ref> Mikstejp ''[[Pop 2 (Charli XCX)|Pop 2]]'' i studijski album ''[[Charli (Charli XCX)|Charli]]'' istakli su se po brojnim saradnjama, zadržavajući avant-pop strukturu i uvodeći elemente [[Avangardna muzika|avangarde]], eurodancea i [[J-pop]] muzike.<ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/charli-xcx-charli/|title=Charli XCX: Charli|date=13. 9. 2019|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190913161549/https://pitchfork.com/reviews/albums/charli-xcx-charli/|archive-date=13. 9. 2019|url-status=live|access-date=6. 8. 2023|author=Michelle Hyun Kim}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/charli-xcx-pop-2/|title=Charli XCX: Pop 2|last=Garvey|first=Meaghan|date=20. 12. 2017|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418114846/https://pitchfork.com/reviews/albums/charli-xcx-pop-2/|archive-date=18. 4. 2021|url-status=live|access-date=6. 8. 2023}}</ref> [[Datoteka:Charlie_XCX_at_Berlin_Film_Festival_2026,_(P1230620).jpg|mini|Charli XCX na [[Berlinski međunarodni filmski festival|Berlinskom filmskom festivalu]] 2026.]] Album ''[[How I'm Feeling Now]]'' opisan je kao spoj klupskog popa, hyperpopa i eksperimentalnog popa s elementima [[UK garage]]a, [[Trance (muzički žanr)|trancea]] i [[bubblegum pop]]a, kroz koji se kantautorka osvrće na svoj život tokom karantina uslijed pandemije COVID-a 19.<ref>{{cite news|first=Kitty|last=Empire|url=https://www.theguardian.com/music/2020/may/16/charli-xcx-how-im-feeling-now-review-show-and-tell-turned-up-to-11|title=Charli XCX: How I'm Feeling Now Review – Truly a Work of Its Time|newspaper=[[The Guardian]]|date=16. 5. 2020|access-date=6. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200518135604/https://www.theguardian.com/music/2020/may/16/charli-xcx-how-im-feeling-now-review-show-and-tell-turned-up-to-11|archive-date=18. 5. 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Jem|last=Aswad|url=https://variety.com/2020/music/reviews/charli-xcx-how-im-feeling-now-album-review-1234607364/|title=Charli XCX's 'How I'm Feeling Now': Album Review|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=15. 5. 2020|access-date=6. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412172053/https://variety.com/2020/music/reviews/charli-xcx-how-im-feeling-now-album-review-1234607364/|archive-date=12. 4. 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Elly|last=Watson|url=https://diymag.com/review/album/charli-xcx-how-im-feeling-now-album-review|title=Charli XCX - How I'm Feeling Now|magazine=[[DIY (magazine)|DIY]]|date=15. 5. 2020|access-date=6. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806225626/https://diymag.com/review/album/charli-xcx-how-im-feeling-now-album-review|archive-date=6. 8. 2023|url-status=live}}</ref> S druge strane, ''[[Crash (Charli XCX)|Crash]]'' je označen kao synth-pop i pop album inspirisan muzikom 1980-ih, s primjesama [[synthwave]]a, eurodancea, hard fanka, swingbeata, bubblegum popa, [[Italo disco|italo-disca]] i [[indie pop]]a. Ovaj album je prepoznat kao njen odmak od dotadašnjih eksperimentalnih izdanja prema zvuku koji cilja na širu publiku, praćen estetikom "pakta s đavolom".<ref>{{cite magazine|first=Eric|last=Bennett|url=https://www.pastemagazine.com/music/charli-xcx/crash-album-review|title=Charli XCX Follows Her Pop Passion on the Uneven Crash|magazine=[[Paste (magazine)|Paste]]|date=18. 3. 2022|access-date=6. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806225627/https://www.pastemagazine.com/music/charli-xcx/crash-album-review|archive-date=6. 8. 2023|url-status=live}}</ref><ref name=":2">{{cite magazine|first=Austin|last=Saalman|url=https://www.undertheradarmag.com/reviews/crash1|title=Crash|magazine=[[Under the Radar (časopis)|Under the Radar]]|date=25. 3. 2022|access-date=6. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806225625/https://www.undertheradarmag.com/reviews/crash1|archive-date=6. 8. 2023|url-status=live}}</ref> Njena "party girl" estetika s albuma ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' povukla je paralele i poređenja s pjevačicom [[Kesha|Keshom]].<ref>{{cite news|first=Alim|last=Kheraj|url=https://www.attitude.co.uk/culture/charli-xcx-kesha-brat-remix-474858/|title=Charli XCX Continues Brat Autumn with New Remix Featuring Kesha|work=Attitude|date=15. 10. 2024|access-date=21. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250711185026/https://www.attitude.co.uk/culture/charli-xcx-kesha-brat-remix-474858/|archive-date=11. 7. 2025|url-status=live}}</ref> Vokalni stil Charli XCX poređen je s onim od [[Gwen Stefani]]<ref>{{cite news|first=Frank|last=Donovan|url=https://www.vh1.com/news/4vxf4f/modern-singers-who-sound-like-classic-artists|title=Doppelsingers: 15 Modern Singers Who Sound Scarily Similar To Classic Artists|work=[[VH1]]|date=17. 4. 2015|access-date=12. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240712172444/https://www.vh1.com/news/4vxf4f/modern-singers-who-sound-like-classic-artists|archive-date=12. 7. 2024|url-status=live}}</ref> i [[Marina Diamandis|Marine Diamandis]].<ref>{{cite web|url=https://www.stereogum.com/1339022/marina-and-the-diamonds-charli-xcx-just-desserts/mp3s/|title=Marina and the Diamonds & Charli XCX – "Just Desserts"|last=Nelson|first=Michael|date=1. 5. 2013|work=[[Stereogum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513072812/http://www.stereogum.com/1339022/marina-and-the-diamonds-charli-xcx-just-desserts/mp3s/|archive-date=13. 5. 2016|url-status=live|access-date=28. 6. 2016}}</ref> Njen vokalni raspon opisuje se kao [[alt]].<ref>{{cite magazine|first=Jon|last=Blistein|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-throws-apocalyptic-dance-party-at-bowery-ballroom-195250/|title=Charli XCX Throws Apocalyptic Dance Party at Bowery Ballroom|magazine=[[Rolling Stone]]|date=29. 7. 2012|access-date=8. 5. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129130451/https://www.rollingstone.com/music/music-news/charli-xcx-throws-apocalyptic-dance-party-at-bowery-ballroom-195250/|archive-date=29. 11. 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Bronte|last=Gossling|url=https://celebrity.nine.com.au/music/charli-xcx-who-is-rising-pop-star-renaissance-rise-explained/279dc78c-06a6-4d68-944b-69e30cbc48d2|title=Charli XCX Spent 10 Years Fighting Her Way Back up from an Untimely Demise. She's Finally Having Her Renaissance|publisher=[[Nine.com.au]]|date=2024|access-date=21. 10. 2025|quote=it seemed you couldn't enter a shopping centre without hearing Charli XCX's alto tones|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422170526/https://celebrity.nine.com.au/music/charli-xcx-who-is-rising-pop-star-renaissance-rise-explained/279dc78c-06a6-4d68-944b-69e30cbc48d2|archive-date=22. 10. 2024|url-status=live}}</ref> Iako se smatra da je njeno stvaralaštvo pod snažnim uticajem hyperpop stila iz 2010-ih, ona je odbacila taj termin na društvenim mrežama, izjavivši da se "ne identifikuje s muzičkim žanrovima".<ref name="Hyperpop or overhyped?" /> === Uticaji === Među muzičke uticaje Charli XCX ubrajaju se [[Britney Spears]], [[Shampoo (grupa)|Shampoo]], [[No Doubt]], [[t.A.T.u.]], [[The Donnas]], [[Bikini Kill]], [[Martika]], [[Björk]], [[Siouxsie and the Banshees]], [[The Feminine Complex]], [[Donna Summer]],<ref name="Esquire">{{cite magazine|first=James|last=Joiner|url=http://www.esquire.com/entertainment/music/a32081/charli-xcx-playlist/|title=Charli XCX's Top 10 Influential Female Musicians|magazine=[[Esquire (časopis)|Esquire]]|date=12. 2. 2014|access-date=22. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905163243/http://www.esquire.com/entertainment/music/a32081/charli-xcx-playlist/|archive-date=5. 9. 2015|url-status=dead}}</ref> [[Bread (grupa)|Bread]], [[All Saints (grupa)|All Saints]], [[Uffie]], [[Brooke Candy]], [[Lil Wayne]],<ref name=":4">{{cite news|first=Ashley|last=Spurgeon|url=http://www.nashvillescene.com/nashville/british-pop-starlet-charli-xcx-the-particularly-grown-up-21-year-old/Content?oid=3961598|title=British Pop Starlet Charli XCX, The Particularly Grown-Up 21-Year-Old|newspaper=[[Nashville Scene]]|date=14. 11. 2013|access-date=22. 7. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062305/http://www.nashvillescene.com/nashville/british-pop-starlet-charli-xcx-the-particularly-grown-up-21-year-old/Content?oid=3961598|archive-date=24. 9. 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/charli-xcx-mn0002688864/biography|title=Charli XCX &#124; Biography|last=Phares|first=Heather|work=[[AllMusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405082949/http://www.allmusic.com/artist/charli-xcx-mn0002688864/biography|archive-date=5. 4. 2014|url-status=live|access-date=20. 4. 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|first=Jason|last=Lipshutz|url=https://www.billboard.com/music/music-news/gimme-five-charli-xcx-on-her-musical-obsessions-1538841/|title=Gimme Five: Charli XCX on Her Musical Obsessions|magazine=[[Billboard (časopis)|Billboard]]|date=12. 2. 2013|access-date=20. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515080536/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/1538841/gimme-five-charli-xcx-on-her-musical-obsessions|archive-date=15. 5. 2014|url-status=live}}</ref> [[Lily Allen]],<ref>{{cite web|url=https://www.culledculture.com/lily-allen-cheryl-tweedy-charli-xcx-sympathy-is-a-knife/|title=Lily Allen's "Cheryl Tweedy" As Forerunner to Charli XCX's "Sympathy Is a Knife"|last=Rivieccio|first=Genna|date=4. 12. 2025|work=Culled Culture|archive-url=https://web.archive.org/web/20260221011127/https://www.culledculture.com/lily-allen-cheryl-tweedy-charli-xcx-sympathy-is-a-knife/|archive-date=21. 2. 2026|url-status=live|access-date=1. 3. 2026}}</ref> [[Kate Bush]], muzika iz serije ''[[Twin Peaks]]'',<ref name="harrystruman">{{cite web|url=http://www.slacker.com/artist/charli-xcx|title=Charli XCX|last=Phares|first=Heather|publisher=Slacker|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326200203/http://www.slacker.com/artist/charli-xcx|archive-date=26. 3. 2016|url-status=live|access-date=20. 11. 2015}}</ref> [[Paris Hilton]],<ref name="Tinkerbell">{{cite news|first=Madeline|last=Roth|url=http://www.mtv.com/news/2270798/charli-xcx-rihanna-paris-hilton/|title=Charli XCX Is Working With Rihanna And Inspired By Paris Hilton (Seriously)|publisher=[[MTV News]]|date=14. 9. 2015|access-date=20. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151121071826/http://www.mtv.com/news/2270798/charli-xcx-rihanna-paris-hilton/|archive-date=21. 11. 2015|url-status=dead}}</ref> [[Justice (grupa)|Justice]], [[Crystal Castles]], [[Calvin Harris]],<ref>{{cite AV media notes|title=14|type=CD liner notes|others=Charli XCX|publisher=Orgy Music|year=2008}}</ref> [[Daft Punk]], [[SebastiAn]], [[Honey Dijon]], [[Robyn]], [[Arca (muzičarka)|Arca]], [[M.I.A. (reperica)|M.I.A.]], [[Autechre]], [[Aphex Twin]] i režiser [[Quentin Tarantino]].<ref>{{cite magazine|first=Poppy|last=Burton|url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-sweeps-2025-brit-awards-pays-homage-to-late-collaborator-sophie-someone-who-none-of-us-would-be-here-without-3842677|title=Charli XCX Sweeps 2025 BRIT Awards, Pays Homage to Late Collaborator Sophie: "Someone Who None of Us Would Be Here Without"|magazine=[[NME]]|date=2. 3. 2025|access-date=9. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250302112218/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-sweeps-2025-brit-awards-pays-homage-to-late-collaborator-sophie-someone-who-none-of-us-would-be-here-without-3842677|archive-date=2. 3. 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|first=Neil|last=McCormick|author-link=Neil McCormick|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/10905375/Is-Charli-XCX-the-new-Adele.html|title=Is Charli XCX the New Adele?|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|date=17. 6. 2014|access-date=15. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127155813/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/rockandpopfeatures/10905375/Is-Charli-XCX-the-new-Adele.html|archive-date=27. 11. 2021|url-status=live}}</ref> Također je navela [[Rihanna|Rihannu]] jako svoju "omiljenu pop djevojku"<ref name="Tinkerbell" /> i izrazila želju da napiše pjesmu za nju.<ref>{{cite web|url=https://uproxx.com/pop/charli-xcx-britney-spears-remix/|title=Charli XCX Had To Turn Down Collaborating With Britney Spears|last=Rossignol|first=Derrick|date=4. 3. 2022|publisher=Uproxx|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304215653/https://uproxx.com/pop/charli-xcx-britney-spears-remix/|archive-date=4. 3. 2022|url-status=live|access-date=7. 8. 2023}}</ref> Godine 2017. izjavila je da teži pisanju pjesama za [[Katy Perry]] i Gwen Stefani.<ref name=":5">{{cite news|first=Kevin|last=Wicks|url=http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/06/charli-xcx-on-pitchfork-the-ubiquity-of-i-love-it-and-the-best-moment-in-clueless|title=Charli XCX on Pitchfork, The Ubiquity of 'I Love It,' And the Best Moment in 'Clueless'|publisher=[[BBC America]]|access-date=7. 2. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220104759/http://www.bbcamerica.com/anglophenia/2013/06/charli-xcx-on-pitchfork-the-ubiquity-of-i-love-it-and-the-best-moment-in-clueless/|archive-date=20. 12. 2017|url-status=dead}}</ref> Istakla je da je album ''True Romance'' bio inspirisan "Martikom, ali i grupom [[The Cure]] i Britney Spears",<ref name="Esquire" /> dok su kritičari uočili i uticaje [[Belinda Carlisle|Belinde Carlisle]], Marine Diamandis i švedskog dueta [[The Knife]].<ref name=":5" /> Na njen drugi album uticali su [[The Hives]], [[Weezer]], [[Ramones]] i francuska [[yé-yé]] muzika iz [[1960-e|1960-ih]].<ref name="Idolator new album" /> Navela je [[Kanye West|Kanyea Westa]] kao inspiraciju za svoju specifičnu i idiosinkratičnu upotrebu [[AutoTune|Auto-Tunea]].<ref>{{cite magazine|first=Owen|last=Myers|url=https://www.thefader.com/2017/12/15/charli-xcx-a-g-cook-pop-2-interview|title=Charli XCX and A. G. Cook Explain the Secrets of Her Ambitious New Mixtape|magazine=[[The Fader]]|date=15. 12. 2017|access-date=15. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215213712/http://www.thefader.com/2017/12/15/charli-xcx-a-g-cook-pop-2-interview|archive-date=15. 12. 2017|url-status=live}}</ref> Izjavila je da su "najbolji umjetnici oni koji se stalno mijenjaju – poput [[Madonna|Madonne]] i [[David Bowie|Davida Bowieja]]",<ref>{{cite news|first=El|last=Hunt|url=https://www.standard.co.uk/goingout/music/charli-xcx-interview-i-really-want-to-change-the-way-women-think-about-themselves-a-lot-of-young-girls-are-quite-lost-9771825.html|title=Charli XCX Interview 'I Really Want to Change the Way Women Think About Themselves. A Lot of Young Girls Are Quite Lost'|newspaper=[[Evening Standard]]|date=3. 10. 2014|access-date=15. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706015749/http://www.standard.co.uk/goingout/music/charli-xcx-interview-i-really-want-to-change-the-way-women-think-about-themselves-a-lot-of-young-girls-are-quite-lost-9771825.html|archive-date=6. 7. 2015|url-status=live}}</ref> te da bi njena "saradnja iz snova bila s nekim poput Björk, Kate Bush ili čak [[Dionne Warwick]]".<ref name="elle">{{cite magazine|first=Alex|last=Catarinella|url=http://www.elle.com/culture/music/news/a21935/interview-with-charli-xcx/|title=Interview with Charli XCX|magazine=Elle|date=19. 7. 2012|access-date=15. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150214210448/http://www.elle.com/culture/music/news/a21935/interview-with-charli-xcx/|archive-date=14. 2. 2015}}</ref> Charli XCX je imenovala [[Siouxsie Sioux]] svojom "heroinom".<ref>{{cite magazine|author=Joe Bosso Neil|url=http://www.self-titledmag.com/2012/06/14/breaking-an-interview-with-charli-xcx/|title=Breaking an Interview with Charli XCX|magazine=Self-titledmag|date=14. 6. 2012|access-date=15. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802052414/http://www.self-titledmag.com/2012/06/14/breaking-an-interview-with-charli-xcx/|archive-date=2. 8. 2017|url-status=dead}}</ref> Također je napomenula da je o scenskom nastupu i privlačenju publike mnogo naučila od [[Taylor Swift]].<ref>{{cite web|url=https://ew.com/music/2019/09/13/charli-xcx-charli-interview/|title=Charli XCX on Why Charli Is Her Most Personal Album Yet|last=Kaplan|first=Ilana|date=13. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514051150/https://ew.com/music/2019/09/13/charli-xcx-charli-interview/|archive-date=14. 5. 2021|url-status=live|access-date=8. 4. 2021|magazine=[[Entertainment Weekly]]}}</ref> Njeni nastupi uživo često se opisuju kao događaji na koje je vidno uticala [[Rejv|rejv kultura]].<ref>{{cite news|first=Simon|last=Vozick-Levinson|url=https://www.mtv.com/news/obe7c7/charli-xcx-concert-number-one-angel|title=Charli XCX Brings Her Revolution To The Fans|publisher=[[MTV News]]|date=14. 4. 2017|access-date=22. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240322211501/https://www.mtv.com/news/obe7c7/charli-xcx-concert-number-one-angel|archive-date=22. 3. 2024|url-status=live}}</ref> == Diskografija == {{Glavni|Diskografija Charli XCX|Spisak pjesama koje je napisala Charli XCX}}'''Studijski albumi''' * ''[[True Romance (Charli XCX)|True Romance]]'' (2013) * ''[[Sucker (Charli XCX)|Sucker]]'' (2014) * ''[[Charli (Charli XCX)|Charli]]'' (2019) * ''[[How I'm Feeling Now]]'' (2020) * ''[[Crash (Charli XCX)|Crash]]'' (2022) * ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' (2024) * ''Music, Fashion, Film'' (2026) == Turneje == {{Glavni|Spisak nastupa uživo Charli XCX}}{{Col-begin}} {{Col-3}} '''Samostalne turneje''' * [[Girl Power North America Tour]] (2014) * [[Charli Live Tour]] (2019–2020) * [[Crash: The Live Tour]] (2022–2023) * [[Brat Tour]] (2024–2025) '''Zajedničke turneje''' * [[Charli and Jack Do America Tour]] (2015) (sa [[Bleachers (grupa)|Bleachersom]]) * [[Sweat (koncertna turneja)|Sweat]] (2024) (sa [[Troye Sivan]]om) {{Col-3}} '''Predgrupa / Podrška''' * [[The Ting Tings]] – [[Show Us Yours Tour]] (2011) * [[Sleigh Bells (grupa)|Sleigh Bells]] – Terror Tour (2012) * [[Azealia Banks]] – Mermaid Ball (2012) * [[Coldplay]] – [[Mylo Xyloto Tour]] (2012) * [[Ellie Goulding]] – [[The Halcyon Days Tour]] (2013) * [[Marina and the Diamonds]] – [[The Lonely Hearts Club Tour]] (2013) * [[Paramore]] – [[The Self-Titled Tour]] (2013) * [[Katy Perry]] – [[Prismatic World Tour]] (2015) * [[Halsey (singer)|Halsey]] – [[Hopeless Fountain Kingdom Tour]] (2017) * [[Sia]] – [[Nostalgic for the Present Tour]] (2017) * [[Taylor Swift]] – [[Reputation Stadium Tour]] (2018) {{Col-end}} == Filmografija == === Film === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+{{Screen reader-only|Tabela igranih i dokumentarnih filmova u kojima se pojavljuje Charli XCX}} ! scope="col" |Godina ! scope="col" |Naslov ! scope="col" |Uloga ! scope="col" class="unsortable" |Napomene ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Referenca(-e)}} |- | rowspan="3" |2015 |''{{sortname|The|F-Word and Me|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Dokumentarni|film|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Daniel |last=Kreps |url=https://www.rollingstone.com/music/news/watch-charli-xcxs-feminism-film-the-f-word-and-me-20151125 |title=Watch Charli XCX's Feminism Film 'The F Word and Me' |magazine=[[Rolling Stone]] |date=25. 11. 2015 |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227095646/http://www.rollingstone.com/music/news/watch-charli-xcxs-feminism-film-the-f-word-and-me-20151125 |archive-date=27. 2. 2017 |url-status=live}}</ref>}} |- |''{{sortname|Lost|in the North|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Kratki|film|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |first=Jonny |last=von Wallstrom |url=https://www.youtube.com/watch?v=sbOOO4U-e4A |title=Lost In The North - Charli XCX |via=[[YouTube]] |date=31. 8. 2015 |access-date=22. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250820170403/https://www.youtube.com/watch?v=sbOOO4U-e4A&themeRefresh=1 |archive-date=20. 8. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |''{{sortname|The|1989 World Tour}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Koncertni|film|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |url=https://taylorswift.com/news/265083 |title=The 1989 World Tour Live Coming to Apple Music |publisher=TaylorSwift.com |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316114202/https://taylorswift.com/news/265083 |archive-date=16. 3. 2017 |url-status=dead}}</ref>}} |- |2016 |''{{sortname|The|Angry Birds Movie}}'' |[[Angry Birds Stella#Characters|Willow]] (glas) | |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Natalie |last=Stone |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/charli-xcx-voice-willow-angry-880102 |title=Charli XCX to Voice Willow in 'Angry Birds' Movie |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=2. 4. 2016 |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316114129/http://www.hollywoodreporter.com/news/charli-xcx-voice-willow-angry-880102 |archive-date=16. 3. 2017 |url-status=live}}</ref>}} |- |2018 |''{{sortname|Taylor|Swift: Reputation Stadium Tour}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Koncertni|film|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Elias |last=Leight |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-netflix-reputation-doc-773319/ |title=Taylor Swift Previews Netflix Concert Doc With Brassy 'Shake It Off' |magazine=[[Rolling Stone]] |date=28. 12. 2018 |access-date=22. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181230085421/https://www.rollingstone.com/music/music-news/taylor-swift-netflix-reputation-doc-773319/ |archive-date=30. 12. 2018 |url-status=live}}</ref>}} |- |2019 |''{{sortname|UglyDolls||}}'' |{{sortname|Kitty||nolink=1}} (glas) | |{{center|<ref name="A Tree Is Blue">{{cite web |first=Tom |last=Breihan |url=https://www.stereogum.com/2327327/charli-xcx-will-reportedly-star-in-dakota-johnsons-directorial-debut-a-tree-is-blue/news/ |title=Charli XCX Will Reportedly Star In Dakota Johnson's Directorial Debut A Tree Is Blue |work=[[Stereogum]] |date=22. 10. 2025 |access-date=1. 3. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260104045639/https://www.stereogum.com/2327327/charli-xcx-will-reportedly-star-in-dakota-johnsons-directorial-debut-a-tree-is-blue/news/ |archive-date=4. 1. 2026 |url-status=live}}</ref>}} |- |2022 |''[[Charli XCX: Alone Together]]'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Dokumentarni|film|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite news |first=Phil |last=Hoad |url=https://www.theguardian.com/film/2022/apr/13/charli-xcx-alone-together-review-singers-intimate-journal |title=Charli XCX: Alone Together Review – Singer's Intimate Journal of Lockdown Album |newspaper=[[The Guardian]] |date=13. 4. 2022 |access-date=22. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250313013329/https://www.theguardian.com/film/2022/apr/13/charli-xcx-alone-together-review-singers-intimate-journal |archive-date=13. 3. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- | rowspan="3" |2025 |''[[Erupcja]]'' |Bethany |Također scenaristkinja i producentkinja |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Matt |last=Grobar |url=https://variety.com/2024/film/features/charli-xcx-jeremy-o-harris-pete-ohs-erupcja-movie-1236168237/ |title=Charli XCX's Secret Movie Revealed: How the Pop Star, Jeremy O. Harris and Director Pete Ohs Shot 'Erupcja' During 'Brat' Summer (Exclusive) |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=7. 10. 2024 |access-date=25. 10. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009090843/https://variety.com/2024/film/features/charli-xcx-jeremy-o-harris-pete-ohs-erupcja-movie-1236168237/ |archive-date=9. 10. 2024 |url-status=live}}</ref>}} |- |''[[100 Nights of Hero]]'' |{{sortname|Rosa||nolink=1}} | |{{center|<ref>{{cite web |first=Matt |last=Grobar |url=https://deadline.com/2024/09/emma-corrin-maika-monroe-charli-xcx-join-100-nights-of-hero-movie-1236083056/ |title=Emma Corrin & Maika Monroe To Topline Julia Jackman's '100 Nights Of Hero'; Charli XCX Also Set |website=[[Deadline Hollywood]] |date=12. 9. 2024 |access-date=13. 9. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913002400/https://deadline.com/2024/09/emma-corrin-maika-monroe-charli-xcx-join-100-nights-of-hero-movie-1236083056/ |archive-date=13. 9. 2024 |url-status=live}}</ref>}} |- |''[[Sacrifice (film iz 2025)|Sacrifice]]'' |Mother Nature |Kameo uloga |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Mia |last=Galuppo |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/anya-taylor-joy-chris-evans-sacrifice-1236358578/ |title=How Chris Evans, A Semi-Active Volcano and Donkeys Came Together to Make TIFF-Bound 'Sacrifice' |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=2. 9. 2025 |access-date=20. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250904213010/https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/anya-taylor-joy-chris-evans-sacrifice-1236358578/ |archive-date=4. 9. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- | rowspan="4" |2026 |''[[The Moment (film iz 2026)|The Moment]]'' |Sama sebe |Također autorica priče i producentkinja |{{Center|<ref>{{cite magazine |first=Ellie |last=Calnan |url=https://www.screendaily.com/news/charli-xcxs-the-moment-starts-shooting-in-the-uk-for-a24/5203077.article |title=Charli Xcx's 'The Moment' Starts Shooting in the UK for A24 |magazine=[[Screen International]] |date=18. 3. 2025 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409005704/https://www.screendaily.com/news/charli-xcxs-the-moment-starts-shooting-in-the-uk-for-a24/5203077.article |archive-date=9. 4. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |''[[I Want Your Sex (film)|I Want Your Sex]]'' |Minerva | |{{Center|<ref>{{cite web |first=Matt |last=Grobar |url=https://deadline.com/2024/08/charli-xcx-joins-i-want-your-sex-olivia-wilde-gregg-araki-1236073945/ |title=Charli Xcx Joins Olivia Wilde, Cooper Hoffman In Gregg Araki's Thriller 'I Want Your Sex' For Black Bear |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=30. 8. 2024 |access-date=30. 8. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830164901/https://deadline.com/2024/08/charli-xcx-joins-i-want-your-sex-olivia-wilde-gregg-araki-1236073945/ |archive-date=30. 8. 2024 |url-status=live}}</ref>}} |- |''[[The Gallerist (film)|The Gallerist]]'' |Alex | |{{center|<ref>{{cite web |first=Matt |last=Grobar |url=https://deadline.com/2024/12/the-gallerist-mrc-joins-cathy-yan-movie-natalie-portman-jenna-ortega-1236202386/ |title=MRC Boards Cathy Yan's 'The Gallerist' As Da'Vine Joy Randolph, Sterling K. Brown, Catherine Zeta-Jones & More Sign On |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=13. 12. 2024 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215111/https://deadline.com/2024/12/the-gallerist-mrc-joins-cathy-yan-movie-natalie-portman-jenna-ortega-1236202386/ |archive-date=15. 5. 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |first=Gregory |last=Ellwood |url=https://theplaylist.net/the-gallerist-review-natalie-portman-jenna-ortega-commit-to-an-art-world-farce-that-cant-close-the-sale-sundance-20260125/ |title=‘The Gallerist’ Review: Natalie Portman & Jenna Ortega Commit To An Art World Farce That Can’t Close The Sale [Sundance] |website=The Playlist |date=26. 1. 2026 |access-date=12. 4. 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260412130439/https://theplaylist.net/the-gallerist-review-natalie-portman-jenna-ortega-commit-to-an-art-world-farce-that-cant-close-the-sale-sundance-20260125/ |archive-date=12. 4. 2026 |url-status=live }}</ref>}} |- |''[[Faces of Death (film iz 2026)|Faces of Death]]'' |Gabby | |{{center|<ref>{{cite web |first=Umberto |last=Gonzales |url=https://www.thewrap.com/charli-xcx-joins-legendary-faces-of-death/ |title=Charli XCX to Make Feature Film Debut in Legendary's 'Faces of Death' (Exclusive) |work=[[TheWrap]] |date=21. 4. 2023 |access-date=22. 5. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230514073554/https://www.thewrap.com/charli-xcx-joins-legendary-faces-of-death/ |archive-date=14. 5. 2023 |url-status=live}}</ref>}} |- |} === Televizija === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+{{Screen reader-only|Tabela televizijskih programa u kojima se pojavljuje Charli XCX}} ! scope="col" |Godina ! scope="col" |Naslov ! scope="col" |Uloga ! scope="col" class="unsortable" |Napomene ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Referenca(-e)}} |- |2014–2025 |''{{sortname|Saturday|Night Live}}'' |{{sortname|Sama sebe / Voditelj / Muzički gost / [[Sally, When the Wine Runs Out|Sally]]||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"[[Martin Freeman]]/Charli XCX"||nolink=1}} {{sortname|Epizoda:|"[[Oscar Isaac]]/Charli XCX"||nolink=1}} {{sortname|Epizoda:|"Charli XCX"|nolink=1}} {{sortname|Epizoda:|"[[Amy Poehler]]/[[Role Model (pjevač)|Role Model]]"||nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |first=James |last=Rettig |url=https://www.stereogum.com/1724898/watch-charli-xcx-play-snl/video/ |title=Watch Charli XCX Play SNL |website=[[Stereogum]] |date=14. 12. 2014 |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204142/http://www.stereogum.com/1724898/watch-charli-xcx-play-snl/video/ |archive-date=16. 3. 2017 |url-status=live}}</ref><br /><ref>{{cite web |first=Samantha |last=Vincenty |url=https://www.nbc.com/nbc-insider/charli-xcx-snl-meatballs-song-oscar-isaac-sketch |title=Charli XCX and Oscar Isaac Duet as Singing Meatballs in This Unhinged SNL Sketch |publisher=[[NBC]] |date=23. 7. 2024 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423030058/https://www.nbc.com/nbc-insider/charli-xcx-snl-meatballs-song-oscar-isaac-sketch |archive-date=23. 4. 2025 |url-status=live}}</ref><br /><ref>{{cite web |first=Samantha |last=Vincenty |url=https://www.nbc.com/nbc-insider/watch-charli-xcx-snl-sketches-and-monologue-november-16-2024 |title=Watch Charli XCX's SNL Monologue and Sketches from November 16, 2024 |publisher=[[NBC]] |date=17. 11. 2024 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001200303/https://www.nbc.com/nbc-insider/watch-charli-xcx-snl-sketches-and-monologue-november-16-2024 |archive-date=1. 10. 2025 |url-status=live}}</ref><br /><ref>{{cite magazine |first=McKinley |last=Franklin |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/charli-xcx-saturday-night-live-role-model-cameo-1236398888/ |title=Charli XCX Makes Surprise SNL Appearance During Role Model Song |magazine=[[The Hollywood Reporter]] |date=11. 10. 2025 |access-date=26. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012093829/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/charli-xcx-saturday-night-live-role-model-cameo-1236398888/ |archive-date=12. 10. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2015 |''{{sortname|Major|Lazer|Major Lazer (TV-serija)}}'' |{{sortname|Lady|Vanessa Rothchild|nolink=1}} |{{sortname|Glasovna|uloga|nolink=1}} {{sortname|Epizoda:|"Throwback Thursdays"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |first=Evan |last=Minsker |url=https://pitchfork.com/news/59070-major-lazer-cartoon-gets-premiere-date-charli-xcx-and-riff-raff-to-guest-star/ |title=Major Lazer Cartoon Gets Premiere Date, Charli XCX and Riff Raff to Guest Star |work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |date=31. 3. 2015 |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316114524/http://pitchfork.com/news/59070-major-lazer-cartoon-gets-premiere-date-charli-xcx-and-riff-raff-to-guest-star/ |archive-date=16. 3. 2017 |url-status=live}}</ref>}} |- |2015 |''{{sortname|Late|Show with David Letterman}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"[[Anna Kendrick]]/Charli XCX"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite magazine |url=https://consequence.net/2014/12/charli-xcx-and-vampire-weekends-rostam-perform-on-letterman-watch/ |title=Charli XCX and Vampire Weekend's Rostam Perform on Letterman — Watch |magazine=[[Consequence (publication)|Consequence]] |date=17. 12. 2014 |access-date=1. 3. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002630/https://consequence.net/2014/12/charli-xcx-and-vampire-weekends-rostam-perform-on-letterman-watch/ |archive-date=23. 12. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2015 |''{{sortname|The Ride:|Charli XCX|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Glavna|uloga|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.mtv.co.uk/video/o4ls0x/the-ride-charli-xcx-promo |title=Charli XCX: The Ride |publisher=MTV UK |date=17. 11. 2015 |access-date=15. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316115910/http://www.mtv.co.uk/charli-xcx/videos/charli-xcx-the-ride-promo |archive-date=16. 3. 2017 |url-status=dead}}</ref>}} |- |2015 |''{{sortname|The|Graham Norton Show}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"[[Jamie Dornan]]/[[Julie Walters]]/[[Stephen Mangan]]/Charli XCX/[[Rita Ora]]"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_graham_norton_show/s16/e18 |title=The Graham Norton Show – Season 16, Episode 18 |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=1. 3. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222233411/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_graham_norton_show/s16/e18 |archive-date=22. 12. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2015–2017 |''{{sortname|Jimmy|Kimmel Live!}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"[[Mila Kunis]]/[[Bob Odenkirk]]/Charli XCX"|nolink=1}} {{sortname|Epizoda:|"[[Will Arnett]]/[[Gabrielle Union]]/Charli XCX"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |url=https://watch.plex.tv/show/jimmy-kimmel-live/season/13/episode/17 |title=Jimmy Kimmel Live! - Mila Kunis, Bob Odenkirk, Charli XCX |website=Plex |date=3. 2. 2015 |access-date=15. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830155231/https://watch.plex.tv/show/jimmy-kimmel-live/season/13/episode/17 |archive-date=30. 8. 2022 |url-status=live}}</ref>}}{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/jimmy_kimmel_live/s15/e18 |title=Jimmy Kimmel Live! – Season 15, Episode 18 Will Arnett; Gabrielle Union; Charli XCX |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=1. 3. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251223002202/https://www.rottentomatoes.com/tv/jimmy_kimmel_live/s15/e18 |archive-date=23. 12. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2017 |''{{sortname|Celebrity|Juice}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"#18.1"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.comedy.co.uk/people/charli-xcx/ |title=Charli XCX |publisher=British Comedy Guide |access-date=2. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708215312/https://www.comedy.co.uk/people/charli-xcx/ |archive-date=8. 7. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2018 |''{{sortname|Lip|Sync Battle}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Epizoda: "Rita Ora vs. Charli XCX" |{{center|<ref>{{cite news |first=Rebecca |last=Nicholson |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/15/im-with-the-band-nasty-cherry-review-netflix |title=I'm With the Band: Nasty Cherry Review – Move over Simon Cowell, Here's Charli XCX! |newspaper=[[The Guardian]] |date=15. 11. 2019 |access-date=1. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612182732/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/nov/15/im-with-the-band-nasty-cherry-review-netflix |archive-date=12. 6. 2024 |url-status=live}}</ref>}} |- |2018 |''{{sortname|The|Tonight Show Starring Jimmy Fallon}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |5 epizoda |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/the_tonight_show_starring_jimmy_fallon/s06/e30 |title=The Tonight Show Starring Jimmy Fallon – Season 6, Episode 30 Jamie Foxx; Charli XCX; Troye Sivan |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=1. 3. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251222231029/https://www.rottentomatoes.com/tv/the_tonight_show_starring_jimmy_fallon/s06/e30 |archive-date=22. 12. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |2019 |''{{sortname|I'm|with the Band: Nasty Cherry}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |[[Netflix]]ova dokumentarna serija |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/tv/i_m_with_the_band_nasty_cherry/s01 |title=Season 1 – I'm With the Band: Nasty Cherry |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |access-date=2. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705135344/https://www.rottentomatoes.com/tv/i_m_with_the_band_nasty_cherry/s01 |archive-date=5. 7. 2022 |url-status=live}}</ref>}} |- |2021 |''{{sortname|RuPaul's|Drag Race All Stars}}'' |Gostujući sudija |[[RuPaul's Drag Race All Stars (season 6)|6. sezona]], epizode [[Drag Tots|9]]–10 |{{center|<ref>{{cite web |first=Alexandra |last=Del Rosario |url=https://deadline.com/2021/06/rupauls-drag-race-all-stars-charli-xcx-tina-knowles-emma-roberts-guest-judges-for-sixth-cycle-1234771728/ |title='RuPaul's Drag Race All Stars': Charli XCX, Tina Knowles, Emma Roberts Among Guest Judges For Sixth Cycle |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=8. 6. 2021 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529013856/https://deadline.com/2021/06/rupauls-drag-race-all-stars-charli-xcx-tina-knowles-emma-roberts-guest-judges-for-sixth-cycle-1234771728/ |archive-date=29. 5. 2024 |url-status=live}}</ref>}} |- |2022 |''{{sortname|Gossip|Girl|Gossip Girl (TV-serija iz 2021)}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |{{sortname|Epizoda:|"One Flew Over the Cucks's Nest"|nolink=1}} |{{center|<ref>{{cite web |first=Megan |last=Armstrong |url=https://uproxx.com/pop/charli-xcx-gossip-girl-valentines-episode-performance/ |title=Charli XCX Spiced Up The 'Gossip Girl' Valentine's Day Episode With A Lingerie-Clad Performance |publisher=Uproxx |date=15. 12. 2022 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215151221/https://uproxx.com/pop/charli-xcx-gossip-girl-valentines-episode-performance/ |archive-date=15. 12. 2022 |url-status=live}}</ref>}} |- |2025 |''{{sortname|Overcompensating||Overcompensating (TV-serija)}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Epizoda: "Boom Clap" |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Selome |last=Hailu |url=https://variety.com/2024/tv/news/charli-xcx-benito-skinner-amazon-overcompensating-1236166451/ |title=Charli XCX Joins Benito Skinner's Amazon Comedy Series 'Overcompensating' as Guest Star |magazine=[[Variety (magazine)|Variety]] |date=2. 10. 2024 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406031540/https://variety.com/2024/tv/news/charli-xcx-benito-skinner-amazon-overcompensating-1236166451/ |archive-date=6. 4. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |} === Kompozitor === {| class="wikitable plainrowheaders" |+{{Screen reader-only|Tabela kompozitorskog rada u kojem učestvuje Charli XCX}} ! scope="col" |Godina ! scope="col" |Naslov ! scope="col" class="unsortable" |Napomene ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Referenca(-e)}} |- |{{dts|2023|format=y}} |''{{sortname|Bottoms||Bottoms (film)}}'' |{{sortname|Igrani|film|nolink=1}} {{sortname|Komponovano|s|nolink=1}} [[Leo Birenberg]] |{{center|<ref name=":3">{{cite web |url=https://filmmusicreporter.com/2023/03/10/leo-birenberg-charli-xcx-scoring-emma-seligmans-bottoms/ |title=Leo Birenberg & Charli XCX Scoring Emma Seligman's 'Bottoms' |website=FilmMusicReporter |date=10. 3. 2023 |access-date=11. 3. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331071327/https://filmmusicreporter.com/2023/03/10/leo-birenberg-charli-xcx-scoring-emma-seligmans-bottoms/ |archive-date=31. 3. 2023 |url-status=live}}</ref>}} |- | rowspan="2" |2026 |''[[Wuthering Heights (film iz 2026)|Wuthering Heights]]'' |{{sortname|Igrani|film|nolink=1}} {{sortname|Komponovano|s|nolink=1}} Anthony Willis |{{center|<ref>{{cite web |url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/03/emerald-fennells-wuthering-heights-to-feature-original-songs-by-charli-xcx-score-by-anthony-willis/ |title=Emerald Fennell's 'Wuthering Heights' to Feature Original Songs by Charli XCX and Score by Anthony Willis |website=Film Music Reporter |date=3. 9. 2025 |access-date=22. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924141752/https://filmmusicreporter.com/2025/09/03/emerald-fennells-wuthering-heights-to-feature-original-songs-by-charli-xcx-score-by-anthony-willis/ |archive-date=24. 9. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |- |''{{Sortname|Mother Mary||Mother Mary (film iz 2026)}}'' |{{sortname|Igrani|film|nolink=1}} {{sortname|Komponovano|s|nolink=1}} [[Jack Antonoff]] {{sortname|i||nolink=1}} [[Daniel Hart (musician)|Daniel Hart]] |{{center|<ref>{{cite web |first=Matthew Ismael |last=Ruiz |url=https://pitchfork.com/news/charli-xcx-and-jack-antonoff-to-write-songs-for-a24s-new-pop-music-movie-mother-mary/ |title=Charli XCX and Jack Antonoff to Write Songs for A24's New Pop Music Movie Mother Mary |work=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]] |date=21. 3. 2023 |access-date=23. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430014619/https://pitchfork.com/news/charli-xcx-and-jack-antonoff-to-write-songs-for-a24s-new-pop-music-movie-mother-mary/ |archive-date=30. 4. 2025 |url-status=live}}</ref>}} |} === Producentski rad === {| class="wikitable plainrowheaders" |+{{Screen reader-only|Tabela producentskog rada u kojem učestvuje Charli XCX}} ! scope="col" |Godina ! scope="col" |Naslov ! scope="col" class="unsortable" |Napomene ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Referenca(-e)}} |- |2025–danas |''[[Overcompensating (TV-serija)|Overcompensating]]'' |TV-serija Izvršni producent |{{center|<ref name="deadline">{{cite web |first=Denise |last=Petski |url=https://deadline.com/2022/11/overcompensating-comedy-benito-skinner-charli-xcx-amp-jonah-hills-strong-baby-amazon-1235166875/ |title='Overcompensating' Comedy From Benito Skinner, Charli XCX & Jonah Hill's Strong Baby In Works At Amazon |work=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |date=8. 11. 2022|access-date=23. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425213124/https://deadline.com/2022/11/overcompensating-comedy-benito-skinner-charli-xcx-amp-jonah-hills-strong-baby-amazon-1235166875/ |archive-date=25. 4. 2025|url-status=live}}</ref>}} |- |2026 |''[[The Moment (film iz 2026)|The Moment]]'' |Igrani film Koproducent sa [[David Hinojosa]] | |} === Podcast === {| class="wikitable plainrowheaders" |+{{Screen reader-only|Tabela podcasta u kojima učestvuje Charli XCX}} ! scope="col" |Godina ! scope="col" |Naslov ! scope="col" |Uloga ! scope="col" class="unsortable" |Napomene ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Referenca(-e)}} |- |2021 |''{{sortname|How|Long Gone|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Gost |{{center|<ref>{{cite magazine |first=David |last=Renshaw |url=https://www.thefader.com/2021/11/22/how-long-gone-album-adds-color |title=How Long Gone Hosts to Release Debut Podcast Album |magazine=[[The Fader]] |date=22. 11. 2021|access-date=23. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321020129/https://www.thefader.com/2021/11/22/how-long-gone-album-adds-color |archive-date=21. 3. 2023|url-status=live}}</ref>}} |- |2021–2022 |''{{sortname|Charli XCX's|Best Song Ever|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Voditelj |{{center|<ref>{{cite magazine |first=Sam |last=Moore |url=https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-announces-new-bbc-podcast-charli-xcxs-best-song-ever-3011755 |title=Charli XCX Announces New BBC Podcast 'Charli XCX's Best Song Ever' |magazine=[[NME]] |date=5. 8. 2021|access-date=13. 3. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313171758/https://www.nme.com/news/music/charli-xcx-announces-new-bbc-podcast-charli-xcxs-best-song-ever-3011755 |archive-date=13. 3. 2023|url-status=live}}</ref>}} |- |2022 |''{{sortname|Dua Lipa:|At Your Service|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Gost |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/audio/play/p0fxjlts |title=Charli XCX - Dua Lipa: At Your Service |publisher=[[BBC]] |date=7. 10. 2022|access-date=23. 10. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20250603195847/https://www.bbc.com/audio/play/p0fxjlts |archive-date=3. 6. 2025|url-status=live}}</ref>}} |- |2022 |''{{sortname|Five|Things with Lynn Hirschberg|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Gost |{{center|<ref>{{cite web |url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/episode-9-charli-xcx/id1490473390?i=1000582516291 |title=Episode 9: Charli XCX Five Things with Lynn Hirschberg |website=podcasts.apple.com |date=13. 10. 2022|access-date=1. 3. 2026}}</ref>}} |- |2024 |''{{sortname|Anything|Goes with Emma Chamberlain|nolink=1}}'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Gost |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=e_wK5Vf89OU |title=A Talk with Charli Xcx |via=[[YouTube]] |date=23. 1. 2025|access-date=2. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423031638/https://www.youtube.com/watch?v=e_wK5Vf89OU |archive-date=23. 4. 2025|url-status=live}}</ref>}} |- |2024 |''[[Las Culturistas]]'' |{{sortname|Sama sebe||nolink=1}} |Gost |{{center|<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=oweheOiX8h8 |title="For The Night" (W/ Charli XCX) {{!}} Las Culturistas with Matt Rogers and Bowen Yang |via=[[YouTube]] |date=5. 6. 2024|access-date=23. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716061324/https://www.youtube.com/watch?v=oweheOiX8h8 |archive-date=16. 7. 2025|url-status=live}}</ref>}} |} == Nagrade i nominacije == {{Glavni|Spisak nagrada i nominacija koje je primila Charli XCX}} == Napomene == {{reflist|group=lower-alpha}} == Također pogledajte == * [[Spisak britanskih dobitnika i nominovanih za nagradu Grammy]] == Vanjski linkovi == {{wikiquote}} {{commons category}} * {{Official website|https://charlixcx.com}} * {{IMDb name|6424616}} * {{AllMusic|artist|mn0002688864|Charli XCX}} * {{Discogs artist|Charli XCX|Charli XCX}} * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p09rfbrp ''Charli XCX's Best Song Ever''] (BBC Radio 1) == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Charli XCX]] [[Kategorija:Rođeni 1992.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Engleski muzičari]] [[Kategorija:Engleske glumice]] [[Kategorija:Dobitnici Grammyja]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Brit"]] [[Kategorija:Britanski indie pop muzičari]] [[Kategorija:Britanski synth-pop pjevači]] [[Kategorija:Electropop muzičari]] [[Kategorija:Engleski dance-pop muzičari]] [[Kategorija:Pop-pank muzičari]] r5ce5vt22k2gntt3wprwjw4tirfhxea Privredna banka Sarajevo 0 535618 3923327 3914856 2026-09-01T04:54:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923327 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija | ime = Privredna banka Sarajevo | puni_naziv = Privredna banka Sarajevo d.d. Sarajevo | slika = Privredna Banka Sarajevo Logo.png | slika2 = BOR Bank in Sarajevo.JPG | tekst = Logo Privredne banke Sarajevo | tekst2 = Sjedište banke u Sarajevu | ID_broj = 4200277320005 | vrsta = [[Dioničko društvo]] (d.d.) | industrija = [[Finansijske usluge]] | osnovano = 1913. (kao filijala Austro-ugarske banke)<ref name="pbs_o_nama">{{cite web |url=https://www.pbs.ba/en/o-nama/ |title=About us / Privredna banka Sarajevo |website=www.pbs.ba |access-date=30. 6. 2026}}</ref><br>1. 1. 1962. (kao Privredna banka Sarajevo)<ref name="pbs_o_nama" /> | sjedište = [[Sarajevo]], Obala Kulina bana 18, [[Bosna i Hercegovina]] | broj_lokacija = 17 poslovnica (2024.)<ref name="pbs_o_nama" /> | ključne_osobe = Rijad Raščić (Predsjednik Nadzornog odbora)<br>Hamid Pršeš (Predsjednik Uprave) | veb-sajt = [https://www.pbs.ba/ www.pbs.ba] | dodatak = [[Sarajevska berza]]: BORBRK3<ref name="sase">{{cite web |title=Sarajevska berza-burza Tržište / Emitenti / Profil emitenta |url=http://www.sase.ba/v1/Tr%C5%BEi%C5%A1te/Emitenti/Profil-emitenta/symbol/BORBRK3 |publisher=SASE |access-date=30. 6. 2026}}</ref> }} '''Privredna banka Sarajevo d.d. Sarajevo (PBS)''' je komercijalna banka sa sjedištem u [[Sarajevo|Sarajevu]], koja se smatra bankom s najdužom tradicijom poslovanja u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].<ref name="klix2013">{{cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/bosanski-seljak-austrijanac-i-ugarin-znate-li-da-sarajevo-krije-jednu-od-najstarijih-banaka-u-bih/231208077|title=Znate li da Sarajevo krije jednu od najstarijih banaka u BiH?|website=www.klix.ba|access-date=30. 6. 2026}}</ref> == Historija == Korijeni banke sežu do 1913., kada je izgrađena zgrada koja je služila kao filijala [[Austro-Ugarska|Austro-ugarske]] banke za Bosnu i Hercegovinu.<ref name="klix2013" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], zgrada je služila kao sjedište Investicione banke.<ref name="pbs_o_nama" /> Privredna banka Sarajevo pod današnjim imenom počela je s radom 1. januara 1962.<ref name="pbs_o_nama" /> Tokom 1980-ih godina, banka je bila jedna od devet sistemskih banaka koje su činile osnovu komercijalnog bankarskog sektora u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslaviji]].<ref>{{cite web|url=https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22itemid%22:[%22001-114243%22]}|title=Case of Ališić and Others v. Bosnia and Herzegovina, Croatia, Serbia, Slovenia and the former Yugoslav Republic of Macedonia - Judgment|publisher=European Court of Human Rights}}</ref> Dana 3. oktobra 2016. izvršeno je spajanje Privredne banke Sarajevo d.d. Sarajevo i BOR banke d.d. Sarajevo, čime je nastala jedinstvena banka koja posluje pod imenom Privredna banka Sarajevo.<ref>{{cite news|title=‘Nova’ Privredna banka Sarajevo počela sa radom|url=https://www.biznisinfo.ba/nova-privredna-banka-sarajevo-pocela-sa-radom/|access-date=30. 6. 2026|publisher=www.biznisinfo.ba}}</ref> == Banka na Obali == Sjedište banke nalazi se u zgradi poznatoj kao "[[Banka na Obali]]" u blizini rijeke [[Miljacka|Miljacke]] i [[Drvenija most]]a. Zgrada je proglašena nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web|url=http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici|title=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika|website=www.kons.gov.ba|access-date=30. 6. 2026|archive-date=21. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121015021/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici|url-status=dead}}</ref> == Poslovanje == Banka danas posluje putem mreže od 17 poslovnica u gradovima širom Bosne i Hercegovine.<ref name="pbs_o_nama" /> PBS nudi niz finansijskih usluga, uključujući potrošačke i poslovne kredite, stambene kredite, te debitne i kreditne kartice.<ref name="pbs_o_nama" /> Banka je članica ATM mreže "BH mreža" i Agencije za osiguranje depozita Bosne i Hercegovine (AOD).<ref>{{cite web|url=https://bhmreza.ba/|title=BH Mreža bankomata|website=www.bhmreza.ba|access-date=30. 6. 2026|archive-date=5. 5. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505000254/https://bhmreza.ba/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://aod.ba/hr/banke-clanice-2/|title=Banke članice AOD|website=www.aod.ba|access-date=30. 6. 2026}}</ref> PBS posluje pod nadzorom [[Agencija za bankarstvo Federacije Bosne i Hercegovine|Agencije za bankarstvo FBiH]], u skladu sa propisima [[Centralna banka Bosne i Hercegovine|Centralne banke BiH]].<ref>{{cite web|url=https://www.cbbh.ba/Content/Read/7|title=Centralna banka Bosne i Hercegovine - Banke u BiH|website=www.cbbh.ba|access-date=30. 6. 2026}}</ref> == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Kompanije u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Kompanije u Sarajevu]] [[Kategorija:Bankarstvo u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Banke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Banke u Jugoslaviji]] oox2wp2faiym63jwd0lk05tw2djkt4e Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine 0 536684 3923218 3921378 2026-08-31T12:14:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923218 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzej | ime = Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine | logo = Museum of literature BH logo.png | logo_uspravno = 0.9 | logo_alt = Logo Muzeja književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine | logo_opis = Logo Muzeja | slika = Rodna kuća Vladislava Skakića (Muzej književnosti) 1.jpg | slika_uspravno = 1.1 | alt = Historijska kuća u Sarajevu u kojoj je smješten Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine | opis = Zgrada Muzeja | koordinate = {{Coord|43|51|27.98|N|18|25|35.99|E|display=inline,title}} | osnovan = {{Početni datum|1961|4|27}} | lokacija = Sime Milutinovića Sarajlije 7, [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | vrsta = muzej književnosti i pozorišne umjetnosti | kolekcije = književne zbirke<br>pozorišne zbirke | direktor = Šejla Šehabović<ref name="FENA2026">{{Cite web |url=https://fena.ba/article/1688121/sehabovic-sve-sto-je-ostalo-izlozba-nastala-digitalizacijom-muzejske-zbirke-kamernog-teatra |title=Šehabović: 'Sve što je ostalo' izložba nastala digitalizacijom muzejske zbirke Kamernog teatra |publisher=FENA |date=2026-07-14 |access-date=2026-08-20 }}</ref> | veb-sajt = {{URL|https://mkpubih.com/}} }} '''Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine''' muzejska je ustanova kulture u [[Sarajevo|Sarajevu]] koja prikuplja, čuva, stručno obrađuje i predstavlja građu povezanu s [[Književnost|književnošću]] i [[Pozorište|pozorišnom umjetnošću]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].<ref name="MuzejIstrazivaci">{{Cite web |url=https://mkpubih.com/posjetiteljice-oci-istrazivacice-i/ |title=Istraživači(ce) |website=Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine |access-date=2026-08-20 }}</ref> Osnovan je 27. aprila 1961. kao Muzej književnosti Bosne i Hercegovine, nakon priprema koje su počele 1955. godine. U njegovom osnivanju posebno se istakla književnica i kustosica [[Razija Handžić]], koja je postala prva direktorica ustanove.<ref name="Kaniecka8">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=7–9 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref><ref name="Maglajlic2006">{{Cite journal |last=Maglajlić |first=Mehdija |title=Dokumenti – najpouzdaniji svjedoci vremena |journal=Muzeologija |volume=43/44 |year=2006 |pages=142–148 |url=https://hrcak.srce.hr/file/114229 |access-date=2026-08-20 |archive-date=17. 9. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240917130617/https://hrcak.srce.hr/file/114229 |url-status=dead }}</ref> Saradnici Muzeja počeli su sistematski prikupljati i proučavati pozorišnu građu 1969. Proširenje djelatnosti pravno je uređeno 1977, kada je ustanova dobila današnji naziv.<ref name="Maglajlic2006" /><ref name="Kaniecka9">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=9–11 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref> Od osnivanja je smješten u historijskoj kući u Ulici Sime Milutinovića Sarajlije, zaštićenoj kao nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.<ref name="MuzejOnama">{{Cite web |url=https://mkpubih.com/ |title=O nama |website=Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine |access-date=2026-08-20 }}</ref><ref name="KONS">{{Cite web |url=https://kons.gov.ba/publication/read/nacionalni-spomenici-lista |title=Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine |publisher=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |access-date=2026-08-20 }}</ref> == Historija == === Osnivanje i prve zbirke === Rasprave o osnivanju posebnog muzeja posvećenog književnosti u Sarajevu počele su 1955. U njima su učestvovali književnici, intelektualci i kulturni radnici, a među najangažiranijima bila je Razija Handžić, tada kustosica književnih zbirki [[Muzej Sarajeva|Muzeja grada Sarajeva]]. Osnovu buduće ustanove činila je ranije prikupljena književna građa, uključujući zbirke i predmete povezane sa [[Silvije Strahimir Kranjčević|Silvijem Strahimirom Kranjčevićem]] i [[Petar Kočić|Petrom Kočićem]].<ref name="Kaniecka8"/><ref name="Maglajlic2006"/> Formalni početak rada označilo je ''Rješenje o osnivanju muzeja književnosti'' od 27. aprila 1961, doneseno na osnovu Zakona o muzejima. Handžić je imenovana prvom direktoricom. Osnivačkim aktom među zadacima Muzeja navedeni su prikupljanje i zaštita građe o životu i radu književnika povezanih s Bosnom i Hercegovinom, njena stručna i muzeološka obrada te korištenje u izložbenom i naučnoistraživačkom radu.<ref name="Kaniecka8" /> U prvim godinama Muzej nije imao dovoljno izložbenog prostora pa je rad bio prvenstveno usmjeren na prikupljanje, sređivanje i obradu građe. Prva izložba pripremljena iz vlastitih fondova bila je posvećena životu i djelu Petra Kočića i predstavljena je u prostorijama Muzeja grada Sarajeva. Privremene izložbe i narednih su godina često održavane izvan zgrade Muzeja.<ref name="Kaniecka9" /> === Proširenje na pozorišnu umjetnost === Od 1969. saradnici Muzeja sistematski su prikupljali i proučavali građu iz oblasti pozorišne umjetnosti. Razvoj ove djelatnosti doveo je do formiranja posebnog područja rada posvećenog pozorištu, a 1977. proširenje djelatnosti pravno je uređeno i odraženo u nazivu ustanove.<ref name="Maglajlic2006"/><ref name="Kaniecka9"/> Povodom 25. godišnjice Muzeja 1986. otvorena je izložba ''Izbor iz književnih zbirki muzeja''. Dio izloženih predmeta poslije je poslužio kao manja stalna postavka. Fondovi su se širili kupovinom i donacijama, a postepeno su uređivani i depoi za smještaj građe.<ref name="Kaniecka10">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=10–11 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref> === Rad tokom rata 1992-1995. === Muzej je nastavio djelovati tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. Godine 1992. dio prostorija prilagođen je za izložbenu djelatnost i u njima je uspostavljena [[#Galerija Mak|Galerija Mak]], nazvana po pjesniku [[Mak Dizdar|Maku Dizdaru]]. Tokom rata u galeriji su održavane izložbe, promocije knjiga i pozorišni programi.<ref name="KanieckaRat">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=11–12 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref><ref name="Maglajlic2006"/> === Poslijeratni period === Rad Muzeja nakon rata obilježili su problemi s redovnim finansiranjem i upravljanjem, dok su izložbeni, istraživački i izdavački programi nastavljeni.<ref name="KanieckaSavremeno">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=12–18 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref> Šejla Šehabović imenovana je direktoricom 2013. U narednim godinama obnovljena je stalna postavka, ponovo je pokrenut časopis ''[[Baština]]'', a pokrenuti su i projekti digitalizacije i poboljšanja uslova čuvanja građe.<ref name="KanieckaSavremeno" /><ref name="FENA2026" /> == Zbirke == Prema podacima Muzeja, književna i pozorišna građa zajedno obuhvata oko 50.000 eksponata. Zbirke sadrže originalne rukopise, korespondenciju, dokumente, fotografije, lične predmete, biblioteke autora i književnih kritičara, dijelove enterijera, plakate i programe, scenske fotografije te ostavštine pozorišnih umjetnika.<ref name="MuzejIstrazivaci"/> === Književne zbirke === [[Datoteka:Branko Ćopić u muzeju.jpg|mini|desno|Dio muzejske postavke s građom povezanom s [[Branko Ćopić|Brankom Ćopićem]].]] Književne zbirke najvećim su dijelom organizirane prema pojedinim autorima. Osim rukopisa i dokumenata, obuhvataju prepisku, fotografije, lične predmete, autorske biblioteke i dijelove radnih prostora. Među sačuvanim cjelinama nalazi se i radna soba Silvija Strahimira Kranjčevića.<ref name="MuzejIstrazivaci"/><ref name="Kaniecka10"/> Značajan dio fonda nastao je donacijama književnika. [[Meša Selimović]] poklonio je Muzeju rukopis romana ''[[Derviš i smrt]]'' i arhiv časopisa ''[[Brazda]]'', dok je [[Ivo Andrić]] darovao dvije verzije rukopisa romana ''[[Na Drini ćuprija]]'', nalivpero i prijevode svojih djela na strane jezike.<ref name="Kaniecka10" /> Zbirke se i dalje dopunjavaju. U decembru 2022. potpisan je sporazum o otkupu građe iz ostavštine [[Karim Zaimović|Karima Zaimovića]] i formiranju zbirke „Karim Zaimović“, najavljene kao 68. književna zbirka Muzeja.<ref name="Karim2022">{{Cite web |url=https://mkpubih.com/2022/12/26/nakon-puno-godina-muzej-dobio-novu-zbirku-otkupljena-grada-od-porodice-karima-zaimovica/ |title=Nakon puno godina Muzej dobio novu zbirku: Otkupljena građa od porodice Karima Zaimovića |website=Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine |date=2022-12-26 |access-date=2026-08-20 }}</ref> === Pozorišne zbirke === [[Datoteka:Plakat premijere drame Mirazka.jpg|mini|lijevo|Plakat za predstavu ''Mirazka (Bogata baštinica)'' [[Edhem Mulabdić|Edhema Mulabdića]] iz 1944, primjer pozorišne građe iz fonda Muzeja.]] Pozorišna građa obuhvata plakate i programe predstava bosanskohercegovačkih pozorišta, scenske i individualne fotografije te zbirke povezane s glumcima, rediteljima, scenografima, kostimografima, dirigentima, opernim i baletnim umjetnicima.<ref name="MuzejIstrazivaci"/> == Stalna postavka == Stalna postavka obnovljena je 2016. povodom 55. godišnjice Muzeja. U književnom dijelu predstavljeni su izabrani predmeti iz zbirki deset pisaca: Silvija Strahimira Kranjčevića, Petra Kočića, [[Kalmi Baruh|Kalmija Baruha]], [[Isak Samokovlija|Isaka Samokovlije]], [[Zija Dizdarević|Zije Dizdarevića]], [[Branko Ćopić|Branka Ćopića]], [[Hasan Kikić|Hasana Kikića]], Maka Dizdara, Meše Selimovića i Ive Andrića.<ref name="MuzejOnama"/><ref name="KanieckaPostavka">{{Cite journal |last=Kaniecka |first=Dominika |title=Museum of Literature and Performing Arts of Bosnia and Herzegovina – the Difficult Heritage of a Nationally Heterogeneous Country |journal=Slavia Meridionalis |volume=24 |year=2024 |pages=15–17 |url=https://journals.ispan.edu.pl/index.php/sm/article/download/sm.3213/8568/24235 |doi=10.11649/sm.3213 |language=en |access-date=2026-08-20 }}</ref> Obnovom 2016. u stalnu postavku prvi put je uključen i pozorišni odjel. U njemu je predstavljen pregled historije pozorišta u Bosni i Hercegovini i izbor građe povezane s devet pozorišnih umjetnika i umjetnica.<ref name="MuzejOnama" /><ref name="KanieckaPostavka" /> == Istraživačka i izdavačka djelatnost == Građa Muzeja koristi se u naučnoistraživačkom radu i pri izradi disertacija, a vanjskim istraživačima dostupna je uz prethodnu najavu.<ref name="MuzejIstrazivaci"/> Muzej je objavljivao monografske i prigodne publikacije o književnicima i književnoj baštini, kataloge izložbi i stručni časopis ''Baština''. Među ranijim izdanjima bila je ''Mapa književne baštine Bosne i Hercegovine'' iz 1989. Dva broja ''Baštine'' objavljena su prije rata, a časopis je ponovo pokrenut 2015. i 2016. godine.<ref name="Maglajlic2006" /><ref name="KanieckaSavremeno" /> == Galerija Mak == Galerija Mak nalazi se u prizemlju zgrade Muzeja. Nastala je 1992. adaptacijom dijela prostorija u izložbeni prostor, a nazvana je po Maku Dizdaru. Tokom rata korištena je za izložbe, književne promocije i druge kulturne programe.<ref name="KanieckaRat"/><ref name="Maglajlic2006"/> Galeriju čine tri povezane prostorije ukupne površine oko 100 m². Osim za muzejske izložbe, koristi se za kulturno-umjetničke manifestacije, promocije, konferencije i gostujuće programe.<ref name="GalerijaMak">{{Cite web |url=https://mkpubih.com/galerija-mak/ |title=Galerija Mak |website=Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine |access-date=2026-08-20 }}</ref> == Zgrada == {{Glavni|Rodna kuća Vladislava Skarića}} Muzej se od 1961. nalazi u historijskoj kući u Ulici Sime Milutinovića Sarajlije. Prema podacima Muzeja, kuća se datira u sredinu 19. vijeka. Prvobitno je pripadala porodici Skarić, a kasnije porodici Despić.<ref name="MuzejOnama"/> Objekat je na [[Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Sarajevu|Listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] evidentiran pod nazivom „Rodna kuća Vladislava Skarića (Kuća Jeftana Despića, Objekat Muzeja književnosti i pozorišne umjetnosti BiH)“.<ref name="KONS" /> Fasada kuće ukrašena je reljefima kiparice [[Iva Despić-Simonović|Ive Despić]]. Iznad ulaza u stalnu postavku nalazi se reljef sa stiliziranim pticama uz šadrvan, čija se reprodukcija koristi kao logo Muzeja.<ref name="MuzejOnama" /> == Pravni položaj i finansiranje == Muzej je osnovan propisima tadašnje [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]]. Ured visokog predstavnika je 2024. naveo da Muzej djelatnost obavlja prema Zakonu o muzejskoj djelatnosti Republike Bosne i Hercegovine iz 1993, s izmjenama iz 1994. godine. U istom nalogu navedeno je da su propisi kojima su uređeni status i djelatnost ovih ustanova [[Republika Bosna i Hercegovina|Republiku Bosnu i Hercegovinu]] određivali kao njihovog jedinog osnivača i vlasnika.<ref name="OHR2024">{{Cite web |url=https://www.ohr.int/nalog-kojim-se-podrzava-funkcioniranje-nacionalne-i-univerzitetske-biblioteke-bosne-i-hercegovine-i-drugih-ustanova-kulture-od-znacaja-za-bosnu-i-hercegovinu/ |title=Nalog kojim se podržava funkcioniranje Nacionalne i univerzitetske biblioteke Bosne i Hercegovine i drugih ustanova kulture od značaja za Bosnu i Hercegovinu |publisher=Ured visokog predstavnika |date=2024-11-21 |access-date=2026-08-20 }}</ref> U poslijeratnom periodu nisu doneseni novi državni propisi kojima bi se cjelovito uredili upravljanje i finansiranje Muzeja i drugih ustanova kulture obuhvaćenih tim pravnim pitanjem. Zbog neredovnog finansiranja rad Muzeja tokom velikog dijela tog perioda zavisio je od grantova i drugih izvora sredstava.<ref name="OHR2024" /><ref name="KanieckaSavremeno" /> [[Skupština Kantona Sarajevo]] 2024. donijela je Zakon o privremenom preuzimanju sufinansiranja institucija kulture i obrazovanja čiji je osnivač Bosna i Hercegovina. Muzej je jedna od ustanova obuhvaćenih tim zakonom, kojim je [[Kanton Sarajevo]] privremeno preuzeo dio njihovog sufinansiranja.<ref name="KS2024">{{Cite web |url=https://www.sluzbenilist.ba/page/i/NWeiz4eBmtA%3D |title=Službene novine Kantona Sarajevo, broj 17/24 |website=Službeni list Bosne i Hercegovine |date=2024-05-03 |access-date=2026-08-20 }}</ref> Nalogom visokog predstavnika iz novembra 2024. uveden je privremeni mehanizam za rukovođenje u slučaju upražnjenog mjesta direktora u sedam ustanova kulture od značaja za Bosnu i Hercegovinu, među kojima je i Muzej. Nalogom je također određeno da nadležni organi Bosne i Hercegovine predlože zakonodavstvo kojim bi se uredili upravljanje i finansiranje tih ustanova.<ref name="OHR2024" /> == Vidi također == * [[Rodna kuća Vladislava Skarića]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://mkpubih.com/ Zvanična stranica Muzeja književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine] * {{Commonscat|Museum of Literature and Theater Arts of Bosnia and Herzegovina}} {{Sarajevski muzeji}} [[Kategorija:Muzeji u Sarajevu]] fktfo75jzf889zq7zud869viuzrvgz5 Epizode iz života svetog Nikole (Ambrogio Lorenzetti) 0 536747 3923277 3922565 2026-08-31T18:30:10Z Nerko65 55647 3923277 wikitext text/x-wiki {{Infokutija slika | ime = Epizode iz života svetog Nikole | slika = Uffizi bild 57.jpg | veličina_slike = | autor = [[Ambrogio Lorenzetti]] | godina = 1332. približno | tip = [[tempera]] i zlato na drvu | dimenzije = 95×101 cm | lokacija = [[Galleria degli Uffizi]] }} '''Epizode iz života svetog Nikole''' je grupa od četiri slike grupisane u dva panela (prvi 96 x 52,5 cm i drugi 92 x 49 cm) [[Siena|sijenskog]] slikara [[Ambrogio Lorenzetti|Ambrogia Lorenzettija]], urađene približno 1332. a danas izložene u [[Firenca|firentinskoj]] [[Galleria degli Uffizi|Galeriji Uffizi]]. Prisustvo elemenata nalik šarkama duž jedne strane na oba panela navodi na zaključak da su to bili bočni elementi [[poliptih]]a, vjerovatno s likom sveca u sredini.<ref name= "AGD">{{Cite web|url= https://www.andrewgrahamdixon.com/archive/itp-33-stories-of-st-nicholas-by-ambrogio-lorenzetti.html|title= ''Stories of St Nicholas, by Ambrogio orenzetti''|website= andrewgrahamdixon.com|access-date= 27. 8. 2026}}</ref> [[Giorgio Vasari]] je zabilježio da je vidio ova djela unutar [[Crkva svetog Prokule (Firenca)|Crkve svetog Prokule]]. == Historija == Više od hiljadu godina dijelilo je Ambrogia Lorenzettija od njegovog subjekta u ovom slikarskom djelu, za kojeg se kaže da je rođen 271. n.e. u Patari, lučkom gradu na području današnje [[Turska|Turske]]. [[Kult]] svetog Nikole jednako je slavljen koliko je njegova historija nejasna. Za glavne (i potpuno nepotvrđene) događaje iz njegovog života obično se govorilo da objedinjuju progon i zatvaranje od strane cara [[Dioklecijan]]a i činjenje brojnih čuda. Njegova istaknutost u hrišćanskom kanonu svetaca pojačana je nakon 1087. kada su poduzetni trgovci iz [[italija]]nskog grada [[Bari]]ja ukrali neke kosti za koje se kaže da su ostaci svetog Nikole iz crkve u [[Konstantinopolj]]u. Zapadna Crkva je potom prihvatila Nikolu, izgradivši u njegovu čast brojne crkve i domišljato razrađujući njegov mit. Italijanski hroničar i biskup [[Genova|Genove]] [[Jacopo da Voragine]], čija je [[hagiografija|hagiografska]] [[enciklopedija]] "''Zlatna legenda''" iz sredine 13. stoljeća postala priručnik za živote glavnih svetaca, učvrstio je popularnu sliku Nikole. Upravo zahvaljujući njegovom apokrifnom izvještaju, Ambrogio je zasnovao svoje slike za Crkvu svetog Prokule u Firenci.<ref name= "AGD"/> Naslikao je ovo djelo tokom svog boravka u Firenci (dokumentovano 1321.), kada se upisao u Ceh ljekara i apotekara i primao brojne narudžbe, koristeći prazninu koju je ostavio [[Giotto di Bondone|Giottov]] odlazak 1327. Četiri panela sa pričama o svetom Nikoli iz Barija prvobitno su se nalazila u Crkvi svetog Prokula, kako bilježi Vasari, gdje se nalazio i Triptih svetog Prokula istog umjetnika. Smatra se da su priče o svetom Nikoli prvobitno bile postavljene u oltaru u obliku [[triptih]]a, sa velikom figurom svetog Nikole iz Barija u središtu, koja je u međuvremenu izgubljena; druga hipoteza je da su paneli sačinjavali vrata od tabernakula. == Opis djela i stil == [[Datoteka:Ambrogio lorenzetti, storie di san nicola, da s. procolo a firenze, 1332-34 ca. (uffizi) 01.jpg|thumb|250px|desno]] Ovaj ciklus predstavlja četiri legendarna čuda i djela milosrđa, ilustrujući saosjećanje, božansku naklonost i trajno štovanje svetog Nikole u [[Srednji vijek|srednjovjekovnoj]] hrišćanskoj tradiciji. Četiri priče prikazuju (od gornjeg lijevo ugla u smjeru kazaljke na satu prema donjem lijevom uglu): "Darivanje miraza trima djevicama" "Uskrsnuće djeteta", "Spašavanje Mire od gladi" sušenjem i umnožavanjem vreća brašna koje su pale u more, i "Posvećenje Svetog Nikole za biskupa." * '''Milostinja svetog Nikole''' Kroz lođu vidimo unutrašnjost kuće, gdje su tri žene sa svojim ostarjelim i siromašnim ocem, koji se bojao da će zbog nedostatka novca morati [[Prostitucija|prostituirati]] svoje kćeri. Čini se da je ovo prva noć kada otac kaže najstarijoj kćeri da će novac iskoristiti da plati za njen miraz. Ostale kćeri nastavljaju tugovati zbog onoga što bi im se moglo dogoditi. Nikola ih spašava tajno ubacujući u kuću tri kovčežića s [[Novac|novcem]] za njihov miraz. Druge slike ponekad prikazuju novac kao kuglice od [[Zlato|zlata]], ali ovdje je u obliku zlata umotanog u tkaninu, kao što je navedeno u ovom odlomku u Zlatnoj legendi. Legenda nikada ne precizira da se zlato ubacuje kroz prozor, ali se to pretpostavlja u ovoj i drugim slikama. Ovaj čin je prikazan s poniznošću i diskretnošću. * '''Sveti Nikola zaređen za biskupa Mire''' U ovoj sceni u kojoj je Nikola posvećen za [[biskup]]a vjerno je prikazana unutrašnjost crkve. Svojom vrlo složenom orkestracijom umjetnik prikazuje uzdignuti prezbiterij crkve, prepun brojnih figura, [[Gotika|gotičku]] oltarnu sliku na oltaru i [[Freska|fresku]] s anđelima, koji drže [[Tondo (umjetnost)|tondo]] Spasitelja koji blagosilja nad lùkom. Nalazi se u lijevom prednjem planu, s istom [[Crvena|crvenom]] odjećom (koja je kasnije usvojena kao ogrtač [[Djed Mraz|Djeda Mraza]]) i [[Plava|plavom]] frizurom kao na prethodnoj slici. Kao i u ovom odlomku u Zlatnoj legendi, biskup u plavom kaže Nikoli da će biti novi biskup Mire. Biskupu je u snu rečeno da izabere prvog čovjeka koji stigne u crkvu za vrijeme jutrenja. U pozadini, biskupi s desne i lijeve strane se pripremaju da Nikoli daju njegovu novu mitru i štap. Sada nosi plavo dok kleči pred postrignutim sveštenikom kod [[oltar]]a. [[Datoteka: Ambrogio lorenzetti, storie di san nicola 01 1332.jpg|thumb|250px|lijevo]] * '''Sveti Nikola oživljava dječaka''' Ovom slikom ilustruje se čudo koje se dogodilo na blagdan svetog Nikole, neko vrijeme nakon svečeve smrti. Dijete protagonist prikazano je u četiri navrata, a radnja se odvija na dva sprata zgrade sa prizemljem koje je otvoreno lukom, dok je gornji sprat vidljiv kroz lođu. Prema ovoj priči, čovjek je bio na večeri kada je ugledao hodočasnika kako prosi vani. Poslao je svog dječaka da mu da milostinju. U gornjem lijevom uglu dječak nudi novčić hodočasniku, koji je zapravo [[đavo]]. Đavo zatim zadavi dijete, u donjem lijevom uglu. Ali na čovjekovu molitvu, u donjem desnom uglu, sveti Nikola oživljava mrtvo dijete. Svečevo zauzimanje prikazano je zrakama koje se dijagonalno sijeku od sveca (u gornjem lijevom uglu) do dječaka na krevetu: jedna zraka prema mrtvom dječaku, a druga prema dječaku koji je sada prizvan u život. U pozadini je majka prikazana jednom dok se moli pored kreveta mrtvog dječaka, a zatim ponovo kada ga vidi kako ustaje. Čudo je prikazano dijagonalnim zrakama [[svjetlost]]i koje povezuju sveca s dječakovim uskrsnućem. * '''Čudo sa žitom''' U ovom odlomku legenda govori o tome kako je sveti Nikola sušenjem i umnožavanjem vreća brašna koje su pale u [[more]] spasio grad Miru ([[Bari]]) od gladi. Zatim je nagovorio mornare da dio [[Žitarice|žitarica]], koje su nosili caru u Aleksandriju, da podijele svoj teret s izgladnjelim ljudima. Dolaskom u [[Aleksandrija|Aleksandriju]], pronalaze žito netaknuto, ispunjavajući njegovo obećanje. Zanimljivo je kako umjetnik prikazuje pogled na gradsku luku gdje dva anđela sipaju kišu na brod, dok biskup stoji na obali rješavajući situaciju. Također, upečatljiva je upotreba [[Perspektiva (likovna umjetnost)|perspektive]] u obliku riblje kosti u [[Kompozicija (likovna)|kompoziciji]], pri čemu je pogled posmatrača privučen prema gore obalnom linijom, a zatim prema dolje linijama brodskih jedara. <ref name= "AGD"/> Scene u ovom ciklusu karakterizira izvanredna narativna tečnost, s brojnim novim tehnikama i postepenim smanjenjem zlatne pozadine, ograničene na sve manje i marginalnije prostore, pri čemu [[arhitektura]] zauzima gotovo cijelu pozadinu. Pedantni detalji vjerovatno su imati iznenađujući učinak na Firentince, navikle na važnost inovacija u djelima [[Giotto di Bondone|Giotta di Bondonea]]. Istovremeno, ovo djelo je svjedočanstvo aktivnosti sijenskog slikara Ambrogia Lorenzettija, koji pokazuje ne samo talenat za pripovijedanje, već i strast prema složenim prostornim rješenjima i veliku vještinu u prikazivanju arhitekture.<ref>{{Cite web|url= https://www.uffizi.it/en/artworks/lorenzetti-saint-nicholas-stories|title= ''The miracle of the grain ships: St Nicholas resuscitates a young boy''|website= uffizi.it|access-date= 31. 8. 2026}}</ref> == Literatura == * Gloria Fossi, Uffizi, Giunti, Firenze 2004. {{ISBN|88-09-03675-1}} * Pierluigi De Vecchi ed Elda Cerchiari, ''I tempi dell'arte'', volume 1, Bompiani, Milano 1999 {{ISBN| 88-451-7107-8}}. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Slike Ambrogia Lorenzettija]] [[Kategorija:Umjetničke slike iz 1300-tih]] [[Kategorija:Gotičko slikarstvo]] [[Kategorija:Sijenska škola]] nlemvk4x2ade4rz2k9m2mwv1kfr5fn3 Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija/2026. 4 536756 3923391 3922963 2026-09-01T11:22:09Z Panasko 146730 /* Članci */ 3923391 wikitext text/x-wiki <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">{{{header|Wikipedijin mjesec malih država i teritorija 2026.}}}<div style="margin-right :1em; float:right;"> [[Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|280px]]</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> {{{subheader|Male države i teritorije 2026.}}} </div> </div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px;"> '''Male države i teritorije'''<ref>{{Cite book|last=Kurečić|first=Petar|url=https://hrcak.srce.hr/file/146682|title=Problematika definiranja malih država}}</ref> godišnji je Wikimaraton koji za cilj ima poboljšanje broja članaka o malim državama i teritorijama čija je površina manja od 1000 km.<sup>2</sup> Održavat će se svakog septembra, a njegov cilj na Wikipediji na bosanskom jeziku jest da poboljša količinu i kvalitet članaka vezanih za te države i teritorije. Listu država o kojima se mogu pisati članci možete naći [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini ovdje]: sve države i teritorije počevši od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]] do [[Vatikan]]a. == Pravila == '''Sažeto: Napravite nove ili proširite postojeće članke vezane za te države i teritorije (ljude, mjesta, kulturu itd.) tokom septembra.''' * Članak treba biti nov ili proširen između 0:00 1. septembra i 23:59 30. septembra (UTC) 2026. * Novi članak ili izmjena na postojećem mora biti veličine najmanje 3000 bajtova {{small|(ne računaju se infokutija, šabloni itd.).}} * Članak mora ispunjavati kriterij [[Wikipedia:Relevantnost|relevantnosti]]. * Članak mora imati pristojne reference; sumnjivi ili kontroverzni iskazi u članku trebaju biti potvrđeni referencama. * Članak ne smije biti mašinski preveden i treba biti formatiran u skladu s pravilima Wikipedije. * Ne smije biti problema sa člankom (kršenje autorskih prava, relevantnost itd.) * Članak ne bi trebao biti spisak. * Članak treba biti informativan. * Članak treba biti o bilo kojoj temi vezanoj za neku od malih država i teritorija. * Članke koje naprave organizatori trebaju provjeriti drugi organizatori. * Sudije s Wikipedije na svakom jeziku odredit će je li članak prihvaćen za takmičenje na njihovom jeziku. ==Prijavljivanje== Prijave se primaju bilo kada na: <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Prijavi se|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Učesnici}} |class=mw-ui-progressive}} </div> ==Dodaj članke== Želite doprinijeti Wikipediji na bosanskom jeziku za maraton "Male države i teritorije"? Pošaljite doprinose posredstvom alata Fountain. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Dodaj članak|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026}} </div> </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 20px; "> <div style="text-align:center;"> </div> </div> </div> </div> == Organizatori == * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] === Žiri === * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Panasko|Panasko]] == Članci == {{Stubičasti dijagram | naslov = Male države i teritorije 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 60% | lijevo1 = Autor | desno1 = Broj bodova | maks = 10 |ime_stuba1= [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=6 |ime_stuba2= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=2 |ime_stuba3= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=0 }} * [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026./Učesnici|Učesnici i članci 2026.]] [[Kategorija:Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija|2026]] map0q6egjpmizgxppk4vm9ukmqfeizp Viktor Majgurov 0 536760 3923246 3922928 2026-08-31T16:37:19Z AnToni 2325 [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Bjelorusije]] uklonjena; [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Rusije]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3923246 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Viktor Majgurov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Viktor Viktorovič Majgurov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}} {{small|(do 1991.)}}<br> {{ZID|ZND}} {{small|(1991-92.)}}<br> {{ZID|Bjelorusija}} {{small|(1992-94.)}}<br> {{ZID|Rusija}} {{small|(od 1994.)}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1969|02|07}} | mjesto_rođenja = [[Čerjemuhovo]], [[Sjeverouralsk]], [[Sverdlovska oblast]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 170 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = Dinamo Hanti-Mansijsk | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2003. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''11''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003.]]) | medalje_SP = '''8''' | zlato_SP = 3 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] | pobjede_SK = '''8''' | plasman_SK = {{plainlist| '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''4''' – sprint * '''1''' – pojedinačno * '''3''' – potjera }} | pobjede_SK_štafeta = 10 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = <!-- '''4''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006.]]) --> | medalje_EP = | zlato_EP = <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaZlato|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|EP 1996.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 2 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 3 | 4 | 1 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 29. 8. 2026. }} '''Viktor Viktorovič Majgurov''' ({{jez-ru|Виктор Викторович Майгуров}}, {{jez-be|Віктар Віктаравіч Майгураў}}) rođen 7. februara 1969. u [[Čerjemuhovo|Čerjemuhovu]], nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]], [[Bjelorusija|bjeloruski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac, trostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i [[Spisak evropskih prvaka u biatlonu|evropski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|23]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|37]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|4]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|4]] |} Majgurov je nastupio tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] za [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Bjelorusiju]]; te na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Rusiju]]. Osvojio je dvije bronzane medalje. Prvu bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]], zaostavši 43.1&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]; a drugu na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]]. kada je s jednim promašajem i 37.3&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveškog]] biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|27]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|36]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|2]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|12]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|1]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|41]] | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|11]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|20]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|10]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (muškarci)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|12]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|2]] | |} Majgurov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] nastupio 11 puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je tri zlatne, četiri srebrne i jednu bronzanu medalju. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] osvojio je prve tri medalje: prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]] i [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] zaostavši 32.3&nbsp;s iza pobjedničke bjeloruske ekipe u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]] i [[Oleg Riženkov]]; tri dana kasnije drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je bez promašaja i 9.7&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Vladimir Dračov|Vladimira Dračova]]. Na istom prvenstvu osvojio je prvu zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovin]] i [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]] s prednošću od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na drugoplasiranu njemačku štafetu u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Frank Luck]] i [[Sven Fischer]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] osvojio je zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjeri]] kada je bez promašaja i 6.9&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] osvojio je treću srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa zaostatkom od 23.1&nbsp;s iza pobjedničke bjeloruske štafete u sastavu: [[Aleksij Ajdarov]], [[Peter Ivaško]], [[Oleg Riženkov]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]] Na narednom [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] osvojio je treću zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa prednošću od 39.8&nbsp;s iza drugoplasirane norveške štafete u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Frode Andresen]], [[Halvard Hanevold]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Zadnju, treću srebrnu, osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa zaostatkom od 7.3&nbsp;s iza pobjedničke njemačke štafete u sastavu: [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]], [[Ricco Groß]] i [[Frank Luck]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] |- | || || || ||37||8||23||2||3||8||25||18||10||8||35 |} Prvi nastup Majgurova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] <!-- na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 17. decembra 1992. u utrci sprinta na 20&nbsp;km, kada je osvojio 20-o mjesto. Tri puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a pet puta u štafeti. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|-]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|1]] |} Majgurov je nastupio jednom na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]] i to na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|EP 1996]].<ref>{{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1995-1996-hommes-epm43692.html| title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1995/1996 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =28. 8. 2026 | language =fr }} </ref> Osvojio je jednu zlatnu medalju u štafeti. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2003. == Privatni život == == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Rusije]] == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|208}} {{commonscat}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-potjera}} {{Evropski prvaci u biatlonu-štafeta}} {{DEFAULTSORT:Majgurov, Viktor}} [[Kategorija:Rođeni 1969.]] [[Kategorija:Biografije, Sjeverouralsk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Rusije]] onmpkmbhsbqrpexdq0qvwsgpf9qctqi 3923249 3923246 2026-08-31T16:48:06Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3923249 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Viktor Majgurov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Viktor Viktorovič Majgurov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}} {{small|(do 1991.)}}<br> {{ZID|ZND}} {{small|(1991-92.)}}<br> {{ZID|Bjelorusija}} {{small|(1992-94.)}}<br> {{ZID|Rusija}} {{small|(od 1994.)}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1969|02|07}} | mjesto_rođenja = [[Čerjemuhovo]], [[Sjeverouralsk]], [[Sverdlovska oblast]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 170 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = Dinamo Hanti-Mansijsk | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2003. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''11''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003.]]) | medalje_SP = '''8''' | zlato_SP = 3 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] | pobjede_SK = '''8''' | plasman_SK = {{plainlist| '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''5.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''4''' – sprint * '''1''' – pojedinačno * '''3''' – potjera }} | pobjede_SK_štafeta = 10 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = <!-- '''4''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006.]]) --> | medalje_EP = | zlato_EP = <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaZlato|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|EP 1996.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 2 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 3 | 4 | 1 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 29. 8. 2026. }} '''Viktor Viktorovič Majgurov''' ({{jez-ru|Виктор Викторович Майгуров}}, {{jez-be|Віктар Віктаравіч Майгураў}}) rođen 7. februara 1969. u [[Čerjemuhovo|Čerjemuhovu]], nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]], [[Bjelorusija|bjeloruski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac, trostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i [[Spisak evropskih prvaka u biatlonu|evropski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|23]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|37]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|4]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|4]] |} Majgurov je nastupio tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] za [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Bjelorusiju]]; te na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Rusiju]]. Osvojio je dvije bronzane medalje. Prvu bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]], zaostavši 43.1&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]; a drugu na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]]. kada je s jednim promašajem i 37.3&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveškog]] biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|27]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|36]] | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|2]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|12]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|1]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|15]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|41]] | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|11]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|20]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|10]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|9]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (muškarci)|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|12]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|2]] | |} Majgurov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] nastupio 11 puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je tri zlatne, četiri srebrne i jednu bronzanu medalju. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] osvojio je prve tri medalje: prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]] i [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] zaostavši 32.3&nbsp;s iza pobjedničke bjeloruske ekipe u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Peter Ivaško|Peterom Ivaškom]] i [[Oleg Riženkov]]; tri dana kasnije drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je bez promašaja i 9.7&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Vladimir Dračov|Vladimira Dračova]]. Na istom prvenstvu osvojio je prvu zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovin]] i [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]] s prednošću od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na drugoplasiranu njemačku štafetu u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Frank Luck]] i [[Sven Fischer]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] osvojio je zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjeri]] kada je bez promašaja i 6.9&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] osvojio je treću srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa zaostatkom od 23.1&nbsp;s iza pobjedničke bjeloruske štafete u sastavu: [[Aleksij Ajdarov]], [[Peter Ivaško]], [[Oleg Riženkov]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]] Na narednom [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] osvojio je treću zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa prednošću od 39.8&nbsp;s iza drugoplasirane norveške štafete u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Frode Andresen]], [[Halvard Hanevold]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Zadnju, treću srebrnu, osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Sergej Rožkov|Sergejom Rožkovim]] i [[Pavel Rostovcev|Pavelom Rostovcevim]] sa zaostatkom od 7.3&nbsp;s iza pobjedničke njemačke štafete u sastavu: [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]], [[Ricco Groß]] i [[Frank Luck]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] |- | || || || ||37||8||23||2||3||8||25||18||10||8||35 |} Prvi nastup Majgurova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] <!-- na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 17. decembra 1992. u utrci sprinta na 20&nbsp;km, kada je osvojio 20-o mjesto. Tri puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a pet puta u štafeti. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|-]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|1]] |} Majgurov je nastupio jednom na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]] i to na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|EP 1996]].<ref>{{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1995-1996-hommes-epm43692.html| title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1995/1996 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =28. 8. 2026 | language =fr }} </ref> Osvojio je jednu zlatnu medalju u štafeti. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2003. == Privatni život == == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Rusije]] == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|208}} {{commonscat}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-potjera}} {{Evropski prvaci u biatlonu-štafeta}} {{DEFAULTSORT:Majgurov, Viktor}} [[Kategorija:Rođeni 1969.]] [[Kategorija:Biografije, Sjeverouralsk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Zaslužni majstori sporta Rusije]] 0rjt263ikq6rmqq3r0f0zxfa5wxgq7v Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija/2026./Učesnici 4 536764 3923301 3922958 2026-08-31T22:21:20Z De71la 163722 prijava 3923301 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) m6v04ipws6ldove8dh3xlf76diq26kr 3923302 3923301 2026-08-31T22:25:13Z Arnel 102555 3923302 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) * [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 00:25, 1 septembar 2026 (CEST) f3o1m68kohur6ny9ix7lw3x15j08hfk 3923307 3923302 2026-08-31T23:04:15Z Bosancica by MK 173186 3923307 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) * [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 00:25, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] 01:04, 1 septembar 2026 (CEST) 2ve5lke3jaazavgvrm31mpxgk3gpc4b 3923312 3923307 2026-09-01T00:45:42Z Tulum387 155909 Prijava. 3923312 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]<sub>([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])</sub> 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) * [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 00:25, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] 01:04, 1 septembar 2026 (CEST) * <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 02:45, 1 septembar 2026 (CEST) 97oe6jh2zkiq7n7a19ucad2bjibvy52 Enver Šadinlija 0 536767 3923230 3922764 2026-08-31T14:14:12Z Lili.Sad 185191 tipkovne greske i izmjena dijela imena jedne od pjesama 3923230 wikitext text/x-wiki {{Kategorizacija}} {{Čišćenje}}{{Preuređivanje}}{{Wiki}}{{Standardi}} '''Enver Šadinlija''' (Foča, NR Bosna i Hercegovina, SFRJ 5. 6. 1953.) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] novinar, voditelj, magistar komunikologije. Autor je stihova za muzička djela izvođača iz Jugoslavije. == Biografija == Rođen u Foči 1953., u uglednoj porodici Muhameda i Zibe Šadinlija. Godine 1973, kao student prve godine žurnalistike na Univezitetu u Sarajevu postaje dio stalne novinarske, te kasnije uredničke i voditeljske postave Radio Sarajeva. Najprije u gradskom programu "Sarajevo 202", potom u emisiji "Selo veselo", te vlastitim uredničkim projektima "Radioplov", "Đerdan", "Radio bazar". Kasnijim transformacijama RTV sistema u BiH, postaje urednik u programima Radio televizije Federacije Bosne i Hercegovine. Autor je, urednik i voditelj slušanih radio-emisija "Studio F" i tv serijala "Folk show" (šest sezona, više od 250 emisija), "Zvjezdani studio", "Bh. pjesmarica", te u programu televizije "O kanal" vrijednog ciklusa o najvažnijim ličnostima muzičke narodne tradicije BiH – 30 epizoda emisije "Legende sevdaha"<ref> Legende Sevdaha https://www.oslobodjenje.ba/kun/kultura/video-sevdalinko-pjesmo-moja-najmilija-841634/</ref> Na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu je diplomirao žurnalistiku 1976.godine. Titulu magistra komunikologije stekao je na istom fakultetu 2013. godine, uz magistarski rad o temi "Uticaj marketinga masovnih medija na kreiranje ukusa publike u sferi muzike". Uporedo uz radne obaveze u programu radija i televizije, objavljuje tekstove u novinskim listovima koji djeluju u prostoru Jugoslavije, bavi se voditeljskim radom u muzičkim programima, u organizaciji i realizaciji niza kulturnih projekata, festivala. Bio je član Udruženja novinara BiH, Udruženja muzičara BiH, član upravnog odbora Muzičke akademije Sarajevo, Centra za kulturu Sarajevo i RTV Vogošća. 0d 2019. službeno je u mirovini, prisutan je na kulturnoj i muzičkoj sceni Bosne i Hercegovine i regiona. Član je upravnog odbora AMUS-a (Asocijacija muzičkih stvaralaca) BiH<ref>Asocijacija muzickih stvaralaca AMUS:https://www.amus.ba/index.php</ref> i član je predsjedništva Udruženja estradnih izvođača Sarajevo. Oženjen je, i otac dvije kćerke. == Autorski rad i nagrade == Autor je stihova koje su izvodili: [[Halid Bešlić]] ("Gitara u noći", "Domovino u srcu te nosimo", "Zašto su ti oči tužne", i dr), [[Halid Muslimović]] ("Znam za sve sam kriv", "Stoj, jarane", "Nepoznati druže moj") [[Hanka Paldum]] ("Najdraža ljubavi"), Predrag Gojković Cune , Sejo Pitić, [[Vesna Zmijanac]], [[Zorica Brunclik]], [[Meho Puzić]], [[Mate Bulić]] , [[Kemal Malovčić]], [[Šerif Konjević]], [[Enes Begović]], Vinko Brnada, Asim Brkan, Biljana Jevtić, Muhamed Mujkanović, Omer Livnjak, Ćazim Čolaković Hamid Ragipović, Rizo Hamidović, Ibro Selmanović, [[Nada Topčagić]], Hasiba Agić, Nenad Manojlović, Andrija Števanić, Ferid Avdić, Merima Njegomir, grupa [[Nervozni poštar]].<ref>Discography https://genius.com/artists/Enver-sadinlija;https://www.discogs.com/artist/1062945-Enver-%C5%A0adinlija</ref> Neke od pjesama su. "Sretan ti rođendan (sunce moje drago)","Rekla si mi da ne voliš zimu", "Zagrli me", "Vrati se", "Starice majko", "Crna ženo", "Mi daleki nismo", "Tri noći evo ne spavam", "Napiši mi pismo". Šadinlija je bio direktor [[Festival narodne muzike Ilidža|Festivala narodne muzike Ilidža]] 1996, a 2025. je kao koautor objavio knjigu "Festival Ilidža 1963-2023: monografija prvih 60 godina festivala".<ref>Monografija prvih 60 godina Ilidza festivala: https://nap.ba/post/narednog-utorka-promocija-monografije-festival-ilidza-1963-2023-autora-envera-sadinlije-i-damira-galijasevica</ref> Šadinlija je nagrađivan tokom duge karijere u svim oblastima djelovanja. Dobitnik je priznanja za najbolji tekst na [[Festival narodne muzike Ilidža|festivalu narodne muzike "Ilidža"]], 1976. i 2026, te na festivalima u Tuzli i Mostaru, brojnih internih nagrada u okviru medijskih kuća u kojima je bio uposlenik, te posebno nagrade za životno djelo Udruženja "Bh novinari" za radijsko novinarstvo 2018.<ref>https://bosnjaci.net/prilog.php?pid=61849</ref> == Nagrade == * 1974. i 1975.godine - nagrada lista [[Oslobođenje|"Oslobođenje"]] za radove studenata žurnalistike * 1976. godine - Festival "Ilidža" nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Ženiću se", autor muzike Jovica Petković * 2018. godine - nagrada udruženja "Bh novinari" za radijsko novinarstvo * 2018. - Festival sevdalinke Tuzla nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Djevojko Mostarko" * 2026. - Festival "Ilidža" nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Ljubav prava i jedina" == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka kultura]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] [[Kategorija:Biografije, Bosna i Hercegovina]] cxwemiq8roeb1smieg1ynsp9q4loavx 3923239 3923230 2026-08-31T16:20:59Z AnToni 2325 3923239 wikitext text/x-wiki {{Kategorizacija}}{{Čišćenje}}{{Preuređivanje}}{{Wiki}}{{Standardi}} '''Enver Šadinlija''' (Foča, NR Bosna i Hercegovina, SFRJ 5. 6. 1953.) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] novinar, voditelj, magistar komunikologije. Autor je stihova za muzička djela izvođača iz Jugoslavije. == Biografija == Rođen u Foči 1953, u porodici Muhameda i Zibe Šadinlija. Godine 1973, kao student prve godine žurnalistike na Univezitetu u Sarajevu postaje dio stalne novinarske, te kasnije uredničke i voditeljske postave Radio Sarajeva. Najprije u gradskom programu "Sarajevo 202", potom u emisiji "Selo veselo", te vlastitim uredničkim projektima "Radioplov", "Đerdan", "Radio bazar". Kasnijim transformacijama RTV sistema u BiH, postaje urednik u programima Radio televizije Federacije Bosne i Hercegovine. Autor je, urednik i voditelj slušanih radio-emisija "Studio F" i tv serijala "Folk show" (šest sezona, oko 250 emisija), "Zvjezdani studio", "Bh. pjesmarica", te u programu televizije "O kanal" vrijednog ciklusa o najvažnijim ličnostima muzičke narodne tradicije BiH – 30 epizoda emisije "Legende sevdaha"<ref> Legende Sevdaha https://www.oslobodjenje.ba/kun/kultura/video-sevdalinko-pjesmo-moja-najmilija-841634/</ref> Na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu je diplomirao žurnalistiku 1976. Titulu magistra komunikologije stekao je na istom fakultetu 2013, uz magistarski rad o temi "Uticaj marketinga masovnih medija na kreiranje ukusa publike u sferi muzike". Uporedo uz radne obaveze u programu radija i televizije, objavljuje tekstove u novinskim listovima koji djeluju u prostoru Jugoslavije, bavi se voditeljskim radom u muzičkim programima, u organizaciji i realizaciji niza kulturnih projekata, festivala. Bio je član Udruženja novinara BiH, Udruženja muzičara BiH, član upravnog odbora Muzičke akademije Sarajevo, Centra za kulturu Sarajevo i RTV Vogošća. 0d 2019. službeno je u mirovini, prisutan je na kulturnoj i muzičkoj sceni Bosne i Hercegovine i regiona. Član je upravnog odbora AMUS-a (Asocijacija muzičkih stvaralaca) BiH<ref>Asocijacija muzickih stvaralaca AMUS:https://www.amus.ba/index.php</ref> i član je predsjedništva Udruženja estradnih izvođača Sarajevo. Oženjen je i otac dvije kćerke. == Autorski rad i nagrade == Autor je stihova koje su izvodili: [[Halid Bešlić]] ("Gitara u noći", "Domovino u srcu te nosimo", "Zašto su ti oči tužne"), [[Halid Muslimović]] ("Znam za sve sam kriv", "Stoj, jarane", "Nepoznati druže moj") [[Hanka Paldum]] ("Najdraža ljubavi"), Predrag Gojković Cune , Sejo Pitić, [[Vesna Zmijanac]], [[Zorica Brunclik]], [[Meho Puzić]], [[Mate Bulić]] , [[Kemal Malovčić]], [[Šerif Konjević]], [[Enes Begović]], Vinko Brnada, Asim Brkan, Biljana Jevtić, Muhamed Mujkanović, Omer Livnjak, Ćazim Čolaković, Hamid Ragipović, Rizo Hamidović, Ibro Selmanović, [[Nada Topčagić]], Hasiba Agić, Nenad Manojlović, Andrija Števanić, Ferid Avdić, Merima Njegomir, grupa [[Nervozni poštar]].<ref>Discography https://genius.com/artists/Enver-sadinlija;https://www.discogs.com/artist/1062945-Enver-%C5%A0adinlija</ref> Neke od pjesama su. "Sretan ti rođendan (sunce moje drago)","Rekla si mi da ne voliš zimu", "Zagrli me", "Vrati se", "Starice majko", "Crna ženo", "Mi daleki nismo", "Tri noći evo ne spavam", "Napiši mi pismo". Šadinlija je bio direktor [[Festival narodne muzike Ilidža|Festivala narodne muzike Ilidža]] 1996, a 2025. je kao koautor objavio knjigu "Festival Ilidža 1963-2023: monografija prvih 60 godina festivala".<ref>Monografija prvih 60 godina Ilidža festivala: https://nap.ba/post/narednog-utorka-promocija-monografije-festival-ilidza-1963-2023-autora-envera-sadinlije-i-damira-galijasevica</ref> Nagrađivan je tokom karijere u oblastima djelovanja. Dobitnik je priznanja za najbolji tekst na [[Festival narodne muzike Ilidža|festivalu narodne muzike "Ilidža"]], 1976. i 2026, te na festivalima u Tuzli i Mostaru, internih nagrada u okviru medijskih kuća u kojima je bio uposlenik, te nagrade za životno djelo Udruženja "Bh novinari" za radijsko novinarstvo 2018.<ref>https://bosnjaci.net/prilog.php?pid=61849</ref> == Nagrade == * 1974. i 1975 - nagrada lista [[Oslobođenje|"Oslobođenje"]] za radove studenata žurnalistike * 1976 - Festival "Ilidža" nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Ženiću se", autor muzike Jovica Petković * 2018 - nagrada udruženja "Bh novinari" za radijsko novinarstvo * 2018 - Festival sevdalinke Tuzla nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Djevojko Mostarko" * 2026 - Festival "Ilidža" nagrada za najbolji tekst, za pjesmu "Ljubav prava i jedina" == Reference == {{Refspisak}} {{DEFAULTSORT:Šadinlija, Enver}} [[Kategorija:Rođeni 1953.]] [[Kategorija:Biografije, Foča]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] 67n5nrva7dcjme0vmzu47duuk2n92r9 Sniper Alley Photo 0 536800 3923213 2026-08-31T12:02:02Z Vratiosevalter 174471 Novi članak o projektu Sniper Alley Photo: historija, razvoj arhiva, identifikacija osoba, dokumentarni serijal i film, organizacija i izvori. 3923213 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | ime = Sniper Alley Photo | datum_osnivanja = august 2019. (projekt)<br>17. oktobar 2023. (fondacija) | vrsta = digitalni fotografski i dokumentacijski projekt; fondacija | status = aktivan | cilj = pronalaženje, identificiranje i arhiviranje fotografija Sarajeva iz perioda 1992–1996 te dokumentiranje njihovih autora i osoba prikazanih na fotografijama | adresa = Nurije Pozderca 9 | glavno_sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | lider_vrsta1 = Osnivač | lider_ime1 = Džemil Hodžić | lider_vrsta2 = Odgovorno lice | lider_ime2 = Džemil Hodžić | veb-sajt = {{URL|https://www.sniperalley.photo/}} }} '''Sniper Alley Photo''' digitalni je fotografski i dokumentacijski projekt koji je Džemil Hodžić pokrenuo 2019. s ciljem pronalaženja, identificiranja i arhiviranja fotografija snimljenih u Sarajevu tokom i neposredni nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], te prikupljanja podataka o njihovim autorima i osobama prikazanim na njima.<ref name="BIRN2019">{{Cite news |author=BIRN |title='Sniper Alley' Site Preserves Pictorial Memory of Sarajevo Siege |url=https://detektor.ba/2019/10/01/sniper-alley-site-preserves-pictorial-memory-of-sarajevo-siege/?lang=en |work=Detektor |date=1. 10. 2019 |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref><ref name="AJB2019">{{Cite news |last=Hodžić |first=Džemil |title=Interaktivni fotoprojekat: Aleja snajpera |url=https://balkans.aljazeera.net/blogs/2019/9/2/interaktivni-fotoprojekat-aleja-snajpera |work=Al Jazeera Balkans |date=2. 9. 2019 |access-date=31. 8. 2026 }}</ref> Projekt je nastao iz Hodžićeve višegodišnje potrage za fotografijama vlastitog ratnog djetinjstva i starijeg brata Amela, ubijenog snajperskim hicem 1995, ali je već pri pokretanju bio zamišljen kao širi fotografski arhiv života tokom [[Opsada Sarajeva|opsade Sarajeva]].<ref name="ElPais2020">{{Cite news |last=Pita |first=Antonio |title=En busca de imágenes para la memoria del cerco de Sarajevo |url=https://elpais.com/internacional/2020-03-22/en-busca-de-imagenes-para-la-memoria-del-cerco-de-sarajevo.html |work=El País |date=23. 3. 2020 |access-date=31. 8. 2026 |language=es }}</ref> Arhiv okuplja kolekcije domaćih i međunarodnih fotografa i fotoreportera, uključujući ranije neobjavljenu građu i naknadno digitalizirane negative. Društvene mreže koriste se i za pronalaženje fotografa i za naknadno identificiranje osoba prikazanih na fotografijama. U više dokumentiranih slučajeva ljudi su preko projekta pronašli vlastite fotografije iz rata ili stupili u kontakt s njihovim autorima.<ref name="RFE2022">{{Cite news |last=Obradovic |first=Ajla |title=With One Lucky Photo, A Life Reemerges Of Sarajevo Under Siege |url=https://www.rferl.org/a/sarajevo-siege-bosnia-snipers-alley-photograph/31791550.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=7. 4. 2022 |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref><ref name="AJB2022">{{Cite news |last=Kajić |first=Lejla |title=Virtualna galerija ‘Sniper Alley’: Poklon fotoreportera djeci opkoljenog Sarajeva |url=https://balkans.aljazeera.net/blogs/2022/5/5/sta-su-djeci-opkoljenog-sarajeva-poklonili-strani-fotoreporteri |work=Al Jazeera Balkans |date=5. 5. 2022 |access-date=31. 8. 2026 }}</ref> U augustu 2026. javni dio arhiva obuhvatao je 135 galerija s približno 3.000 fotografija.<ref name="SAP">{{Cite web |title=Sniper Alley Photo Archive |url=https://www.sniperalley.photo/ |website=Sniper Alley Photo |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> U okviru projekta od 2019. nastaje i dokumentarni serijal ''The Story Behind the Photo'', u kojem fotografi i drugi vizuelni dokumentaristi govore o svom radu tokom rata i okolnostima nastanka pojedinih fotografija i snimaka.<ref name="WARM">{{Cite web |title=The Story Behind the Photo: Enric Marti |url=https://warmfoundation.org/the-story-behind-the-photo-enric-marti/ |website=WARM Foundation |date=22. 11. 2023 |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> Nastanak projekta i Hodžićeva porodična priča tema su i dokumentarnog filma ''Sniper Alley – To My Brother'', prikazanog na [[Sarajevo Film Festival|Sarajevo Film Festivalu]] 2024.<ref name="SFF2024">{{Cite web |title=27 World and 2 International Premieres in BH Film Programme! |url=https://www.sff.ba/en/news/12294/27-world-and-2-international-premieres-in-bh-film-programme- |website=Sarajevo Film Festival |date=7. 8. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> == Historija == === Nastanak === Ideja za projekt razvijala se približno dvije godine prije njegovog pokretanja. Hodžić je pretraživao internet, stare publikacije i fotografske izvore tražeći fotografije sebe, porodice i brata Amela iz perioda opsade. Tokom tih pretraga počeo je bilježiti imena fotografa koji su radili u Sarajevu i prikupljati pronađene fotografije.<ref name="RadioSarajevo2022">{{Cite news |author=L. Softić |title=Džemil Hodžić: Kako je potraga za slikom ubijenog brata pomogla mnogima |url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/teme/sarajlija-dzemil-hodzic-3-maj-1995-dan-kada-sam-bukvalno-prestao-biti-dijete/455990 |work=Radio Sarajevo |date=9. 5. 2022 |access-date=31. 8. 2026 }}</ref> Sniper Alley pokrenut je u augustu 2019.<ref name="BIRN2019"/><ref name="RadioSarajevo2022"/> Njegova javno predstavljena svrha od početka nije bila ograničena na Hodžićevu porodičnu potragu. Među ciljevima su bili pronalaženje, identificiranje i arhiviranje fotografija snimljenih u Sarajevu između 1992. i 1996, pronalaženje ljudi prikazanih na njima te prikupljanje priča fotografa koji su dokumentirali grad tokom rata.<ref name="AJB2019"/> Jedan od razloga za stvaranje zasebne stranice bila je raspršenost fotografija po društvenim mrežama. BIRN je 2019. naveo da su takve fotografije često bile teško pretražive i objavljivane bez potpunih podataka o autorstvu, dok je cilj Sniper Alleyja bio stvaranje trajnijeg fotografskog resursa.<ref name="BIRN2019"/> U ranim izvorima projekt je uglavnom nazivan ''Sniper Alley'', dok službena stranica danas koristi naziv ''Sniper Alley Photo''.<ref name="BIRN2019"/><ref name="SAP"/> === Hurstove fotografije braće Hodžić === U martu 2021. među negativima američkog fotografa Thomasa Jamesa Hursta pronađene su dotad neobjavljene fotografije Džemila i Amela Hodžića.<ref name="RFE2022"/> Hurst je prvi put stigao u Sarajevo 1992. kao 21-godišnji student s posuđenom kamerom i lažnom novinarskom legitimacijom. Nakon susreta s britanskim fotoreporterom Johnom Downingom počeo je ozbiljnije učiti fotografiju, a u Sarajevo se vratio tokom ljeta 1993. Tada je boravio u Starom Gradu i često fotografirao djecu i svakodnevni život u dijelu grada u kojem je živjela porodica Hodžić.<ref name="RFE2022"/> Hodžić je za Hursta saznao 2020. nakon smrti Downinga i kontaktirao ga putem Facebooka. Nakon višemjesečne komunikacije Hurst je utvrdio da je tokom 1993. često prolazio ulicama u blizini kuće Hodžićevih. U svom domu u američkoj saveznoj državi Washington pronašao je sačuvane negative, kupio skener i počeo ih digitalizirati.<ref name="RFE2022"/> Hodžić je 25. marta 2021. među pristiglim fotografijama prvo prepoznao sebe, a zatim je dobio i grupnu fotografiju na kojoj su bili i Džemil i Amel. Fotografija je snimljena 1993. i prethodno nije bila objavljena.<ref name="RFE2022"/> Pronalaženjem fotografija ostvaren je jedan od prvobitnih ličnih ciljeva projekta, ali je Sniper Alley nastavio djelovati kao širi arhiv. Do aprila 2022. stranica je sadržavala 92 javne galerije, dok je projekt evidentirao 286 fotografa koji su tokom rata fotografirali Sarajevo.<ref name="RFE2022"/> === Daljnji razvoj === Arhiv se nastavio širiti dodavanjem fotografskih zbirki različitih autora. Dio materijala prije uključivanja u projekt nije bio javno dostupan, a pojedini fotografi su nakon kontakta s Hodžićem pretraživali vlastite analogne arhive i negative.<ref name="RFE2022"/><ref name="RadioSarajevo2022"/> Hodžić je u maju 2022. naveo da je na web-stranici bilo objavljeno oko 1.200 fotografija, dok je u internom sistemu projekta bilo evidentirano više od 50.000. Prema njegovim riječima, dio te građe nije mogao biti javno objavljen zbog autorskih prava, dio nije bio snimljen u Sarajevu, a dio nije odgovarao tadašnjem fokusu javnog arhiva.<ref name="RadioSarajevo2022"/> Do augusta 2026. službena stranica prikazivala je 135 autorskih galerija s približno 3.000 fotografija.<ref name="SAP"/> Stranica sadrži i zasebnu rubriku ''In Memoriam'', posvećenu pojedinim preminulim fotografima i novinarima čiji je rad povezan s dokumentiranjem Sarajeva.<ref name="SAP"/> == Arhiv == [[Datoteka:Sarajevo Siege Children 3.jpg|mini|Djeca u Sarajevu tokom opsade, zima 1992–1993. Fotograf: Christian Maréchal, čiji je rad zastupljen u arhivu Sniper Alley Photo.]] === Prikupljanje i obrada građe === Fotografi i fotografski fondovi pronalaze se preko novinskih i fotografskih agencija, knjiga, starih novina i časopisa, potpisa uz objavljene fotografije, biografskih podataka, društvenih mreža i kontakata s drugim fotografima i novinarima. Hodžić je 2022. naveo da potraga za pojedinim autorima može trajati mjesecima ili godinama.<ref name="RadioSarajevo2022"/> Pronađena građa ne ulazi automatski u javni dio arhiva. Pojedini fondovi sadrže fotografije drugih područja, a za dio građe projekt nema prava javnog objavljivanja. Javni sadržaj organiziran je prvenstveno u galerije prema autoru fotografija.<ref name="RadioSarajevo2022"/><ref name="SAP"/> Dostupni opisi fotografija mogu sadržavati podatke o datumu, mjestu i osobama prikazanim na snimku, a informacije se naknadno dopunjavaju kada postanu poznate.<ref name="SAP"/> Arhiv uključuje radove fotografa iz Bosne i Hercegovine i inozemstva, od lokalnih ratnih fotoreportera do autora povezanih s međunarodnim novinskim agencijama i magazinima.<ref name="SAP"/> === Identificiranje osoba === Identificiranje ljudi prikazanih na fotografijama jedan je od ciljeva projekta od njegovog pokretanja. Fotografije se objavljuju i na društvenim mrežama, gdje korisnici mogu prepoznati sebe ili druge osobe i projektu dostaviti dodatne informacije.<ref name="AJB2019"/><ref name="RadioSarajevo2022"/> Hodžić je 2022. procijenio da je najmanje pedesetak osoba koje su tokom opsade bile djeca preko projekta pronašlo ili prepoznalo vlastitu fotografiju.<ref name="RadioSarajevo2022"/> Iste godine Al Jazeera dokumentirala je više takvih slučajeva. Jelena Imamović prepoznala je sebe kao desetogodišnju djevojčicu na fotografiji Maria Boccie i potom stupila u kontakt s fotografom. Fotografiju tada trogodišnje Une Babić iz Hurstove zbirke prepoznala je susjeda njene porodice, dok je Eldin Košarić nakon pronalaska fotografija svog ratnog školskog razreda pokušao ponovo uspostaviti kontakt s nekadašnjim školskim drugovima.<ref name="AJB2022"/> Jedan od kasnijih dokumentiranih slučajeva odnosi se na fotografiju švedskog fotografa i antropologa Staffana Löfvinga, snimljenu u Hrasnom 1994. Na njoj su nekoliko desetljeća kasnije identificirane Tijana Kolaković i Soraja Zagić. Kolaković je fotografiju vidjela nakon što joj je sestra poslala poveznicu na objavu Sniper Alley Photoa. Hodžić je zatim obavijestio Löfvinga da je jedna od djevojčica identificirana, a fotograf je pri kasnijem dolasku u Sarajevo stupio u kontakt s Kolaković i ponovo je fotografirao na mjestu nastanka prvobitnog snimka.<ref name="N1Lofving">{{Cite news |last=Mrkonja |first=Amila |title=30 years later: Wartime photo reconnects two girls from besieged Sarajevo |url=https://n1info.ba/english/news/30-years-later-wartime-photo-reconnects-two-girls-from-besieged-sarajevo/ |work=N1 |date=27. 12. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> == ''The Story Behind the Photo'' == Dokumentarni serijal ''The Story Behind the Photo'' razvija se u okviru Sniper Alley Photoa od 2019. U njemu fotografi i drugi vizuelni dokumentaristi govore o okolnostima nastanka svojih fotografija i snimaka te iskustvima rada u Sarajevu tokom rata. WARM Foundation opisala je serijal kao sastavni dio projekta.<ref name="WARM"/> Prva epizoda, s italijanskim fotografom Enricom Dagninom, objavljena je 5. decembra 2019. Prvih šest epizoda, kasnije označenih kao prva sezona, objavljeno je između 2019. i augusta 2024. Druga sezona počela je u decembru 2024, a do septembra 2025. objavljeno je ukupno jedanaest epizoda u dvije sezone.<ref name="SAP"/> Među sagovornicima bili su Christopher Morris, Enric Martí, Staffan Löfving, Mario Boccia, David Barker, [[Paul Lowe]] i Rikard Larma.<ref name="SAP"/> Epizoda s Paulom Loweom temelji se na razgovoru snimljenom još 2019. Materijal je prvobitno bio zamišljen kao prva epizoda serijala, ali tada nije objavljen. Nakon Loweove smrti 2024. snimljeni razgovor objavljen je 2025. kao posthumno izdanje.<ref>{{Cite web |title=The Story Behind The Photo: A Tribute to Paul Lowe |url=https://theviifoundation.org/the-story-behind-the-photo-a-tribute-to-paul-lowe/ |website=The VII Foundation |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> == ''Sniper Alley – To My Brother'' == Projekt i Hodžićeva porodična priča tema su dokumentarnog filma ''Sniper Alley – To My Brother'' (''Aleja snajpera – Mom bratu''), koji su režirali Cristiana Lucia Grilli i Francesco Toscani. Film prati nastanak Sniper Alley Photoa kroz Hodžićevu potragu za fotografijama Amela te uključuje svjedočenja članova porodice, stanovnika Sarajeva, novinara i fotografa.<ref name="OBCTFilm">{{Cite news |last=Lodeserto |first=Anna |title=Sniper Alley, To My Brother |url=https://www.balcanicaucaso.org/cp_article/sniper-alley-to-my-brother/ |work=Osservatorio Balcani Caucaso Transeuropa |date=8. 11. 2024 |access-date=31. 8. 2026 |language=it }}</ref> Hodžić je naveo da su ga autori filma u oktobru 2022. kontaktirali s prijedlogom za dokumentarac o projektu.<ref name="OBCTFilm"/> Film je 18. augusta 2024. prikazan u programu BH Film 30. Sarajevo Film Festivala.<ref>{{Cite news |author=I. S. |title=Na SFF-u se prikazuje film o djeci koju je ubila VRS: "Aleja snajpera - mom bratu" kao važno svjedočanstvo |url=https://www.klix.ba/magazin/film-tv/na-sff-u-se-prikazuje-film-o-djeci-koju-je-ubila-vrs-aleja-snajpera-mom-bratu-kao-vazno-svjedocanstvo/240809082 |work=Klix.ba |date=9. 8. 2024 |access-date=31. 8. 2026 }}</ref><ref name="SFF2024"/> U novembru 2025. film je osvojio glavnu nagradu festivala Glocal DOC u Vareseu.<ref>{{Cite news |title=Da Sarajevo a Gaza, si chiude Glocal DOC con premi che chiedono speranza e pace |url=https://www.legnanonews.com/altri/2025/11/07/da-sarajevo-a-gaza-si-chiude-glocal-doc-con-premi-che-chiedono-speranza-e-pace/1376902/ |work=LegnanoNews |date=7. 11. 2025 |access-date=31. 8. 2026 |language=it }}</ref> == Organizacija i finansiranje == Sniper Alley Photo u početku je djelovao kao autorski projekt Džemila Hodžića. Projekt je institucionaliziran osnivanjem '''Fondacije Sniper Alley Photo''' (engl. ''Sniper Alley Photo Foundation''), registrirane 17. oktobra 2023. sa sjedištem u Sarajevu. Osnivač Fondacije i njeno odgovorno lice je Džemil Hodžić.<ref name="AktaFondacija">{{Cite web |title=FONDACIJA SNIPER ALLEY PHOTO |url=https://www.akta.ba/registar/462847/fondacija-sniper-alley-photo |website=Akta.ba |access-date=31. 8. 2026 }}</ref> Memorijalni centar Sarajevo objavio je 19. jula 2024. da je s Fondacijom zaključen ugovor o sufinansiranju projekta ''The Story Behind The Photo''.<ref name="MCS2024">{{Cite web |title=Memorijalni centar Sarajevo: Podrška projektima |url=https://www.mcsarajevo.ba/post/memorijalni-centar-sarajevo-podr%C5%A1ka-projektima |website=Memorijalni centar Sarajevo |date=19. 7. 2024 |access-date=31. 8. 2026 }}</ref> Sniper Alley Photo davao je doprinos i drugim projektima dokumentiranja opsade. BIRN Bosne i Hercegovine naveo je Džemila Hodžića i Sniper Alley Photo među osobama i organizacijama kojima je zahvalio pri izradi multimedijalnog arhiva ''44 mjeseca pod opsadom'', pokrenutog kao resurs za javnost, novinare, učenike, historičare i istraživače.<ref>{{Cite web |title=About this project |url=https://mjeseciopsade.detektor.ba/en/about |website=44 Months under Siege |publisher=BIRN Bosnia and Herzegovina |access-date=31. 8. 2026 |language=en }}</ref> == Recepcija == Od pokretanja projekt je bio predmet izvještavanja bosanskohercegovačkih i međunarodnih medija. BIRN ga je 2019. predstavio kao pokušaj stvaranja trajnog i pretraživog fotografskog resursa, nasuprot ratnim fotografijama koje su bile raspršene po društvenim mrežama i često objavljivane bez potpunih podataka o autorstvu.<ref name="BIRN2019"/> ''El País'' je 2020. stavio naglasak na vezu između projekta i rekonstrukcije ličnog i porodičnog sjećanja na opsadu Sarajeva.<ref name="ElPais2020"/> RFE/RL je 2022. kroz slučaj Hurstovih negativa detaljno obradio način na koji ranije neobjavljena ratna fotografija može nakon više desetljeća ponovo biti povezana s osobama koje prikazuje.<ref name="RFE2022"/> Kasniji izvještaji više su se bavili rezultatima identificiranja osoba. Al Jazeera je 2022. navela da su se u arhivu već prepoznale desetine Sarajlija,<ref name="AJB2022"/> dok je N1 2024. dokumentirao slučaj fotografije Staffana Löfvinga i kasniji kontakt fotografa s Tijanom Kolaković.<ref name="N1Lofving"/> == Također pogledajte == * [[Opsada Sarajeva]] * [[Snajperska aleja]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.sniperalley.photo/ Službena stranica Sniper Alley Photoa] [[Kategorija:Opsada Sarajeva]] [[Kategorija:Arhivi]] [[Kategorija:Fotografija]] opvv4rn2v2c10d6qncl17fvujaa3fft The Balkan Cowboy 0 536801 3923223 2026-08-31T13:16:42Z Palapa 383 Nova stranica: The Balkan Cowboy<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni f... 3923223 wikitext text/x-wiki The Balkan Cowboy<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić, snimjen u Bijeljini, u Bosni i Hercegovini. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harija Džeksona (Harry Jackson). Film pokušava otkriti priču o Džeksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. Dokumentarac je istraživanje utjecaja rata na Džeksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == <references />{{Normativna kontrola}} 9gtq45yyxd0uqj3dmrlck4thx0zfjj2 3923224 3923223 2026-08-31T13:18:46Z Palapa 383 /* Vanjski linkovi */ 3923224 wikitext text/x-wiki The Balkan Cowboy<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić, snimjen u Bijeljini, u Bosni i Hercegovini. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harija Džeksona (Harry Jackson). Film pokušava otkriti priču o Džeksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. Dokumentarac je istraživanje utjecaja rata na Džeksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.templebargallery.com/exhibitions/dragana-jurisic-the-last-balkan-cowboy|title=The Last Balkan Cowboy {{!}} The Last Balkan Cowboy {{!}} Exhibition {{!}} Temple Bar Gallery + Studios|website=www.templebargallery.com|language=en|access-date=2026-08-31}} {{Normativna kontrola}} r2dlrqsyysczkx95i8n7dnyfg0zstor 3923225 3923224 2026-08-31T13:22:39Z Palapa 383 3923225 wikitext text/x-wiki The Balkan Cowboy<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić,<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/video/494696/|title=Dragana Jurišić • Director of The Balkan Cowboy - "By using elements of naivety and kitsch from the western genre, I wanted to make a mainstream film that would reach a wide audience"|website=Cineuropa - the best of european cinema|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> snimjen u Bijeljini, u Bosni i Hercegovini. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harija Džeksona (Harry Jackson). Film pokušava otkriti priču o Džeksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. Dokumentarac je istraživanje utjecaja rata na Džeksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.templebargallery.com/exhibitions/dragana-jurisic-the-last-balkan-cowboy|title=The Last Balkan Cowboy {{!}} The Last Balkan Cowboy {{!}} Exhibition {{!}} Temple Bar Gallery + Studios|website=www.templebargallery.com|language=en|access-date=2026-08-31}} {{Normativna kontrola}} rmq4txs4ry2xtpdyhe71dj6mzdz0ek0 3923244 3923225 2026-08-31T16:24:14Z AnToni 2325 3923244 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}}{{Standardi}}{{Wiki}}{{Kategorizacija}} '''The Balkan Cowboy'''<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić,<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/video/494696/|title=Dragana Jurišić • Director of The Balkan Cowboy - "By using elements of naivety and kitsch from the western genre, I wanted to make a mainstream film that would reach a wide audience"|website=Cineuropa - the best of european cinema|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> snimjen u Bijeljini, u Bosni i Hercegovini. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harryja Jackson. Film pokušava otkriti priču o Jacksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. Dokumentarac je istraživanje utjecaja rata na Jacksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.templebargallery.com/exhibitions/dragana-jurisic-the-last-balkan-cowboy|title=The Last Balkan Cowboy {{!}} The Last Balkan Cowboy {{!}} Exhibition {{!}} Temple Bar Gallery + Studios|website=www.templebargallery.com|language=en|access-date=2026-08-31}} {{Normativna kontrola}} l81hbobrsmt6h3do17ytyqjb59iaaib 3923253 3923244 2026-08-31T16:55:56Z Palapa 383 [[Kategorija:Dokumentarni film]] dodata; uklonjen šablon {{kategorizacija}} (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3923253 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}}{{Standardi}}{{Wiki}}'''The Balkan Cowboy'''<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić,<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/video/494696/|title=Dragana Jurišić • Director of The Balkan Cowboy - "By using elements of naivety and kitsch from the western genre, I wanted to make a mainstream film that would reach a wide audience"|website=Cineuropa - the best of european cinema|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> snimjen u Bijeljini, u Bosni i Hercegovini. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harryja Jackson. Film pokušava otkriti priču o Jacksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. Dokumentarac je istraživanje utjecaja rata na Jacksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.templebargallery.com/exhibitions/dragana-jurisic-the-last-balkan-cowboy|title=The Last Balkan Cowboy {{!}} The Last Balkan Cowboy {{!}} Exhibition {{!}} Temple Bar Gallery + Studios|website=www.templebargallery.com|language=en|access-date=2026-08-31}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Dokumentarni film]] qmclpa1fl5i3fmakl0gu2co3zilis9t 3923254 3923253 2026-08-31T16:57:07Z Palapa 383 3923254 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}}{{Standardi}}'''The Balkan Cowboy'''<ref>{{Cite web|url=https://tickets.sff.ba/films/3464|title=Sarajevo Film Festival|website=tickets.sff.ba|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thefilmverdict.com/the-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy - The Film Verdict|date=2026-08-18|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt44122403/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_1_unrel_cdt_t_1|title=The Balkan Cowboy (2026)}}</ref> je dokumentarni film umjetnice Dragane Jurišić,<ref>{{Cite web|url=https://cineuropa.org/en/video/494696/|title=Dragana Jurišić • Director of The Balkan Cowboy - "By using elements of naivety and kitsch from the western genre, I wanted to make a mainstream film that would reach a wide audience"|website=Cineuropa - the best of european cinema|language=en|access-date=2026-08-31}}</ref> snimjen u [[Bijeljina|Bijeljini,]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Ona snima kratki film u stilu lokalnog kultnog vestern režisera Harryja Jackson. Film pokušava otkriti priču o Jacksonovom životu i naslijeđu. === Radnja === Režiserka snima kratki vestern uz učešće lokalnih stanovnika. Bivši saradnici, članovi porodice i stanovnici se sjećanju Bijeljine od prije rata, a upoznaju se i današnji stanovnici. [[Dokumentarni film|Dokumentarac]] je istraživanje utjecaja rata na Jacksona, samu Jurišić i grad. * Režiserka: Dragana Jurišić * Scenarista: Dragana Jurišić * Producenti: Oliver Sertić, Anna Rodgers, Zlata Filipović * Montažer: Paul Mullen * Direktori fotografije: Eleanor Bowman * Muzika: Michael Fleming * Dizajneri zvuka: Zoran Medved Luka Gamulin * Kostimografkinja: Nadja Sinić * Godina proizvodnje: 2026 * Države proizvodnje: Irska, Hrvatska * Jezici: Engleski, Bosanski * Titlovi: Engleski, Bosanski * Produkcija: Invisible Thread, Restart<ref>{{Cite web|url=https://restarted.hr/en/film/feature-films/the-last-balkan-cowboy/|title=The Balkan Cowboy|website=Restart|language=en-US|access-date=2026-08-31}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.templebargallery.com/exhibitions/dragana-jurisic-the-last-balkan-cowboy|title=The Last Balkan Cowboy {{!}} The Last Balkan Cowboy {{!}} Exhibition {{!}} Temple Bar Gallery + Studios|website=www.templebargallery.com|language=en|access-date=2026-08-31}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Dokumentarni film]] h01t6tg3ppifanv8ij1pjkz7fwhsvkj Zapadna Bosna (višeznačnica) 0 536802 3923232 2026-08-31T14:28:20Z Z1KA 87045 Nova stranica: {{mson|Zapadna Bosna}} * [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna]] (1993-1995), odnosno Republika Zapadna Bosna (1995), bivša međunarodno nepriznata paradržava za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]; * [[Kanton 10]] (neslužbeno Zapadnobosanski kanton), najzapadni [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kanton]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]; * [[Zapadna Bosna]], zapadna podregija [[Bosna (regija)|regije Bosna]... 3923232 wikitext text/x-wiki {{mson|Zapadna Bosna}} * [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna]] (1993-1995), odnosno Republika Zapadna Bosna (1995), bivša međunarodno nepriznata paradržava za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]; * [[Kanton 10]] (neslužbeno Zapadnobosanski kanton), najzapadni [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kanton]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]; * [[Zapadna Bosna]], zapadna podregija [[Bosna (regija)|regije Bosna]]. {{višeznačnica}} sqcb3wvs2tekuo6lt7iq54zmw24ucly Squalius svallize 0 536803 3923238 2026-08-31T16:18:35Z Bosancica by MK 173186 Novi članak 3923238 wikitext text/x-wiki {{Kurzivan naslov}} {{Taksokvir | boja = #f2e5c7 | naziv = Strugač<br>Sval<br>''Squalius svallize'' | slika = FMIB 48058 Leuciscus svallize (Heckel and Kner).jpeg | slika_širina = 250px | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{cite iucn |author=Ford, M. |year=2024 |title=''Squalius svallize'' |article-number=e.T61346A137330155 |doi=10.2305/IUCN.UK.2024-2.RLTS.T61346A137330155.en |access-date=31 August 2026}}</ref> | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[Hordati|Chordata]] | classis = [[Zrakoperke|Actinopterygii]] | ordo = [[Cypriniformes]] | familia = [[Leuciscidae]] | genus = ''[[Squalius]]'' | species = ''Squalius svallize'' | dvoimeno_autorstvo = [[Johann Jakob Heckel|Heckel]] & [[Rudolf Kner|Kner]], 1858 | sinonimi = ''Leuciscus svallize'' (Heckel & Kner, 1858) | sinonimi_ref = <ref name="CoF">{{Cof genus|genus=Squalius|access-date=31 August 2026}}</ref><ref name="Tutman2026">{{cite journal |last=Tutman |first=Pero |last2=Ćaleta |first2=Marko |last3=Marčić |first3=Zoran |last4=Buj |first4=Ivana |last5=Hamzić |first5=Adem |display-authors=etal |year=2026 |title=Freshwater fishes (Petromyzonti, Elasmobranchii, and Actinopteri) of Bosnia and Herzegovina: an updated inventory on the biodiversity and distribution |journal=European Journal of Taxonomy |volume=1042 |pages=1–166 |doi=10.5852/ejt.2026.1042.3201}}</ref> }} '''''Squalius svallize''''' je [[vrsta]] slatkovodne [[Actinopterygii|zrakoperke]] iz porodice [[Leuciscidae]] i roda ''[[Squalius]]''.<ref name="Tutman2026">{{cite journal |last1=Tutman |first1=Pero |last2=Ćaleta |first2=Marko |last3=Marčić |first3=Zoran |last4=Buj |first4=Ivana |last5=Hamzić |first5=Adem |last6=Kalamujić Stroil |first6=Belma |last7=Golub |first7=Dragojla |last8=Šanda |first8=Radek |last9=Adrović |first9=Avdul |last10=Spasojević |first10=Pavle |last11=Pavličević |first11=Jerko |last12=Rozić |first12=Irena |last13=Zovko |first13=Nikola |last14=Hasković |first14=Edhem |last15=Škrijelj |first15=Rifat |last16=Kazić |first16=Amra |last17=Dekić |first17=Radoslav |last18=Dulčić |first18=Jakov |last19=Mustafić |first19=Perica |last20=Zanella |first20=Davor |last21=Bakrač |first21=Azra |last22=Avdić |first22=Subha |last23=Sofradžija |first23=Avdo |last24=Glamuzina |first24=Branko |title=Freshwater fishes (Petromyzonti, Elasmobranchii, and Actinopteri) of Bosnia and Herzegovina: an updated inventory on the biodiversity and distribution |journal=European Journal of Taxonomy |volume=1042 |pages=1–166 |year=2026 |doi=10.5852/ejt.2026.1042.3201 |issn=2118-9773 |url=https://doi.org/10.5852/ejt.2026.1042.3201 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] poznata je pod narodnim nazivima '''strugač''' i '''sval''', dok se u izvorima navodi i naziv '''svalić'''; na engleskom jeziku poznata je kao ''Neretva chub''.<ref name="Tutman2026"/><ref name="GBIF">{{cite web |title=Squalius svallize Heckel & Kner, 1857 |url=https://www.gbif.org/taxon/6ZDV5 |website=GBIF (Global Biodiversity Information Facility) |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Vrsta je endemska za sliv rijeke [[Neretva|Neretve]] u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj.<ref name="Tutman2026" /> == Taksonomija == Vrstu su [[Johann Jakob Heckel|Johann Jakob Heckel]] i [[Rudolf Kner]] opisali 1858.<ref name="Tutman2026" /><ref name="BISE_Squalius_svallize">{{cite web |title=Squalius svallize |url=https://biodiversity.europa.eu/species/10529 |website=BISE – Biodiversity Information System for Europe |publisher=European Environment Agency |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="FishBase_Leuciscus_svallize">{{cite web |title=Synonym Summary: Leuciscus svallize Heckel & Kner, 1858 |url=https://www.fishbase.net.br/Nomenclature/SynonymSummary.php?ID=60547&SpecCode=26624 |website=FishBase |editor-last=Froese |editor-first=Rainer |editor2-last=Pauly |editor2-first=Daniel |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> U starijoj literaturi bila je svrstavana u rod ''Leuciscus'' pod nazivom ''Leuciscus svallize'', a korišten je i naziv ''Leuciscus svallize svallize''.<ref name="Tutman2026" /> Savremena taksonomija prihvata naziv ''Squalius svallize'' Heckel & Kner, 1858.<ref name="NCBI">{{cite web |title=Taxonomy browser (Squalius svallize) |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?id=882993 |website=NCBI Taxonomy Browser |publisher=National Center for Biotechnology Information |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Taksonomska pripadnost vrste ranije je bila predmet promjena, što je bilo karakteristično za brojne vrste roda ''Squalius'' na području jadranskog sliva.<ref name="Buj2020">{{cite journal |last1=Buj |first1=Ivana |last2=Marčić |first2=Zoran |last3=Čavlović |first3=Kristina |last4=Ćaleta |first4=Marko |last5=Tutman |first5=Pero |last6=Zanella |first6=Davor |last7=Duplić |first7=Aljoša |last8=Raguž |first8=Lucija |last9=Ivić |first9=Lucija |last10=Horvatić |first10=Sven |title=Multilocus phylogenetic analysis helps to untangle the taxonomic puzzle of chubs (genus Squalius: Cypriniformes: Actinopteri) in the Adriatic basin of Croatia and Bosnia and Herzegovina |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=189 |issue=3 |pages=953–974 |year=2020 |doi=10.1093/zoolinnean/zlz133 |url=https://academic.oup.com/zoolinnean/article-abstract/189/3/953/5666230 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Molekularno-filogenetička istraživanja potvrdila su ''S. svallize'' kao jednu od zasebnih evolucijskih linija roda ''Squalius'' u jadranskom slivu. <ref name="Buj2020"/> Istraživanja zasnovana na mitohondrijskim i nuklearnim genima pokazala su visoku genetičku različitost među vrstama roda ''Squalius'' na području [[Hrvatska|Hrvatske]] i Bosne i Hercegovine. <ref name="Buj2020"/> == Nazivi == Najnoviji pregled slatkovodne ihtiofaune Bosne i Hercegovine iz 2026. navodi "strugač" i "sval" kao narodne nazive vrste.<ref name="Tutman2026"/> U bazi [[GBIF]] za bosanski jezik naveden je naziv "svalić", dok je za hrvatski jezik također naveden naziv "svalić".<ref name="GBIF"/> U stručnoj literaturi koja se bavi populacijom ove vrste u Bosni i Hercegovini koristi se i naziv "strugač", uključujući izraz "endemski strugač". Zbog toga je naziv "strugač" najprikladniji kao osnovni naziv na bosanskom jeziku, dok se "sval" i "svalić" mogu navesti kao alternativni narodni nazivi. <ref name="Tutman2026"/><ref name="GBIF"/> == Rasprostranjenost == ''Squalius svallize'' je endemska vrsta jadranskog sliva čije je prirodno rasprostranjenje ograničeno na područje sliva Neretve u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj.<ref name="Tutman2026" /> Najnoviji pregled ihtiofaune Bosne i Hercegovine iz 2026. posebno navodi da je vrsta endemska za sliv [[Neretva|Neretve]] u obje države.<ref name="Tutman2026" /> Podaci iz FishBase navode njeno prisustvo u slivovima [[Neretva|Neretve]], [[Trebišnjica|Trebišnjice]] i [[Ljuta (rijeka)|Ljute]] u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj.<ref name="FishBase_Squalius_svallize">{{cite web |title=Squalius svallize (Heckel & Kner, 1858), Neretva chub |url=https://www.fishbase.net.br/summary/26624 |website=FishBase |editor-last=Froese |editor-first=Rainer |editor2-last=Pauly |editor2-first=Daniel |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> U Bosni i Hercegovini vrsta je zabilježena u Neretvi i njenim pritokama, kao i u pojedinim vodama povezanima s neretvanskim slivom.<ref name="Buj2020"/> Istraživanja su obuhvatila područje Neretve, močvarno područje [[Hutovo blato|Hutovog blata]] i pritoke neretvanskog sliva.<ref name="Buj2020"/> U istraživanju ishrane i rasta vrste uzorci su prikupljani na području [[Bregava|Bregave]], [[Krupa (rijeka)|Krupe]] i jezera Deran u Hutovom blatu.<ref name="Ivankovic2010">{{cite journal |last1=Ivanković |first1=Predrag |last2=Treer |first2=Tomislav |last3=Piria |first3=Marina |last4=Knezović |first4=Zrinka |title=Diet and growth of the endemic Neretva chub, Squalius svallize from the Neretva river area, Bosnia and Herzegovina |journal=Folia Zoologica |volume=59 |issue=1 |pages=51–56 |year=2010 |doi=10.25225/fozo.v59.i1.a8.2010 |doi-access=free |url=https://doi.org/10.25225/fozo.v59.i1.a8.2010 |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Stanište == Vrsta nastanjuje slatkovodne ekosisteme, uključujući vodotoke s bržim tokom i jezera u krškim područjima.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se">{{cite web |title=Squalius svallize (Heckel & Kner, 1858), Neretva chub |url=https://www.fishbase.se/summary/Squalius-svallize |website=FishBase |editor-last=Froese |editor-first=Rainer |editor2-last=Pauly |editor2-first=Daniel |access-date=31. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zabilježena je i u podzemnim vodama, što je povezano s karakteristikama krškog hidrološkog sistema njenog areala.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Odrasle jedinke mogu naseljavati i nizinska vodena tijela sa sporijim tokom.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Vrsta je bentopelagična, a zabilježena je u umjerenom klimatskom području.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> ==Izgled i morfologija== Tijelo vrste ''Squalius svallize'' je vretenastog oblika.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Od srodnih vrsta roda ''Squalius'' na području zapadnog Balkana i jadranskog sliva može se razlikovati na osnovu kombinacije karakteristika ljuski, peraja, glave i usta.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Bočna linija ima između 44 i 51 ljuske.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Slobodni rub svake ljuske na bočnoj strani tijela ima niz crnih pigmenata koji oblikuju pravilnu mrežastu šaru.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Na prednjoj polovini izložene površine ljuski nema izražene široke tamne mrlje.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Leđna peraja obično ima 8–9½ razgranatih žbica, dok podrepna peraja ima 9–10½, najčešće 10½ razgranatih žbica. <ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Promjer oka iznosi približno 19–23% dužine glave.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Glava je relativno niska i konusnog oblika, a njuška snažna i izrazito zaobljena.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Donja vilica je kratka i kraća od dubine škržnog poklopca, dok su usta smještena subterminalno<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Najveća zabilježena dužina iznosi 27,7 cm ukupne dužine tijela.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> == Ishrana i rast == ''Squalius svallize'' hrani se prvenstveno vodenim beskralješnjacima.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> Istraživanje provedeno na području Neretve u Bosni i Hercegovini obuhvatilo je 60 jedinki, pri čemu je najstarija analizirana jedinka imala sedam godina.<ref name="Ivankovic2010" /> Tokom zime u ishrani su dominirale larve tulara ([[Trichoptera]]) i dvokrilaca ([[Diptera]]), dok su larve dvokrilaca bile najzastupljenije i tokom proljeća i ljeta.<ref name="Ivankovic2010"/> U jesen su među najzastupljenijim sastojcima ishrane bile larve tulara i puževi ([[Gastropoda]]).<ref name="Ivankovic2010"/> Biljni materijal također je pronađen u sadržaju probavnog trakta, ali nije predstavljao dominantnu komponentu ishrane.<ref name="Ivankovic2010"/> Analiza rasta pokazala je pozitivan alometrijski odnos dužine i mase, s vrijednošću eksponenta ''b'' od 3,47.<ref name="Ivankovic2010"/> == Genetička istraživanja == Genetička istraživanja roda ''Squalius'' u jadranskom slivu pokazala su da ''S. svallize'' pripada grupi evolucijski nezavisnih vrsta koja uključuje i ''S. illyricus'', ''S. microlepis'', ''S. tenellus'' i ''S. zrmanjae''.<ref name="Buj2020"/> Analiza mitohondrijskog gena za citohrom ''b'' i dva nuklearna gena pokazala je izraženu genetičku diferencijaciju između istraživanih vrsta.<ref name="Buj2020"/> Rezultati ukazuju da su se različite vrste roda ''Squalius'' u jadranskom slivu razvijale pod utjecajem alopatričke specijacije i dugotrajne geografske izolacije.<ref name="Buj2020"/> == Zaštita == Prema [[Crveni popis IUCN-a|Crvenom popisu Međunarodne unije za zaštitu prirode]] (IUCN), ''Squalius svallize'' ima status '''gotovo ugrožena''' (NT – ''Near Threatened''). Procjena je izvršena 9. januara 2024, a u verziji Crvenog popisa 2024-2 vrsta je zadržana u kategoriji NT.<ref name="IUCN_RedList_Table7_2024">{{cite web |title=The IUCN Red List of Threatened Species: 2024-2 Red List Table 7 |publisher=IUCN |year=2024 |url=https://nc.iucnredlist.org/redlist/content/attachment_files/2024-2_RL_Table_7.pdf |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> U Bosni i Hercegovini vrsta je u najnovijem nacionalnom pregledu navedena kao '''ranjiva''' (VU) za područje [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], dok je za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] označena kao zaštićena vrsta.<ref name="Tutman2026"/> U istom pregledu ''S. svallize'' je navedena u Prilogu II [[Direktiva o staništima|Direktive o staništima]] Evropske unije i u Prilogu III [[Bernska konvencija|Bernske konvencije]].<ref name="Tutman2026"/> Glavne prijetnje vrsti povezane su s degradacijom staništa, zagađenjem voda i drugim promjenama riječnih ekosistema.<ref name="FishBase_Squalius_svallize_se" /> U literaturi se među faktorima koji mogu negativno utjecati na populacije navode i brane, predacija i krivolov. <ref name="Piria2012">{{cite journal |last1=Piria |first1=Marina |last2=Treer |first2=Tomislav |last3=Ivanković |first3=Predrag |last4=Tomljanović |first4=Tee |last5=Aničić |first5=Ivica |last6=Safner |first6=Roman |last7=Matulić |first7=Daniel |last8=Šprem |first8=Nikica |title=THREATENED FISHES OF THE WORLD: Squalius svallize (HECKEL & KNER, 1858) (CYPRINIDAE) |journal=Croatian Journal of Fisheries |volume=70 |issue=3 |pages=143–146 |year=2012 |issn=1330-061X |url=https://hrcak.srce.hr/file/137643 |access-date=31. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Autori navode da je degradacija okoliša jedan od važnih razloga smanjenja populacija ove endemske vrste.<ref name="Piria2012"/> Ograničeno područje rasprostranjenosti dodatno povećava osjetljivost vrste.<ref name="Tutman2026"/> == Također pogledajte == * [[Bregava]] * [[Glavatica]] * [[Mehkousna pastrmka]] * [[Neretva]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Ribe]] [[Kategorija:Fauna Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački endemi]] t1dh6qkutgubwg3gmag4zcbhag75npr Vasily Gherghy 0 536804 3923255 2026-08-31T16:58:25Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub... 3923255 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 6. novembra 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 4pih1lt4bq0x2m2mbs7cs2kus7im9kw 3923256 3923255 2026-08-31T16:59:19Z AnToni 2325 /* Olimpijske igre */ 3923256 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 6. novembra 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] p47yfspkc4lc3o47hpjmtzn4o0pug15 3923257 3923256 2026-08-31T16:59:43Z AnToni 2325 3923257 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 3. januara 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 2jn41ueugqi2bmib6vgx1f0pvylxwlz 3923261 3923257 2026-08-31T17:02:47Z AnToni 2325 /* Olimpijske igre */ 3923261 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 3. januara 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama. == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat zadnje 68-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i 6:41.0&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. U ekipnim utrkama nije nastupao. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] qyreq59aiigq7qhqg7njjbrg3ztsz18 3923262 3923261 2026-08-31T17:04:12Z AnToni 2325 3923262 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 3. januara 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417191158/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Vasily Gherghy Olympic Results |accessdate=31. 8. 2026|language = en}}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat zadnje 68-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i 6:41.0&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. U ekipnim utrkama nije nastupao. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] l6u01mvvsxgz90aotoz0bq9sbe2cixb 3923263 3923262 2026-08-31T17:11:53Z AnToni 2325 /* Svjetski kup */ 3923263 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 3. januara 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417191158/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Vasily Gherghy Olympic Results |accessdate=31. 8. 2026|language = en}}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat zadnje 68-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i 6:41.0&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. U ekipnim utrkama nije nastupao. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] Na prvom nastupu 9. decembra 1993. u utrci na 20&nbsp;km u [[Bad Gastein]]u osvojio je 133-e mjesto od 136 biatlonaca. Najbolji rezultat ostvario je 20. januara 1994 u [[Antholz]]u u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 116-o mjesto ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 5iuj8p85otlnn6x3iw9sf3c381se4xc 3923264 3923263 2026-08-31T17:12:31Z AnToni 2325 /* Biatlon */ 3923264 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime               = Vasily Gherghy | slika = | puno ime = Vasily Gherghy | država = {{ZID|SSSR}} <br> {{ZID|Moldavija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1974|01|03}} | mjesto rođenja = [[Izmail]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika]] | država rođenja = [[SSSR]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = | trener = <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''0''' | medalje SP = | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede SK = '''0'''{{PSKB}} | plasman SK = | pobjede SK štafeta= | pobjede u dis = <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | kraj karijere = 1994. <!--Status: a=aktivan; k=kažnjen; n=neaktivan; p=pauzira; ne=nepoznat; u=umro; po=povukao se iz karijere; --> | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva (biatlon)]]| 0 | 0 | 0 }} |ažurirano = 31. 8. 2026. }} '''Vasily Gherghy''' rođen 3. januara 1974. u [[Izmail]]ju, u [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj Sovjetskoj Socijalističkoj Republici]], [[SSSR]] (danas [[Ukrajina]]), je nekadašnji [[SSSR|sovjetski]] i [[Moldavija|moldavski]] [[biatlon]]ac. Gherghy je prvi moldavski biatlonac koji je nastupio na Olimpijskim igrama.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417191158/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/gh/vasily-gherghy-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Vasily Gherghy Olympic Results |accessdate=31. 8. 2026|language = en}}</ref> == Karijera == {{Sekcija}} === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}}!! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- | align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|70]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|68]] | |} Gherghy je nastupio samo na jednim olimpijskim igrama i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]], ali nije osvajao medalje. Najbolji mu je rezultat zadnje 68-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i 6:41.0&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. U ekipnim utrkama nije nastupao. === Svjetska prvenstva === Nije nastupao na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvim u biatlonu]]. === Svjetski kup === ==== Biatlon ==== Prvi nastup Gherghyja u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni 1993/94.]] Na prvom nastupu 9. decembra 1993. u utrci na 20&nbsp;km u [[Bad Gastein]]u osvojio je 133-e mjesto od 136 biatlonaca. Najbolji rezultat ostvario je 20. januara 1994 u [[Antholz]]u u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 116-o mjesto. U ekipnim utrkama nije nastupao. ===== Ukupni plasman ===== U [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] nije osvajao bodove. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Vasily Gherghy}} * {{Sport365-1|3060}} {{DEFAULTSORT:Gherghy, Vasily}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Biografije, Izmail]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski biatlonci]] [[Kategorija:Moldavski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 0a3l8k69r6ngew1o94ieiaj9t3smqoa Worst Girl in America 0 536805 3923278 2026-08-31T18:46:50Z Arnel 102555 Nova stranica: {{Infokutija album | naziv = Worst Girl in America | vrsta = Studijski album | pozadina = studio | izvođač_gen = [[Slayyyter]] | slika = | objavljen = 27. mart 2026. | snimljen = 2023–2025. | žanr = [[Electroclash]]<ref name="allmusic"></ref> | trajanje = 42:17 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] | producent = {{flatlist| * Slayyyter * Valley Girl * Austin Corona * Wyatt Bernard... 3923278 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Worst Girl in America | vrsta = Studijski album | pozadina = studio | izvođač_gen = [[Slayyyter]] | slika = | objavljen = 27. mart 2026. | snimljen = 2023–2025. | žanr = [[Electroclash]]<ref name="allmusic"></ref> | trajanje = 42:17 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] | producent = {{flatlist| * Slayyyter * Valley Girl * Austin Corona * Wyatt Bernard * Hamish * Yakob * Owen Jackson }} | prethodni_album = ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]''<br>(2023) | ovaj_album = '''''Worst Girl in America'''''<br>(2026) | sljedeći_album = ''[[Worst Man in America]]''<br>(2026) | dodatno = {{Singlovi | naziv = Worst Girl in America | vrsta = studio | singl1 = [[Beat Up Chanels]] | singl1datum = 1. 8. 2025. | singl2 = [[Cannibalism!]] | singl2datum = 12. 9. 2025. | singl3 = [[Crank (Slayyyter song)|Crank]] | singl3datum = 24. 10. 2025. | singl4 = [[Dance...]] | singl4datum = 16. 1. 2026. | singl5 = [[Old Technology]] | singl5datum = 24. 2. 2026. }} }} '''''Worst Girl in America''''' (stilizirano kao '''''WOR$T GIRL IN AMERICA''''') treći je studijski album američke pjevačice [[Slayyyter]]. Objavljen je 27. marta 2026. pod izdavačkom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite web|url=https://indie-sound.com/2026/03/27/slayyyters-last-stand-how-pops-perpetual-outsider-finally-found-her-edge-on-wort-girl-in-america/|title=Slayyyter’s Last Stand: How Pop’s Outsider Finally Found Her Edge on 'Wor$t Girl in America'|work=Indie Sound|date=27 March 2026}}</ref> Album je inspirisan Slayyyterinim odrastanjem u [[Saint Louis|St. Louisu]] i likovima iz njene mladosti, pri čemu ga je umjetnica opisala kao "portret žene sa [[Srednji zapad (SAD)|Srednjeg zapada]]".<ref>{{cite magazine |last1=Horowitz |first1=Steven |title=Slayyyter Announces Third Album 'Wor$t Girl in America,' Preps New Single 'Dance...' |url=https://variety.com/2026/music/news/slayyyter-announces-third-album-worst-girl-in-america-1236629872/ |magazine=[[Variety (časopis)|Variety]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=KDGREFT0s_k |title=Slayyyter Talks "Daddy AF," Faith, iPod Music, and New Album 'Worst Girl in America' |date=2026-03-30 |last=Zach Sang Show |type=Video |language=engleski |access-date=2026-04-02 |url-status= |via=YouTube}}</ref> Muzički, album sadrži elemente [[elektropop]]a, [[industrijski hip-hop|industrijskog hip-hopa]], [[Pank-rok|panka]] i [[nu metal]]a, nastavljajući njen maksimalistički zvuk pod uticajem interneta, uz širenje na narativnije pisanje pjesama. Albumu je prethodilo pet singlova, a nakon objavljivanja uslijedila su i dva promotivna singla. ''Worst Girl in America'' debitovao je na 22. mjestu američke ljestvice [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] i našao se na vrhu ljestvice [[Top Dance Albums]], ostvarivši prodaju od 27.000 [[Ekvivalentna jedinica albuma|ekvivalentnih jedinica albuma]], što predstavlja njeno najviše plasirano izdanje do danas.<ref>{{Cite web |last=Zellner |first=Xander |date=2026-04-07 |title=Slayyyter Scores First No. 1 on Top Dance Albums Chart With ‘Wor$t Girl in America’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/slayyyter-worst-girl-in-america-number-1-top-dance-albums-1236216677/ |access-date=2026-04-07 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Po objavljivanju je dobio široko priznanje kritike, uz pohvale za produkciju, stilski raspon, koheziju i Slayyyterine vokalne izvedbe. Slayyyter je promovisala album nastupima uživo na festivalu [[Coachella]] 2026. == Pozadina i razvoj == U poređenju sa njenim ranijim izdanjima ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'', Slayyyter je opisala album kao "autentičniji prikaz nje same" i projekat na kojem je pokušala ponovo istražiti zvukove koji su je oblikovali u tinejdžerskim godinama.<ref>{{cite magazine |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://femmusic.com/2026/01/16/slayyyter-wort-girl-in-america/ |magazine=FemMusic |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Album je također inspirisan muzikom koju je slušala odrastajući na svom [[iPod]]u, a koja se sastojala od mješavine [[Pop-muzika|popa]], [[Pank-rok|panka]] i [[Hip-hop muzika|repa]].<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Tobias |title=Slayyyter's Wor$t Girl in America: release date, album art, and more|url=https://www.thefader.com/2026/01/13/slayyyter-announce-new-album |magazine=[[The Fader]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Muzičke inspiracije za projekat bile su albumi ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' grupe [[U2]], ''[[The Fame]]'' [[Lady Gaga|Lady Gage]] i ''[[Yeezus]]'' [[Kanye West]]a, kao i izvođači [[Santigold]], [[M.I.A. (reper)|M.I.A.]], [[Kid Cudi]], [[Gorillaz]], [[Ladytron]], [[Soulwax]], [[Sebastian (francuski muzičar)|Sebastian]], [[Death Grips]], [[Crystal Castles]], [[A$AP Rocky]], [[Madonna]], [[Coldplay]] i [[The White Stripes]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=uqQDktgRjVs&list=PLVxVJ3ZS4jf9bzZ5YxDbuWzq3cmKfpJql&index=1 |title=How Slayyyter Crafted Her Biggest Rollout Yet (Interview) |date=2026-04-02 |last=adamtheflop |type=Video |language=en |access-date=2026-04-05 |url-status=live |via=YouTube}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Magnocavallo |first=Fabio |date=2026-03-27 |title=Slayyyter |url=https://www.euphoriazine.com/blog/2026/03/interviews-slayyyter/ |url-status= |access-date=2026-04-12 |website=EUPHORIA. |language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IVMks8i_NYE |title=The ‘Worst Girl in America’ Is Your New Favorite Pop Star |date=2026-06-11 |last=Caramanica |access-date=2026-06-11 |via=YouTube|first=Jon|type=Podcast|last2=Coscarelli|first2=Joe|author-link=Jon Caramanica|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> Slayyyter je također pronašla inspiraciju u produkciji [[Space Cowboy (muzičar)|Space Cowboya]] na projektima [[Nadia Oh]] i Lady Gage.<ref name=":8" /> Izjavila je da naslov albuma, ''Worst Girl in America'', potiče od njenih prijatelja skejtera iz St. Louisa koji su jedni druge iz milja nazivali "najgorima", kao i od anksioznosti nakon mamurluka koju osjeća poslije noćnog provoda. Pojasnila je ovaj koncept rekavši da je album proizašao iz osjećaja frustracije i bijesa što je neprestano smatrana izvođačem u usponu. Na albumu ''Worst Girl'' osjećala se slobodnom da povrati svoj umjetnički imidž i stvara muziku za sebe, umjesto za komercijalnu publiku ili slavu na [[TikTok]]u.<ref name=":4">{{Cite news |last=Horton |first=Adrian |date=2026-03-27 |title=‘I didn’t think anyone would be into it’: Slayyyter turns midwest trash into pop gold |url=https://www.theguardian.com/music/2026/mar/27/slayyyter-worst-girl-in-america-interview |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Slayyyter je rekla da se nikada ne bi nazvala niti osjećala kao slavna osoba,<ref name=":9">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HDWIozdY3KE |title=Slayyyter Talks 'Wor$t Girl in America,' Growing Up on Tumblr & New Music {{!}} The Rolling Stone Studio |date=2026-06-17 |last=Rolling Stone |access-date=2026-06-24 |via=YouTube}}</ref> kritikovala je [[Klasna stratifikacija|klasni jaz]] između poznatih i potrošača, te se samoinicijativno označila kao "anti-pop zvijezda".<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tOnQw2t1CYU |title=The Wor$t Interview in America |date=2026-03-31 |last=Nicky Reardon |access-date=2026-04-07 |via=YouTube}}</ref> Također je kritikovala muzičku industriju zbog njene "klaustrofobične i performativne" prirode i lažnih odnosa među ljudima iz industrije.<ref name=":3" /> Slayyyter je navela da je tokom stvaranja ovog albuma smatrala da će to biti posljednji album koji će napraviti. Takav stav ju je naveo da stvara muziku koja zadovoljava njene vlastite muzičke aspiracije, a ne zahtjeve muzičke industrije.<ref name=":1" /> Ovaj album bio je njen posljednji pokušaj da napravi nešto na šta će biti ponosna, nakon što joj je dosadilo gubljenje novca na neuspješne promocije albuma i turneje. Slayyyter je izjavila da će nakon objavljivanja ovog albuma nastaviti istraživati nove zvukove i da se više neće pokušavati prilagođavati pažnji šire javnosti.<ref name=":4" /> Muzičarka je rekla da njeni prošli albumi sadrže "tragove" albuma ''Worst Girl in America'', uključujući i vodeći singl sa albuma ''Troubled Paradise'', "Self Destruct".<ref name=":9" /> == Kompozicija == Za svoj vokalni stil u pjesmi "[[Brittany Murphy.]]", Slayyyter je koristila [[Auto-Tune]] i pjevala robotskim glasom kako bi se osjećala ugodno dok izvodi mračne i lične tekstove pjesme.<ref name=":0" /> Njen [[Persona|persona]] na albumu bila je snažno inspirisana [[Brittany Murphy]] i njenim filmskim ulogama. Glavni lik je prikazala i kao "[[Pickme djevojka|Pick Me djevojku]]" koja se druži samo sa muškarcima.<ref name=":1" /> Slayyyter je namjerno odlučila da tokom stvaranja albuma u studiju ne bude više drugih tekstopisaca, zadržavajući proces snimanja isključivo između nje i producenata.<ref name=":0" /><ref name=":8" /> Slayyyter i njeni saradnici koristili su tehniku [[Distorzija (muzika)|distorzije]] kako bi izmijenili njen vokal na nekoliko pjesama na albumu.<ref name=":6">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=YmJSIv4051s |title=Slayyyter might actually be the Worst Girl in America |date=2026-04-08 |last=Switched On Pop |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref> U sklopu priprema za nastupe uživo, gledala je tutorijale za [[screamo]] pjevanje na [[TikTok|TikToku]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=XxfzEDHeh7U |title=Artist on Artist: PinkPantheress x Slayyyter at Coachella 2026 |date=2026-05-05 |last=Coachella |time=13:37 |access-date=2026-05-06 |via=YouTube}}</ref> === Pjesme === Pjesma "[[Dance...|Dance…]]" bila je referenca za ostale pjesme na albumu, prema Slayyyterinim riječima, jer je to bila jedna od prvih pjesama koje je napisala za ovaj projekat.<ref name=":6" /> Prvobitno je trebala biti vodeći singl albuma ''Worst Girl in America''.<ref name=":8" /> Slayyyter je u julu 2025. izjavila da je "[[Beat Up Chanels]]" njeno "[[Remek-djelo|magnum opus]]",<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Z4PFMJ-mHM |title=Produced in the Bi-State: Slayyyter talks touring with Kesha, new music, and her love for the Lou |date=2025-07-21 |last=KMOV St. Louis |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> a u martu 2026. rekla je da je to najbolja pjesma koju je ikada napravila.<ref name=":0" /> Opisala je pjesmu kao istraživanje njenog "agresivnog rep" zvuka, dok se istovremeno oslanja na tužnije "soft pop" vokale.<ref name=":6" /> Pjesma "Old Technology" bila je još jedna od prvih koje je napisala za album. Opisala ju je kao "elektro pank" istraživanje zloupotrebe droga, [[Relaps|povratka ovisnosti]] i samouništenja. "Old Technology" je također posveta zastarjelim tehnologijama poput [[Digitalni fotoaparat|digitalnih kamera]], [[Gramofon|gramofona]], [[IPod|iPodaa]] i [[Kasetofon|prijenosnih stereo uređaja]].<ref name=":3" /> "[[Crank (Slayyyter)|Crank]]" sadrži zvučnu referencu na singl [[Beyoncé]] iz 2006. godine, "[[Ring the Alarm]]".<ref name=":8" /> Pjesma "[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]" bila je jedna od prvih koja je definisala koncept "iPod muzike", a inspirisana je indie elektronskom muzikom iz perioda 2010–2011.<ref name=":3" /> U intervjuu za ''[[The Fader]]'', Slayyyter je otkrila da, iako je pjesma zasnovana na sintisajzeru prvobitno napisana o bivšem momku, na kraju se pretvorila u pjesmu o njenom otuđenom ocu, s kojim ima "turbulentan odnos". Refren je posebno inspirisan tužnim sjećanjem iz djetinjstva kada ju je ostavio samu na benzinskoj pumpi. Međutim, Slayyyter je napomenula da vokalna izvedba namjerno ublažava ozbiljnost situacije, dodajući da "način na koji pjevam refren ne djeluje tako ozbiljno" i izražavajući nadu da će slušaoci pronaći vlastita tumačenja pjesme.<ref>{{Cite web |title=Slayyyter opens up about family and depression on 'WOR$T GIRL IN AMERICA' |url=https://www.thefader.com/2026/03/26/slayyyter-gas-station-brittany-murphy-interview-part-two |access-date=2026-06-08 |website=The FADER |language=en}}</ref> Prema riječima Slayyyter, "Unknown Loverz" je napisana kao "nesigurna" pjesma o zaljubljenosti u nekoga, što predstavlja kontrast u odnosu na zvuk pjesme "[[Yes Goddd]]".<ref name=":6" /> "I'm Actually Kinda Famous" bila je prelaz između albuma ''Starfucker'' i ''Worst Girl'', u kojoj je pokušala opisati osjećaj kada ubjeđuješ sebe da si važan na zabavi. Drugi dio pjesme inspirisan je halucinacijama izazvanim [[LSD]]-om i osjećajem nesigurnosti.<ref name=":3" /> Slayyyter je pjesmu "[[Brittany Murphy.]]" nazvala "vrlo ličnim [[Dnevnik|dnevničkim zapisom]]" o njenim [[samoubilačke misli|samoubilačkim mislima i osjećajima]] tokom stvaranja albuma. U pjesmi je uporedila svoja iskustva odrastanja i sazrijevanja sa iskustvima [[Brittany Murphy]] i njenog lika u filmu ''[[Djevojke iz visokog društva]]'', Molly Gunn.<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=gDxrkCSXfM8 |title=SLAYYYTER Talks Wor$t Girl In America Hidden Messages {{!}} MUCHMUSIC |date=2026-03-31 |last=MUCH |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> == Omot i vizuelni identitet == Prednju stranu omota albuma fotografisala je Alexa Zeliger, a na njoj Slayyyter nosi jaknu s resama od prevrnute kože pored Chandlera Burtona.<ref>{{Cite Instagram |user=lexdgr |postid= DWhlbiKjwVE |date=30 March 2026 |title="WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM OUT NOW" |access-date=29 August 2026}} </ref> ''Worst Girl in America'' je [[Vizuelni album|vizuelni album]], praćen odgovarajućim muzičkim spotovima za svaku pjesmu.<ref name=":3" /> Slayyyter, koja je sama stilizovala kampanju za album, počela je razmišljati o vizuelnom identitetu za ''Worst Girl'' u proljeće 2024, inspirisana objavama koje je viđala na [[Tumblr]]u. To je uključivalo inspiraciju iz [[Katolička umjetnost|katoličke ikonografije]], "kičastog glamura Srednjeg zapada" iz njenog djetinjstva, kao i obrade obožavalaca, GIF-ove i vizuelni stil [[Lana Del Rey|Lane Del Rey]].<ref name=":3" /> Slayyyter je namjerno odlučila da na omotu albuma nema "ispoziranu sliku pop zvijezde", reagujući protiv "stilizovanih, ispeglanih i glatkih" vizuala sa albuma ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]''. Umjesto toga, oblikovala ga je po uzoru na omote albuma muških repera i kulturne elemente heteroseksualnih muškaraca poput skejtbordinga i brenda [[Supreme (brend)|Supreme]]. Slayyyter je izjavila da je simbol znaka dolara bio čin parodiranja bogatstva, jer se njena porodica borila s siromaštvom tokom njenog djetinjstva, a ona se i danas bori s [[Finansijska pismenost|finansijskom nepismenošću]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Njene ostale vizuelne inspiracije uključuju [[paparaco]] fotografije [[Lindsay Lohan]] i [[Paris Hilton]] iz 2000-ih, te blatnjave gumene čizme [[Kate Moss]] sa festivala [[Glastonbury Festival 2005|Glastonbury 2005]], što je inspirisalo omot albuma.<ref name=":4" /> Slayyyter je rekla da se vizualni stil spota "Cannibalism!" odnosi na vrijeme kada je radila kao recepcionerka u frizerskom salonu na početku muzičke karijere.<ref name=":7" /> Uprkos tome što je imala finansiranje od Columbia Recordsa, Slayyyter je koristila jeftine materijale, scenografiju i namještaj u vlastitoj kući, te uradi-sam materijale i kostime za vizuale albuma, kako bi replicirala njegov "sirovi" zvuk.<ref name=":6" /> Za muzičke spotove "Beat Up Chanels" i "Dance…", Slayyyter je pozirala ispred javnih proslava [[Dan nezavisnosti (SAD)|Dana nezavisnosti]] i [[Novogodišnja noć|Nove godine]] radi kadrova s vatrometom.<ref name=":1" /> Kao ljubitelj filma, na stvaranje vizuala za album uticali su i filmovi [[David Lynch]]a te film ''[[Gummo]]'' reformatora [[Harmony Korine]]a, koji predstavlja "Jezivi portret Srednjeg zapada".<ref name=":5">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UHPXE3uj84U |title=Slayyyter: Coachella, Tumblr and WOR$T GIRL IN AMERICA {{!}} Zane Lowe Interview |date=2026-04-15 |last=slayyyter |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref><ref name=":7" /> === Motiv zeca === Zapažen lik koji se ponavlja u muzičkim spotovima i nastupima jeste čovjek u odijelu zeca, inspirisan scenama iz serijala ''[[Rabbits (veb-serija)|Rabbits]]'' u filmu ''[[Inland Empire (film)|Inland Empire]]''. Opisuje ga kao lik "prijetećeg izgleda" i "perverznog", koji predstavlja mnoge stvari, poput unutrašnjih borbi i pogrešno zapamćenih uspomena iz djetinjstva.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0CCuvFUHX0 |title=Why Slayyyter Doesn't Want to be a Main Pop Girl |date=2026-04-06 |last=Coco Mocoe |access-date=2026-04-20 |via=YouTube}}</ref> Slayyyter je rekla da je lik bio inspirisan i njenom kućom iz djetinjstva, koju je njena majka ukrasila raznim umjetničkim djelićima s motivima zečeva.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> == Singlovi i promocija == Dana 6. septembra 2024, Slayyyter je koristila poseban telefonski broj povodom objavljivanja singla "No Comma". Taj broj je ponovo aktiviran kao opcija za prijavu na zvaničnoj veb-stranici Slayyyter u svrhu promocije albuma ''Worst Girl in America'', stiliziran kao RSVP, te je obožavaocima automatski slao poruke o datumima izlaska budućih singlova, omotima, najavama spotova i ponudama robe.<ref>{{Cite web |title=slayyyter {{!}} official site |url=https://www.slayyyter.com/ |access-date=2026-02-25 |website=www.slayyyter.com |language=en}}</ref> Pjesma "Beat Up Chanels" objavljena je kao prvi singl s albuma 1. augusta 2025, zajedno s najavom njenog novog ugovora s diskografskom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite magazine |last1=Mier |first1=Tomás |title=Slayyyter Drops Chaotic 'Beat Up Chanel$' as She Teases Sound Evolution |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/slayyyter-beat-up-chanels-teases-sound-evolution-1235398916/ |magazine=[[Rolling Stone]] |date=1 August 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je završila većinu albuma do trenutka kada je potpisala ugovor s novom izdavačkom kućom.<ref name=":1" /> Uslijedio je singl "Cannibalism!" 12. septembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Liam |title=Slayyyter Is Ready for Pop Music's Big Leagues—But She's Still Keeping Things DIY |url=https://www.vogue.com/article/slayyyter-cannibalism-video-interview |magazine=[[Vogue (časopis)|Vogue]] |date=12 September 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> "Crank" je objavljen kao treći singl 24. oktobra 2025.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter Unleashes "Crank": A Chaotic, Cvnty Masterpiece |url=https://xodivad.com/2025/10/24/slayyyter-unleashes-crank-a-chaotic-cvnty-masterpiece/ |magazine=XO Diva D |date=24 October 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Pjesma "Dance...", prvobitno planirana kao vodeći singl, objavljena je kao četvrti singl 13. januara 2026, što se poklopilo s zvaničnom najavom albuma.<ref>{{cite magazine |last1=Farrell |first1=Margaret |title=Slayyyter Announces New Album Wor$t Girl in America: Hear "Dance..." |url=https://stereogum.com/2485644/slayyyter-announces-new-album-wort-girl-in-america-hear-dance/music |magazine=[[Stereogum]] |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":1" /> Peti i posljednji singl "Old Technology" objavljen je 24. februara 2026.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter's "Old Technology" Is the Final Warning Shot Before Wor$t Girl in America |url=https://xodivad.com/2026/02/22/slayyyters-old-technology-is-the-final-warning-shot-before-wort-girl-in-america/ |magazine=XO Diva D |date=24 February 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Dana 16. marta 2026, Slayyyter je najavila turneju [[Worst Girl in the World Tour]], koja je započela 26. jula u St. Louisu.<ref>{{Cite web |date=2026-03-16 |title=Slayyyter Announces Wor$t Girl in the World Tour Across Three Continents |url=https://inmusicblog.com/news/slayyyter-worst-girl-world-tour-2026/ |access-date=2026-03-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref> U periodu koji je prethodio izlasku albuma, počevši od oktobra 2025, stihovi "I get so gay off that tequila" iz pjesme "Crank" postali su viralni na društvenim mrežama poput [[TikTok]]a. Obožavaoci su često objavljivali slike YouTuberke [[Kayla Sims|lilsimsie]] uz te stihove, te pravili druge varijacije u formatu "I Get So X Off That Y".<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=I Get So Gay Off That Tequila |url=https://knowyourmeme.com/memes/i-get-so-gay-off-that-tequila |access-date=2026-04-12 |website=Know Your Meme |language=en}}</ref> Slayyyter je premijerno izvela nekoliko pjesama s albuma ''Worst Girl in America'', uključujući "Dance...", "Yes Goddd" i "St. Loser", tokom svog nastupa na festivalu Homobloc u [[Manchester]]u 6. decembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Stirling|first1=Lindsay |title=Slayyyter Reclaims the Dance Floor with the Powerhouse Anthem DANCE…|url=https://indie-sound.com/2026/01/16/slayyyter-reclaims-the-dance-floor-with-the-powerhouse-anthem-dance/ |magazine=Indie Sound |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je također 15. aprila izjavila da je zainteresovana za objavljivanje dodatne muzike tokom 2026, uključujući demo snimke i pjesme koje nisu ušle na konačnu verziju albuma.<ref name=":5" /> Dana 17. aprila 2026, nenajavljeno je objavila singl "[[Broke Bitch Freestyle]]".<ref>{{cite web |last=Breihan |first=Tom |url=https://www.stereogum.com/2496139/slayyyter-broke-bitch-freetyle/music/ |title=Slayyyter – “Broke Bitch Free$tyle” |website=Stereogum |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pjesmu je pjevačica prvi put izvela 2024. tokom svog nastupa za [[Boiler Room (muzička platforma)|Boiler Room]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], te je od tada postala jedna od najiščekivanijih pjesama s albuma.<ref>{{cite web |author=Boiler Room |url=https://www.youtube.com/watch?v=DuLS_6BOQls |title=Slayyyter &#124; Boiler Room: DC |website=[[YouTube]] |date=2024-10-10 |access-date=2026-04-17 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/us/song/broke-bitch-free%24tyle/1892137762 |title=BROKE BITCH FREE$TYLE by Slayyyter |website=[[Apple Music]] |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Objavljivanje ove pjesme podstaklo je glasine o predstojećem deluks izdanju albuma, posebno nakon što ju je Slayyyter na mreži [[Twitter|X]] nazvala svojom omiljenom pjesmom s albuma.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2038046732534075680 |title=BROKE BITCH FREESTYLE |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=March 29, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pored toga, pjevačica je otvorila svoj drugi nastup na festivalu [[Coachella]] upravo ovom pjesmom.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2042744935171133512 |title=THANK YOU COACHELLA SEE YOU NEXT WEEKEND... |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=April 11, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Krajem aprila 2026, organizacija za zaštitu prava životinja [[PETA]] kritikovala je Slayyyter zbog nošenja [[Krzno|lisčijeg krzna]] tokom promocije albuma. Pjevačica je brzo odgovorila na ove optužbe, ukazujući na [[PETA#Kontroverze|PETA-in loš odnos prema pravima životinja]], te na činjenicu da su njena krzna "vintage i antikviteti", a ne kupljena nova. PETA je tvrdila da nošenje krzna normalizuje industriju krzna, ali je Slayyyter odgovorila da nošenje vintage odjeće zapravo promovira [[Održiva potrošnja|održivu potrošnju]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=OEJnRjsWDmE |title=Slayyyter on 'WOR$T GIRL IN AMERICA,' What to Expect From Her Tour & More {{!}} Billboard News Interview |date=2026-05-21 |last=Billboard News |time=15:22 |access-date=2026-05-24 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |last=Disalvo |first=Tom |date=2026-04-30 |title=Slayyyter Unleashes On PETA After It Slammed Her Fur Photoshoot: ‘Y’all Are F**king Nuts’ |url=https://www.pedestrian.tv/music/slayyyter-peta-fur-criticism/ |access-date=2026-05-24 |website=PEDESTRIAN.TV |language=en-US}}</ref> Svoj debi u [[Kasno-noćni televizijski program|kasno-noćnom televizijskom programu]] ostvarila je izvođenjem pjesme "Dance..." u emisiji ''[[The Tonight Show Starring Jimmy Fallon]]'' 19. maja 2026.<ref>{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=2026-05-20 |title=Watch Slayyyter Make Her Late-Night Debut in a Beer Can Bralette |url=https://pitchfork.com/news/watch-slayyyter-make-her-late-night-debut-in-a-beer-can-bralette/ |access-date=2026-05-21 |website=Pitchfork |language=en-US}}</ref> == Kritike == {{Recenzije albuma|ADM=7.6/10<ref name=anydecentmusic/>|MC=85/100<ref name="meta">{{cite news |title=WOR$T GIRL IN AMERICA by Slayyyter Reviews and Tracks |url=https://www.metacritic.com/music/wort-girl-in-america/slayyyter |access-date=April 3, 2026 |work=[[Metacritic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec1=[[AllMusic]]|rec1ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="allmusic">{{cite news |last1=Collar |first1=Matt |title=WOR$T GIRL IN AMERICA - Slayyyter |url=https://www.allmusic.com/album/wort-girl-in-america-mw0004751976 |access-date=March 29, 2026 |work=[[AllMusic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec2=''[[Clash (časopis)|Clash]]''|rec2ocjena=8/10<ref name="clash">{{cite news |last1=Murray |first1=Robin |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://www.clashmusic.com/reviews/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Clash (časopis)|Clash]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec3=''[[Anthony Fantano|The Needle Drop]]''|rec3ocjena=6/10<ref name="TND">{{cite web |last1=Fantano |first1=Anthony |title=Slayyyter - WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM REVIEW |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJKFdiB6s9Q |access-date=April 25, 2026 |work=[[Anthony Fantano|theneedledrop]] |date=April 2, 2026}}</ref>|rec4=''[[NME]]''|rec4ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="nme">{{cite news |last1=Slater |first1=Bailey |title=Slayyyter – ‘Wor$t Girl In America’ review: pop that finds salvation in the underbelly of American cinema |url=https://www.nme.com/reviews/album/slayyyter-worst-girl-in-america-review-3936891 |access-date=March 29, 2026 |work=[[NME]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec5=''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]''|rec5ocjena=8.2/10<ref name="pitchfork">{{Cite web |last=Tafoya |first=Harry |date=2026-04-02 |title=Slayyyter: WOR$T GIRL IN AMERICA Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=2026-04-02 |website=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rec6=''[[PopMatters]]''|rec6ocjena=9/10<ref name="PM">{{Cite web |last=Malone |first=Nick |date=2026-04-02 |title=Slayyyter Is Done Playing Dress-Up on 'Wor$t Girl in America' |url=https://www.popmatters.com/slayyyter-worst-girl-in-america |access-date=2026-04-04 |website=[[PopMatters]] |language=en-US}}</ref>|rec7=''[[Slant Magazine]]''|rec7ocjena={{Rating|3.5|5}}<ref name="slant">{{cite news |last1=Mooney |first1=Alexander |title=Slayyyter ‘Wor$t Girl in America’ Review: Hysteria and Hyperbole |url=https://www.slantmagazine.com/music/slayyyter-worst-girl-in-america-album-review/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Slant Magazine]] |date=March 27, 2026}}</ref>}}''Worst Girl in America'' dobio je široko priznanje muzičkih kritičara. Na veb-stranici [[Metacritic]], koja dodjeljuje ponderisanu prosječnu ocjenu do 100 na osnovu recenzija glavnih publikacija, album je dobio prosječnu ocjenu 85 na osnovu šest recenzija, što ukazuje na "opće prihvatanje".<ref name="meta" /> Agregator recenzija Any Decent Music dao je albumu prosječnu ocjenu 7,6 od 10 na osnovu sedam recenzija kritičara.<ref name="anydecentmusic">{{Cite web |title=Wor$T Girl In America by Slayyyter reviews |url=http://www.anydecentmusic.com/review/14590/Slayyyter-WorT-Girl-In-America.aspx |access-date=2026-04-23 |website=Any Decent Music}}</ref> Matt Collar je u recenziji za [[AllMusic]] primijetio uticaje koje je Slayyyter crpila kroz popis pjesama: "blistave elemente [[Madonna|Madonnine]] ere ''[[Ray of Light]]'' u pjesmi 'Gas Station', stil grupe [[Blondie]] u 'Unknown Loverz' i zvuk u stilu pjevačice [[Robyn]] u 'Old Fling$' s rastućim [[EDM muzika|EDM]] refrenom". Collar je pohvalio Slayyyter jer je te pjesme učinila prepoznatljivo svojima uprkos podsjećanju na plesnu muziku 2000-ih i 2010-ih. Za Collara, ''Worst Girl in America'' predstavlja evoluciju zvuka u odnosu na ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]'', "spajajući klasični tinejdžerski R&B zvuk [[Britney Spears]] s drskim stavom pjevačice [[Kesha]]" sa još više žara nego ranije.<ref name="allmusic" /> Pišući za ''[[Slant Magazine]]'', Alexander Mooney je naveo da album "kanališe sve njene najdivlje impulse, ali su njeni glasni usponi i turobni padovi dozirani s pažnjom i preciznošću". Upoređujući izdanje s albumom ''Starfucker'', Mooney je smatrao da ''Worst Girl in America'' za Slayyyter predstavlja "više zvučno nego tematsko dostignuće", u kojem pronađe "zvuk koji je nepogrešivo njen". Za Mooneyja, album je na kraju bio "više konceptualno poigravanje s usponima i padovima nego sama izjava o namjerama sugerisana virtuoaznom produkcijom".<ref name="slant" /> Robin Murray iz časopisa ''[[Clash (časopis)|Clash]]'' pohvalio je izdanje kao "pop meteorit spreman da ostavi neobičan krater u pop kulturi" i lansira Slayyyter u mainstream. Iako ostaje vjerna svojoj karakterističnoj "[[rave]]-pop energiji", Murray je smatrao da je album "sažetiji i pun namjere" u odnosu na ranije radove, ukazujući na to da je Slayyyter "gradila na svojoj prošlosti, učila na greškama i djeluje spremno da preuzme svoj tron".<ref name="clash" /> Sajt ''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]'' dodijelio je albumu priznanje "Best New Music". Recenzija Harryja Tafoye uporedila je Slayyyterin napredak s onim koji je napravila [[Charli XCX]] između albuma ''[[Crash (album Charli XCX)|Crash]]'' (2022) i ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' (2024): poput albuma ''Brat'', ''Worst Girl in America'' "postiže svoju oštrinu tako što odbacuje pop ljepotu i naglo skreće prema klupskom antagonizmu". Slayyyter je odbacila poređenja s Charli XCX u prethodnom intervjuu, rekavši da se ne poznaju i da djeluju u različitim dijelovima muzičke industrije.<ref name=":4" /> Ovaj zaokret omogucava veću ranjivost u odnosu na prethodna izdanja, jer "haos ne samo da pojačava patos njene muzike, već i naglašava njenu ljudskost".<ref name="pitchfork" /> == Spisak pjesama == {{tracklist|title1=[[Dance...]]|writer1=[[Slayyyter]], Nate Campany, Kyle Shearer|extra1=Valley Girl|length1=4:47|title2=[[Beat Up Chanels]]|writer2=Slayyyter, Austin Corona, Wyatt Bernard|extra2=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length2=3:18|title3=[[Cannibalism!]]|writer3=Slayyyter, Corona, Bernard|extra3=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length3=2:47|title4=[[Old Technology]]|writer4=Slayyyter, Jacob Rabitsch|extra4=Yakob|length4=2:39|title5=[[Crank (Slayyyter song)|Crank]]|writer5=Slayyyter, Corona, Bernard|extra5=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length5=2:55|title6=[[Gas Station (Slayyyter song)|Gas Station]]|writer6=Slayyyter, Marvy Ayy|extra6=Marvy Ayy|length6=3:38|title7=[[Yes Goddd]]|writer7=Slayyyter, Jordan Palmer|extra7=Palmer|length7=2:39|title8=Unknown Loverz|writer8=Slayyyter, Jeremy Malvin|extra8=Chrome Sparks|length8=3:19|title9=Old Flings|writer9=Slayyyter, Jean Baptiste, Karl Rubin, Ryan Buendia, Christian Astrop|extra9=Beau Nox, Jean Baptiste, Rubin, Buendia|length9=3:37|title10=I'm Actually Kinda Famous|writer10=Slayyyter, Nicolas DiPietrantonio|extra10=Nicopop|length10=2:36|title11=St. Loser|writer11=Slayyyter, Owen Jackson, Callie Reiff, Miles Comaskey|extra11=Jackson, Jawn Legend, Reiff, Comaskey|length11=3:35|title12=What Is It Like, to Be Liked?|writer12=Slayyyter, Philip von Boch Scully, Ben Darwish, Tobias Wincorn|extra12=Darwish, Phil Scully|length12=2:18|title13=*Prayer*|writer13=Slayyyter, Jackson|extra13=Jackson|length13=0:37|title14=[[Brittany Murphy.]]|writer14=Slayyyter, Bernard, Corona|extra14=Corona, Bernard|length14=3:44|total_length=42:17}}'''Napomene''' * {{sup|{{note|a|[a]}}}} označava dodatnog producenta. * Svi naslovi pjesama stilizirani su [[Velika i mala slova|velikim slovima]]. * Pjesme "Beat Up Chanels", "Old Flings" i "St. Loser" stilizirane su sa [[Znak dolara|znakom dolara]] umjesto slova S ("BEAT UP CHANEL$", "OLD FLING$" i "$T. LOSER"). == Ljestvice == {| class="wikitable sortable" ! Ljestvica (2026) ! style="width:5em;line-height:1.3" |Najviša pozicija |- |[[ARIA Charts|Australija]]<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/albums-chart/2026-04-06|title=ARIA Top 50 Albums Chart|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=April 6, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |28 |- |[[Ultratop|Belgija (Flandrija)]]<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/album/87771/Slayyyter-Wor$t-Girl-in-America|title=Slayyyter – Wor$t Girl in America|publisher=[[Ultratop]]|access-date=April 5, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |140 |- |[[Top of the Shops|Hrvatska]]<ref>{{cite web |url=https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/ |title=Lista prodaje 23. tjedan 2026. (01.06.2026. - 07.06.2026.)|date=June 7, 2026 |trans-title=Sales list Week 23 2026 |publisher=[[Top of the Shops|HDU]] |language=hr |access-date=June 17, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617115307/https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/|archive-date=June 17, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |9 |- |[[Irish Albums Chart|Irska]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/irish-albums-chart/20260403/48/|title=Official Irish Albums Chart Top 50|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |46 |- |[[Recorded Music NZ|Novi Zeland]]<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/albums/2026-04-03|title=Official Top 40 Albums|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=April 3, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |23 |- |[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portugal]]<ref>{{cite web|url=https://www.audiogest.pt/uploads/files/file_2026-04-08-09-51-25.pdf|title=Top 200 Álbuns Semana 14 de 2026|page=2|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|access-date=April 10, 2026|language=pt-pt}}</ref> | style="text-align:center;" |45 |- |UK Albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/official-albums-chart-top-100/20260403/7502/|title=Official Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |36 |- |Škotski albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20260403/40/|title=Official Scottish Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |18 |- |SAD [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<ref>{{cite tweet|user=billboardcharts|number=2041246309047308554|title=Debuts on this week's #Billboard200...|date=April 6, 2026|access-date=April 7, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |22 |- |SAD [[Top Dance Albums]] ([[Billboard (časopis)|''Billboard'']])<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/dance-electronic-albums/2026-04-11/|title=Top Dance Albums: Week of April 11, 2026|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 7, 2026|url-access=subscription}}</ref> | style="text-align:center;" |1 |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.faderlabel.com/slayyyter Slayyyter] na slayyyter.com [[Kategorija:Albumi iz 2026.]] [[Kategorija:Albumi Columbia Recordsa]] [[Kategorija:Albumi Slayyyter]] [[Kategorija:Elektropop albumi]] [[Kategorija:Vizuelni albumi]] 4zmes7t03r0hh2lt1z1z2khsn07an4z 3923279 3923278 2026-08-31T18:49:35Z Arnel 102555 3923279 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Worst Girl in America | vrsta = Studijski album | pozadina = studio | izvođač_gen = [[Slayyyter]] | slika = | objavljen = 27. mart 2026. | snimljen = 2023–2025. | žanr = [[Electroclash]]<ref name="allmusic"></ref> | trajanje = 42:17 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] | producent = {{flatlist| * Slayyyter * Valley Girl * Austin Corona * Wyatt Bernard * Hamish * Yakob * Owen Jackson }} | prethodni_album = ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]''<br>(2023) | ovaj_album = '''''Worst Girl in America'''''<br>(2026) | sljedeći_album = ''[[Worst Man in America]]''<br>(2026) | dodatno = {{Singlovi | naziv = Worst Girl in America | vrsta = studio | singl1 = [[Beat Up Chanels]] | singl1datum = 1. 8. 2025. | singl2 = [[Cannibalism!]] | singl2datum = 12. 9. 2025. | singl3 = [[Crank (Slayyyter song)|Crank]] | singl3datum = 24. 10. 2025. | singl4 = [[Dance...]] | singl4datum = 16. 1. 2026. | singl5 = [[Old Technology]] | singl5datum = 24. 2. 2026. }} }} '''''Worst Girl in America''''' (stilizirano kao '''''WOR$T GIRL IN AMERICA''''') treći je studijski album američke pjevačice [[Slayyyter]]. Objavljen je 27. marta 2026. pod izdavačkom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite web|url=https://indie-sound.com/2026/03/27/slayyyters-last-stand-how-pops-perpetual-outsider-finally-found-her-edge-on-wort-girl-in-america/|title=Slayyyter’s Last Stand: How Pop’s Outsider Finally Found Her Edge on 'Wor$t Girl in America'|work=Indie Sound|date=27 March 2026}}</ref> Album je inspirisan Slayyyterinim odrastanjem u [[Saint Louis|St. Louisu]] i likovima iz njene mladosti, pri čemu ga je umjetnica opisala kao "portret žene sa [[Srednji zapad (SAD)|Srednjeg zapada]]".<ref>{{cite magazine |last1=Horowitz |first1=Steven |title=Slayyyter Announces Third Album 'Wor$t Girl in America,' Preps New Single 'Dance...' |url=https://variety.com/2026/music/news/slayyyter-announces-third-album-worst-girl-in-america-1236629872/ |magazine=[[Variety (časopis)|Variety]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=KDGREFT0s_k |title=Slayyyter Talks "Daddy AF," Faith, iPod Music, and New Album 'Worst Girl in America' |date=2026-03-30 |last=Zach Sang Show |type=Video |language=engleski |access-date=2026-04-02 |url-status= |via=YouTube}}</ref> Muzički, album sadrži elemente [[elektropop]]a, [[industrijski hip-hop|industrijskog hip-hopa]], [[Pank-rok|panka]] i [[nu metal]]a, nastavljajući njen maksimalistički zvuk pod uticajem interneta, uz širenje na narativnije pisanje pjesama. Albumu je prethodilo pet singlova, a nakon objavljivanja uslijedila su i dva promotivna singla. ''Worst Girl in America'' debitovao je na 22. mjestu američke ljestvice [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] i našao se na vrhu ljestvice [[Top Dance Albums]], ostvarivši prodaju od 27.000 [[Ekvivalentna jedinica albuma|ekvivalentnih jedinica albuma]], što predstavlja njeno najviše plasirano izdanje do danas.<ref>{{Cite web |last=Zellner |first=Xander |date=2026-04-07 |title=Slayyyter Scores First No. 1 on Top Dance Albums Chart With ‘Wor$t Girl in America’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/slayyyter-worst-girl-in-america-number-1-top-dance-albums-1236216677/ |access-date=2026-04-07 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Po objavljivanju je dobio široko priznanje kritike, uz pohvale za produkciju, stilski raspon, koheziju i Slayyyterine vokalne izvedbe. Slayyyter je promovisala album nastupima uživo na festivalu [[Coachella]] 2026. == Pozadina i razvoj == U poređenju sa njenim ranijim izdanjima ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'', Slayyyter je opisala album kao "autentičniji prikaz nje same" i projekat na kojem je pokušala ponovo istražiti zvukove koji su je oblikovali u tinejdžerskim godinama.<ref>{{cite magazine |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://femmusic.com/2026/01/16/slayyyter-wort-girl-in-america/ |magazine=FemMusic |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Album je također inspirisan muzikom koju je slušala odrastajući na svom [[iPod]]u, a koja se sastojala od mješavine [[Pop-muzika|popa]], [[Pank-rok|panka]] i [[Hip-hop muzika|repa]].<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Tobias |title=Slayyyter's Wor$t Girl in America: release date, album art, and more|url=https://www.thefader.com/2026/01/13/slayyyter-announce-new-album |magazine=[[The Fader]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Muzičke inspiracije za projekat bile su albumi ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' grupe [[U2]], ''[[The Fame]]'' [[Lady Gaga|Lady Gage]] i ''[[Yeezus]]'' [[Kanye West]]a, kao i izvođači [[Santigold]], [[M.I.A. (reper)|M.I.A.]], [[Kid Cudi]], [[Gorillaz]], [[Ladytron]], [[Soulwax]], [[Sebastian (francuski muzičar)|Sebastian]], [[Death Grips]], [[Crystal Castles]], [[A$AP Rocky]], [[Madonna]], [[Coldplay]] i [[The White Stripes]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=uqQDktgRjVs&list=PLVxVJ3ZS4jf9bzZ5YxDbuWzq3cmKfpJql&index=1 |title=How Slayyyter Crafted Her Biggest Rollout Yet (Interview) |date=2026-04-02 |last=adamtheflop |type=Video |language=en |access-date=2026-04-05 |url-status=live |via=YouTube}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Magnocavallo |first=Fabio |date=2026-03-27 |title=Slayyyter |url=https://www.euphoriazine.com/blog/2026/03/interviews-slayyyter/ |url-status= |access-date=2026-04-12 |website=EUPHORIA. |language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IVMks8i_NYE |title=The ‘Worst Girl in America’ Is Your New Favorite Pop Star |date=2026-06-11 |last=Caramanica |access-date=2026-06-11 |via=YouTube|first=Jon|type=Podcast|last2=Coscarelli|first2=Joe|author-link=Jon Caramanica|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> Slayyyter je također pronašla inspiraciju u produkciji [[Space Cowboy (muzičar)|Space Cowboya]] na projektima [[Nadia Oh]] i Lady Gage.<ref name=":8" /> Izjavila je da naslov albuma, ''Worst Girl in America'', potiče od njenih prijatelja skejtera iz St. Louisa koji su jedni druge iz milja nazivali "najgorima", kao i od anksioznosti nakon mamurluka koju osjeća poslije noćnog provoda. Pojasnila je ovaj koncept rekavši da je album proizašao iz osjećaja frustracije i bijesa što je neprestano smatrana izvođačem u usponu. Na albumu ''Worst Girl'' osjećala se slobodnom da povrati svoj umjetnički imidž i stvara muziku za sebe, umjesto za komercijalnu publiku ili slavu na [[TikTok]]u.<ref name=":4">{{Cite news |last=Horton |first=Adrian |date=2026-03-27 |title=‘I didn’t think anyone would be into it’: Slayyyter turns midwest trash into pop gold |url=https://www.theguardian.com/music/2026/mar/27/slayyyter-worst-girl-in-america-interview |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Slayyyter je rekla da se nikada ne bi nazvala niti osjećala kao slavna osoba,<ref name=":9">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HDWIozdY3KE |title=Slayyyter Talks 'Wor$t Girl in America,' Growing Up on Tumblr & New Music {{!}} The Rolling Stone Studio |date=2026-06-17 |last=Rolling Stone |access-date=2026-06-24 |via=YouTube}}</ref> kritikovala je [[Klasna stratifikacija|klasni jaz]] između poznatih i potrošača, te se samoinicijativno označila kao "anti-pop zvijezda".<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tOnQw2t1CYU |title=The Wor$t Interview in America |date=2026-03-31 |last=Nicky Reardon |access-date=2026-04-07 |via=YouTube}}</ref> Također je kritikovala muzičku industriju zbog njene "klaustrofobične i performativne" prirode i lažnih odnosa među ljudima iz industrije.<ref name=":3" /> Slayyyter je navela da je tokom stvaranja ovog albuma smatrala da će to biti posljednji album koji će napraviti. Takav stav ju je naveo da stvara muziku koja zadovoljava njene vlastite muzičke aspiracije, a ne zahtjeve muzičke industrije.<ref name=":1" /> Ovaj album bio je njen posljednji pokušaj da napravi nešto na šta će biti ponosna, nakon što joj je dosadilo gubljenje novca na neuspješne promocije albuma i turneje. Slayyyter je izjavila da će nakon objavljivanja ovog albuma nastaviti istraživati nove zvukove i da se više neće pokušavati prilagođavati pažnji šire javnosti.<ref name=":4" /> Muzičarka je rekla da njeni prošli albumi sadrže "tragove" albuma ''Worst Girl in America'', uključujući i vodeći singl sa albuma ''Troubled Paradise'', "Self Destruct".<ref name=":9" /> == Kompozicija == Za svoj vokalni stil u pjesmi "[[Brittany Murphy.]]", Slayyyter je koristila [[Auto-Tune]] i pjevala robotskim glasom kako bi se osjećala ugodno dok izvodi mračne i lične tekstove pjesme.<ref name=":0" /> Njen [[Persona|persona]] na albumu bila je snažno inspirisana [[Brittany Murphy]] i njenim filmskim ulogama. Glavni lik je prikazala i kao "[[Pickme djevojka|Pick Me djevojku]]" koja se druži samo sa muškarcima.<ref name=":1" /> Slayyyter je namjerno odlučila da tokom stvaranja albuma u studiju ne bude više drugih tekstopisaca, zadržavajući proces snimanja isključivo između nje i producenata.<ref name=":0" /><ref name=":8" /> Slayyyter i njeni saradnici koristili su tehniku [[Distorzija (muzika)|distorzije]] kako bi izmijenili njen vokal na nekoliko pjesama na albumu.<ref name=":6">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=YmJSIv4051s |title=Slayyyter might actually be the Worst Girl in America |date=2026-04-08 |last=Switched On Pop |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref> U sklopu priprema za nastupe uživo, gledala je tutorijale za [[screamo]] pjevanje na [[TikTok|TikToku]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=XxfzEDHeh7U |title=Artist on Artist: PinkPantheress x Slayyyter at Coachella 2026 |date=2026-05-05 |last=Coachella |time=13:37 |access-date=2026-05-06 |via=YouTube}}</ref> === Pjesme === Pjesma "[[Dance...|Dance…]]" bila je referenca za ostale pjesme na albumu, prema Slayyyterinim riječima, jer je to bila jedna od prvih pjesama koje je napisala za ovaj projekat.<ref name=":6" /> Prvobitno je trebala biti vodeći singl albuma ''Worst Girl in America''.<ref name=":8" /> Slayyyter je u julu 2025. izjavila da je "[[Beat Up Chanels]]" njeno "[[Remek-djelo|magnum opus]]",<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Z4PFMJ-mHM |title=Produced in the Bi-State: Slayyyter talks touring with Kesha, new music, and her love for the Lou |date=2025-07-21 |last=KMOV St. Louis |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> a u martu 2026. rekla je da je to najbolja pjesma koju je ikada napravila.<ref name=":0" /> Opisala je pjesmu kao istraživanje njenog "agresivnog rep" zvuka, dok se istovremeno oslanja na tužnije "soft pop" vokale.<ref name=":6" /> Pjesma "Old Technology" bila je još jedna od prvih koje je napisala za album. Opisala ju je kao "elektro pank" istraživanje zloupotrebe droga, [[Relaps|povratka ovisnosti]] i samouništenja. "Old Technology" je također posveta zastarjelim tehnologijama poput [[Digitalni fotoaparat|digitalnih kamera]], [[Gramofon|gramofona]], [[IPod|iPodaa]] i [[Kasetofon|prijenosnih stereo uređaja]].<ref name=":3" /> "[[Crank (Slayyyter)|Crank]]" sadrži zvučnu referencu na singl [[Beyoncé]] iz 2006. godine, "[[Ring the Alarm]]".<ref name=":8" /> Pjesma "[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]" bila je jedna od prvih koja je definisala koncept "iPod muzike", a inspirisana je indie elektronskom muzikom iz perioda 2010–2011.<ref name=":3" /> U intervjuu za ''[[The Fader]]'', Slayyyter je otkrila da, iako je pjesma zasnovana na sintisajzeru prvobitno napisana o bivšem momku, na kraju se pretvorila u pjesmu o njenom otuđenom ocu, s kojim ima "turbulentan odnos". Refren je posebno inspirisan tužnim sjećanjem iz djetinjstva kada ju je ostavio samu na benzinskoj pumpi. Međutim, Slayyyter je napomenula da vokalna izvedba namjerno ublažava ozbiljnost situacije, dodajući da "način na koji pjevam refren ne djeluje tako ozbiljno" i izražavajući nadu da će slušaoci pronaći vlastita tumačenja pjesme.<ref>{{Cite web |title=Slayyyter opens up about family and depression on 'WOR$T GIRL IN AMERICA' |url=https://www.thefader.com/2026/03/26/slayyyter-gas-station-brittany-murphy-interview-part-two |access-date=2026-06-08 |website=The FADER |language=en}}</ref> Prema riječima Slayyyter, "Unknown Loverz" je napisana kao "nesigurna" pjesma o zaljubljenosti u nekoga, što predstavlja kontrast u odnosu na zvuk pjesme "[[Yes Goddd]]".<ref name=":6" /> "I'm Actually Kinda Famous" bila je prelaz između albuma ''Starfucker'' i ''Worst Girl'', u kojoj je pokušala opisati osjećaj kada ubjeđuješ sebe da si važan na zabavi. Drugi dio pjesme inspirisan je halucinacijama izazvanim [[LSD]]-om i osjećajem nesigurnosti.<ref name=":3" /> Slayyyter je pjesmu "[[Brittany Murphy.]]" nazvala "vrlo ličnim [[Dnevnik|dnevničkim zapisom]]" o njenim [[samoubilačke misli|samoubilačkim mislima i osjećajima]] tokom stvaranja albuma. U pjesmi je uporedila svoja iskustva odrastanja i sazrijevanja sa iskustvima [[Brittany Murphy]] i njenog lika u filmu ''[[Djevojke iz visokog društva]]'', Molly Gunn.<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=gDxrkCSXfM8 |title=SLAYYYTER Talks Wor$t Girl In America Hidden Messages {{!}} MUCHMUSIC |date=2026-03-31 |last=MUCH |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> == Omot i vizuelni identitet == Prednju stranu omota albuma fotografisala je Alexa Zeliger, a na njoj Slayyyter nosi jaknu s resama od prevrnute kože pored Chandlera Burtona.<ref>{{Cite Instagram |user=lexdgr |postid= DWhlbiKjwVE |date=30 March 2026 |title="WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM OUT NOW" |access-date=29 August 2026}} </ref> ''Worst Girl in America'' je [[Vizuelni album|vizuelni album]], praćen odgovarajućim muzičkim spotovima za svaku pjesmu.<ref name=":3" /> Slayyyter, koja je sama stilizovala kampanju za album, počela je razmišljati o vizuelnom identitetu za ''Worst Girl'' u proljeće 2024, inspirisana objavama koje je viđala na [[Tumblr]]u. To je uključivalo inspiraciju iz [[Katolička umjetnost|katoličke ikonografije]], "kičastog glamura Srednjeg zapada" iz njenog djetinjstva, kao i obrade obožavalaca, GIF-ove i vizuelni stil [[Lana Del Rey|Lane Del Rey]].<ref name=":3" /> Slayyyter je namjerno odlučila da na omotu albuma nema "ispoziranu sliku pop zvijezde", reagujući protiv "stilizovanih, ispeglanih i glatkih" vizuala sa albuma ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]''. Umjesto toga, oblikovala ga je po uzoru na omote albuma muških repera i kulturne elemente heteroseksualnih muškaraca poput skejtbordinga i brenda [[Supreme (brend)|Supreme]]. Slayyyter je izjavila da je simbol znaka dolara bio čin parodiranja bogatstva, jer se njena porodica borila s siromaštvom tokom njenog djetinjstva, a ona se i danas bori s [[Finansijska pismenost|finansijskom nepismenošću]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Njene ostale vizuelne inspiracije uključuju [[paparaco]] fotografije [[Lindsay Lohan]] i [[Paris Hilton]] iz 2000-ih, te blatnjave gumene čizme [[Kate Moss]] sa festivala [[Glastonbury Festival 2005|Glastonbury 2005]], što je inspirisalo omot albuma.<ref name=":4" /> Slayyyter je rekla da se vizualni stil spota "Cannibalism!" odnosi na vrijeme kada je radila kao recepcionerka u frizerskom salonu na početku muzičke karijere.<ref name=":7" /> Uprkos tome što je imala finansiranje od Columbia Recordsa, Slayyyter je koristila jeftine materijale, scenografiju i namještaj u vlastitoj kući, te uradi-sam materijale i kostime za vizuale albuma, kako bi replicirala njegov "sirovi" zvuk.<ref name=":6" /> Za muzičke spotove "Beat Up Chanels" i "Dance…", Slayyyter je pozirala ispred javnih proslava [[Dan nezavisnosti (SAD)|Dana nezavisnosti]] i [[Novogodišnja noć|Nove godine]] radi kadrova s vatrometom.<ref name=":1" /> Kao ljubitelj filma, na stvaranje vizuala za album uticali su i filmovi [[David Lynch]]a te film ''[[Gummo]]'' reformatora [[Harmony Korine]]a, koji predstavlja "Jezivi portret Srednjeg zapada".<ref name=":5">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UHPXE3uj84U |title=Slayyyter: Coachella, Tumblr and WOR$T GIRL IN AMERICA {{!}} Zane Lowe Interview |date=2026-04-15 |last=slayyyter |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref><ref name=":7" /> === Motiv zeca === Zapažen lik koji se ponavlja u muzičkim spotovima i nastupima jeste čovjek u odijelu zeca, inspirisan scenama iz serijala ''[[Rabbits (veb-serija)|Rabbits]]'' u filmu ''[[Inland Empire (film)|Inland Empire]]''. Opisuje ga kao lik "prijetećeg izgleda" i "perverznog", koji predstavlja mnoge stvari, poput unutrašnjih borbi i pogrešno zapamćenih uspomena iz djetinjstva.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0CCuvFUHX0 |title=Why Slayyyter Doesn't Want to be a Main Pop Girl |date=2026-04-06 |last=Coco Mocoe |access-date=2026-04-20 |via=YouTube}}</ref> Slayyyter je rekla da je lik bio inspirisan i njenom kućom iz djetinjstva, koju je njena majka ukrasila raznim umjetničkim djelićima s motivima zečeva.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> == Singlovi i promocija == Dana 6. septembra 2024, Slayyyter je koristila poseban telefonski broj povodom objavljivanja singla "No Comma". Taj broj je ponovo aktiviran kao opcija za prijavu na zvaničnoj veb-stranici Slayyyter u svrhu promocije albuma ''Worst Girl in America'', stiliziran kao RSVP, te je obožavaocima automatski slao poruke o datumima izlaska budućih singlova, omotima, najavama spotova i ponudama robe.<ref>{{Cite web |title=slayyyter {{!}} official site |url=https://www.slayyyter.com/ |access-date=2026-02-25 |website=www.slayyyter.com |language=en}}</ref> Pjesma "Beat Up Chanels" objavljena je kao prvi singl s albuma 1. augusta 2025, zajedno s najavom njenog novog ugovora s diskografskom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite magazine |last1=Mier |first1=Tomás |title=Slayyyter Drops Chaotic 'Beat Up Chanel$' as She Teases Sound Evolution |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/slayyyter-beat-up-chanels-teases-sound-evolution-1235398916/ |magazine=[[Rolling Stone]] |date=1 August 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je završila većinu albuma do trenutka kada je potpisala ugovor s novom izdavačkom kućom.<ref name=":1" /> Uslijedio je singl "Cannibalism!" 12. septembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Liam |title=Slayyyter Is Ready for Pop Music's Big Leagues—But She's Still Keeping Things DIY |url=https://www.vogue.com/article/slayyyter-cannibalism-video-interview |magazine=[[Vogue (časopis)|Vogue]] |date=12 September 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> "Crank" je objavljen kao treći singl 24. oktobra 2025.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter Unleashes "Crank": A Chaotic, Cvnty Masterpiece |url=https://xodivad.com/2025/10/24/slayyyter-unleashes-crank-a-chaotic-cvnty-masterpiece/ |magazine=XO Diva D |date=24 October 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Pjesma "Dance...", prvobitno planirana kao vodeći singl, objavljena je kao četvrti singl 13. januara 2026, što se poklopilo s zvaničnom najavom albuma.<ref>{{cite magazine |last1=Farrell |first1=Margaret |title=Slayyyter Announces New Album Wor$t Girl in America: Hear "Dance..." |url=https://stereogum.com/2485644/slayyyter-announces-new-album-wort-girl-in-america-hear-dance/music |magazine=[[Stereogum]] |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":1" /> Peti i posljednji singl "Old Technology" objavljen je 24. februara 2026.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter's "Old Technology" Is the Final Warning Shot Before Wor$t Girl in America |url=https://xodivad.com/2026/02/22/slayyyters-old-technology-is-the-final-warning-shot-before-wort-girl-in-america/ |magazine=XO Diva D |date=24 February 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Dana 16. marta 2026, Slayyyter je najavila turneju [[Worst Girl in the World Tour]], koja je započela 26. jula u St. Louisu.<ref>{{Cite web |date=2026-03-16 |title=Slayyyter Announces Wor$t Girl in the World Tour Across Three Continents |url=https://inmusicblog.com/news/slayyyter-worst-girl-world-tour-2026/ |access-date=2026-03-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref> U periodu koji je prethodio izlasku albuma, počevši od oktobra 2025, stihovi "I get so gay off that tequila" iz pjesme "Crank" postali su viralni na društvenim mrežama poput [[TikTok]]a. Obožavaoci su često objavljivali slike YouTuberke [[Kayla Sims|lilsimsie]] uz te stihove, te pravili druge varijacije u formatu "I Get So X Off That Y".<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=I Get So Gay Off That Tequila |url=https://knowyourmeme.com/memes/i-get-so-gay-off-that-tequila |access-date=2026-04-12 |website=Know Your Meme |language=en}}</ref> Slayyyter je premijerno izvela nekoliko pjesama s albuma ''Worst Girl in America'', uključujući "Dance...", "Yes Goddd" i "St. Loser", tokom svog nastupa na festivalu Homobloc u [[Manchester]]u 6. decembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Stirling|first1=Lindsay |title=Slayyyter Reclaims the Dance Floor with the Powerhouse Anthem DANCE…|url=https://indie-sound.com/2026/01/16/slayyyter-reclaims-the-dance-floor-with-the-powerhouse-anthem-dance/ |magazine=Indie Sound |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je također 15. aprila izjavila da je zainteresovana za objavljivanje dodatne muzike tokom 2026, uključujući demo snimke i pjesme koje nisu ušle na konačnu verziju albuma.<ref name=":5" /> Dana 17. aprila 2026, nenajavljeno je objavila singl "[[Broke Bitch Freestyle]]".<ref>{{cite web |last=Breihan |first=Tom |url=https://www.stereogum.com/2496139/slayyyter-broke-bitch-freetyle/music/ |title=Slayyyter – “Broke Bitch Free$tyle” |website=Stereogum |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pjesmu je pjevačica prvi put izvela 2024. tokom svog nastupa za [[Boiler Room (muzička platforma)|Boiler Room]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], te je od tada postala jedna od najiščekivanijih pjesama s albuma.<ref>{{cite web |author=Boiler Room |url=https://www.youtube.com/watch?v=DuLS_6BOQls |title=Slayyyter &#124; Boiler Room: DC |website=[[YouTube]] |date=2024-10-10 |access-date=2026-04-17 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/us/song/broke-bitch-free%24tyle/1892137762 |title=BROKE BITCH FREE$TYLE by Slayyyter |website=[[Apple Music]] |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Objavljivanje ove pjesme podstaklo je glasine o predstojećem deluks izdanju albuma, posebno nakon što ju je Slayyyter na mreži [[Twitter|X]] nazvala svojom omiljenom pjesmom s albuma.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2038046732534075680 |title=BROKE BITCH FREESTYLE |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=March 29, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pored toga, pjevačica je otvorila svoj drugi nastup na festivalu [[Coachella]] upravo ovom pjesmom.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2042744935171133512 |title=THANK YOU COACHELLA SEE YOU NEXT WEEKEND... |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=April 11, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Krajem aprila 2026, organizacija za zaštitu prava životinja [[PETA]] kritikovala je Slayyyter zbog nošenja [[Krzno|lisčijeg krzna]] tokom promocije albuma. Pjevačica je brzo odgovorila na ove optužbe, ukazujući na [[PETA#Kontroverze|PETA-in loš odnos prema pravima životinja]], te na činjenicu da su njena krzna "vintage i antikviteti", a ne kupljena nova. PETA je tvrdila da nošenje krzna normalizuje industriju krzna, ali je Slayyyter odgovorila da nošenje vintage odjeće zapravo promovira [[Održiva potrošnja|održivu potrošnju]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=OEJnRjsWDmE |title=Slayyyter on 'WOR$T GIRL IN AMERICA,' What to Expect From Her Tour & More {{!}} Billboard News Interview |date=2026-05-21 |last=Billboard News |time=15:22 |access-date=2026-05-24 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |last=Disalvo |first=Tom |date=2026-04-30 |title=Slayyyter Unleashes On PETA After It Slammed Her Fur Photoshoot: ‘Y’all Are F**king Nuts’ |url=https://www.pedestrian.tv/music/slayyyter-peta-fur-criticism/ |access-date=2026-05-24 |website=PEDESTRIAN.TV |language=en-US}}</ref> Svoj debi u [[Kasno-noćni televizijski program|kasno-noćnom televizijskom programu]] ostvarila je izvođenjem pjesme "Dance..." u emisiji ''[[The Tonight Show Starring Jimmy Fallon]]'' 19. maja 2026.<ref>{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=2026-05-20 |title=Watch Slayyyter Make Her Late-Night Debut in a Beer Can Bralette |url=https://pitchfork.com/news/watch-slayyyter-make-her-late-night-debut-in-a-beer-can-bralette/ |access-date=2026-05-21 |website=Pitchfork |language=en-US}}</ref> == Kritike == {{Recenzije albuma|ADM=7.6/10<ref name=anydecentmusic/>|MC=85/100<ref name="meta">{{cite news |title=WOR$T GIRL IN AMERICA by Slayyyter Reviews and Tracks |url=https://www.metacritic.com/music/wort-girl-in-america/slayyyter |access-date=April 3, 2026 |work=[[Metacritic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec1=[[AllMusic]]|rec1ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="allmusic">{{cite news |last1=Collar |first1=Matt |title=WOR$T GIRL IN AMERICA - Slayyyter |url=https://www.allmusic.com/album/wort-girl-in-america-mw0004751976 |access-date=March 29, 2026 |work=[[AllMusic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec2=''[[Clash (časopis)|Clash]]''|rec2ocjena=8/10<ref name="clash">{{cite news |last1=Murray |first1=Robin |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://www.clashmusic.com/reviews/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Clash (časopis)|Clash]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec3=''[[Anthony Fantano|The Needle Drop]]''|rec3ocjena=6/10<ref name="TND">{{cite web |last1=Fantano |first1=Anthony |title=Slayyyter - WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM REVIEW |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJKFdiB6s9Q |access-date=April 25, 2026 |work=[[Anthony Fantano|theneedledrop]] |date=April 2, 2026}}</ref>|rec4=''[[NME]]''|rec4ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="nme">{{cite news |last1=Slater |first1=Bailey |title=Slayyyter – ‘Wor$t Girl In America’ review: pop that finds salvation in the underbelly of American cinema |url=https://www.nme.com/reviews/album/slayyyter-worst-girl-in-america-review-3936891 |access-date=March 29, 2026 |work=[[NME]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec5=''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]''|rec5ocjena=8.2/10<ref name="pitchfork">{{Cite web |last=Tafoya |first=Harry |date=2026-04-02 |title=Slayyyter: WOR$T GIRL IN AMERICA Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=2026-04-02 |website=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rec6=''[[PopMatters]]''|rec6ocjena=9/10<ref name="PM">{{Cite web |last=Malone |first=Nick |date=2026-04-02 |title=Slayyyter Is Done Playing Dress-Up on 'Wor$t Girl in America' |url=https://www.popmatters.com/slayyyter-worst-girl-in-america |access-date=2026-04-04 |website=[[PopMatters]] |language=en-US}}</ref>|rec7=''[[Slant Magazine]]''|rec7ocjena={{Rating|3.5|5}}<ref name="slant">{{cite news |last1=Mooney |first1=Alexander |title=Slayyyter ‘Wor$t Girl in America’ Review: Hysteria and Hyperbole |url=https://www.slantmagazine.com/music/slayyyter-worst-girl-in-america-album-review/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Slant Magazine]] |date=March 27, 2026}}</ref>}}''Worst Girl in America'' dobio je široko priznanje muzičkih kritičara. Na veb-stranici [[Metacritic]], koja dodjeljuje ponderisanu prosječnu ocjenu do 100 na osnovu recenzija glavnih publikacija, album je dobio prosječnu ocjenu 85 na osnovu šest recenzija, što ukazuje na "opće prihvatanje".<ref name="meta" /> Agregator recenzija Any Decent Music dao je albumu prosječnu ocjenu 7,6 od 10 na osnovu sedam recenzija kritičara.<ref name="anydecentmusic">{{Cite web |title=Wor$T Girl In America by Slayyyter reviews |url=http://www.anydecentmusic.com/review/14590/Slayyyter-WorT-Girl-In-America.aspx |access-date=2026-04-23 |website=Any Decent Music}}</ref> Matt Collar je u recenziji za [[AllMusic]] primijetio uticaje koje je Slayyyter crpila kroz popis pjesama: "blistave elemente [[Madonna|Madonnine]] ere ''[[Ray of Light]]'' u pjesmi 'Gas Station', stil grupe [[Blondie]] u 'Unknown Loverz' i zvuk u stilu pjevačice [[Robyn]] u 'Old Fling$' s rastućim [[EDM muzika|EDM]] refrenom". Collar je pohvalio Slayyyter jer je te pjesme učinila prepoznatljivo svojima uprkos podsjećanju na plesnu muziku 2000-ih i 2010-ih. Za Collara, ''Worst Girl in America'' predstavlja evoluciju zvuka u odnosu na ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]'', "spajajući klasični tinejdžerski R&B zvuk [[Britney Spears]] s drskim stavom pjevačice [[Kesha]]" sa još više žara nego ranije.<ref name="allmusic" /> Pišući za ''[[Slant Magazine]]'', Alexander Mooney je naveo da album "kanališe sve njene najdivlje impulse, ali su njeni glasni usponi i turobni padovi dozirani s pažnjom i preciznošću". Upoređujući izdanje s albumom ''Starfucker'', Mooney je smatrao da ''Worst Girl in America'' za Slayyyter predstavlja "više zvučno nego tematsko dostignuće", u kojem pronađe "zvuk koji je nepogrešivo njen". Za Mooneyja, album je na kraju bio "više konceptualno poigravanje s usponima i padovima nego sama izjava o namjerama sugerisana virtuoaznom produkcijom".<ref name="slant" /> Robin Murray iz časopisa ''[[Clash (časopis)|Clash]]'' pohvalio je izdanje kao "pop meteorit spreman da ostavi neobičan krater u pop kulturi" i lansira Slayyyter u mainstream. Iako ostaje vjerna svojoj karakterističnoj "[[rave]]-pop energiji", Murray je smatrao da je album "sažetiji i pun namjere" u odnosu na ranije radove, ukazujući na to da je Slayyyter "gradila na svojoj prošlosti, učila na greškama i djeluje spremno da preuzme svoj tron".<ref name="clash" /> Sajt ''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]'' dodijelio je albumu priznanje "Best New Music". Recenzija Harryja Tafoye uporedila je Slayyyterin napredak s onim koji je napravila [[Charli XCX]] između albuma ''[[Crash (album Charli XCX)|Crash]]'' (2022) i ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' (2024): poput albuma ''Brat'', ''Worst Girl in America'' "postiže svoju oštrinu tako što odbacuje pop ljepotu i naglo skreće prema klupskom antagonizmu". Slayyyter je odbacila poređenja s Charli XCX u prethodnom intervjuu, rekavši da se ne poznaju i da djeluju u različitim dijelovima muzičke industrije.<ref name=":4" /> Ovaj zaokret omogucava veću ranjivost u odnosu na prethodna izdanja, jer "haos ne samo da pojačava patos njene muzike, već i naglašava njenu ljudskost".<ref name="pitchfork" /> == Spisak pjesama == {{tracklist|title1=[[Dance...]]|writer1=[[Slayyyter]], Nate Campany, Kyle Shearer|extra1=Valley Girl|length1=4:47|title2=[[Beat Up Chanels]]|writer2=Slayyyter, Austin Corona, Wyatt Bernard|extra2=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length2=3:18|title3=[[Cannibalism!]]|writer3=Slayyyter, Corona, Bernard|extra3=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length3=2:47|title4=[[Old Technology]]|writer4=Slayyyter, Jacob Rabitsch|extra4=Yakob|length4=2:39|title5=[[Crank (Slayyyter)|Crank]]|writer5=Slayyyter, Corona, Bernard|extra5=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length5=2:55|title6=[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]|writer6=Slayyyter, Marvy Ayy|extra6=Marvy Ayy|length6=3:38|title7=[[Yes Goddd]]|writer7=Slayyyter, Jordan Palmer|extra7=Palmer|length7=2:39|title8=Unknown Loverz|writer8=Slayyyter, Jeremy Malvin|extra8=Chrome Sparks|length8=3:19|title9=Old Flings|writer9=Slayyyter, Jean Baptiste, Karl Rubin, Ryan Buendia, Christian Astrop|extra9=Beau Nox, Jean Baptiste, Rubin, Buendia|length9=3:37|title10=I'm Actually Kinda Famous|writer10=Slayyyter, Nicolas DiPietrantonio|extra10=Nicopop|length10=2:36|title11=St. Loser|writer11=Slayyyter, Owen Jackson, Callie Reiff, Miles Comaskey|extra11=Jackson, Jawn Legend, Reiff, Comaskey|length11=3:35|title12=What Is It Like, to Be Liked?|writer12=Slayyyter, Philip von Boch Scully, Ben Darwish, Tobias Wincorn|extra12=Darwish, Phil Scully|length12=2:18|title13=*Prayer*|writer13=Slayyyter, Jackson|extra13=Jackson|length13=0:37|title14=[[Brittany Murphy.]]|writer14=Slayyyter, Bernard, Corona|extra14=Corona, Bernard|length14=3:44|total_length=42:17}}'''Napomene''' * Svi naslovi pjesama stilizirani su [[Velika i mala slova|velikim slovima]]. * Pjesme "Beat Up Chanels", "Old Flings" i "St. Loser" stilizirane su sa [[Znak dolara|znakom dolara]] umjesto slova S ("BEAT UP CHANEL$", "OLD FLING$" i "$T. LOSER"). == Ljestvice == {| class="wikitable sortable" ! Ljestvica (2026) ! style="width:5em;line-height:1.3" |Najviša pozicija |- |[[ARIA Charts|Australija]]<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/albums-chart/2026-04-06|title=ARIA Top 50 Albums Chart|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=April 6, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |28 |- |[[Ultratop|Belgija (Flandrija)]]<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/album/87771/Slayyyter-Wor$t-Girl-in-America|title=Slayyyter – Wor$t Girl in America|publisher=[[Ultratop]]|access-date=April 5, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |140 |- |[[Top of the Shops|Hrvatska]]<ref>{{cite web |url=https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/ |title=Lista prodaje 23. tjedan 2026. (01.06.2026. - 07.06.2026.)|date=June 7, 2026 |trans-title=Sales list Week 23 2026 |publisher=[[Top of the Shops|HDU]] |language=hr |access-date=June 17, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617115307/https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/|archive-date=June 17, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |9 |- |[[Irish Albums Chart|Irska]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/irish-albums-chart/20260403/48/|title=Official Irish Albums Chart Top 50|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |46 |- |[[Recorded Music NZ|Novi Zeland]]<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/albums/2026-04-03|title=Official Top 40 Albums|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=April 3, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |23 |- |[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portugal]]<ref>{{cite web|url=https://www.audiogest.pt/uploads/files/file_2026-04-08-09-51-25.pdf|title=Top 200 Álbuns Semana 14 de 2026|page=2|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|access-date=April 10, 2026|language=pt-pt}}</ref> | style="text-align:center;" |45 |- |UK Albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/official-albums-chart-top-100/20260403/7502/|title=Official Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |36 |- |Škotski albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20260403/40/|title=Official Scottish Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |18 |- |SAD [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<ref>{{cite tweet|user=billboardcharts|number=2041246309047308554|title=Debuts on this week's #Billboard200...|date=April 6, 2026|access-date=April 7, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |22 |- |SAD [[Top Dance Albums]] ([[Billboard (časopis)|''Billboard'']])<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/dance-electronic-albums/2026-04-11/|title=Top Dance Albums: Week of April 11, 2026|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 7, 2026|url-access=subscription}}</ref> | style="text-align:center;" |1 |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.faderlabel.com/slayyyter Slayyyter] na slayyyter.com [[Kategorija:Albumi iz 2026.]] [[Kategorija:Albumi Columbia Recordsa]] [[Kategorija:Albumi Slayyyter]] [[Kategorija:Elektropop albumi]] [[Kategorija:Vizuelni albumi]] drfek7odalrw31u3flmh0c7139mqmwv 3923281 3923279 2026-08-31T18:56:36Z Arnel 102555 3923281 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Worst Girl in America | vrsta = Studijski album | pozadina = studio | izvođač_gen = [[Slayyyter]] | slika = | objavljen = 27. mart 2026. | snimljen = 2023–2025. | žanr = [[Electroclash]]<ref name="allmusic"></ref> | trajanje = 42:17 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] | producent = {{flatlist| * Slayyyter * Valley Girl * Austin Corona * Wyatt Bernard * Hamish * Yakob * Owen Jackson }} | prethodni_album = ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]''<br>(2023) | ovaj_album = '''''Worst Girl in America'''''<br>(2026) | sljedeći_album = ''[[Worst Man in America]]''<br>(2026) | dodatno = {{Singlovi | naziv = Worst Girl in America | vrsta = studio | singl1 = [[Beat Up Chanels]] | singl1datum = 1. 8. 2025. | singl2 = [[Cannibalism!]] | singl2datum = 12. 9. 2025. | singl3 = [[Crank (Slayyyter song)|Crank]] | singl3datum = 24. 10. 2025. | singl4 = [[Dance...]] | singl4datum = 16. 1. 2026. | singl5 = [[Old Technology]] | singl5datum = 24. 2. 2026. }} }} '''''Worst Girl in America''''' (stilizirano kao '''''WOR$T GIRL IN AMERICA''''') treći je studijski album američke pjevačice [[Slayyyter]]. Objavljen je 27. marta 2026. pod izdavačkom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite web|url=https://indie-sound.com/2026/03/27/slayyyters-last-stand-how-pops-perpetual-outsider-finally-found-her-edge-on-wort-girl-in-america/|title=Slayyyter’s Last Stand: How Pop’s Outsider Finally Found Her Edge on 'Wor$t Girl in America'|work=Indie Sound|date=27 March 2026}}</ref> Album je inspirisan Slayyyterinim odrastanjem u [[Saint Louis|St. Louisu]] i likovima iz njene mladosti, pri čemu ga je umjetnica opisala kao "portret žene sa [[Srednji zapad (SAD)|Srednjeg zapada]]".<ref>{{cite magazine |last1=Horowitz |first1=Steven |title=Slayyyter Announces Third Album 'Wor$t Girl in America,' Preps New Single 'Dance...' |url=https://variety.com/2026/music/news/slayyyter-announces-third-album-worst-girl-in-america-1236629872/ |magazine=[[Variety (časopis)|Variety]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":0">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=KDGREFT0s_k |title=Slayyyter Talks "Daddy AF," Faith, iPod Music, and New Album 'Worst Girl in America' |date=2026-03-30 |last=Zach Sang Show |type=Video |language=engleski |access-date=2026-04-02 |url-status= |via=YouTube}}</ref> Muzički, album sadrži elemente [[elektropop]]a, [[industrijski hip-hop|industrijskog hip-hopa]], [[Pank-rok|panka]] i [[nu metal]]a, nastavljajući njen maksimalistički zvuk pod uticajem interneta, uz širenje na narativnije pisanje pjesama. Albumu je prethodilo pet singlova, a nakon objavljivanja uslijedila su i dva promotivna singla. ''Worst Girl in America'' debitovao je na 22. mjestu američke ljestvice [[Billboard 200|''Billboard'' 200]] i našao se na vrhu ljestvice [[Top Dance Albums]], ostvarivši prodaju od 27.000 [[Ekvivalentna jedinica albuma|ekvivalentnih jedinica albuma]], što predstavlja njeno najviše plasirano izdanje do danas.<ref>{{Cite web |last=Zellner |first=Xander |date=2026-04-07 |title=Slayyyter Scores First No. 1 on Top Dance Albums Chart With ‘Wor$t Girl in America’ |url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/slayyyter-worst-girl-in-america-number-1-top-dance-albums-1236216677/ |access-date=2026-04-07 |website=Billboard |language=en-US}}</ref> Po objavljivanju je dobio široko priznanje kritike, uz pohvale za produkciju, stilski raspon, koheziju i Slayyyterine vokalne izvedbe. Slayyyter je promovisala album nastupima uživo na festivalu [[Coachella]] 2026. == Pozadina i razvoj == U poređenju sa njenim ranijim izdanjima ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'', Slayyyter je opisala album kao "autentičniji prikaz nje same" i projekat na kojem je pokušala ponovo istražiti zvukove koji su je oblikovali u tinejdžerskim godinama.<ref>{{cite magazine |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://femmusic.com/2026/01/16/slayyyter-wort-girl-in-america/ |magazine=FemMusic |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Album je također inspirisan muzikom koju je slušala odrastajući na svom [[iPod]]u, a koja se sastojala od mješavine [[Pop-muzika|popa]], [[Pank-rok|panka]] i [[Hip-hop muzika|repa]].<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Tobias |title=Slayyyter's Wor$t Girl in America: release date, album art, and more|url=https://www.thefader.com/2026/01/13/slayyyter-announce-new-album |magazine=[[The Fader]] |date=13 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Muzičke inspiracije za projekat bile su albumi ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' grupe [[U2]], ''[[The Fame]]'' [[Lady Gaga|Lady Gage]] i ''[[Yeezus]]'' [[Kanye West]]a, kao i izvođači [[Santigold]], [[M.I.A. (reper)|M.I.A.]], [[Kid Cudi]], [[Gorillaz]], [[Ladytron]], [[Soulwax]], [[Sebastian (francuski muzičar)|Sebastian]], [[Death Grips]], [[Crystal Castles]], [[A$AP Rocky]], [[Madonna]], [[Coldplay]] i [[The White Stripes]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=uqQDktgRjVs&list=PLVxVJ3ZS4jf9bzZ5YxDbuWzq3cmKfpJql&index=1 |title=How Slayyyter Crafted Her Biggest Rollout Yet (Interview) |date=2026-04-02 |last=adamtheflop |type=Video |language=en |access-date=2026-04-05 |url-status=live |via=YouTube}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Magnocavallo |first=Fabio |date=2026-03-27 |title=Slayyyter |url=https://www.euphoriazine.com/blog/2026/03/interviews-slayyyter/ |url-status= |access-date=2026-04-12 |website=EUPHORIA. |language=en-US}}</ref><ref name=":8">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=IVMks8i_NYE |title=The ‘Worst Girl in America’ Is Your New Favorite Pop Star |date=2026-06-11 |last=Caramanica |access-date=2026-06-11 |via=YouTube|first=Jon|type=Podcast|last2=Coscarelli|first2=Joe|author-link=Jon Caramanica|publisher=[[The New York Times]]}}</ref> Slayyyter je također pronašla inspiraciju u produkciji [[Space Cowboy (muzičar)|Space Cowboya]] na projektima [[Nadia Oh]] i Lady Gage.<ref name=":8" /> Izjavila je da naslov albuma, ''Worst Girl in America'', potiče od njenih prijatelja skejtera iz St. Louisa koji su jedni druge iz milja nazivali "najgorima", kao i od anksioznosti nakon mamurluka koju osjeća poslije noćnog provoda. Pojasnila je ovaj koncept rekavši da je album proizašao iz osjećaja frustracije i bijesa što je neprestano smatrana izvođačem u usponu. Na albumu ''Worst Girl'' osjećala se slobodnom da povrati svoj umjetnički imidž i stvara muziku za sebe, umjesto za komercijalnu publiku ili slavu na [[TikTok]]u.<ref name=":4">{{Cite news |last=Horton |first=Adrian |date=2026-03-27 |title=‘I didn’t think anyone would be into it’: Slayyyter turns midwest trash into pop gold |url=https://www.theguardian.com/music/2026/mar/27/slayyyter-worst-girl-in-america-interview |access-date=2026-04-12 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Slayyyter je rekla da se nikada ne bi nazvala niti osjećala kao slavna osoba,<ref name=":9">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=HDWIozdY3KE |title=Slayyyter Talks 'Wor$t Girl in America,' Growing Up on Tumblr & New Music {{!}} The Rolling Stone Studio |date=2026-06-17 |last=Rolling Stone |access-date=2026-06-24 |via=YouTube}}</ref> kritikovala je [[Klasna stratifikacija|klasni jaz]] između poznatih i potrošača, te se samoinicijativno označila kao "anti-pop zvijezda".<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=tOnQw2t1CYU |title=The Wor$t Interview in America |date=2026-03-31 |last=Nicky Reardon |access-date=2026-04-07 |via=YouTube}}</ref> Također je kritikovala muzičku industriju zbog njene "klaustrofobične i performativne" prirode i lažnih odnosa među ljudima iz industrije.<ref name=":3" /> Slayyyter je navela da je tokom stvaranja ovog albuma smatrala da će to biti posljednji album koji će napraviti. Takav stav ju je naveo da stvara muziku koja zadovoljava njene vlastite muzičke aspiracije, a ne zahtjeve muzičke industrije.<ref name=":1" /> Ovaj album bio je njen posljednji pokušaj da napravi nešto na šta će biti ponosna, nakon što joj je dosadilo gubljenje novca na neuspješne promocije albuma i turneje. Slayyyter je izjavila da će nakon objavljivanja ovog albuma nastaviti istraživati nove zvukove i da se više neće pokušavati prilagođavati pažnji šire javnosti.<ref name=":4" /> Muzičarka je rekla da njeni prošli albumi sadrže "tragove" albuma ''Worst Girl in America'', uključujući i vodeći singl sa albuma ''Troubled Paradise'', "Self Destruct".<ref name=":9" /> == Kompozicija == Za svoj vokalni stil u pjesmi "[[Brittany Murphy.]]", Slayyyter je koristila [[Auto-Tune]] i pjevala robotskim glasom kako bi se osjećala ugodno dok izvodi mračne i lične tekstove pjesme.<ref name=":0" /> Njen [[Persona|persona]] na albumu bila je snažno inspirisana [[Brittany Murphy]] i njenim filmskim ulogama. Glavni lik je prikazala i kao "[[Pickme djevojka|Pick Me djevojku]]" koja se druži samo sa muškarcima.<ref name=":1" /> Slayyyter je namjerno odlučila da tokom stvaranja albuma u studiju ne bude više drugih tekstopisaca, zadržavajući proces snimanja isključivo između nje i producenata.<ref name=":0" /><ref name=":8" /> Slayyyter i njeni saradnici koristili su tehniku [[Distorzija (muzika)|distorzije]] kako bi izmijenili njen vokal na nekoliko pjesama na albumu.<ref name=":6">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=YmJSIv4051s |title=Slayyyter might actually be the Worst Girl in America |date=2026-04-08 |last=Switched On Pop |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref> U sklopu priprema za nastupe uživo, gledala je tutorijale za [[screamo]] pjevanje na [[TikTok|TikToku]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=XxfzEDHeh7U |title=Artist on Artist: PinkPantheress x Slayyyter at Coachella 2026 |date=2026-05-05 |last=Coachella |time=13:37 |access-date=2026-05-06 |via=YouTube}}</ref> === Pjesme === Pjesma "[[Dance...|Dance…]]" bila je referenca za ostale pjesme na albumu, prema Slayyyterinim riječima, jer je to bila jedna od prvih pjesama koje je napisala za ovaj projekat.<ref name=":6" /> Prvobitno je trebala biti vodeći singl albuma ''Worst Girl in America''.<ref name=":8" /> Slayyyter je u julu 2025. izjavila da je "[[Beat Up Chanels]]" njeno "[[Remek-djelo|magnum opus]]",<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Z4PFMJ-mHM |title=Produced in the Bi-State: Slayyyter talks touring with Kesha, new music, and her love for the Lou |date=2025-07-21 |last=KMOV St. Louis |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> a u martu 2026. rekla je da je to najbolja pjesma koju je ikada napravila.<ref name=":0" /> Opisala je pjesmu kao istraživanje njenog "agresivnog rep" zvuka, dok se istovremeno oslanja na tužnije "soft pop" vokale.<ref name=":6" /> Pjesma "Old Technology" bila je još jedna od prvih koje je napisala za album. Opisala ju je kao "elektro pank" istraživanje zloupotrebe droga, [[Relaps|povratka ovisnosti]] i samouništenja. "Old Technology" je također posveta zastarjelim tehnologijama poput [[Digitalni fotoaparat|digitalnih kamera]], [[Gramofon|gramofona]], [[IPod|iPodaa]] i [[Kasetofon|prijenosnih stereo uređaja]].<ref name=":3" /> "[[Crank (Slayyyter)|Crank]]" sadrži zvučnu referencu na singl [[Beyoncé]] iz 2006. godine, "[[Ring the Alarm]]".<ref name=":8" /> Pjesma "[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]" bila je jedna od prvih koja je definisala koncept "iPod muzike", a inspirisana je indie elektronskom muzikom iz perioda 2010–2011.<ref name=":3" /> U intervjuu za ''[[The Fader]]'', Slayyyter je otkrila da, iako je pjesma zasnovana na sintisajzeru prvobitno napisana o bivšem momku, na kraju se pretvorila u pjesmu o njenom otuđenom ocu, s kojim ima "turbulentan odnos". Refren je posebno inspirisan tužnim sjećanjem iz djetinjstva kada ju je ostavio samu na benzinskoj pumpi. Međutim, Slayyyter je napomenula da vokalna izvedba namjerno ublažava ozbiljnost situacije, dodajući da "način na koji pjevam refren ne djeluje tako ozbiljno" i izražavajući nadu da će slušaoci pronaći vlastita tumačenja pjesme.<ref>{{Cite web |title=Slayyyter opens up about family and depression on 'WOR$T GIRL IN AMERICA' |url=https://www.thefader.com/2026/03/26/slayyyter-gas-station-brittany-murphy-interview-part-two |access-date=2026-06-08 |website=The FADER |language=en}}</ref> Prema riječima Slayyyter, "Unknown Loverz" je napisana kao "nesigurna" pjesma o zaljubljenosti u nekoga, što predstavlja kontrast u odnosu na zvuk pjesme "[[Yes Goddd]]".<ref name=":6" /> "I'm Actually Kinda Famous" bila je prelaz između albuma ''Starfucker'' i ''Worst Girl'', u kojoj je pokušala opisati osjećaj kada ubjeđuješ sebe da si važan na zabavi. Drugi dio pjesme inspirisan je halucinacijama izazvanim [[LSD]]-om i osjećajem nesigurnosti.<ref name=":3" /> Slayyyter je pjesmu "[[Brittany Murphy.]]" nazvala "vrlo ličnim [[Dnevnik|dnevničkim zapisom]]" o njenim [[samoubilačke misli|samoubilačkim mislima i osjećajima]] tokom stvaranja albuma. U pjesmi je uporedila svoja iskustva odrastanja i sazrijevanja sa iskustvima [[Brittany Murphy]] i njenog lika u filmu ''[[Djevojke iz visokog društva]]'', Molly Gunn.<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=gDxrkCSXfM8 |title=SLAYYYTER Talks Wor$t Girl In America Hidden Messages {{!}} MUCHMUSIC |date=2026-03-31 |last=MUCH |access-date=2026-04-28 |via=YouTube}}</ref> == Omot i vizuelni identitet == Prednju stranu omota albuma fotografisala je Alexa Zeliger, a na njoj Slayyyter nosi jaknu s resama od prevrnute kože pored Chandlera Burtona.<ref>{{Cite Instagram |user=lexdgr |postid= DWhlbiKjwVE |date=30 March 2026 |title="WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM OUT NOW" |access-date=29 August 2026}} </ref> ''Worst Girl in America'' je [[Vizuelni album|vizuelni album]], praćen odgovarajućim muzičkim spotovima za svaku pjesmu.<ref name=":3" /> Slayyyter, koja je sama stilizovala kampanju za album, počela je razmišljati o vizuelnom identitetu za ''Worst Girl'' u proljeće 2024, inspirisana objavama koje je viđala na [[Tumblr]]u. To je uključivalo inspiraciju iz [[Katolička umjetnost|katoličke ikonografije]], "kičastog glamura Srednjeg zapada" iz njenog djetinjstva, kao i obrade obožavalaca, GIF-ove i vizuelni stil [[Lana Del Rey|Lane Del Rey]].<ref name=":3" /> Slayyyter je namjerno odlučila da na omotu albuma nema "ispoziranu sliku pop zvijezde", reagujući protiv "stilizovanih, ispeglanih i glatkih" vizuala sa albuma ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]''. Umjesto toga, oblikovala ga je po uzoru na omote albuma muških repera i kulturne elemente heteroseksualnih muškaraca poput skejtbordinga i brenda [[Supreme (brend)|Supreme]]. Slayyyter je izjavila da je simbol znaka dolara bio čin parodiranja bogatstva, jer se njena porodica borila s siromaštvom tokom njenog djetinjstva, a ona se i danas bori s [[Finansijska pismenost|finansijskom nepismenošću]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Njene ostale vizuelne inspiracije uključuju [[paparaco]] fotografije [[Lindsay Lohan]] i [[Paris Hilton]] iz 2000-ih, te blatnjave gumene čizme [[Kate Moss]] sa festivala [[Glastonbury Festival 2005|Glastonbury 2005]], što je inspirisalo omot albuma.<ref name=":4" /> Slayyyter je rekla da se vizualni stil spota "Cannibalism!" odnosi na vrijeme kada je radila kao recepcionerka u frizerskom salonu na početku muzičke karijere.<ref name=":7" /> Uprkos tome što je imala finansiranje od Columbia Recordsa, Slayyyter je koristila jeftine materijale, scenografiju i namještaj u vlastitoj kući, te uradi-sam materijale i kostime za vizuale albuma, kako bi replicirala njegov "sirovi" zvuk.<ref name=":6" /> Za muzičke spotove "Beat Up Chanels" i "Dance…", Slayyyter je pozirala ispred javnih proslava [[Dan nezavisnosti (SAD)|Dana nezavisnosti]] i [[Novogodišnja noć|Nove godine]] radi kadrova s vatrometom.<ref name=":1" /> Kao ljubitelj filma, na stvaranje vizuala za album uticali su i filmovi [[David Lynch]]a te film ''[[Gummo]]'' reformatora [[Harmony Korine]]a, koji predstavlja "Jezivi portret Srednjeg zapada".<ref name=":5">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UHPXE3uj84U |title=Slayyyter: Coachella, Tumblr and WOR$T GIRL IN AMERICA {{!}} Zane Lowe Interview |date=2026-04-15 |last=slayyyter |access-date=2026-04-15 |via=YouTube}}</ref><ref name=":7" /> === Motiv zeca === Zapažen lik koji se ponavlja u muzičkim spotovima i nastupima jeste čovjek u odijelu zeca, inspirisan scenama iz serijala ''[[Rabbits (veb-serija)|Rabbits]]'' u filmu ''[[Inland Empire (film)|Inland Empire]]''. Opisuje ga kao lik "prijetećeg izgleda" i "perverznog", koji predstavlja mnoge stvari, poput unutrašnjih borbi i pogrešno zapamćenih uspomena iz djetinjstva.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=c0CCuvFUHX0 |title=Why Slayyyter Doesn't Want to be a Main Pop Girl |date=2026-04-06 |last=Coco Mocoe |access-date=2026-04-20 |via=YouTube}}</ref> Slayyyter je rekla da je lik bio inspirisan i njenom kućom iz djetinjstva, koju je njena majka ukrasila raznim umjetničkim djelićima s motivima zečeva.<ref name=":7" /><ref name=":8" /> == Singlovi i promocija == Dana 6. septembra 2024, Slayyyter je koristila poseban telefonski broj povodom objavljivanja singla "No Comma". Taj broj je ponovo aktiviran kao opcija za prijavu na zvaničnoj veb-stranici Slayyyter u svrhu promocije albuma ''Worst Girl in America'', stiliziran kao RSVP, te je obožavaocima automatski slao poruke o datumima izlaska budućih singlova, omotima, najavama spotova i ponudama robe.<ref>{{Cite web |title=slayyyter {{!}} official site |url=https://www.slayyyter.com/ |access-date=2026-02-25 |website=www.slayyyter.com |language=en}}</ref> Pjesma "Beat Up Chanels" objavljena je kao prvi singl s albuma 1. augusta 2025, zajedno s najavom njenog novog ugovora s diskografskom kućom [[Columbia Records]].<ref>{{cite magazine |last1=Mier |first1=Tomás |title=Slayyyter Drops Chaotic 'Beat Up Chanel$' as She Teases Sound Evolution |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/slayyyter-beat-up-chanels-teases-sound-evolution-1235398916/ |magazine=[[Rolling Stone]] |date=1 August 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je završila većinu albuma do trenutka kada je potpisala ugovor s novom izdavačkom kućom.<ref name=":1" /> Uslijedio je singl "Cannibalism!" 12. septembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Hess |first1=Liam |title=Slayyyter Is Ready for Pop Music's Big Leagues—But She's Still Keeping Things DIY |url=https://www.vogue.com/article/slayyyter-cannibalism-video-interview |magazine=[[Vogue (časopis)|Vogue]] |date=12 September 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> "Crank" je objavljen kao treći singl 24. oktobra 2025.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter Unleashes "Crank": A Chaotic, Cvnty Masterpiece |url=https://xodivad.com/2025/10/24/slayyyter-unleashes-crank-a-chaotic-cvnty-masterpiece/ |magazine=XO Diva D |date=24 October 2025 |access-date=24 February 2026}}</ref> Pjesma "Dance...", prvobitno planirana kao vodeći singl, objavljena je kao četvrti singl 13. januara 2026, što se poklopilo s zvaničnom najavom albuma.<ref>{{cite magazine |last1=Farrell |first1=Margaret |title=Slayyyter Announces New Album Wor$t Girl in America: Hear "Dance..." |url=https://stereogum.com/2485644/slayyyter-announces-new-album-wort-girl-in-america-hear-dance/music |magazine=[[Stereogum]] |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref><ref name=":1" /> Peti i posljednji singl "Old Technology" objavljen je 24. februara 2026.<ref>{{cite magazine |title=Slayyyter's "Old Technology" Is the Final Warning Shot Before Wor$t Girl in America |url=https://xodivad.com/2026/02/22/slayyyters-old-technology-is-the-final-warning-shot-before-wort-girl-in-america/ |magazine=XO Diva D |date=24 February 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Dana 16. marta 2026, Slayyyter je najavila turneju [[Worst Girl in the World Tour]], koja je započela 26. jula u St. Louisu.<ref>{{Cite web |date=2026-03-16 |title=Slayyyter Announces Wor$t Girl in the World Tour Across Three Continents |url=https://inmusicblog.com/news/slayyyter-worst-girl-world-tour-2026/ |access-date=2026-03-16 |website=InMusic |language=en-US}}</ref> U periodu koji je prethodio izlasku albuma, počevši od oktobra 2025, stihovi "I get so gay off that tequila" iz pjesme "Crank" postali su viralni na društvenim mrežama poput [[TikTok]]a. Obožavaoci su često objavljivali slike YouTuberke [[Kayla Sims|lilsimsie]] uz te stihove, te pravili druge varijacije u formatu "I Get So X Off That Y".<ref>{{Cite web |date=2026-03-31 |title=I Get So Gay Off That Tequila |url=https://knowyourmeme.com/memes/i-get-so-gay-off-that-tequila |access-date=2026-04-12 |website=Know Your Meme |language=en}}</ref> Slayyyter je premijerno izvela nekoliko pjesama s albuma ''Worst Girl in America'', uključujući "Dance...", "Yes Goddd" i "St. Loser", tokom svog nastupa na festivalu Homobloc u [[Manchester]]u 6. decembra 2025.<ref>{{cite magazine |last1=Stirling|first1=Lindsay |title=Slayyyter Reclaims the Dance Floor with the Powerhouse Anthem DANCE…|url=https://indie-sound.com/2026/01/16/slayyyter-reclaims-the-dance-floor-with-the-powerhouse-anthem-dance/ |magazine=Indie Sound |date=16 January 2026 |access-date=24 February 2026}}</ref> Slayyyter je također 15. aprila izjavila da je zainteresovana za objavljivanje dodatne muzike tokom 2026, uključujući demo snimke i pjesme koje nisu ušle na konačnu verziju albuma.<ref name=":5" /> Dana 17. aprila 2026, nenajavljeno je objavila singl "[[Broke Bitch Freestyle]]".<ref>{{cite web |last=Breihan |first=Tom |url=https://www.stereogum.com/2496139/slayyyter-broke-bitch-freetyle/music/ |title=Slayyyter – “Broke Bitch Free$tyle” |website=Stereogum |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pjesmu je pjevačica prvi put izvela 2024. tokom svog nastupa za [[Boiler Room (muzička platforma)|Boiler Room]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], te je od tada postala jedna od najiščekivanijih pjesama s albuma.<ref>{{cite web |author=Boiler Room |url=https://www.youtube.com/watch?v=DuLS_6BOQls |title=Slayyyter &#124; Boiler Room: DC |website=[[YouTube]] |date=2024-10-10 |access-date=2026-04-17 |lang=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://music.apple.com/us/song/broke-bitch-free%24tyle/1892137762 |title=BROKE BITCH FREE$TYLE by Slayyyter |website=[[Apple Music]] |date=April 17, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Objavljivanje ove pjesme podstaklo je glasine o predstojećem deluks izdanju albuma, posebno nakon što ju je Slayyyter na mreži [[Twitter|X]] nazvala svojom omiljenom pjesmom s albuma.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2038046732534075680 |title=BROKE BITCH FREESTYLE |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=March 29, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Pored toga, pjevačica je otvorila svoj drugi nastup na festivalu [[Coachella]] upravo ovom pjesmom.<ref>{{Cite tweet |user=slayyyter |number=2042744935171133512 |title=THANK YOU COACHELLA SEE YOU NEXT WEEKEND... |author=WOR$T GIRL IN AMERICA |date=April 11, 2026 |access-date=April 17, 2026}}</ref> Krajem aprila 2026, organizacija za zaštitu prava životinja [[PETA]] kritikovala je Slayyyter zbog nošenja [[Krzno|lisčijeg krzna]] tokom promocije albuma. Pjevačica je brzo odgovorila na ove optužbe, ukazujući na [[PETA#Kontroverze|PETA-in loš odnos prema pravima životinja]], te na činjenicu da su njena krzna "vintage i antikviteti", a ne kupljena nova. PETA je tvrdila da nošenje krzna normalizuje industriju krzna, ali je Slayyyter odgovorila da nošenje vintage odjeće zapravo promovira [[Održiva potrošnja|održivu potrošnju]].<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=OEJnRjsWDmE |title=Slayyyter on 'WOR$T GIRL IN AMERICA,' What to Expect From Her Tour & More {{!}} Billboard News Interview |date=2026-05-21 |last=Billboard News |time=15:22 |access-date=2026-05-24 |via=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |last=Disalvo |first=Tom |date=2026-04-30 |title=Slayyyter Unleashes On PETA After It Slammed Her Fur Photoshoot: ‘Y’all Are F**king Nuts’ |url=https://www.pedestrian.tv/music/slayyyter-peta-fur-criticism/ |access-date=2026-05-24 |website=PEDESTRIAN.TV |language=en-US}}</ref> Svoj debi u [[Kasno-noćni televizijski program|kasno-noćnom televizijskom programu]] ostvarila je izvođenjem pjesme "Dance..." u emisiji ''[[The Tonight Show Starring Jimmy Fallon]]'' 19. maja 2026.<ref>{{Cite web |last=Green |first=Walden |date=2026-05-20 |title=Watch Slayyyter Make Her Late-Night Debut in a Beer Can Bralette |url=https://pitchfork.com/news/watch-slayyyter-make-her-late-night-debut-in-a-beer-can-bralette/ |access-date=2026-05-21 |website=Pitchfork |language=en-US}}</ref> == Kritike == {{Recenzije albuma|ADM=7.6/10<ref name=anydecentmusic/>|MC=85/100<ref name="meta">{{cite news |title=WOR$T GIRL IN AMERICA by Slayyyter Reviews and Tracks |url=https://www.metacritic.com/music/wort-girl-in-america/slayyyter |access-date=April 3, 2026 |work=[[Metacritic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec1=[[AllMusic]]|rec1ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="allmusic">{{cite news |last1=Collar |first1=Matt |title=WOR$T GIRL IN AMERICA - Slayyyter |url=https://www.allmusic.com/album/wort-girl-in-america-mw0004751976 |access-date=March 29, 2026 |work=[[AllMusic]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec2=''[[Clash (časopis)|Clash]]''|rec2ocjena=8/10<ref name="clash">{{cite news |last1=Murray |first1=Robin |title=SLAYYYTER – WOR$T GIRL IN AMERICA |url=https://www.clashmusic.com/reviews/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Clash (časopis)|Clash]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec3=''[[Anthony Fantano|The Needle Drop]]''|rec3ocjena=6/10<ref name="TND">{{cite web |last1=Fantano |first1=Anthony |title=Slayyyter - WOR$T GIRL IN AMERICA ALBUM REVIEW |url=https://www.youtube.com/watch?v=dJKFdiB6s9Q |access-date=April 25, 2026 |work=[[Anthony Fantano|theneedledrop]] |date=April 2, 2026}}</ref>|rec4=''[[NME]]''|rec4ocjena={{Rating|4|5}}<ref name="nme">{{cite news |last1=Slater |first1=Bailey |title=Slayyyter – ‘Wor$t Girl In America’ review: pop that finds salvation in the underbelly of American cinema |url=https://www.nme.com/reviews/album/slayyyter-worst-girl-in-america-review-3936891 |access-date=March 29, 2026 |work=[[NME]] |date=March 27, 2026}}</ref>|rec5=''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]''|rec5ocjena=8.2/10<ref name="pitchfork">{{Cite web |last=Tafoya |first=Harry |date=2026-04-02 |title=Slayyyter: WOR$T GIRL IN AMERICA Album Review |url=https://pitchfork.com/reviews/albums/slayyyter-worst-girl-in-america/ |access-date=2026-04-02 |website=[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]] |language=en-US}}</ref>|rec6=''[[PopMatters]]''|rec6ocjena=9/10<ref name="PM">{{Cite web |last=Malone |first=Nick |date=2026-04-02 |title=Slayyyter Is Done Playing Dress-Up on 'Wor$t Girl in America' |url=https://www.popmatters.com/slayyyter-worst-girl-in-america |access-date=2026-04-04 |website=[[PopMatters]] |language=en-US}}</ref>|rec7=''[[Slant Magazine]]''|rec7ocjena={{Rating|3.5|5}}<ref name="slant">{{cite news |last1=Mooney |first1=Alexander |title=Slayyyter ‘Wor$t Girl in America’ Review: Hysteria and Hyperbole |url=https://www.slantmagazine.com/music/slayyyter-worst-girl-in-america-album-review/ |access-date=March 29, 2026 |work=[[Slant Magazine]] |date=March 27, 2026}}</ref>}}''Worst Girl in America'' dobio je široko priznanje muzičkih kritičara. Na veb-stranici [[Metacritic]], koja dodjeljuje ponderisanu prosječnu ocjenu do 100 na osnovu recenzija glavnih publikacija, album je dobio prosječnu ocjenu 85 na osnovu šest recenzija, što ukazuje na "opće prihvatanje".<ref name="meta" /> Agregator recenzija Any Decent Music dao je albumu prosječnu ocjenu 7,6 od 10 na osnovu sedam recenzija kritičara.<ref name="anydecentmusic">{{Cite web |title=Wor$T Girl In America by Slayyyter reviews |url=http://www.anydecentmusic.com/review/14590/Slayyyter-WorT-Girl-In-America.aspx |access-date=2026-04-23 |website=Any Decent Music}}</ref> Matt Collar je u recenziji za [[AllMusic]] primijetio uticaje koje je Slayyyter crpila kroz popis pjesama: "blistave elemente [[Madonna|Madonnine]] ere ''[[Ray of Light]]'' u pjesmi 'Gas Station', stil grupe [[Blondie]] u 'Unknown Loverz' i zvuk u stilu pjevačice [[Robyn]] u 'Old Fling$' s rastućim [[EDM muzika|EDM]] refrenom". Collar je pohvalio Slayyyter jer je te pjesme učinila prepoznatljivo svojima uprkos podsjećanju na plesnu muziku 2000-ih i 2010-ih. Za Collara, ''Worst Girl in America'' predstavlja evoluciju zvuka u odnosu na ''[[Troubled Paradise]]'' i ''[[Starfucker (Slayyyter album)|Starfucker]]'', "spajajući klasični tinejdžerski R&B zvuk [[Britney Spears]] s drskim stavom pjevačice [[Kesha]]" sa još više žara nego ranije.<ref name="allmusic" /> Pišući za ''[[Slant Magazine]]'', Alexander Mooney je naveo da album "kanališe sve njene najdivlje impulse, ali su njeni glasni usponi i turobni padovi dozirani s pažnjom i preciznošću". Upoređujući izdanje s albumom ''Starfucker'', Mooney je smatrao da ''Worst Girl in America'' za Slayyyter predstavlja "više zvučno nego tematsko dostignuće", u kojem pronađe "zvuk koji je nepogrešivo njen". Za Mooneyja, album je na kraju bio "više konceptualno poigravanje s usponima i padovima nego sama izjava o namjerama sugerisana virtuoaznom produkcijom".<ref name="slant" /> Robin Murray iz časopisa ''[[Clash (časopis)|Clash]]'' pohvalio je izdanje kao "pop meteorit spreman da ostavi neobičan krater u pop kulturi" i lansira Slayyyter u mainstream. Iako ostaje vjerna svojoj karakterističnoj "[[rave]]-pop energiji", Murray je smatrao da je album "sažetiji i pun namjere" u odnosu na ranije radove, ukazujući na to da je Slayyyter "gradila na svojoj prošlosti, učila na greškama i djeluje spremno da preuzme svoj tron".<ref name="clash" /> Sajt ''[[Pitchfork (veb-sajt)|Pitchfork]]'' dodijelio je albumu priznanje "Best New Music". Recenzija Harryja Tafoye uporedila je Slayyyterin napredak s onim koji je napravila [[Charli XCX]] između albuma ''[[Crash (album Charli XCX)|Crash]]'' (2022) i ''[[Brat (Charli XCX)|Brat]]'' (2024): poput albuma ''Brat'', ''Worst Girl in America'' "postiže svoju oštrinu tako što odbacuje pop ljepotu i naglo skreće prema klupskom antagonizmu". Slayyyter je odbacila poređenja s Charli XCX u prethodnom intervjuu, rekavši da se ne poznaju i da djeluju u različitim dijelovima muzičke industrije.<ref name=":4" /> Ovaj zaokret omogucava veću ranjivost u odnosu na prethodna izdanja, jer "haos ne samo da pojačava patos njene muzike, već i naglašava njenu ljudskost".<ref name="pitchfork" /> == Spisak pjesama == {{tracklist|title1=[[Dance...]]|writer1=[[Slayyyter]], Nate Campany, Kyle Shearer|extra1=Valley Girl|length1=4:47|title2=[[Beat Up Chanels]]|writer2=Slayyyter, Austin Corona, Wyatt Bernard|extra2=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length2=3:18|title3=[[Cannibalism!]]|writer3=Slayyyter, Corona, Bernard|extra3=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length3=2:47|title4=[[Old Technology]]|writer4=Slayyyter, Jacob Rabitsch|extra4=Yakob|length4=2:39|title5=[[Crank (Slayyyter)|Crank]]|writer5=Slayyyter, Corona, Bernard|extra5=Corona, Bernard{{ref|a|[a]}}|length5=2:55|title6=[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]|writer6=Slayyyter, Marvy Ayy|extra6=Marvy Ayy|length6=3:38|title7=[[Yes Goddd]]|writer7=Slayyyter, Jordan Palmer|extra7=Palmer|length7=2:39|title8=Unknown Loverz|writer8=Slayyyter, Jeremy Malvin|extra8=Chrome Sparks|length8=3:19|title9=Old Flings|writer9=Slayyyter, Jean Baptiste, Karl Rubin, Ryan Buendia, Christian Astrop|extra9=Beau Nox, Jean Baptiste, Rubin, Buendia|length9=3:37|title10=I'm Actually Kinda Famous|writer10=Slayyyter, Nicolas DiPietrantonio|extra10=Nicopop|length10=2:36|title11=St. Loser|writer11=Slayyyter, Owen Jackson, Callie Reiff, Miles Comaskey|extra11=Jackson, Jawn Legend, Reiff, Comaskey|length11=3:35|title12=What Is It Like, to Be Liked?|writer12=Slayyyter, Philip von Boch Scully, Ben Darwish, Tobias Wincorn|extra12=Darwish, Phil Scully|length12=2:18|title13=*Prayer*|writer13=Slayyyter, Jackson|extra13=Jackson|length13=0:37|title14=[[Brittany Murphy.]]|writer14=Slayyyter, Bernard, Corona|extra14=Corona, Bernard|length14=3:44|total_length=42:17}}'''Napomene''' * Svi naslovi pjesama stilizirani su [[Velika i mala slova|velikim slovima]]. * Pjesme "Beat Up Chanels", "Old Flings" i "St. Loser" stilizirane su sa [[Znak dolara|znakom dolara]] umjesto slova S ("BEAT UP CHANEL$", "OLD FLING$" i "$T. LOSER"). == Ljestvice == {| class="wikitable sortable" ! Ljestvica (2026) ! style="width:5em;line-height:1.3" |Najviša pozicija |- |[[ARIA Charts|Australija]]<ref>{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/albums-chart/2026-04-06|title=ARIA Top 50 Albums Chart|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|date=April 6, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |28 |- |[[Ultratop|Belgija (Flandrija)]]<ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/album/87771/Slayyyter-Wor$t-Girl-in-America|title=Slayyyter – Wor$t Girl in America|publisher=[[Ultratop]]|access-date=April 5, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |140 |- |[[Top of the Shops|Hrvatska]]<ref>{{cite web |url=https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/ |title=Lista prodaje 23. tjedan 2026. (01.06.2026. - 07.06.2026.)|date=June 7, 2026 |trans-title=Sales list Week 23 2026 |publisher=[[Top of the Shops|HDU]] |language=hr |access-date=June 17, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617115307/https://www.top-lista.hr/www/lista-prodaje-strano-23-tjedan-2026/|archive-date=June 17, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |9 |- |[[Irish Albums Chart|Irska]]<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/irish-albums-chart/20260403/48/|title=Official Irish Albums Chart Top 50|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |46 |- |[[Recorded Music NZ|Novi Zeland]]<ref>{{cite web|url=https://aotearoamusiccharts.co.nz/archive/albums/2026-04-03|title=Official Top 40 Albums|publisher=[[Recorded Music NZ]]|date=April 3, 2026|access-date=April 3, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |23 |- |[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portugal]]<ref>{{cite web|url=https://www.audiogest.pt/uploads/files/file_2026-04-08-09-51-25.pdf|title=Top 200 Álbuns Semana 14 de 2026|page=2|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|access-date=April 10, 2026|language=pt-pt}}</ref> | style="text-align:center;" |45 |- |UK Albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/official-albums-chart-top-100/20260403/7502/|title=Official Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |36 |- |Škotski albumi ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20260403/40/|title=Official Scottish Albums Chart Top 100|publisher=[[Official Charts Company]]|access-date=April 4, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |18 |- |SAD [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<ref>{{cite tweet|user=billboardcharts|number=2041246309047308554|title=Debuts on this week's #Billboard200...|date=April 6, 2026|access-date=April 7, 2026}}</ref> | style="text-align:center;" |22 |- |SAD [[Top Dance Albums]] ([[Billboard (časopis)|''Billboard'']])<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/charts/dance-electronic-albums/2026-04-11/|title=Top Dance Albums: Week of April 11, 2026|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 7, 2026|url-access=subscription}}</ref> | style="text-align:center;" |1 |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.faderlabel.com/slayyyter Slayyyter] na slayyyter.com {{Slayyyter}} [[Kategorija:Albumi iz 2026.]] [[Kategorija:Albumi Columbia Recordsa]] [[Kategorija:Albumi Slayyyter]] [[Kategorija:Elektropop albumi]] [[Kategorija:Vizuelni albumi]] dffj1x5dg0vm16y7j1jmlj9yp7fletg Šablon:Slayyyter 10 536806 3923280 2026-08-31T18:55:05Z Arnel 102555 Nova stranica: {{Navkutija muzičar | ime = Slayyyter | naslov = [[Slayyyter]] | stanje = {{{stanje|autocollapse}}} | tijeloklasa = hlist | pozadina = solo_pjevač | iznad = [[Diskografija Slayyyter|Diskografija]] | grupa1 = Studijski albumi | podaci1 = * ''[[Troubled Paradise]]'' * ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'' * ''[[Worst Girl in America]]'' | grupa2 = Miksani albumi | podaci2 = * ''[[Slayyyter (miksani album)|Slayyyter]]'' | grupa3 = EP-ovi | podaci3 = <!-- * ''Inferno... 3923280 wikitext text/x-wiki {{Navkutija muzičar | ime = Slayyyter | naslov = [[Slayyyter]] | stanje = {{{stanje|autocollapse}}} | tijeloklasa = hlist | pozadina = solo_pjevač | iznad = [[Diskografija Slayyyter|Diskografija]] | grupa1 = Studijski albumi | podaci1 = * ''[[Troubled Paradise]]'' * ''[[Starfucker (Slayyyter)|Starfucker]]'' * ''[[Worst Girl in America]]'' | grupa2 = Miksani albumi | podaci2 = * ''[[Slayyyter (miksani album)|Slayyyter]]'' | grupa3 = EP-ovi | podaci3 = <!-- * ''Inferno Euphoria'' --> | grupa4 = Singlovi | podaci4 = * "[[Beat Up Chanels]]" * "[[Cannibalism!]]" * "[[Crank (Slayyyter)|Crank]]" * "[[Dance...]]" * "[[Old Technology]]" * "[[Broke Bitch Freestyle]]" * "[[Brand New Chanels]]" | grupa5 = Gostujući singlovi | podaci5 = * "[[Click (Charli XCX)|Click (No Boys remix)]]" | grupa6 = Promotivni singlovi | podaci6 = * "[[Monster (Lady Gaga)#Slayyyter cover|Monster]]" * "[[Gas Station (Slayyyter)|Gas Station]]" * "[[Brittany Murphy.]]" | grupa7 = Ostale pjesme | podaci7 = * "[[Gimme More|Gimme More (Slayyyter remix)]]" * "[[Yes Goddd]]" | grupa8 = Samostalne turneje | podaci8 = * [[Worst Girl in the World Tour]] | grupa9 = Prateće turneje | podaci9 = * [[Charli Live Tour]] * [[The Tits Out Tour]] }}<noinclude> [[Kategorija:Navigacijski šabloni]] [[Kategorija:Navigacijske kutije muzike]] </noinclude> lrwgr2ll0d3h2zzjs86c9xma4u3qt57 Saint Croix 0 536807 3923320 2026-09-01T02:57:01Z Tulum387 155909 Napravljeno prevođenjem stranice "[[:en:Special:Redirect/revision/1371152859|Saint Croix]]" 3923320 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Template:Infobox islands/styles.css"></templatestyles>{{Infokutija ostrvo | veličina slike = | karta_opis = | arhipelag = [[Djevičanska ostrva]], [[Ostrva Leeward]] | broj ostrva = | nadmorska_visina = 1165 | država administrativna podjela naslov = [[Teritorije Sjedinjenih Država|Teritorije]] | država administrativna podjela = [[Američka Djevičanska ostrva|Djevičanska ostrva]] | populacija najvećeg grada države = 2020 census<ref>{{Cite web |title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands |url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html |access-date=2022-12-01 |website=US Census Bureau}}</ref> | etničke grupe = [[Afro-Karipci]], [[Portorikanci]], [[Bijeli Amerikanci|bijelci]], [[Indijci na Američkim Djevičanskim ostrvima|Indijci]], [[Arapski Amerikanci|Arapi]], [[Azijski Amerikanci|Azijci]], [[Domorodački narodi Amerike|Američki starosjedioci]], [[melezi]] }} '''Saint Croix''' ({{jez-nl|Sint-Kruis}}; {{jez-fr|Sainte-Croix}}; [[Danski jezik|danski]] i {{jez-no|Sankt Croix}}) ostrvo je na [[Karibi|Karibima]], te okrug i sastavni [[Distrikti i poddistrikti Američkih Djevičanskih ostrva|distrikt]] [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]], koja su [[Neuključene teritorije Sjedinjenih Američkih Država|neuključena teritorija Sjedinjenih Američkih Država]]. St. Croix je najveće od ostrva teritorije. Prema popisu SAD iz 2020, njegova populacija iznosila je 41.004.<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html|title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands|last=|first=|website=US Census Bureau|access-date=1. 12. 2022}}</ref> Najviša tačka ostrva je [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], na 355 metara. Nadimak St. Croixa je "Twin City", po njegova dva grada, [[Frederiksted|Frederikstedu]] na zapadnom kraju i [[Christiansted|Christianstedu]] na sjeveroistočnom dijelu ostrva. == Ime == Autohtono ime ostrva Taíno je {{Jezik|tnq|[[List of indigenous names of Eastern Caribbean islands#Leeward Islands|Ay Ay]]}} ('rijeka').<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3p_aNANtoQMC|title=St. Croix, Virgin Islands, Historical Park and Ecological Preserve|date=1992|work=Hearing Before the Subcommittee on National Parks and Public Lands of the [[United States House Committee on Interior and Insular Affairs|Committee on Interior and Insular Affairs]], House of Representatives, 24. 9. 1991, Washington, D.C..|isbn=978-0-16-039761-5|page=103|language=en}}</ref> Njegovo autohtono karipsko ime je {{Jezik|crb|Cibuquiera}} ('kamenita zemlja').<ref name=":0" /> Njegovo moderno ime, ''Saint Croix'', izvedeno je od francuskog imena ''{{Jezik|fr|Sainte-Croix}}'', koje je i samo prevod španskog imena {{Jezik|es|Isla de la Santa Cruz}} (što znači 'ostrvo Svetog Križa ') koje je [[Kristofor Kolumbo]] dao ostrvu 1493.<ref name=":1">{{Cite book|last=Allsopp|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C|title=Dictionary of Caribbean English Usage|last2=Allsopp|first2=Jeannette|date=2003|publisher=University of the West Indies Press|isbn=978-976-640-145-0|page=180|language=en}}</ref> Francusko ime je djelimično zadržano pod danskom vlašću kao {{Jezik|da|Sankt Croix}}, a ostrvo je dobilo svoj sadašnji pravopis nakon američkog preuzimanja 1917. godine. [[Demonim]] povezan s ostrvom je Crucian (bos. ''krucijanski''), izveden iz originalnog španskog naziva.<ref name=":1" /> == Historija == [[Datoteka:St_Croix_map.jpg|mini| Danska karta ostrva iz 1754.]] [[Datoteka:Bark_MARY_og_Frederiksted.jpg|mini| Frederiksstad na Saint Croixu, 1848.]] [[Datoteka:Mary´s_Fancy,_Saint_Croix.jpg|mini| Afrički radnici-robovi na plantaži Mary Fancy, u vlasništvu Georgea Ryana]] [[Datoteka:H._K._H._Prins_Valdemars_Ankomst_til_Sankt_Croix.jpg|mini| Dolazak princa Valdemara u St. Croix, 1879.]] [[Datoteka:Last_Danish_Parade_at_Saint_Croix.jpg|mini| [[Zastava Danske|Dannebrog]] se posljednji put spušta u Guvernerovoj rezidenciji (31. mart 1917)]] Igneri grnčarija ukazuje na ljudsko prisustvo na ostrvu od 1. do 700. godine nove ere, nakon čega slijedi prisustvo Taíno naroda od 700. do 1425, prije dolaska Karibljana 1425; ostrvo je bilo nenaseljeno do 1590. godine.<ref name="VINPS">{{Cite book|title=U.S. Virgin Islands: a guide to national parklands in the United States Virgin Islands|publisher=Division of Publications, National Park Service, U.S. Dept. of the Interior|year=1999|isbn=0-912627-68-9|location=Washington, D.C.|pages=81–99}}</ref> Razne autohtone grupe naseljavale su ostrvo tokom njegove prahistorije. Kolumbo se iskrcao na Santa Cruz, kako ga je nazvao, 14. novembra 1493, i odmah su ga napali Kalinago narodi, koji su živjeli u Salt Riveru na sjevernoj obali. Ovo je prva zabilježena borba između Španaca i domorodačkog stanovništva [[Novi svijet|Novog svijeta]], a Kolumbo je mjestu bitke dao ime ''Cabo de la Flecha'' (Rt Strijele).<ref>{{Cite book|last=Morison|first=Samuel|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259|title=Admiral of the Ocean Sea|publisher=Little, Brown and Company|year=1991|isbn=0-316-58478-9|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259/page/n419 414]–418|orig-year=1942}}</ref> Španci nikada nisu kolonizovali ostrva, ali većina ili svo domaće stanovništvo je na kraju rastjerano ili pobijeno. Do kraja 16. vijeka, za ostrva se govorilo da su nenaseljena.<ref>{{Cite book|last=Hubbard|first=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=978-0-333-74760-5|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14 14]}}</ref> === Kolonijalni period === {{Glavni|Holandska Djevičanska ostrva|||Hospitaljerska kolonizacija Amerika|Francuska zapadnoindijska kompanija|Danska Zapadna Indija}} Holandski i engleski doseljenici su se iskrcali na Saint Croixu 1625, a pridružile su im se i neke francuske izbjeglice sa Saint Kittsa. Englezi su protjerali holandske i francuske doseljenike prije nego što su i sami bili protjerani španskom invazijom iz [[Portoriko|Portorika]] u augustu 1650. Oko 1650. godine, francuske snage su napale i osnovale koloniju od 300 stanovnika. Od 1651. do 1664, Malteški vitezovi (u to vrijeme vazalna država Kraljevine Sicilije ) vladali su ostrvom u ime [[Luj XIV, kralj Francuske|Luja XIV]]. Ostrvo je potom pripalo Francuskoj Zapadnoindijskoj kompaniji. Kolonija je evakuisana u [[Hispaniola|Saint-Domingue]] 1695. godine, kada se Francuska borila protiv Engleza i Holanđana u Ratu Velike alijanse. Ostrvo je potom bilo nenaseljeno i napušteno narednih 38 godina.<ref name="Westergaard">{{Cite book|last=Westergaard|first=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Godine 1725, guverner St. Thomasa [[Frederik Moth]] ohrabrio je direktore Danske zapadnoindijske kompanije da razmotre kupovinu Santa Cruza (St. Croix). Dana 15. juna 1733, Francuska i [[Danska-Norveška]] zaključile su ugovor prema kojem je [[Danska zapadnoindijska kompanija]] kupila St. Croix za 750.000 [[Livre tournois|livri]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|title=St. Croix: island, United States Virgin Islands|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/Saint-Croix|access-date=20. 4. 2021}}</ref> [[Luj XV, kralj Francuske|Luj XV]] ratifikovao je ugovor 28. juna 1733. i primio polovinu uplate u francuskim kovanicama, a preostala polovina plaćena je u roku od 18 mjeseci. Dana 16. novembra 1733, Moth je imenovan za prvog danskog guvernera St. Croixa. Popis iz 1742. navodi 120 plantaža šećera, 122 plantaže pamuka, 1.906 robova i 360 bijelaca. Do 1754, robova je bilo 7.566. Te godine, kralj [[Frederik V od Danske|Frederik V]] preuzeo je direktnu kontrolu nad St. Croixom od kompanije.<ref>{{cite web|url=http://www.vinow.com/stcroix/history/|title=Saint Croix, Virgin Islands: Facts & History|publisher=Vinow.com|access-date=27. 7. 2017}}</ref><ref name="Westergaard2">{{cite book|last1=Westergaard|first1=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Gotovo 200 godina, St. Croix, St. Thomas i St. John bili su danski Zapadni Indijski otoci . Do sredine ili kraja 18. vijeka, vrhunca plantažne ekonomije, porobljeno stanovništvo St. Croixa brojalo je između 18.000 i 20.000 ljudi. Broj bijelaca u tom periodu kretao se između 1.500 i 2.000.<ref>Loftsdóttir, Kristin, and Gísli Pálsson, "Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean", in Magdalena Naum and Jonas M. Nordin (eds), ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', Contributions To Global Historical Archaeology Volume, 37 (New York: Springer, 2013), pp. 37–52 (pp. 41–42). {{Doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}.</ref> Budući američki revolucionarni vođa Alexander Hamilton i njegov brat živjeli su u Christianstedu sa svojom majkom, Rachel Faucette, na St. Croixu nakon što se ona vratila na otok 1765. godine. Njihov dom bio je na gornjem spratu kuće na adresi Company Street 34, dok je Rachel koristila donji sprat kao prodavnicu prehrambenih proizvoda. U dvije godine, Hamilton je izgubio oca, Jamesa Hamiltona, koji ga je napustio, a majka mu je umrla. Zvanični dokumenti sa ostrva, svjedočenje njegovog ujaka na sudu za ostavinsku raspravu iz 1768, utvrdili su da je Alexander imao 13 godina. Do 1769, Hamiltonov rođak, tetka, ujak i baka su također umrli. Alexanderov brat James postao je stolarski šegrt, a Alexander je postao štićenik Thomasa Stevensa, trgovca u ulici King. Hamilton je ubrzo radio kao činovnik u izvozno-uvoznom preduzeću Beekman and Cruger na raskrsnici ulica King i King's Cross. Godine 1772. lokalni biznismeni su finansirali Hamiltonovo daljnje obrazovanje u New Yorku.<ref name="Chernow">{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16|title=Alexander Hamilton|date=2004|publisher=The Penguin Press|isbn=1-59420-009-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16 16–17, 22–40]}}</ref> Trgovina robljem je u danskim kolonijama ukinuta 1792, iako je zabrana stupila na snagu tek 1802. Robovi su oslobođeni 1848, nakon Pobune robova na Svetom Krstu 1848, koju je predvodio general "Buddhoe" Gottlieb.<ref>{{Cite web|url=https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|title=The slave rebellion on St. Croix and Emancipation|website=The Danish West-Indies – Sources of history|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216121514/https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|archive-date=2018-12-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|title=Danish West Indies – The Abolition of Slavery|website=National Museum of Denmark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924175409/https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|archive-date=2019-09-24|url-status=live}}</ref> Britanci su okupirali danske Zapadnoindijske otoke u martu 1801, dolaskom britanske flote u St. Thomas. Danska i Norveška su prihvatile Kapitulacijske sporazume, a Britanci su okupirali ostrva bez ispaljenog metka. Okupacija je trajala do aprila 1802, kada je Britanija vratila ostrva Danskoj-Norveškoj. Britanci su ponovo napali danske otoke u decembru 1807. Britanska flota je zauzela St. Thomas 22. decembra i St. Croix 25. decembra. Danska i Norveška nisu pružile otpor i invazija je ponovo prošla bez prolivanja krvi. Ova okupacija je trajala do 20. novembra 1815. Obje invazije su bile posljedica saveza Danske s Francuskom tokom Napoleonskih ratova. Nakon sklapanja mira s Francuskom, ostrva su vraćena Danskoj. === Kao teritorija Sjedinjenih Američkih Država === Radnička buna na St. Croixu 1878. pogodila je ostrvo. Danska je 1916. prodala St. Croix, St. Thomas i St. Johna SAD-u, formalizujući transfer Ugovorom o danskim Zapadnoindijskim otocima, u zamjenu za 25 miliona dolara u zlatu. Na nacionalnom referendumu o tom pitanju, 64,2% danskih birača odobrilo je prodaju. Na neslužbenom referendumu održanom na ostrvima, 99,83% je glasalo za kupovinu. Zvanični transfer ostrva SAD-u dogodio se 1. aprila 1917. Stanovnici St. Croixa dobili su američko državljanstvo 1927. Ostrvo se industrijalizovalo i udaljilo od agrarnog društva 1960-ih. Masakr u Fountain Valleyu 1972, masovna pucnjava tokom pljačke golf kluba, dovela je do razornog smanjenja turizma koje je trajalo mnogo godina. Uragan Hugo je 1989. pogodio ostrvo vjetrovima četvrte kategorije. [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Vojska Sjedinjenih Država]], [[FBI|Federalni istražni biro]] i Služba američkih maršala angažovani su da uspostave red.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/09/22/us/troops-find-looting-and-devastation-on-st-croix.html|title=Troops Find Looting and Devastation on St. Croix|last=Schmalz|first=Jeffrey|date=September 22, 1989}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hurricane Hugo Haunts Virgin Islands|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/hurricane/archives/hugo89a.htm|date=October 31, 1989}}</ref> Zatvaranje rafinerije Hovensa 2012. rezultovalo je gubitkom mnogih radnih mjesta. Poljoprivreda se sporo oporavlja zbog povećane potražnje za lokalnim proizvodima i poljoprivrednim proizvodima. Slabiji vanjski zid uragana Maria kategorije 5 prešao je preko St. Croixa 2017; vjetrovi su dostizali brzinu preko 240 km/h, a na nekim mjestima na zapadnom kraju ostrva brzina je dostizala i do 400 km/h. Maria je oštetila ili uništila 70% zgrada na St. Croixu, uključujući škole i jedinu bolnicu.  == Geografija == [[Datoteka:St._Croix_geologic_map.png|mini| Geološka karta Saint Croixa, gdje je Km [[Kreda (period)|kredna]] grupa Mt. Eagle, Kd je kredni diorit, Kg je kredni gabro, Tbf je [[Pliocen|pliocenska]] formacija Blessing, Tmb i Tlr su [[Miocen|miocenski]] [[krečnjak]] King shall, Qab je [[Kvartar|kvartarni]] aluvijum, a Qr je kvartarni greben.]] [[Datoteka:Northwest,_St_Croix_00840,_USVI_-_panoramio.jpg|mini| Obala Saint Croixa]] Saint Croix leži na koordinatama {{Coord|17|45|N|64|45|W|}}. Na istočnom vrhu ostrva, [[Point Udall (Američka Djevičanska Ostrva)|Point Udall]] je [[Spisak ekstremnih tačaka Sjedinjenih Država#Istočne tačke|najistočnija tačka]] (po putovanju, ne po [[geografskoj dužini]]) Sjedinjenih Država uključujući [[Ostrvsku teritoriju|ostrvske teritorije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-easternmost-point-in-north-america-is-actually-west-of-alaska.html|title=The Easternmost Point in North America Is Actually West of Alaska|date=2021-02-17|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=2025-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npca.org/articles/2554-the-easternmost-national-park|title=The Easternmost National Park|website=National Parks Conservation Association|language=en|access-date=2025-02-17}}</ref> Najviša tačka ostrva, [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], visoka je 355 m.<ref>{{Cite book|last=Sciences|first=New York Academy of|url=https://books.google.com/books?id=aeOJSZH2jWEC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA79|title=Scientific Survey of Porto Rico and the Virgin Islands|date=1926|publisher=The Academy|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Service|first=United States Soil Conservation|url=https://books.google.com/books?id=oSsN0f5MZegC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA1|title=Soil Survey, Virgin Islands of the United States|date=1970|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Većina istočnog kraja je prilično brdovita i strma,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/coris/library/NOAA/CRCP/other/other_crcp_publications/Watershed_USVI/stx_ee_existing_conditions/02_EE_Characteristics_110719.pdf|title=Characteristics of St. Croix's East End|website=[[National Centers for Environmental Information]] (ncei.noaa.gov)}}</ref> kao i sjeverna strana od [[Christiansted, Američka Djevičanska Ostrva|Christiansteda]] prema zapadu. Od brda na sjevernoj strani, prilično ravna ravnica spušta se prema južnoj obali; ovo je bilo glavno šećerno zemljište ostrva. Ostrvo ima površinu od 214.66 km2,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lz65zgpJXiYC&dq=st.+croix+82.88+sq+miles&pg=PA95|title=U.S. Virgin Islands, 2000: 2000 Census of Population and Housing. Social, economic, and housing characteristics|date=2003|publisher=U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau|isbn=978-0-16-067821-9|language=en}}</ref> što ga čini najvećim ostrvom Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2025-02-17}}</ref> Ima neravan teren s raznolikim ekosistemima, uključujući [[Kišna šuma|suptropske prašume]], obalne ravnice, grmlje, stjenovita brda, doline i plaže, kao i [[Koralni greben|koralne grebene]] uz obalu.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2025-02-18}}</ref> Godine 2023, St. Croix je proglašen područjem nacionalne baštine — prvim područjem nacionalne baštine koje se nalazi na Teritorijama SAD-a.<ref name=":4" /> == Klima == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_22.JPG|mini| Plaža na Saint Croixu]] St. Croix ima tropsku do polusušnu klimu.<ref name=":5" /> [[Trgovački vjetrovi|Pasati]] pušu duž cijele dužine ostrva tokom cijele godine.<ref>{{Cite journal|last=Chérubin|first=Laurent Marcel|last2=Garavelli|first2=Lysel|date=2016-03-04|title=Eastern Caribbean Circulation and Island Mass Effect on St. Croix, US Virgin Islands: A Mechanism for Relatively Consistent Recruitment Patterns|journal=PLOS ONE|language=en|volume=11|issue=3|bibcode=2016PLoSO..1150409C|doi=10.1371/journal.pone.0150409|issn=1932-6203|pmc=4778804|pmid=26942575}}</ref><ref name=":5" /> Temperatura se kreće od 20 do 30 stepeni Celzijusevih,<ref>{{Cite web|url=https://tieronetravel.com/best-time-to-visit-u-s-virgin-islands-2024-travel-guide|title=Best Time to Visit U.S. Virgin Islands – Travel Guide|last=Barth|first=Kennedy|date=2022-07-18|website=TierOneTravel.com – Online Canadian Travel Agency {{!}}|language=en-CA|access-date=2025-02-19}}</ref> sa prosječnom temperaturom od 29,2 stepena Celzijusa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K2q88d_8o-4C&dq=average+temperature+st+croix&pg=PA418|title=United States Coast Pilot: Atlantic Coast. Gulf of Mexico, Puerto Rico, and Virgin Islands|date=2000|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Prosječna godišnja količina padavina je oko 1.000 mm godišnje, ali količina padavina varira ovisno o sezoni i lokaciji na otoku. Brda zapadnog dijela ostrva primaju znatno više kiše nego istočni kraj,<ref name=":5" /> s godišnjom količinom padavina od 50 inča godišnje na sjeverozapadu do 25-38 inča godišnje na istoku.<ref name=":5" /> Zapadni kraj ima bujnu vegetaciju i palme, dok je istočni kraj ostrva suhi pustinjski lanac sa znatnom količinom kaktusa. Od augusta do novembra je vlažna sezona na Američkim Djevičanskim ostrvima, a ostatak godine je sušna sezona.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.drought.gov/states/us-virgin-islands|title=U.S. Virgin Islands|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|publication-date=|access-date=2025-02-19}}</ref> Oko 40% godišnjih padavina obično se javi od septembra do novembra.<ref name=":6" /> Tokom sušne sezone, prilično jaka i dugotrajna suša može predstavljati problem za ostrvo,<ref>{{Cite web|url=https://www.drought.gov/drought-status-updates/drought-update-puerto-rico-and-us-virgin-islands-2024-01-18|title=Drought Update for Puerto Rico and the U.S. Virgin Islands|date=January 18, 2024|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|access-date=2025-02-19}}</ref> posebno imajući u vidu nedostatak [[Slatka voda|slatke vode]] na Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref>{{Cite journal|last=Lancellotti|first=Brittany V.|last2=Hensley|first2=David A.|date=2024|title=The state of knowledge of freshwater resources in the U.S. Virgin Islands: Data scarcity and implications|journal=JAWRA Journal of the American Water Resources Association|language=en|volume=60|issue=6|pages=1270–1292|bibcode=2024JAWRA..60.1270L|doi=10.1111/1752-1688.13241|issn=1752-1688}}</ref> St. Croix ima postrojenje [[Desalinizacija|za desalinizaciju]], <ref>{{Cite web|url=https://cgtc-usvi.org/water|title=Water|website=Caribbean Green Technology Center|language=en-US|access-date=2025-02-19}}</ref> ali većina stambenih kuća i poslovnih prostora ima ugrađene [[Cisterna|cisterne]] koje se koriste za sakupljanje kišnice.<ref name=":6" /> == Demografija == Stanovnici se nazivaju '''Krucijanci (eng. ''Crucians'')''' {{IPAc-en|ˈ|k|r|uː|ʒ|ən}} <ref>{{Cite web|url=http://cruciandictionary.com/|title=Crucian Dictionary|website=cruciandictionary.com}}</ref> (često se se piše kao "Kružani"). Zbog imigracijske historije St. Croixa, vodi se velika debata o tome šta predstavlja autohtonog Kružana. Konsenzus u društvu Kružana je da svako ko je ''"bahn ya"'' ("rođen ovdje" na krucijanskom dijalektu) na St. Croixu može tvrditi da je Kružan, ali ne nužno i da je ''autohtoni Kružan''. Ljudi koji se smatraju ''autohtonim narodom'', ili ''precima autohtonih naroda'', su oni čije porijeklo potiče iz doba prije nego što su Kružani dobili američko državljanstvo 1927. Predački domorodački Kružani (jedna četvrtina do jedna trećina stanovništva St. Croixa) uglavnom se sastoje od potomaka porobljenih Afrikanaca koje su Evropljani doveli na ostrvo tokom 18. i 19. vijeka i potomaka plaćenih radnika koje su Danci regrutovali iz britanskih i holandskih Zapadnoindijskih područja nakon danskog zakona o emancipaciji 1848. Kao i na drugim karipskim ostrvima, mnogi preci domorodaca također potiču od evropskih doseljenika i radnika na plantažama koji su migrirali tokom 17, 18. i 19. vijeka. Zbog malog broja evropskih žena na kolonijalnim ostrvima, mnogi evropski muškarci na kolonijalnom St. Croixu imali su djecu sa većinski afričkim stanovništvom, čiji potomci miješanog porijekla nose prezimena svojih evropskih predaka. Na ostrvu također postoji nekolicina starosjedilačkih porodica (tradicionalno poznate kao ''bukra''), "čistog" europskog porijekla. Zbog historijskih ekonomskih i političkih razlika, kao i ostataka kastinskog sistema iz 19. vijeka zasnovanog na tenu kože, socioekonomske klasne razlike među predačkim Kružanima mogu se znatno razlikovati, čak i unutar iste porodice. Većina predaka autohtonih Kružana danas je zaposlena u Vladi Djevičanskih ostrva, dok su drugi uključeni u turističku industriju, te pravna i medicinska zanimanja. Migracija Portorikanaca bila je prevalentna 1930-ih, 40-ih i 50-ih godina, kada su se mnogi Portorikanci preselili u St. Croix zbog posla nakon kolapsa šećerne industrije. Ukupan broj stanovnika opao je za 50% u vijeku prije 1945. Kupovina dvije trećine obližnjeg portorikanskog ostrva Vieques od strane američke mornarice tokom Drugog svjetskog rata rezultovala je raseljavanjem hiljada stanovnika ''Viequesa'', od kojih su se mnogi preselili na St. Croix zbog slične veličine i geografskog položaja. Lokalni praznik, Dan prijateljstva Južnog Djevičanskog ostrva i Portorika slavi se od 1960-ih drugog ponedjeljka u oktobru, istog datuma kao iKolumbov dan. Portorikanci sa St. Croixa, od kojih većina živi na ostrvu više od jedne generacije, održali su svoju kulturu živom, integrirajući je u kulturu i društvo izvornih Kružana. Naprimjer, u neformalnim situacijama, mnogi Portorikanci u St. Croixu govore kombinacijom portorikanskog španskog i kreolskog engleskog jezika sličnom španskom engleskom. Migracije sa "nižih otoka" (lokalni kolokvijalni izraz za otoke na [[Mali Antili|Malim Antilima]] na istoku i jugoistoku) dogodile su se uglavnom 1960-ih i 70-ih. U tom periodu, poljoprivreda je opala kao glavna industrija St. Croixa, a zamijenili su je turizam, proizvodnja [[Aluminij-oksid|aluminija]] i rafiniranje nafte. U ovim industrijama je bilo mnogo poslova, a hiljade stanovnika sa zabačenih dijelova ostrva dolazile su na St. Croix. Potražnja za uvoznom radnom snagom u St. Croixu bila je pogoršana činjenicom da su mnogi preci, domorodački stanovnici Kružana, nakon što su decenijama ranije stekli američko državljanstvo, migrirali na kopneni dio SAD-a kako bi ostvarili obrazovne i karijerne prilike. Mnogim stanovnicima otok St. Croix postao je stalni dom, dok su se drugi preselili na kopno SAD-a ili vratili u svoje rodne zemlje. Većina stanovnika nižih ostrva došla je sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kittsa i Nevisa]], Antigve, [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i [[Dominika|Dominike]], ali ljudi iz svake anglofone karipske nacije mogu se naći na St. Croixu. Stanovnici nižih ostrva i njihovi potomci rođeni na St. Croixu čine većinu srednje klase na St. Croixu, koja se smanjila od globalne recesije 2008.. Migracija na ostrvo St. Croix najčešće se smatra fenomenom sredine 20. vijeka, uzrokovanim američkom imigracijskom politikom, ali ljudi i evropskog i afričkog porijekla sa obližnjih ostrva [[Angvila]], [[Sveti Martin (ostrvo)|St. Martin]], Sint Eustatius, [[Saba]], St. Kitts, Nevis, Antigva i [[Montserrat]] migriraju na St. Croix od 17. vijeka. Mnogi preci starosjedilačkog stanovništva Kružana također dijele porodične veze s [[Barbados|Barbadosom]], budući da su Bajani krajem 19. vijeka u velikoj mjeri regrutirani na St. Croix za rad na plantažama šećera. Kontinentalni Amerikanci, iako malobrojni u poređenju sa karipskim imigrantima, također su bili dio zajednice St. Croix. Većina ih živi na istočnom kraju ostrva i uglavnom rade u turizmu, nekretninama i pravnim profesijama. Mnogi su privremeni stanovnici ili penzioneri. [[Palestinci|Arapski Palestinci]] su uticajan dio lokalne ekonomije od 1960-ih, kada su prvi put počeli migrirati u St. Croix kako bi otvorili trgovine, supermarkete i benzinske pumpe. U 21. vijeku, valovi migracija na St. Croix uključivali su ljude iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], [[Haiti|Haitija]], [[Jamajka|Jamajke]], [[Filipini|Filipina]] i raznih južnoameričkih zemalja. Historija migracija na St. Croixu ponekad je uzrokovala napetosti između imigranata i Kružana čiji preci na ostrvu datiraju generacijama unazad. Tenzije su se donekle smirile posljednjih godina, uglavnom zbog mješovitih brakova između Kružana i drugih karipskih naroda. Krajem 1990-ih, mnogi ljudi su podržali zakon kojim bi se kao "autohtoni stanovnik Američkih Djevičanskih ostrva" definisao svaki čovjek čije porijeklo na ostrvu vodi od 1927, godine u kojoj su stanovnici Američkih Djevičanskih ostrva dobili američko državljanstvo. Ovaj pokušaj odabrane grupe nacionalističkih senatora propao je nakon mnogo javnog negodovanja i kontroverzi. Saznalo se da većina stanovnika Američkih Djevičanskih ostrva rođenih na ovim ostrvima ne bi ispunjavala uslove za "starosjedioce" prema predloženom zakonu, jer su njihovi preci imigranti stigli kasnije od 1927. godine, ali bi hiljade danskih građana ispunjavale uslove. Godine 2009, predloženi Ustav Američkih Djevičanskih Ostrva, koji je predložila Peta Ustavna Konvencija, uspostavio je tri definicije stanovnika [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]]: "Predački starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni sa predačkim vezama (i njihovi potomci); "Starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni rođeni na ostrvu (i njihovi potomci); i "Stanovnici Djevičanskih ostrva" - bilo koji državljanin SAD-a koji je boravio na toj teritoriji pet godina. Kongres Sjedinjenih Američkih Država odbacio je predloženi ustav 2010. godine zbog kršenja principa jednakih prava za sve građane teritorije, "starosjedioce" ili ne, i vratio ga konvenciji na daljnje razmatranje. Prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020, broj stanovnika St. Croixa bio je 41.004, a broj stanovnika koji su živjeli u domaćinstvima bio je 39.442.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDPVI2020.DP2?q=st.+croix+island+demographics&d=DECIA+U.S.+Virgin+Islands+Demographic+Profile|title=Explore Census Data: Selected Social Characteristics (U.S. Virgin Islands: St. Croix)|website=data.census.gov|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|access-date=2025-03-18}}</ref> Od stanovništva koje živi u domaćinstvima, 51,6% rođeno je na Američkim Djevičanskim ostrvima; 15,6% rođeno je u Sjedinjenim Američkim Državama; 3,9% rođeno je na ostrvskom području SAD-a ili u Portoriku; a 29% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> Od onih rođenih drugdje, 91,4% rođeno je na Karibima; 3% rođeno je u Aziji; 2,5% rođeno je u Evropi; 1,9% rođeno je u Centralnoj ili Južnoj Americi; a 1,2% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+<blockquote> Mjesto rođenja stanovnika St. Croixa u domaćinstvima (2020)<ref name=":3" /></blockquote> ! Mjesto rođenja ! Broj ! Procenat |- | Američki Djevičanski otoci | 20.366 | 51,6% |- | Sjedinjene Američke Države | 6.098 | 15,5% |- | Karibi | 10.443 | 26,5% |- | Ostrvsko područje SAD-a ili Portoriko | 1.555 | 3,9% |- | Azija | 342 | 0,9% |- | Evropa | 282 | 0,7% |- | Centralna Amerika i Južna Amerika | 222 | 0,6% |- | Drugdje | 135 | 0,3% |} == Pododjele == Za potrebe popisa stanovništva i planiranja, St. Croix je podijeljen na sljedeće poddistrikte (s brojem stanovnika prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020. godine): * Anna's Hope Village (3.282 stanovnika) * Christiansted (1.866 stanovnika) * East End (2.336 stanovnika) * Frederiksted (2.303 stanovnika) * Northcentral (4.197 stanovnika) * Northwest (3.431 stanovnika) * Sion Farm (10.332 stanovnika) * Southcentral (7.415 stanovnika) * Southwest (5.842 stanovnika) Historijski gledano, St. Croix, kao i ostatak Djevičanskih ostrva, bio je podijeljen na četvrti, a ove su dalje bile podijeljene na imanja. Ovi nazivi su korišteni za popis stanovništva do 1980, dok ih nisu zamijenili gore navedeni podokruzi, a naziv imanja se i dalje često koristi za navigaciju, pisanje adresa i raspravu o nekretninama.<ref name="outlying">{{Cite web|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch7GARM.pdf|title=Puerto Rico and the Outlying Areas|last=[[United States Census]]|year=1990|access-date=20 July 2021}}</ref> == Jezik == Engleski je dominantan jezik na St. Croixu od 18. vijeka, a službeni jezik od 1917, kada su Sjedinjene Američke Države kupile danska Zapadnoindijska ostrva. Ranije je službeni jezik bio danski, ali nije bio široko rasprostranjen. Među drugim jezicima koji su se govorili tokom kolonijalne historije St. Croixa su irski, škotski, španski i francuski, kao i sada izumrli holandski kreolski jezik kojim su govorili ljudi rođeni na St. Thomasu i St. Johnu koji žive u St. Croixu, kao i lokalni kreolski engleski jezik koji i danas postoji.<ref>{{Cite web|url=http://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2016|website=Vinow|publisher=VI Now|access-date=July 6, 2016|quote=St. Croix was owned by the French until 1733 when the Danes bought it. By 1741 there were five times as many English on the island as Danes. English Creole emerged on St. Croix more so than Dutch Creole, which was more popular on St. Thomas and St. John. A dialect of English Creole called Crucian is heard on St. Croix today.}}</ref> Kreolski engleski jezik Djevičanskih ostrva, poznat na ostrvu kao krucijanski, govori većina stanovništva u neformalnim situacijama.<ref>{{Cite web|url=https://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|website=Virgin Islands}}</ref> Španski govore migranti iz [[Portoriko|Portorika]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i njihova djeca rođena na St. Croixu, a razne francuske kreolske jezike govore imigranti sa [[Sveta Lucija|Svete Lucije]], [[Dominika|Dominikanske Republike]] i Haitija. [[Arapski jezik|Arapski]] je uobičajen među [[Palestinci|arapsko-palestinskom]] zajednicom na St. Croixu. Imigranti iz anglofonih Kariba koji su došli na St. Croix nakon godina formativnog razvoja obično u neformalnim situacijama govore engleskim kreolskim jezikom svojih ostrva, koji je, uglavnom, obostrano razumljiv s kreolskim engleskim jezikom Djevičanskih ostrva. {| class="wikitable" |+<blockquote> Jezik koji se govori kod kuće (u domaćinstvima kod osoba starijih od 5 godina)<ref name=":3" /></blockquote> ! Jezik ! Broj ! Procenat |- | Samo engleski | 27.959 | 69,8% |- | Španski | 13.807 | 17,2% |- | Francuski, [[Haićanski kreolski jezik|haićanski kreolski]] ili kajunski | 7.101 | 8,8% |- | Drugi jezici | 3.349 | 4,2% |} == Religija == [[Datoteka:Christiansted,_Saint_Croix,_Virgin_Islands_1a33961v.jpg|mini| Anglikanska crkva Svetog Ivana, Christiansted]] [[Kršćanstvo]] je dominantna religija na St. Croixu; ostrvo je nazvano "Zemljom crkava"<ref>{{Cite web|url=https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|title=Religion on St Croix|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214729/https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|archive-date=March 3, 2016|access-date=2015-05-16}}</ref> zbog otprilike 150 crkava koje opslužuju njegovih 50.000 stanovnika. [[Protestantizam|Protestantske]] denominacije su najprisutnije, ali postoji i značajno prisustvo [[Katolička crkva|rimokatoličke crkve]] zbog velike hispanske populacije St. Croixa, kao i irskog uticaja tokom danskog kolonijalnog perioda. Anglikanska, metodistička, moravska, prezbiterijanska, pentekostalna i adventistička crkva su među protestantskim denominacijama koje prevladavaju na ostrvu. Tu su i [[Jehovini svjedoci]] i članovi [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana]]. Kao i u većem dijelu Kariba, na ostrvu se praktikuju različiti oblici rastafarijanstva. [[Islam]] je rasprostranjen među [[Palestinci|arapskom palestinskom]] zajednicom, a postoji i [[Jevreji|jevrejsko]] prisustvo. [[Hinduizam]] i islam također praktikuje indijsko stanovništvo. == Ekonomija == [[Datoteka:HOVENSA_refinery-06.jpg|lijevo|mini| Rafinerija nafte HOVENSA]] St. Croix je nekada bio [[Poljoprivreda|poljoprivredn]]<nowiki/>i centar. Danas je [[turizam]] glavni izvor prihoda St. Croixa.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-economy-of-the-u-s-virgin-islands.html|title=The Economy of the U.S. Virgin Islands|date=2017-04-25|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Brojne druge industrije doprinose njenoj ekonomiji, uključujući rafiniranje nafte i destilaciju [[Rum|ruma]]. === Poljoprivreda === Taino narod je bio prvi koji je razvio organizovanu poljoprivredu na St. Croixu, uzgajajući kulture poput manioke, krompira i kukuruza.<ref>{{Cite web|url=https://mystcroix.vi/the-annual-st-croix-agrifest-festival-and-the-islands-rich-agricultural-history/|title=The Annual St Croix Agrifest Festival and the Island's Rich Agricultural History|last=MyStCroix.VI|first=Cindy @|date=2024-02-15|website=St Croix USVI Travel Guide Virgin Islands|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/viis/learn/historyculture/indigenous-peoples.htm|title=Indigenous Peoples|last=John|website=[[National Park Service]]|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> Tokom kolonijalnog perioda ostrva, St. Croix je bio poljoprivredna sila na Karibima. Najveći izvozni proizvodi ostrva bili su šećerna trska, pamuk i duhan – koje su sadili, brali i prerađivali porobljeni Afrikanci.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://doa.vi.gov/our-history/|title=History of Agriculture in the USVI|website=Virgin Islands Department of Agriculture|publisher=[[U.S. Department of Agriculture]]|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/chri/planyourvisit/upload/CHRI-Small.pdf|title=Saint Croix's Golden Age of Sugar|website=[[National Park Service]]|publisher=[[U.S. Department of the Interior]]|publication-date=}}</ref> Šećerna trska je bila glavni izvozni proizvod ostrva u 18. i 19. vijeku.<ref name=":9" /> Sa više od 150 šećerana, St. Croix je bio jedno od najbogatijih ostrva šećerne industrije na Zapadnoindijskim ostrvima.<ref name=":9" /> Nakon ukidanja ropstva 1848, St. Croix je ostao pretežno poljoprivredno društvo.<ref name=":8" /> Taj period je završen brzom industrijalizacijom ostrvske ekonomije 1960-ih.<ref>{{Cite web|url=https://vilocalfoodandfarmcouncil.org/wp-content/uploads/2024/03/Virgin-Islands-Agricultural-Plan_12.26.21.pdf|title=Virgin Islands Agricultural Plan|date=December 29, 2021|website=Virgin Islands Local Food and Farm Council|publisher=Virgin Islands Agricultural Plan Task Force}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stcroixsource.com/2008/10/20/back-garden-agriculture-virgin-islands/|title=Back To The Garden: Agriculture in The Virgin Islands|date=2008-10-20|website=St. Croix Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> === Ulje === {{Glavni|Hovensa}}St. Croix je lokacija jedne od najvećih svjetskih rafinerija nafte. Godine 1966, Hess Oil Virgin Islands Corporation (HOVIC), odjel američke korporacije Hess, započeo je s radom na otoku.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://viconsortium.com/vi-business/virgin-islands-chevron-corp-to-acquire-hess-corp-in-deal-worth-53-billion|title=Chevron Corp. to Acquire Hess Corp. in Deal Worth $53 Billion|last=Gilbert|first=Ernice|date=October 23, 2023|website=The Virgin Islands Consortium|access-date=2024-09-22}}</ref> Godine 1998, Hovensa LLC preuzela je upravljanje rafinerijom. Hovensa je bila kompanija s ograničenom odgovornošću u vlasništvu i pod upravom HOVIC-a i Petroleos de Venezuela, SA (PDVSA), nacionalne naftne kompanije [[Venecuela|Venecuele]]. Naziv rafinerije je promijenjen u HOVENSA. Cijene goriva na St. Croixu bile su nešto više od prosjeka nego u kontinentalnom dijelu SAD-a. Dana 18. januara 2012, Hovensa je objavila da će njena rafinerija biti trajno zatvorena.<ref>{{Cite web|url=https://www.toledoblade.com/Energy/2012/01/18/Hovensa-LLC-to-shut-Virgin-Islands-oil-refinery.html|title=Hovensa LLC to shut Virgin Islands oil refinery|last=Bronis|first=Jason|date=18 January 2012|website=The Blade|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref name=":7" /> Ovo je imalo veliki negativan uticaj na ekonomiju St. Croixa i cijelih Američkih Djevičanskih ostrva, jer je rafinerija zapošljavala 1.200 stanovnika i 950 izvođača radova. Gotovo deceniju kasnije, rafinerija je ponovo pokrenuta u januaru 2021; ali je ponovo zatvorena u maju 2021. godine zbog nesigurnih emisija.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/05/29/us/epa-shutdown-limetree-st-croix-refinery/index.html|title=A Caribbean island bet its future on petrochemicals. Then oil rained down on homes.|last=Schouten|first=Fredreka|date=2021-05-29|website=CNN|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> [[Datoteka:Cruzan_Rum_Destillery_(1).jpg|mini| Destilerija ruma Cruzan]] === Rum === St. Croix također ima destileriju ruma Cruzan, <ref>{{Cite book|last=Sullivan|first=Lynne M.|url=https://books.google.com/books?id=Jnn44QjrJFEC&pg=PA186|title=Adventure Guide Virgin Islands|publisher=Hunter Publishing|year=2006|isbn=978-1-58843-581-1|edition=6th|page=186}}</ref> proizvođača ruma Cruzan, brenda kompanije Beam Suntory, Inc. Destilerija ruma Cruzan osnovana je 1760. godine kao Estate Diamond i dugi niz godina je koristila lokalno uzgojenu šećernu trsku za proizvodnju [[Rum|ruma]] jedinstvenog "tamnog" tipa. Sada uvozi melasu od šećerne trske iz drugih zemalja u regiji, prvenstveno [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i Južne Amerike. Posljednjih godina, Cruzan rum, zajedno s Bacardijem iz [[Portoriko|Portorika]] i Gosling'som s [[Bermudi|Bermuda]], doprinio je ponovnom porastu popularnosti super-premium single-barrel ruma. Rum Cruzan Estate-a osvojio je više od 30 nagrada Spirit Awards.<ref>{{Cite web|url=http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|title=that's the SPIRIT! " Mixology > Cruzan Rum|publisher=Thatsthespirit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213162236/http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|archive-date=December 13, 2004|access-date=December 13, 2012}}</ref> Cruzan Estate Diamond Rum (odležan pet godina u bačvama od američkog hrasta) i Cruzan Single Barrel Estate Rum (odležan 12 godina u bačvama od američkog hrasta) su dva primjera. Diageo je završio izgradnju nove destilerije na industrijskoj lokaciji površine 26 hektara pored rafinerije HOVENSA. Nova destilerija proizvodi rum Captain Morgan.<ref>{{Cite web|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R45235/3|title=Economic and Fiscal Conditions in the U.S. Virgin Islands|date=June 20, 2018|website=[[Congressional Research Service | Congressional Research Service Reports]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|title=Virgin Islands governor John de Jongh announces initiative with Diageo for Captain Morgan rum distillery on Saint Croix|date=June 24, 2008|website=Diageo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113044700/http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|archive-date=January 13, 2010|access-date=October 11, 2009}}</ref> Ulazak kompanije Diageo u industriju ruma na Američkim Djevičanskim ostrvima bio je kontroverzan. Vlada Američkih Djevičanskih ostrva, koja se suočava s financijskim problemima, osigurala je 250 dolara&nbsp;miliona u obveznicama za postrojenje, na što se vlada Portorika oštro žalila. === Turizam === Danas, turizam čini primarnu industriju St. Croixa, čineći 60% [[Bruto domaći proizvod|BDP-]] a Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2023/04/01/usvi-department-of-tourism-attends-seatrade-cruise-global-trade-show-in-fort-lauderdale/|title=USVI Department of Tourism Attends Seatrade Cruise Global Trade Show in Fort Lauderdale|date=2023-04-01|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2022/07/17/usvi-tourism-gives-testimony-on-continued-success-plans-for-future-growth/|title=USVI Tourism Gives Testimony on Continued Success, Plans for Future Growth|date=2022-07-17|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Ostrvo je popularna luka za kruzere. U periodu 2023–24, luka za kruzere u Frederikstedu primala je 3–8 brodova mjesečno.<ref>{{Cite web|url=https://www.viport.com/_files/ugd/e0a2e7_d462137573c247c1b581f8c84e4f5ea1.pdf|title=Ann E. Abramson Marine Facility at Frederiksted Pier: Cruise Schedule|last=Virgin Islands Port Authority|date=February 6, 2024}}</ref> Osim toga, hoteli i odmarališta, restorani i barovi, te ture i aktivnosti donose prihod.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelmarketreport.com/articles/USVI-Tourism-Poised-for-a-Huge-Year|title=USVI Tourism Poised for a Huge Year|date=2023-02-01|website=www.travelmarketreport.com|access-date=2025-02-22}}</ref> Popularne turističke aktivnosti uključuju plivanje, jedrenje, [[ronjenje]], snorkeling i golf.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-things-to-do-st-croix-7967842|title=20 Best Things to Do in St. Croix|website=Travel + Leisure|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afar.com/magazine/caribbean-islands-that-dont-require-a-passport|title=4 Beautiful Caribbean Islands Worth Visiting—No U.S. Passport Required|date=2025-01-23|website=AFAR Media|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dot.vi.gov/our-islands/st-croix/|title=St. Croix|website=Virgin Islands Department of Tourism|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> == Prevoz == Automobili na ostrvu se voze lijevom stranom ceste, ali gotovo svi imaju volan na lijevoj strani. Ovo se pokazalo teškim za nove stanovnike i posjetioce iz područja s desnim prometom, poput kopnenog dijela SAD-a, francuskih i holandskih Zapadnih Indijskih otoka, Dominikanska Republika i Portoriko. Putevi imaju brojne rupe. Javni autobuski prevoz na Djevičanskim Ostrvima, poznat kao VITRAN, vodi Odjel za javne radove Djevičanskih Ostrva. Pored taksija i autobusa, St. Croix ima i dijeljene taksije, lokalno poznate kao "taksi busevi" (koji se mogu naći i na drugim Američkim Djevičanskim ostrvima). Taksi busevi su kombiji pune veličine koji voze od Frederiksteda do Christiansteda. U privatnom su vlasništvu i ne slijede redovan raspored i nemaju utvrđena stanice na kojim se zaustavljaju. Ljudi jednostavno čekaju pored puta dok se ne približi taksi autobus, a zatim mašu vozaču da se zaustavi. Putnici mogu izaći bilo gdje duž rute. Taksi autobusi nemaju taksimetar i zakon ih obavezuje da naplaćuju fiksnu cijenu od 2,50 dolara, bez obzira na to gdje putnik ulazi i izlazi. Taksiji do određenih lokacija su mnogo skuplji i obično ih koriste turisti. Trajektna linija do otoka St. Thomas ponovo je uspostavljena 2017. godine. Trajekt QE IV saobraća jednom dnevno, polazeći iz zaliva Gallows Bay u Christianstedu prema gradu Charlotte Amalie na otoku St. Thomas. Putovanje traje oko 2,5 sata, a karta košta 60 američkih dolara. Trajekt QE IV ne saobraća u slučaju opasnih vremenskih uslova. Neke trajektne kompanije sa sjedištem na otocima St. Thomas i St. John povremeno organizuju linije između St. Croixa i St. Thomasa za posebne prilike, kao što su Poljoprivredni sajam St. Croixa u februaru, Karneval Djevičanskih Ostrva, Božićni karneval na St. Croixu i konjske trke. Međunarodni aerodrom Henry E. Rohlsen opslužuje St. Croix redovnim letovima s kopna SAD-a, Portorika i istočnih Kariba. Hidroavioni, kojima upravlja Seaborne Airlines, lete od St. Croixa do St. Thomasa, a polaze i slijeću u luku Christiansted. Iako su Djevičanska Ostrva Sjedinjenih Američkih Država teritorija SAD-a, ona imaju status slobodne luke i nalaze se u posebnoj carinskoj zoni. Zbog toga putnici koji putuju između kontinentalnog dijela SAD-a i Portorika, uključujući državljane SAD-a, moraju proći američku carinsku kontrolu. Državljani SAD-a ne moraju pokazati pasoš pri ulasku na Djevičanska Ostrva SAD-a, ali pri odlasku mogu biti dužni dokazati svoje državljanstvo ili nacionalnost. Tokom tog postupka može se provjeravati i imigracioni status osoba koje nisu državljani SAD-a. == Obrazovanje == Školski okrug St. Croix upravlja nizom javnih škola u St. Croixu. Postoji i više privatnih škola, uključujući St. Croix Montessori, Star Apple Montessori School, The Good Hope Country Day School, Arizona Academy, katolička škola St. Mary, Free Will Baptist, St. Croix SDA School i The Manor School. Jedini fakulteti na ostrvu su Univerzitet Djevičanskih ostrva, kampus St. Croix i Univerzitet Barry, koji vodi program obuke za asistente ljekara. == Kultura == {{Glavni|Kultura Djevičanskih ostrva}} === Festivali === Najveći festival na otoku, Božićni karneval Crucian (Crucian Christmas Carnival), održava se na St. Croixu od kraja decembra do početka januara. Još jedan značajan festival je Poljoprivredni i prehrambeni sajam, koji se održava sredinom februara. Nekoliko puta godišnje u Christianstedu se održava noćni festival pod nazivom „Jump-Up“, a u Frederikstedu se svakog mjeseca održava događaj pod nazivom „Sunset Jazz“, na kojem lokalni jazz muzičari nastupaju na plaži Frederiksted. Svake godine, u subotu prije Mardi Grasa, održava se lokalna parada Mardi Croixa, kao i parada pasa duž sjeverne obale. St. Croix Half Ironman Triathlon održava se prve sedmice maja. Takmičenje uključuje plivanje na 1,2 milje (1,9 km), vožnju bicikla na 56 milja (90 km) i trčanje na 13,1 milju (21,1 km). Budući da biciklistička staza uključuje uspon na izuzetno strmo brdo poznato kao „The Beast“ (Zvijer), ovaj triatlon se često naziva „Beauty and the Beast“ (Ljepotica i Zvijer).<gallery mode="packed"> File:Saint_Croix_carnival_dancer.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica u kostimu File:Saint_Croix_carnival_dancer2.jpg|alt=Parade of costumed carnival dancers| Parada kostimiranih karnevalskih plesača File:Saint_Croix_carnival_dancer3.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica File:Saint_Croix_carnival_dancer4.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Kostimirana karnevalska plesačica Datoteka:Mochajombies.jpg|alt=A Moko jumbie| Moko jumbie </gallery> == Znamenitosti == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_7.JPG|mini| Tvrđava Frederik u Frederikstedu]] Frederiksted zadržava svoju arhitekturu iz viktorijanskog doba i originalni dizajn sedam puta sedam ulica, te ima nekoliko historijskih građevina. Među njima su katolička crkva Svetog Patrika, izgrađena 1840-ih, i njena osnovna škola, carinarnica; apoteka iz 19. vijeka; i mnoge druge zgrade, od kojih su neke uragani pretvorili u scenske ruševine. Frederiksted funkcioniše opuštenijim tempom od većine mjesta na ostrvu, a živahniji je tokom [[Karneval|karnevala]] u januaru i kad god su kruzeri u luci. Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay sadrži jedino poznato mjesto gdje su članovi Kolumbove ekspedicije kročili na ono što je danas teritorija SAD-a. Također čuva planinske slivove, mangrove šume te estuarijska i morska okruženja koja podržavaju ugrožene i ugrožene vrste. Lokalitet obilježava Fort Salé, zemljani utvrđeni radovi iz vremena francuske okupacije, koji datira iz oko 1617. godine. Park čuva arheološka nalazišta iz praistorijskog i kolonijalnog doba, uključujući i jedino sačuvano igralište za loptu na Karibima. Ovo je jedno od dva mjesta na ostrvu za [[Bioluminiscencija|bioluminiscentne]] zaljeve (drugo je laguna Altona). [[Datoteka:Farmers_Market_St._Croix.jpg|alt=Farmers Market St. Croix|mini|194x194piksel| Pijaca na St. Croixu]] Tvrđava Christiansværn, izgrađena 1749, kao i druge zgrade održava Nacionalna parkovna služba u okviru Nacionalnog historijskog lokaliteta Christiansted. Nacionalni spomenik Buck Island Reef obuhvata ostrvo površine 176 hektara (71 hektar), koje se nalazi sjeverno od St. Croixa, kao i okolne koralne grebene. To je popularno mjesto za ronjenje s maskom i disaljkom. Ostrvo Buck Island je u vlasništvu američke vlade i služi kao stanište za mlade jedinke limunske ajkule. Green Cay (izgovara se „grin kej“) je malo ostrvo jugozapadno od Buck Islanda kojim upravlja Američka služba za ribu i divlje životinje. U njegovoj blizini nalazi se koralni greben Tamarind Reef, popularan među roniocima i ljubiteljima ronjenja s maskom i disaljkom. Pijaca poljoprivrednih proizvoda (1 Estate, Kingshill, 00850, St. Croix) nudi lokalno voće i povrće, kao i biljke, lokalnu hranu i sokove. Prodavači na otvorenom rade svake subote od 6 do 12 sati, a ponekad i duže. Pijaca je otvorena tokom cijele godine. Područje nacionalne baštine St. Croix osnovano je Zakonom o područjima nacionalne baštine 2022. godine kako bi se pomoglo u očuvanju i promovisanju historijskih i kulturnih lokaliteta širom otoka. === Ronjenje s bocom, maskom i disaljkom i vodeni sportovi === [[Datoteka:Discover_Scuba_Diving_--_St._Croix,_US_Virgin_Islands.jpg|mini| Ronjenje s bocom na St. Croixu]] [[Datoteka:Seahorse,_St._Croix,_Virgin_Islands.jpg|mini| Morski konjic na pristaništu u Frederikstedu]] Vode koje okružuju St. Croix tople su tokom cijele godine, s temperaturama od 25 °C do 30 °C, što ovo područje čini popularnim odredištem za vodene sportove, uključujući ronjenje s bocama, ronjenje s maskom i disaljkom, kajak, veslanje na dasci, surfanje, kitesurfing, parasailing, vožnju jet-skijem, ribolov i jedrenje. Dvije najpopularnije podvodne lokacije za ronioce na otoku su pristanište Frederiksted i strmi podvodni pad u duboku vodu kod Nacionalnog istorijskog parka i ekološkog rezervata Salt River Bay. Frederiksted je poznat po ronjenju na koralnim grebenima i pristupu lokacijama s potopljenim brodovima. Zapadna strana otoka ima mirne vode koje omogućavaju ronjenje s maskom i disaljkom direktno s plaže. Veslanje na dasci popularno je u blizini Frederiksteda iz istog razloga. Pristanište Frederiksted privlači ronioce i ljubitelje ronjenja s maskom i disaljkom, kao i one koji jednostavno skaču u vodu s njega. Plitke vode i pješčano dno oko pristaništa idealni su za početnike u ronjenju koji učestvuju u PADI programima Discover Scuba Diving (poznatim i kao probno ronjenje), za duže ronjenje uz obalu, noćno ronjenje i podvodnu fotografiju, posebno zbog velikog broja morskih konjića. Nekoliko stotina metara od sjeverne obale otoka, od Salt Rivera do Cane Baya, morsko dno naglo se spušta u duboki podvodni jarak. Tamo se mogu vidjeti koralni grebeni, brojne tropske ribe i morske kornjače selice. Kajak je također popularan u području Salt Rivera. Christiansted, koji se nalazi nedaleko od Buck Islanda i Green Caya, nekada je bio glavni grad Danskih Zapadnih Indija. Smješten je istočno od sjevernog podvodnog strmog pada i zaštićen je koralnim grebenom. === Bioluminiscentni zaljevi === Na St. Croixu postoje dva [[Bioluminiscencija|bioluminiscentna]] zaljeva ili bio zaljeva. Najpoznatiji i najposjećeniji je Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay . Drugi je u laguni Altona. Bio-zalivi su izuzetno rijetki; poznato je da na Karibima postoji samo sedam laguna koje su otvorene tokom cijele godine. <ref>{{Cite web|url=http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|title=SEA Launching Second Study on Bioluminescence|publisher=stcroixsource.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306021740/http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|archive-date=March 6, 2016|access-date=June 13, 2013}}</ref> Kombinacija faktora stvara neophodne uslove za bioluminiscenciju: crvena mangrova stabla okružuju vodu (organizmi su povezani sa mangrovom šumom, <ref>{{Cite book|last=Usup|first=G.|title=The physiological ecology of harmful algal blooms|last2=Azanza|first2=R. V.|publisher=Springer|year=1998|editor-last=Anderson|editor-first=D. M.|series=NATO ASI Series|location=Berlin|pages=81–94|chapter=Physiology and dynamics of the tropical dinoflagellate Pyrodinium bahamense|editor-last2=Cembella|editor-first2=A. D.|editor-last3=Hallegraeff|editor-first3=G. M.}}</ref> iako mangrova nije nužno povezana sa ovom vrstom).   Studija u biološkom zaljevu Salt River provodi se {{As of|2013}} od strane nastavnika i studenata sa Univerziteta Južne Karoline, Univerziteta Sjeverne Karoline-Wilmington i Univerziteta Djevičanskih ostrva. Njihovo istraživanje fokusira se na analizu kvalitete i nutrijentnog sastava vode, rasprostranjenost mikroorganizma, [[Dinoflagelate|dinoflagelata]] ''Pyrodinium bahamense'', koji svijetli kada je voda uznemirena, te obilje "cista", uspavanih dinoflagelata ugrađenih u morsko dno. Istovremenu komplementarnu studiju provodi Udruženje za zaštitu okoliša St. Croixa u saradnji sa Oceanografskim institutom Scripps. Fokusira se na brojanje gustine fotona fenomena tokom vremena i u različitim vremenskim uslovima. Analiza kvaliteta vode i taksonomija iz obje studije bit će podijeljene i povezane kako bi se stvorilo jedno od do sada najtemeljitijih istraživanja bioluminiscentnih zaljeva tokom cijele godine. Dva bio-zaljeva na St. Croixu imaju vrlo različite karakteristike. Onaj u laguni Altona je velik, ali plitak, što omogućava da se vidi razni morski život kako pliva i uzburkava vodu, osvjetljavajući je. Bio-zaljev kod rijeke Salt je manji, ali dublji od lagune Altona. Zbog svoje dubine, dom je i drugom obliku bioluminiscencije, [[Ctenophora]] ili češljastih meduza, koje se ne nalaze u laguni Altona. Treći bioluminiscentni organizam je također pronađen u Salt Riveru. Vrsta morskog vatrenog crva <nowiki><i id="mwA8g">Odontosyllis</i></nowiki> izvodi svoj jarko zeleni ritual parenja u roku od 57 sati nakon punog mjeseca, ženke izlaze na površinu i ostavljaju luminiscentnu zelenu lokvicu kroz koju mužjaci jure i oplode jaja. === Zaštićena područja === * Nacionalni spomenik Buck Island Reef, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalno historijsko mjesto Christiansted, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Green Cay, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay, kojim zajednički upravljaju Teritorija Djevičanskih ostrva i Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Sandy Point, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Point Udall * Morski park St. Croix East End : njime upravlja Vlada Djevičanskih ostrva putem Odjeljenja za upravljanje obalnim područjem pri Ministarstvu za planiranje i prirodne resurse <gallery mode="packed"> Datoteka:Christiansted,_US_Virgin_Islands,_from_Recovery_Hill.jpg|alt=Christiansted, looking north.| Christiansted, pogled prema sjeveru Datoteka:Csted2.jpg|alt=Downtown Christiansted and harbor| Centar Christiansteda i luka Datoteka:Csted3.jpg|alt=Old Danish Customs House, Christiansted| Stara danska carinarnica, Christiansted Datoteka:2008-01-27_Grapetree_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-28_Tague_Bay_St._Croix.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-27_Teague_Bay_Beach_St._Croix_USVI.jpg|alt=Teague Bay Beach| Plaža Teague Bay Datoteka:2008-03-30_Canegarden_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=Canegarden Bay Beach| Plaža Canegarden Bay Datoteka:2008-07-17_St._George_Village_Botanical_Gardens_St._Croix_USVI.jpg|alt=St. George Village Botanical Gardens| Botanički vrt sela St. George Datoteka:Canebay1.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya Datoteka:Canebay2.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya </gallery> == Poznate osobe == [[Datoteka:Dezarie_cropped.jpg|mini| Dezarie, 2010.]] * Adassa (rođena 1987.), reggaeton pjevačica i tekstopisac * Bennie Benjamin (1907–1989), muzičar, tekstopisac * Omari K. Chancellor, glumac i filmski stvaralac * De Apostle (rođen oko 1978.), reggae pjevač i tekstopisac * Dezarie (rođena oko 1980.), reggae pjevačica * Jack Gantos (rođen 1951.), autor (spomenut u ''knjizi Rupa u mom životu'' ) * Jimmy Hamilton (1917–1994), američki jazz muzičar, umro je u Saint Croixu. * Rea Irvin (1881–1972), američka ilustratorica, umjetnička direktorica časopisa ''The New Yorker'', umrla je u Saint Croixu. * Audre Lorde (1934–1992), američka pjesnikinja i [[Feminizam|feministkinja]], umrla je u Saint Croixu. * Midnite (aktivan 1989–2015), roots reggae bend * Henry S. Whitehead (1882–1932), američki autor horor fikcije i fantastike; arhiđakon u St. Croixu od 1921. do 1929. * Mike Yard (rođen oko 1970.), saradnik u ''emisiji The Nightly Show'' === Sport === [[Datoteka:Ray_Seales_1973.jpg|mini| Sugar Ray Seales, 1973.]] * Joe Aska (rođen 1972.), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] koji trči bek * Raja Bell (rođen 1976.), profesionalni [[Košarka|košarkaš]], [[Utah Jazz]] <ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bellra01.html|title=Raja Bell|publisher=Basketball-Reference.Com|access-date=November 15, 2012}}</ref> * Cory Bishop (rođen oko 1990.), fudbaler Američkih Djevičanskih Ostrva * Livingstone Bramble (rođen 1960.), bokser, rođen u Montserratu, odrastao na St. Croixu * Horace Clarke (1939–2020), profesionalni igrač bejzbola, New York Yankeesi i San Diego Padresi * Quentin Coryatt (rođen 1970.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Indianapolis Colts <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Quentin Coryatt|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> * Midre Cummings (rođen 1971.), igrač Major League Baseballa * [[Tim Duncan]] (rođen 1976.), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]] <ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|title=Tim Duncan|publisher=Basketball-Reference.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092815/http://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|archive-date=October 8, 2012|access-date=November 15, 2012}}</ref> * Walt Frazier (rođen 1945.), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]] <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/02/25/garden/25frazier.html|title=At Home With Walt Frazier|work=[[The New York Times]]|date=February 25, 2010|access-date=February 24, 2014|last=Araton|first=Harvey}}</ref> * Muhammad Halim (rođen 1986.), olimpijski troskok * Peter Jackson (1861–1901), australijski bokserski prvak 19. vijeka * Linval Joseph (rođen 1988.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Minnesota Vikings <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Linval Joseph|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> * Hanik Milligan (rođen 1979.), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Elmo Plaskett (1938–1998), igrač bejzbola * Sugar Ray Seales (rođen 1952.), bokser, osvajač zlatne medalje na [[Olimpijske igre 1972.|Ljetnim olimpijskim igrama 1972.]] * Andre Wadsworth (rođen 1974.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Arizona Cardinals <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/W/WadsAn20.htm|title=Andre Wadsworth|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> === Ostali === [[Datoteka:William_Leidesdorff.jpg|mini| William Leidesdorff, 1845.]] [[Datoteka:Historical_marker_for_Alexander_Hamilton,_Christiansted,_St._Croix.jpg|mini| Historijski spomenikAlexandera Hamiltona]] [[Datoteka:RoyInnisCirca1970.jpg|mini| Roy Innis, oko 1970.]] * Margaret Hartman Markoe Bache (1770–1836), američka štamparka i urednica * Judah P. Benjamin (1811–1884), američki i konfederacijski političar * Edmund Bourke (1761–1821), danski diplomata * Annie de Chabert (1908–1976), politička ličnost, poduzetnica * Frank Crosswaith (1892–1965), socijalistički političar i sindikalni organizator u New Yorku * Francis J. D'Eramo (rođen 1959.), sudija Višeg suda Američkih Djevičanskih ostrva u St. Croixu <ref>{{Cite web|url=http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|title=Honor Roll of Judges|website=[[United States Virgin Islands Superior Court]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041111/http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|archive-date=5 June 2016}}</ref> * Alexander Hamilton (1755/7-1804), osnivač Amerike, živio je na St. Croixu od svoje 10. ili 11. do 17. godine. * Hubert Harrison (1883–1927), harlemski aktivista i intelektualac, poznat kao "otac harlemskog radikalizma" * Elizabeth Hawes (1903–1971), dizajnerica odjeće, autorica i društvena kritičarka, koja je pisala o svom životu u St. Croixu pod naslovom ''Ali reci to pristojno'' * Arnold R. Highfield (1940–2019), historičar * Casper Holstein (1876–1944), njujorški mafijaš tokom Harlemske renesanse * D. Hamilton Jackson (1884–1946), zagovornik radničkih prava i lobirao je kod lidera u Danskoj * Roy Innis (1934–2017), zagovornik građanskih prava, predsjedavajući Kongresa za rasnu jednakost (CORE) * Hans Jonatan (1784–1827), vjerovatno prva osoba druge boje kože koja je živjela na Islandu * William Leidesdorff (1810–1848), poduzetnik, jedan od osnivača San Francisca * Abraham Markoe (1727–1806), biznismen, zemljoposjednik i plantažer; kasnije američka revolucionarna figura * Princ Monolulu (1881–1965), pravo ime ''Peter Carl Mackay'', bio je savjetnik za konjske utrke. * Warren Mosler (rođen 1949.), američki menadžer hedge fondova, poduzetnik i ekonomista; preselio se u St. Croix 2010. godine. * Stacey Plaskett (rođena 1966.), američka delegatkinja <ref>{{Cite web|url=https://clerk.house.gov/|title=Stacey E. Plaskett (Virgin Islands (VI)), 119th Congress Profile|website=Office of the Clerk, U.S. House of Representatives|language=en|access-date=2025-10-05}}</ref> * Jasmin St. Claire (rođena 1972.), američka bivša pornografska glumica i hrvačica * Hannibal Ware (rođen oko 1970.), generalni inspektor američke Uprave za mala preduzeća * Erika J. Waters (rođena oko 1950.), akademkinja i kritičarka; preselila se u St. Croix početkom 1970-ih == Također pogledajte == * Radnička buna na St. Croixu 1878. * Kultura Djevičanskih ostrva * Muzika Djevičanskih ostrva * Botanički vrt sela St. George * Peč grebena Djevičanskih ostrva * WSVI, ABC TV stanica * WTJX-TV, Javna televizija Djevičanskih ostrva == Reference == == Vanjski linkovi == {{United States Virgin Islands}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bivše španske kolonije]] [[Kategorija:Stranice s nepregledanim prevodom]] mdjywnl7ahwclc5k60rpok9plyaqegp 3923321 3923320 2026-09-01T02:59:47Z Tulum387 155909 Šablon Izmjena u toku. Molim ostale da ne uređuju dok je šablon na stranici. 3923321 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}}{{Infokutija ostrvo | veličina slike = | karta_opis = | arhipelag = [[Djevičanska ostrva]], [[Ostrva Leeward]] | broj ostrva = | nadmorska_visina = 1165 | država administrativna podjela naslov = [[Teritorije Sjedinjenih Država|Teritorije]] | država administrativna podjela = [[Američka Djevičanska ostrva|Djevičanska ostrva]] | populacija najvećeg grada države = 2020 census<ref>{{Cite web |title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands |url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html |access-date=2022-12-01 |website=US Census Bureau}}</ref> | etničke grupe = [[Afro-Karipci]], [[Portorikanci]], [[Bijeli Amerikanci|bijelci]], [[Indijci na Američkim Djevičanskim ostrvima|Indijci]], [[Arapski Amerikanci|Arapi]], [[Azijski Amerikanci|Azijci]], [[Domorodački narodi Amerike|Američki starosjedioci]], [[melezi]] }} '''Saint Croix''' ({{jez-nl|Sint-Kruis}}; {{jez-fr|Sainte-Croix}}; [[Danski jezik|danski]] i {{jez-no|Sankt Croix}}) ostrvo je na [[Karibi|Karibima]], te okrug i sastavni [[Distrikti i poddistrikti Američkih Djevičanskih ostrva|distrikt]] [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]], koja su [[Neuključene teritorije Sjedinjenih Američkih Država|neuključena teritorija Sjedinjenih Američkih Država]]. St. Croix je najveće od ostrva teritorije. Prema popisu SAD iz 2020, njegova populacija iznosila je 41.004.<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html|title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands|last=|first=|website=US Census Bureau|access-date=1. 12. 2022}}</ref> Najviša tačka ostrva je [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], na 355 metara. Nadimak St. Croixa je "Twin City", po njegova dva grada, [[Frederiksted|Frederikstedu]] na zapadnom kraju i [[Christiansted|Christianstedu]] na sjeveroistočnom dijelu ostrva. == Ime == Autohtono ime ostrva Taíno je {{Jezik|tnq|[[List of indigenous names of Eastern Caribbean islands#Leeward Islands|Ay Ay]]}} ('rijeka').<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3p_aNANtoQMC|title=St. Croix, Virgin Islands, Historical Park and Ecological Preserve|date=1992|work=Hearing Before the Subcommittee on National Parks and Public Lands of the [[United States House Committee on Interior and Insular Affairs|Committee on Interior and Insular Affairs]], House of Representatives, 24. 9. 1991, Washington, D.C..|isbn=978-0-16-039761-5|page=103|language=en}}</ref> Njegovo autohtono karipsko ime je {{Jezik|crb|Cibuquiera}} ('kamenita zemlja').<ref name=":0" /> Njegovo moderno ime, ''Saint Croix'', izvedeno je od francuskog imena ''{{Jezik|fr|Sainte-Croix}}'', koje je i samo prevod španskog imena {{Jezik|es|Isla de la Santa Cruz}} (što znači 'ostrvo Svetog Križa ') koje je [[Kristofor Kolumbo]] dao ostrvu 1493.<ref name=":1">{{Cite book|last=Allsopp|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C|title=Dictionary of Caribbean English Usage|last2=Allsopp|first2=Jeannette|date=2003|publisher=University of the West Indies Press|isbn=978-976-640-145-0|page=180|language=en}}</ref> Francusko ime je djelimično zadržano pod danskom vlašću kao {{Jezik|da|Sankt Croix}}, a ostrvo je dobilo svoj sadašnji pravopis nakon američkog preuzimanja 1917. godine. [[Demonim]] povezan s ostrvom je Crucian (bos. ''krucijanski''), izveden iz originalnog španskog naziva.<ref name=":1" /> == Historija == [[Datoteka:St_Croix_map.jpg|mini| Danska karta ostrva iz 1754.]] [[Datoteka:Bark_MARY_og_Frederiksted.jpg|mini| Frederiksstad na Saint Croixu, 1848.]] [[Datoteka:Mary´s_Fancy,_Saint_Croix.jpg|mini| Afrički radnici-robovi na plantaži Mary Fancy, u vlasništvu Georgea Ryana]] [[Datoteka:H._K._H._Prins_Valdemars_Ankomst_til_Sankt_Croix.jpg|mini| Dolazak princa Valdemara u St. Croix, 1879.]] [[Datoteka:Last_Danish_Parade_at_Saint_Croix.jpg|mini| [[Zastava Danske|Dannebrog]] se posljednji put spušta u Guvernerovoj rezidenciji (31. mart 1917)]] Igneri grnčarija ukazuje na ljudsko prisustvo na ostrvu od 1. do 700. godine nove ere, nakon čega slijedi prisustvo Taíno naroda od 700. do 1425, prije dolaska Karibljana 1425; ostrvo je bilo nenaseljeno do 1590. godine.<ref name="VINPS">{{Cite book|title=U.S. Virgin Islands: a guide to national parklands in the United States Virgin Islands|publisher=Division of Publications, National Park Service, U.S. Dept. of the Interior|year=1999|isbn=0-912627-68-9|location=Washington, D.C.|pages=81–99}}</ref> Razne autohtone grupe naseljavale su ostrvo tokom njegove prahistorije. Kolumbo se iskrcao na Santa Cruz, kako ga je nazvao, 14. novembra 1493, i odmah su ga napali Kalinago narodi, koji su živjeli u Salt Riveru na sjevernoj obali. Ovo je prva zabilježena borba između Španaca i domorodačkog stanovništva [[Novi svijet|Novog svijeta]], a Kolumbo je mjestu bitke dao ime ''Cabo de la Flecha'' (Rt Strijele).<ref>{{Cite book|last=Morison|first=Samuel|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259|title=Admiral of the Ocean Sea|publisher=Little, Brown and Company|year=1991|isbn=0-316-58478-9|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259/page/n419 414]–418|orig-year=1942}}</ref> Španci nikada nisu kolonizovali ostrva, ali većina ili svo domaće stanovništvo je na kraju rastjerano ili pobijeno. Do kraja 16. vijeka, za ostrva se govorilo da su nenaseljena.<ref>{{Cite book|last=Hubbard|first=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=978-0-333-74760-5|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14 14]}}</ref> === Kolonijalni period === {{Glavni|Holandska Djevičanska ostrva|||Hospitaljerska kolonizacija Amerika|Francuska zapadnoindijska kompanija|Danska Zapadna Indija}} Holandski i engleski doseljenici su se iskrcali na Saint Croixu 1625, a pridružile su im se i neke francuske izbjeglice sa Saint Kittsa. Englezi su protjerali holandske i francuske doseljenike prije nego što su i sami bili protjerani španskom invazijom iz [[Portoriko|Portorika]] u augustu 1650. Oko 1650. godine, francuske snage su napale i osnovale koloniju od 300 stanovnika. Od 1651. do 1664, Malteški vitezovi (u to vrijeme vazalna država Kraljevine Sicilije ) vladali su ostrvom u ime [[Luj XIV, kralj Francuske|Luja XIV]]. Ostrvo je potom pripalo Francuskoj Zapadnoindijskoj kompaniji. Kolonija je evakuisana u [[Hispaniola|Saint-Domingue]] 1695. godine, kada se Francuska borila protiv Engleza i Holanđana u Ratu Velike alijanse. Ostrvo je potom bilo nenaseljeno i napušteno narednih 38 godina.<ref name="Westergaard">{{Cite book|last=Westergaard|first=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Godine 1725, guverner St. Thomasa [[Frederik Moth]] ohrabrio je direktore Danske zapadnoindijske kompanije da razmotre kupovinu Santa Cruza (St. Croix). Dana 15. juna 1733, Francuska i [[Danska-Norveška]] zaključile su ugovor prema kojem je [[Danska zapadnoindijska kompanija]] kupila St. Croix za 750.000 [[Livre tournois|livri]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|title=St. Croix: island, United States Virgin Islands|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/Saint-Croix|access-date=20. 4. 2021}}</ref> [[Luj XV, kralj Francuske|Luj XV]] ratifikovao je ugovor 28. juna 1733. i primio polovinu uplate u francuskim kovanicama, a preostala polovina plaćena je u roku od 18 mjeseci. Dana 16. novembra 1733, Moth je imenovan za prvog danskog guvernera St. Croixa. Popis iz 1742. navodi 120 plantaža šećera, 122 plantaže pamuka, 1.906 robova i 360 bijelaca. Do 1754, robova je bilo 7.566. Te godine, kralj [[Frederik V od Danske|Frederik V]] preuzeo je direktnu kontrolu nad St. Croixom od kompanije.<ref>{{cite web|url=http://www.vinow.com/stcroix/history/|title=Saint Croix, Virgin Islands: Facts & History|publisher=Vinow.com|access-date=27. 7. 2017}}</ref><ref name="Westergaard2">{{cite book|last1=Westergaard|first1=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Gotovo 200 godina, St. Croix, St. Thomas i St. John bili su danski Zapadni Indijski otoci . Do sredine ili kraja 18. vijeka, vrhunca plantažne ekonomije, porobljeno stanovništvo St. Croixa brojalo je između 18.000 i 20.000 ljudi. Broj bijelaca u tom periodu kretao se između 1.500 i 2.000.<ref>Loftsdóttir, Kristin, and Gísli Pálsson, "Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean", in Magdalena Naum and Jonas M. Nordin (eds), ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', Contributions To Global Historical Archaeology Volume, 37 (New York: Springer, 2013), pp. 37–52 (pp. 41–42). {{Doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}.</ref> Budući američki revolucionarni vođa Alexander Hamilton i njegov brat živjeli su u Christianstedu sa svojom majkom, Rachel Faucette, na St. Croixu nakon što se ona vratila na otok 1765. godine. Njihov dom bio je na gornjem spratu kuće na adresi Company Street 34, dok je Rachel koristila donji sprat kao prodavnicu prehrambenih proizvoda. U dvije godine, Hamilton je izgubio oca, Jamesa Hamiltona, koji ga je napustio, a majka mu je umrla. Zvanični dokumenti sa ostrva, svjedočenje njegovog ujaka na sudu za ostavinsku raspravu iz 1768, utvrdili su da je Alexander imao 13 godina. Do 1769, Hamiltonov rođak, tetka, ujak i baka su također umrli. Alexanderov brat James postao je stolarski šegrt, a Alexander je postao štićenik Thomasa Stevensa, trgovca u ulici King. Hamilton je ubrzo radio kao činovnik u izvozno-uvoznom preduzeću Beekman and Cruger na raskrsnici ulica King i King's Cross. Godine 1772. lokalni biznismeni su finansirali Hamiltonovo daljnje obrazovanje u New Yorku.<ref name="Chernow">{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16|title=Alexander Hamilton|date=2004|publisher=The Penguin Press|isbn=1-59420-009-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16 16–17, 22–40]}}</ref> Trgovina robljem je u danskim kolonijama ukinuta 1792, iako je zabrana stupila na snagu tek 1802. Robovi su oslobođeni 1848, nakon Pobune robova na Svetom Krstu 1848, koju je predvodio general "Buddhoe" Gottlieb.<ref>{{Cite web|url=https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|title=The slave rebellion on St. Croix and Emancipation|website=The Danish West-Indies – Sources of history|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216121514/https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|archive-date=2018-12-16|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|title=Danish West Indies – The Abolition of Slavery|website=National Museum of Denmark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924175409/https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|archive-date=2019-09-24|url-status=live}}</ref> Britanci su okupirali danske Zapadnoindijske otoke u martu 1801, dolaskom britanske flote u St. Thomas. Danska i Norveška su prihvatile Kapitulacijske sporazume, a Britanci su okupirali ostrva bez ispaljenog metka. Okupacija je trajala do aprila 1802, kada je Britanija vratila ostrva Danskoj-Norveškoj. Britanci su ponovo napali danske otoke u decembru 1807. Britanska flota je zauzela St. Thomas 22. decembra i St. Croix 25. decembra. Danska i Norveška nisu pružile otpor i invazija je ponovo prošla bez prolivanja krvi. Ova okupacija je trajala do 20. novembra 1815. Obje invazije su bile posljedica saveza Danske s Francuskom tokom Napoleonskih ratova. Nakon sklapanja mira s Francuskom, ostrva su vraćena Danskoj. === Kao teritorija Sjedinjenih Američkih Država === Radnička buna na St. Croixu 1878. pogodila je ostrvo. Danska je 1916. prodala St. Croix, St. Thomas i St. Johna SAD-u, formalizujući transfer Ugovorom o danskim Zapadnoindijskim otocima, u zamjenu za 25 miliona dolara u zlatu. Na nacionalnom referendumu o tom pitanju, 64,2% danskih birača odobrilo je prodaju. Na neslužbenom referendumu održanom na ostrvima, 99,83% je glasalo za kupovinu. Zvanični transfer ostrva SAD-u dogodio se 1. aprila 1917. Stanovnici St. Croixa dobili su američko državljanstvo 1927. Ostrvo se industrijalizovalo i udaljilo od agrarnog društva 1960-ih. Masakr u Fountain Valleyu 1972, masovna pucnjava tokom pljačke golf kluba, dovela je do razornog smanjenja turizma koje je trajalo mnogo godina. Uragan Hugo je 1989. pogodio ostrvo vjetrovima četvrte kategorije. [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Vojska Sjedinjenih Država]], [[FBI|Federalni istražni biro]] i Služba američkih maršala angažovani su da uspostave red.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/09/22/us/troops-find-looting-and-devastation-on-st-croix.html|title=Troops Find Looting and Devastation on St. Croix|last=Schmalz|first=Jeffrey|date=September 22, 1989}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hurricane Hugo Haunts Virgin Islands|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/hurricane/archives/hugo89a.htm|date=October 31, 1989}}</ref> Zatvaranje rafinerije Hovensa 2012. rezultovalo je gubitkom mnogih radnih mjesta. Poljoprivreda se sporo oporavlja zbog povećane potražnje za lokalnim proizvodima i poljoprivrednim proizvodima. Slabiji vanjski zid uragana Maria kategorije 5 prešao je preko St. Croixa 2017; vjetrovi su dostizali brzinu preko 240 km/h, a na nekim mjestima na zapadnom kraju ostrva brzina je dostizala i do 400 km/h. Maria je oštetila ili uništila 70% zgrada na St. Croixu, uključujući škole i jedinu bolnicu.  == Geografija == [[Datoteka:St._Croix_geologic_map.png|mini| Geološka karta Saint Croixa, gdje je Km [[Kreda (period)|kredna]] grupa Mt. Eagle, Kd je kredni diorit, Kg je kredni gabro, Tbf je [[Pliocen|pliocenska]] formacija Blessing, Tmb i Tlr su [[Miocen|miocenski]] [[krečnjak]] King shall, Qab je [[Kvartar|kvartarni]] aluvijum, a Qr je kvartarni greben.]] [[Datoteka:Northwest,_St_Croix_00840,_USVI_-_panoramio.jpg|mini| Obala Saint Croixa]] Saint Croix leži na koordinatama {{Coord|17|45|N|64|45|W|}}. Na istočnom vrhu ostrva, [[Point Udall (Američka Djevičanska Ostrva)|Point Udall]] je [[Spisak ekstremnih tačaka Sjedinjenih Država#Istočne tačke|najistočnija tačka]] (po putovanju, ne po [[geografskoj dužini]]) Sjedinjenih Država uključujući [[Ostrvsku teritoriju|ostrvske teritorije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-easternmost-point-in-north-america-is-actually-west-of-alaska.html|title=The Easternmost Point in North America Is Actually West of Alaska|date=2021-02-17|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=2025-02-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npca.org/articles/2554-the-easternmost-national-park|title=The Easternmost National Park|website=National Parks Conservation Association|language=en|access-date=2025-02-17}}</ref> Najviša tačka ostrva, [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], visoka je 355 m.<ref>{{Cite book|last=Sciences|first=New York Academy of|url=https://books.google.com/books?id=aeOJSZH2jWEC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA79|title=Scientific Survey of Porto Rico and the Virgin Islands|date=1926|publisher=The Academy|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Service|first=United States Soil Conservation|url=https://books.google.com/books?id=oSsN0f5MZegC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA1|title=Soil Survey, Virgin Islands of the United States|date=1970|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Većina istočnog kraja je prilično brdovita i strma,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/coris/library/NOAA/CRCP/other/other_crcp_publications/Watershed_USVI/stx_ee_existing_conditions/02_EE_Characteristics_110719.pdf|title=Characteristics of St. Croix's East End|website=[[National Centers for Environmental Information]] (ncei.noaa.gov)}}</ref> kao i sjeverna strana od [[Christiansted, Američka Djevičanska Ostrva|Christiansteda]] prema zapadu. Od brda na sjevernoj strani, prilično ravna ravnica spušta se prema južnoj obali; ovo je bilo glavno šećerno zemljište ostrva. Ostrvo ima površinu od 214.66 km2,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lz65zgpJXiYC&dq=st.+croix+82.88+sq+miles&pg=PA95|title=U.S. Virgin Islands, 2000: 2000 Census of Population and Housing. Social, economic, and housing characteristics|date=2003|publisher=U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau|isbn=978-0-16-067821-9|language=en}}</ref> što ga čini najvećim ostrvom Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2025-02-17}}</ref> Ima neravan teren s raznolikim ekosistemima, uključujući [[Kišna šuma|suptropske prašume]], obalne ravnice, grmlje, stjenovita brda, doline i plaže, kao i [[Koralni greben|koralne grebene]] uz obalu.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=2025-02-18}}</ref> Godine 2023, St. Croix je proglašen područjem nacionalne baštine — prvim područjem nacionalne baštine koje se nalazi na Teritorijama SAD-a.<ref name=":4" /> == Klima == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_22.JPG|mini| Plaža na Saint Croixu]] St. Croix ima tropsku do polusušnu klimu.<ref name=":5" /> [[Trgovački vjetrovi|Pasati]] pušu duž cijele dužine ostrva tokom cijele godine.<ref>{{Cite journal|last=Chérubin|first=Laurent Marcel|last2=Garavelli|first2=Lysel|date=2016-03-04|title=Eastern Caribbean Circulation and Island Mass Effect on St. Croix, US Virgin Islands: A Mechanism for Relatively Consistent Recruitment Patterns|journal=PLOS ONE|language=en|volume=11|issue=3|bibcode=2016PLoSO..1150409C|doi=10.1371/journal.pone.0150409|issn=1932-6203|pmc=4778804|pmid=26942575}}</ref><ref name=":5" /> Temperatura se kreće od 20 do 30 stepeni Celzijusevih,<ref>{{Cite web|url=https://tieronetravel.com/best-time-to-visit-u-s-virgin-islands-2024-travel-guide|title=Best Time to Visit U.S. Virgin Islands – Travel Guide|last=Barth|first=Kennedy|date=2022-07-18|website=TierOneTravel.com – Online Canadian Travel Agency {{!}}|language=en-CA|access-date=2025-02-19}}</ref> sa prosječnom temperaturom od 29,2 stepena Celzijusa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K2q88d_8o-4C&dq=average+temperature+st+croix&pg=PA418|title=United States Coast Pilot: Atlantic Coast. Gulf of Mexico, Puerto Rico, and Virgin Islands|date=2000|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Prosječna godišnja količina padavina je oko 1.000 mm godišnje, ali količina padavina varira ovisno o sezoni i lokaciji na otoku. Brda zapadnog dijela ostrva primaju znatno više kiše nego istočni kraj,<ref name=":5" /> s godišnjom količinom padavina od 50 inča godišnje na sjeverozapadu do 25-38 inča godišnje na istoku.<ref name=":5" /> Zapadni kraj ima bujnu vegetaciju i palme, dok je istočni kraj ostrva suhi pustinjski lanac sa znatnom količinom kaktusa. Od augusta do novembra je vlažna sezona na Američkim Djevičanskim ostrvima, a ostatak godine je sušna sezona.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.drought.gov/states/us-virgin-islands|title=U.S. Virgin Islands|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|publication-date=|access-date=2025-02-19}}</ref> Oko 40% godišnjih padavina obično se javi od septembra do novembra.<ref name=":6" /> Tokom sušne sezone, prilično jaka i dugotrajna suša može predstavljati problem za ostrvo,<ref>{{Cite web|url=https://www.drought.gov/drought-status-updates/drought-update-puerto-rico-and-us-virgin-islands-2024-01-18|title=Drought Update for Puerto Rico and the U.S. Virgin Islands|date=January 18, 2024|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|access-date=2025-02-19}}</ref> posebno imajući u vidu nedostatak [[Slatka voda|slatke vode]] na Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref>{{Cite journal|last=Lancellotti|first=Brittany V.|last2=Hensley|first2=David A.|date=2024|title=The state of knowledge of freshwater resources in the U.S. Virgin Islands: Data scarcity and implications|journal=JAWRA Journal of the American Water Resources Association|language=en|volume=60|issue=6|pages=1270–1292|bibcode=2024JAWRA..60.1270L|doi=10.1111/1752-1688.13241|issn=1752-1688}}</ref> St. Croix ima postrojenje [[Desalinizacija|za desalinizaciju]], <ref>{{Cite web|url=https://cgtc-usvi.org/water|title=Water|website=Caribbean Green Technology Center|language=en-US|access-date=2025-02-19}}</ref> ali većina stambenih kuća i poslovnih prostora ima ugrađene [[Cisterna|cisterne]] koje se koriste za sakupljanje kišnice.<ref name=":6" /> == Demografija == Stanovnici se nazivaju '''Krucijanci (eng. ''Crucians'')''' {{IPAc-en|ˈ|k|r|uː|ʒ|ən}} <ref>{{Cite web|url=http://cruciandictionary.com/|title=Crucian Dictionary|website=cruciandictionary.com}}</ref> (često se se piše kao "Kružani"). Zbog imigracijske historije St. Croixa, vodi se velika debata o tome šta predstavlja autohtonog Kružana. Konsenzus u društvu Kružana je da svako ko je ''"bahn ya"'' ("rođen ovdje" na krucijanskom dijalektu) na St. Croixu može tvrditi da je Kružan, ali ne nužno i da je ''autohtoni Kružan''. Ljudi koji se smatraju ''autohtonim narodom'', ili ''precima autohtonih naroda'', su oni čije porijeklo potiče iz doba prije nego što su Kružani dobili američko državljanstvo 1927. Predački domorodački Kružani (jedna četvrtina do jedna trećina stanovništva St. Croixa) uglavnom se sastoje od potomaka porobljenih Afrikanaca koje su Evropljani doveli na ostrvo tokom 18. i 19. vijeka i potomaka plaćenih radnika koje su Danci regrutovali iz britanskih i holandskih Zapadnoindijskih područja nakon danskog zakona o emancipaciji 1848. Kao i na drugim karipskim ostrvima, mnogi preci domorodaca također potiču od evropskih doseljenika i radnika na plantažama koji su migrirali tokom 17, 18. i 19. vijeka. Zbog malog broja evropskih žena na kolonijalnim ostrvima, mnogi evropski muškarci na kolonijalnom St. Croixu imali su djecu sa većinski afričkim stanovništvom, čiji potomci miješanog porijekla nose prezimena svojih evropskih predaka. Na ostrvu također postoji nekolicina starosjedilačkih porodica (tradicionalno poznate kao ''bukra''), "čistog" europskog porijekla. Zbog historijskih ekonomskih i političkih razlika, kao i ostataka kastinskog sistema iz 19. vijeka zasnovanog na tenu kože, socioekonomske klasne razlike među predačkim Kružanima mogu se znatno razlikovati, čak i unutar iste porodice. Većina predaka autohtonih Kružana danas je zaposlena u Vladi Djevičanskih ostrva, dok su drugi uključeni u turističku industriju, te pravna i medicinska zanimanja. Migracija Portorikanaca bila je prevalentna 1930-ih, 40-ih i 50-ih godina, kada su se mnogi Portorikanci preselili u St. Croix zbog posla nakon kolapsa šećerne industrije. Ukupan broj stanovnika opao je za 50% u vijeku prije 1945. Kupovina dvije trećine obližnjeg portorikanskog ostrva Vieques od strane američke mornarice tokom Drugog svjetskog rata rezultovala je raseljavanjem hiljada stanovnika ''Viequesa'', od kojih su se mnogi preselili na St. Croix zbog slične veličine i geografskog položaja. Lokalni praznik, Dan prijateljstva Južnog Djevičanskog ostrva i Portorika slavi se od 1960-ih drugog ponedjeljka u oktobru, istog datuma kao iKolumbov dan. Portorikanci sa St. Croixa, od kojih većina živi na ostrvu više od jedne generacije, održali su svoju kulturu živom, integrirajući je u kulturu i društvo izvornih Kružana. Naprimjer, u neformalnim situacijama, mnogi Portorikanci u St. Croixu govore kombinacijom portorikanskog španskog i kreolskog engleskog jezika sličnom španskom engleskom. Migracije sa "nižih otoka" (lokalni kolokvijalni izraz za otoke na [[Mali Antili|Malim Antilima]] na istoku i jugoistoku) dogodile su se uglavnom 1960-ih i 70-ih. U tom periodu, poljoprivreda je opala kao glavna industrija St. Croixa, a zamijenili su je turizam, proizvodnja [[Aluminij-oksid|aluminija]] i rafiniranje nafte. U ovim industrijama je bilo mnogo poslova, a hiljade stanovnika sa zabačenih dijelova ostrva dolazile su na St. Croix. Potražnja za uvoznom radnom snagom u St. Croixu bila je pogoršana činjenicom da su mnogi preci, domorodački stanovnici Kružana, nakon što su decenijama ranije stekli američko državljanstvo, migrirali na kopneni dio SAD-a kako bi ostvarili obrazovne i karijerne prilike. Mnogim stanovnicima otok St. Croix postao je stalni dom, dok su se drugi preselili na kopno SAD-a ili vratili u svoje rodne zemlje. Većina stanovnika nižih ostrva došla je sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kittsa i Nevisa]], Antigve, [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i [[Dominika|Dominike]], ali ljudi iz svake anglofone karipske nacije mogu se naći na St. Croixu. Stanovnici nižih ostrva i njihovi potomci rođeni na St. Croixu čine većinu srednje klase na St. Croixu, koja se smanjila od globalne recesije 2008.. Migracija na ostrvo St. Croix najčešće se smatra fenomenom sredine 20. vijeka, uzrokovanim američkom imigracijskom politikom, ali ljudi i evropskog i afričkog porijekla sa obližnjih ostrva [[Angvila]], [[Sveti Martin (ostrvo)|St. Martin]], Sint Eustatius, [[Saba]], St. Kitts, Nevis, Antigva i [[Montserrat]] migriraju na St. Croix od 17. vijeka. Mnogi preci starosjedilačkog stanovništva Kružana također dijele porodične veze s [[Barbados|Barbadosom]], budući da su Bajani krajem 19. vijeka u velikoj mjeri regrutirani na St. Croix za rad na plantažama šećera. Kontinentalni Amerikanci, iako malobrojni u poređenju sa karipskim imigrantima, također su bili dio zajednice St. Croix. Većina ih živi na istočnom kraju ostrva i uglavnom rade u turizmu, nekretninama i pravnim profesijama. Mnogi su privremeni stanovnici ili penzioneri. [[Palestinci|Arapski Palestinci]] su uticajan dio lokalne ekonomije od 1960-ih, kada su prvi put počeli migrirati u St. Croix kako bi otvorili trgovine, supermarkete i benzinske pumpe. U 21. vijeku, valovi migracija na St. Croix uključivali su ljude iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], [[Haiti|Haitija]], [[Jamajka|Jamajke]], [[Filipini|Filipina]] i raznih južnoameričkih zemalja. Historija migracija na St. Croixu ponekad je uzrokovala napetosti između imigranata i Kružana čiji preci na ostrvu datiraju generacijama unazad. Tenzije su se donekle smirile posljednjih godina, uglavnom zbog mješovitih brakova između Kružana i drugih karipskih naroda. Krajem 1990-ih, mnogi ljudi su podržali zakon kojim bi se kao "autohtoni stanovnik Američkih Djevičanskih ostrva" definisao svaki čovjek čije porijeklo na ostrvu vodi od 1927, godine u kojoj su stanovnici Američkih Djevičanskih ostrva dobili američko državljanstvo. Ovaj pokušaj odabrane grupe nacionalističkih senatora propao je nakon mnogo javnog negodovanja i kontroverzi. Saznalo se da većina stanovnika Američkih Djevičanskih ostrva rođenih na ovim ostrvima ne bi ispunjavala uslove za "starosjedioce" prema predloženom zakonu, jer su njihovi preci imigranti stigli kasnije od 1927. godine, ali bi hiljade danskih građana ispunjavale uslove. Godine 2009, predloženi Ustav Američkih Djevičanskih Ostrva, koji je predložila Peta Ustavna Konvencija, uspostavio je tri definicije stanovnika [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]]: "Predački starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni sa predačkim vezama (i njihovi potomci); "Starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni rođeni na ostrvu (i njihovi potomci); i "Stanovnici Djevičanskih ostrva" - bilo koji državljanin SAD-a koji je boravio na toj teritoriji pet godina. Kongres Sjedinjenih Američkih Država odbacio je predloženi ustav 2010. godine zbog kršenja principa jednakih prava za sve građane teritorije, "starosjedioce" ili ne, i vratio ga konvenciji na daljnje razmatranje. Prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020, broj stanovnika St. Croixa bio je 41.004, a broj stanovnika koji su živjeli u domaćinstvima bio je 39.442.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDPVI2020.DP2?q=st.+croix+island+demographics&d=DECIA+U.S.+Virgin+Islands+Demographic+Profile|title=Explore Census Data: Selected Social Characteristics (U.S. Virgin Islands: St. Croix)|website=data.census.gov|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|access-date=2025-03-18}}</ref> Od stanovništva koje živi u domaćinstvima, 51,6% rođeno je na Američkim Djevičanskim ostrvima; 15,6% rođeno je u Sjedinjenim Američkim Državama; 3,9% rođeno je na ostrvskom području SAD-a ili u Portoriku; a 29% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> Od onih rođenih drugdje, 91,4% rođeno je na Karibima; 3% rođeno je u Aziji; 2,5% rođeno je u Evropi; 1,9% rođeno je u Centralnoj ili Južnoj Americi; a 1,2% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+<blockquote> Mjesto rođenja stanovnika St. Croixa u domaćinstvima (2020)<ref name=":3" /></blockquote> ! Mjesto rođenja ! Broj ! Procenat |- | Američki Djevičanski otoci | 20.366 | 51,6% |- | Sjedinjene Američke Države | 6.098 | 15,5% |- | Karibi | 10.443 | 26,5% |- | Ostrvsko područje SAD-a ili Portoriko | 1.555 | 3,9% |- | Azija | 342 | 0,9% |- | Evropa | 282 | 0,7% |- | Centralna Amerika i Južna Amerika | 222 | 0,6% |- | Drugdje | 135 | 0,3% |} == Pododjele == Za potrebe popisa stanovništva i planiranja, St. Croix je podijeljen na sljedeće poddistrikte (s brojem stanovnika prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020. godine): * Anna's Hope Village (3.282 stanovnika) * Christiansted (1.866 stanovnika) * East End (2.336 stanovnika) * Frederiksted (2.303 stanovnika) * Northcentral (4.197 stanovnika) * Northwest (3.431 stanovnika) * Sion Farm (10.332 stanovnika) * Southcentral (7.415 stanovnika) * Southwest (5.842 stanovnika) Historijski gledano, St. Croix, kao i ostatak Djevičanskih ostrva, bio je podijeljen na četvrti, a ove su dalje bile podijeljene na imanja. Ovi nazivi su korišteni za popis stanovništva do 1980, dok ih nisu zamijenili gore navedeni podokruzi, a naziv imanja se i dalje često koristi za navigaciju, pisanje adresa i raspravu o nekretninama.<ref name="outlying">{{Cite web|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch7GARM.pdf|title=Puerto Rico and the Outlying Areas|last=[[United States Census]]|year=1990|access-date=20 July 2021}}</ref> == Jezik == Engleski je dominantan jezik na St. Croixu od 18. vijeka, a službeni jezik od 1917, kada su Sjedinjene Američke Države kupile danska Zapadnoindijska ostrva. Ranije je službeni jezik bio danski, ali nije bio široko rasprostranjen. Među drugim jezicima koji su se govorili tokom kolonijalne historije St. Croixa su irski, škotski, španski i francuski, kao i sada izumrli holandski kreolski jezik kojim su govorili ljudi rođeni na St. Thomasu i St. Johnu koji žive u St. Croixu, kao i lokalni kreolski engleski jezik koji i danas postoji.<ref>{{Cite web|url=http://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2016|website=Vinow|publisher=VI Now|access-date=July 6, 2016|quote=St. Croix was owned by the French until 1733 when the Danes bought it. By 1741 there were five times as many English on the island as Danes. English Creole emerged on St. Croix more so than Dutch Creole, which was more popular on St. Thomas and St. John. A dialect of English Creole called Crucian is heard on St. Croix today.}}</ref> Kreolski engleski jezik Djevičanskih ostrva, poznat na ostrvu kao krucijanski, govori većina stanovništva u neformalnim situacijama.<ref>{{Cite web|url=https://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|website=Virgin Islands}}</ref> Španski govore migranti iz [[Portoriko|Portorika]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i njihova djeca rođena na St. Croixu, a razne francuske kreolske jezike govore imigranti sa [[Sveta Lucija|Svete Lucije]], [[Dominika|Dominikanske Republike]] i Haitija. [[Arapski jezik|Arapski]] je uobičajen među [[Palestinci|arapsko-palestinskom]] zajednicom na St. Croixu. Imigranti iz anglofonih Kariba koji su došli na St. Croix nakon godina formativnog razvoja obično u neformalnim situacijama govore engleskim kreolskim jezikom svojih ostrva, koji je, uglavnom, obostrano razumljiv s kreolskim engleskim jezikom Djevičanskih ostrva. {| class="wikitable" |+<blockquote> Jezik koji se govori kod kuće (u domaćinstvima kod osoba starijih od 5 godina)<ref name=":3" /></blockquote> ! Jezik ! Broj ! Procenat |- | Samo engleski | 27.959 | 69,8% |- | Španski | 13.807 | 17,2% |- | Francuski, [[Haićanski kreolski jezik|haićanski kreolski]] ili kajunski | 7.101 | 8,8% |- | Drugi jezici | 3.349 | 4,2% |} == Religija == [[Datoteka:Christiansted,_Saint_Croix,_Virgin_Islands_1a33961v.jpg|mini| Anglikanska crkva Svetog Ivana, Christiansted]] [[Kršćanstvo]] je dominantna religija na St. Croixu; ostrvo je nazvano "Zemljom crkava"<ref>{{Cite web|url=https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|title=Religion on St Croix|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214729/https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|archive-date=March 3, 2016|access-date=2015-05-16}}</ref> zbog otprilike 150 crkava koje opslužuju njegovih 50.000 stanovnika. [[Protestantizam|Protestantske]] denominacije su najprisutnije, ali postoji i značajno prisustvo [[Katolička crkva|rimokatoličke crkve]] zbog velike hispanske populacije St. Croixa, kao i irskog uticaja tokom danskog kolonijalnog perioda. Anglikanska, metodistička, moravska, prezbiterijanska, pentekostalna i adventistička crkva su među protestantskim denominacijama koje prevladavaju na ostrvu. Tu su i [[Jehovini svjedoci]] i članovi [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana]]. Kao i u većem dijelu Kariba, na ostrvu se praktikuju različiti oblici rastafarijanstva. [[Islam]] je rasprostranjen među [[Palestinci|arapskom palestinskom]] zajednicom, a postoji i [[Jevreji|jevrejsko]] prisustvo. [[Hinduizam]] i islam također praktikuje indijsko stanovništvo. == Ekonomija == [[Datoteka:HOVENSA_refinery-06.jpg|lijevo|mini| Rafinerija nafte HOVENSA]] St. Croix je nekada bio [[Poljoprivreda|poljoprivredn]]<nowiki/>i centar. Danas je [[turizam]] glavni izvor prihoda St. Croixa.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-economy-of-the-u-s-virgin-islands.html|title=The Economy of the U.S. Virgin Islands|date=2017-04-25|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Brojne druge industrije doprinose njenoj ekonomiji, uključujući rafiniranje nafte i destilaciju [[Rum|ruma]]. === Poljoprivreda === Taino narod je bio prvi koji je razvio organizovanu poljoprivredu na St. Croixu, uzgajajući kulture poput manioke, krompira i kukuruza.<ref>{{Cite web|url=https://mystcroix.vi/the-annual-st-croix-agrifest-festival-and-the-islands-rich-agricultural-history/|title=The Annual St Croix Agrifest Festival and the Island's Rich Agricultural History|last=MyStCroix.VI|first=Cindy @|date=2024-02-15|website=St Croix USVI Travel Guide Virgin Islands|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/viis/learn/historyculture/indigenous-peoples.htm|title=Indigenous Peoples|last=John|website=[[National Park Service]]|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> Tokom kolonijalnog perioda ostrva, St. Croix je bio poljoprivredna sila na Karibima. Najveći izvozni proizvodi ostrva bili su šećerna trska, pamuk i duhan – koje su sadili, brali i prerađivali porobljeni Afrikanci.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://doa.vi.gov/our-history/|title=History of Agriculture in the USVI|website=Virgin Islands Department of Agriculture|publisher=[[U.S. Department of Agriculture]]|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/chri/planyourvisit/upload/CHRI-Small.pdf|title=Saint Croix's Golden Age of Sugar|website=[[National Park Service]]|publisher=[[U.S. Department of the Interior]]|publication-date=}}</ref> Šećerna trska je bila glavni izvozni proizvod ostrva u 18. i 19. vijeku.<ref name=":9" /> Sa više od 150 šećerana, St. Croix je bio jedno od najbogatijih ostrva šećerne industrije na Zapadnoindijskim ostrvima.<ref name=":9" /> Nakon ukidanja ropstva 1848, St. Croix je ostao pretežno poljoprivredno društvo.<ref name=":8" /> Taj period je završen brzom industrijalizacijom ostrvske ekonomije 1960-ih.<ref>{{Cite web|url=https://vilocalfoodandfarmcouncil.org/wp-content/uploads/2024/03/Virgin-Islands-Agricultural-Plan_12.26.21.pdf|title=Virgin Islands Agricultural Plan|date=December 29, 2021|website=Virgin Islands Local Food and Farm Council|publisher=Virgin Islands Agricultural Plan Task Force}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stcroixsource.com/2008/10/20/back-garden-agriculture-virgin-islands/|title=Back To The Garden: Agriculture in The Virgin Islands|date=2008-10-20|website=St. Croix Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> === Ulje === {{Glavni|Hovensa}}St. Croix je lokacija jedne od najvećih svjetskih rafinerija nafte. Godine 1966, Hess Oil Virgin Islands Corporation (HOVIC), odjel američke korporacije Hess, započeo je s radom na otoku.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://viconsortium.com/vi-business/virgin-islands-chevron-corp-to-acquire-hess-corp-in-deal-worth-53-billion|title=Chevron Corp. to Acquire Hess Corp. in Deal Worth $53 Billion|last=Gilbert|first=Ernice|date=October 23, 2023|website=The Virgin Islands Consortium|access-date=2024-09-22}}</ref> Godine 1998, Hovensa LLC preuzela je upravljanje rafinerijom. Hovensa je bila kompanija s ograničenom odgovornošću u vlasništvu i pod upravom HOVIC-a i Petroleos de Venezuela, SA (PDVSA), nacionalne naftne kompanije [[Venecuela|Venecuele]]. Naziv rafinerije je promijenjen u HOVENSA. Cijene goriva na St. Croixu bile su nešto više od prosjeka nego u kontinentalnom dijelu SAD-a. Dana 18. januara 2012, Hovensa je objavila da će njena rafinerija biti trajno zatvorena.<ref>{{Cite web|url=https://www.toledoblade.com/Energy/2012/01/18/Hovensa-LLC-to-shut-Virgin-Islands-oil-refinery.html|title=Hovensa LLC to shut Virgin Islands oil refinery|last=Bronis|first=Jason|date=18 January 2012|website=The Blade|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref name=":7" /> Ovo je imalo veliki negativan uticaj na ekonomiju St. Croixa i cijelih Američkih Djevičanskih ostrva, jer je rafinerija zapošljavala 1.200 stanovnika i 950 izvođača radova. Gotovo deceniju kasnije, rafinerija je ponovo pokrenuta u januaru 2021; ali je ponovo zatvorena u maju 2021. godine zbog nesigurnih emisija.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/05/29/us/epa-shutdown-limetree-st-croix-refinery/index.html|title=A Caribbean island bet its future on petrochemicals. Then oil rained down on homes.|last=Schouten|first=Fredreka|date=2021-05-29|website=CNN|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref> [[Datoteka:Cruzan_Rum_Destillery_(1).jpg|mini| Destilerija ruma Cruzan]] === Rum === St. Croix također ima destileriju ruma Cruzan, <ref>{{Cite book|last=Sullivan|first=Lynne M.|url=https://books.google.com/books?id=Jnn44QjrJFEC&pg=PA186|title=Adventure Guide Virgin Islands|publisher=Hunter Publishing|year=2006|isbn=978-1-58843-581-1|edition=6th|page=186}}</ref> proizvođača ruma Cruzan, brenda kompanije Beam Suntory, Inc. Destilerija ruma Cruzan osnovana je 1760. godine kao Estate Diamond i dugi niz godina je koristila lokalno uzgojenu šećernu trsku za proizvodnju [[Rum|ruma]] jedinstvenog "tamnog" tipa. Sada uvozi melasu od šećerne trske iz drugih zemalja u regiji, prvenstveno [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i Južne Amerike. Posljednjih godina, Cruzan rum, zajedno s Bacardijem iz [[Portoriko|Portorika]] i Gosling'som s [[Bermudi|Bermuda]], doprinio je ponovnom porastu popularnosti super-premium single-barrel ruma. Rum Cruzan Estate-a osvojio je više od 30 nagrada Spirit Awards.<ref>{{Cite web|url=http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|title=that's the SPIRIT! " Mixology > Cruzan Rum|publisher=Thatsthespirit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213162236/http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|archive-date=December 13, 2004|access-date=December 13, 2012}}</ref> Cruzan Estate Diamond Rum (odležan pet godina u bačvama od američkog hrasta) i Cruzan Single Barrel Estate Rum (odležan 12 godina u bačvama od američkog hrasta) su dva primjera. Diageo je završio izgradnju nove destilerije na industrijskoj lokaciji površine 26 hektara pored rafinerije HOVENSA. Nova destilerija proizvodi rum Captain Morgan.<ref>{{Cite web|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R45235/3|title=Economic and Fiscal Conditions in the U.S. Virgin Islands|date=June 20, 2018|website=[[Congressional Research Service | Congressional Research Service Reports]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|title=Virgin Islands governor John de Jongh announces initiative with Diageo for Captain Morgan rum distillery on Saint Croix|date=June 24, 2008|website=Diageo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113044700/http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|archive-date=January 13, 2010|access-date=October 11, 2009}}</ref> Ulazak kompanije Diageo u industriju ruma na Američkim Djevičanskim ostrvima bio je kontroverzan. Vlada Američkih Djevičanskih ostrva, koja se suočava s financijskim problemima, osigurala je 250 dolara&nbsp;miliona u obveznicama za postrojenje, na što se vlada Portorika oštro žalila. === Turizam === Danas, turizam čini primarnu industriju St. Croixa, čineći 60% [[Bruto domaći proizvod|BDP-]] a Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2023/04/01/usvi-department-of-tourism-attends-seatrade-cruise-global-trade-show-in-fort-lauderdale/|title=USVI Department of Tourism Attends Seatrade Cruise Global Trade Show in Fort Lauderdale|date=2023-04-01|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2022/07/17/usvi-tourism-gives-testimony-on-continued-success-plans-for-future-growth/|title=USVI Tourism Gives Testimony on Continued Success, Plans for Future Growth|date=2022-07-17|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Ostrvo je popularna luka za kruzere. U periodu 2023–24, luka za kruzere u Frederikstedu primala je 3–8 brodova mjesečno.<ref>{{Cite web|url=https://www.viport.com/_files/ugd/e0a2e7_d462137573c247c1b581f8c84e4f5ea1.pdf|title=Ann E. Abramson Marine Facility at Frederiksted Pier: Cruise Schedule|last=Virgin Islands Port Authority|date=February 6, 2024}}</ref> Osim toga, hoteli i odmarališta, restorani i barovi, te ture i aktivnosti donose prihod.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelmarketreport.com/articles/USVI-Tourism-Poised-for-a-Huge-Year|title=USVI Tourism Poised for a Huge Year|date=2023-02-01|website=www.travelmarketreport.com|access-date=2025-02-22}}</ref> Popularne turističke aktivnosti uključuju plivanje, jedrenje, [[ronjenje]], snorkeling i golf.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-things-to-do-st-croix-7967842|title=20 Best Things to Do in St. Croix|website=Travel + Leisure|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afar.com/magazine/caribbean-islands-that-dont-require-a-passport|title=4 Beautiful Caribbean Islands Worth Visiting—No U.S. Passport Required|date=2025-01-23|website=AFAR Media|language=en|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dot.vi.gov/our-islands/st-croix/|title=St. Croix|website=Virgin Islands Department of Tourism|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> == Prevoz == Automobili na ostrvu se voze lijevom stranom ceste, ali gotovo svi imaju volan na lijevoj strani. Ovo se pokazalo teškim za nove stanovnike i posjetioce iz područja s desnim prometom, poput kopnenog dijela SAD-a, francuskih i holandskih Zapadnih Indijskih otoka, Dominikanska Republika i Portoriko. Putevi imaju brojne rupe. Javni autobuski prevoz na Djevičanskim Ostrvima, poznat kao VITRAN, vodi Odjel za javne radove Djevičanskih Ostrva. Pored taksija i autobusa, St. Croix ima i dijeljene taksije, lokalno poznate kao "taksi busevi" (koji se mogu naći i na drugim Američkim Djevičanskim ostrvima). Taksi busevi su kombiji pune veličine koji voze od Frederiksteda do Christiansteda. U privatnom su vlasništvu i ne slijede redovan raspored i nemaju utvrđena stanice na kojim se zaustavljaju. Ljudi jednostavno čekaju pored puta dok se ne približi taksi autobus, a zatim mašu vozaču da se zaustavi. Putnici mogu izaći bilo gdje duž rute. Taksi autobusi nemaju taksimetar i zakon ih obavezuje da naplaćuju fiksnu cijenu od 2,50 dolara, bez obzira na to gdje putnik ulazi i izlazi. Taksiji do određenih lokacija su mnogo skuplji i obično ih koriste turisti. Trajektna linija do otoka St. Thomas ponovo je uspostavljena 2017. godine. Trajekt QE IV saobraća jednom dnevno, polazeći iz zaliva Gallows Bay u Christianstedu prema gradu Charlotte Amalie na otoku St. Thomas. Putovanje traje oko 2,5 sata, a karta košta 60 američkih dolara. Trajekt QE IV ne saobraća u slučaju opasnih vremenskih uslova. Neke trajektne kompanije sa sjedištem na otocima St. Thomas i St. John povremeno organizuju linije između St. Croixa i St. Thomasa za posebne prilike, kao što su Poljoprivredni sajam St. Croixa u februaru, Karneval Djevičanskih Ostrva, Božićni karneval na St. Croixu i konjske trke. Međunarodni aerodrom Henry E. Rohlsen opslužuje St. Croix redovnim letovima s kopna SAD-a, Portorika i istočnih Kariba. Hidroavioni, kojima upravlja Seaborne Airlines, lete od St. Croixa do St. Thomasa, a polaze i slijeću u luku Christiansted. Iako su Djevičanska Ostrva Sjedinjenih Američkih Država teritorija SAD-a, ona imaju status slobodne luke i nalaze se u posebnoj carinskoj zoni. Zbog toga putnici koji putuju između kontinentalnog dijela SAD-a i Portorika, uključujući državljane SAD-a, moraju proći američku carinsku kontrolu. Državljani SAD-a ne moraju pokazati pasoš pri ulasku na Djevičanska Ostrva SAD-a, ali pri odlasku mogu biti dužni dokazati svoje državljanstvo ili nacionalnost. Tokom tog postupka može se provjeravati i imigracioni status osoba koje nisu državljani SAD-a. == Obrazovanje == Školski okrug St. Croix upravlja nizom javnih škola u St. Croixu. Postoji i više privatnih škola, uključujući St. Croix Montessori, Star Apple Montessori School, The Good Hope Country Day School, Arizona Academy, katolička škola St. Mary, Free Will Baptist, St. Croix SDA School i The Manor School. Jedini fakulteti na ostrvu su Univerzitet Djevičanskih ostrva, kampus St. Croix i Univerzitet Barry, koji vodi program obuke za asistente ljekara. == Kultura == {{Glavni|Kultura Djevičanskih ostrva}} === Festivali === Najveći festival na otoku, Božićni karneval Crucian (Crucian Christmas Carnival), održava se na St. Croixu od kraja decembra do početka januara. Još jedan značajan festival je Poljoprivredni i prehrambeni sajam, koji se održava sredinom februara. Nekoliko puta godišnje u Christianstedu se održava noćni festival pod nazivom „Jump-Up“, a u Frederikstedu se svakog mjeseca održava događaj pod nazivom „Sunset Jazz“, na kojem lokalni jazz muzičari nastupaju na plaži Frederiksted. Svake godine, u subotu prije Mardi Grasa, održava se lokalna parada Mardi Croixa, kao i parada pasa duž sjeverne obale. St. Croix Half Ironman Triathlon održava se prve sedmice maja. Takmičenje uključuje plivanje na 1,2 milje (1,9 km), vožnju bicikla na 56 milja (90 km) i trčanje na 13,1 milju (21,1 km). Budući da biciklistička staza uključuje uspon na izuzetno strmo brdo poznato kao „The Beast“ (Zvijer), ovaj triatlon se često naziva „Beauty and the Beast“ (Ljepotica i Zvijer).<gallery mode="packed"> File:Saint_Croix_carnival_dancer.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica u kostimu File:Saint_Croix_carnival_dancer2.jpg|alt=Parade of costumed carnival dancers| Parada kostimiranih karnevalskih plesača File:Saint_Croix_carnival_dancer3.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica File:Saint_Croix_carnival_dancer4.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Kostimirana karnevalska plesačica Datoteka:Mochajombies.jpg|alt=A Moko jumbie| Moko jumbie </gallery> == Znamenitosti == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_7.JPG|mini| Tvrđava Frederik u Frederikstedu]] Frederiksted zadržava svoju arhitekturu iz viktorijanskog doba i originalni dizajn sedam puta sedam ulica, te ima nekoliko historijskih građevina. Među njima su katolička crkva Svetog Patrika, izgrađena 1840-ih, i njena osnovna škola, carinarnica; apoteka iz 19. vijeka; i mnoge druge zgrade, od kojih su neke uragani pretvorili u scenske ruševine. Frederiksted funkcioniše opuštenijim tempom od većine mjesta na ostrvu, a živahniji je tokom [[Karneval|karnevala]] u januaru i kad god su kruzeri u luci. Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay sadrži jedino poznato mjesto gdje su članovi Kolumbove ekspedicije kročili na ono što je danas teritorija SAD-a. Također čuva planinske slivove, mangrove šume te estuarijska i morska okruženja koja podržavaju ugrožene i ugrožene vrste. Lokalitet obilježava Fort Salé, zemljani utvrđeni radovi iz vremena francuske okupacije, koji datira iz oko 1617. godine. Park čuva arheološka nalazišta iz praistorijskog i kolonijalnog doba, uključujući i jedino sačuvano igralište za loptu na Karibima. Ovo je jedno od dva mjesta na ostrvu za [[Bioluminiscencija|bioluminiscentne]] zaljeve (drugo je laguna Altona). [[Datoteka:Farmers_Market_St._Croix.jpg|alt=Farmers Market St. Croix|mini|194x194piksel| Pijaca na St. Croixu]] Tvrđava Christiansværn, izgrađena 1749, kao i druge zgrade održava Nacionalna parkovna služba u okviru Nacionalnog historijskog lokaliteta Christiansted. Nacionalni spomenik Buck Island Reef obuhvata ostrvo površine 176 hektara (71 hektar), koje se nalazi sjeverno od St. Croixa, kao i okolne koralne grebene. To je popularno mjesto za ronjenje s maskom i disaljkom. Ostrvo Buck Island je u vlasništvu američke vlade i služi kao stanište za mlade jedinke limunske ajkule. Green Cay (izgovara se „grin kej“) je malo ostrvo jugozapadno od Buck Islanda kojim upravlja Američka služba za ribu i divlje životinje. U njegovoj blizini nalazi se koralni greben Tamarind Reef, popularan među roniocima i ljubiteljima ronjenja s maskom i disaljkom. Pijaca poljoprivrednih proizvoda (1 Estate, Kingshill, 00850, St. Croix) nudi lokalno voće i povrće, kao i biljke, lokalnu hranu i sokove. Prodavači na otvorenom rade svake subote od 6 do 12 sati, a ponekad i duže. Pijaca je otvorena tokom cijele godine. Područje nacionalne baštine St. Croix osnovano je Zakonom o područjima nacionalne baštine 2022. godine kako bi se pomoglo u očuvanju i promovisanju historijskih i kulturnih lokaliteta širom otoka. === Ronjenje s bocom, maskom i disaljkom i vodeni sportovi === [[Datoteka:Discover_Scuba_Diving_--_St._Croix,_US_Virgin_Islands.jpg|mini| Ronjenje s bocom na St. Croixu]] [[Datoteka:Seahorse,_St._Croix,_Virgin_Islands.jpg|mini| Morski konjic na pristaništu u Frederikstedu]] Vode koje okružuju St. Croix tople su tokom cijele godine, s temperaturama od 25 °C do 30 °C, što ovo područje čini popularnim odredištem za vodene sportove, uključujući ronjenje s bocama, ronjenje s maskom i disaljkom, kajak, veslanje na dasci, surfanje, kitesurfing, parasailing, vožnju jet-skijem, ribolov i jedrenje. Dvije najpopularnije podvodne lokacije za ronioce na otoku su pristanište Frederiksted i strmi podvodni pad u duboku vodu kod Nacionalnog istorijskog parka i ekološkog rezervata Salt River Bay. Frederiksted je poznat po ronjenju na koralnim grebenima i pristupu lokacijama s potopljenim brodovima. Zapadna strana otoka ima mirne vode koje omogućavaju ronjenje s maskom i disaljkom direktno s plaže. Veslanje na dasci popularno je u blizini Frederiksteda iz istog razloga. Pristanište Frederiksted privlači ronioce i ljubitelje ronjenja s maskom i disaljkom, kao i one koji jednostavno skaču u vodu s njega. Plitke vode i pješčano dno oko pristaništa idealni su za početnike u ronjenju koji učestvuju u PADI programima Discover Scuba Diving (poznatim i kao probno ronjenje), za duže ronjenje uz obalu, noćno ronjenje i podvodnu fotografiju, posebno zbog velikog broja morskih konjića. Nekoliko stotina metara od sjeverne obale otoka, od Salt Rivera do Cane Baya, morsko dno naglo se spušta u duboki podvodni jarak. Tamo se mogu vidjeti koralni grebeni, brojne tropske ribe i morske kornjače selice. Kajak je također popularan u području Salt Rivera. Christiansted, koji se nalazi nedaleko od Buck Islanda i Green Caya, nekada je bio glavni grad Danskih Zapadnih Indija. Smješten je istočno od sjevernog podvodnog strmog pada i zaštićen je koralnim grebenom. === Bioluminiscentni zaljevi === Na St. Croixu postoje dva [[Bioluminiscencija|bioluminiscentna]] zaljeva ili bio zaljeva. Najpoznatiji i najposjećeniji je Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay . Drugi je u laguni Altona. Bio-zalivi su izuzetno rijetki; poznato je da na Karibima postoji samo sedam laguna koje su otvorene tokom cijele godine. <ref>{{Cite web|url=http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|title=SEA Launching Second Study on Bioluminescence|publisher=stcroixsource.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306021740/http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|archive-date=March 6, 2016|access-date=June 13, 2013}}</ref> Kombinacija faktora stvara neophodne uslove za bioluminiscenciju: crvena mangrova stabla okružuju vodu (organizmi su povezani sa mangrovom šumom, <ref>{{Cite book|last=Usup|first=G.|title=The physiological ecology of harmful algal blooms|last2=Azanza|first2=R. V.|publisher=Springer|year=1998|editor-last=Anderson|editor-first=D. M.|series=NATO ASI Series|location=Berlin|pages=81–94|chapter=Physiology and dynamics of the tropical dinoflagellate Pyrodinium bahamense|editor-last2=Cembella|editor-first2=A. D.|editor-last3=Hallegraeff|editor-first3=G. M.}}</ref> iako mangrova nije nužno povezana sa ovom vrstom).   Studija u biološkom zaljevu Salt River provodi se {{As of|2013}} od strane nastavnika i studenata sa Univerziteta Južne Karoline, Univerziteta Sjeverne Karoline-Wilmington i Univerziteta Djevičanskih ostrva. Njihovo istraživanje fokusira se na analizu kvalitete i nutrijentnog sastava vode, rasprostranjenost mikroorganizma, [[Dinoflagelate|dinoflagelata]] ''Pyrodinium bahamense'', koji svijetli kada je voda uznemirena, te obilje "cista", uspavanih dinoflagelata ugrađenih u morsko dno. Istovremenu komplementarnu studiju provodi Udruženje za zaštitu okoliša St. Croixa u saradnji sa Oceanografskim institutom Scripps. Fokusira se na brojanje gustine fotona fenomena tokom vremena i u različitim vremenskim uslovima. Analiza kvaliteta vode i taksonomija iz obje studije bit će podijeljene i povezane kako bi se stvorilo jedno od do sada najtemeljitijih istraživanja bioluminiscentnih zaljeva tokom cijele godine. Dva bio-zaljeva na St. Croixu imaju vrlo različite karakteristike. Onaj u laguni Altona je velik, ali plitak, što omogućava da se vidi razni morski život kako pliva i uzburkava vodu, osvjetljavajući je. Bio-zaljev kod rijeke Salt je manji, ali dublji od lagune Altona. Zbog svoje dubine, dom je i drugom obliku bioluminiscencije, [[Ctenophora]] ili češljastih meduza, koje se ne nalaze u laguni Altona. Treći bioluminiscentni organizam je također pronađen u Salt Riveru. Vrsta morskog vatrenog crva <nowiki><i id="mwA8g">Odontosyllis</i></nowiki> izvodi svoj jarko zeleni ritual parenja u roku od 57 sati nakon punog mjeseca, ženke izlaze na površinu i ostavljaju luminiscentnu zelenu lokvicu kroz koju mužjaci jure i oplode jaja. === Zaštićena područja === * Nacionalni spomenik Buck Island Reef, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalno historijsko mjesto Christiansted, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Green Cay, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay, kojim zajednički upravljaju Teritorija Djevičanskih ostrva i Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Sandy Point, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Point Udall * Morski park St. Croix East End : njime upravlja Vlada Djevičanskih ostrva putem Odjeljenja za upravljanje obalnim područjem pri Ministarstvu za planiranje i prirodne resurse <gallery mode="packed"> Datoteka:Christiansted,_US_Virgin_Islands,_from_Recovery_Hill.jpg|alt=Christiansted, looking north.| Christiansted, pogled prema sjeveru Datoteka:Csted2.jpg|alt=Downtown Christiansted and harbor| Centar Christiansteda i luka Datoteka:Csted3.jpg|alt=Old Danish Customs House, Christiansted| Stara danska carinarnica, Christiansted Datoteka:2008-01-27_Grapetree_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-28_Tague_Bay_St._Croix.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-27_Teague_Bay_Beach_St._Croix_USVI.jpg|alt=Teague Bay Beach| Plaža Teague Bay Datoteka:2008-03-30_Canegarden_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=Canegarden Bay Beach| Plaža Canegarden Bay Datoteka:2008-07-17_St._George_Village_Botanical_Gardens_St._Croix_USVI.jpg|alt=St. George Village Botanical Gardens| Botanički vrt sela St. George Datoteka:Canebay1.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya Datoteka:Canebay2.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya </gallery> == Poznate osobe == [[Datoteka:Dezarie_cropped.jpg|mini| Dezarie, 2010.]] * Adassa (rođena 1987.), reggaeton pjevačica i tekstopisac * Bennie Benjamin (1907–1989), muzičar, tekstopisac * Omari K. Chancellor, glumac i filmski stvaralac * De Apostle (rođen oko 1978.), reggae pjevač i tekstopisac * Dezarie (rođena oko 1980.), reggae pjevačica * Jack Gantos (rođen 1951.), autor (spomenut u ''knjizi Rupa u mom životu'' ) * Jimmy Hamilton (1917–1994), američki jazz muzičar, umro je u Saint Croixu. * Rea Irvin (1881–1972), američka ilustratorica, umjetnička direktorica časopisa ''The New Yorker'', umrla je u Saint Croixu. * Audre Lorde (1934–1992), američka pjesnikinja i [[Feminizam|feministkinja]], umrla je u Saint Croixu. * Midnite (aktivan 1989–2015), roots reggae bend * Henry S. Whitehead (1882–1932), američki autor horor fikcije i fantastike; arhiđakon u St. Croixu od 1921. do 1929. * Mike Yard (rođen oko 1970.), saradnik u ''emisiji The Nightly Show'' === Sport === [[Datoteka:Ray_Seales_1973.jpg|mini| Sugar Ray Seales, 1973.]] * Joe Aska (rođen 1972.), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] koji trči bek * Raja Bell (rođen 1976.), profesionalni [[Košarka|košarkaš]], [[Utah Jazz]] <ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bellra01.html|title=Raja Bell|publisher=Basketball-Reference.Com|access-date=November 15, 2012}}</ref> * Cory Bishop (rođen oko 1990.), fudbaler Američkih Djevičanskih Ostrva * Livingstone Bramble (rođen 1960.), bokser, rođen u Montserratu, odrastao na St. Croixu * Horace Clarke (1939–2020), profesionalni igrač bejzbola, New York Yankeesi i San Diego Padresi * Quentin Coryatt (rođen 1970.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Indianapolis Colts <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Quentin Coryatt|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> * Midre Cummings (rođen 1971.), igrač Major League Baseballa * [[Tim Duncan]] (rođen 1976.), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]] <ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|title=Tim Duncan|publisher=Basketball-Reference.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092815/http://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|archive-date=October 8, 2012|access-date=November 15, 2012}}</ref> * Walt Frazier (rođen 1945.), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]] <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/02/25/garden/25frazier.html|title=At Home With Walt Frazier|work=[[The New York Times]]|date=February 25, 2010|access-date=February 24, 2014|last=Araton|first=Harvey}}</ref> * Muhammad Halim (rođen 1986.), olimpijski troskok * Peter Jackson (1861–1901), australijski bokserski prvak 19. vijeka * Linval Joseph (rođen 1988.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Minnesota Vikings <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Linval Joseph|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> * Hanik Milligan (rođen 1979.), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Elmo Plaskett (1938–1998), igrač bejzbola * Sugar Ray Seales (rođen 1952.), bokser, osvajač zlatne medalje na [[Olimpijske igre 1972.|Ljetnim olimpijskim igrama 1972.]] * Andre Wadsworth (rođen 1974.), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Arizona Cardinals <ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/W/WadsAn20.htm|title=Andre Wadsworth|publisher=Football-Reference.Com|access-date=November 15, 2015}}</ref> === Ostali === [[Datoteka:William_Leidesdorff.jpg|mini| William Leidesdorff, 1845.]] [[Datoteka:Historical_marker_for_Alexander_Hamilton,_Christiansted,_St._Croix.jpg|mini| Historijski spomenikAlexandera Hamiltona]] [[Datoteka:RoyInnisCirca1970.jpg|mini| Roy Innis, oko 1970.]] * Margaret Hartman Markoe Bache (1770–1836), američka štamparka i urednica * Judah P. Benjamin (1811–1884), američki i konfederacijski političar * Edmund Bourke (1761–1821), danski diplomata * Annie de Chabert (1908–1976), politička ličnost, poduzetnica * Frank Crosswaith (1892–1965), socijalistički političar i sindikalni organizator u New Yorku * Francis J. D'Eramo (rođen 1959.), sudija Višeg suda Američkih Djevičanskih ostrva u St. Croixu <ref>{{Cite web|url=http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|title=Honor Roll of Judges|website=[[United States Virgin Islands Superior Court]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041111/http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|archive-date=5 June 2016}}</ref> * Alexander Hamilton (1755/7-1804), osnivač Amerike, živio je na St. Croixu od svoje 10. ili 11. do 17. godine. * Hubert Harrison (1883–1927), harlemski aktivista i intelektualac, poznat kao "otac harlemskog radikalizma" * Elizabeth Hawes (1903–1971), dizajnerica odjeće, autorica i društvena kritičarka, koja je pisala o svom životu u St. Croixu pod naslovom ''Ali reci to pristojno'' * Arnold R. Highfield (1940–2019), historičar * Casper Holstein (1876–1944), njujorški mafijaš tokom Harlemske renesanse * D. Hamilton Jackson (1884–1946), zagovornik radničkih prava i lobirao je kod lidera u Danskoj * Roy Innis (1934–2017), zagovornik građanskih prava, predsjedavajući Kongresa za rasnu jednakost (CORE) * Hans Jonatan (1784–1827), vjerovatno prva osoba druge boje kože koja je živjela na Islandu * William Leidesdorff (1810–1848), poduzetnik, jedan od osnivača San Francisca * Abraham Markoe (1727–1806), biznismen, zemljoposjednik i plantažer; kasnije američka revolucionarna figura * Princ Monolulu (1881–1965), pravo ime ''Peter Carl Mackay'', bio je savjetnik za konjske utrke. * Warren Mosler (rođen 1949.), američki menadžer hedge fondova, poduzetnik i ekonomista; preselio se u St. Croix 2010. godine. * Stacey Plaskett (rođena 1966.), američka delegatkinja <ref>{{Cite web|url=https://clerk.house.gov/|title=Stacey E. Plaskett (Virgin Islands (VI)), 119th Congress Profile|website=Office of the Clerk, U.S. House of Representatives|language=en|access-date=2025-10-05}}</ref> * Jasmin St. Claire (rođena 1972.), američka bivša pornografska glumica i hrvačica * Hannibal Ware (rođen oko 1970.), generalni inspektor američke Uprave za mala preduzeća * Erika J. Waters (rođena oko 1950.), akademkinja i kritičarka; preselila se u St. Croix početkom 1970-ih == Također pogledajte == * Radnička buna na St. Croixu 1878. * Kultura Djevičanskih ostrva * Muzika Djevičanskih ostrva * Botanički vrt sela St. George * Peč grebena Djevičanskih ostrva * WSVI, ABC TV stanica * WTJX-TV, Javna televizija Djevičanskih ostrva == Reference == == Vanjski linkovi == {{United States Virgin Islands}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bivše španske kolonije]] [[Kategorija:Stranice s nepregledanim prevodom]] gewbolx2xx2724q2yog03uy1m3t54qi 3923322 3923321 2026-09-01T03:39:20Z Tulum387 155909 Razne izmjene. Nije gotovo još. 3923322 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | veličina slike = | karta_opis = | arhipelag = [[Djevičanska ostrva]], [[Ostrva Leeward]] | broj ostrva = | nadmorska_visina = 1165 | država administrativna podjela naslov = [[Teritorije Sjedinjenih Država|Teritorije]] | država administrativna podjela = [[Američka Djevičanska ostrva|Djevičanska ostrva]] | populacija najvećeg grada države = 2020 census<ref>{{Cite web |title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands |url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html |access-date=2022-12-01 |website=US Census Bureau}}</ref> | etničke grupe = [[Afro-Karipci]], [[Portorikanci]], [[Bijeli Amerikanci|bijelci]], [[Indijci na Američkim Djevičanskim ostrvima|Indijci]], [[Arapski Amerikanci|Arapi]], [[Azijski Amerikanci|Azijci]], [[Domorodački narodi Amerike|Američki starosjedioci]], [[melezi]] }} '''Saint Croix''' ({{jez-nl|Sint-Kruis}}; {{jez-fr|Sainte-Croix}}; [[Danski jezik|danski]] i {{jez-no|Sankt Croix}}) ostrvo je na [[Karibi|Karibima]], te okrug i sastavni [[Distrikti i poddistrikti Američkih Djevičanskih ostrva|distrikt]] [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]], koja su [[Neuključene teritorije Sjedinjenih Američkih Država|neuključena teritorija Sjedinjenih Američkih Država]]. St. Croix je najveće od ostrva teritorije. Prema popisu SAD iz 2020, njegova populacija iznosila je 41.004.<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html|title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands|last=|first=|website=US Census Bureau|access-date=1. 12. 2022}}</ref> Procjene iz 2026. godine za cijelu teritoriju Američkih Djevičanskih ostrva iznose oko 76.900 stanovnika,<ref name="britannica2026">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands|title=United States Virgin Islands summary|website=Britannica|access-date=1. 9. 2026}}</ref> što ukazuje na nastavak pada populacije. Najviša tačka ostrva je [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], na 355 metara. Nadimak St. Croixa je "Twin City", po njegova dva grada, [[Frederiksted|Frederikstedu]] na zapadnom kraju i [[Christiansted|Christianstedu]] na sjeveroistočnom dijelu ostrva. == Ime == Autohtono ime ostrva Taíno je {{Jezik|tnq|[[List of indigenous names of Eastern Caribbean islands#Leeward Islands|Ay Ay]]}} ('rijeka').<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3p_aNANtoQMC|title=St. Croix, Virgin Islands, Historical Park and Ecological Preserve|date=1992|work=Hearing Before the Subcommittee on National Parks and Public Lands of the [[United States House Committee on Interior and Insular Affairs|Committee on Interior and Insular Affairs]], House of Representatives, 24. 9. 1991, Washington, D.C..|isbn=978-0-16-039761-5|page=103|language=en}}</ref> Njegovo autohtono karipsko ime je {{Jezik|crb|Cibuquiera}} ('kamenita zemlja').<ref name=":0" /> Njegovo moderno ime, ''Saint Croix'', izvedeno je od francuskog imena ''{{Jezik|fr|Sainte-Croix}}'', koje je i samo prevod španskog imena {{Jezik|es|Isla de la Santa Cruz}} (što znači 'ostrvo Svetog Križa') koje je [[Kristofor Kolumbo]] dao ostrvu 1493.<ref name=":1">{{Cite book|last=Allsopp|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C|title=Dictionary of Caribbean English Usage|last2=Allsopp|first2=Jeannette|date=2003|publisher=University of the West Indies Press|isbn=978-976-640-145-0|page=180|language=en}}</ref> Francusko ime je djelimično zadržano pod danskom vlašću kao {{Jezik|da|Sankt Croix}}, a ostrvo je dobilo svoj sadašnji pravopisni nazivni oblik nakon američkog preuzimanja 1917. [[Demonim]] povezan s ostrvom je Crucian (bos. ''krucijanski''), izveden iz originalnog španskog naziva.<ref name=":1" /> == Historija == [[Datoteka:St_Croix_map.jpg|mini| Danska karta ostrva iz 1754.]] [[Datoteka:Bark_MARY_og_Frederiksted.jpg|mini| Frederiksstad na Saint Croixu, 1848.]] [[Datoteka:Mary´s_Fancy,_Saint_Croix.jpg|mini| Afrički radnici-robovi na plantaži Mary Fancy, u vlasništvu Georgea Ryana]] [[Datoteka:H._K._H._Prins_Valdemars_Ankomst_til_Sankt_Croix.jpg|mini| Dolazak princa Valdemara u St. Croix, 1879.]] [[Datoteka:Last_Danish_Parade_at_Saint_Croix.jpg|mini| [[Zastava Danske|Dannebrog]] se posljednji put spušta u Guvernerovoj rezidenciji (31. mart 1917)]] Igneri grnčarija ukazuje na ljudsko prisustvo na ostrvu od 1. do 700. godine nove ere, nakon čega slijedi prisustvo Taíno naroda od 700. do 1425, prije dolaska Karibljana 1425; ostrvo je bilo nenaseljeno do 1590. godine.<ref name="VINPS">{{Cite book|title=U.S. Virgin Islands: a guide to national parklands in the United States Virgin Islands|publisher=Division of Publications, National Park Service, U.S. Dept. of the Interior|year=1999|isbn=0-912627-68-9|location=Washington, D.C.|pages=81–99}}</ref> Razne autohtone grupe naseljavale su ostrvo tokom njegove prahistorije. Kolumbo se iskrcao na Santa Cruz, kako ga je nazvao, 14. novembra 1493, i odmah su ga napali Kalinago narodi, koji su živjeli u Salt Riveru na sjevernoj obali. Ovo je prva zabilježena borba između Španaca i domorodačkog stanovništva [[Novi svijet|Novog svijeta]], a Kolumbo je mjestu bitke dao ime ''Cabo de la Flecha'' (Rt Strijele).<ref>{{Cite book|last=Morison|first=Samuel|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259|title=Admiral of the Ocean Sea|publisher=Little, Brown and Company|year=1991|isbn=0-316-58478-9|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259/page/n419 414]–418|orig-year=1942}}</ref> Španci nikada nisu kolonizovali ostrva, ali većina ili svo domaće stanovništvo je na kraju rastjerano ili pobijeno. Do kraja 16. vijeka, za ostrva se govorilo da su nenaseljena.<ref>{{Cite book|last=Hubbard|first=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=978-0-333-74760-5|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14 14]}}</ref> === Kolonijalni period === {{Glavni|Holandska Djevičanska ostrva|||Hospitaljerska kolonizacija Amerika|Francuska zapadnoindijska kompanija|Danska Zapadna Indija}} Holandski i engleski doseljenici su se iskrcali na Saint Croixu 1625, a pridružile su im se i neke francuske izbjeglice sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kristofora]]. Englezi su protjerali holandske i francuske doseljenike prije nego što su i sami bili protjerani španskom invazijom iz [[Portoriko|Portorika]] u augustu 1650. Oko 1650, francuske snage su napale i osnovale koloniju od 300 stanovnika. Od 1651. do 1664, [[Malteški red|Malteški vitezovi]] (u to vrijeme [[vazalna država]] [[Kraljevina Sicilija|Kraljevine Sicilije]]) vladali su ostrvom u ime [[Luj XIV, kralj Francuske|Luja XIV]]. Ostrvo je potom pripalo Francuskoj Zapadnoindijskoj kompaniji. Kolonija je evakuisana u [[Hispaniola|Saint-Domingue]] 1695. godine, kada se [[Kraljevina Francuska|Francuska]] borila protiv Engleza i Holanđana u Ratu Velike alijanse. Ostrvo je potom bilo nenaseljeno i napušteno narednih 38 godina.<ref name="Westergaard">{{Cite book|last=Westergaard|first=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Godine 1725, guverner St. Thomasa, [[Frederik Moth]], ohrabrio je direktore Danske zapadnoindijske kompanije da razmotre kupovinu Santa Cruza (St. Croix). Dana 15. juna 1733, Francuska i [[Danska-Norveška]] zaključile su ugovor prema kojem je [[Danska zapadnoindijska kompanija]] kupila St. Croix za 750.000 [[Livre tournois|livri]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|title=St. Croix: island, United States Virgin Islands|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/Saint-Croix|access-date=20. 4. 2021}}</ref> [[Luj XV, kralj Francuske|Luj XV]] ratifikovao je ugovor 28. juna 1733. i primio polovinu uplate u francuskim kovanicama, a preostala polovina plaćena je u roku od 18 mjeseci. Dana 16. novembra 1733, Moth je imenovan za prvog danskog guvernera St. Croixa. Popis iz 1742. navodi 120 plantaža šećera, 122 plantaže pamuka, 1.906 robova i 360 bijelaca. Do 1754, robova je bilo 7.566. Te godine, kralj [[Frederik V od Danske|Frederik V]] preuzeo je direktnu kontrolu nad St. Croixom od kompanije.<ref>{{cite web|url=http://www.vinow.com/stcroix/history/|title=Saint Croix, Virgin Islands: Facts & History|publisher=Vinow.com|access-date=27. 7. 2017}}</ref><ref name="Westergaard2">{{cite book|last1=Westergaard|first1=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Gotovo 200 godina, St. Croix, St. Thomas i St. John bili su danski Zapadni Indijski otoci . Do sredine ili kraja 18. vijeka, vrhunca plantažne ekonomije, porobljeno stanovništvo St. Croixa brojalo je između 18.000 i 20.000 ljudi. Broj bijelaca u tom periodu kretao se između 1.500 i 2.000.<ref>Loftsdóttir, Kristin, and Gísli Pálsson, "Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean", in Magdalena Naum and Jonas M. Nordin (eds), ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', Contributions To Global Historical Archaeology Volume, 37 (New York: Springer, 2013), pp. 37–52 (pp. 41–42). {{Doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}.</ref> Budući američki revolucionarni vođa Alexander Hamilton i njegov brat živjeli su u Christianstedu sa svojom majkom, Rachel Faucette, na St. Croixu nakon što se ona vratila na otok 1765. godine. Njihov dom bio je na gornjem spratu kuće na adresi Company Street 34, dok je Rachel koristila donji sprat kao prodavnicu prehrambenih proizvoda. U dvije godine, Hamilton je izgubio oca, Jamesa Hamiltona, koji ga je napustio, a majka mu je umrla. Zvanični dokumenti sa ostrva, svjedočenje njegovog ujaka na sudu za ostavinsku raspravu iz 1768, utvrdili su da je Alexander imao 13 godina. Do 1769, Hamiltonov rođak, tetka, ujak i baka su također umrli. Alexanderov brat James postao je stolarski šegrt, a Alexander je postao štićenik Thomasa Stevensa, trgovca u ulici King. Hamilton je ubrzo radio kao činovnik u izvozno-uvoznom preduzeću Beekman and Cruger na raskrsnici ulica King i King's Cross. Godine 1772. lokalni biznismeni su finansirali Hamiltonovo daljnje obrazovanje u New Yorku.<ref name="Chernow">{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16|title=Alexander Hamilton|date=2004|publisher=The Penguin Press|isbn=1-59420-009-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16 16–17, 22–40]}}</ref> Trgovina robljem je u danskim kolonijama ukinuta 1792, iako je zabrana stupila na snagu tek 1802. Robovi su oslobođeni 1848, nakon Pobune robova na Saint Croixu 1848, koju je predvodio general John "Buddhoe" Gottlieb.<ref>{{Cite web|url=https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|title=The slave rebellion on St. Croix and Emancipation|website=The Danish West-Indies – Sources of history|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216121514/https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|archive-date=16. 12. 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|title=Danish West Indies – The Abolition of Slavery|website=National Museum of Denmark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924175409/https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|archive-date=24. 9. 2019|url-status=live}}</ref> Britanci su okupirali danske Zapadnoindijske otoke u martu 1801, dolaskom britanske flote u St. Thomas. Danska i Norveška su prihvatile Kapitulacijske sporazume, a Britanci su okupirali ostrva bez ispaljenog metka. Okupacija je trajala do aprila 1802, kada je Britanija vratila ostrva Danskoj-Norveškoj. Britanci su ponovo napali danske otoke u decembru 1807. Britanska flota je zauzela St. Thomas 22. decembra i St. Croix 25. decembra. Danska i Norveška nisu pružile otpor i invazija je ponovo prošla bez prolivanja krvi. Ova okupacija je trajala do 20. novembra 1815. Obje invazije su bile posljedica saveza Danske s Francuskom tokom Napoleonskih ratova. Nakon sklapanja mira s Francuskom, ostrva su vraćena Danskoj. === Kao teritorija Sjedinjenih Američkih Država === Radnička buna na St. Croixu 1878. pogodila je ostrvo. Danska je 1916. prodala St. Croix, St. Thomas i St. Johna SAD-u, formalizujući transfer Ugovorom o danskim Zapadnoindijskim otocima, u zamjenu za 25 miliona dolara u zlatu. Na nacionalnom referendumu o tom pitanju, 64,2% danskih birača odobrilo je prodaju. Na neslužbenom referendumu održanom na ostrvima, 99,83% je glasalo za kupovinu. Zvanični transfer ostrva SAD-u dogodio se 1. aprila 1917. Stanovnici St. Croixa dobili su američko državljanstvo 1927. Ostrvo se industrijalizovalo i udaljilo od agrarnog društva 1960-ih. Masakr u Fountain Valleyu 1972, masovna pucnjava tokom pljačke golf kluba, dovela je do razornog smanjenja turizma koje je trajalo mnogo godina. Uragan Hugo je 1989. pogodio ostrvo vjetrovima četvrte kategorije. [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Vojska Sjedinjenih Američkih Država]], [[FBI|Federalni istražni biro]] i Služba američkih maršala angažovani su da uspostave red.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/09/22/us/troops-find-looting-and-devastation-on-st-croix.html|title=Troops Find Looting and Devastation on St. Croix|last=Schmalz|first=Jeffrey|date=22. 9. 1989}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hurricane Hugo Haunts Virgin Islands|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/hurricane/archives/hugo89a.htm|date=31. 10. 1989}}</ref> Zatvaranje rafinerije Hovensa 2012. rezultovalo je gubitkom mnogih radnih mjesta. Poljoprivreda se sporo oporavlja zbog povećane potražnje za lokalnim proizvodima i poljoprivrednim proizvodima. U septembru 2017. godine, St. Croix je pogođen sa dva uzastopna uragana kategorije 5. Uragan Irma pogodio je ostrvo 6. septembra, a samo 13 dana kasnije, uragan Maria je pogodio St. Croix još jačim udarima, sa vjetrovima koji su na nekim mjestima dostizali i do 400 km/h.<ref name="plaskett2025">{{Cite web|url=https://www.virginislandsdailynews.com/plaskett-billions-received-in-federal-funds-can-fortify-local-infrastructure/article_7686c4a0-0fef-4fd3-895c-9cedf4b1a004.html|title=Plaskett: Billions received in federal funds can fortify local infrastructure|last=Bhola|first=Alexandra|date=19. 9. 2025|website=Virgin Islands Daily News|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Maria je oštetila ili uništila 70% zgrada na St. Croixu, uključujući škole i jedinu bolnicu. Opsežni napori na obnovi nakon uragana Irma i Maria nastavljeni su i tokom 2024. i 2025. godine. Guverner Albert Bryan Jr. je krajem 2024. godine istakao značajan napredak u projektima obnove nakon uragana, obnovi domova i škola te kritičnim nadogradnjama infrastrukture poput puteva i vodovodnih sistema.<ref name="bryan2024">{{Cite web|url=https://www.vi.gov/governor-bryan-and-lieutenant-governor-roach-reflect-on-2024-accomplishments-and-welcome-president-biden-to-st-croix-2/|title=Governor Bryan and Lieutenant Governor Roach Reflect on 2024 Accomplishments and Welcome President Biden to St. Croix|date=30. 12. 2024|website=Government of the United States Virgin Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Federalna agencija za upravljanje vanrednim situacijama (FEMA) obavezala je 989 miliona dolara za jačanje kanalizacionog sistema na St. Croixu,<ref name="fema2024">{{Cite web|url=https://www.vi.gov/fema-commits-989-million-to-strengthen-st-croixs-wastewater-system/|title=FEMA Commits $989 Million to Strengthen St. Croix's Wastewater System|date=19. 7. 2024|website=Government of the United States Virgin Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> a dodatnih 3,2 milijarde dolara za obnovu sistema za distribuciju vode za piće i popločavanje puteva širom St. Croixa.<ref name="fema2024b">{{Cite web|url=https://www.usviodr.com/fema-commits-additional-3-2-billion-toward-utility-road-paving-and-education-projects-in-the-u-s-virgin-islands/|title=FEMA Commits Additional $3.2 Billion Toward Utility, Road Paving and Education Projects in the U.S. Virgin Islands|date=2024-10-07|website=USVI Office of Disaster Recovery|access-date=2026-09-01}}</ref> Ukupno je više od 20 milijardi dolara federalnih sredstava za obnovu nakon katastrofa dodijeljeno Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref name="plaskett2025" /> Kongresna delegatkinja Stacey Plaskett istakla je da je administracija predsjednika Bidena 2024. godine odobrila povećanje federalnog udjela u troškovima na 95% za sve kategorije javne pomoći, odnosno 98% za projekte kritične infrastrukture, čime je teritorija uštedjela milijardu dolara.<ref name="plaskett2025" /> U augustu 2025. godine, uragan Erin pogodio je područje, ali je poštedio ostrvo St. Croix veće štete. Nacionalni parkovi St. Croixa ponovo su otvoreni 18. augusta 2025. nakon što je uragan prošao.<ref name="erin2025">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/sari/learn/news/national-parks-of-st-croix-reopen-following-hurricane-erin.htm|title=National Parks of St. Croix Reopen Following Hurricane Erin|date=18. 8. 2025|website=National Park Service|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Geografija == [[Datoteka:St._Croix_geologic_map.png|mini| Geološka karta Saint Croixa, gdje je Km [[Kreda (period)|kredna]] grupa Mt. Eagle, Kd je kredni diorit, Kg je kredni gabro, Tbf je [[Pliocen|pliocenska]] formacija Blessing, Tmb i Tlr su [[Miocen|miocenski]] [[krečnjak]] King shall, Qab je [[Kvartar|kvartarni]] aluvijum, a Qr je kvartarni greben.]] [[Datoteka:Northwest,_St_Croix_00840,_USVI_-_panoramio.jpg|mini| Obala Saint Croixa]] Saint Croix leži na koordinatama {{Coord|17|45|N|64|45|W|}}. Na istočnom vrhu ostrva, [[Point Udall (Američka Djevičanska Ostrva)|Point Udall]] je [[Spisak ekstremnih tačaka Sjedinjenih Država#Istočne tačke|najistočnija tačka]] (po putovanju, ne po [[geografskoj dužini]]) Sjedinjenih Država uključujući [[Ostrvsku teritoriju|ostrvske teritorije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-easternmost-point-in-north-america-is-actually-west-of-alaska.html|title=The Easternmost Point in North America Is Actually West of Alaska|date=17. 2. 2021|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=17. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npca.org/articles/2554-the-easternmost-national-park|title=The Easternmost National Park|website=National Parks Conservation Association|language=en|access-date=17. 2. 2025}}</ref> Najviša tačka ostrva, [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], visoka je 355 m.<ref>{{Cite book|last=Sciences|first=New York Academy of|url=https://books.google.com/books?id=aeOJSZH2jWEC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA79|title=Scientific Survey of Porto Rico and the Virgin Islands|date=1926|publisher=The Academy|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Service|first=United States Soil Conservation|url=https://books.google.com/books?id=oSsN0f5MZegC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA1|title=Soil Survey, Virgin Islands of the United States|date=1970|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Većina istočnog kraja je prilično brdovita i strma,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/coris/library/NOAA/CRCP/other/other_crcp_publications/Watershed_USVI/stx_ee_existing_conditions/02_EE_Characteristics_110719.pdf|title=Characteristics of St. Croix's East End|website=[[National Centers for Environmental Information]] (ncei.noaa.gov)}}</ref> kao i sjeverna strana od [[Christiansted, Američka Djevičanska Ostrva|Christiansteda]] prema zapadu. Od brda na sjevernoj strani, prilično ravna ravnica spušta se prema južnoj obali; ovo je bilo glavno šećerno zemljište ostrva. Ostrvo ima površinu od 214.66 km2,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lz65zgpJXiYC&dq=st.+croix+82.88+sq+miles&pg=PA95|title=U.S. Virgin Islands, 2000: 2000 Census of Population and Housing. Social, economic, and housing characteristics|date=2003|publisher=U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau|isbn=978-0-16-067821-9|language=en}}</ref> što ga čini najvećim ostrvom Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=17. 2. 2025}}</ref> Ima neravan teren s raznolikim ekosistemima, uključujući [[Kišna šuma|suptropske prašume]], obalne ravnice, grmlje, stjenovita brda, doline i plaže, kao i [[Koralni greben|koralne grebene]] uz obalu.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=18. 2. 2025}}</ref> Godine 2023, St. Croix je proglašen područjem nacionalne baštine — prvim područjem nacionalne baštine koje se nalazi na Teritorijama SAD-a.<ref name=":4" /> == Klima == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_22.JPG|mini| Plaža na Saint Croixu]] St. Croix ima tropsku do polusušnu klimu.<ref name=":5" /> [[Trgovački vjetrovi|Pasati]] pušu duž cijele dužine ostrva tokom cijele godine.<ref>{{Cite journal|last=Chérubin|first=Laurent Marcel|last2=Garavelli|first2=Lysel|date=4. 3. 2016|title=Eastern Caribbean Circulation and Island Mass Effect on St. Croix, US Virgin Islands: A Mechanism for Relatively Consistent Recruitment Patterns|journal=PLOS ONE|language=en|volume=11|issue=3|bibcode=2016PLoSO..1150409C|doi=10.1371/journal.pone.0150409|issn=1932-6203|pmc=4778804|pmid=26942575|access-date=31. 8. 2026|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0150409}}</ref><ref name=":5" /> Temperatura se kreće od 20 do 30 stepeni Celzijusevih,<ref>{{Cite web|url=https://tieronetravel.com/best-time-to-visit-u-s-virgin-islands-2024-travel-guide|title=Best Time to Visit U.S. Virgin Islands – Travel Guide|last=Barth|first=Kennedy|date=18. 7. 2022|website=TierOneTravel.com – Online Canadian Travel Agency {{!}}|language=en-CA|access-date=19. 2. 2025}}</ref> sa prosječnom temperaturom od 29,2 stepena Celzijusa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K2q88d_8o-4C&dq=average+temperature+st+croix&pg=PA418|title=United States Coast Pilot: Atlantic Coast. Gulf of Mexico, Puerto Rico, and Virgin Islands|date=2000|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Prosječna godišnja količina padavina je oko 1.000 mm godišnje, ali količina padavina varira ovisno o sezoni i lokaciji na otoku. Brda zapadnog dijela ostrva primaju znatno više kiše nego istočni kraj,<ref name=":5" /> s godišnjom količinom padavina od 50 inča godišnje na sjeverozapadu do 25-38 inča godišnje na istoku.<ref name=":5" /> Zapadni kraj ima bujnu vegetaciju i palme, dok je istočni kraj ostrva suhi pustinjski lanac sa znatnom količinom kaktusa. Od augusta do novembra je vlažna sezona na Američkim Djevičanskim ostrvima, a ostatak godine je sušna sezona.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.drought.gov/states/us-virgin-islands|title=U.S. Virgin Islands|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|publication-date=|access-date=19. 2. 2025}}</ref> Oko 40% godišnjih padavina obično se javi od septembra do novembra.<ref name=":6" /> Tokom sušne sezone, prilično jaka i dugotrajna suša može predstavljati problem za ostrvo,<ref>{{Cite web|url=https://www.drought.gov/drought-status-updates/drought-update-puerto-rico-and-us-virgin-islands-2024-01-18|title=Drought Update for Puerto Rico and the U.S. Virgin Islands|date=18. 1. 2024|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|access-date=19. 2. 2025}}</ref> posebno imajući u vidu nedostatak [[Slatka voda|slatke vode]] na Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref>{{Cite journal|last=Lancellotti|first=Brittany V.|last2=Hensley|first2=David A.|date=2024|title=The state of knowledge of freshwater resources in the U.S. Virgin Islands: Data scarcity and implications|journal=JAWRA Journal of the American Water Resources Association|language=en|volume=60|issue=6|pages=1270–1292|bibcode=2024JAWRA..60.1270L|doi=10.1111/1752-1688.13241|issn=1752-1688}}</ref> St. Croix ima postrojenje za [[Desalinizacija|desalinizaciju]],<ref>{{Cite web|url=https://cgtc-usvi.org/water|title=Water|website=Caribbean Green Technology Center|language=en-US|access-date=19. 2. 2025}}</ref> ali većina stambenih kuća i poslovnih prostora ima ugrađene [[Cisterna|cisterne]] koje se koriste za sakupljanje kišnice.<ref name=":6" /> == Demografija == Stanovnici se nazivaju '''Krucijanci''' (eng. ''Crucians'') {{IPAc-en|ˈ|k|r|uː|ʒ|ən}} <ref>{{Cite web|url=http://cruciandictionary.com/|title=Crucian Dictionary|website=cruciandictionary.com}}</ref> (često se se piše kao "Kružani"). Zbog imigracijske historije St. Croixa, vodi se velika debata o tome šta predstavlja autohtonog Kružana. Konsenzus u društvu Kružana je da svako ko je ''"bahn ya"'' ("rođen ovdje" na krucijanskom dijalektu) na St. Croixu može tvrditi da je Kružan, ali ne nužno i da je ''autohtoni Kružan''. Ljudi koji se smatraju ''autohtonim narodom'', ili ''precima autohtonih naroda'', su oni čije porijeklo potiče iz doba prije nego što su Kružani dobili američko državljanstvo 1927. Predački domorodački Kružani (jedna četvrtina do jedna trećina stanovništva St. Croixa) uglavnom se sastoje od potomaka porobljenih Afrikanaca koje su Evropljani doveli na ostrvo tokom 18. i 19. vijeka i potomaka plaćenih radnika koje su Danci regrutovali iz britanskih i holandskih Zapadnoindijskih područja nakon danskog zakona o emancipaciji 1848. Kao i na drugim karipskim ostrvima, mnogi preci domorodaca također potiču od evropskih doseljenika i radnika na plantažama koji su migrirali tokom 17, 18. i 19. vijeka. Zbog malog broja evropskih žena na kolonijalnim ostrvima, mnogi evropski muškarci na kolonijalnom St. Croixu imali su djecu sa većinski afričkim stanovništvom, čiji potomci miješanog porijekla nose prezimena svojih evropskih predaka. Na ostrvu također postoji nekolicina starosjedilačkih porodica (tradicionalno poznate kao ''bukra''), "čistog" europskog porijekla. Zbog historijskih ekonomskih i političkih razlika, kao i ostataka kastinskog sistema iz 19. vijeka zasnovanog na tenu kože, socioekonomske klasne razlike među predačkim Kružanima mogu se znatno razlikovati, čak i unutar iste porodice. Većina predaka autohtonih Kružana danas je zaposlena u Vladi Djevičanskih ostrva, dok su drugi uključeni u turističku industriju, te pravna i medicinska zanimanja. Migracija Portorikanaca bila je prevalentna 1930-ih, 40-ih i 50-ih godina, kada su se mnogi Portorikanci preselili u St. Croix zbog posla nakon kolapsa šećerne industrije. Ukupan broj stanovnika opao je za 50% u vijeku prije 1945. Kupovina dvije trećine obližnjeg portorikanskog ostrva Vieques od strane [[Ratna mornarica Sjedinjenih Američkih Država|američke mornarice]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] rezultovala je raseljavanjem hiljada stanovnika ''Viequesa'', od kojih su se mnogi preselili na St. Croix zbog slične veličine i geografskog položaja. Lokalni praznik, Dan prijateljstva Južnog Djevičanskog ostrva i Portorika slavi se od 1960-ih drugog ponedjeljka u oktobru, istog datuma kao i [[Kolumbov dan]]. Portorikanci sa St. Croixa, od kojih većina živi na ostrvu više od jedne generacije, održali su svoju kulturu živom, integrirajući je u kulturu i društvo izvornih Kružana. Naprimjer, u neformalnim situacijama, mnogi Portorikanci u St. Croixu govore kombinacijom portorikanskog španskog i kreolskog engleskog jezika sličnom španskom engleskom. Migracije sa "nižih otoka" (lokalni kolokvijalni izraz za otoke na [[Mali Antili|Malim Antilima]] na istoku i jugoistoku) dogodile su se uglavnom 1960-ih i 70-ih. U tom periodu, poljoprivreda je opala kao glavna industrija St. Croixa, a zamijenili su je turizam, proizvodnja [[Aluminij-oksid|aluminija]] i [[Rafinerija nafte|rafiniranje nafte]]. U ovim industrijama bilo je mnogo poslova, a hiljade stanovnika sa zabačenih dijelova ostrva dolazile su na St. Croix. Potražnja za uvoznom radnom snagom u St. Croixu bila je pogoršana činjenicom da su mnogi preci, domorodački stanovnici Kružana, nakon što su decenijama ranije stekli američko državljanstvo, migrirali na kopneni dio SAD-a kako bi ostvarili obrazovne i karijerne prilike. Mnogim stanovnicima otok St. Croix postao je stalni dom, dok su se drugi preselili na kopno SAD-a ili vratili u svoje rodne zemlje. Većina stanovnika nižih ostrva došla je sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kittsa i Nevisa]], Antigve, [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i [[Dominika|Dominike]], ali ljudi iz svake anglofone karipske nacije mogu se naći na St. Croixu. Stanovnici nižih ostrva i njihovi potomci rođeni na St. Croixu čine većinu srednje klase na St. Croixu, koja se smanjila od globalne recesije 2008. Migracija na ostrvo St. Croix najčešće se smatra fenomenom sredine 20. vijeka, uzrokovanim američkom imigracijskom politikom, ali ljudi i evropskog i afričkog porijekla sa obližnjih ostrva [[Angvila]], [[Sveti Martin (ostrvo)|St. Martin]], Sint Eustatius, [[Saba]], St. Kitts, Nevis, Antigva i [[Montserrat]] migriraju na St. Croix od 17. vijeka. Mnogi preci starosjedilačkog stanovništva Kružana također dijele porodične veze s [[Barbados|Barbadosom]], budući da su Bajani krajem 19. vijeka u velikoj mjeri regrutirani na St. Croix za rad na plantažama šećera. Kontinentalni Amerikanci, iako malobrojni u poređenju sa karipskim imigrantima, također su bili dio zajednice St. Croix. Većina ih živi na istočnom kraju ostrva i uglavnom rade u turizmu, nekretninama i pravnim profesijama. Mnogi su privremeni stanovnici ili penzioneri. [[Palestinci|Arapski Palestinci]] su uticajan dio lokalne ekonomije od 1960-ih, kada su prvi put počeli migrirati u St. Croix kako bi otvorili trgovine, supermarkete i benzinske pumpe. U 21. vijeku, valovi migracija na St. Croix uključivali su ljude iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], [[Haiti|Haitija]], [[Jamajka|Jamajke]], [[Filipini|Filipina]] i raznih južnoameričkih zemalja. Historija migracija na St. Croixu ponekad je uzrokovala napetosti između imigranata i Kružana čiji preci na ostrvu datiraju generacijama unazad. Tenzije su se donekle smirile posljednjih godina, uglavnom zbog mješovitih brakova između Kružana i drugih karipskih naroda. Krajem 1990-ih, mnogi ljudi su podržali zakon kojim bi se kao "autohtoni stanovnik Američkih Djevičanskih ostrva" definisao svaki čovjek čije porijeklo na ostrvu vodi od 1927, godine u kojoj su stanovnici Američkih Djevičanskih ostrva dobili američko državljanstvo. Ovaj pokušaj odabrane grupe nacionalističkih senatora propao je nakon mnogo javnog negodovanja i kontroverzi. Saznalo se da većina stanovnika Američkih Djevičanskih ostrva rođenih na ovim ostrvima ne bi ispunjavala uslove za "starosjedioce" prema predloženom zakonu, jer su njihovi preci imigranti stigli kasnije od 1927. godine, ali bi hiljade danskih građana ispunjavale uslove. Godine 2009, predloženi Ustav Američkih Djevičanskih Ostrva, koji je predložila Peta Ustavna Konvencija, uspostavio je tri definicije stanovnika [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]]: "Predački starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni sa predačkim vezama (i njihovi potomci); "Starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni rođeni na ostrvu (i njihovi potomci); i "Stanovnici Djevičanskih ostrva" - bilo koji državljanin SAD-a koji je boravio na toj teritoriji pet godina. Kongres Sjedinjenih Američkih Država odbacio je predloženi ustav 2010. godine zbog kršenja principa jednakih prava za sve građane teritorije, "starosjedioce" ili ne, i vratio ga konvenciji na daljnje razmatranje. Prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020, broj stanovnika St. Croixa bio je 41.004, a broj stanovnika koji su živjeli u domaćinstvima bio je 39.442.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDPVI2020.DP2?q=st.+croix+island+demographics&d=DECIA+U.S.+Virgin+Islands+Demographic+Profile|title=Explore Census Data: Selected Social Characteristics (U.S. Virgin Islands: St. Croix)|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=18. 3. 2025}}</ref> Od stanovništva koje živi u domaćinstvima, 51,6% rođeno je na Američkim Djevičanskim ostrvima; 15,6% rođeno je u Sjedinjenim Američkim Državama; 3,9% rođeno je na ostrvskom području SAD-a ili u Portoriku; a 29% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> Od onih rođenih drugdje, 91,4% rođeno je na Karibima; 3% rođeno je u Aziji; 2,5% rođeno je u Evropi; 1,9% rođeno je u Centralnoj ili Južnoj Americi; a 1,2% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+<blockquote> Mjesto rođenja stanovnika St. Croixa u domaćinstvima (2020)<ref name=":3" /></blockquote> ! Mjesto rođenja ! Broj ! Procenat |- | Američki Djevičanski otoci | 20.366 | 51,6% |- | Sjedinjene Američke Države | 6.098 | 15,5% |- | Karibi | 10.443 | 26,5% |- | Ostrvsko područje SAD-a ili Portoriko | 1.555 | 3,9% |- | Azija | 342 | 0,9% |- | Evropa | 282 | 0,7% |- | Centralna Amerika i Južna Amerika | 222 | 0,6% |- | Drugdje | 135 | 0,3% |} == Pododjele == Za potrebe popisa stanovništva i planiranja, St. Croix je podijeljen na sljedeće poddistrikte (s brojem stanovnika prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020. god): * Anna's Hope Village (3.282 stanovnika) * Christiansted (1.866 stanovnika) * East End (2.336 stanovnika) * Frederiksted (2.303 stanovnika) * Northcentral (4.197 stanovnika) * Northwest (3.431 stanovnika) * Sion Farm (10.332 stanovnika) * Southcentral (7.415 stanovnika) * Southwest (5.842 stanovnika) Historijski gledano, St. Croix, kao i ostatak Djevičanskih ostrva, bio je podijeljen na četvrti, a ove su dalje bile podijeljene na imanja. Ovi nazivi su korišteni za popis stanovništva do 1980, dok ih nisu zamijenili gore navedeni podokruzi, a naziv imanja se i dalje često koristi za navigaciju, pisanje adresa i raspravu o nekretninama.<ref name="outlying">{{Cite web|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch7GARM.pdf|title=Puerto Rico and the Outlying Areas|last=[[United States Census]]|year=1990|access-date=20. 7. 2021}}</ref> == Jezik == Engleski je dominantan jezik na St. Croixu od 18. vijeka, a službeni jezik od 1917, kada su Sjedinjene Američke Države kupile danska Zapadnoindijska ostrva. Ranije je službeni jezik bio danski, ali nije bio široko rasprostranjen. Među drugim jezicima koji su se govorili tokom kolonijalne historije St. Croixa su irski, škotski, španski i francuski, kao i sada izumrli holandski kreolski jezik kojim su govorili ljudi rođeni na St. Thomasu i St. Johnu koji žive u St. Croixu, kao i lokalni kreolski engleski jezik koji i danas postoji.<ref>{{Cite web|url=http://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2016|website=Vinow|publisher=VI Now|access-date=6. 7. 2016|quote=St. Croix was owned by the French until 1733 when the Danes bought it. By 1741 there were five times as many English on the island as Danes. English Creole emerged on St. Croix more so than Dutch Creole, which was more popular on St. Thomas and St. John. A dialect of English Creole called Crucian is heard on St. Croix today.}}</ref> Kreolski engleski jezik Djevičanskih ostrva, poznat na ostrvu kao krucijanski, govori većina stanovništva u neformalnim situacijama.<ref>{{Cite web|url=https://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|website=Virgin Islands}}</ref> Španski govore migranti iz [[Portoriko|Portorika]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i njihova djeca rođena na St. Croixu, a razne francuske kreolske jezike govore imigranti sa [[Sveta Lucija|Svete Lucije]], [[Dominika|Dominikanske Republike]] i Haitija. [[Arapski jezik|Arapski]] je uobičajen među [[Palestinci|arapsko-palestinskom]] zajednicom na St. Croixu. Imigranti iz anglofonih Kariba koji su došli na St. Croix nakon godina formativnog razvoja obično u neformalnim situacijama govore engleskim kreolskim jezikom svojih ostrva, koji je, uglavnom, obostrano razumljiv s kreolskim engleskim jezikom Djevičanskih ostrva. {| class="wikitable" |+<blockquote> Jezik koji se govori kod kuće (u domaćinstvima kod osoba starijih od 5 godina)<ref name=":3" /></blockquote> ! Jezik ! Broj ! Procenat |- | Samo engleski | 27.959 | 69,8% |- | Španski | 13.807 | 17,2% |- | Francuski, [[Haićanski kreolski jezik|haićanski kreolski]] ili kajunski | 7.101 | 8,8% |- | Drugi jezici | 3.349 | 4,2% |} == Religija == [[Datoteka:Christiansted,_Saint_Croix,_Virgin_Islands_1a33961v.jpg|mini| Anglikanska crkva Svetog Ivana, Christiansted]] [[Kršćanstvo]] je dominantna religija na St. Croixu; ostrvo je nazvano "Zemljom crkava"<ref>{{Cite web|url=https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|title=Religion on St Croix|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214729/https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|archive-date=3. 3. 2017|access-date=16. 5. 2015}}</ref> zbog otprilike 150 crkava koje opslužuju njegovih 50.000 stanovnika. [[Protestantizam|Protestantske]] denominacije su najprisutnije, ali postoji i značajno prisustvo [[Katolička crkva|rimokatoličke crkve]] zbog velike hispanske populacije St. Croixa, kao i irskog uticaja tokom danskog kolonijalnog perioda. Anglikanska, metodistička, moravska, prezbiterijanska, pentekostalna i adventistička crkva su među protestantskim denominacijama koje prevladavaju na ostrvu. Tu su i [[Jehovini svjedoci]] i članovi [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana]]. Kao i u većem dijelu Kariba, na ostrvu se praktikuju različiti oblici rastafarijanstva. [[Islam]] je rasprostranjen među [[Palestinci|arapskom palestinskom]] zajednicom, a postoji i [[Jevreji|jevrejsko]] prisustvo. [[Hinduizam]] i islam također praktikuje indijsko stanovništvo. == Ekonomija == [[Datoteka:HOVENSA_refinery-06.jpg|lijevo|mini| Rafinerija nafte HOVENSA]] St. Croix je nekada bio [[Poljoprivreda|poljoprivredn]]<nowiki/>i centar. Danas je [[turizam]] glavni izvor prihoda St. Croixa.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-economy-of-the-u-s-virgin-islands.html|title=The Economy of the U.S. Virgin Islands|date=25. 4. 2017|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Brojne druge industrije doprinose njenoj ekonomiji, uključujući rafiniranje nafte i destilaciju [[Rum|ruma]]. === Poljoprivreda === Taino narod je bio prvi koji je razvio organizovanu poljoprivredu na St. Croixu, uzgajajući kulture poput manioke, krompira i kukuruza.<ref>{{Cite web|url=https://mystcroix.vi/the-annual-st-croix-agrifest-festival-and-the-islands-rich-agricultural-history/|title=The Annual St Croix Agrifest Festival and the Island's Rich Agricultural History|last=MyStCroix.VI|first=Cindy @|date=2024-02-15|website=St Croix USVI Travel Guide Virgin Islands|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/viis/learn/historyculture/indigenous-peoples.htm|title=Indigenous Peoples|last=John|website=[[National Park Service]]|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Tokom kolonijalnog perioda ostrva, St. Croix je bio poljoprivredna sila na Karibima. Najveći izvozni proizvodi ostrva bili su šećerna trska, pamuk i duhan – koje su sadili, brali i prerađivali porobljeni Afrikanci.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://doa.vi.gov/our-history/|title=History of Agriculture in the USVI|website=Virgin Islands Department of Agriculture|publisher=[[U.S. Department of Agriculture]]|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/chri/planyourvisit/upload/CHRI-Small.pdf|title=Saint Croix's Golden Age of Sugar|website=[[National Park Service]]|publisher=[[U.S. Department of the Interior]]|publication-date=}}</ref> Šećerna trska je bila glavni izvozni proizvod ostrva u 18. i 19. vijeku.<ref name=":9" /> Sa više od 150 šećerana, St. Croix je bio jedno od najbogatijih ostrva šećerne industrije na Zapadnoindijskim ostrvima.<ref name=":9" /> Nakon ukidanja ropstva 1848, St. Croix je ostao pretežno poljoprivredno društvo.<ref name=":8" /> Taj period je završen brzom industrijalizacijom ostrvske ekonomije 1960-ih.<ref>{{Cite web|url=https://vilocalfoodandfarmcouncil.org/wp-content/uploads/2024/03/Virgin-Islands-Agricultural-Plan_12.26.21.pdf|title=Virgin Islands Agricultural Plan|date=29. 12. 2021|website=Virgin Islands Local Food and Farm Council|publisher=Virgin Islands Agricultural Plan Task Force}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stcroixsource.com/2008/10/20/back-garden-agriculture-virgin-islands/|title=Back To The Garden: Agriculture in The Virgin Islands|date=20. 10. 2008|website=St. Croix Source|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> === Ulje === {{Glavni|Hovensa}}St. Croix je lokacija jedne od najvećih svjetskih rafinerija nafte. Godine 1966, Hess Oil Virgin Islands Corporation (HOVIC), odjel američke korporacije Hess, započeo je s radom na otoku.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://viconsortium.com/vi-business/virgin-islands-chevron-corp-to-acquire-hess-corp-in-deal-worth-53-billion|title=Chevron Corp. to Acquire Hess Corp. in Deal Worth $53 Billion|last=Gilbert|first=Ernice|date=23. 10. 2023|website=The Virgin Islands Consortium|access-date=22. 9. 2024}}</ref> Godine 1998, Hovensa LLC preuzela je upravljanje rafinerijom. Hovensa je bila kompanija s ograničenom odgovornošću u vlasništvu i pod upravom HOVIC-a i Petroleos de Venezuela, SA (PDVSA), nacionalne naftne kompanije [[Venecuela|Venecuele]]. Naziv rafinerije je promijenjen u HOVENSA. Cijene goriva na St. Croixu bile su nešto više od prosjeka nego u kontinentalnom dijelu SAD-a. Dana 18. januara 2012, Hovensa je objavila da će njena rafinerija biti trajno zatvorena.<ref>{{Cite web|url=https://www.toledoblade.com/Energy/2012/01/18/Hovensa-LLC-to-shut-Virgin-Islands-oil-refinery.html|title=Hovensa LLC to shut Virgin Islands oil refinery|last=Bronis|first=Jason|date=18. 1. 2012|website=The Blade|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Ovo je imalo veliki negativan uticaj na ekonomiju St. Croixa i cijelih Američkih Djevičanskih ostrva, jer je rafinerija zapošljavala 1.200 stanovnika i 950 izvođača radova. Gotovo deceniju kasnije, rafinerija je ponovo pokrenuta u januaru 2021; ali je ponovo zatvorena u maju 2021. godine zbog nesigurnih emisija.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/05/29/us/epa-shutdown-limetree-st-croix-refinery/index.html|title=A Caribbean island bet its future on petrochemicals. Then oil rained down on homes.|last=Schouten|first=Fredreka|date=29. 5. 2021|website=CNN|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> [[Datoteka:Cruzan_Rum_Destillery_(1).jpg|mini| Destilerija ruma Cruzan]] === Rum === St. Croix također ima destileriju ruma Cruzan, <ref>{{Cite book|last=Sullivan|first=Lynne M.|url=https://books.google.com/books?id=Jnn44QjrJFEC&pg=PA186|title=Adventure Guide Virgin Islands|publisher=Hunter Publishing|year=2006|isbn=978-1-58843-581-1|edition=6.|page=186}}</ref> proizvođača ruma Cruzan, brenda kompanije Beam Suntory, Inc. Destilerija ruma Cruzan osnovana je 1760. godine kao Estate Diamond i dugi niz godina je koristila lokalno uzgojenu šećernu trsku za proizvodnju [[Rum|ruma]] jedinstvenog "tamnog" tipa. Sada uvozi melasu od šećerne trske iz drugih zemalja u regiji, prvenstveno [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i Južne Amerike. Posljednjih godina, Cruzan rum, zajedno s Bacardijem iz [[Portoriko|Portorika]] i Gosling'som s [[Bermudi|Bermuda]], doprinio je ponovnom porastu popularnosti super-premium single-barrel ruma. Rum Cruzan Estate-a osvojio je više od 30 nagrada Spirit Awards.<ref>{{Cite web|url=http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|title=that's the SPIRIT! " Mixology > Cruzan Rum|publisher=Thatsthespirit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213162236/http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|archive-date=December 13, 2004|access-date=December 13, 2012}}</ref> Cruzan Estate Diamond Rum (odležan pet godina u bačvama od američkog hrasta) i Cruzan Single Barrel Estate Rum (odležan 12 godina u bačvama od američkog hrasta) su dva primjera. Diageo je završio izgradnju nove destilerije na industrijskoj lokaciji površine 26 hektara pored rafinerije HOVENSA. Nova destilerija proizvodi rum Captain Morgan.<ref>{{Cite web|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R45235/3|title=Economic and Fiscal Conditions in the U.S. Virgin Islands|date=June 20, 2018|website=[[Congressional Research Service | Congressional Research Service Reports]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|title=Virgin Islands governor John de Jongh announces initiative with Diageo for Captain Morgan rum distillery on Saint Croix|date=June 24, 2008|website=Diageo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113044700/http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|archive-date=January 13, 2010|access-date=October 11, 2009}}</ref> Ulazak kompanije Diageo u industriju ruma na Američkim Djevičanskim ostrvima bio je kontroverzan. Vlada Američkih Djevičanskih ostrva, koja se suočava s financijskim problemima, osigurala je 250 dolara&nbsp;miliona u obveznicama za postrojenje, na što se vlada Portorika oštro žalila. === Turizam === Danas, turizam čini primarnu industriju St. Croixa, čineći 60% [[Bruto domaći proizvod|BDP-]] a Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2023/04/01/usvi-department-of-tourism-attends-seatrade-cruise-global-trade-show-in-fort-lauderdale/|title=USVI Department of Tourism Attends Seatrade Cruise Global Trade Show in Fort Lauderdale|date=2023-04-01|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2022/07/17/usvi-tourism-gives-testimony-on-continued-success-plans-for-future-growth/|title=USVI Tourism Gives Testimony on Continued Success, Plans for Future Growth|date=2022-07-17|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Ostrvo je popularna luka za kruzere. U periodu 2023–24, luka za kruzere u Frederikstedu primala je 3–8 brodova mjesečno.<ref>{{Cite web|url=https://www.viport.com/_files/ugd/e0a2e7_d462137573c247c1b581f8c84e4f5ea1.pdf|title=Ann E. Abramson Marine Facility at Frederiksted Pier: Cruise Schedule|last=Virgin Islands Port Authority|date=February 6, 2024}}</ref> Osim toga, hoteli i odmarališta, restorani i barovi, te ture i aktivnosti donose prihod.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelmarketreport.com/articles/USVI-Tourism-Poised-for-a-Huge-Year|title=USVI Tourism Poised for a Huge Year|date=1. 2. 2023|website=www.travelmarketreport.com|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Popularne turističke aktivnosti uključuju plivanje, jedrenje, [[ronjenje]], snorkeling i golf.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-things-to-do-st-croix-7967842|title=20 Best Things to Do in St. Croix|website=Travel + Leisure|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afar.com/magazine/caribbean-islands-that-dont-require-a-passport|title=4 Beautiful Caribbean Islands Worth Visiting—No U.S. Passport Required|date=23. 1. 2025|website=AFAR Media|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dot.vi.gov/our-islands/st-croix/|title=St. Croix|website=Virgin Islands Department of Tourism|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> == Prevoz == Automobili na ostrvu se voze lijevom stranom ceste, ali gotovo svi imaju volan na lijevoj strani. Ovo se pokazalo teškim za nove stanovnike i posjetioce iz područja s desnim prometom, poput kopnenog dijela SAD-a, francuskih i holandskih Zapadnih Indijskih otoka, Dominikanska Republika i Portoriko. Putevi imaju brojne rupe. Javni autobuski prevoz na Djevičanskim Ostrvima, poznat kao VITRAN, vodi Odjel za javne radove Djevičanskih Ostrva. Pored taksija i autobusa, St. Croix ima i dijeljene taksije, lokalno poznate kao "taksi busevi" (koji se mogu naći i na drugim Američkim Djevičanskim ostrvima). Taksi busevi su kombiji pune veličine koji voze od Frederiksteda do Christiansteda. U privatnom su vlasništvu i ne slijede redovan raspored i nemaju utvrđena stanice na kojim se zaustavljaju. Ljudi jednostavno čekaju pored puta dok se ne približi taksi autobus, a zatim mašu vozaču da se zaustavi. Putnici mogu izaći bilo gdje duž rute. Taksi autobusi nemaju taksimetar i zakon ih obavezuje da naplaćuju fiksnu cijenu od 2,50 dolara, bez obzira na to gdje putnik ulazi i izlazi. Taksiji do određenih lokacija su mnogo skuplji i obično ih koriste turisti. Trajektna linija do otoka St. Thomas ponovo je uspostavljena 2017. godine. Trajekt QE IV saobraća jednom dnevno, polazeći iz zaliva Gallows Bay u Christianstedu prema gradu Charlotte Amalie na otoku St. Thomas. Putovanje traje oko 2,5 sata, a karta košta 60 američkih dolara. Trajekt QE IV ne saobraća u slučaju opasnih vremenskih uslova. Neke trajektne kompanije sa sjedištem na otocima St. Thomas i St. John povremeno organizuju linije između St. Croixa i St. Thomasa za posebne prilike, kao što su Poljoprivredni sajam St. Croixa u februaru, Karneval Djevičanskih Ostrva, Božićni karneval na St. Croixu i konjske trke. Međunarodni aerodrom Henry E. Rohlsen opslužuje St. Croix redovnim letovima s kopna SAD-a, Portorika i istočnih Kariba. Hidroavioni, kojima upravlja Seaborne Airlines, lete od St. Croixa do St. Thomasa, a polaze i slijeću u luku Christiansted. Iako su Djevičanska Ostrva Sjedinjenih Američkih Država teritorija SAD-a, ona imaju status slobodne luke i nalaze se u posebnoj carinskoj zoni. Zbog toga putnici koji putuju između kontinentalnog dijela SAD-a i Portorika, uključujući državljane SAD-a, moraju proći američku carinsku kontrolu. Državljani SAD-a ne moraju pokazati pasoš pri ulasku na Djevičanska Ostrva SAD-a, ali pri odlasku mogu biti dužni dokazati svoje državljanstvo ili nacionalnost. Tokom tog postupka može se provjeravati i imigracioni status osoba koje nisu državljani SAD-a. == Obrazovanje == Školski okrug St. Croix upravlja nizom javnih škola u St. Croixu. Postoji i više privatnih škola, uključujući St. Croix Montessori, Star Apple Montessori School, The Good Hope Country Day School, Arizona Academy, katolička škola St. Mary, Free Will Baptist, St. Croix SDA School i The Manor School. Jedini fakulteti na ostrvu su Univerzitet Djevičanskih ostrva, kampus St. Croix i Univerzitet Barry, koji vodi program obuke za asistente ljekara. == Kultura == {{Glavni|Kultura Djevičanskih ostrva}} === Festivali === Najveći festival na otoku, Božićni karneval Crucian (Crucian Christmas Carnival), održava se na St. Croixu od kraja decembra do početka januara. Još jedan značajan festival je Poljoprivredni i prehrambeni sajam, koji se održava sredinom februara. Nekoliko puta godišnje u Christianstedu se održava noćni festival pod nazivom „Jump-Up“, a u Frederikstedu se svakog mjeseca održava događaj pod nazivom „Sunset Jazz“, na kojem lokalni jazz muzičari nastupaju na plaži Frederiksted. Svake godine, u subotu prije Mardi Grasa, održava se lokalna parada Mardi Croixa, kao i parada pasa duž sjeverne obale. St. Croix Half Ironman Triathlon održava se prve sedmice maja. Takmičenje uključuje plivanje na 1,9 km, vožnju bicikla na 90 km i trčanje na 21,1 km. Budući da biciklistička staza uključuje uspon na izuzetno strmo brdo poznato kao "The Beast" (Zvijer), ovaj triatlon se često naziva "Beauty and the Beast" (Ljepotica i Zvijer).<gallery mode="packed"> File:Saint_Croix_carnival_dancer.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica u kostimu File:Saint_Croix_carnival_dancer2.jpg|alt=Parade of costumed carnival dancers| Parada kostimiranih karnevalskih plesača File:Saint_Croix_carnival_dancer3.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica File:Saint_Croix_carnival_dancer4.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Kostimirana karnevalska plesačica Datoteka:Mochajombies.jpg|alt=A Moko jumbie| Moko jumbie </gallery> == Znamenitosti == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_7.JPG|mini| Tvrđava Frederik u Frederikstedu]] Frederiksted zadržava svoju arhitekturu iz viktorijanskog doba i originalni dizajn sedam puta sedam ulica, te ima nekoliko historijskih građevina. Među njima su katolička crkva Svetog Patrika, izgrađena 1840-ih, i njena osnovna škola, carinarnica; apoteka iz 19. vijeka; i mnoge druge zgrade, od kojih su neke uragani pretvorili u scenske ruševine. Frederiksted funkcioniše opuštenijim tempom od većine mjesta na ostrvu, a živahniji je tokom [[Karneval|karnevala]] u januaru i kad god su kruzeri u luci. Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay sadrži jedino poznato mjesto gdje su članovi Kolumbove ekspedicije kročili na ono što je danas teritorija SAD-a. Također čuva planinske slivove, mangrove šume te estuarijska i morska okruženja koja podržavaju ugrožene i ugrožene vrste. Lokalitet obilježava Fort Salé, zemljani utvrđeni radovi iz vremena francuske okupacije, koji datira iz oko 1617. godine. Park čuva arheološka nalazišta iz praistorijskog i kolonijalnog doba, uključujući i jedino sačuvano igralište za loptu na Karibima. Ovo je jedno od dva mjesta na ostrvu za [[Bioluminiscencija|bioluminiscentne]] zaljeve (drugo je laguna Altona). [[Datoteka:Farmers_Market_St._Croix.jpg|alt=Farmers Market St. Croix|mini|194x194piksel| Pijaca na St. Croixu]] Tvrđava Christiansværn, izgrađena 1749, kao i druge zgrade održava Nacionalna parkovna služba u okviru Nacionalnog historijskog lokaliteta Christiansted. Nacionalni spomenik Buck Island Reef obuhvata ostrvo površine 176 hektara (71 hektar), koje se nalazi sjeverno od St. Croixa, kao i okolne koralne grebene. To je popularno mjesto za ronjenje s maskom i disaljkom. Ostrvo Buck Island je u vlasništvu američke vlade i služi kao stanište za mlade jedinke limunske ajkule. Green Cay (izgovara se „grin kej“) je malo ostrvo jugozapadno od Buck Islanda kojim upravlja Američka služba za ribu i divlje životinje. U njegovoj blizini nalazi se koralni greben Tamarind Reef, popularan među roniocima i ljubiteljima ronjenja s maskom i disaljkom. Pijaca poljoprivrednih proizvoda (1 Estate, Kingshill, 00850, St. Croix) nudi lokalno voće i povrće, kao i biljke, lokalnu hranu i sokove. Prodavači na otvorenom rade svake subote od 6 do 12 sati, a ponekad i duže. Pijaca je otvorena tokom cijele godine. Područje nacionalne baštine St. Croix osnovano je Zakonom o područjima nacionalne baštine 2022. godine kako bi se pomoglo u očuvanju i promovisanju historijskih i kulturnih lokaliteta širom otoka. === Ronjenje s bocom, maskom i disaljkom i vodeni sportovi === [[Datoteka:Discover_Scuba_Diving_--_St._Croix,_US_Virgin_Islands.jpg|mini| Ronjenje s bocom na St. Croixu]] [[Datoteka:Seahorse,_St._Croix,_Virgin_Islands.jpg|mini| Morski konjic na pristaništu u Frederikstedu]] Vode koje okružuju St. Croix tople su tokom cijele godine, s temperaturama od 25 °C do 30 °C, što ovo područje čini popularnim odredištem za vodene sportove, uključujući ronjenje s bocama, ronjenje s maskom i disaljkom, kajak, veslanje na dasci, surfanje, kitesurfing, parasailing, vožnju jet-skijem, ribolov i jedrenje. Dvije najpopularnije podvodne lokacije za ronioce na otoku su pristanište Frederiksted i strmi podvodni pad u duboku vodu kod Nacionalnog istorijskog parka i ekološkog rezervata Salt River Bay. Frederiksted je poznat po ronjenju na koralnim grebenima i pristupu lokacijama s potopljenim brodovima. Zapadna strana otoka ima mirne vode koje omogućavaju ronjenje s maskom i disaljkom direktno s plaže. Veslanje na dasci popularno je u blizini Frederiksteda iz istog razloga. Pristanište Frederiksted privlači ronioce i ljubitelje ronjenja s maskom i disaljkom, kao i one koji jednostavno skaču u vodu s njega. Plitke vode i pješčano dno oko pristaništa idealni su za početnike u ronjenju koji učestvuju u PADI programima Discover Scuba Diving (poznatim i kao probno ronjenje), za duže ronjenje uz obalu, noćno ronjenje i podvodnu fotografiju, posebno zbog velikog broja morskih konjića. Nekoliko stotina metara od sjeverne obale otoka, od Salt Rivera do Cane Baya, morsko dno naglo se spušta u duboki podvodni jarak. Tamo se mogu vidjeti koralni grebeni, brojne tropske ribe i morske kornjače selice. Kajak je također popularan u području Salt Rivera. Christiansted, koji se nalazi nedaleko od Buck Islanda i Green Caya, nekada je bio glavni grad Danskih Zapadnih Indija. Smješten je istočno od sjevernog podvodnog strmog pada i zaštićen je koralnim grebenom. === Bioluminiscentni zaljevi === Na St. Croixu postoje dva [[Bioluminiscencija|bioluminiscentna]] zaljeva ili bio zaljeva. Najpoznatiji i najposjećeniji je Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay . Drugi je u laguni Altona. Bio-zalivi su izuzetno rijetki; poznato je da na Karibima postoji samo sedam laguna koje su otvorene tokom cijele godine.<ref>{{Cite web|url=http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|title=SEA Launching Second Study on Bioluminescence|publisher=stcroixsource.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306021740/http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|archive-date=6. 3. 2016|access-date=13. 6. 2013}}</ref> Kombinacija faktora stvara neophodne uslove za bioluminiscenciju: crvena mangrova stabla okružuju vodu (organizmi su povezani sa mangrovom šumom,<ref>{{Cite book|last=Usup|first=G.|title=The physiological ecology of harmful algal blooms|last2=Azanza|first2=R. V.|publisher=Springer|year=1998|editor-last=Anderson|editor-first=D. M.|series=NATO ASI Series|location=Berlin|pages=81–94|chapter=Physiology and dynamics of the tropical dinoflagellate Pyrodinium bahamense|editor-last2=Cembella|editor-first2=A. D.|editor-last3=Hallegraeff|editor-first3=G. M.}}</ref> iako mangrova nije nužno povezana sa ovom vrstom).   Studija u biološkom zaljevu Salt River provodi se {{As of|2013}} od strane nastavnika i studenata sa Univerziteta Južne Karoline, Univerziteta Sjeverne Karoline-Wilmington i Univerziteta Djevičanskih ostrva. Njihovo istraživanje fokusira se na analizu kvalitete i nutrijentnog sastava vode, rasprostranjenost mikroorganizma, [[Dinoflagelate|dinoflagelata]] ''Pyrodinium bahamense'', koji svijetli kada je voda uznemirena, te obilje "cista", uspavanih dinoflagelata ugrađenih u morsko dno. Istovremenu komplementarnu studiju provodi Udruženje za zaštitu okoliša St. Croixa u saradnji sa Oceanografskim institutom Scripps. Fokusira se na brojanje gustine fotona fenomena tokom vremena i u različitim vremenskim uslovima. Analiza kvaliteta vode i taksonomija iz obje studije bit će podijeljene i povezane kako bi se stvorilo jedno od do sada najtemeljitijih istraživanja bioluminiscentnih zaljeva tokom cijele godine. Dva bio-zaljeva na St. Croixu imaju vrlo različite karakteristike. Onaj u laguni Altona je velik, ali plitak, što omogućava da se vidi razni morski život kako pliva i uzburkava vodu, osvjetljavajući je. Bio-zaljev kod rijeke Salt je manji, ali dublji od lagune Altona. Zbog svoje dubine, dom je i drugom obliku bioluminiscencije, [[Ctenophora]] ili češljastih meduza, koje se ne nalaze u laguni Altona. Treći bioluminiscentni organizam je također pronađen u Salt Riveru. Vrsta morskog vatrenog crva Odontosyllis izvodi svoj jarko zeleni ritual parenja u roku od 57 sati nakon punog mjeseca, ženke izlaze na površinu i ostavljaju luminiscentnu zelenu lokvicu kroz koju mužjaci jure i oplode jaja. === Zaštićena područja === * Nacionalni spomenik Buck Island Reef, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalno historijsko mjesto Christiansted, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Green Cay, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay, kojim zajednički upravljaju Teritorija Djevičanskih ostrva i Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Sandy Point, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Point Udall * Morski park St. Croix East End : njime upravlja Vlada Djevičanskih ostrva putem Odjeljenja za upravljanje obalnim područjem pri Ministarstvu za planiranje i prirodne resurse <gallery mode="packed"> Datoteka:Christiansted,_US_Virgin_Islands,_from_Recovery_Hill.jpg|alt=Christiansted, looking north.| Christiansted, pogled prema sjeveru Datoteka:Csted2.jpg|alt=Downtown Christiansted and harbor| Centar Christiansteda i luka Datoteka:Csted3.jpg|alt=Old Danish Customs House, Christiansted| Stara danska carinarnica, Christiansted Datoteka:2008-01-27_Grapetree_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-28_Tague_Bay_St._Croix.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-27_Teague_Bay_Beach_St._Croix_USVI.jpg|alt=Teague Bay Beach| Plaža Teague Bay Datoteka:2008-03-30_Canegarden_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=Canegarden Bay Beach| Plaža Canegarden Bay Datoteka:2008-07-17_St._George_Village_Botanical_Gardens_St._Croix_USVI.jpg|alt=St. George Village Botanical Gardens| Botanički vrt sela St. George Datoteka:Canebay1.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya Datoteka:Canebay2.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya </gallery> == Poznate osobe == [[Datoteka:Dezarie_cropped.jpg|mini| Dezarie, 2010.]] * Adassa (rođena 1987), reggaeton pjevačica i tekstopisac * Bennie Benjamin (1907–1989), muzičar, tekstopisac * Omari K. Chancellor, glumac i filmski stvaralac * De Apostle (rođen oko 1978), reggae pjevač i tekstopisac * Dezarie (rođena oko 1980), reggae pjevačica * Jack Gantos (rođen 1951), autor (spomenut u ''knjizi Rupa u mom životu'') * Jimmy Hamilton (1917–1994), američki jazz muzičar, umro u Saint Croixu. * Rea Irvin (1881–1972), američka ilustratorica, umjetnička direktorica časopisa ''The New Yorker'', umrla u Saint Croixu. * Audre Lorde (1934–1992), američka pjesnikinja i [[Feminizam|feministkinja]], umrla je u Saint Croixu. * Midnite (aktivan 1989–2015), roots reggae bend * Henry S. Whitehead (1882–1932), američki autor horor fikcije i fantastike; arhiđakon u St. Croixu od 1921. do 1929. * Mike Yard (rođen oko 1970), saradnik u ''emisiji The Nightly Show'' === Sport === [[Datoteka:Ray_Seales_1973.jpg|mini| Sugar Ray Seales, 1973.]] * Joe Aska (rođen 1972), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Raja Bell (rođen 1976), profesionalni [[Košarka|košarkaš]], [[Utah Jazz]]<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bellra01.html|title=Raja Bell|publisher=Basketball-Reference.Com|access-date=15. 11. 2012}}</ref> * Cory Bishop (rođen oko 1990), fudbaler Američkih Djevičanskih Ostrva * Livingstone Bramble (rođen 1960), bokser, rođen u Montserratu, odrastao na St. Croixu * Horace Clarke (1939–2020), profesionalni igrač bejzbola, New York Yankeesi i San Diego Padresi * Quentin Coryatt (rođen 1970), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Indianapolis Colts<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Quentin Coryatt|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> * Midre Cummings (rođen 1971), igrač u MLB-u * [[Tim Duncan]] (rođen 1976), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]]<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|title=Tim Duncan|publisher=Basketball-Reference.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092815/http://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|archive-date=8. 10. 2012|access-date=15. 11. 2012}}</ref> * Walt Frazier (rođen 1945), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]]<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/02/25/garden/25frazier.html|title=At Home With Walt Frazier|work=[[The New York Times]]|date=25. 2. 2010|access-date=24. 2. 2014|last=Araton|first=Harvey}}</ref> * Muhammad Halim (rođen 1986), olimpijski troskok * Peter Jackson (1861–1901), australijski bokserski prvak 19. vijeka * Linval Joseph (rođen 1988), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Minnesota Vikings<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Linval Joseph|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> * Hanik Milligan (rođen 1979), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Elmo Plaskett (1938–1998), igrač bejzbola * Sugar Ray Seales (rođen 1952), bokser, osvajač zlatne medalje na [[Olimpijske igre 1972.|Ljetnim olimpijskim igrama 1972.]] * Andre Wadsworth (rođen 1974), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Arizona Cardinals<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/W/WadsAn20.htm|title=Andre Wadsworth|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> === Ostali === [[Datoteka:William_Leidesdorff.jpg|mini| William Leidesdorff, 1845.]] [[Datoteka:Historical_marker_for_Alexander_Hamilton,_Christiansted,_St._Croix.jpg|mini| Historijski spomenik Alexanderu Hamiltonu]] [[Datoteka:RoyInnisCirca1970.jpg|mini| Roy Innis, oko 1970.]] * Margaret Hartman Markoe Bache (1770–1836), američka štamparka i urednica * Judah P. Benjamin (1811–1884), američki i konfederacijski političar * Edmund Bourke (1761–1821), danski diplomata * Annie de Chabert (1908–1976), politička ličnost, poduzetnica * Frank Crosswaith (1892–1965), socijalistički političar i sindikalni organizator u New Yorku * Francis J. D'Eramo (rođen 1959.), sudija Višeg suda Američkih Djevičanskih ostrva u St. Croix<ref>{{Cite web|url=http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|title=Honor Roll of Judges|website=[[United States Virgin Islands Superior Court]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041111/http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|archive-date=5. 6. 2016}}</ref> * Alexander Hamilton (1755/7-1804), jedan od očeva snivača Amerike, živio je na St. Croixu od svoje 10/11. do 17. godine * Hubert Harrison (1883–1927), harlemski aktivista i intelektualac, poznat kao "otac harlemskog radikalizma" * Elizabeth Hawes (1903–1971), dizajnerica odjeće, autorica i društvena kritičarka, koja je pisala o svom životu u St. Croixu pod naslovom ''Ali reci to pristojno'' * Arnold R. Highfield (1940–2019), historičar * Casper Holstein (1876–1944), njujorški mafijaš tokom Harlemske renesanse * D. Hamilton Jackson (1884–1946), zagovornik radničkih prava i lobirao je kod lidera u Danskoj * Roy Innis (1934–2017), zagovornik građanskih prava, predsjedavajući Kongresa za rasnu jednakost (CORE) * Hans Jonatan (1784–1827), vjerovatno prva osoba druge boje kože koja je živjela na Islandu * William Leidesdorff (1810–1848), poduzetnik, jedan od osnivača San Francisca * Abraham Markoe (1727–1806), biznismen, zemljoposjednik i plantažer; kasnije američka revolucionarna figura * Princ Monolulu (1881–1965), pravo ime ''Peter Carl Mackay'', savjetnik za konjske trke * Warren Mosler (rođen 1949), američki menadžer hedge fondova, poduzetnik i ekonomista; preselio se u St. Croix 2010. * Stacey Plaskett (rođena 1966), američka delegatkinja<ref>{{Cite web|url=https://clerk.house.gov/|title=Stacey E. Plaskett (Virgin Islands (VI)), 119th Congress Profile|website=Office of the Clerk, U.S. House of Representatives|language=en|access-date=5. 10. 2025}}</ref> * Jasmin St. Claire (rođena 1972), američka bivša pornografska glumica i hrvačica * Hannibal Ware (rođen oko 1970), generalni inspektor američke Uprave za mala preduzeća * Erika J. Waters (rođena oko 1950), akademkinja i kritičarka; preselila se u St. Croix početkom 1970-ih == Također pogledajte == * Radnička buna na St. Croixu 1878. * Kultura Djevičanskih ostrva * Muzika Djevičanskih ostrva * Botanički vrt sela St. George * Peč grebena Djevičanskih ostrva * WSVI, ABC TV stanica * WTJX-TV, Javna televizija Djevičanskih ostrva == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bivše španske kolonije]] [[Kategorija:Stranice s nepregledanim prevodom]] ak1aglr9p58x6p79mff2orf2rr1zsv1 3923389 3923322 2026-09-01T10:44:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3923389 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | veličina slike = | karta_opis = | arhipelag = [[Djevičanska ostrva]], [[Ostrva Leeward]] | broj ostrva = | nadmorska_visina = 1165 | država administrativna podjela naslov = [[Teritorije Sjedinjenih Država|Teritorije]] | država administrativna podjela = [[Američka Djevičanska ostrva|Djevičanska ostrva]] | populacija najvećeg grada države = 2020 census<ref>{{Cite web |title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands |url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html |access-date=2022-12-01 |website=US Census Bureau}}</ref> | etničke grupe = [[Afro-Karipci]], [[Portorikanci]], [[Bijeli Amerikanci|bijelci]], [[Indijci na Američkim Djevičanskim ostrvima|Indijci]], [[Arapski Amerikanci|Arapi]], [[Azijski Amerikanci|Azijci]], [[Domorodački narodi Amerike|Američki starosjedioci]], [[melezi]] }} '''Saint Croix''' ({{jez-nl|Sint-Kruis}}; {{jez-fr|Sainte-Croix}}; [[Danski jezik|danski]] i {{jez-no|Sankt Croix}}) ostrvo je na [[Karibi|Karibima]], te okrug i sastavni [[Distrikti i poddistrikti Američkih Djevičanskih ostrva|distrikt]] [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]], koja su [[Neuključene teritorije Sjedinjenih Američkih Država|neuključena teritorija Sjedinjenih Američkih Država]]. St. Croix je najveće od ostrva teritorije. Prema popisu SAD iz 2020, njegova populacija iznosila je 41.004.<ref>{{Cite web|url=https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-us-virgin-islands.html|title=2020 Island Areas Censuses: U.S. Virgin Islands|last=|first=|website=US Census Bureau|access-date=1. 12. 2022}}</ref> Procjene iz 2026. godine za cijelu teritoriju Američkih Djevičanskih ostrva iznose oko 76.900 stanovnika,<ref name="britannica2026">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/United-States-Virgin-Islands|title=United States Virgin Islands summary|website=Britannica|access-date=1. 9. 2026}}</ref> što ukazuje na nastavak pada populacije. Najviša tačka ostrva je [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], na 355 metara. Nadimak St. Croixa je "Twin City", po njegova dva grada, [[Frederiksted|Frederikstedu]] na zapadnom kraju i [[Christiansted|Christianstedu]] na sjeveroistočnom dijelu ostrva. == Ime == Autohtono ime ostrva Taíno je {{Jezik|tnq|[[List of indigenous names of Eastern Caribbean islands#Leeward Islands|Ay Ay]]}} ('rijeka').<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3p_aNANtoQMC|title=St. Croix, Virgin Islands, Historical Park and Ecological Preserve|date=1992|work=Hearing Before the Subcommittee on National Parks and Public Lands of the [[United States House Committee on Interior and Insular Affairs|Committee on Interior and Insular Affairs]], House of Representatives, 24. 9. 1991, Washington, D.C..|isbn=978-0-16-039761-5|page=103|language=en}}</ref> Njegovo autohtono karipsko ime je {{Jezik|crb|Cibuquiera}} ('kamenita zemlja').<ref name=":0" /> Njegovo moderno ime, ''Saint Croix'', izvedeno je od francuskog imena ''{{Jezik|fr|Sainte-Croix}}'', koje je i samo prevod španskog imena {{Jezik|es|Isla de la Santa Cruz}} (što znači 'ostrvo Svetog Križa') koje je [[Kristofor Kolumbo]] dao ostrvu 1493.<ref name=":1">{{Cite book|last=Allsopp|first=Richard|url=https://books.google.com/books?id=PmvSk13sIc0C|title=Dictionary of Caribbean English Usage|last2=Allsopp|first2=Jeannette|date=2003|publisher=University of the West Indies Press|isbn=978-976-640-145-0|page=180|language=en}}</ref> Francusko ime je djelimično zadržano pod danskom vlašću kao {{Jezik|da|Sankt Croix}}, a ostrvo je dobilo svoj sadašnji pravopisni nazivni oblik nakon američkog preuzimanja 1917. [[Demonim]] povezan s ostrvom je Crucian (bos. ''krucijanski''), izveden iz originalnog španskog naziva.<ref name=":1" /> == Historija == [[Datoteka:St_Croix_map.jpg|mini| Danska karta ostrva iz 1754.]] [[Datoteka:Bark_MARY_og_Frederiksted.jpg|mini| Frederiksstad na Saint Croixu, 1848.]] [[Datoteka:Mary´s_Fancy,_Saint_Croix.jpg|mini| Afrički radnici-robovi na plantaži Mary Fancy, u vlasništvu Georgea Ryana]] [[Datoteka:H._K._H._Prins_Valdemars_Ankomst_til_Sankt_Croix.jpg|mini| Dolazak princa Valdemara u St. Croix, 1879.]] [[Datoteka:Last_Danish_Parade_at_Saint_Croix.jpg|mini| [[Zastava Danske|Dannebrog]] se posljednji put spušta u Guvernerovoj rezidenciji (31. mart 1917)]] Igneri grnčarija ukazuje na ljudsko prisustvo na ostrvu od 1. do 700. godine nove ere, nakon čega slijedi prisustvo Taíno naroda od 700. do 1425, prije dolaska Karibljana 1425; ostrvo je bilo nenaseljeno do 1590. godine.<ref name="VINPS">{{Cite book|title=U.S. Virgin Islands: a guide to national parklands in the United States Virgin Islands|publisher=Division of Publications, National Park Service, U.S. Dept. of the Interior|year=1999|isbn=0-912627-68-9|location=Washington, D.C.|pages=81–99}}</ref> Razne autohtone grupe naseljavale su ostrvo tokom njegove prahistorije. Kolumbo se iskrcao na Santa Cruz, kako ga je nazvao, 14. novembra 1493, i odmah su ga napali Kalinago narodi, koji su živjeli u Salt Riveru na sjevernoj obali. Ovo je prva zabilježena borba između Španaca i domorodačkog stanovništva [[Novi svijet|Novog svijeta]], a Kolumbo je mjestu bitke dao ime ''Cabo de la Flecha'' (Rt Strijele).<ref>{{Cite book|last=Morison|first=Samuel|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259|title=Admiral of the Ocean Sea|publisher=Little, Brown and Company|year=1991|isbn=0-316-58478-9|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.185259/page/n419 414]–418|orig-year=1942}}</ref> Španci nikada nisu kolonizovali ostrva, ali većina ili svo domaće stanovništvo je na kraju rastjerano ili pobijeno. Do kraja 16. vijeka, za ostrva se govorilo da su nenaseljena.<ref>{{Cite book|last=Hubbard|first=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=978-0-333-74760-5|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/14 14]}}</ref> === Kolonijalni period === {{Glavni|Holandska Djevičanska ostrva|||Hospitaljerska kolonizacija Amerika|Francuska zapadnoindijska kompanija|Danska Zapadna Indija}} Holandski i engleski doseljenici su se iskrcali na Saint Croixu 1625, a pridružile su im se i neke francuske izbjeglice sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kristofora]]. Englezi su protjerali holandske i francuske doseljenike prije nego što su i sami bili protjerani španskom invazijom iz [[Portoriko|Portorika]] u augustu 1650. Oko 1650, francuske snage su napale i osnovale koloniju od 300 stanovnika. Od 1651. do 1664, [[Malteški red|Malteški vitezovi]] (u to vrijeme [[vazalna država]] [[Kraljevina Sicilija|Kraljevine Sicilije]]) vladali su ostrvom u ime [[Luj XIV, kralj Francuske|Luja XIV]]. Ostrvo je potom pripalo Francuskoj Zapadnoindijskoj kompaniji. Kolonija je evakuisana u [[Hispaniola|Saint-Domingue]] 1695. godine, kada se [[Kraljevina Francuska|Francuska]] borila protiv Engleza i Holanđana u Ratu Velike alijanse. Ostrvo je potom bilo nenaseljeno i napušteno narednih 38 godina.<ref name="Westergaard">{{Cite book|last=Westergaard|first=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Godine 1725, guverner St. Thomasa, [[Frederik Moth]], ohrabrio je direktore Danske zapadnoindijske kompanije da razmotre kupovinu Santa Cruza (St. Croix). Dana 15. juna 1733, Francuska i [[Danska-Norveška]] zaključile su ugovor prema kojem je [[Danska zapadnoindijska kompanija]] kupila St. Croix za 750.000 [[Livre tournois|livri]].<ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite encyclopedia|title=St. Croix: island, United States Virgin Islands|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|url=https://www.britannica.com/place/Saint-Croix|access-date=20. 4. 2021}}</ref> [[Luj XV, kralj Francuske|Luj XV]] ratifikovao je ugovor 28. juna 1733. i primio polovinu uplate u francuskim kovanicama, a preostala polovina plaćena je u roku od 18 mjeseci. Dana 16. novembra 1733, Moth je imenovan za prvog danskog guvernera St. Croixa. Popis iz 1742. navodi 120 plantaža šećera, 122 plantaže pamuka, 1.906 robova i 360 bijelaca. Do 1754, robova je bilo 7.566. Te godine, kralj [[Frederik V od Danske|Frederik V]] preuzeo je direktnu kontrolu nad St. Croixom od kompanije.<ref>{{cite web|url=http://www.vinow.com/stcroix/history/|title=Saint Croix, Virgin Islands: Facts & History|publisher=Vinow.com|access-date=27. 7. 2017}}</ref><ref name="Westergaard2">{{cite book|last1=Westergaard|first1=Waldemar|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691|title=The Danish West Indies Under Company Rule (1671–1754)|date=1917|publisher=The Macmillan Company|location=New York|pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.60691/page/n252 206]–209, 222–225, 235, 243}}</ref> Gotovo 200 godina, St. Croix, St. Thomas i St. John bili su danski Zapadni Indijski otoci . Do sredine ili kraja 18. vijeka, vrhunca plantažne ekonomije, porobljeno stanovništvo St. Croixa brojalo je između 18.000 i 20.000 ljudi. Broj bijelaca u tom periodu kretao se između 1.500 i 2.000.<ref>Loftsdóttir, Kristin, and Gísli Pálsson, "Black on White: Danish Colonialism, Iceland and the Caribbean", in Magdalena Naum and Jonas M. Nordin (eds), ''Scandinavian Colonialism and the Rise of Modernity: Small Time Agents in a Global Arena'', Contributions To Global Historical Archaeology Volume, 37 (New York: Springer, 2013), pp. 37–52 (pp. 41–42). {{Doi|10.1007/978-1-4614-6202-6_3}}.</ref> Budući američki revolucionarni vođa Alexander Hamilton i njegov brat živjeli su u Christianstedu sa svojom majkom, Rachel Faucette, na St. Croixu nakon što se ona vratila na otok 1765. godine. Njihov dom bio je na gornjem spratu kuće na adresi Company Street 34, dok je Rachel koristila donji sprat kao prodavnicu prehrambenih proizvoda. U dvije godine, Hamilton je izgubio oca, Jamesa Hamiltona, koji ga je napustio, a majka mu je umrla. Zvanični dokumenti sa ostrva, svjedočenje njegovog ujaka na sudu za ostavinsku raspravu iz 1768, utvrdili su da je Alexander imao 13 godina. Do 1769, Hamiltonov rođak, tetka, ujak i baka su također umrli. Alexanderov brat James postao je stolarski šegrt, a Alexander je postao štićenik Thomasa Stevensa, trgovca u ulici King. Hamilton je ubrzo radio kao činovnik u izvozno-uvoznom preduzeću Beekman and Cruger na raskrsnici ulica King i King's Cross. Godine 1772. lokalni biznismeni su finansirali Hamiltonovo daljnje obrazovanje u New Yorku.<ref name="Chernow">{{Cite book|last=Chernow|first=Ron|url=https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16|title=Alexander Hamilton|date=2004|publisher=The Penguin Press|isbn=1-59420-009-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/alexanderhamilto00cher/page/16 16–17, 22–40]}}</ref> Trgovina robljem je u danskim kolonijama ukinuta 1792, iako je zabrana stupila na snagu tek 1802. Robovi su oslobođeni 1848, nakon Pobune robova na Saint Croixu 1848, koju je predvodio general John "Buddhoe" Gottlieb.<ref>{{Cite web|url=https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|title=The slave rebellion on St. Croix and Emancipation|website=The Danish West-Indies – Sources of history|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216121514/https://www.virgin-islands-history.org/en/timeline/the-slave-rebellion-on-st-croix-and-emancipation/|archive-date=16. 12. 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|title=Danish West Indies – The Abolition of Slavery|website=National Museum of Denmark|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924175409/https://en.natmus.dk/historical-knowledge/historical-themes/danish-colonies/the-danish-west-indies/the-abolition-of-slavery/|archive-date=24. 9. 2019|url-status=live}}</ref> Britanci su okupirali danske Zapadnoindijske otoke u martu 1801, dolaskom britanske flote u St. Thomas. Danska i Norveška su prihvatile Kapitulacijske sporazume, a Britanci su okupirali ostrva bez ispaljenog metka. Okupacija je trajala do aprila 1802, kada je Britanija vratila ostrva Danskoj-Norveškoj. Britanci su ponovo napali danske otoke u decembru 1807. Britanska flota je zauzela St. Thomas 22. decembra i St. Croix 25. decembra. Danska i Norveška nisu pružile otpor i invazija je ponovo prošla bez prolivanja krvi. Ova okupacija je trajala do 20. novembra 1815. Obje invazije su bile posljedica saveza Danske s Francuskom tokom Napoleonskih ratova. Nakon sklapanja mira s Francuskom, ostrva su vraćena Danskoj. === Kao teritorija Sjedinjenih Američkih Država === Radnička buna na St. Croixu 1878. pogodila je ostrvo. Danska je 1916. prodala St. Croix, St. Thomas i St. Johna SAD-u, formalizujući transfer Ugovorom o danskim Zapadnoindijskim otocima, u zamjenu za 25 miliona dolara u zlatu. Na nacionalnom referendumu o tom pitanju, 64,2% danskih birača odobrilo je prodaju. Na neslužbenom referendumu održanom na ostrvima, 99,83% je glasalo za kupovinu. Zvanični transfer ostrva SAD-u dogodio se 1. aprila 1917. Stanovnici St. Croixa dobili su američko državljanstvo 1927. Ostrvo se industrijalizovalo i udaljilo od agrarnog društva 1960-ih. Masakr u Fountain Valleyu 1972, masovna pucnjava tokom pljačke golf kluba, dovela je do razornog smanjenja turizma koje je trajalo mnogo godina. Uragan Hugo je 1989. pogodio ostrvo vjetrovima četvrte kategorije. [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Vojska Sjedinjenih Američkih Država]], [[FBI|Federalni istražni biro]] i Služba američkih maršala angažovani su da uspostave red.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/1989/09/22/us/troops-find-looting-and-devastation-on-st-croix.html|title=Troops Find Looting and Devastation on St. Croix|last=Schmalz|first=Jeffrey|date=22. 9. 1989}}</ref><ref>{{Cite news|title=Hurricane Hugo Haunts Virgin Islands|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/national/longterm/hurricane/archives/hugo89a.htm|date=31. 10. 1989}}</ref> Zatvaranje rafinerije Hovensa 2012. rezultovalo je gubitkom mnogih radnih mjesta. Poljoprivreda se sporo oporavlja zbog povećane potražnje za lokalnim proizvodima i poljoprivrednim proizvodima. U septembru 2017. godine, St. Croix je pogođen sa dva uzastopna uragana kategorije 5. Uragan Irma pogodio je ostrvo 6. septembra, a samo 13 dana kasnije, uragan Maria je pogodio St. Croix još jačim udarima, sa vjetrovima koji su na nekim mjestima dostizali i do 400 km/h.<ref name="plaskett2025">{{Cite web|url=https://www.virginislandsdailynews.com/plaskett-billions-received-in-federal-funds-can-fortify-local-infrastructure/article_7686c4a0-0fef-4fd3-895c-9cedf4b1a004.html|title=Plaskett: Billions received in federal funds can fortify local infrastructure|last=Bhola|first=Alexandra|date=19. 9. 2025|website=Virgin Islands Daily News|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Maria je oštetila ili uništila 70% zgrada na St. Croixu, uključujući škole i jedinu bolnicu. Opsežni napori na obnovi nakon uragana Irma i Maria nastavljeni su i tokom 2024. i 2025. godine. Guverner Albert Bryan Jr. je krajem 2024. godine istakao značajan napredak u projektima obnove nakon uragana, obnovi domova i škola te kritičnim nadogradnjama infrastrukture poput puteva i vodovodnih sistema.<ref name="bryan2024">{{Cite web|url=https://www.vi.gov/governor-bryan-and-lieutenant-governor-roach-reflect-on-2024-accomplishments-and-welcome-president-biden-to-st-croix-2/|title=Governor Bryan and Lieutenant Governor Roach Reflect on 2024 Accomplishments and Welcome President Biden to St. Croix|date=30. 12. 2024|website=Government of the United States Virgin Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Federalna agencija za upravljanje vanrednim situacijama (FEMA) obavezala je 989 miliona dolara za jačanje kanalizacionog sistema na St. Croixu,<ref name="fema2024">{{Cite web|url=https://www.vi.gov/fema-commits-989-million-to-strengthen-st-croixs-wastewater-system/|title=FEMA Commits $989 Million to Strengthen St. Croix's Wastewater System|date=19. 7. 2024|website=Government of the United States Virgin Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> a dodatnih 3,2 milijarde dolara za obnovu sistema za distribuciju vode za piće i popločavanje puteva širom St. Croixa.<ref name="fema2024b">{{Cite web|url=https://www.usviodr.com/fema-commits-additional-3-2-billion-toward-utility-road-paving-and-education-projects-in-the-u-s-virgin-islands/|title=FEMA Commits Additional $3.2 Billion Toward Utility, Road Paving and Education Projects in the U.S. Virgin Islands|date=2024-10-07|website=USVI Office of Disaster Recovery|access-date=2026-09-01}}</ref> Ukupno je više od 20 milijardi dolara federalnih sredstava za obnovu nakon katastrofa dodijeljeno Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref name="plaskett2025" /> Kongresna delegatkinja Stacey Plaskett istakla je da je administracija predsjednika Bidena 2024. godine odobrila povećanje federalnog udjela u troškovima na 95% za sve kategorije javne pomoći, odnosno 98% za projekte kritične infrastrukture, čime je teritorija uštedjela milijardu dolara.<ref name="plaskett2025" /> U augustu 2025. godine, uragan Erin pogodio je područje, ali je poštedio ostrvo St. Croix veće štete. Nacionalni parkovi St. Croixa ponovo su otvoreni 18. augusta 2025. nakon što je uragan prošao.<ref name="erin2025">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/sari/learn/news/national-parks-of-st-croix-reopen-following-hurricane-erin.htm|title=National Parks of St. Croix Reopen Following Hurricane Erin|date=18. 8. 2025|website=National Park Service|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Geografija == [[Datoteka:St._Croix_geologic_map.png|mini| Geološka karta Saint Croixa, gdje je Km [[Kreda (period)|kredna]] grupa Mt. Eagle, Kd je kredni diorit, Kg je kredni gabro, Tbf je [[Pliocen|pliocenska]] formacija Blessing, Tmb i Tlr su [[Miocen|miocenski]] [[krečnjak]] King shall, Qab je [[Kvartar|kvartarni]] aluvijum, a Qr je kvartarni greben.]] [[Datoteka:Northwest,_St_Croix_00840,_USVI_-_panoramio.jpg|mini| Obala Saint Croixa]] Saint Croix leži na koordinatama {{Coord|17|45|N|64|45|W|}}. Na istočnom vrhu ostrva, [[Point Udall (Američka Djevičanska Ostrva)|Point Udall]] je [[Spisak ekstremnih tačaka Sjedinjenih Država#Istočne tačke|najistočnija tačka]] (po putovanju, ne po [[geografskoj dužini]]) Sjedinjenih Država uključujući [[Ostrvsku teritoriju|ostrvske teritorije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-easternmost-point-in-north-america-is-actually-west-of-alaska.html|title=The Easternmost Point in North America Is Actually West of Alaska|date=17. 2. 2021|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=17. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.npca.org/articles/2554-the-easternmost-national-park|title=The Easternmost National Park|website=National Parks Conservation Association|language=en|access-date=17. 2. 2025}}</ref> Najviša tačka ostrva, [[Mount Eagle (Američka Djevičanska Ostrva)|Mount Eagle]], visoka je 355 m.<ref>{{Cite book|last=Sciences|first=New York Academy of|url=https://books.google.com/books?id=aeOJSZH2jWEC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA79|title=Scientific Survey of Porto Rico and the Virgin Islands|date=1926|publisher=The Academy|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Service|first=United States Soil Conservation|url=https://books.google.com/books?id=oSsN0f5MZegC&dq=The+island's+highest+point,+Mount+Eagle,+is+1,165+feet%C2%A0&pg=PA1|title=Soil Survey, Virgin Islands of the United States|date=1970|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Većina istočnog kraja je prilično brdovita i strma,<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/coris/library/NOAA/CRCP/other/other_crcp_publications/Watershed_USVI/stx_ee_existing_conditions/02_EE_Characteristics_110719.pdf|title=Characteristics of St. Croix's East End|website=[[National Centers for Environmental Information]] (ncei.noaa.gov)|access-date=1. 9. 2026|archive-date=29. 8. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829153718/https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/coris/library/NOAA/CRCP/other/other_crcp_publications/Watershed_USVI/stx_ee_existing_conditions/02_EE_Characteristics_110719.pdf|url-status=dead}}</ref> kao i sjeverna strana od [[Christiansted, Američka Djevičanska Ostrva|Christiansteda]] prema zapadu. Od brda na sjevernoj strani, prilično ravna ravnica spušta se prema južnoj obali; ovo je bilo glavno šećerno zemljište ostrva. Ostrvo ima površinu od 214.66 km2,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lz65zgpJXiYC&dq=st.+croix+82.88+sq+miles&pg=PA95|title=U.S. Virgin Islands, 2000: 2000 Census of Population and Housing. Social, economic, and housing characteristics|date=2003|publisher=U.S. Department of Commerce, Economics and Statistics Administration, U.S. Census Bureau|isbn=978-0-16-067821-9|language=en}}</ref> što ga čini najvećim ostrvom Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=17. 2. 2025}}</ref> Ima neravan teren s raznolikim ekosistemima, uključujući [[Kišna šuma|suptropske prašume]], obalne ravnice, grmlje, stjenovita brda, doline i plaže, kao i [[Koralni greben|koralne grebene]] uz obalu.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/places/st-croix-national-heritage-area-place-page.htm|title=St. Croix National Heritage Area (U.S. National Park Service)|website=www.nps.gov|language=en|access-date=18. 2. 2025}}</ref> Godine 2023, St. Croix je proglašen područjem nacionalne baštine — prvim područjem nacionalne baštine koje se nalazi na Teritorijama SAD-a.<ref name=":4" /> == Klima == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_22.JPG|mini| Plaža na Saint Croixu]] St. Croix ima tropsku do polusušnu klimu.<ref name=":5" /> [[Trgovački vjetrovi|Pasati]] pušu duž cijele dužine ostrva tokom cijele godine.<ref>{{Cite journal|last=Chérubin|first=Laurent Marcel|last2=Garavelli|first2=Lysel|date=4. 3. 2016|title=Eastern Caribbean Circulation and Island Mass Effect on St. Croix, US Virgin Islands: A Mechanism for Relatively Consistent Recruitment Patterns|journal=PLOS ONE|language=en|volume=11|issue=3|bibcode=2016PLoSO..1150409C|doi=10.1371/journal.pone.0150409|issn=1932-6203|pmc=4778804|pmid=26942575|access-date=31. 8. 2026|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0150409}}</ref><ref name=":5" /> Temperatura se kreće od 20 do 30 stepeni Celzijusevih,<ref>{{Cite web|url=https://tieronetravel.com/best-time-to-visit-u-s-virgin-islands-2024-travel-guide|title=Best Time to Visit U.S. Virgin Islands – Travel Guide|last=Barth|first=Kennedy|date=18. 7. 2022|website=TierOneTravel.com – Online Canadian Travel Agency {{!}}|language=en-CA|access-date=19. 2. 2025}}</ref> sa prosječnom temperaturom od 29,2 stepena Celzijusa.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K2q88d_8o-4C&dq=average+temperature+st+croix&pg=PA418|title=United States Coast Pilot: Atlantic Coast. Gulf of Mexico, Puerto Rico, and Virgin Islands|date=2000|publisher=U.S. Government Printing Office|language=en}}</ref> Prosječna godišnja količina padavina je oko 1.000 mm godišnje, ali količina padavina varira ovisno o sezoni i lokaciji na otoku. Brda zapadnog dijela ostrva primaju znatno više kiše nego istočni kraj,<ref name=":5" /> s godišnjom količinom padavina od 50 inča godišnje na sjeverozapadu do 25-38 inča godišnje na istoku.<ref name=":5" /> Zapadni kraj ima bujnu vegetaciju i palme, dok je istočni kraj ostrva suhi pustinjski lanac sa znatnom količinom kaktusa. Od augusta do novembra je vlažna sezona na Američkim Djevičanskim ostrvima, a ostatak godine je sušna sezona.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.drought.gov/states/us-virgin-islands|title=U.S. Virgin Islands|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|publication-date=|access-date=19. 2. 2025}}</ref> Oko 40% godišnjih padavina obično se javi od septembra do novembra.<ref name=":6" /> Tokom sušne sezone, prilično jaka i dugotrajna suša može predstavljati problem za ostrvo,<ref>{{Cite web|url=https://www.drought.gov/drought-status-updates/drought-update-puerto-rico-and-us-virgin-islands-2024-01-18|title=Drought Update for Puerto Rico and the U.S. Virgin Islands|date=18. 1. 2024|website=www.drought.gov|publisher=National Integrated Drought Information System|language=en|access-date=19. 2. 2025}}</ref> posebno imajući u vidu nedostatak [[Slatka voda|slatke vode]] na Američkim Djevičanskim ostrvima.<ref>{{Cite journal|last=Lancellotti|first=Brittany V.|last2=Hensley|first2=David A.|date=2024|title=The state of knowledge of freshwater resources in the U.S. Virgin Islands: Data scarcity and implications|journal=JAWRA Journal of the American Water Resources Association|language=en|volume=60|issue=6|pages=1270–1292|bibcode=2024JAWRA..60.1270L|doi=10.1111/1752-1688.13241|issn=1752-1688}}</ref> St. Croix ima postrojenje za [[Desalinizacija|desalinizaciju]],<ref>{{Cite web|url=https://cgtc-usvi.org/water|title=Water|website=Caribbean Green Technology Center|language=en-US|access-date=19. 2. 2025}}</ref> ali većina stambenih kuća i poslovnih prostora ima ugrađene [[Cisterna|cisterne]] koje se koriste za sakupljanje kišnice.<ref name=":6" /> == Demografija == Stanovnici se nazivaju '''Krucijanci''' (eng. ''Crucians'') {{IPAc-en|ˈ|k|r|uː|ʒ|ən}} <ref>{{Cite web|url=http://cruciandictionary.com/|title=Crucian Dictionary|website=cruciandictionary.com}}</ref> (često se se piše kao "Kružani"). Zbog imigracijske historije St. Croixa, vodi se velika debata o tome šta predstavlja autohtonog Kružana. Konsenzus u društvu Kružana je da svako ko je ''"bahn ya"'' ("rođen ovdje" na krucijanskom dijalektu) na St. Croixu može tvrditi da je Kružan, ali ne nužno i da je ''autohtoni Kružan''. Ljudi koji se smatraju ''autohtonim narodom'', ili ''precima autohtonih naroda'', su oni čije porijeklo potiče iz doba prije nego što su Kružani dobili američko državljanstvo 1927. Predački domorodački Kružani (jedna četvrtina do jedna trećina stanovništva St. Croixa) uglavnom se sastoje od potomaka porobljenih Afrikanaca koje su Evropljani doveli na ostrvo tokom 18. i 19. vijeka i potomaka plaćenih radnika koje su Danci regrutovali iz britanskih i holandskih Zapadnoindijskih područja nakon danskog zakona o emancipaciji 1848. Kao i na drugim karipskim ostrvima, mnogi preci domorodaca također potiču od evropskih doseljenika i radnika na plantažama koji su migrirali tokom 17, 18. i 19. vijeka. Zbog malog broja evropskih žena na kolonijalnim ostrvima, mnogi evropski muškarci na kolonijalnom St. Croixu imali su djecu sa većinski afričkim stanovništvom, čiji potomci miješanog porijekla nose prezimena svojih evropskih predaka. Na ostrvu također postoji nekolicina starosjedilačkih porodica (tradicionalno poznate kao ''bukra''), "čistog" europskog porijekla. Zbog historijskih ekonomskih i političkih razlika, kao i ostataka kastinskog sistema iz 19. vijeka zasnovanog na tenu kože, socioekonomske klasne razlike među predačkim Kružanima mogu se znatno razlikovati, čak i unutar iste porodice. Većina predaka autohtonih Kružana danas je zaposlena u Vladi Djevičanskih ostrva, dok su drugi uključeni u turističku industriju, te pravna i medicinska zanimanja. Migracija Portorikanaca bila je prevalentna 1930-ih, 40-ih i 50-ih godina, kada su se mnogi Portorikanci preselili u St. Croix zbog posla nakon kolapsa šećerne industrije. Ukupan broj stanovnika opao je za 50% u vijeku prije 1945. Kupovina dvije trećine obližnjeg portorikanskog ostrva Vieques od strane [[Ratna mornarica Sjedinjenih Američkih Država|američke mornarice]] tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] rezultovala je raseljavanjem hiljada stanovnika ''Viequesa'', od kojih su se mnogi preselili na St. Croix zbog slične veličine i geografskog položaja. Lokalni praznik, Dan prijateljstva Južnog Djevičanskog ostrva i Portorika slavi se od 1960-ih drugog ponedjeljka u oktobru, istog datuma kao i [[Kolumbov dan]]. Portorikanci sa St. Croixa, od kojih većina živi na ostrvu više od jedne generacije, održali su svoju kulturu živom, integrirajući je u kulturu i društvo izvornih Kružana. Naprimjer, u neformalnim situacijama, mnogi Portorikanci u St. Croixu govore kombinacijom portorikanskog španskog i kreolskog engleskog jezika sličnom španskom engleskom. Migracije sa "nižih otoka" (lokalni kolokvijalni izraz za otoke na [[Mali Antili|Malim Antilima]] na istoku i jugoistoku) dogodile su se uglavnom 1960-ih i 70-ih. U tom periodu, poljoprivreda je opala kao glavna industrija St. Croixa, a zamijenili su je turizam, proizvodnja [[Aluminij-oksid|aluminija]] i [[Rafinerija nafte|rafiniranje nafte]]. U ovim industrijama bilo je mnogo poslova, a hiljade stanovnika sa zabačenih dijelova ostrva dolazile su na St. Croix. Potražnja za uvoznom radnom snagom u St. Croixu bila je pogoršana činjenicom da su mnogi preci, domorodački stanovnici Kružana, nakon što su decenijama ranije stekli američko državljanstvo, migrirali na kopneni dio SAD-a kako bi ostvarili obrazovne i karijerne prilike. Mnogim stanovnicima otok St. Croix postao je stalni dom, dok su se drugi preselili na kopno SAD-a ili vratili u svoje rodne zemlje. Većina stanovnika nižih ostrva došla je sa [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kittsa i Nevisa]], Antigve, [[Sveta Lucija|Svete Lucije]] i [[Dominika|Dominike]], ali ljudi iz svake anglofone karipske nacije mogu se naći na St. Croixu. Stanovnici nižih ostrva i njihovi potomci rođeni na St. Croixu čine većinu srednje klase na St. Croixu, koja se smanjila od globalne recesije 2008. Migracija na ostrvo St. Croix najčešće se smatra fenomenom sredine 20. vijeka, uzrokovanim američkom imigracijskom politikom, ali ljudi i evropskog i afričkog porijekla sa obližnjih ostrva [[Angvila]], [[Sveti Martin (ostrvo)|St. Martin]], Sint Eustatius, [[Saba]], St. Kitts, Nevis, Antigva i [[Montserrat]] migriraju na St. Croix od 17. vijeka. Mnogi preci starosjedilačkog stanovništva Kružana također dijele porodične veze s [[Barbados|Barbadosom]], budući da su Bajani krajem 19. vijeka u velikoj mjeri regrutirani na St. Croix za rad na plantažama šećera. Kontinentalni Amerikanci, iako malobrojni u poređenju sa karipskim imigrantima, također su bili dio zajednice St. Croix. Većina ih živi na istočnom kraju ostrva i uglavnom rade u turizmu, nekretninama i pravnim profesijama. Mnogi su privremeni stanovnici ili penzioneri. [[Palestinci|Arapski Palestinci]] su uticajan dio lokalne ekonomije od 1960-ih, kada su prvi put počeli migrirati u St. Croix kako bi otvorili trgovine, supermarkete i benzinske pumpe. U 21. vijeku, valovi migracija na St. Croix uključivali su ljude iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], [[Haiti|Haitija]], [[Jamajka|Jamajke]], [[Filipini|Filipina]] i raznih južnoameričkih zemalja. Historija migracija na St. Croixu ponekad je uzrokovala napetosti između imigranata i Kružana čiji preci na ostrvu datiraju generacijama unazad. Tenzije su se donekle smirile posljednjih godina, uglavnom zbog mješovitih brakova između Kružana i drugih karipskih naroda. Krajem 1990-ih, mnogi ljudi su podržali zakon kojim bi se kao "autohtoni stanovnik Američkih Djevičanskih ostrva" definisao svaki čovjek čije porijeklo na ostrvu vodi od 1927, godine u kojoj su stanovnici Američkih Djevičanskih ostrva dobili američko državljanstvo. Ovaj pokušaj odabrane grupe nacionalističkih senatora propao je nakon mnogo javnog negodovanja i kontroverzi. Saznalo se da većina stanovnika Američkih Djevičanskih ostrva rođenih na ovim ostrvima ne bi ispunjavala uslove za "starosjedioce" prema predloženom zakonu, jer su njihovi preci imigranti stigli kasnije od 1927. godine, ali bi hiljade danskih građana ispunjavale uslove. Godine 2009, predloženi Ustav Američkih Djevičanskih Ostrva, koji je predložila Peta Ustavna Konvencija, uspostavio je tri definicije stanovnika [[Američka Djevičanska ostrva|Američkih Djevičanskih ostrva]]: "Predački starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni sa predačkim vezama (i njihovi potomci); "Starosjedioci Djevičanskih ostrva" - oni rođeni na ostrvu (i njihovi potomci); i "Stanovnici Djevičanskih ostrva" - bilo koji državljanin SAD-a koji je boravio na toj teritoriji pet godina. Kongres Sjedinjenih Američkih Država odbacio je predloženi ustav 2010. godine zbog kršenja principa jednakih prava za sve građane teritorije, "starosjedioce" ili ne, i vratio ga konvenciji na daljnje razmatranje. Prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020, broj stanovnika St. Croixa bio je 41.004, a broj stanovnika koji su živjeli u domaćinstvima bio je 39.442.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDPVI2020.DP2?q=st.+croix+island+demographics&d=DECIA+U.S.+Virgin+Islands+Demographic+Profile|title=Explore Census Data: Selected Social Characteristics (U.S. Virgin Islands: St. Croix)|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau|access-date=18. 3. 2025}}</ref> Od stanovništva koje živi u domaćinstvima, 51,6% rođeno je na Američkim Djevičanskim ostrvima; 15,6% rođeno je u Sjedinjenim Američkim Državama; 3,9% rođeno je na ostrvskom području SAD-a ili u Portoriku; a 29% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> Od onih rođenih drugdje, 91,4% rođeno je na Karibima; 3% rođeno je u Aziji; 2,5% rođeno je u Evropi; 1,9% rođeno je u Centralnoj ili Južnoj Americi; a 1,2% rođeno je negdje drugdje.<ref name=":3" /> {| class="wikitable" |+<blockquote> Mjesto rođenja stanovnika St. Croixa u domaćinstvima (2020)<ref name=":3" /></blockquote> ! Mjesto rođenja ! Broj ! Procenat |- | Američki Djevičanski otoci | 20.366 | 51,6% |- | Sjedinjene Američke Države | 6.098 | 15,5% |- | Karibi | 10.443 | 26,5% |- | Ostrvsko područje SAD-a ili Portoriko | 1.555 | 3,9% |- | Azija | 342 | 0,9% |- | Evropa | 282 | 0,7% |- | Centralna Amerika i Južna Amerika | 222 | 0,6% |- | Drugdje | 135 | 0,3% |} == Pododjele == Za potrebe popisa stanovništva i planiranja, St. Croix je podijeljen na sljedeće poddistrikte (s brojem stanovnika prema popisu stanovništva SAD-a iz 2020. god): * Anna's Hope Village (3.282 stanovnika) * Christiansted (1.866 stanovnika) * East End (2.336 stanovnika) * Frederiksted (2.303 stanovnika) * Northcentral (4.197 stanovnika) * Northwest (3.431 stanovnika) * Sion Farm (10.332 stanovnika) * Southcentral (7.415 stanovnika) * Southwest (5.842 stanovnika) Historijski gledano, St. Croix, kao i ostatak Djevičanskih ostrva, bio je podijeljen na četvrti, a ove su dalje bile podijeljene na imanja. Ovi nazivi su korišteni za popis stanovništva do 1980, dok ih nisu zamijenili gore navedeni podokruzi, a naziv imanja se i dalje često koristi za navigaciju, pisanje adresa i raspravu o nekretninama.<ref name="outlying">{{Cite web|url=https://www2.census.gov/geo/pdfs/reference/GARM/Ch7GARM.pdf|title=Puerto Rico and the Outlying Areas|last=[[United States Census]]|year=1990|access-date=20. 7. 2021}}</ref> == Jezik == Engleski je dominantan jezik na St. Croixu od 18. vijeka, a službeni jezik od 1917, kada su Sjedinjene Američke Države kupile danska Zapadnoindijska ostrva. Ranije je službeni jezik bio danski, ali nije bio široko rasprostranjen. Među drugim jezicima koji su se govorili tokom kolonijalne historije St. Croixa su irski, škotski, španski i francuski, kao i sada izumrli holandski kreolski jezik kojim su govorili ljudi rođeni na St. Thomasu i St. Johnu koji žive u St. Croixu, kao i lokalni kreolski engleski jezik koji i danas postoji.<ref>{{Cite web|url=http://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=2016|website=Vinow|publisher=VI Now|access-date=6. 7. 2016|quote=St. Croix was owned by the French until 1733 when the Danes bought it. By 1741 there were five times as many English on the island as Danes. English Creole emerged on St. Croix more so than Dutch Creole, which was more popular on St. Thomas and St. John. A dialect of English Creole called Crucian is heard on St. Croix today.}}</ref> Kreolski engleski jezik Djevičanskih ostrva, poznat na ostrvu kao krucijanski, govori većina stanovništva u neformalnim situacijama.<ref>{{Cite web|url=https://www.vinow.com/general_usvi/culture/virgin-islands-language/|title=Virgin Islands Language|website=Virgin Islands}}</ref> Španski govore migranti iz [[Portoriko|Portorika]] i [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i njihova djeca rođena na St. Croixu, a razne francuske kreolske jezike govore imigranti sa [[Sveta Lucija|Svete Lucije]], [[Dominika|Dominikanske Republike]] i Haitija. [[Arapski jezik|Arapski]] je uobičajen među [[Palestinci|arapsko-palestinskom]] zajednicom na St. Croixu. Imigranti iz anglofonih Kariba koji su došli na St. Croix nakon godina formativnog razvoja obično u neformalnim situacijama govore engleskim kreolskim jezikom svojih ostrva, koji je, uglavnom, obostrano razumljiv s kreolskim engleskim jezikom Djevičanskih ostrva. {| class="wikitable" |+<blockquote> Jezik koji se govori kod kuće (u domaćinstvima kod osoba starijih od 5 godina)<ref name=":3" /></blockquote> ! Jezik ! Broj ! Procenat |- | Samo engleski | 27.959 | 69,8% |- | Španski | 13.807 | 17,2% |- | Francuski, [[Haićanski kreolski jezik|haićanski kreolski]] ili kajunski | 7.101 | 8,8% |- | Drugi jezici | 3.349 | 4,2% |} == Religija == [[Datoteka:Christiansted,_Saint_Croix,_Virgin_Islands_1a33961v.jpg|mini| Anglikanska crkva Svetog Ivana, Christiansted]] [[Kršćanstvo]] je dominantna religija na St. Croixu; ostrvo je nazvano "Zemljom crkava"<ref>{{Cite web|url=https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|title=Religion on St Croix|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214729/https://www.coldwellbankervi.com/page-religion-on-st-croix-72.html|archive-date=3. 3. 2017|access-date=16. 5. 2015}}</ref> zbog otprilike 150 crkava koje opslužuju njegovih 50.000 stanovnika. [[Protestantizam|Protestantske]] denominacije su najprisutnije, ali postoji i značajno prisustvo [[Katolička crkva|rimokatoličke crkve]] zbog velike hispanske populacije St. Croixa, kao i irskog uticaja tokom danskog kolonijalnog perioda. Anglikanska, metodistička, moravska, prezbiterijanska, pentekostalna i adventistička crkva su među protestantskim denominacijama koje prevladavaju na ostrvu. Tu su i [[Jehovini svjedoci]] i članovi [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Crkve Isusa Krista svetaca posljednjih dana]]. Kao i u većem dijelu Kariba, na ostrvu se praktikuju različiti oblici rastafarijanstva. [[Islam]] je rasprostranjen među [[Palestinci|arapskom palestinskom]] zajednicom, a postoji i [[Jevreji|jevrejsko]] prisustvo. [[Hinduizam]] i islam također praktikuje indijsko stanovništvo. == Ekonomija == [[Datoteka:HOVENSA_refinery-06.jpg|lijevo|mini| Rafinerija nafte HOVENSA]] St. Croix je nekada bio [[Poljoprivreda|poljoprivredn]]<nowiki/>i centar. Danas je [[turizam]] glavni izvor prihoda St. Croixa.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-economy-of-the-u-s-virgin-islands.html|title=The Economy of the U.S. Virgin Islands|date=25. 4. 2017|website=WorldAtlas|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Brojne druge industrije doprinose njenoj ekonomiji, uključujući rafiniranje nafte i destilaciju [[Rum|ruma]]. === Poljoprivreda === Taino narod je bio prvi koji je razvio organizovanu poljoprivredu na St. Croixu, uzgajajući kulture poput manioke, krompira i kukuruza.<ref>{{Cite web|url=https://mystcroix.vi/the-annual-st-croix-agrifest-festival-and-the-islands-rich-agricultural-history/|title=The Annual St Croix Agrifest Festival and the Island's Rich Agricultural History|last=MyStCroix.VI|first=Cindy @|date=2024-02-15|website=St Croix USVI Travel Guide Virgin Islands|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/viis/learn/historyculture/indigenous-peoples.htm|title=Indigenous Peoples|last=John|website=[[National Park Service]]|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Tokom kolonijalnog perioda ostrva, St. Croix je bio poljoprivredna sila na Karibima. Najveći izvozni proizvodi ostrva bili su šećerna trska, pamuk i duhan – koje su sadili, brali i prerađivali porobljeni Afrikanci.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://doa.vi.gov/our-history/|title=History of Agriculture in the USVI|website=Virgin Islands Department of Agriculture|publisher=[[U.S. Department of Agriculture]]|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.nps.gov/chri/planyourvisit/upload/CHRI-Small.pdf|title=Saint Croix's Golden Age of Sugar|website=[[National Park Service]]|publisher=[[U.S. Department of the Interior]]|publication-date=}}</ref> Šećerna trska je bila glavni izvozni proizvod ostrva u 18. i 19. vijeku.<ref name=":9" /> Sa više od 150 šećerana, St. Croix je bio jedno od najbogatijih ostrva šećerne industrije na Zapadnoindijskim ostrvima.<ref name=":9" /> Nakon ukidanja ropstva 1848, St. Croix je ostao pretežno poljoprivredno društvo.<ref name=":8" /> Taj period je završen brzom industrijalizacijom ostrvske ekonomije 1960-ih.<ref>{{Cite web|url=https://vilocalfoodandfarmcouncil.org/wp-content/uploads/2024/03/Virgin-Islands-Agricultural-Plan_12.26.21.pdf|title=Virgin Islands Agricultural Plan|date=29. 12. 2021|website=Virgin Islands Local Food and Farm Council|publisher=Virgin Islands Agricultural Plan Task Force}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stcroixsource.com/2008/10/20/back-garden-agriculture-virgin-islands/|title=Back To The Garden: Agriculture in The Virgin Islands|date=20. 10. 2008|website=St. Croix Source|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> === Ulje === {{Glavni|Hovensa}}St. Croix je lokacija jedne od najvećih svjetskih rafinerija nafte. Godine 1966, Hess Oil Virgin Islands Corporation (HOVIC), odjel američke korporacije Hess, započeo je s radom na otoku.<ref name=":22">{{Cite web|url=https://viconsortium.com/vi-business/virgin-islands-chevron-corp-to-acquire-hess-corp-in-deal-worth-53-billion|title=Chevron Corp. to Acquire Hess Corp. in Deal Worth $53 Billion|last=Gilbert|first=Ernice|date=23. 10. 2023|website=The Virgin Islands Consortium|access-date=22. 9. 2024}}</ref> Godine 1998, Hovensa LLC preuzela je upravljanje rafinerijom. Hovensa je bila kompanija s ograničenom odgovornošću u vlasništvu i pod upravom HOVIC-a i Petroleos de Venezuela, SA (PDVSA), nacionalne naftne kompanije [[Venecuela|Venecuele]]. Naziv rafinerije je promijenjen u HOVENSA. Cijene goriva na St. Croixu bile su nešto više od prosjeka nego u kontinentalnom dijelu SAD-a. Dana 18. januara 2012, Hovensa je objavila da će njena rafinerija biti trajno zatvorena.<ref>{{Cite web|url=https://www.toledoblade.com/Energy/2012/01/18/Hovensa-LLC-to-shut-Virgin-Islands-oil-refinery.html|title=Hovensa LLC to shut Virgin Islands oil refinery|last=Bronis|first=Jason|date=18. 1. 2012|website=The Blade|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Ovo je imalo veliki negativan uticaj na ekonomiju St. Croixa i cijelih Američkih Djevičanskih ostrva, jer je rafinerija zapošljavala 1.200 stanovnika i 950 izvođača radova. Gotovo deceniju kasnije, rafinerija je ponovo pokrenuta u januaru 2021; ali je ponovo zatvorena u maju 2021. godine zbog nesigurnih emisija.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/05/29/us/epa-shutdown-limetree-st-croix-refinery/index.html|title=A Caribbean island bet its future on petrochemicals. Then oil rained down on homes.|last=Schouten|first=Fredreka|date=29. 5. 2021|website=CNN|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref> [[Datoteka:Cruzan_Rum_Destillery_(1).jpg|mini| Destilerija ruma Cruzan]] === Rum === St. Croix također ima destileriju ruma Cruzan, <ref>{{Cite book|last=Sullivan|first=Lynne M.|url=https://books.google.com/books?id=Jnn44QjrJFEC&pg=PA186|title=Adventure Guide Virgin Islands|publisher=Hunter Publishing|year=2006|isbn=978-1-58843-581-1|edition=6.|page=186}}</ref> proizvođača ruma Cruzan, brenda kompanije Beam Suntory, Inc. Destilerija ruma Cruzan osnovana je 1760. godine kao Estate Diamond i dugi niz godina je koristila lokalno uzgojenu šećernu trsku za proizvodnju [[Rum|ruma]] jedinstvenog "tamnog" tipa. Sada uvozi melasu od šećerne trske iz drugih zemalja u regiji, prvenstveno [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i Južne Amerike. Posljednjih godina, Cruzan rum, zajedno s Bacardijem iz [[Portoriko|Portorika]] i Gosling'som s [[Bermudi|Bermuda]], doprinio je ponovnom porastu popularnosti super-premium single-barrel ruma. Rum Cruzan Estate-a osvojio je više od 30 nagrada Spirit Awards.<ref>{{Cite web|url=http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|title=that's the SPIRIT! " Mixology > Cruzan Rum|publisher=Thatsthespirit.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20041213162236/http://www.thatsthespirit.com/en/mixology/brands/Cruzan_Rum.asp|archive-date=December 13, 2004|access-date=December 13, 2012}}</ref> Cruzan Estate Diamond Rum (odležan pet godina u bačvama od američkog hrasta) i Cruzan Single Barrel Estate Rum (odležan 12 godina u bačvama od američkog hrasta) su dva primjera. Diageo je završio izgradnju nove destilerije na industrijskoj lokaciji površine 26 hektara pored rafinerije HOVENSA. Nova destilerija proizvodi rum Captain Morgan.<ref>{{Cite web|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R45235/3|title=Economic and Fiscal Conditions in the U.S. Virgin Islands|date=June 20, 2018|website=[[Congressional Research Service | Congressional Research Service Reports]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|title=Virgin Islands governor John de Jongh announces initiative with Diageo for Captain Morgan rum distillery on Saint Croix|date=June 24, 2008|website=Diageo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113044700/http://www.diageo.com/en-row/NewsAndMedia/PressReleases/2008/New+Captain+Morgan+Distillery+on+St+Croix.htm|archive-date=January 13, 2010|access-date=October 11, 2009}}</ref> Ulazak kompanije Diageo u industriju ruma na Američkim Djevičanskim ostrvima bio je kontroverzan. Vlada Američkih Djevičanskih ostrva, koja se suočava s financijskim problemima, osigurala je 250 dolara&nbsp;miliona u obveznicama za postrojenje, na što se vlada Portorika oštro žalila. === Turizam === Danas, turizam čini primarnu industriju St. Croixa, čineći 60% [[Bruto domaći proizvod|BDP-]] a Američkih Djevičanskih ostrva.<ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2023/04/01/usvi-department-of-tourism-attends-seatrade-cruise-global-trade-show-in-fort-lauderdale/|title=USVI Department of Tourism Attends Seatrade Cruise Global Trade Show in Fort Lauderdale|date=2023-04-01|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stthomassource.com/content/2022/07/17/usvi-tourism-gives-testimony-on-continued-success-plans-for-future-growth/|title=USVI Tourism Gives Testimony on Continued Success, Plans for Future Growth|date=2022-07-17|website=St. Thomas Source|language=en-US|access-date=2025-02-22}}</ref> Ostrvo je popularna luka za kruzere. U periodu 2023–24, luka za kruzere u Frederikstedu primala je 3–8 brodova mjesečno.<ref>{{Cite web|url=https://www.viport.com/_files/ugd/e0a2e7_d462137573c247c1b581f8c84e4f5ea1.pdf|title=Ann E. Abramson Marine Facility at Frederiksted Pier: Cruise Schedule|last=Virgin Islands Port Authority|date=February 6, 2024}}</ref> Osim toga, hoteli i odmarališta, restorani i barovi, te ture i aktivnosti donose prihod.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelmarketreport.com/articles/USVI-Tourism-Poised-for-a-Huge-Year|title=USVI Tourism Poised for a Huge Year|date=1. 2. 2023|website=www.travelmarketreport.com|access-date=22. 2. 2025}}</ref> Popularne turističke aktivnosti uključuju plivanje, jedrenje, [[ronjenje]], snorkeling i golf.<ref>{{Cite web|url=https://www.travelandleisure.com/best-things-to-do-st-croix-7967842|title=20 Best Things to Do in St. Croix|website=Travel + Leisure|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.afar.com/magazine/caribbean-islands-that-dont-require-a-passport|title=4 Beautiful Caribbean Islands Worth Visiting—No U.S. Passport Required|date=23. 1. 2025|website=AFAR Media|language=en|access-date=22. 2. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dot.vi.gov/our-islands/st-croix/|title=St. Croix|website=Virgin Islands Department of Tourism|language=en-US|access-date=22. 2. 2025}}</ref> == Prevoz == Automobili na ostrvu se voze lijevom stranom ceste, ali gotovo svi imaju volan na lijevoj strani. Ovo se pokazalo teškim za nove stanovnike i posjetioce iz područja s desnim prometom, poput kopnenog dijela SAD-a, francuskih i holandskih Zapadnih Indijskih otoka, Dominikanska Republika i Portoriko. Putevi imaju brojne rupe. Javni autobuski prevoz na Djevičanskim Ostrvima, poznat kao VITRAN, vodi Odjel za javne radove Djevičanskih Ostrva. Pored taksija i autobusa, St. Croix ima i dijeljene taksije, lokalno poznate kao "taksi busevi" (koji se mogu naći i na drugim Američkim Djevičanskim ostrvima). Taksi busevi su kombiji pune veličine koji voze od Frederiksteda do Christiansteda. U privatnom su vlasništvu i ne slijede redovan raspored i nemaju utvrđena stanice na kojim se zaustavljaju. Ljudi jednostavno čekaju pored puta dok se ne približi taksi autobus, a zatim mašu vozaču da se zaustavi. Putnici mogu izaći bilo gdje duž rute. Taksi autobusi nemaju taksimetar i zakon ih obavezuje da naplaćuju fiksnu cijenu od 2,50 dolara, bez obzira na to gdje putnik ulazi i izlazi. Taksiji do određenih lokacija su mnogo skuplji i obično ih koriste turisti. Trajektna linija do otoka St. Thomas ponovo je uspostavljena 2017. godine. Trajekt QE IV saobraća jednom dnevno, polazeći iz zaliva Gallows Bay u Christianstedu prema gradu Charlotte Amalie na otoku St. Thomas. Putovanje traje oko 2,5 sata, a karta košta 60 američkih dolara. Trajekt QE IV ne saobraća u slučaju opasnih vremenskih uslova. Neke trajektne kompanije sa sjedištem na otocima St. Thomas i St. John povremeno organizuju linije između St. Croixa i St. Thomasa za posebne prilike, kao što su Poljoprivredni sajam St. Croixa u februaru, Karneval Djevičanskih Ostrva, Božićni karneval na St. Croixu i konjske trke. Međunarodni aerodrom Henry E. Rohlsen opslužuje St. Croix redovnim letovima s kopna SAD-a, Portorika i istočnih Kariba. Hidroavioni, kojima upravlja Seaborne Airlines, lete od St. Croixa do St. Thomasa, a polaze i slijeću u luku Christiansted. Iako su Djevičanska Ostrva Sjedinjenih Američkih Država teritorija SAD-a, ona imaju status slobodne luke i nalaze se u posebnoj carinskoj zoni. Zbog toga putnici koji putuju između kontinentalnog dijela SAD-a i Portorika, uključujući državljane SAD-a, moraju proći američku carinsku kontrolu. Državljani SAD-a ne moraju pokazati pasoš pri ulasku na Djevičanska Ostrva SAD-a, ali pri odlasku mogu biti dužni dokazati svoje državljanstvo ili nacionalnost. Tokom tog postupka može se provjeravati i imigracioni status osoba koje nisu državljani SAD-a. == Obrazovanje == Školski okrug St. Croix upravlja nizom javnih škola u St. Croixu. Postoji i više privatnih škola, uključujući St. Croix Montessori, Star Apple Montessori School, The Good Hope Country Day School, Arizona Academy, katolička škola St. Mary, Free Will Baptist, St. Croix SDA School i The Manor School. Jedini fakulteti na ostrvu su Univerzitet Djevičanskih ostrva, kampus St. Croix i Univerzitet Barry, koji vodi program obuke za asistente ljekara. == Kultura == {{Glavni|Kultura Djevičanskih ostrva}} === Festivali === Najveći festival na otoku, Božićni karneval Crucian (Crucian Christmas Carnival), održava se na St. Croixu od kraja decembra do početka januara. Još jedan značajan festival je Poljoprivredni i prehrambeni sajam, koji se održava sredinom februara. Nekoliko puta godišnje u Christianstedu se održava noćni festival pod nazivom „Jump-Up“, a u Frederikstedu se svakog mjeseca održava događaj pod nazivom „Sunset Jazz“, na kojem lokalni jazz muzičari nastupaju na plaži Frederiksted. Svake godine, u subotu prije Mardi Grasa, održava se lokalna parada Mardi Croixa, kao i parada pasa duž sjeverne obale. St. Croix Half Ironman Triathlon održava se prve sedmice maja. Takmičenje uključuje plivanje na 1,9 km, vožnju bicikla na 90 km i trčanje na 21,1 km. Budući da biciklistička staza uključuje uspon na izuzetno strmo brdo poznato kao "The Beast" (Zvijer), ovaj triatlon se često naziva "Beauty and the Beast" (Ljepotica i Zvijer).<gallery mode="packed"> File:Saint_Croix_carnival_dancer.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica u kostimu File:Saint_Croix_carnival_dancer2.jpg|alt=Parade of costumed carnival dancers| Parada kostimiranih karnevalskih plesača File:Saint_Croix_carnival_dancer3.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Karnevalska plesačica File:Saint_Croix_carnival_dancer4.jpg|alt=A costumed carnival dancer| Kostimirana karnevalska plesačica Datoteka:Mochajombies.jpg|alt=A Moko jumbie| Moko jumbie </gallery> == Znamenitosti == [[Datoteka:Saint_Croix_2012_Wade_7.JPG|mini| Tvrđava Frederik u Frederikstedu]] Frederiksted zadržava svoju arhitekturu iz viktorijanskog doba i originalni dizajn sedam puta sedam ulica, te ima nekoliko historijskih građevina. Među njima su katolička crkva Svetog Patrika, izgrađena 1840-ih, i njena osnovna škola, carinarnica; apoteka iz 19. vijeka; i mnoge druge zgrade, od kojih su neke uragani pretvorili u scenske ruševine. Frederiksted funkcioniše opuštenijim tempom od većine mjesta na ostrvu, a živahniji je tokom [[Karneval|karnevala]] u januaru i kad god su kruzeri u luci. Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay sadrži jedino poznato mjesto gdje su članovi Kolumbove ekspedicije kročili na ono što je danas teritorija SAD-a. Također čuva planinske slivove, mangrove šume te estuarijska i morska okruženja koja podržavaju ugrožene i ugrožene vrste. Lokalitet obilježava Fort Salé, zemljani utvrđeni radovi iz vremena francuske okupacije, koji datira iz oko 1617. godine. Park čuva arheološka nalazišta iz praistorijskog i kolonijalnog doba, uključujući i jedino sačuvano igralište za loptu na Karibima. Ovo je jedno od dva mjesta na ostrvu za [[Bioluminiscencija|bioluminiscentne]] zaljeve (drugo je laguna Altona). [[Datoteka:Farmers_Market_St._Croix.jpg|alt=Farmers Market St. Croix|mini|194x194piksel| Pijaca na St. Croixu]] Tvrđava Christiansværn, izgrađena 1749, kao i druge zgrade održava Nacionalna parkovna služba u okviru Nacionalnog historijskog lokaliteta Christiansted. Nacionalni spomenik Buck Island Reef obuhvata ostrvo površine 176 hektara (71 hektar), koje se nalazi sjeverno od St. Croixa, kao i okolne koralne grebene. To je popularno mjesto za ronjenje s maskom i disaljkom. Ostrvo Buck Island je u vlasništvu američke vlade i služi kao stanište za mlade jedinke limunske ajkule. Green Cay (izgovara se „grin kej“) je malo ostrvo jugozapadno od Buck Islanda kojim upravlja Američka služba za ribu i divlje životinje. U njegovoj blizini nalazi se koralni greben Tamarind Reef, popularan među roniocima i ljubiteljima ronjenja s maskom i disaljkom. Pijaca poljoprivrednih proizvoda (1 Estate, Kingshill, 00850, St. Croix) nudi lokalno voće i povrće, kao i biljke, lokalnu hranu i sokove. Prodavači na otvorenom rade svake subote od 6 do 12 sati, a ponekad i duže. Pijaca je otvorena tokom cijele godine. Područje nacionalne baštine St. Croix osnovano je Zakonom o područjima nacionalne baštine 2022. godine kako bi se pomoglo u očuvanju i promovisanju historijskih i kulturnih lokaliteta širom otoka. === Ronjenje s bocom, maskom i disaljkom i vodeni sportovi === [[Datoteka:Discover_Scuba_Diving_--_St._Croix,_US_Virgin_Islands.jpg|mini| Ronjenje s bocom na St. Croixu]] [[Datoteka:Seahorse,_St._Croix,_Virgin_Islands.jpg|mini| Morski konjic na pristaništu u Frederikstedu]] Vode koje okružuju St. Croix tople su tokom cijele godine, s temperaturama od 25 °C do 30 °C, što ovo područje čini popularnim odredištem za vodene sportove, uključujući ronjenje s bocama, ronjenje s maskom i disaljkom, kajak, veslanje na dasci, surfanje, kitesurfing, parasailing, vožnju jet-skijem, ribolov i jedrenje. Dvije najpopularnije podvodne lokacije za ronioce na otoku su pristanište Frederiksted i strmi podvodni pad u duboku vodu kod Nacionalnog istorijskog parka i ekološkog rezervata Salt River Bay. Frederiksted je poznat po ronjenju na koralnim grebenima i pristupu lokacijama s potopljenim brodovima. Zapadna strana otoka ima mirne vode koje omogućavaju ronjenje s maskom i disaljkom direktno s plaže. Veslanje na dasci popularno je u blizini Frederiksteda iz istog razloga. Pristanište Frederiksted privlači ronioce i ljubitelje ronjenja s maskom i disaljkom, kao i one koji jednostavno skaču u vodu s njega. Plitke vode i pješčano dno oko pristaništa idealni su za početnike u ronjenju koji učestvuju u PADI programima Discover Scuba Diving (poznatim i kao probno ronjenje), za duže ronjenje uz obalu, noćno ronjenje i podvodnu fotografiju, posebno zbog velikog broja morskih konjića. Nekoliko stotina metara od sjeverne obale otoka, od Salt Rivera do Cane Baya, morsko dno naglo se spušta u duboki podvodni jarak. Tamo se mogu vidjeti koralni grebeni, brojne tropske ribe i morske kornjače selice. Kajak je također popularan u području Salt Rivera. Christiansted, koji se nalazi nedaleko od Buck Islanda i Green Caya, nekada je bio glavni grad Danskih Zapadnih Indija. Smješten je istočno od sjevernog podvodnog strmog pada i zaštićen je koralnim grebenom. === Bioluminiscentni zaljevi === Na St. Croixu postoje dva [[Bioluminiscencija|bioluminiscentna]] zaljeva ili bio zaljeva. Najpoznatiji i najposjećeniji je Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay . Drugi je u laguni Altona. Bio-zalivi su izuzetno rijetki; poznato je da na Karibima postoji samo sedam laguna koje su otvorene tokom cijele godine.<ref>{{Cite web|url=http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|title=SEA Launching Second Study on Bioluminescence|publisher=stcroixsource.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306021740/http://stcroixsource.com/content/news/local-news/2013/06/13/sea-launching-second-study-bioluminescence|archive-date=6. 3. 2016|access-date=13. 6. 2013}}</ref> Kombinacija faktora stvara neophodne uslove za bioluminiscenciju: crvena mangrova stabla okružuju vodu (organizmi su povezani sa mangrovom šumom,<ref>{{Cite book|last=Usup|first=G.|title=The physiological ecology of harmful algal blooms|last2=Azanza|first2=R. V.|publisher=Springer|year=1998|editor-last=Anderson|editor-first=D. M.|series=NATO ASI Series|location=Berlin|pages=81–94|chapter=Physiology and dynamics of the tropical dinoflagellate Pyrodinium bahamense|editor-last2=Cembella|editor-first2=A. D.|editor-last3=Hallegraeff|editor-first3=G. M.}}</ref> iako mangrova nije nužno povezana sa ovom vrstom).   Studija u biološkom zaljevu Salt River provodi se {{As of|2013}} od strane nastavnika i studenata sa Univerziteta Južne Karoline, Univerziteta Sjeverne Karoline-Wilmington i Univerziteta Djevičanskih ostrva. Njihovo istraživanje fokusira se na analizu kvalitete i nutrijentnog sastava vode, rasprostranjenost mikroorganizma, [[Dinoflagelate|dinoflagelata]] ''Pyrodinium bahamense'', koji svijetli kada je voda uznemirena, te obilje "cista", uspavanih dinoflagelata ugrađenih u morsko dno. Istovremenu komplementarnu studiju provodi Udruženje za zaštitu okoliša St. Croixa u saradnji sa Oceanografskim institutom Scripps. Fokusira se na brojanje gustine fotona fenomena tokom vremena i u različitim vremenskim uslovima. Analiza kvaliteta vode i taksonomija iz obje studije bit će podijeljene i povezane kako bi se stvorilo jedno od do sada najtemeljitijih istraživanja bioluminiscentnih zaljeva tokom cijele godine. Dva bio-zaljeva na St. Croixu imaju vrlo različite karakteristike. Onaj u laguni Altona je velik, ali plitak, što omogućava da se vidi razni morski život kako pliva i uzburkava vodu, osvjetljavajući je. Bio-zaljev kod rijeke Salt je manji, ali dublji od lagune Altona. Zbog svoje dubine, dom je i drugom obliku bioluminiscencije, [[Ctenophora]] ili češljastih meduza, koje se ne nalaze u laguni Altona. Treći bioluminiscentni organizam je također pronađen u Salt Riveru. Vrsta morskog vatrenog crva Odontosyllis izvodi svoj jarko zeleni ritual parenja u roku od 57 sati nakon punog mjeseca, ženke izlaze na površinu i ostavljaju luminiscentnu zelenu lokvicu kroz koju mužjaci jure i oplode jaja. === Zaštićena područja === * Nacionalni spomenik Buck Island Reef, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalno historijsko mjesto Christiansted, kojim upravlja Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Green Cay, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Nacionalni historijski park i ekološki rezervat Salt River Bay, kojim zajednički upravljaju Teritorija Djevičanskih ostrva i Služba nacionalnih parkova (savezna agencija) * Nacionalni rezervat za divlje životinje Sandy Point, kojim upravlja Služba za ribu i divlje životinje SAD-a (savezna agencija) * Point Udall * Morski park St. Croix East End : njime upravlja Vlada Djevičanskih ostrva putem Odjeljenja za upravljanje obalnim područjem pri Ministarstvu za planiranje i prirodne resurse <gallery mode="packed"> Datoteka:Christiansted,_US_Virgin_Islands,_from_Recovery_Hill.jpg|alt=Christiansted, looking north.| Christiansted, pogled prema sjeveru Datoteka:Csted2.jpg|alt=Downtown Christiansted and harbor| Centar Christiansteda i luka Datoteka:Csted3.jpg|alt=Old Danish Customs House, Christiansted| Stara danska carinarnica, Christiansted Datoteka:2008-01-27_Grapetree_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-28_Tague_Bay_St._Croix.jpg|alt=East End| Istočni kraj Datoteka:2008-01-27_Teague_Bay_Beach_St._Croix_USVI.jpg|alt=Teague Bay Beach| Plaža Teague Bay Datoteka:2008-03-30_Canegarden_Bay_St._Croix_USVI.jpg|alt=Canegarden Bay Beach| Plaža Canegarden Bay Datoteka:2008-07-17_St._George_Village_Botanical_Gardens_St._Croix_USVI.jpg|alt=St. George Village Botanical Gardens| Botanički vrt sela St. George Datoteka:Canebay1.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya Datoteka:Canebay2.jpg|alt=Scuba diver and sponges, Cane Bay wall| Ronilac i spužve, zid Cane Baya </gallery> == Poznate osobe == [[Datoteka:Dezarie_cropped.jpg|mini| Dezarie, 2010.]] * Adassa (rođena 1987), reggaeton pjevačica i tekstopisac * Bennie Benjamin (1907–1989), muzičar, tekstopisac * Omari K. Chancellor, glumac i filmski stvaralac * De Apostle (rođen oko 1978), reggae pjevač i tekstopisac * Dezarie (rođena oko 1980), reggae pjevačica * Jack Gantos (rođen 1951), autor (spomenut u ''knjizi Rupa u mom životu'') * Jimmy Hamilton (1917–1994), američki jazz muzičar, umro u Saint Croixu. * Rea Irvin (1881–1972), američka ilustratorica, umjetnička direktorica časopisa ''The New Yorker'', umrla u Saint Croixu. * Audre Lorde (1934–1992), američka pjesnikinja i [[Feminizam|feministkinja]], umrla je u Saint Croixu. * Midnite (aktivan 1989–2015), roots reggae bend * Henry S. Whitehead (1882–1932), američki autor horor fikcije i fantastike; arhiđakon u St. Croixu od 1921. do 1929. * Mike Yard (rođen oko 1970), saradnik u ''emisiji The Nightly Show'' === Sport === [[Datoteka:Ray_Seales_1973.jpg|mini| Sugar Ray Seales, 1973.]] * Joe Aska (rođen 1972), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Raja Bell (rođen 1976), profesionalni [[Košarka|košarkaš]], [[Utah Jazz]]<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/b/bellra01.html|title=Raja Bell|publisher=Basketball-Reference.Com|access-date=15. 11. 2012}}</ref> * Cory Bishop (rođen oko 1990), fudbaler Američkih Djevičanskih Ostrva * Livingstone Bramble (rođen 1960), bokser, rođen u Montserratu, odrastao na St. Croixu * Horace Clarke (1939–2020), profesionalni igrač bejzbola, New York Yankeesi i San Diego Padresi * Quentin Coryatt (rođen 1970), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Indianapolis Colts<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Quentin Coryatt|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> * Midre Cummings (rođen 1971), igrač u MLB-u * [[Tim Duncan]] (rođen 1976), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]]<ref>{{Cite web|url=https://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|title=Tim Duncan|publisher=Basketball-Reference.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008092815/http://www.basketball-reference.com/players/d/duncati01.html|archive-date=8. 10. 2012|access-date=15. 11. 2012}}</ref> * Walt Frazier (rođen 1945), bivši profesionalni [[NBA]] [[Košarka|košarkaš]]<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/02/25/garden/25frazier.html|title=At Home With Walt Frazier|work=[[The New York Times]]|date=25. 2. 2010|access-date=24. 2. 2014|last=Araton|first=Harvey}}</ref> * Muhammad Halim (rođen 1986), olimpijski troskok * Peter Jackson (1861–1901), australijski bokserski prvak 19. vijeka * Linval Joseph (rođen 1988), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Minnesota Vikings<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/C/CoryQu20.htm|title=Linval Joseph|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> * Hanik Milligan (rođen 1979), bivši profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] * Elmo Plaskett (1938–1998), igrač bejzbola * Sugar Ray Seales (rođen 1952), bokser, osvajač zlatne medalje na [[Olimpijske igre 1972.|Ljetnim olimpijskim igrama 1972.]] * Andre Wadsworth (rođen 1974), profesionalni igrač [[Američki nogomet|američkog fudbala]] [[NFL|u NFL-u]], Arizona Cardinals<ref>{{Cite web|url=https://www.pro-football-reference.com/players/W/WadsAn20.htm|title=Andre Wadsworth|publisher=Football-Reference.Com|access-date=15. 11. 2015}}</ref> === Ostali === [[Datoteka:William_Leidesdorff.jpg|mini| William Leidesdorff, 1845.]] [[Datoteka:Historical_marker_for_Alexander_Hamilton,_Christiansted,_St._Croix.jpg|mini| Historijski spomenik Alexanderu Hamiltonu]] [[Datoteka:RoyInnisCirca1970.jpg|mini| Roy Innis, oko 1970.]] * Margaret Hartman Markoe Bache (1770–1836), američka štamparka i urednica * Judah P. Benjamin (1811–1884), američki i konfederacijski političar * Edmund Bourke (1761–1821), danski diplomata * Annie de Chabert (1908–1976), politička ličnost, poduzetnica * Frank Crosswaith (1892–1965), socijalistički političar i sindikalni organizator u New Yorku * Francis J. D'Eramo (rođen 1959.), sudija Višeg suda Američkih Djevičanskih ostrva u St. Croix<ref>{{Cite web|url=http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|title=Honor Roll of Judges|website=[[United States Virgin Islands Superior Court]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605041111/http://www.visuperiorcourt.org/judges/pastjudges.aspx|archive-date=5. 6. 2016}}</ref> * Alexander Hamilton (1755/7-1804), jedan od očeva snivača Amerike, živio je na St. Croixu od svoje 10/11. do 17. godine * Hubert Harrison (1883–1927), harlemski aktivista i intelektualac, poznat kao "otac harlemskog radikalizma" * Elizabeth Hawes (1903–1971), dizajnerica odjeće, autorica i društvena kritičarka, koja je pisala o svom životu u St. Croixu pod naslovom ''Ali reci to pristojno'' * Arnold R. Highfield (1940–2019), historičar * Casper Holstein (1876–1944), njujorški mafijaš tokom Harlemske renesanse * D. Hamilton Jackson (1884–1946), zagovornik radničkih prava i lobirao je kod lidera u Danskoj * Roy Innis (1934–2017), zagovornik građanskih prava, predsjedavajući Kongresa za rasnu jednakost (CORE) * Hans Jonatan (1784–1827), vjerovatno prva osoba druge boje kože koja je živjela na Islandu * William Leidesdorff (1810–1848), poduzetnik, jedan od osnivača San Francisca * Abraham Markoe (1727–1806), biznismen, zemljoposjednik i plantažer; kasnije američka revolucionarna figura * Princ Monolulu (1881–1965), pravo ime ''Peter Carl Mackay'', savjetnik za konjske trke * Warren Mosler (rođen 1949), američki menadžer hedge fondova, poduzetnik i ekonomista; preselio se u St. Croix 2010. * Stacey Plaskett (rođena 1966), američka delegatkinja<ref>{{Cite web|url=https://clerk.house.gov/|title=Stacey E. Plaskett (Virgin Islands (VI)), 119th Congress Profile|website=Office of the Clerk, U.S. House of Representatives|language=en|access-date=5. 10. 2025}}</ref> * Jasmin St. Claire (rođena 1972), američka bivša pornografska glumica i hrvačica * Hannibal Ware (rođen oko 1970), generalni inspektor američke Uprave za mala preduzeća * Erika J. Waters (rođena oko 1950), akademkinja i kritičarka; preselila se u St. Croix početkom 1970-ih == Također pogledajte == * Radnička buna na St. Croixu 1878. * Kultura Djevičanskih ostrva * Muzika Djevičanskih ostrva * Botanički vrt sela St. George * Peč grebena Djevičanskih ostrva * WSVI, ABC TV stanica * WTJX-TV, Javna televizija Djevičanskih ostrva == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bivše španske kolonije]] [[Kategorija:Stranice s nepregledanim prevodom]] nqavshgennmcvvdxgznap2tt1tkunwn Razgovor:Saint Croix 1 536808 3923323 2026-09-01T03:44:45Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923323 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0 WSVI 0 536809 3923330 2026-09-01T05:53:00Z Tulum387 155909 Prevedeno sa en.wiki. 3923330 wikitext text/x-wiki {{Kratak opis|Televizijska stanica u Christianstedu, Američka Djevičanska ostrva}}{{Infokutija TV | ime = WSVI | alt_logoa = Logo WSVI | tekst = VITN Channel 8 | logo2 = | početak_emitiranja = 10. novembar 1965. | kraj_emitiranja = | vrsta_emitiranja = Televizija | mreža = Ion Television | vlasnik = Atlas News and Information Services Inc. | format_slike = 480i, 4:3 | slogan = VITN Channel 8 | država = [[Američki Djevičanski otoci]] | jezik = engleski | pokrivenost = Američki Djevičanski otoci | podružnice = W05DP-D | sjedište = Christiansted, Saint Croix | bratski_kanali = [[WZVI]] }} '''WSVI''' (kanal 8) je [[televizijska stanica]] koja opslužuje [[Američka Djevičanska ostrva]], a čija je [[grad licence|licenca]] dodijeljena gradu [[Christiansted, Američka Djevičanska ostrva|Christianstedu]] na otoku [[Saint Croix, Američka Djevičanska ostrva|Saint Croix]]. Stanica prvenstveno posluje kao [[nezavisna televizijska stanica]], ali emituje i određene programe mreže [[Ion Television]]. U vlasništvu je kompanije Atlas News and Information Services, a studiji WSVI-ja nalaze se u trgovačkom centru Sunny Isle na Queen Mary Highwayu u Christianstedu. Odašiljač se nalazi na Blue Mountainu. WZVI (kanal 21) u [[Charlotte Amalie, Američka Djevičanska ostrva|Charlotte Amalieu]], na otoku [[Saint Thomas, Američka Djevičanska ostrva|Saint Thomas]], posluje kao [[satelitska televizijska stanica|satelitska stanica]] WSVI-ja, a odašiljač joj se nalazi na Flag Hillu. Ove dvije stanice zajednički se predstavljaju pod nazivom Virgin Islands Television Network. ==Historija== WSVI je počeo emitovati program kao članica mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] 10. novembra 1965. Tokom saradnje s ABC-jem, WSVI je svake noći prekidao emitovanje u 2 sata ujutro po [[Atlantska vremenska zona|atlantskom standardnom vremenu]] (AST), odnosno u 1 sat ujutro tokom perioda od marta do novembra, ali stanica danas emituje program 24 sata dnevno. Tokom termina u kojima nije emitovan program mreže, WSVI je emitovao [[plaćeni program]], izvlačenja Karipske lutrije, određene lokalne programe o umjetnosti i događajima, te lokalne informativne emisije koje su se emitovale samo radnim danima navečer. Budući da Američka Djevičanska Ostrva putem [[Kablovska televizija|kablovske televizije]] i [[Satelitska televizija|satelitske televizije]] primaju i druge televizijske mreže i [[Superstanica|superstanice]] s kopna [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], nije postojala potreba da WSVI održava potpun raspored programa preuzetih od drugih televizijskih stanica izvan termina mrežnog programa za stanovnike ostrva i turiste, jer su navedene stanice takve programe obično već uključivale u svoje rasporede. Stanica je tokom svoje historije imala više promjena vlasništva. Kompanija Antilles Broadcasting Corp. prodala je WSVI kompaniji Group III Inc. za 4 miliona dolara krajem 1986.<ref>{{cite journal |title=Changing Hands |journal=Broadcasting |page=99 |date=17. novembar 1986 |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Magazines/Archive-BC-IDX/86-OCR/BC-1986-11-17-OCR-Page-0099.pdf}}</ref> U aprilu 2011. godine bivši vlasnik WSVI-ja, Figgie Family Equity Fund, pristao je prodati stanicu kompaniji Atlas News and Information Services iz [[Las Vegas, Nevada|Las Vegasa u Nevadi]], uz odobrenje [[FCC|Federalne komisije za komunikacije (FCC)]].<ref>[https://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/forms/prod/cdbsmenu.hts?context=25&appn=101422123&formid=315&fac_num=2370 FCC dokument: "APPLICATION FOR CONSENT TO TRANSFER CONTROL OF ENTITY HOLDING BROADCAST STATION CONSTRUCTION PERMIT OR LICENSE" za WSVI, 28. april 2011.]</ref> Dana 1. januara 2016. WSVI je postao [[Nezavisna televizijska stanica|nezavisna stanica]] s dodatnom pripadnošću mreži [[Ion Television]], nakon 50 godina saradnje s ABC-jem. Time je postala jedna od rijetkih stanica koje su prešle s mreže iz takozvane ''Velike četvorke'' na manju televizijsku mrežu. WSVI je listu ''[[Virgin Islands Daily News]]'' saopćio da je početkom 2016. odbio obnoviti ugovor s ABC-jem, iako su drugi lokalni izvještaji navodili da je ABC prijetio uklanjanjem svog programa zbog niske gledanosti stanice i tehničkih problema.<ref name="vidn">{{cite news |last1=Carlson |first1=Suzanne |title=Where is ABC? 'Bachelor' fans want to know|url=http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109015756/http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |url-status=dead |archive-date=9. januar 2016 |work=Virgin Islands Daily News |date=9. januar 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=McCarthy |first1=John |title=David Lampel-Run WSVI-TV Channel Loses Its ABC Affiliation, Just In Time For The Bowl Game - Virgin Islands Free Press |url=http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |work=Virgin Islands Free Press |date=1. januar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103223045/http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |archive-date=3. januar 2016}}</ref> ABC je potom sklopio sporazum s kompanijom [[Lilly Broadcasting]], koja upravlja ABC-jevim sadržajem preko stanice [[WSEE-TV]], članice mreže [[CBS]], u gradu [[Erie, Pennsylvania|Erieju u Pennsylvaniji]], kako bi televizijskim operaterima na Karibima omogućila emitovanje svog programa putem stanice [[WENY-TV]] iz [[Elmira, New York|Elmire u New Yorku]]. ABC je također listu ''Daily News'' saopćio da će se njegov program emitovati na stanici [[WCVI-TV]], koja je u tom trenutku tvrdila da nije bila upoznata s bilo kakvim takvim dogovorom.<ref name="vidn" /> Lilly je kasnije tokom 2016. iznajmio drugi podkanal WCVI-TV-a za emitovanje ABC-jevog programa.<ref name="rbr">{{cite news |last1=Jacobson |first1=Adam |title=Lilly Lassoes A Broadcast TV Station To Bump Caribbean Coverage |url=https://www.rbr.com/lilly-lassoes-a-broadcast-tv-station-to-bump-caribbean-coverage/ |work=Radio & Television Business Report |date=17. septembar 2019}}</ref> Predajni objekti WSVI-ja i WZVI-ja teško su oštećeni kada je [[uragan Maria]] pogodio Djevičanska ostrva 20. septembra 2017. [[Telekomunikacijski zakon iz 1996.|Zakon o telekomunikacijama iz 1996.]] zahtijeva brisanje licenci stanica nakon jedne godine neprekidnog prekida emitovanja, iako je WSVI dobio produženje roka koje je FCC odobrio karipskim stanicama pogođenim uraganima Maria i [[uragan Irma|Irma]]. Predajni objekti stanica obnovljeni su, a emitovanje je ponovo uspostavljeno u septembru 2019. ==Program== WSVI je ranije emitovao većinu programa mreže Ion prema njenom redovnom rasporedu, ali danas veliki dio tog rasporeda zamjenjuje lokalnim programima, informativnim emisijama, emisijama o javnim pitanjima i plaćenim programom. Stanica emituje tri sata informativnog programa svakog radnog dana, dva sata subotom i jedan sat nedjeljom. Osim toga, nedjeljom pet sati emituje emisiju ''Channel 8 Virgin Islands Holiday Program''. ==Tehničke informacije== ===Podkanali=== Signali stanica su [[Multipleks (televizija)|multipleksirani]]: {| class="wikitable" |+Podkanali WSVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WSVI#station|title=RabbitEars TV Query for WSVI|website=RabbitEars|accessdate=1. 9. 2026|date=20. 12. 2025}}</ref> i WZVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WZVI#station|title=RabbitEars TV Query for WZVI|website=RabbitEars|accessdate=20. 12. 2025}}</ref> ! scope = "col" colspan="2"|[[Digitalni podkanal#Sjedinjene Američke Države|Kanal]] ! scope = "col" rowspan="2"|[[Rezolucija ekrana|Rez.]] ! scope = "col" colspan="2"|Skraćeni naziv ! scope = "col" rowspan="2"|Program |- ! scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} || scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.1 | rowspan="4" | [[480i]] || colspan="2" align="center" | WSVI || Glavni program WSVI-ja ([[4:3]]) |- ! scope = "row" | 8.2 || 21.1 | WSVI || WZVI || [[Nezavisna televizijska stanica|Channel 8 International]] (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.3 | colspan="2" align="center" | WSVI || TheWord.TV{{efn|WSVI-DT3 i WZVI-DT3 emituju nezavisni program vjerskog sadržaja poznat pod zajedničkim nazivom "TheWord.tv". Nije povezan niti ima bilo kakvu saradnju s kopnenom američkom mrežom [[The Word Network]].}} (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.4 | colspan="2" align="center" | WSVI || Tracking the Tropics (4:3) |} {{notelist}} ===Prelazak s analognog na digitalno emitovanje=== WSVI je 12. juna 2009. ugasio svoj analogni signal na VHF kanalu 8, na službeni datum kada su televizijske stanice pune izlazne snage u Sjedinjenim Američkim Državama, na osnovu saveznog propisa, prešle s analognog na digitalno emitovanje. Digitalni signal stanice ostao je na njenom UHF kanalu 20 koji je koristila i prije prelaska na digitalno emitovanje, uz korištenje virtuelnog kanala 8.<ref>{{cite web|url=http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829004251/http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |url-status=dead |archive-date=29. august 2013 |title=DTV Tentative Channel Designations for the First and the Second Rounds |access-date=24. mart 2012 }}</ref> ==Reference== {{reflist}} ==Vanjske poveznice== *{{Official website|1=https://enterpriseefiling.fcc.gov/dataentry/public/tv/publicFacilityDetails.html?facilityId=2369|2=Detalji o objektu za Facility ID 2369 (W05DP-D) u FCC-ovom Sistemu za licenciranje i upravljanje (LMS)}} {{DEFAULTSORT:Wsvi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Osnovano 1965. na Američkim Djevičanskim ostrvima]] [[Kategorija:Televizijske stanice povezane s mrežom Ion Television]] [[Kategorija:Televizijski kanali i stanice osnovani 1965.]] [[Kategorija:Televizijske stanice na Američkim Djevičanskim ostrvima|SVI]] [[Kategorija:Nezavisne televizijske stanice u Sjedinjenim Američkim Državama]] j2rxkvf0zcauylmvzzmeex7161gp58j 3923332 3923330 2026-09-01T05:57:40Z Tulum387 155909 Drugu infokutiju izgleda ne učitava. 3923332 wikitext text/x-wiki {{Kratak opis|Televizijska stanica u Christianstedu, Američka Djevičanska ostrva}}{{Infokutija TV | ime = WSVI | početak_emitiranja = 10. novembar 1965. | kraj_emitiranja = | vrsta_emitiranja = Televizija | mreža = [[Ion Television|Ion]] / nezavisna stanica | vlasnik = Atlas News and Information Services Inc. | korisnik_licence = Alpha Broadcasting Corporation | format_slike = 480i, 4:3 | slogan = VITN Channel 8 | država = Američka Djevičanska ostrva | jezik = engleski | pokrivenost = Američka Djevičanska ostrva | podružnice = W05DP-D (Charlotte Amalie) | sjedište = Christiansted, Saint Croix | raniji_nazivi = | zamijenio = | zamijenjen_sa = | bivše_mreže = [[American Broadcasting Company|ABC]] (1965–2015) | bratski_kanali = [[WZVI]] | veb-sajt = https://www.asseenonchannel8.com/WSVI-TV/ | zem_dos_1 = | zem_kan_1 = 20 ([[UHF]]) | sat_dos_1 = | sat_kan_1 = | kab_dos_1 = | kab_kan_1 = | sat_radio_dos_1 = | sat_radio_kan_1 = | iptv_dos_1 = | iptv_kan_1 = | online_dos_1 = | online_kan_1 = | virtualni_kanal = 8 | bivši_kanali = 8 ([[VHF]], analogni, 1965–2009) | ERP = 1,1 [[kilovat|kW]] | HAAT = 290 m | FCC_ID = 2370 | koordinate = {{coord|17|45|13.7|N|64|47|54.5|W|type:landmark_scale:2000}} | regulator = [[Federal Communications Commission|FCC]] | ime2 = WZVI | početak_emitiranja2= 5. august 2004. | grad2 = Charlotte Amalie | država2 = Američka Djevičanska ostrva | zem_kan_2 = 21 ([[UHF]]) | virtualni_kanal2 = 21 | osnovan2 = 17. maj 2001. | raniji_kanali2 = 43 ([[UHF]], 2004–2018) | raniji_virtualni_kanali2 = 43 (2004–2018; 2019–2020), 21 (2018–2019) | ranije_mreže2 = [[American Broadcasting Company|ABC]] (2004–2015) | značenje_pozivnog_znaka2 = WSVI 2 („Z“), Virgin Islands | ERP2 = 6 [[kilovat|kW]] | HAAT2 = 322,6 m | FCC_ID2 = 83270 | koordinate2 = {{coord|18|19|47.7|N|64|54|38.2|W|type:landmark_scale:2000}} }} '''WSVI''' (kanal 8) je [[televizijska stanica]] koja opslužuje [[Američka Djevičanska ostrva]], a čija je [[grad licence|licenca]] dodijeljena gradu [[Christiansted, Američka Djevičanska ostrva|Christianstedu]] na otoku [[Saint Croix, Američka Djevičanska ostrva|Saint Croix]]. Stanica prvenstveno posluje kao [[nezavisna televizijska stanica]], ali emituje i određene programe mreže [[Ion Television]]. U vlasništvu je kompanije Atlas News and Information Services, a studiji WSVI-ja nalaze se u trgovačkom centru Sunny Isle na Queen Mary Highwayu u Christianstedu. Odašiljač se nalazi na Blue Mountainu. WZVI (kanal 21) u [[Charlotte Amalie, Američka Djevičanska ostrva|Charlotte Amalieu]], na otoku [[Saint Thomas, Američka Djevičanska ostrva|Saint Thomas]], posluje kao [[satelitska televizijska stanica|satelitska stanica]] WSVI-ja, a odašiljač joj se nalazi na Flag Hillu. Ove dvije stanice zajednički se predstavljaju pod nazivom Virgin Islands Television Network. ==Historija== WSVI je počeo emitovati program kao članica mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] 10. novembra 1965. Tokom saradnje s ABC-jem, WSVI je svake noći prekidao emitovanje u 2 sata ujutro po [[Atlantska vremenska zona|atlantskom standardnom vremenu]] (AST), odnosno u 1 sat ujutro tokom perioda od marta do novembra, ali stanica danas emituje program 24 sata dnevno. Tokom termina u kojima nije emitovan program mreže, WSVI je emitovao [[plaćeni program]], izvlačenja Karipske lutrije, određene lokalne programe o umjetnosti i događajima, te lokalne informativne emisije koje su se emitovale samo radnim danima navečer. Budući da Američka Djevičanska Ostrva putem [[Kablovska televizija|kablovske televizije]] i [[Satelitska televizija|satelitske televizije]] primaju i druge televizijske mreže i [[Superstanica|superstanice]] s kopna [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], nije postojala potreba da WSVI održava potpun raspored programa preuzetih od drugih televizijskih stanica izvan termina mrežnog programa za stanovnike ostrva i turiste, jer su navedene stanice takve programe obično već uključivale u svoje rasporede. Stanica je tokom svoje historije imala više promjena vlasništva. Kompanija Antilles Broadcasting Corp. prodala je WSVI kompaniji Group III Inc. za 4 miliona dolara krajem 1986.<ref>{{cite journal |title=Changing Hands |journal=Broadcasting |page=99 |date=17. novembar 1986 |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Magazines/Archive-BC-IDX/86-OCR/BC-1986-11-17-OCR-Page-0099.pdf}}</ref> U aprilu 2011. godine bivši vlasnik WSVI-ja, Figgie Family Equity Fund, pristao je prodati stanicu kompaniji Atlas News and Information Services iz [[Las Vegas, Nevada|Las Vegasa u Nevadi]], uz odobrenje [[FCC|Federalne komisije za komunikacije (FCC)]].<ref>[https://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/forms/prod/cdbsmenu.hts?context=25&appn=101422123&formid=315&fac_num=2370 FCC dokument: "APPLICATION FOR CONSENT TO TRANSFER CONTROL OF ENTITY HOLDING BROADCAST STATION CONSTRUCTION PERMIT OR LICENSE" za WSVI, 28. april 2011.]</ref> Dana 1. januara 2016. WSVI je postao [[Nezavisna televizijska stanica|nezavisna stanica]] s dodatnom pripadnošću mreži [[Ion Television]], nakon 50 godina saradnje s ABC-jem. Time je postala jedna od rijetkih stanica koje su prešle s mreže iz takozvane ''Velike četvorke'' na manju televizijsku mrežu. WSVI je listu ''[[Virgin Islands Daily News]]'' saopćio da je početkom 2016. odbio obnoviti ugovor s ABC-jem, iako su drugi lokalni izvještaji navodili da je ABC prijetio uklanjanjem svog programa zbog niske gledanosti stanice i tehničkih problema.<ref name="vidn">{{cite news |last1=Carlson |first1=Suzanne |title=Where is ABC? 'Bachelor' fans want to know|url=http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109015756/http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |url-status=dead |archive-date=9. januar 2016 |work=Virgin Islands Daily News |date=9. januar 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=McCarthy |first1=John |title=David Lampel-Run WSVI-TV Channel Loses Its ABC Affiliation, Just In Time For The Bowl Game - Virgin Islands Free Press |url=http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |work=Virgin Islands Free Press |date=1. januar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103223045/http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |archive-date=3. januar 2016}}</ref> ABC je potom sklopio sporazum s kompanijom [[Lilly Broadcasting]], koja upravlja ABC-jevim sadržajem preko stanice [[WSEE-TV]], članice mreže [[CBS]], u gradu [[Erie, Pennsylvania|Erieju u Pennsylvaniji]], kako bi televizijskim operaterima na Karibima omogućila emitovanje svog programa putem stanice [[WENY-TV]] iz [[Elmira, New York|Elmire u New Yorku]]. ABC je također listu ''Daily News'' saopćio da će se njegov program emitovati na stanici [[WCVI-TV]], koja je u tom trenutku tvrdila da nije bila upoznata s bilo kakvim takvim dogovorom.<ref name="vidn" /> Lilly je kasnije tokom 2016. iznajmio drugi podkanal WCVI-TV-a za emitovanje ABC-jevog programa.<ref name="rbr">{{cite news |last1=Jacobson |first1=Adam |title=Lilly Lassoes A Broadcast TV Station To Bump Caribbean Coverage |url=https://www.rbr.com/lilly-lassoes-a-broadcast-tv-station-to-bump-caribbean-coverage/ |work=Radio & Television Business Report |date=17. septembar 2019}}</ref> Predajni objekti WSVI-ja i WZVI-ja teško su oštećeni kada je [[uragan Maria]] pogodio Djevičanska ostrva 20. septembra 2017. [[Telekomunikacijski zakon iz 1996.|Zakon o telekomunikacijama iz 1996.]] zahtijeva brisanje licenci stanica nakon jedne godine neprekidnog prekida emitovanja, iako je WSVI dobio produženje roka koje je FCC odobrio karipskim stanicama pogođenim uraganima Maria i [[uragan Irma|Irma]]. Predajni objekti stanica obnovljeni su, a emitovanje je ponovo uspostavljeno u septembru 2019. ==Program== WSVI je ranije emitovao većinu programa mreže Ion prema njenom redovnom rasporedu, ali danas veliki dio tog rasporeda zamjenjuje lokalnim programima, informativnim emisijama, emisijama o javnim pitanjima i plaćenim programom. Stanica emituje tri sata informativnog programa svakog radnog dana, dva sata subotom i jedan sat nedjeljom. Osim toga, nedjeljom pet sati emituje emisiju ''Channel 8 Virgin Islands Holiday Program''. ==Tehničke informacije== ===Podkanali=== Signali stanica su [[Multipleks (televizija)|multipleksirani]]: {| class="wikitable" |+Podkanali WSVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WSVI#station|title=RabbitEars TV Query for WSVI|website=RabbitEars|accessdate=1. 9. 2026|date=20. 12. 2025}}</ref> i WZVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WZVI#station|title=RabbitEars TV Query for WZVI|website=RabbitEars|accessdate=20. 12. 2025}}</ref> ! scope = "col" colspan="2"|[[Digitalni podkanal#Sjedinjene Američke Države|Kanal]] ! scope = "col" rowspan="2"|[[Rezolucija ekrana|Rez.]] ! scope = "col" colspan="2"|Skraćeni naziv ! scope = "col" rowspan="2"|Program |- ! scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} || scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.1 | rowspan="4" | [[480i]] || colspan="2" align="center" | WSVI || Glavni program WSVI-ja ([[4:3]]) |- ! scope = "row" | 8.2 || 21.1 | WSVI || WZVI || [[Nezavisna televizijska stanica|Channel 8 International]] (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.3 | colspan="2" align="center" | WSVI || TheWord.TV{{efn|WSVI-DT3 i WZVI-DT3 emituju nezavisni program vjerskog sadržaja poznat pod zajedničkim nazivom "TheWord.tv". Nije povezan niti ima bilo kakvu saradnju s kopnenom američkom mrežom [[The Word Network]].}} (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.4 | colspan="2" align="center" | WSVI || Tracking the Tropics (4:3) |} {{notelist}} ===Prelazak s analognog na digitalno emitovanje=== WSVI je 12. juna 2009. ugasio svoj analogni signal na VHF kanalu 8, na službeni datum kada su televizijske stanice pune izlazne snage u Sjedinjenim Američkim Državama, na osnovu saveznog propisa, prešle s analognog na digitalno emitovanje. Digitalni signal stanice ostao je na njenom UHF kanalu 20 koji je koristila i prije prelaska na digitalno emitovanje, uz korištenje virtuelnog kanala 8.<ref>{{cite web|url=http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829004251/http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |url-status=dead |archive-date=29. august 2013 |title=DTV Tentative Channel Designations for the First and the Second Rounds |access-date=24. mart 2012 }}</ref> ==Reference== {{reflist}} ==Vanjske poveznice== *{{Official website|1=https://enterpriseefiling.fcc.gov/dataentry/public/tv/publicFacilityDetails.html?facilityId=2369|2=Detalji o objektu za Facility ID 2369 (W05DP-D) u FCC-ovom Sistemu za licenciranje i upravljanje (LMS)}} {{DEFAULTSORT:Wsvi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Osnovano 1965. na Američkim Djevičanskim ostrvima]] [[Kategorija:Televizijske stanice povezane s mrežom Ion Television]] [[Kategorija:Televizijski kanali i stanice osnovani 1965.]] [[Kategorija:Televizijske stanice na Američkim Djevičanskim ostrvima|SVI]] [[Kategorija:Nezavisne televizijske stanice u Sjedinjenim Američkim Državama]] 4lid8356bilqbs3svg3yewuhqlqwssd 3923333 3923332 2026-09-01T05:58:50Z Tulum387 155909 Otoci u ostrva radi dosljednosti. 3923333 wikitext text/x-wiki {{Kratak opis|Televizijska stanica u Christianstedu, Američka Djevičanska ostrva}}{{Infokutija TV | ime = WSVI | početak_emitiranja = 10. novembar 1965. | kraj_emitiranja = | vrsta_emitiranja = Televizija | mreža = [[Ion Television|Ion]] / nezavisna stanica | vlasnik = Atlas News and Information Services Inc. | korisnik_licence = Alpha Broadcasting Corporation | format_slike = 480i, 4:3 | slogan = VITN Channel 8 | država = Američka Djevičanska ostrva | jezik = engleski | pokrivenost = Američka Djevičanska ostrva | podružnice = W05DP-D (Charlotte Amalie) | sjedište = Christiansted, Saint Croix | raniji_nazivi = | zamijenio = | zamijenjen_sa = | bivše_mreže = [[American Broadcasting Company|ABC]] (1965–2015) | bratski_kanali = [[WZVI]] | veb-sajt = https://www.asseenonchannel8.com/WSVI-TV/ | zem_dos_1 = | zem_kan_1 = 20 ([[UHF]]) | sat_dos_1 = | sat_kan_1 = | kab_dos_1 = | kab_kan_1 = | sat_radio_dos_1 = | sat_radio_kan_1 = | iptv_dos_1 = | iptv_kan_1 = | online_dos_1 = | online_kan_1 = | virtualni_kanal = 8 | bivši_kanali = 8 ([[VHF]], analogni, 1965–2009) | ERP = 1,1 [[kilovat|kW]] | HAAT = 290 m | FCC_ID = 2370 | koordinate = {{coord|17|45|13.7|N|64|47|54.5|W|type:landmark_scale:2000}} | regulator = [[Federal Communications Commission|FCC]] | ime2 = WZVI | početak_emitiranja2= 5. august 2004. | grad2 = Charlotte Amalie | država2 = Američka Djevičanska ostrva | zem_kan_2 = 21 ([[UHF]]) | virtualni_kanal2 = 21 | osnovan2 = 17. maj 2001. | raniji_kanali2 = 43 ([[UHF]], 2004–2018) | raniji_virtualni_kanali2 = 43 (2004–2018; 2019–2020), 21 (2018–2019) | ranije_mreže2 = [[American Broadcasting Company|ABC]] (2004–2015) | značenje_pozivnog_znaka2 = WSVI 2 („Z“), Virgin Islands | ERP2 = 6 [[kilovat|kW]] | HAAT2 = 322,6 m | FCC_ID2 = 83270 | koordinate2 = {{coord|18|19|47.7|N|64|54|38.2|W|type:landmark_scale:2000}} }} '''WSVI''' (kanal 8) je [[televizijska stanica]] koja opslužuje [[Američka Djevičanska ostrva]], a čija je [[grad licence|licenca]] dodijeljena gradu [[Christiansted, Američka Djevičanska ostrva|Christianstedu]] na [[Ostrvo|ostrvu]] [[Saint Croix]]. Stanica prvenstveno posluje kao [[nezavisna televizijska stanica]], ali emituje i određene programe mreže [[Ion Television]]. U vlasništvu je kompanije Atlas News and Information Services, a studiji WSVI-ja nalaze se u trgovačkom centru Sunny Isle na Queen Mary Highwayu u Christianstedu. Odašiljač se nalazi na Blue Mountainu. WZVI (kanal 21) u [[Charlotte Amalie, Američka Djevičanska ostrva|Charlotte Amalieu]], na ostrvu [[Saint Thomas, Američka Djevičanska ostrva|Saint Thomas]], posluje kao [[satelitska televizijska stanica|satelitska stanica]] WSVI-ja, a odašiljač joj se nalazi na Flag Hillu. Ove dvije stanice zajednički se predstavljaju pod nazivom Virgin Islands Television Network. ==Historija== WSVI je počeo emitovati program kao članica mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] 10. novembra 1965. Tokom saradnje s ABC-jem, WSVI je svake noći prekidao emitovanje u 2 sata ujutro po [[Atlantska vremenska zona|atlantskom standardnom vremenu]] (AST), odnosno u 1 sat ujutro tokom perioda od marta do novembra, ali stanica danas emituje program 24 sata dnevno. Tokom termina u kojima nije emitovan program mreže, WSVI je emitovao [[plaćeni program]], izvlačenja Karipske lutrije, određene lokalne programe o umjetnosti i događajima, te lokalne informativne emisije koje su se emitovale samo radnim danima navečer. Budući da Američka Djevičanska Ostrva putem [[Kablovska televizija|kablovske televizije]] i [[Satelitska televizija|satelitske televizije]] primaju i druge televizijske mreže i [[Superstanica|superstanice]] s kopna [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], nije postojala potreba da WSVI održava potpun raspored programa preuzetih od drugih televizijskih stanica izvan termina mrežnog programa za stanovnike ostrva i turiste, jer su navedene stanice takve programe obično već uključivale u svoje rasporede. Stanica je tokom svoje historije imala više promjena vlasništva. Kompanija Antilles Broadcasting Corp. prodala je WSVI kompaniji Group III Inc. za 4 miliona dolara krajem 1986.<ref>{{cite journal |title=Changing Hands |journal=Broadcasting |page=99 |date=17. novembar 1986 |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Magazines/Archive-BC-IDX/86-OCR/BC-1986-11-17-OCR-Page-0099.pdf}}</ref> U aprilu 2011. godine bivši vlasnik WSVI-ja, Figgie Family Equity Fund, pristao je prodati stanicu kompaniji Atlas News and Information Services iz [[Las Vegas, Nevada|Las Vegasa u Nevadi]], uz odobrenje [[FCC|Federalne komisije za komunikacije (FCC)]].<ref>[https://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/forms/prod/cdbsmenu.hts?context=25&appn=101422123&formid=315&fac_num=2370 FCC dokument: "APPLICATION FOR CONSENT TO TRANSFER CONTROL OF ENTITY HOLDING BROADCAST STATION CONSTRUCTION PERMIT OR LICENSE" za WSVI, 28. april 2011.]</ref> Dana 1. januara 2016. WSVI je postao [[Nezavisna televizijska stanica|nezavisna stanica]] s dodatnom pripadnošću mreži [[Ion Television]], nakon 50 godina saradnje s ABC-jem. Time je postala jedna od rijetkih stanica koje su prešle s mreže iz takozvane ''Velike četvorke'' na manju televizijsku mrežu. WSVI je listu ''[[Virgin Islands Daily News]]'' saopćio da je početkom 2016. odbio obnoviti ugovor s ABC-jem, iako su drugi lokalni izvještaji navodili da je ABC prijetio uklanjanjem svog programa zbog niske gledanosti stanice i tehničkih problema.<ref name="vidn">{{cite news |last1=Carlson |first1=Suzanne |title=Where is ABC? 'Bachelor' fans want to know|url=http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109015756/http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |url-status=dead |archive-date=9. januar 2016 |work=Virgin Islands Daily News |date=9. januar 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=McCarthy |first1=John |title=David Lampel-Run WSVI-TV Channel Loses Its ABC Affiliation, Just In Time For The Bowl Game - Virgin Islands Free Press |url=http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |work=Virgin Islands Free Press |date=1. januar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103223045/http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |archive-date=3. januar 2016}}</ref> ABC je potom sklopio sporazum s kompanijom [[Lilly Broadcasting]], koja upravlja ABC-jevim sadržajem preko stanice [[WSEE-TV]], članice mreže [[CBS]], u gradu [[Erie, Pennsylvania|Erieju u Pennsylvaniji]], kako bi televizijskim operaterima na Karibima omogućila emitovanje svog programa putem stanice [[WENY-TV]] iz [[Elmira, New York|Elmire u New Yorku]]. ABC je također listu ''Daily News'' saopćio da će se njegov program emitovati na stanici [[WCVI-TV]], koja je u tom trenutku tvrdila da nije bila upoznata s bilo kakvim takvim dogovorom.<ref name="vidn" /> Lilly je kasnije tokom 2016. iznajmio drugi podkanal WCVI-TV-a za emitovanje ABC-jevog programa.<ref name="rbr">{{cite news |last1=Jacobson |first1=Adam |title=Lilly Lassoes A Broadcast TV Station To Bump Caribbean Coverage |url=https://www.rbr.com/lilly-lassoes-a-broadcast-tv-station-to-bump-caribbean-coverage/ |work=Radio & Television Business Report |date=17. septembar 2019}}</ref> Predajni objekti WSVI-ja i WZVI-ja teško su oštećeni kada je [[uragan Maria]] pogodio Djevičanska ostrva 20. septembra 2017. [[Telekomunikacijski zakon iz 1996.|Zakon o telekomunikacijama iz 1996.]] zahtijeva brisanje licenci stanica nakon jedne godine neprekidnog prekida emitovanja, iako je WSVI dobio produženje roka koje je FCC odobrio karipskim stanicama pogođenim uraganima Maria i [[uragan Irma|Irma]]. Predajni objekti stanica obnovljeni su, a emitovanje je ponovo uspostavljeno u septembru 2019. ==Program== WSVI je ranije emitovao većinu programa mreže Ion prema njenom redovnom rasporedu, ali danas veliki dio tog rasporeda zamjenjuje lokalnim programima, informativnim emisijama, emisijama o javnim pitanjima i plaćenim programom. Stanica emituje tri sata informativnog programa svakog radnog dana, dva sata subotom i jedan sat nedjeljom. Osim toga, nedjeljom pet sati emituje emisiju ''Channel 8 Virgin Islands Holiday Program''. ==Tehničke informacije== ===Podkanali=== Signali stanica su [[Multipleks (televizija)|multipleksirani]]: {| class="wikitable" |+Podkanali WSVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WSVI#station|title=RabbitEars TV Query for WSVI|website=RabbitEars|accessdate=1. 9. 2026|date=20. 12. 2025}}</ref> i WZVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WZVI#station|title=RabbitEars TV Query for WZVI|website=RabbitEars|accessdate=20. 12. 2025}}</ref> ! scope = "col" colspan="2"|[[Digitalni podkanal#Sjedinjene Američke Države|Kanal]] ! scope = "col" rowspan="2"|[[Rezolucija ekrana|Rez.]] ! scope = "col" colspan="2"|Skraćeni naziv ! scope = "col" rowspan="2"|Program |- ! scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} || scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.1 | rowspan="4" | [[480i]] || colspan="2" align="center" | WSVI || Glavni program WSVI-ja ([[4:3]]) |- ! scope = "row" | 8.2 || 21.1 | WSVI || WZVI || [[Nezavisna televizijska stanica|Channel 8 International]] (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.3 | colspan="2" align="center" | WSVI || TheWord.TV{{efn|WSVI-DT3 i WZVI-DT3 emituju nezavisni program vjerskog sadržaja poznat pod zajedničkim nazivom "TheWord.tv". Nije povezan niti ima bilo kakvu saradnju s kopnenom američkom mrežom [[The Word Network]].}} (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.4 | colspan="2" align="center" | WSVI || Tracking the Tropics (4:3) |} {{notelist}} ===Prelazak s analognog na digitalno emitovanje=== WSVI je 12. juna 2009. ugasio svoj analogni signal na VHF kanalu 8, na službeni datum kada su televizijske stanice pune izlazne snage u Sjedinjenim Američkim Državama, na osnovu saveznog propisa, prešle s analognog na digitalno emitovanje. Digitalni signal stanice ostao je na njenom UHF kanalu 20 koji je koristila i prije prelaska na digitalno emitovanje, uz korištenje virtuelnog kanala 8.<ref>{{cite web|url=http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829004251/http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |url-status=dead |archive-date=29. august 2013 |title=DTV Tentative Channel Designations for the First and the Second Rounds |access-date=24. mart 2012 }}</ref> ==Reference== {{reflist}} ==Vanjske poveznice== *{{Official website|1=https://enterpriseefiling.fcc.gov/dataentry/public/tv/publicFacilityDetails.html?facilityId=2369|2=Detalji o objektu za Facility ID 2369 (W05DP-D) u FCC-ovom Sistemu za licenciranje i upravljanje (LMS)}} {{DEFAULTSORT:Wsvi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Osnovano 1965. na Američkim Djevičanskim ostrvima]] [[Kategorija:Televizijske stanice povezane s mrežom Ion Television]] [[Kategorija:Televizijski kanali i stanice osnovani 1965.]] [[Kategorija:Televizijske stanice na Američkim Djevičanskim ostrvima|SVI]] [[Kategorija:Nezavisne televizijske stanice u Sjedinjenim Američkim Državama]] 5yqzw8s2gki8avkvs36wu76hk48iq03 3923384 3923333 2026-09-01T10:35:56Z GoodBosnian 170315 3923384 wikitext text/x-wiki {{Kratak opis|Televizijska stanica u Christianstedu, Američka Djevičanska ostrva}}{{Infokutija TV | ime = WSVI | početak_emitiranja = 10. novembar 1965. | kraj_emitiranja = | vrsta_emitiranja = Televizija | mreža = [[Ion Television|Ion]] / nezavisna stanica | vlasnik = Atlas News and Information Services Inc. | korisnik_licence = Alpha Broadcasting Corporation | format_slike = 480i, 4:3 | slogan = VITN Channel 8 | država = Američka Djevičanska ostrva | jezik = engleski | pokrivenost = Američka Djevičanska ostrva | podružnice = W05DP-D (Charlotte Amalie) | sjedište = Christiansted, Saint Croix | raniji_nazivi = | zamijenio = | zamijenjen_sa = | bivše_mreže = [[American Broadcasting Company|ABC]] (1965–2015) | bratski_kanali = [[WZVI]] | veb-sajt = https://www.asseenonchannel8.com/WSVI-TV/ | zem_dos_1 = | zem_kan_1 = 20 ([[UHF]]) | sat_dos_1 = | sat_kan_1 = | kab_dos_1 = | kab_kan_1 = | sat_radio_dos_1 = | sat_radio_kan_1 = | iptv_dos_1 = | iptv_kan_1 = | online_dos_1 = | online_kan_1 = | virtualni_kanal = 8 | bivši_kanali = 8 ([[VHF]], analogni, 1965–2009) | ERP = 1,1 [[kilovat|kW]] | HAAT = 290 m | FCC_ID = 2370 | koordinate = {{coord|17|45|13.7|N|64|47|54.5|W|type:landmark_scale:2000}} | regulator = [[Federal Communications Commission|FCC]] | ime2 = WZVI | početak_emitiranja2= 5. august 2004. | grad2 = Charlotte Amalie | država2 = Američka Djevičanska ostrva | zem_kan_2 = 21 ([[UHF]]) | virtualni_kanal2 = 21 | osnovan2 = 17. maj 2001. | raniji_kanali2 = 43 ([[UHF]], 2004–2018) | raniji_virtualni_kanali2 = 43 (2004–2018; 2019–2020), 21 (2018–2019) | ranije_mreže2 = [[American Broadcasting Company|ABC]] (2004–2015) | značenje_pozivnog_znaka2 = WSVI 2 („Z“), Virgin Islands | ERP2 = 6 [[kilovat|kW]] | HAAT2 = 322,6 m | FCC_ID2 = 83270 | koordinate2 = {{coord|18|19|47.7|N|64|54|38.2|W|type:landmark_scale:2000}} }} '''WSVI''' (kanal 8) je [[televizijska stanica]] koja opslužuje [[Američka Djevičanska ostrva]], a čija je [[grad licence|licenca]] dodijeljena gradu [[Christiansted, Američka Djevičanska ostrva|Christianstedu]] na [[Ostrvo|ostrvu]] [[Saint Croix]]. Stanica prvenstveno posluje kao [[nezavisna televizijska stanica]], ali emituje i određene programe mreže [[Ion Television]]. U vlasništvu je kompanije Atlas News and Information Services, a studiji WSVI-ja nalaze se u trgovačkom centru Sunny Isle na Queen Mary Highwayu u Christianstedu. Odašiljač se nalazi na Blue Mountainu. WZVI (kanal 21) u [[Charlotte Amalie, Američka Djevičanska ostrva|Charlotte Amalieu]], na ostrvu [[Saint Thomas, Američka Djevičanska ostrva|Saint Thomas]], posluje kao [[satelitska televizijska stanica|satelitska stanica]] WSVI-ja, a odašiljač joj se nalazi na Flag Hillu. Ove dvije stanice zajednički se predstavljaju pod nazivom Virgin Islands Television Network. ==Historija== WSVI je počeo emitovati program kao članica mreže [[American Broadcasting Company|ABC]] 10. novembra 1965. Tokom saradnje s ABC-jem, WSVI je svake noći prekidao emitovanje u 2 sata ujutro po [[Atlantska vremenska zona|atlantskom standardnom vremenu]] (AST), odnosno u 1 sat ujutro tokom perioda od marta do novembra, ali stanica danas emituje program 24 sata dnevno. Tokom termina u kojima nije emitovan program mreže, WSVI je emitovao [[plaćeni program]], izvlačenja Karipske lutrije, određene lokalne programe o umjetnosti i događajima, te lokalne informativne emisije koje su se emitovale samo radnim danima navečer. Budući da Američka Djevičanska Ostrva putem [[Kablovska televizija|kablovske televizije]] i [[Satelitska televizija|satelitske televizije]] primaju i druge televizijske mreže i [[Superstanica|superstanice]] s kopna [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], nije postojala potreba da WSVI održava potpun raspored programa preuzetih od drugih televizijskih stanica izvan termina mrežnog programa za stanovnike ostrva i turiste, jer su navedene stanice takve programe obično već uključivale u svoje rasporede. Stanica je tokom svoje historije imala više promjena vlasništva. Kompanija Antilles Broadcasting Corp. prodala je WSVI kompaniji Group III Inc. za 4 miliona dolara krajem 1986.<ref>{{cite journal |title=Changing Hands |journal=Broadcasting |page=99 |date=17. novembar 1986 |url=https://www.worldradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Magazines/Archive-BC-IDX/86-OCR/BC-1986-11-17-OCR-Page-0099.pdf}}</ref> U aprilu 2011. godine bivši vlasnik WSVI-ja, Figgie Family Equity Fund, pristao je prodati stanicu kompaniji Atlas News and Information Services iz [[Las Vegas, Nevada|Las Vegasa u Nevadi]], uz odobrenje [[FCC|Federalne komisije za komunikacije (FCC)]].<ref>[https://licensing.fcc.gov/cgi-bin/ws.exe/prod/cdbs/forms/prod/cdbsmenu.hts?context=25&appn=101422123&formid=315&fac_num=2370 FCC dokument: "APPLICATION FOR CONSENT TO TRANSFER CONTROL OF ENTITY HOLDING BROADCAST STATION CONSTRUCTION PERMIT OR LICENSE" za WSVI, 28. april 2011.]</ref> Dana 1. januara 2016. WSVI je postao [[Nezavisna televizijska stanica|nezavisna stanica]] s dodatnom pripadnošću mreži [[Ion Television]], nakon 50 godina saradnje s ABC-jem. Time je postala jedna od rijetkih stanica koje su prešle s mreže iz takozvane ''Velike četvorke'' na manju televizijsku mrežu. WSVI je listu ''[[Virgin Islands Daily News]]'' saopćio da je početkom 2016. odbio obnoviti ugovor s ABC-jem, iako su drugi lokalni izvještaji navodili da je ABC prijetio uklanjanjem svog programa zbog niske gledanosti stanice i tehničkih problema.<ref name="vidn">{{cite news |last1=Carlson |first1=Suzanne |title=Where is ABC? 'Bachelor' fans want to know|url=http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109015756/http://virginislandsdailynews.com/news/where-is-abc-bachelor-fans-want-to-know-1.1991111 |url-status=dead |archive-date=9. januar 2016 |work=Virgin Islands Daily News |date=9. januar 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=McCarthy |first1=John |title=David Lampel-Run WSVI-TV Channel Loses Its ABC Affiliation, Just In Time For The Bowl Game - Virgin Islands Free Press |url=http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |work=Virgin Islands Free Press |date=1. januar 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103223045/http://vifreepress.com/2016/01/david-lampel-run-wsvi-tv-channel-loses-its-abc-affiliation-just-in-time-for-the-bowl-game/ |archive-date=3. januar 2016}}</ref> ABC je potom sklopio sporazum s kompanijom [[Lilly Broadcasting]], koja upravlja ABC-jevim sadržajem preko stanice [[WSEE-TV]], članice mreže [[CBS]], u gradu [[Erie, Pennsylvania|Erieju u Pennsylvaniji]], kako bi televizijskim operaterima na Karibima omogućila emitovanje svog programa putem stanice [[WENY-TV]] iz [[Elmira, New York|Elmire u New Yorku]]. ABC je također listu ''Daily News'' saopćio da će se njegov program emitovati na stanici [[WCVI-TV]], koja je u tom trenutku tvrdila da nije bila upoznata s bilo kakvim takvim dogovorom.<ref name="vidn" /> Lilly je kasnije tokom 2016. iznajmio drugi podkanal WCVI-TV-a za emitovanje ABC-jevog programa.<ref name="rbr">{{cite news |last1=Jacobson |first1=Adam |title=Lilly Lassoes A Broadcast TV Station To Bump Caribbean Coverage |url=https://www.rbr.com/lilly-lassoes-a-broadcast-tv-station-to-bump-caribbean-coverage/ |work=Radio & Television Business Report |date=17. septembar 2019}}</ref> Predajni objekti WSVI-ja i WZVI-ja teško su oštećeni kada je [[uragan Maria]] pogodio Djevičanska ostrva 20. septembra 2017. [[Telekomunikacijski zakon iz 1996.|Zakon o telekomunikacijama iz 1996.]] zahtijeva brisanje licenci stanica nakon jedne godine neprekidnog prekida emitovanja, iako je WSVI dobio produženje roka koje je FCC odobrio karipskim stanicama pogođenim uraganima Maria i [[uragan Irma|Irma]]. Predajni objekti stanica obnovljeni su, a emitovanje je ponovo uspostavljeno u septembru 2019. ==Program== WSVI je ranije emitovao većinu programa mreže Ion prema njenom redovnom rasporedu, ali danas veliki dio tog rasporeda zamjenjuje lokalnim programima, informativnim emisijama, emisijama o javnim pitanjima i plaćenim programom. Stanica emituje tri sata informativnog programa svakog radnog dana, dva sata subotom i jedan sat nedjeljom. Osim toga, nedjeljom pet sati emituje emisiju ''Channel 8 Virgin Islands Holiday Program''. ==Tehničke informacije== ===Podkanali=== Signali stanica su [[Multipleks (televizija)|multipleksirani]]: {| class="wikitable" |+Podkanali WSVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WSVI#station|title=RabbitEars TV Query for WSVI|website=RabbitEars|accessdate=1. 9. 2026|date=20. 12. 2025}}</ref> i WZVI-ja<ref>{{Cite web|url=http://www.rabbitears.info/market.php?request=station_search&callsign=WZVI#station|title=RabbitEars TV Query for WZVI|website=RabbitEars|accessdate=20. 12. 2025}}</ref> ! scope = "col" colspan="2"|[[Digitalni podkanal#Sjedinjene Američke Države|Kanal]] ! scope = "col" rowspan="2"|[[Rezolucija ekrana|Rez.]] ! scope = "col" colspan="2"|Skraćeni naziv ! scope = "col" rowspan="2"|Program |- ! scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} || scope = "col" | {{small|WSVI}}||{{small|WZVI}} |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.1 | rowspan="4" | [[480i]] || colspan="2" align="center" | WSVI || Glavni program WSVI-ja ([[4:3]]) |- ! scope = "row" | 8.2 || 21.1 | WSVI || WZVI || [[Nezavisna televizijska stanica|Channel 8 International]] (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.3 | colspan="2" align="center" | WSVI || TheWord.TV{{efn|WSVI-DT3 i WZVI-DT3 emituju nezavisni program vjerskog sadržaja poznat pod zajedničkim nazivom "TheWord.tv". Nije povezan niti ima bilo kakvu saradnju s kopnenom američkom mrežom [[The Word Network]].}} (4:3) |- ! scope = "row" colspan="2" align="center" | 8.4 | colspan="2" align="center" | WSVI || Tracking the Tropics (4:3) |} {{notelist}} ===Prelazak s analognog na digitalno emitovanje=== WSVI je 12. juna 2009. ugasio svoj analogni signal na VHF kanalu 8, na službeni datum kada su televizijske stanice pune izlazne snage u Sjedinjenim Američkim Državama, na osnovu saveznog propisa, prešle s analognog na digitalno emitovanje. Digitalni signal stanice ostao je na njenom UHF kanalu 20 koji je koristila i prije prelaska na digitalno emitovanje, uz korištenje virtuelnog kanala 8.<ref>{{cite web|url=http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829004251/http://hraunfoss.fcc.gov/edocs_public/attachmatch/DA-06-1082A2.pdf |url-status=dead |archive-date=29. august 2013 |title=DTV Tentative Channel Designations for the First and the Second Rounds |access-date=24. mart 2012 }}</ref> ==Reference== {{reflist}} ==Vanjski linkovi== *{{Official website|1=https://enterpriseefiling.fcc.gov/dataentry/public/tv/publicFacilityDetails.html?facilityId=2369|2=Detalji o objektu za Facility ID 2369 (W05DP-D) u FCC-ovom Sistemu za licenciranje i upravljanje (LMS)}} {{DEFAULTSORT:Wsvi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Osnovano 1965. na Američkim Djevičanskim ostrvima]] [[Kategorija:Televizijske stanice povezane s mrežom Ion Television]] [[Kategorija:Televizijski kanali i stanice osnovani 1965.]] [[Kategorija:Televizijske stanice na Američkim Djevičanskim ostrvima|SVI]] [[Kategorija:Nezavisne televizijske stanice u Sjedinjenim Američkim Državama]] h0a3l2bez1onq0456lwm7ltot4namec Razgovor:WSVI 1 536810 3923331 2026-09-01T05:53:27Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923331 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0 Salt Cay 0 536811 3923359 2026-09-01T08:52:44Z Tulum387 155909 Prevedeno sa en.wiki. 3923359 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | ime = Salt Cay | izvorno ime = Salt Cay | izvorno ime link = | izvorni jezik = engleski | nadimak = | slika = Salt Cay Island.jpg | veličina slike = | opis = Satelitski snimak ostrva Salt Cay (2001) | slika alt = Satelitski snimak ostrva Salt Cay | karta = | karta_alt = | veličina_karte = | karta_opis = | karta_reljef = | oznaka = | oznaka_pozicija = | koordinate = {{coord|21|19|30|N|71|12|30|W|dim:3900_type:isle_region:TC_source:dewiki|display=it}} | etimologija = | lokacija = [[Atlantski okean]] | GridReference = | arhipelag = [[Lucajanski arhipelag]] | vodene mase = | broj ostrva = | veća ostrva = | površina = 6,74 | rang = | dužina = 3,2 | širina = 3,2 | dužina obale = | nadmorska_visina = | najviša tačka = | država = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | državna administrativna podjela naslov = [[Britanska prekomorska teritorija]] | državna administrativna podjela = [[Ostrva Turks i Kaikos]] | državna administrativna podjela naslov 1 = | državna administrativna podjela 1 = | državna administrativna podjela naslov 2 = | državna administrativna podjela 2 = | tip glavnog grada države = | glavni grad države = | tip najvećeg grada države = | najveći grad države = | glavni i najveći grad države = | populacija najvećeg grada države = | titula lidera države = | ime lidera države = | površina države = | država 1 = | država 1 administrativna podjela naslov = | država 1 administrativna podjela = | država 1 administrativna podjela naslov 1 = | država 1 administrativna podjela 1 = | tip glavnog grada države 1 = | glavni grad države 1 = | tip najvećeg grada države 1 = | najveći grad države 1 = | glavni i najveći grad države 1 = | populacija najvećeg grada države 1 = | titula lidera države 1 = | ime lidera države 1 = | površina države 1 = | demonim = | stanovništvo = 108 | stanovništvo godina = 2012 | rang po broju stanovnika = | gustoća naseljenosti = | rang po gustoći naseljenosti = | jezici = | etničke grupe = | vremenskazona1 = [[Istočna vremenska zona|EST]] | utc_pomak1 = −5 | vremenskazona1_DST = [[Istočna vremenska zona|EDT]] | utc_pomak1_DST = −4 | veb-sajt = | dodatne informacije = ISO kod: TC }} '''Salt Cay''' je drugo po veličini ostrvo [[Turkska ostrva|Turkskih ostrva]], iza ostrva Grand Turk,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> i jedno je od dvije grupe ostrva koje čine [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britansku]] teritoriju [[Turks i Caicos|Ostrva Turks i Caicos]] na [[Karipsko more|Karibima]]. Površina ostrva iznosi 6.74 km<sup>2</sup>.<ref name=":0" /> Površina [[Distrikti Ostrva Turks i Caikos|distrikta]], koji obuhvata i neka nenaseljena ostrva, poput obližnjeg ostrva [[Cotton Cay]] (1.1252 km<sup>2</sup>), iznosi 9.1 km<sup>2</sup>. Stanovništvo broji 108 osoba (procjena iz 2012), od kojih svi žive u [[Glavni grad|glavnom gradu]] distrikta, osnovanom 1673. na zapadnoj obali. Salt Cay je malo, ravno i trouglasto ostrvo, čija je dužina svake stranice oko 3.2 km, a najveći dio površine zauzimaju [[solana|solane]]. Nekada je na ostrvu živjelo nekoliko stotina ljudi, čiji je opstanak zavisio od industrije soli.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about/districts|title=Districts of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Do ostrva Salt Cay može se doći avionom; [[Caicos Express Airways]] leti tamo sa ostrva [[Providenciales]] i [[Grand Turk Island|Grand Turk]]. Sa Grand Turka postoji i "lokalni trajekt", koji saobraća tri puta sedmično i za prelazak udaljenosti od 13 km treba oko jedan sat.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-community-ferry|title=Salt Cay Community Ferry|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> ==Historija== Kada je španski [[konkvistador]] i istraživač [[Juan Ponce de León]] stigao na ostrva 1512. godine, na njima su još uvijek živjeli [[Lucayani]], starosjedilačko stanovništvo aravačkog jezičkog porijekla, koji su kasnije nestali zbog bolesti koje su donijeli [[Evropa|Evropljani]] i prisilnog rada koji im je nametnut.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/turks-caicos-timeline/|title=Turks and Caicos History Timeline|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/caribarch/education/tc-peoples/|title=The Native Peoples of Turks and Caicos|website=Florida Museum of Natural History|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Stanovnici [[Bermuda]] počeli su naseljavati ostrvo Salt Cay tokom 1670-ih. Godine 1673. osnovali su naselje [[Balfour Town]], razvijajući prirodne i plitke [[Solana|solane]] u komercijalnu proizvodnju soli. Proizvodnja soli postala je glavna privredna djelatnost ostrva tokom narednih nekoliko vijekova.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Upravo je so sa [[Ostrva Turks i Caicos]] bila veoma tražena tokom [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]]. Prema historijskim izvorima, bermudanski trgovci i kapetani nastavili su, uprkos britanskoj blokadi, slati so Washingtonovoj vojsci, dok je [[George Washington]] lično tražio so sa Turkskih ostrva zbog njenog kvaliteta.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/wp-content/uploads/Turks-Island-Salt_NQ_v105_n01_2012.pdf.pdf|title=Turks Islands’ Salt, Enslavement|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/salt-industry|title=History of the Salt Industry in the Turks and Caicos Islands|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> So sa Turkskih ostrva koristila se i za konzerviranje [[Meso|mesa]] i [[ribe]], a bila je važna za ribarsku trgovinu u sjevernom Atlantiku.<ref>{{cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1540-6563.2007.00178.x|title=The Other White Gold: Salt, Slaves, the Turks and Caicos Islands, and British Colonialism|website=The Historian|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Kombinacija konkurencije, troškova, neefikasnosti male proizvodnje i nedostatka dubokovodne luke dovela je do postepenog kraja industrije soli na Ostrvima Turks i Caicos. Zbog nedostatka dubokovodnih luka, so se malim čamcima, poznatim kao "lighteri", morala prevoziti do većih brodova usidrenih dalje od obale.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Tokom 1920-ih i 1930-ih godina, čak šest jedrenjaka istovremeno je moglo biti usidreno u blizini Salt Caya, čekajući teret soli.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Film ''[[Bahama Passage]]'' iz 1941, koji je uglavnom snimljen na Salt Cayu, prikazao je industriju soli u njenim posljednjim danima.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Ruševine objekata nekadašnje industrije soli i danas postoje na ostrvu Salt Cay, uključujući kamene zidove solana, kanale, ustave i ostatke temelja [[vjetrenjača]]. Ostrvo je danas poznato po mirnim i nenatrpanim [[Plaža|plažama]], posmatranju grbavih kitova i [[Ronjenje s bocom|ronjenju s bocom]].<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-salinas|title=Salt Cay Salinas|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/explore|title=Exploring Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/diving|title=Salt Cay Scuba Diving|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Magarci i goveda, potomci životinja koje su korištene tokom perioda proizvodnje soli, slobodno lutaju ostrvom.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1 September 2026}}</ref> Dana 7. septembra 2017, [[Hurricane Irma|uragan Irma]] pogodio je Ostrva Turks i Caicos, oštetivši 100% stambenih objekata na ostrvu Salt Cay.<ref>{{cite web|url=https://www.jamaicaobserver.com/2017/09/17/premier-says-tci-is-open-for-business-a-fortnight-after-irma/|title=Premier says TCI is open for business, a fortnight after #Irma|publisher=The Jamaican Observer|date=18. 9. 2017|accessdate=25. 9. 2017}}</ref> ==Objekti== Na ostrvu postoje tri mala restorana specijalizovana za svježe morske plodove. Mogućnosti za kupovinu namirnica uključuju tri prodavnice mješovite robe i tri prodavnice suvenira.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay|title=Dobro došli na Salt Cay|accessdate=6. 12. 2017}}</ref> ==Grbavi kitovi kod ostrva Salt Cay== [[Grbavi kit|Grbavi kitovi]] oko ostrva Salt Cay, Ostrva Turks i Caicos i Silver Banka pripadaju populaciji sjevernoatlantskih grbavih kitova. Ova populacija svake godine migrira između područja za razmnožavanje i podizanje mladunaca u Karibima i područja za ishranu u sjevernom Atlantiku, uključujući vode uz obale Nove Engleske, Newfoundlanda i Labradora, zaljev Svetog Lovre, Grenland i Island. Iste jedinke mogu biti zabilježene u različitim dijelovima ovog migracijskog područja zahvaljujući njihovoj jedinstvenoj šari na donjoj strani repa.<ref>{{cite journal|last1=Katona|first1=Steven K.|last2=Beard|first2=Judith A.|date=|year=1990|title=Population size, migrations and feeding aggregations of the humpback whale (Megaptera novaeangliae) in the western North Atlantic Ocean|url=https://wwhandbook.iwc.int/en/downloadable-resources/searchable-database-of-scientific-literature/population-size-migrations-and-feeding-aggregations-of-the-humpback-whale-megaptera-novaeangliae-in-the-western-north-atlantic-ocean|journal=Report of the International Whaling Commission|volume=Special Issue 12|pages=295–306|access-date=1. 9. 2026}}</ref> [[Stellwagen Bank]] kod Massachusettsa jedno je od važnih područja za ishranu grbavih kitova i jedno od najpoznatijih područja za posmatranje kitova u Novoj Engleskoj. Grbavi kitovi tamo se redovno pojavljuju tokom sezone ishrane, prvenstveno zbog velike količine pješčanih jegulja (''sand lance'') kojima se hrane.<ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/|title=About Stellwagen Bank National Marine Sanctuary|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/faqs.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Salt Cay, na Ostrvima Turks i Caikos, nalazi se u području migracijske rute sjevernoatlantskih grbavih kitova prema njihovim zimskim područjima za razmnožavanje u Karipskom moru. Jedno od najvažnijih takvih područja je [[Silver Bank]], krečnjački platformski grebenski sistem smješten oko 120 km sjeverno od Puerto Plate u [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]]. Silver Bank ima površinu od približno 2.404 km<sup>2</sup> i prosječnu dubinu od oko 30 m, a plitki koraljni grebeni, posebno uz njegov sjeveroistočni rub, pružaju zaklon od jakih pasata.<ref>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Adrian S.|last2=Zerbini|first2=Alexandre N.|last3=Risch|first3=Denise|last4=Foley|first4=Holly J.|last5=Hays|first5=Graeme C.|last6=Hammond|first6=Philip S.|date=|year=2014|title=Local and migratory movements of humpback whales (Megaptera novaeangliae) satellite-tracked in the North Atlantic Ocean|url=https://www.researchgate.net/publication/258096771_Local_and_migratory_movements_of_humpback_whales_Megaptera_novaeangliae_satellite-tracked_in_the_North_Atlantic_Ocean|journal=Marine Mammal Science|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Sjevernoatlantski grbavi kitovi tokom zime migriraju u tropske vode Kariba, gdje se pare i kote, dok se tokom ostatka godine hrane u sjevernijim vodama. Silver Bank jedno je od najvažnijih područja za njihovo razmnožavanje; prema ranijim procjenama, do oko 3.000 grbavih kitova boravi na ovom području tokom perioda razmnožavanja, koji traje od decembra do ranog proljeća.<ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1 September 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iwc.int/about-whales/whale-species/humpback-whale|title=Humpback whale|website=International Whaling Commission|access-date=1 September 2026}}</ref> [[Great Sand Cay]], oko 14 km južno od ostrva Salt Cay, tokom godina je opisivan kao svojevrsna "hitna pomoć" za mnoge gravidne grbave kitove. Grbavi kitovi, uključujući majke s mladuncima, često se mogu vidjeti u vodama oko Salt Caya, kako sa plovila tako i sa obale ostrva.<ref>{{cite web|url=https://www.timespub.tc/2013/01/a-tale-of-whales/|title=A Tale of Whales (and Donkeys and Potcakes)|date=2013|website=Times of the Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/whale-watching|title=Salt Cay Whale Watching|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == *[http://www.saltcay.org/whales.htm Migracija grbavih kitova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011174855/http://www.saltcay.org/whales.htm |date=2016-10-11 }} *[https://web.archive.org/web/20020613183129/http://www.turksandcaicos.tc/history/index.htm Historija Ostrva Turks i Caicos] [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos]] {{Commonscat|Greenland}} {{wikiatlas|Greenland}} {{Normativna kontrola}} cp65sqptxlgun66xlf9shzw8sk1q9bf 3923361 3923359 2026-09-01T08:59:21Z Tulum387 155909 Kaikos u Caicos. 3923361 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | ime = Salt Cay | izvorno ime = Salt Cay | izvorno ime link = | izvorni jezik = engleski | nadimak = | slika = Salt Cay Island.jpg | veličina slike = | opis = Satelitski snimak ostrva Salt Cay (2001) | slika alt = Satelitski snimak ostrva Salt Cay | karta = | karta_alt = | veličina_karte = | karta_opis = | karta_reljef = | oznaka = | oznaka_pozicija = | koordinate = {{coord|21|19|30|N|71|12|30|W|dim:3900_type:isle_region:TC_source:dewiki|display=it}} | etimologija = | lokacija = [[Atlantski okean]] | GridReference = | arhipelag = [[Lucajanski arhipelag]] | vodene mase = | broj ostrva = | veća ostrva = | površina = 6,74 | rang = | dužina = 3,2 | širina = 3,2 | dužina obale = | nadmorska_visina = | najviša tačka = | država = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | državna administrativna podjela naslov = [[Britanska prekomorska teritorija]] | državna administrativna podjela = [[Ostrva Turks i Caicos]] | državna administrativna podjela naslov 1 = | državna administrativna podjela 1 = | državna administrativna podjela naslov 2 = | državna administrativna podjela 2 = | tip glavnog grada države = | glavni grad države = | tip najvećeg grada države = | najveći grad države = | glavni i najveći grad države = | populacija najvećeg grada države = | titula lidera države = | ime lidera države = | površina države = | država 1 = | država 1 administrativna podjela naslov = | država 1 administrativna podjela = | država 1 administrativna podjela naslov 1 = | država 1 administrativna podjela 1 = | tip glavnog grada države 1 = | glavni grad države 1 = | tip najvećeg grada države 1 = | najveći grad države 1 = | glavni i najveći grad države 1 = | populacija najvećeg grada države 1 = | titula lidera države 1 = | ime lidera države 1 = | površina države 1 = | demonim = | stanovništvo = 108 | stanovništvo godina = 2012 | rang po broju stanovnika = | gustoća naseljenosti = | rang po gustoći naseljenosti = | jezici = | etničke grupe = | vremenskazona1 = [[Istočna vremenska zona|EST]] | utc_pomak1 = −5 | vremenskazona1_DST = [[Istočna vremenska zona|EDT]] | utc_pomak1_DST = −4 | veb-sajt = | dodatne informacije = ISO kod: TC }} '''Salt Cay''' je drugo po veličini ostrvo [[Turkska ostrva|Turkskih ostrva]], iza ostrva Grand Turk,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> i jedno je od dvije grupe ostrva koje čine [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britansku]] teritoriju [[Turks i Caicos|Ostrva Turks i Caicos]] na [[Karipsko more|Karibima]]. Površina ostrva iznosi 6.74 km<sup>2</sup>.<ref name=":0" /> Površina [[Distrikti Ostrva Turks i Caikos|distrikta]], koji obuhvata i neka nenaseljena ostrva, poput obližnjeg ostrva [[Cotton Cay]] (1.1252 km<sup>2</sup>), iznosi 9.1 km<sup>2</sup>. Stanovništvo broji 108 osoba (procjena iz 2012), od kojih svi žive u [[Glavni grad|glavnom gradu]] distrikta, osnovanom 1673. na zapadnoj obali. Salt Cay je malo, ravno i trouglasto ostrvo, čija je dužina svake stranice oko 3.2 km, a najveći dio površine zauzimaju [[solana|solane]]. Nekada je na ostrvu živjelo nekoliko stotina ljudi, čiji je opstanak zavisio od industrije soli.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about/districts|title=Districts of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Do ostrva Salt Cay može se doći avionom; [[Caicos Express Airways]] leti tamo sa ostrva [[Providenciales]] i [[Grand Turk Island|Grand Turk]]. Sa Grand Turka postoji i "lokalni trajekt", koji saobraća tri puta sedmično i za prelazak udaljenosti od 13 km treba oko jedan sat.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-community-ferry|title=Salt Cay Community Ferry|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> ==Historija== Kada je španski [[konkvistador]] i istraživač [[Juan Ponce de León]] stigao na ostrva 1512. godine, na njima su još uvijek živjeli [[Lucayani]], starosjedilačko stanovništvo aravačkog jezičkog porijekla, koji su kasnije nestali zbog bolesti koje su donijeli [[Evropa|Evropljani]] i prisilnog rada koji im je nametnut.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/turks-caicos-timeline/|title=Turks and Caicos History Timeline|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/caribarch/education/tc-peoples/|title=The Native Peoples of Turks and Caicos|website=Florida Museum of Natural History|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Stanovnici [[Bermuda]] počeli su naseljavati ostrvo Salt Cay tokom 1670-ih. Godine 1673. osnovali su naselje [[Balfour Town]], razvijajući prirodne i plitke [[Solana|solane]] u komercijalnu proizvodnju soli. Proizvodnja soli postala je glavna privredna djelatnost ostrva tokom narednih nekoliko vijekova.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Upravo je so sa [[Ostrva Turks i Caicos]] bila veoma tražena tokom [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]]. Prema historijskim izvorima, bermudanski trgovci i kapetani nastavili su, uprkos britanskoj blokadi, slati so Washingtonovoj vojsci, dok je [[George Washington]] lično tražio so sa Turkskih ostrva zbog njenog kvaliteta.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/wp-content/uploads/Turks-Island-Salt_NQ_v105_n01_2012.pdf.pdf|title=Turks Islands’ Salt, Enslavement|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/salt-industry|title=History of the Salt Industry in the Turks and Caicos Islands|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> So sa Turkskih ostrva koristila se i za konzerviranje [[Meso|mesa]] i [[ribe]], a bila je važna za ribarsku trgovinu u sjevernom Atlantiku.<ref>{{cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1540-6563.2007.00178.x|title=The Other White Gold: Salt, Slaves, the Turks and Caicos Islands, and British Colonialism|website=The Historian|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Kombinacija konkurencije, troškova, neefikasnosti male proizvodnje i nedostatka dubokovodne luke dovela je do postepenog kraja industrije soli na Ostrvima Turks i Caicos. Zbog nedostatka dubokovodnih luka, so se malim čamcima, poznatim kao "lighteri", morala prevoziti do većih brodova usidrenih dalje od obale.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Tokom 1920-ih i 1930-ih godina, čak šest jedrenjaka istovremeno je moglo biti usidreno u blizini Salt Caya, čekajući teret soli.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Film ''[[Bahama Passage]]'' iz 1941, koji je uglavnom snimljen na Salt Cayu, prikazao je industriju soli u njenim posljednjim danima.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Ruševine objekata nekadašnje industrije soli i danas postoje na ostrvu Salt Cay, uključujući kamene zidove solana, kanale, ustave i ostatke temelja [[vjetrenjača]]. Ostrvo je danas poznato po mirnim i nenatrpanim [[Plaža|plažama]], posmatranju grbavih kitova i [[Ronjenje s bocom|ronjenju s bocom]].<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-salinas|title=Salt Cay Salinas|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/explore|title=Exploring Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/diving|title=Salt Cay Scuba Diving|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Magarci i goveda, potomci životinja koje su korištene tokom perioda proizvodnje soli, slobodno lutaju ostrvom.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1 September 2026}}</ref> Dana 7. septembra 2017, [[Hurricane Irma|uragan Irma]] pogodio je Ostrva Turks i Caicos, oštetivši 100% stambenih objekata na ostrvu Salt Cay.<ref>{{cite web|url=https://www.jamaicaobserver.com/2017/09/17/premier-says-tci-is-open-for-business-a-fortnight-after-irma/|title=Premier says TCI is open for business, a fortnight after #Irma|publisher=The Jamaican Observer|date=18. 9. 2017|accessdate=25. 9. 2017}}</ref> ==Objekti== Na ostrvu postoje tri mala restorana specijalizovana za svježe morske plodove. Mogućnosti za kupovinu namirnica uključuju tri prodavnice mješovite robe i tri prodavnice suvenira.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay|title=Dobro došli na Salt Cay|accessdate=6. 12. 2017}}</ref> ==Grbavi kitovi kod ostrva Salt Cay== [[Grbavi kit|Grbavi kitovi]] oko ostrva Salt Cay, Ostrva Turks i Caicos i Silver Banka pripadaju populaciji sjevernoatlantskih grbavih kitova. Ova populacija svake godine migrira između područja za razmnožavanje i podizanje mladunaca u Karibima i područja za ishranu u sjevernom Atlantiku, uključujući vode uz obale Nove Engleske, Newfoundlanda i Labradora, zaljev Svetog Lovre, Grenland i Island. Iste jedinke mogu biti zabilježene u različitim dijelovima ovog migracijskog područja zahvaljujući njihovoj jedinstvenoj šari na donjoj strani repa.<ref>{{cite journal|last1=Katona|first1=Steven K.|last2=Beard|first2=Judith A.|date=|year=1990|title=Population size, migrations and feeding aggregations of the humpback whale (Megaptera novaeangliae) in the western North Atlantic Ocean|url=https://wwhandbook.iwc.int/en/downloadable-resources/searchable-database-of-scientific-literature/population-size-migrations-and-feeding-aggregations-of-the-humpback-whale-megaptera-novaeangliae-in-the-western-north-atlantic-ocean|journal=Report of the International Whaling Commission|volume=Special Issue 12|pages=295–306|access-date=1. 9. 2026}}</ref> [[Stellwagen Bank]] kod Massachusettsa jedno je od važnih područja za ishranu grbavih kitova i jedno od najpoznatijih područja za posmatranje kitova u Novoj Engleskoj. Grbavi kitovi tamo se redovno pojavljuju tokom sezone ishrane, prvenstveno zbog velike količine pješčanih jegulja (''sand lance'') kojima se hrane.<ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/|title=About Stellwagen Bank National Marine Sanctuary|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/faqs.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Salt Cay, na Ostrvima Turks i Caikos, nalazi se u području migracijske rute sjevernoatlantskih grbavih kitova prema njihovim zimskim područjima za razmnožavanje u Karipskom moru. Jedno od najvažnijih takvih područja je [[Silver Bank]], krečnjački platformski grebenski sistem smješten oko 120 km sjeverno od Puerto Plate u [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]]. Silver Bank ima površinu od približno 2.404 km<sup>2</sup> i prosječnu dubinu od oko 30 m, a plitki koraljni grebeni, posebno uz njegov sjeveroistočni rub, pružaju zaklon od jakih pasata.<ref>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Adrian S.|last2=Zerbini|first2=Alexandre N.|last3=Risch|first3=Denise|last4=Foley|first4=Holly J.|last5=Hays|first5=Graeme C.|last6=Hammond|first6=Philip S.|date=|year=2014|title=Local and migratory movements of humpback whales (Megaptera novaeangliae) satellite-tracked in the North Atlantic Ocean|url=https://www.researchgate.net/publication/258096771_Local_and_migratory_movements_of_humpback_whales_Megaptera_novaeangliae_satellite-tracked_in_the_North_Atlantic_Ocean|journal=Marine Mammal Science|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Sjevernoatlantski grbavi kitovi tokom zime migriraju u tropske vode Kariba, gdje se pare i kote, dok se tokom ostatka godine hrane u sjevernijim vodama. Silver Bank jedno je od najvažnijih područja za njihovo razmnožavanje; prema ranijim procjenama, do oko 3.000 grbavih kitova boravi na ovom području tokom perioda razmnožavanja, koji traje od decembra do ranog proljeća.<ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1 September 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iwc.int/about-whales/whale-species/humpback-whale|title=Humpback whale|website=International Whaling Commission|access-date=1 September 2026}}</ref> [[Great Sand Cay]], oko 14 km južno od ostrva Salt Cay, tokom godina je opisivan kao svojevrsna "hitna pomoć" za mnoge gravidne grbave kitove. Grbavi kitovi, uključujući majke s mladuncima, često se mogu vidjeti u vodama oko Salt Caya, kako sa plovila tako i sa obale ostrva.<ref>{{cite web|url=https://www.timespub.tc/2013/01/a-tale-of-whales/|title=A Tale of Whales (and Donkeys and Potcakes)|date=2013|website=Times of the Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/whale-watching|title=Salt Cay Whale Watching|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == *[http://www.saltcay.org/whales.htm Migracija grbavih kitova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011174855/http://www.saltcay.org/whales.htm |date=2016-10-11 }} *[https://web.archive.org/web/20020613183129/http://www.turksandcaicos.tc/history/index.htm Historija Ostrva Turks i Caicos] [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos]] {{Commonscat|Greenland}} {{wikiatlas|Greenland}} {{Normativna kontrola}} 4gh2xuzqrhrck1p757m01vgtpv0i2tz 3923362 3923361 2026-09-01T09:00:57Z Tulum387 155909 Razne izmjene. 3923362 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | ime = Salt Cay | izvorno ime = Salt Cay | izvorno ime link = | izvorni jezik = engleski | nadimak = | slika = Salt Cay Island.jpg | veličina slike = | opis = Satelitski snimak ostrva Salt Cay (2001) | slika alt = Satelitski snimak ostrva Salt Cay | karta = | karta_alt = | veličina_karte = | karta_opis = | karta_reljef = | oznaka = | oznaka_pozicija = | koordinate = {{coord|21|19|30|N|71|12|30|W|dim:3900_type:isle_region:TC_source:dewiki|display=it}} | etimologija = | lokacija = [[Atlantski okean]] | GridReference = | arhipelag = [[Lucajanski arhipelag]] | vodene mase = | broj ostrva = | veća ostrva = | površina = 6,74 | rang = | dužina = 3,2 | širina = 3,2 | dužina obale = | nadmorska_visina = | najviša tačka = | država = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | državna administrativna podjela naslov = [[Britanska prekomorska teritorija]] | državna administrativna podjela = [[Ostrva Turks i Caicos]] | državna administrativna podjela naslov 1 = | državna administrativna podjela 1 = | državna administrativna podjela naslov 2 = | državna administrativna podjela 2 = | tip glavnog grada države = | glavni grad države = | tip najvećeg grada države = | najveći grad države = | glavni i najveći grad države = | populacija najvećeg grada države = | titula lidera države = | ime lidera države = | površina države = | država 1 = | država 1 administrativna podjela naslov = | država 1 administrativna podjela = | država 1 administrativna podjela naslov 1 = | država 1 administrativna podjela 1 = | tip glavnog grada države 1 = | glavni grad države 1 = | tip najvećeg grada države 1 = | najveći grad države 1 = | glavni i najveći grad države 1 = | populacija najvećeg grada države 1 = | titula lidera države 1 = | ime lidera države 1 = | površina države 1 = | demonim = | stanovništvo = 108 | stanovništvo godina = 2012 | rang po broju stanovnika = | gustoća naseljenosti = | rang po gustoći naseljenosti = | jezici = | etničke grupe = | vremenskazona1 = [[Istočna vremenska zona|EST]] | utc_pomak1 = −5 | vremenskazona1_DST = [[Istočna vremenska zona|EDT]] | utc_pomak1_DST = −4 | veb-sajt = | dodatne informacije = ISO kod: TC }} '''Salt Cay''' je drugo po veličini ostrvo [[Turkska ostrva|Turkskih ostrva]], iza ostrva Grand Turk,<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> i jedno je od dvije grupe ostrva koje čine [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britansku]] teritoriju [[Turks i Caicos|Ostrva Turks i Caicos]] na [[Karipsko more|Karibima]]. Površina ostrva iznosi 6.74 km<sup>2</sup>.<ref name=":0" /> Površina [[Distrikti Ostrva Turks i Caikos|distrikta]], koji obuhvata i neka nenaseljena ostrva, poput obližnjeg ostrva [[Cotton Cay]] (1.1252 km<sup>2</sup>), iznosi 9.1 km<sup>2</sup>. Stanovništvo broji 108 osoba (procjena iz 2012), od kojih svi žive u [[Glavni grad|glavnom gradu]] distrikta, osnovanom 1673. na zapadnoj obali. Salt Cay je malo, ravno i trouglasto ostrvo, čija je dužina svake stranice oko 3.2 km, a najveći dio površine zauzimaju [[solana|solane]]. Nekada je na ostrvu živjelo nekoliko stotina ljudi, čiji je opstanak zavisio od industrije soli.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about/districts|title=Districts of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Do ostrva Salt Cay može se doći avionom; [[Caicos Express Airways]] leti tamo sa ostrva [[Providenciales]] i [[Grand Turk Island|Grand Turk]]. Sa Grand Turka postoji i "lokalni trajekt", koji saobraća tri puta sedmično i za prelazak udaljenosti od 13 km treba oko jedan sat.<ref>{{Cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-community-ferry|title=Salt Cay Community Ferry|website=Visit Turks and Caicos Islands|language=en|access-date=1. 9. 2026}}</ref> ==Historija== Kada je španski [[konkvistador]] i istraživač [[Juan Ponce de León]] stigao na ostrva 1512. godine, na njima su još uvijek živjeli [[Lucayani]], starosjedilačko stanovništvo aravačkog jezičkog porijekla, koji su kasnije nestali zbog bolesti koje su donijeli [[Evropa|Evropljani]] i prisilnog rada koji im je nametnut.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/turks-caicos-timeline/|title=Turks and Caicos History Timeline|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.floridamuseum.ufl.edu/caribarch/education/tc-peoples/|title=The Native Peoples of Turks and Caicos|website=Florida Museum of Natural History|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Stanovnici [[Bermuda]] počeli su naseljavati ostrvo Salt Cay tokom 1670-ih. Godine 1673. osnovali su naselje [[Balfour Town]], razvijajući prirodne i plitke [[Solana|solane]] u komercijalnu proizvodnju soli. Proizvodnja soli postala je glavna privredna djelatnost ostrva tokom narednih nekoliko vijekova.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Upravo je so sa [[Ostrva Turks i Caicos]] bila veoma tražena tokom [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]]. Prema historijskim izvorima, bermudanski trgovci i kapetani nastavili su, uprkos britanskoj blokadi, slati so Washingtonovoj vojsci, dok je [[George Washington]] lično tražio so sa Turkskih ostrva zbog njenog kvaliteta.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/wp-content/uploads/Turks-Island-Salt_NQ_v105_n01_2012.pdf.pdf|title=Turks Islands’ Salt, Enslavement|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/salt-industry|title=History of the Salt Industry in the Turks and Caicos Islands|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> So sa Turkskih ostrva koristila se i za konzerviranje [[Meso|mesa]] i [[ribe]], a bila je važna za ribarsku trgovinu u sjevernom Atlantiku.<ref>{{cite web|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1540-6563.2007.00178.x|title=The Other White Gold: Salt, Slaves, the Turks and Caicos Islands, and British Colonialism|website=The Historian|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Kombinacija konkurencije, troškova, neefikasnosti male proizvodnje i nedostatka dubokovodne luke dovela je do postepenog kraja industrije soli na Ostrvima Turks i Caicos. Zbog nedostatka dubokovodnih luka, so se malim čamcima, poznatim kao "lighteri", morala prevoziti do većih brodova usidrenih dalje od obale.<ref>{{cite web|url=https://www.tcmuseum.org/culture-history/salt-industry/|title=Salt Industry|website=Turks and Caicos National Museum|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Tokom 1920-ih i 1930-ih godina, čak šest jedrenjaka istovremeno je moglo biti usidreno u blizini Salt Caya, čekajući teret soli.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Film ''[[Bahama Passage]]'' iz 1941, koji je uglavnom snimljen na Salt Cayu, prikazao je industriju soli u njenim posljednjim danima.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Ruševine objekata nekadašnje industrije soli i danas postoje na ostrvu Salt Cay, uključujući kamene zidove solana, kanale, ustave i ostatke temelja [[vjetrenjača]]. Ostrvo je danas poznato po mirnim i nenatrpanim [[Plaža|plažama]], posmatranju grbavih kitova i [[Ronjenje s bocom|ronjenju s bocom]].<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/salt-cay-salinas|title=Salt Cay Salinas|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/explore|title=Exploring Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/diving|title=Salt Cay Scuba Diving|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Magarci i goveda, potomci životinja koje su korištene tokom perioda proizvodnje soli, slobodno lutaju ostrvom.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/about|title=History and Overview of Salt Cay|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Dana 7. septembra 2017, [[Hurricane Irma|uragan Irma]] pogodio je Ostrva Turks i Caicos, oštetivši 100% stambenih objekata na ostrvu Salt Cay.<ref>{{cite web|url=https://www.jamaicaobserver.com/2017/09/17/premier-says-tci-is-open-for-business-a-fortnight-after-irma/|title=Premier says TCI is open for business, a fortnight after #Irma|publisher=The Jamaican Observer|date=18. 9. 2017|accessdate=25. 9. 2017}}</ref> ==Objekti== Na ostrvu postoje tri mala restorana specijalizovana za svježe morske plodove. Mogućnosti za kupovinu namirnica uključuju tri prodavnice mješovite robe i tri prodavnice suvenira.<ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay|title=Dobro došli na Salt Cay|accessdate=1. 9. 2026|date=6. 12. 2017}}</ref> ==Grbavi kitovi kod ostrva Salt Cay== [[Grbavi kit|Grbavi kitovi]] oko ostrva Salt Cay, Ostrva Turks i Caicos i Silver Banka pripadaju populaciji sjevernoatlantskih grbavih kitova. Ova populacija svake godine migrira između područja za razmnožavanje i podizanje mladunaca u Karibima i područja za ishranu u sjevernom Atlantiku, uključujući vode uz obale Nove Engleske, Newfoundlanda i Labradora, zaljev Svetog Lovre, Grenland i Island. Iste jedinke mogu biti zabilježene u različitim dijelovima ovog migracijskog područja zahvaljujući njihovoj jedinstvenoj šari na donjoj strani repa.<ref>{{cite journal|last1=Katona|first1=Steven K.|last2=Beard|first2=Judith A.|date=|year=1990|title=Population size, migrations and feeding aggregations of the humpback whale (Megaptera novaeangliae) in the western North Atlantic Ocean|url=https://wwhandbook.iwc.int/en/downloadable-resources/searchable-database-of-scientific-literature/population-size-migrations-and-feeding-aggregations-of-the-humpback-whale-megaptera-novaeangliae-in-the-western-north-atlantic-ocean|journal=Report of the International Whaling Commission|volume=Special Issue 12|pages=295–306|access-date=1. 9. 2026}}</ref> [[Stellwagen Bank]] kod Massachusettsa jedno je od važnih područja za ishranu grbavih kitova i jedno od najpoznatijih područja za posmatranje kitova u Novoj Engleskoj. Grbavi kitovi tamo se redovno pojavljuju tokom sezone ishrane, prvenstveno zbog velike količine pješčanih jegulja (''sand lance'') kojima se hrane.<ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/|title=About Stellwagen Bank National Marine Sanctuary|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://stellwagen.noaa.gov/about/faqs.html|title=Frequently Asked Questions|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Salt Cay, na Ostrvima Turks i Caikos, nalazi se u području migracijske rute sjevernoatlantskih grbavih kitova prema njihovim zimskim područjima za razmnožavanje u Karipskom moru. Jedno od najvažnijih takvih područja je [[Silver Bank]], krečnjački platformski grebenski sistem smješten oko 120 km sjeverno od Puerto Plate u [[Dominikanska Republika|Dominikanskoj Republici]]. Silver Bank ima površinu od približno 2.404 km<sup>2</sup> i prosječnu dubinu od oko 30 m, a plitki koraljni grebeni, posebno uz njegov sjeveroistočni rub, pružaju zaklon od jakih pasata.<ref>{{cite journal|last1=Kennedy|first1=Adrian S.|last2=Zerbini|first2=Alexandre N.|last3=Risch|first3=Denise|last4=Foley|first4=Holly J.|last5=Hays|first5=Graeme C.|last6=Hammond|first6=Philip S.|date=|year=2014|title=Local and migratory movements of humpback whales (Megaptera novaeangliae) satellite-tracked in the North Atlantic Ocean|url=https://www.researchgate.net/publication/258096771_Local_and_migratory_movements_of_humpback_whales_Megaptera_novaeangliae_satellite-tracked_in_the_North_Atlantic_Ocean|journal=Marine Mammal Science|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1. 9. 2026}}</ref> Sjevernoatlantski grbavi kitovi tokom zime migriraju u tropske vode Kariba, gdje se pare i kote, dok se tokom ostatka godine hrane u sjevernijim vodama. Silver Bank jedno je od najvažnijih područja za njihovo razmnožavanje; prema ranijim procjenama, do oko 3.000 grbavih kitova boravi na ovom području tokom perioda razmnožavanja, koji traje od decembra do ranog proljeća.<ref>{{cite web|url=https://www.adfg.alaska.gov/static/species/specialstatus/pdfs/humpback_recovery_plan.pdf|title=Humpback Whale Recovery Plan|publisher=NOAA|access-date=1 September 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://iwc.int/about-whales/whale-species/humpback-whale|title=Humpback whale|website=International Whaling Commission|access-date=1. 9. 2026}}</ref> [[Great Sand Cay]], oko 14 km južno od ostrva Salt Cay, tokom godina je opisivan kao svojevrsna "hitna pomoć" za mnoge gravidne grbave kitove. Grbavi kitovi, uključujući majke s mladuncima, često se mogu vidjeti u vodama oko Salt Caya, kako sa plovila tako i sa obale ostrva.<ref>{{cite web|url=https://www.timespub.tc/2013/01/a-tale-of-whales/|title=A Tale of Whales (and Donkeys and Potcakes)|date=2013|website=Times of the Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.visittci.com/salt-cay/things-to-do/whale-watching|title=Salt Cay Whale Watching|website=Visit Turks and Caicos Islands|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == *[http://www.saltcay.org/whales.htm Migracija grbavih kitova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011174855/http://www.saltcay.org/whales.htm |date=2016-10-11 }} *[https://web.archive.org/web/20020613183129/http://www.turksandcaicos.tc/history/index.htm Historija Ostrva Turks i Caicos] [[Kategorija:Ostrva]] [[Kategorija:Ostrva Turks i Caicos]] {{Commonscat|Greenland}} {{wikiatlas|Greenland}} {{Normativna kontrola}} 6pvmsqovsfcaufnbjxfk89wiqx35ker Razgovor:Salt Cay 1 536812 3923360 2026-09-01T08:55:17Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923360 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0 Melocactus intortus 0 536813 3923364 2026-09-01T09:24:41Z Tulum387 155909 Prevod sa francuskog, njemačkog i španskog pomoću Google Translatea. Nije još gotovo. 3923364 wikitext text/x-wiki '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može doseći visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih otoka. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Saint-Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prenio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na nizozemskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U nizozemskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' je obuhvaćen [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES). Vrsta se vodi u [[CITES]] dodatku II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae.<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Uvrštenje u CITES dodatak II znači da međunarodna trgovina vrstom podliježe kontroli kako bi se spriječilo da trgovina ugrozi opstanak vrste u prirodi.<ref name="CITES"/> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekt Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na nizozemskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv „Turks and Caicos“ izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi „Turk“ kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Vidi još == * ''[[Melocactus]]'' * [[Cactaceae]] * [[Crvena lista IUCN-a]] * [[CITES]] * [[Turks i Caicos]] == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjske poveznice == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 ''Melocactus intortus'' – Plants of the World Online] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 ''Melocactus intortus'' – World Flora Online] * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] == Reference == {{Reflist}} 1gcka006f5hxd8wn4qu8zr2kgdrtdci 3923367 3923364 2026-09-01T09:32:47Z Tulum387 155909 Razne izmjene. 3923367 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir|boja=lightgreen|naziv=''Melocactus intortus''|slika=Melocactus intortus Saint Martin FWI 2.JPG|slika_širina=240px|slika_opis=''Melocactus intortus'' na ostrvu Sveti Martin|regnum=[[Biljke|Plantae]]|divisio=[[Kritosjemenjače|Magnoliophyta]]|classis=[[Dvosupnice|Magnoliopsida]]|ordo=[[Kaktusolike|Caryophyllales]]|familia=[[Kaktusovke|Cactaceae]]|genus=''[[Melocactus]]''|species='''''M. intortus'''''|sinonimi=''Cactus intortus'' <small>Mill.</small>|dvoimeno=''Melocactus intortus''|dvoimeno_autorstvo=([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ignaz Urban|Urb.]]}} '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može dostići visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih ostrva. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Saint-Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prebacio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U holandskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' je obuhvaćen [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES). Vrsta se vodi u [[CITES]] dodatku II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae.<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Uvrštenje u CITES dodatak II znači da međunarodna trgovina vrstom podliježe kontroli kako bi se spriječilo da trgovina ugrozi opstanak vrste u prirodi.<ref name="CITES"/> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekat Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv "Turks and Caicos" izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi "Turk" kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Vidi još == * ''[[Melocactus]]'' * [[Cactaceae]] * [[Crvena lista IUCN-a]] * [[CITES]] * [[Turks i Caicos]] == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjske poveznice == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 ''Melocactus intortus'' – Plants of the World Online] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 ''Melocactus intortus'' – World Flora Online] * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] == Reference == {{Reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Melocactus]] [[Kategorija:Flora Kariba]] [[Kategorija:Flora Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Kaktusi]] [[Kategorija:Biljne vrste opisane 1768.]] 8iehk631ng98w0k14rlgmgqvh2phsfo 3923370 3923367 2026-09-01T09:39:25Z Tulum387 155909 /* Uticaj paše i štetočina */ 3923370 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir|boja=lightgreen|naziv=''Melocactus intortus''|slika=Melocactus intortus Saint Martin FWI 2.JPG|slika_širina=240px|slika_opis=''Melocactus intortus'' na ostrvu Sveti Martin|regnum=[[Biljke|Plantae]]|divisio=[[Kritosjemenjače|Magnoliophyta]]|classis=[[Dvosupnice|Magnoliopsida]]|ordo=[[Kaktusolike|Caryophyllales]]|familia=[[Kaktusovke|Cactaceae]]|genus=''[[Melocactus]]''|species='''''M. intortus'''''|sinonimi=''Cactus intortus'' <small>Mill.</small>|dvoimeno=''Melocactus intortus''|dvoimeno_autorstvo=([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ignaz Urban|Urb.]]}} '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može dostići visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih ostrva. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Svetom Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prebacio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U holandskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' je obuhvaćen [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES). Vrsta se vodi u [[CITES]] dodatku II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae.<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Uvrštenje u CITES dodatak II znači da međunarodna trgovina vrstom podliježe kontroli kako bi se spriječilo da trgovina ugrozi opstanak vrste u prirodi.<ref name="CITES"/> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekat Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv "Turks and Caicos" izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi "Turk" kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Vidi još == * ''[[Melocactus]]'' * [[Cactaceae]] * [[Crvena lista IUCN-a]] * [[CITES]] * [[Turks i Caicos]] == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjske poveznice == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 ''Melocactus intortus'' – Plants of the World Online] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 ''Melocactus intortus'' – World Flora Online] * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] == Reference == {{Reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Melocactus]] [[Kategorija:Flora Kariba]] [[Kategorija:Flora Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Kaktusi]] [[Kategorija:Biljne vrste opisane 1768.]] 7xppk5hxcom62k91m7m586lrangyadw 3923373 3923370 2026-09-01T09:41:25Z Tulum387 155909 /* Međunarodna trgovina */ 3923373 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir|boja=lightgreen|naziv=''Melocactus intortus''|slika=Melocactus intortus Saint Martin FWI 2.JPG|slika_širina=240px|slika_opis=''Melocactus intortus'' na ostrvu Sveti Martin|regnum=[[Biljke|Plantae]]|divisio=[[Kritosjemenjače|Magnoliophyta]]|classis=[[Dvosupnice|Magnoliopsida]]|ordo=[[Kaktusolike|Caryophyllales]]|familia=[[Kaktusovke|Cactaceae]]|genus=''[[Melocactus]]''|species='''''M. intortus'''''|sinonimi=''Cactus intortus'' <small>Mill.</small>|dvoimeno=''Melocactus intortus''|dvoimeno_autorstvo=([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ignaz Urban|Urb.]]}} '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može dostići visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih ostrva. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Svetom Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prebacio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U holandskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' obuhvaćen je [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES) i uvršten u Dodatak II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae,<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> čime međunarodna trgovina ovom vrstom podliježe kontroli.<ref name="CITES" /> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekat Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv "Turks and Caicos" izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi "Turk" kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Vidi još == * ''[[Melocactus]]'' * [[Cactaceae]] * [[Crvena lista IUCN-a]] * [[CITES]] * [[Turks i Caicos]] == Reference == {{reflist|30em}} == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjske poveznice == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 ''Melocactus intortus'' – Plants of the World Online] * [https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 ''Melocactus intortus'' – World Flora Online] * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] == Reference == {{Reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Melocactus]] [[Kategorija:Flora Kariba]] [[Kategorija:Flora Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Kaktusi]] [[Kategorija:Biljne vrste opisane 1768.]] 38zis6bo05we0abiykxiyk17lwhxmk4 3923375 3923373 2026-09-01T09:50:32Z Tulum387 155909 Razne izmjene. 3923375 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir|boja=lightgreen|naziv=''Melocactus intortus''|slika=Melocactus intortus Saint Martin FWI 2.JPG|slika_širina=240px|slika_opis=''Melocactus intortus'' na ostrvu Sveti Martin|regnum=[[Biljke|Plantae]]|divisio=[[Kritosjemenjače|Magnoliophyta]]|classis=[[Dvosupnice|Magnoliopsida]]|ordo=[[Kaktusolike|Caryophyllales]]|familia=[[Kaktusovke|Cactaceae]]|genus=''[[Melocactus]]''|species='''''M. intortus'''''|sinonimi=''Cactus intortus'' <small>Mill.</small>|dvoimeno=''Melocactus intortus''|dvoimeno_autorstvo=([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ignaz Urban|Urb.]]}} '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može dostići visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih ostrva. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Svetom Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prebacio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U holandskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' obuhvaćen je [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES) i uvršten u Dodatak II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae,<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> čime međunarodna trgovina ovom vrstom podliježe kontroli.<ref name="CITES" /> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekat Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv "Turks and Caicos" izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi "Turk" kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Također pogledajte == * [[Cactaceae]] * [[Turks i Caicos]] == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjske poveznice == * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] == Reference == {{Reflist}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Melocactus]] [[Kategorija:Flora Kariba]] [[Kategorija:Flora Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Kaktusi]] [[Kategorija:Biljne vrste opisane 1768.]] razufecagi2zukq5p8wyty942zekgrr 3923382 3923375 2026-09-01T10:35:23Z GoodBosnian 170315 3923382 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir|boja=lightgreen|naziv=''Melocactus intortus''|slika=Melocactus intortus Saint Martin FWI 2.JPG|slika_širina=240px|slika_opis=''Melocactus intortus'' na ostrvu Sveti Martin|regnum=[[Biljke|Plantae]]|divisio=[[Kritosjemenjače|Magnoliophyta]]|classis=[[Dvosupnice|Magnoliopsida]]|ordo=[[Kaktusolike|Caryophyllales]]|familia=[[Kaktusovke|Cactaceae]]|genus=''[[Melocactus]]''|species='''''M. intortus'''''|sinonimi=''Cactus intortus'' <small>Mill.</small>|dvoimeno=''Melocactus intortus''|dvoimeno_autorstvo=([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ignaz Urban|Urb.]]}} '''Melocactus intortus''' (Mill.) Urb. vrsta je [[kaktus]]a iz roda ''[[Melocactus]]'' i porodice [[Cactaceae]]. Poznata je pod engleskim nazivima ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', prema crvenom [[cefalij]]u koji svojim izgledom podsjeća na [[fes]]. Prirodno je rasprostranjena na [[Karibi|Karibima]], od [[Bahami|Bahama]] i [[Turks i Caicos|Turksa i Caicosa]] do [[Portoriko|Portorika]] i [[Mali Antili|Malih Antila]].<ref name="Kew">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Vrsta je prilagođena suhim i izloženim staništima, naročito [[Krečnjak|krečnjačkim terenima]], stjenovitim padinama i obalnim područjima.<ref name="WFO">{{Cite web |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Iako je na globalnom nivou prema [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ovoj Crvenoj listi]] svrstan u kategoriju [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|najmanje zabrinjavajućih vrsta]] (LC), pojedine lokalne populacije bilježe smanjenje broja jedinki. Na ostrvima Turks i Caicos vrsta je označena kao populacija u opadanju, dok je na [[Ostrvo Sveti Martin|ostrvu Sveti Martin]] izložena pritiscima poput gubitka staništa, razvoja, ljudskog uznemiravanja i invazivnih vrsta.<ref name="IUCN">{{Cite web |url=https://www.iucnredlist.org/ |title=''Melocactus intortus'' |last=Taylor |first=N. P. |date=2017 |website=The IUCN Red List of Threatened Species |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="TCI">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/flora/turks-head-cacti |title=Turk's Head Cactus |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref><ref name="NFSXM">{{Cite web |url=https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ |title=First island-wide assessment of Saint Martin's iconic Pope's head cactus completed |last=Brismeur |first=Sabrine |date=31. 7. 2026 |website=Nature Foundation Sint Maarten |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Opis == ''Melocactus intortus'' uglavnom je pojedinačni, kuglasti do jajoliki kaktus. Prema podacima World Flora Online, može dostići visinu do oko 60 cm. Ima 10–25 rebara, a areole nose skupine od približno 10–20 čvrstih bodlji smeđe do sive boje, dužine približno 1–6 cm.<ref name="WFO"/> Najkarakterističnija odlika vrste je [[cefalij]], posebna reproduktivna struktura koja se razvija na vrhu vegetativnog dijela odrasle biljke. Cefalij je gotovo kuglast do izduženo cilindričan, prekriven gustim bjelkastim vunastim vlaknima i crvenkastim bodljama raspoređenim u spiralama. Iz njega izrastaju ružičasto-crvenkasti cvjetovi, a nakon cvjetanja nastaju sočni, crvenkasto-ružičasti plodovi.<ref name="WFO"/> Kod vrste ''Melocactus'' razvoj cefalija označava prelazak biljke u reproduktivnu, odraslu fazu. Na Svetom Martinu zabilježeno je da se karakteristični visoki crveni cefalij razvija kada biljka dostigne zrelost, približno oko desete godine života.<ref name="NFSXM"/> == Rasprostranjenost i stanište == Prirodni areal vrste obuhvata područje od Bahama i ostrva Turks i Caicos do Portorika i Malih Antila. [[Hortus Kewensis|Kew]] navodi njeno prirodno prisustvo na Bahamima, [[Ostrva zavjetrine|Zavjetrinskim ostrvima]], Portoriku, Turksu i Caicosu, te [[Ostrva privjetrine|Privjetrinskim ostrvima]].<ref name="Kew"/> ''Melocactus intortus'' najčešće raste u sezonski suhim tropskim područjima. Na Turksu i Caicosu nalazi se na izloženim i suhim terenima, naročito na prirodno erodiranim krečnjačkim podlogama i tvrdim pješčanim dinama.<ref name="Kew"/><ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu vrsta nastanjuje stjenovite padine, litice i izložene obale, odnosno mjesta na kojima zbog surovih uslova uspijeva relativno malo drugih biljnih vrsta.<ref name="NFSXM"/> Na Turksu i Caicosu vrsta je danas uglavnom ograničena na East Caicos, Big Ambergris Cay, Middle Caicos i nekoliko manjih nenaseljenih ostrva. U velikoj je mjeri nestala s glavnih naseljenih ostrva.<ref name="TCI"/> == Ekologija == Vrsta je prilagođena suhim i toplim karipskim staništima. Njena mesnata stabljika omogućava skladištenje [[Voda|vode]], što joj omogućava preživljavanje u područjima s dugim sušnim periodima. Plodovi vrste predstavljaju izvor hrane za različite životinje, uključujući [[iguana|iguane]], [[gušteri|guštere]] i [[ptice]], a [[Cvijet|cvjetovi]] i drugi dijelovi biljke imaju ekološku ulogu u ishrani i oprašivanju pojedinih domaćih životinja.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> Na Svetom Martinu ''Melocactus intortus'' oprašuju i posjećuju različite životinje, uključujući [[kolibri]]je i [[Insekti|insekte]].<ref name="NFSXM"/> === Uticaj paše i štetočina === U pojedinim dijelovima areala zabilježeno je oštećivanje i uginuće biljaka usljed ispaše. Na području Svetog Martina posebno se prati uticaj [[Cactoblastis cactorum|kaktusovog moljca]] (''Cactoblastis cactorum''), čije gusjenice napadaju kaktuse, kao i uticaj ispaše koza.<ref name="RNSM">{{Cite web |url=https://www.agencedelenvironnement.fr/en/page/scientific-monitoring |title=Scientific monitoring |website=Agence de l'environnement |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Na Svetom Martinu se populacije sistematski prate mjerenjem broja odraslih i mladih biljaka, kao i smrtnosti. Monitoring uključuje procjenu utjecaja ''Cactoblastis cactorum'' i ispaše koza.<ref name="RNSM"/> == Taksonomija == Vrstu je prvi opisao [[Philip Miller]] 1768. pod imenom ''Cactus intortus'' Mill.<ref name="KewSyn">{{Cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/129405-1 |title=''Cactus intortus'' Mill. |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> [[Ignaz Urban]] je 1919. vrstu prebacio u rod ''Melocactus'', pod današnjim imenom ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="Kew" /> [[Specifični naziv]] ''intortus'' potiče iz [[latinski jezik|latinskog]] i znači "uvijen", odnosno "iskrivljen". Vrsta ima veliki broj historijskih sinonima. Kew trenutno kao prihvaćeno ime navodi ''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb, dok je ''Cactus intortus'' Mill. njegov homotipski sinonim.<ref name="Kew" /><ref name="KewSyn" /> === Podvrste === Taksonomski tretman podvrsta nije u potpunosti usklađen među bazama podataka. ITIS trenutno navodi dvije podvrste: * ''Melocactus intortus'' subsp. ''domingensis'' Areces * ''Melocactus intortus'' subsp. ''intortus'' (Mill.) Urb.<ref name="ITIS">{{Cite web |url=https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |website=Integrated Taxonomic Information System |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Historijski izvori i CITES-ovi taksonomski popisi također su navodili obje podvrste.<ref name="CITESChecklist">{{Cite web |url=https://digitallibrary.un.org/record/456085/files/checklistofcites01cite.pdf |title=Checklist of CITES Species |publisher=[[CITES]] Secretariat i UNEP-WCMC |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Kew-ov savremeni World Checklist of Vascular Plants, međutim, tretira ''Melocactus intortus'' kao prihvaćenu vrstu bez odvojenog prikaza tih podvrsta na glavnoj stranici vrste.<ref name="Kew"/> == Status zaštite == [[Crvena lista IUCN-a|IUCN-ova Crvena lista]] procjenjuje ''Melocactus intortus'' kao vrstu kategorije [[Najmanje zabrinjavajuća vrsta|Least Concern (LC)]]. Procjena je objavljena 2013. godine, a ažurirana verzija procjene objavljena je 2017. godine.<ref name="IUCN"/> Globalni status LC ne znači da su sve lokalne populacije stabilne. Na Turksu i Caicosu vrsta je označena kao ''declining population'', odnosno populacija u opadanju. Ondje je postala neuobičajena i uglavnom je nestala s glavnih naseljenih ostrva, dok najveće preostale populacije postoje na East Caicosu i Big Ambergris Cayu.<ref name="TCI"/> Na Svetom Martinu zabilježeni su pritisci povezani s gubitkom staništa, razvojem, ljudskim uznemiravanjem i invazivnim štetočinama. Godine 2026. provedeno je prvo sveobuhvatno istraživanje populacije na cijelom ostrvu; na šest lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani pregledano je gotovo 4.000 jedinki.<ref name="NFSXM"/> Vrsta je također uključena u [[Protokol o posebno zaštićenim područjima i divljini]] (SPAW) u okviru [[Kartagenska konvencija|Kartagenske konvencije]] na regionalnom nivou. U holandskom dijelu Kariba navedena je kao vrsta SPAW Aneksa III.<ref name="DutchCaribbean">{{Cite web |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 |title=Popehead ''Melocactus intortus'' |website=Dutch Caribbean Species Register |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> === Međunarodna trgovina === ''Melocactus intortus'' obuhvaćen je [[Konvencija o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore|Konvencijom o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore]] (CITES) i uvršten u Dodatak II, u okviru uvrštenja porodice Cactaceae,<ref name="CITES">{{Cite web |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |title=''Melocactus intortus'' |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> čime međunarodna trgovina ovom vrstom podliježe kontroli.<ref name="CITES" /> == Zaštita i praćenje populacija == Na pojedinim karipskim ostrvima provode se programi praćenja i zaštite vrste. Na Saint-Martinu je 2026. godine proveden projekat Cactus MAP, zajednički program Nature Foundation Sint Maarten i uprave Réserve Naturelle de Saint-Martin. Cilj projekta bio je izraditi početnu kartu rasprostranjenosti, procijeniti zdravstveno stanje populacije i evidentirati prijetnje.<ref name="NFSXM"/> Istraživanje je obuhvatilo šest ključnih lokaliteta na holandskoj i francuskoj strani ostrva, pri čemu su procijenjeni zdravlje biljaka, dobna struktura populacije i tragovi prijetnji. Rezultati trebaju poslužiti kao osnova za buduće praćenje i razvoj mjera zaštite.<ref name="NFSXM"/> Na području Saint-Martina zaštita vrste uključuje i nadzor poštivanja propisa o zaštićenim vrstama. Uprava prirodnog rezervata ovlaštena je prijavljivati povrede propisa koje se odnose na zaštićene vrste i njihova staništa, uključujući ''Melocactus intortus''.<ref name="RNSMPolice">{{Cite web |url=https://www.reservenaturelle-saint-martin.com/en/journal-newsletter/newsletter-40/action-sp2-continue-reinforce-role-environmental-police |title=Action SP2: Continue to reinforce the role of the Environmental Police |website=Réserve Naturelle Nationale de Saint-Martin |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> == Kulturni značaj == ''Melocactus intortus'' ima poseban kulturni i simbolički značaj na [[Turks i Caicos|Turksu i Caicosu]]. Vrsta je tamo poznata kao ''Turk's head cactus'' ili ''Turk's cap cactus'', a njen crveni cefalij podsjeća na [[fes]].<ref name="TCI"/> Stilizirani prikaz kaktusa nalazi se na [[Zastava Turks i Caicos|zastavi Turks i Caicosa]] i na [[Grb Turks i Caicosa|grbu Turks i Caicosa]]. Kaktus je također dio lokalne nacionalne simbolike i predstavlja jednu od prepoznatljivih biljnih vrsta ovog arhipelaga.<ref name="TCIFlag">{{Cite web |url=https://www.visittci.com/nature-and-history/history/turks-and-caicos-flag |title=Turks and Caicos Flag |website=Visit Turks and Caicos Islands |language=en |access-date=1. 9. 2026 }}</ref> Suprotno raširenom tumačenju, nema dovoljno pouzdanih dokaza da je cijeli naziv "Turks and Caicos" izvorno dobio ime upravo po ovom kaktusu. Savremeni izvori navode da je naziv ''Turks'' vjerovatnije povezan s historijskom upotrebom riječi "Turk" kao naziva za gusare, odnosno osmanske i sjevernoafričke korsare.<ref name="TCIFlag"/> Na Svetom Martinu vrsta je poznata pod engleskim nazivom ''Pope's head cactus'', dok se na francuskoj strani koristi naziv ''tête à l'anglais''.<ref name="NFSXM"/> == Narodni nazivi == U različitim dijelovima Kariba vrsta ima više lokalnih naziva. U engleskom jeziku najčešći su ''Turk's head cactus'' i ''Turk's cap cactus'', dok se na Svetom Martinu koristi i naziv ''Pope's head cactus''.<ref name="TCI"/><ref name="NFSXM"/> == Također pogledajte == * [[Cactaceae]] * [[Turks i Caicos]] == Reference == {{Reflist}} == Literatura == * {{Cite journal |last=Taylor |first=Nigel P. |year=2017 |title=''Melocactus intortus'' |journal=The IUCN Red List of Threatened Species |volume=2017 |id=e.T152029A121518413 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T152029A121518413.en }} * {{Cite book |title=CITES Cactaceae Checklist |edition=3 |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |year=2019 |url=https://www.kew.org/sites/default/files/2019-02/CITES%20Cactaceae%20Checklist%20Third%20Edition.pdf |language=en }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:156828-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' (Mill.) Urb. |url=https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001287105 |website=World Flora Online |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} * {{Cite web |title=''Melocactus intortus'' |url=https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 |website=CITES |language=en |access-date=1. 9. 2026 }} == Vanjski linkovi == * [https://www.iucnredlist.org/ ''Melocactus intortus'' – IUCN Red List] * [https://cites.org/eng/taxonomy/term/9076 ''Melocactus intortus'' – CITES] * [https://itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=19868 ''Melocactus intortus'' – ITIS] * [https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?cat=166&id=178226 ''Melocactus intortus'' – Dutch Caribbean Species Register] * [https://naturefoundationsxm.org/first-island-wide-assessment-of-saint-martins-iconic-popes-head-cactus-completed/ Cactus MAP – Nature Foundation Sint Maarten] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Melocactus]] [[Kategorija:Flora Kariba]] [[Kategorija:Flora Ostrva Turks i Caicos]] [[Kategorija:Kaktusi]] [[Kategorija:Biljne vrste opisane 1768.]] 3rn9dwekz124kjdgsp52r4jquq03qub WOR$T GIRL IN AMERICA 0 536814 3923369 2026-09-01T09:35:00Z Srđan 73336 Preusmjereno na [[Worst Girl in America]] 3923369 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Worst Girl in America]] lcorqyuwoktw9l1jnpdu0e163id588c Razgovor:Melocactus intortus 1 536815 3923374 2026-09-01T09:43:02Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923374 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0 Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill 0 536816 3923383 2026-09-01T10:35:27Z Tulum387 155909 Prevedeno sa en.wiki. 3923383 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetska baština | SB = Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill | zvanični_naziv = Brimstone Hill Fortress National Park | slika = BrimstoneHill01.jpg | opis = Pogled na Bastion princa od Walesa u Nacionalnom parku tvrđave Brimstone Hill | lokacija = [[Sveti Kristofor i Nevis]] | kriterij = iii, iv | ID = 910 | koordinate = {{Wikidatacoord|Q9141|type:landmark_region:KN-02|display=inline,title}} | godina = 1999. | površina = 15,37 ha | veb-sajt = {{url|www.brimstonehillfortress.org/}} | locmapin = Sveti Kristofor i Nevis | opis_karte = Položaj Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill u Svetom Kristoforu i Nevisu }} '''Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill''' je [[UNESCO]]-ova [[svjetska baština]] i dobro očuvana tvrđava na brdu na ostrvu [[Sveti Kristofor (ostrvo)|Sveti Kristofor]], u Federaciji [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kristofora i Nevisa]] u [[Karibi|istočnim Karibima]]. Tvrđavu su projektovali [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] vojni inženjeri, a izgradili i održavali [[Robovlasništvo|porobljeni]] [[Afrika|Afrikanci]]. Jedna je od najbolje očuvanih historijskih utvrda u [[Amerika|Americi]]. Kompleks utvrda izgrađen je na Brimstone Hillu, veoma strmom brdu smještenom u blizini mora na zapadnoj, karipskoj obali Svetog Kristofora. == Rana historija == [[Datoteka:Prise_des_Iles_de_Saint_Christophe_et_de_Nevis_13_Janvier_1782_Rossel_de_Cercy_1736_1804_(cropped).jpg|mini|Slika [[Opsada Brimstone Hilla|opsade Brimstone Hilla]]]] Topovi su prvi put postavljeni na Brimstone Hillu 1689. godine tokom [[Devetogodišnji rat|Devetogodišnjeg rata]], kada ih je [[Jean-Baptiste du Casse]] koristio za zauzimanje engleske tvrđave [[Fort Charles (Saint Kitts)|Fort Charles]]. Englezi, pod vodstvom [[Christopher Codrington (kolonijalni administrator)|Christophera Codringtona]], koristili su istu taktiku kako bi godinu dana kasnije ponovo zauzeli tvrđavu. Od tada su Englezi koristili brdo kao tvrđavu, postavljajući topove kalibra 24 funte i koristeći njegovu nadmorsku visinu od 296 m.<ref name="Hubbard">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=9780333747605|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51 51,54,93]|url-access=registration}}</ref> Munja je 1711. i 1731. uništila [[Barutana|barutane]]. Do 1736. tvrđava je imala 49 topova. Od 1795. godine u tvrđavi je služilo 40 pripadnika jedinice pod nazivom "''The St. Christopher Corps of Embodied Slaves''", naoružanih [[Koplje|kopljima]] i [[Sablja|sablјama]].<ref name="Hubbard" />{{rp|77–78, 80}} Do 1780. tvrđava se smatrala neosvojivom i bila je poznata kao "[[Gibraltar]] Kariba".<ref name="Hubbard" />{{rp|93}} Francuzi pod vodstvom admirala grofa [[François Joseph Paul de Grasse|Françoisa Josepha Paula de Grassea]] i [[François Claude Amour, markiz de Bouilléa|Françoisa Claudea Amoura, markiza de Bouilléa]], započeli su 11. januara 1782. [[Bitka za Sveti Kristofor|opsadu tvrđave]]. Tokom opsade susjedno ostrvo [[Nevis]] predalo se, a topovi iz tvrđave [[Fort Charles (Nevis)|Fort Charles]] i drugih manjih utvrda na ostrvu prebačeni su na Sveti Kristofor kako bi se koristili protiv Brimstone Hilla. Britanski admiral [[Samuel Hood, 1. vikont Hood|Samuel Hood]] nije uspio potisnuti de Grassea, pa se [[Opsada Brimstone Hilla|nakon mjesec dana opsade]] brojčano nadjačani i odsječeni britanski garnizon predao. Međutim, godinu dana kasnije [[Pariški mir (1783)|Pariškim mirom]] Sveti Kristofor i Brimstone Hill vraćeni su pod britansku vlast, zajedno sa susjednim ostrvom [[Nevis]]. Nakon ovih događaja Britanci su sproveli program proširenja i jačanja utvrda, a Brimstone Hill više nikada nije pao u ruke neprijateljskih snaga. Francuska mornarica pokušala je ponovo zauzeti tvrđavu 1806, ali nije uspjela.<ref name="carib">[http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/ Brimstone Hill Fortress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024124535/http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/#|date=2013-10-24}}. Sean Spurr. Caribbean.org.uk. Pristupljeno 16. 10. 2012.</ref> Francuski admiral [[Édouard Thomas Burgues de Missiessy]] izvršio je napad na ostrvo i uspio uništiti barutanu 1805. Nakon završetka [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]], lokalne milicije širom Kariba raspuštene su 1838.<ref name="Hubbard" />{{rp|109}}<ref name="Vincent">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|title=Swords, Ships & Sugar|date=2002|publisher=Premiere Editions International, Inc.|isbn=9781891519055|location=Corvallis|page=166}}</ref> Britanci su napustili tvrđavu 1853, a milicija je raspuštena 1854.<ref name="Hubbard" />{{rp|120}}<ref name="carib" /> Građevine su počele postepeno propadati usljed vandalizma i prirodnih procesa. == 20. vijek == Stabilizacija i obnova preostalih građevina tvrđave započele su početkom 20. vijeka. Godine 1973. [[Charles III|princ Charles]] ponovo je otvorio prvi dio koji je u potpunosti obnovljen, a to je bio Bastion princa od Walesa. Godine 1985. [[Elizabeta II|kraljica Elizabeta II]] otkrila je ploču kojom je Brimstone Hill proglašen [[Nacionalni park|nacionalnim parkom]]. Zakonom iz 1987. Brimstone Hill je zvanično proglašen nacionalnim parkom, a 1999. godine proglašen je lokalitetom [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]]. == 21. vijek == Područja Brimstone Hilla koja se mogu obići uključuju citadelu Fort George, u kojoj se nalazi Muzej Fort George, Zapadni trg za postrojavanje i Istočni trg za postrojavanje. Do njih se dolazi strmim usponom od glavnog parkirališta, putem rampi i stepenica. Ostala područja uključuju Bastion barutane, koji su Francuzi probili 1782, ruševine prostorija Kraljevskih inženjera, ruševine prostorija artiljerijskih oficira, prostorije pješadijskih oficira i Bastion Orillon. Godine 2019. [[Charles III|kralj Charles III]] obišao je tvrđavu u pratnji lokalnog historičara Leonarda Stapletona.<ref>{{Cite news|date=2023-05-08|title=St Kitts and Nevis is not totally free under King Charles III, says PM|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-65425416|access-date=8. 5. 2023}}</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Brimstone_Hill_from_the_sea,_St._Kitts.JPG|Pogled na Brimstone Hill s mora Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_01.JPG|Citadela Fort George Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_03.JPG|Topovi i ostrvo Sint Eustatius Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_04.JPG|Zgrada u orijentacionom centru Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_05.JPG|Oštećeni bastion Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0986540.jpg Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0337084.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405718871.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55404759137.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405841063.jpg </gallery> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commons category|Brimstone Hill|position=right}} * [http://www.brimstonehillfortress.org Službena stranica Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill] * [http://donwiss.com/pictures/SKB-2000/ Fotografije Svetog Kristofora] {{Normativna kontrola}} ofy3rbm3w55gr6w3m4gv1l0kvgnjbtg 3923385 3923383 2026-09-01T10:36:30Z Tulum387 155909 Format reference. 3923385 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetska baština | SB = Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill | zvanični_naziv = Brimstone Hill Fortress National Park | slika = BrimstoneHill01.jpg | opis = Pogled na Bastion princa od Walesa u Nacionalnom parku tvrđave Brimstone Hill | lokacija = [[Sveti Kristofor i Nevis]] | kriterij = iii, iv | ID = 910 | koordinate = {{Wikidatacoord|Q9141|type:landmark_region:KN-02|display=inline,title}} | godina = 1999. | površina = 15,37 ha | veb-sajt = {{url|www.brimstonehillfortress.org/}} | locmapin = Sveti Kristofor i Nevis | opis_karte = Položaj Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill u Svetom Kristoforu i Nevisu }} '''Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill''' je [[UNESCO]]-ova [[svjetska baština]] i dobro očuvana tvrđava na brdu na ostrvu [[Sveti Kristofor (ostrvo)|Sveti Kristofor]], u Federaciji [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kristofora i Nevisa]] u [[Karibi|istočnim Karibima]]. Tvrđavu su projektovali [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] vojni inženjeri, a izgradili i održavali [[Robovlasništvo|porobljeni]] [[Afrika|Afrikanci]]. Jedna je od najbolje očuvanih historijskih utvrda u [[Amerika|Americi]]. Kompleks utvrda izgrađen je na Brimstone Hillu, veoma strmom brdu smještenom u blizini mora na zapadnoj, karipskoj obali Svetog Kristofora. == Rana historija == [[Datoteka:Prise_des_Iles_de_Saint_Christophe_et_de_Nevis_13_Janvier_1782_Rossel_de_Cercy_1736_1804_(cropped).jpg|mini|Slika [[Opsada Brimstone Hilla|opsade Brimstone Hilla]]]] Topovi su prvi put postavljeni na Brimstone Hillu 1689. godine tokom [[Devetogodišnji rat|Devetogodišnjeg rata]], kada ih je [[Jean-Baptiste du Casse]] koristio za zauzimanje engleske tvrđave [[Fort Charles (Saint Kitts)|Fort Charles]]. Englezi, pod vodstvom [[Christopher Codrington (kolonijalni administrator)|Christophera Codringtona]], koristili su istu taktiku kako bi godinu dana kasnije ponovo zauzeli tvrđavu. Od tada su Englezi koristili brdo kao tvrđavu, postavljajući topove kalibra 24 funte i koristeći njegovu nadmorsku visinu od 296 m.<ref name="Hubbard">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=9780333747605|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51 51,54,93]|url-access=registration}}</ref> Munja je 1711. i 1731. uništila [[Barutana|barutane]]. Do 1736. tvrđava je imala 49 topova. Od 1795. godine u tvrđavi je služilo 40 pripadnika jedinice pod nazivom "''The St. Christopher Corps of Embodied Slaves''", naoružanih [[Koplje|kopljima]] i [[Sablja|sablјama]].<ref name="Hubbard" />{{rp|77–78, 80}} Do 1780. tvrđava se smatrala neosvojivom i bila je poznata kao "[[Gibraltar]] Kariba".<ref name="Hubbard" />{{rp|93}} Francuzi pod vodstvom admirala grofa [[François Joseph Paul de Grasse|Françoisa Josepha Paula de Grassea]] i [[François Claude Amour, markiz de Bouilléa|Françoisa Claudea Amoura, markiza de Bouilléa]], započeli su 11. januara 1782. [[Bitka za Sveti Kristofor|opsadu tvrđave]]. Tokom opsade susjedno ostrvo [[Nevis]] predalo se, a topovi iz tvrđave [[Fort Charles (Nevis)|Fort Charles]] i drugih manjih utvrda na ostrvu prebačeni su na Sveti Kristofor kako bi se koristili protiv Brimstone Hilla. Britanski admiral [[Samuel Hood, 1. vikont Hood|Samuel Hood]] nije uspio potisnuti de Grassea, pa se [[Opsada Brimstone Hilla|nakon mjesec dana opsade]] brojčano nadjačani i odsječeni britanski garnizon predao. Međutim, godinu dana kasnije [[Pariški mir (1783)|Pariškim mirom]] Sveti Kristofor i Brimstone Hill vraćeni su pod britansku vlast, zajedno sa susjednim ostrvom [[Nevis]]. Nakon ovih događaja Britanci su sproveli program proširenja i jačanja utvrda, a Brimstone Hill više nikada nije pao u ruke neprijateljskih snaga. Francuska mornarica pokušala je ponovo zauzeti tvrđavu 1806, ali nije uspjela.<ref name="carib">[http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/ Brimstone Hill Fortress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024124535/http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/#|date=2013-10-24}}. Sean Spurr. Caribbean.org.uk. Pristupljeno 16. 10. 2012.</ref> Francuski admiral [[Édouard Thomas Burgues de Missiessy]] izvršio je napad na ostrvo i uspio uništiti barutanu 1805. Nakon završetka [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]], lokalne milicije širom Kariba raspuštene su 1838.<ref name="Hubbard" />{{rp|109}}<ref name="Vincent">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|title=Swords, Ships & Sugar|date=2002|publisher=Premiere Editions International, Inc.|isbn=9781891519055|location=Corvallis|page=166}}</ref> Britanci su napustili tvrđavu 1853, a milicija je raspuštena 1854.<ref name="Hubbard" />{{rp|120}}<ref name="carib" /> Građevine su počele postepeno propadati usljed vandalizma i prirodnih procesa. == 20. vijek == Stabilizacija i obnova preostalih građevina tvrđave započele su početkom 20. vijeka. Godine 1973. [[Charles III|princ Charles]] ponovo je otvorio prvi dio koji je u potpunosti obnovljen, a to je bio Bastion princa od Walesa. Godine 1985. [[Elizabeta II|kraljica Elizabeta II]] otkrila je ploču kojom je Brimstone Hill proglašen [[Nacionalni park|nacionalnim parkom]]. Zakonom iz 1987. Brimstone Hill je zvanično proglašen nacionalnim parkom, a 1999. godine proglašen je lokalitetom [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]]. == 21. vijek == Područja Brimstone Hilla koja se mogu obići uključuju citadelu Fort George, u kojoj se nalazi Muzej Fort George, Zapadni trg za postrojavanje i Istočni trg za postrojavanje. Do njih se dolazi strmim usponom od glavnog parkirališta, putem rampi i stepenica. Ostala područja uključuju Bastion barutane, koji su Francuzi probili 1782, ruševine prostorija Kraljevskih inženjera, ruševine prostorija artiljerijskih oficira, prostorije pješadijskih oficira i Bastion Orillon. Godine 2019. [[Charles III|kralj Charles III]] obišao je tvrđavu u pratnji lokalnog historičara Leonarda Stapletona.<ref>{{Cite news|date=8. 5. 2023|title=St Kitts and Nevis is not totally free under King Charles III, says PM|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-65425416|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Brimstone_Hill_from_the_sea,_St._Kitts.JPG|Pogled na Brimstone Hill s mora Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_01.JPG|Citadela Fort George Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_03.JPG|Topovi i ostrvo Sint Eustatius Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_04.JPG|Zgrada u orijentacionom centru Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_05.JPG|Oštećeni bastion Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0986540.jpg Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0337084.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405718871.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55404759137.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405841063.jpg </gallery> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commons category|Brimstone Hill|position=right}} * [http://www.brimstonehillfortress.org Službena stranica Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill] * [http://donwiss.com/pictures/SKB-2000/ Fotografije Svetog Kristofora] {{Normativna kontrola}} 35w5tybexltsjt8lalgasflhov1fck6 3923387 3923385 2026-09-01T10:38:27Z Tulum387 155909 Kulturna svjetska baština. 3923387 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetska baština | SB = Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill | zvanični_naziv = Brimstone Hill Fortress National Park | slika = BrimstoneHill01.jpg | opis = Pogled na Bastion princa od Walesa u Nacionalnom parku tvrđave Brimstone Hill | lokacija = [[Sveti Kristofor i Nevis]] | kriterij = iii, iv | ID = 910 | koordinate = {{Wikidatacoord|Q9141|type:landmark_region:KN-02|display=inline,title}} | godina = 1999. | površina = 15,37 ha | veb-sajt = {{url|www.brimstonehillfortress.org/}} | locmapin = Sveti Kristofor i Nevis | opis_karte = Položaj Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill u Svetom Kristoforu i Nevisu }} '''Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill''' je [[UNESCO]]-ova kulturna [[svjetska baština]] i dobro očuvana tvrđava na brdu na ostrvu [[Sveti Kristofor (ostrvo)|Sveti Kristofor]], u Federaciji [[Sveti Kristofor i Nevis|Svetog Kristofora i Nevisa]] u [[Karibi|istočnim Karibima]]. Tvrđavu su projektovali [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] vojni inženjeri, a izgradili i održavali [[Robovlasništvo|porobljeni]] [[Afrika|Afrikanci]]. Jedna je od najbolje očuvanih historijskih utvrda u [[Amerika|Americi]]. Kompleks utvrda izgrađen je na Brimstone Hillu, veoma strmom brdu smještenom u blizini mora na zapadnoj, karipskoj obali Svetog Kristofora. == Rana historija == [[Datoteka:Prise_des_Iles_de_Saint_Christophe_et_de_Nevis_13_Janvier_1782_Rossel_de_Cercy_1736_1804_(cropped).jpg|mini|Slika [[Opsada Brimstone Hilla|opsade Brimstone Hilla]]]] Topovi su prvi put postavljeni na Brimstone Hillu 1689. godine tokom [[Devetogodišnji rat|Devetogodišnjeg rata]], kada ih je [[Jean-Baptiste du Casse]] koristio za zauzimanje engleske tvrđave [[Fort Charles (Saint Kitts)|Fort Charles]]. Englezi, pod vodstvom [[Christopher Codrington (kolonijalni administrator)|Christophera Codringtona]], koristili su istu taktiku kako bi godinu dana kasnije ponovo zauzeli tvrđavu. Od tada su Englezi koristili brdo kao tvrđavu, postavljajući topove kalibra 24 funte i koristeći njegovu nadmorsku visinu od 296 m.<ref name="Hubbard">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|url=https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51|title=A History of St. Kitts|date=2002|publisher=Macmillan Caribbean|isbn=9780333747605|page=[https://archive.org/details/historyofstkitts00vinc/page/51 51,54,93]|url-access=registration}}</ref> Munja je 1711. i 1731. uništila [[Barutana|barutane]]. Do 1736. tvrđava je imala 49 topova. Od 1795. godine u tvrđavi je služilo 40 pripadnika jedinice pod nazivom "''The St. Christopher Corps of Embodied Slaves''", naoružanih [[Koplje|kopljima]] i [[Sablja|sablјama]].<ref name="Hubbard" />{{rp|77–78, 80}} Do 1780. tvrđava se smatrala neosvojivom i bila je poznata kao "[[Gibraltar]] Kariba".<ref name="Hubbard" />{{rp|93}} Francuzi pod vodstvom admirala grofa [[François Joseph Paul de Grasse|Françoisa Josepha Paula de Grassea]] i [[François Claude Amour, markiz de Bouilléa|Françoisa Claudea Amoura, markiza de Bouilléa]], započeli su 11. januara 1782. [[Bitka za Sveti Kristofor|opsadu tvrđave]]. Tokom opsade susjedno ostrvo [[Nevis]] predalo se, a topovi iz tvrđave [[Fort Charles (Nevis)|Fort Charles]] i drugih manjih utvrda na ostrvu prebačeni su na Sveti Kristofor kako bi se koristili protiv Brimstone Hilla. Britanski admiral [[Samuel Hood, 1. vikont Hood|Samuel Hood]] nije uspio potisnuti de Grassea, pa se [[Opsada Brimstone Hilla|nakon mjesec dana opsade]] brojčano nadjačani i odsječeni britanski garnizon predao. Međutim, godinu dana kasnije [[Pariški mir (1783)|Pariškim mirom]] Sveti Kristofor i Brimstone Hill vraćeni su pod britansku vlast, zajedno sa susjednim ostrvom [[Nevis]]. Nakon ovih događaja Britanci su sproveli program proširenja i jačanja utvrda, a Brimstone Hill više nikada nije pao u ruke neprijateljskih snaga. Francuska mornarica pokušala je ponovo zauzeti tvrđavu 1806, ali nije uspjela.<ref name="carib">[http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/ Brimstone Hill Fortress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024124535/http://caribbean.org.uk/brimstone-hill-fortress/#|date=2013-10-24}}. Sean Spurr. Caribbean.org.uk. Pristupljeno 16. 10. 2012.</ref> Francuski admiral [[Édouard Thomas Burgues de Missiessy]] izvršio je napad na ostrvo i uspio uništiti barutanu 1805. Nakon završetka [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]], lokalne milicije širom Kariba raspuštene su 1838.<ref name="Hubbard" />{{rp|109}}<ref name="Vincent">{{cite book|last1=Hubbard|first1=Vincent|title=Swords, Ships & Sugar|date=2002|publisher=Premiere Editions International, Inc.|isbn=9781891519055|location=Corvallis|page=166}}</ref> Britanci su napustili tvrđavu 1853, a milicija je raspuštena 1854.<ref name="Hubbard" />{{rp|120}}<ref name="carib" /> Građevine su počele postepeno propadati usljed vandalizma i prirodnih procesa. == 20. vijek == Stabilizacija i obnova preostalih građevina tvrđave započele su početkom 20. vijeka. Godine 1973. [[Charles III|princ Charles]] ponovo je otvorio prvi dio koji je u potpunosti obnovljen, a to je bio Bastion princa od Walesa. Godine 1985. [[Elizabeta II|kraljica Elizabeta II]] otkrila je ploču kojom je Brimstone Hill proglašen [[Nacionalni park|nacionalnim parkom]]. Zakonom iz 1987. Brimstone Hill je zvanično proglašen nacionalnim parkom, a 1999. godine proglašen je lokalitetom [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]]. == 21. vijek == Područja Brimstone Hilla koja se mogu obići uključuju citadelu Fort George, u kojoj se nalazi Muzej Fort George, Zapadni trg za postrojavanje i Istočni trg za postrojavanje. Do njih se dolazi strmim usponom od glavnog parkirališta, putem rampi i stepenica. Ostala područja uključuju Bastion barutane, koji su Francuzi probili 1782, ruševine prostorija Kraljevskih inženjera, ruševine prostorija artiljerijskih oficira, prostorije pješadijskih oficira i Bastion Orillon. Godine 2019. [[Charles III|kralj Charles III]] obišao je tvrđavu u pratnji lokalnog historičara Leonarda Stapletona.<ref>{{Cite news|date=8. 5. 2023|title=St Kitts and Nevis is not totally free under King Charles III, says PM|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-65425416|access-date=1. 9. 2026}}</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Brimstone_Hill_from_the_sea,_St._Kitts.JPG|Pogled na Brimstone Hill s mora Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_01.JPG|Citadela Fort George Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_03.JPG|Topovi i ostrvo Sint Eustatius Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_04.JPG|Zgrada u orijentacionom centru Datoteka:Saint_Kitts_-_Brimstone_Hill_Fortress_05.JPG|Oštećeni bastion Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0986540.jpg Datoteka:2016_02_FRD_Caribbean_Cruise_Brimstone_Hill_Fortress_S0337084.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405718871.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55404759137.jpg Datoteka:Brimstone_Hill_Fortress_-_55405841063.jpg </gallery> == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == {{Commons category|Brimstone Hill|position=right}} * [http://www.brimstonehillfortress.org Službena stranica Nacionalnog parka tvrđave Brimstone Hill] * [http://donwiss.com/pictures/SKB-2000/ Fotografije Svetog Kristofora] {{Normativna kontrola}} 1d030nkpfe0z8tm0a52sy7n4pghbh35 Razgovor:Nacionalni park tvrđave Brimstone Hill 1 536817 3923388 2026-09-01T10:42:24Z Tulum387 155909 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3923388 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0