Mona Lisa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bs">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>bswiki</dbname>
    <base>https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o Wikipediji</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Razgovor o portalu</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mona Lisa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1518</id>
    <revision>
      <id>3924019</id>
      <parentid>3849699</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="qpun6rmsf0mb6kqq3ikkgxda27hborc" xml:space="preserve">{{Infokutija slika
| ime              = Mona Lisa
| slika            = Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg
| veličina_slike   =
| autor            = [[Leonardo da Vinci]]
| godina           = 1503–1519
| tip              = [[Uljane boje|ulje]] na [[Topola|topolinom]] panelu
| dimenzije        = 77 cm × 53 cm
| lokacija         = [[Louvre]], [[Pariz]]
}}
'''Mona Lisa'''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Mona-Lisa-painting|title=Mona Lisa {{!}} Painting, Painter, History, Meaning, &amp; Facts {{!}} Britannica|date=25. 8. 2025|website=www.britannica.com|language=en|access-date=3. 9. 2025}}&lt;/ref&gt; (76,8 x 53&amp;nbsp;cm), ulje na [[Topola|topolinom]] panelu, ([[proljeće]] 1503-[[ljeto]] 1505), muzej ''[[Louvre]]'', [[Pariz]], [[Leonardo da Vinci]]

O nastanku nepotpisanog i nedatiranog portreta žene, danas poznate kao [[Lisa del Giocondo]], značajne informacije pruža [[Giorgio Vasari]], jedan od važnijih [[historija umjetnosti|historičara umjetnosti]] [[16. vijek]]a.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=VASARI|first=GIORGIO|url=http://archive.eclass.uth.gr/eclass/modules/document/file.php/MHXD102/Vasari%20Giorgio_The_Lives_of_the_Artists_Oxford.pdf|title=THE LIVES OF THE ARTISTS
A newtranslation by Julia Conaway Bondanella and
Peter Bondanella|publisher=OXFORD WORLD'S CLASSICS|pages=321}}&lt;/ref&gt;

Činjenica je da je [[Leonardo da Vinci]], po svom povratku u [[Firenca|Firencu]], dakle, u godinama između 1500. i 1506, nacrtao jedan portret [[Lisa del Giocondo|Lise del Giocondo]], supruge [[Firenca|firentinskog]] trgovca Francesca del Gioconda. Biograf dalje ustanovljava da Leonardo i nakon 4 godine nije bio u potpunosti dovršio portret. Da Vinci, također, nije nikada predao nedovršenu sliku svom poslodavcu Del Giocondu, već ju je zadržao kod sebe.

Kako jedino Vasari spominje ime ''Mona Lisa'', mnogobrojni historičari sumnjaju u tačnost imena i traže druge izvore. Tako se pretpostavlja da se radi o ljubavnici [[Giuliano de' Medici (1479-1516)|Giuliana de' Medicija]], nekoj Pacificiji Brandano ili jednoj od priležnica [[Charles d'Amboise|Charlesa d'Amboisea]], ili čak i [[Isabella d'Este|Isabelli d'Este]], [[markiz]]i od [[Mantova|Mantove]]. Neki istraživači idu tako daleko da tvrde kako uopće nije postojao model, već da je Leonardo naslikao idealnu ženu.

Neki čak i primjećuju da ''Mona Lisa'' sliči svom autoru (tj. njegovoj predodžbi [[autoportret]]a), tj. da je sam sebe naslikao. (U tom pogledu puno je vjerovatnija teorija da je Leonardo portretirao svoju majku.)

Leonardo je prodao sliku kratko pred svoju smrt kralju [[Franjo I, kralj Francuske|Franji I]], koji je zatim čuva u dvorcu [[Dvorac Amboise|Amboise]]. U sljedećem periodu slika dolazi u [[dvorac Fontainebleau]], [[Pariz|Paris]], [[Versailles]] i konačno u kolekciju [[Luj XIV, kralj Francuske|Luja XIV]]. Nakon [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] slika dobija novi dom u ''Louvreu''. [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] je uzima odatle i vješa je u svojoj spavaćoj sobi. Po njegovom silasku s vlasti ''Mona Lisa'' se vraća natrag u ''Louvre''.

Dana [[21. august]]a [[1911]]. sliku je iz ''Louvrea'' ukrao [[italija]]nski lopov [[Vincenzo Peruggia]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://impulsportal.info/kultura/ostale-umjetnosti/dan-kada-je-ukradena-mona-lisa-dan-kada-je-postala-najpoznatija-slika-na-svijetu|title=Dan kada je ukradena Mona Lisa– dan kada je postala najpoznatija slika na svijetu|last=Manager|first=Impuls|date=14. 2. 2022|website=Impuls Portal|language=sr-yu|access-date=3. 9. 2025|archive-date=3. 8. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803120640/https://www.impulsportal.info/kultura/ostale-umjetnosti/dan-kada-je-ukradena-mona-lisa-dan-kada-je-postala-najpoznatija-slika-na-svijetu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; On je želio ''Mona Lisu'' dovesti nazad &quot;kući&quot; u Italiju. Tek dvije godine kasnije slika se ponovo pojavljuje u Firenci.

Godine 1956. u &quot;[[atentat]]u&quot; kiselinom teško je oštećena donja polovina slike. Dana 30. decembra 1956. jedan je posjetilac bacio kamen na ''Mona Lisu''. Taj čovjek je zbog tog čina morao napustiti svoju domovinu [[Bolivija|Boliviju]].

Tokom 1960-ih i [[1970te|1970-ih]] godina ''Mona Lisa'' je bila izložena i u [[New York]]u, [[Tokio|Tokiju]] i [[Moskva|Moskvi]]. Danas se nalazi iza pancirnog stakla u ''Louvreu''.

Američki filmski glumac [[George Clooney]] je, u februaru 2014. tokom promocije svog filma ''The Monuments Men'' u [[Milano|Milanu]],  ustvrdio da Francuska treba vratiti Mona Lisu Italiji. Italijanske vlasti su također redovno slale peticiju za povratak slike. Francuska je uvijek odbijala da vrati sliku pod izgovorom da je umjetnički rad previše osjetljiv da bi se preselio.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/film/2014/feb/14/george-clooney-mona-lisa-france-return-italy&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{refspisak}}
== Vanjski linkovi ==
{{commonscat|Mona Lisa}}
* [https://web.archive.org/web/20050722003953/http://www.louvre.fr/llv/commun/home_flash.jsp Muzej Louvre]

{{Leonardo da Vinci}}{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Slike Leonarda da Vincija]]
[[Kategorija:Umjetničke slike iz 1500-tih]]
[[Kategorija:Renesansna umjetnost]]
[[Kategorija:Vandalizirane umjetnine]]</text>
      <sha1>qpun6rmsf0mb6kqq3ikkgxda27hborc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FK Željezničar Sarajevo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1562</id>
    <revision>
      <id>3924055</id>
      <parentid>3922708</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T21:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bakir123</username>
        <id>110053</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trenutni sastav */</comment>
      <origin>3924055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44825" sha1="h9dkp7p96d4s7i42r2z0fd7ff3q7btg" xml:space="preserve">{{Preusmjerenje|FK Željezničar}}
{{Infokutija fudbalski klub
| Boja1                       = white
| Boja2                       = #1A478F
| Ime kluba                   = FK Željezničar
| Puno ime                    = Fudbalski klub&lt;br&gt;Željezničar Sarajevo
| Grb                         = FK Željezničar Sarajevo.png
| veličina_grba               = 200px
| Nadimak                     = ''Željo''&lt;br&gt;''Plavi''
| Osnovan                     = 19. septembar 1921.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Osnivanje kluba - FK Željezničar|url=http://fkzeljeznicar.ba/klub/historija/osnivanje-kluba/|website=fkzeljeznicar.ba|access-date=7. 8. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150805074324/http://fkzeljeznicar.ba/klub/historija/osnivanje-kluba/|archive-date=5. 8. 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| Raspušten                   =
| Lokacija                    = [[Sarajevo]]&lt;br&gt;[[Bosna i Hercegovina]]
| Boje                        = {{colorbox|#1A478F}} {{colorbox|white}}
| Federacija                  = [[Nogometni savez Bosne i Hercegovine|N/FS BiH]]
| Konfederacija               = [[UEFA]]
| Liga                        = [[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Premijer liga BiH]]
| Stadion                     = [[Stadion Grbavica|Grbavica]]
| Kapacitet                   = 13.057&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://fkzeljeznicar.ba/klub/stadion-grbavica/|title=Stadion Grbavica|access-date=16. 7. 2026|website=fkzeljeznicar.ba}}&lt;/ref&gt;
| Vlasnik kluba               =
| Predsjednik kluba           = [[Jusuf Tanović]]
| Trener                      = [[David Muslera Rodríguez]]
| Uspjesi                     = 16 trofeja
| Nacionalni kupovi           = [[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Premijer liga BiH]] '''X6'''&lt;br&gt;[[Kup Bosne i Hercegovine u nogometu|Kup BiH]] '''X6'''&lt;br&gt;[[Nogometni superkup Bosne i Hercegovine|Superkup BiH]] '''X3'''&lt;br&gt;[[Prva nogometna liga Jugoslavije|Prva liga Jugoslavije]] '''X1'''
| Evropski kupovi             =
| Adresa                      = Bulevar Ivice Osima 27&lt;br /&gt;71000 Sarajevo
| Plasman u prethodnoj sezoni = 6. mjesto
| Prethodna sezona            = [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2025/2026.|2025/26.]]
| Webstranica                 = [http://www.fkzeljeznicar.ba/ fkzeljeznicar.ba]
| Trenutna sezona             = [[Datoteka:Soccerball_current_event.svg|30px]] [[FK Željezničar Sarajevo – sezona 2026/2027.|Trenutna sezona]]
| uzorak_lr1                  = _zeljeznicar2122h
| uzorak_t1                   = _zeljeznicar2122h
| uzorak_dr1                  = _zeljeznicar2122h
| uzorak_š1                   =
| uzorak_č1                   =
| lijeva ruka1                =
| tijelo1                     =
| desna ruka1                 =
| šorc1                       = 0000FF
| čarape1                     = 0000FF
| opis1                       =
| uzorak_lr2                  = _zeljeznicar2122a
| uzorak_t2                   = _zeljeznicar2122a
| uzorak_dr2                  = _zeljeznicar2122a
| uzorak_š2                   =
| uzorak_č2                   =
| lijeva ruka2                = FFFFFF
| tijelo2                     = FFFFFF
| desna ruka2                 = FFFFFF
| šorc2                       = 87CEFA
| čarape2                     = 87CEFA
| opis2                       =
| uzorak_lr3                  = _haugesund17h
| uzorak_t3                   = _macronkimah1wrb
| uzorak_dr3                  = _haugesund17h
| uzorak_š3                   =
| uzorak_č3                   =
| lijeva ruka3                = FFFFFF
| tijelo3                     = FFFFFF
| desna ruka3                 = FFFFFF
| šorc3                       = FFFFFF
| čarape3                     = FFFFFF
| opis3                       =
}}
'''Fudbalski klub Željezničar''', poznat i pod nadimkom '''Željo''', jest profesionalni [[nogomet]]ni klub iz [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Bosna i Hercegovina]]. Takmiči se u [[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Premijer ligi Bosne i Hercegovine]].

Osnovan je 19. septembra 1921. Željezničar je jedan od najpoznatijih i, uz [[FK Sarajevo]], najtrofejniji nogometni klub iz Bosne i Hercegovine sa šest osvojenih trofeja nacionalnog prvenstava, šest titula nacionalnog kupa, kao i tri titule superkupa. U sezoni 1971/1972. osvojio je prvu ligu Jugoslavije. Godine 1981. igrao je finale kupa Jugoslavije. Najveći uspjeh u evropskim takmičenjima ostvaruje u sezoni 1984/1985. kada je igrao polufinale [[UEFA Evropska liga|Kupa UEFA]].

Za klub je nastupalo nekoliko reprezentativaca Jugoslavije i Bosne i Hercegovine, neki od njih su: [[Ivica Osim]], [[Mehmed Baždarević]], [[Josip Katalinski]], [[Edin Bahtić]], [[Haris Škoro]] i [[Edin Džeko]]. Nadimak kluba je ''Plavi''. Najveći rival Željezničara je FK Sarajevo. Domaće utakmice igra na stadionu [[Stadion Grbavica|Grbavica]].

==Historija==
===Početak: Prvi radnički klub u Sarajevu===
Željezničar su osnovali radnici ''Željezničke radionice'' na inicijativu [[Dimitrije Dimitrijević|Dimitrija Dimitrijevića]] 15. septembra 1921. Zajedno sa Ludvigom Lepleom, Stjepanom Katalinićem i ostalim radnicima iz Željezničke radionice skupljaju novac za kupovinu lopte i dresova na kojima su bila kao grb izvezena krila lokomotive sa loptom, a zatim i za registraciju kluba kod Sarajevskog podsaveza. Kao tada jedini radnički klub među ostalim, nacionalno orjentisanim klubovima, Željezničar se susreo sa mnogim teškoćama.

Prva utakmica odigrana je sa [[NK SAŠK Napredak Sarajevo|SAŠK-om]] 17. septembra u 16 sati. Na igralištu je prisustvovalo 500 gledalaca, a SAŠK je bio bolji, pobjedivši sa 5-1. Nakon poraza Željezničar je sljedećeg dana odigrao drugu prijateljsku utakmicu sa ''Sarajevskim Sportskim Klubom'' i zabilježio prvu pobjedu od 2-1.

{{Citat2|'''SAŠK KONTRA ŽELJEZNIČARA'''&lt;br /&gt;U subotu 17. o. mj. u 4 sata poslije podne odigraće SAŠK prvu javnu utakmicu nakon svog povratka sa turneje. Interes za ovu utakmicu je osobit pošto ćemo imati priliku da vidimo novih trikova koje je SAŠK na svojoj turneji pripremio. Igra će prema tome biti vrlo zanimljiva, igra se na Kovačićima. Cijena uobičajena.|Večernja pošta 16. septembar 1921.}}

===Takmičenje u okviru Sarajevskog podsaveza===
[[Datoteka:ZELJO_PRVI_LOGO.png|mini|desno|180px|Prvi grb Željezničara.]]

Prvu takmičarsku sezonu Željezničar je igrao u drugom razredu sarajevskog podsaveza, gdje su još nastupali: ''Troja'', ''Šparta'', ''Barakohba''. Ekipu je vodio [[Silvio Alkalaj]]. Prvu utakmicu Željezničar je igrao 2. novembra 1921. protiv Troje. Rezultat je bio 1-1. Prvu pobjedu u službenim utakmicama &quot;plavi&quot; su zabilježili u proljetnom dijelu prve sezone protiv Barakohbe. Rezultat je bio uvjerljiv 7-0. Napokon u sezoni 1925-1926 Željezničar uspjeva ući u Prvi razred Sarajevskog podsaveza. Nadmoćno, sa 4 pobjede nad konkurentima i gol razlikom 18 – 4 Željo se konačno dokopao dugo željenog cilja. Sezonu prije ostvarena je i rekordna pobjeda u dosadašnjoj historiji Željezničara 18-0. Ova pobjeda ostvarena je u sezoni 1924-25 nad ekipom Barkohoba, u drugom razredu Sarajevskog podsaveza.

Prvi stadion na kojem je Željezničar igrao svoje utakmice je bilo vojno vježbalište na Čengić Vili - [[Egzercir]]. Egzercir je korišten jer Željo kao radnički &quot;Željezničarski sportski klub&quot; nije imao novca za iznamljivanje nekog od gradskih terena kojima su gazdovali SAŠK, Hajduk i Slavija.

Većinu svog ligaškog staža Željezničar je proveo u Sarajevskoj ligi, dok je takmičenje u prvoj ligi Jugoslavije bilo rezervisano za tada bolji SAŠK.

===Oduzimanje najboljih igrača===
Početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zaustavlja se rad kluba. Nakon završetka rata klub se obnavlja i nastupa u prvoj ligi Bosne i Hercegovine koju osvaja, te tako ostvaruje plasman u prvu ligu Jugoslavije, u njenoj premijernoj sezoni 1946-47. Međutim nakon što je gradska vlast formirala novi klub ''Torpedo'' (kasnije [[FK Sarajevo|Sarajevo]]) koji je trebao predstavljati najbolje iz BiH, većina igrača Željezničara dobija naređenje da pređe u novi klub. Odlukom političkih vrhova Željezničar je novoformiranom klubu Torpedo morao ustupiti svoje najbolje igrače: Lovrića (kapiten), Alajbegovića, Konjevoda, Lazarevića, Rajlića, Golca i Šilića. Jedini igrač koji je uspio odoliti svim ucjenama je Joško Domorocki.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://i46.tinypic.com/mcc1oy.jpg |title=Kako je nestalo pola Želje |access-date=26. 7. 2011 |archive-date=7. 3. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307033224/http://i46.tinypic.com/mcc1oy.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Takav slijed događaja bio je poguban po Željezničar koji ispada iz prve lige, a period konsolidacije trajao je do sezone 1953/54 kada se plavi ponovo vraćaju u prvu ligu Jugoslavije.

===Prva titula===
[[Datoteka:ZELJO_GRB.png|mini|desno|180px|Grb Željezničara za vrijeme SFRJ.]]

Bile su to najslavnije godine tima sa Grbavice. Željezničar je u sezoni 1971-72. osvojio šampionsku krunu nekadašnje [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Bila je to godina u kojoj su izabranici [[Milan Ribar|Milana Ribara]] vodili mrtvu trku s beogradskom [[FK Crvena zvezda|Crvenom zvezdom]]. Na kraju su &quot;plavi&quot; sakupili 59, a beograđani 49 bodova. Željo je doživio samo četiri poraza, dok su 9 puta igrali neriješeno. Pobjedilo se čak u 21 utakmici. Impozantntna gol razlika govori sama po sebi o snazi tadašnjeg Želje. Postignuto je 55 pogodaka, što je bilo dovoljno za treće mjesto rang-liste najefikasnijih ekipa, a da je odbrana odigrala veliku ulogu govori podatak da je primljeno samo 20 golova (najmanje u ligi). Postignuta je i velika pobjeda protiv slovenskog Maribora od 8:0. Gradski derbi u dva susreta zavrsen je egalom. Na Grbavici je bio bolji Željezničar rezultatom 2:1, a u uzvratu na Koševu protivnik je bio bolji identičnim ishodom. Kao sto je spomenuto stručni štab je predvodio [[Milan Ribar]], a na klupi su još sjedili [[Sulejman Kulović]] i [[Fadil Požegija]]. Najbolji strijelac Želje u ovoj sezoni bio je legenda sa Grbavice, [[Josip Bukal]] sa postignutih 14 pogodaka, a [[Božo Janković]] dao je 13, dok je [[Josip Katalinski]] 12 puta pogađao mreže protivničkih golmana. [[Slobodan Janjuš]], golman &quot;plavih&quot; je u toj godini postao rekorder po do tada najmanjem broju primljenih golova u svim odigranim šampionatima, svega 20. Šampionsku generaciju činili su: Slobodan Janjuš, Dragan Kojović, Velija Bećirspahić, Blagoje Bratić, Josip Katalinski, Enver Hadžiabdić, Branislav Jelušić, Božo Janković, Josip Bukal, Edin Sprečo, Avdija Deraković, Slobodan Kojović, Fahrija Hrvat, Džemaludin Serbo, Nusret Kadrić, Hajrudin Saračević, Miloš Radović i Željko Rodić.

===Period poslije rata u BiH===
[[Datoteka:ZELJO_GRB_1996.png|mini|desno|180px|Grb Željezničara nakon rata.]]

Tokom rata u Bosni i Hercegovini i opsade Sarajeva, stadion Željezničara našao se na srpskoj strani, a zapadna tribina bila je u potpunosti spaljena.&lt;ref&gt;[http://img64.imageshack.us/img64/345/scan0016e.jpg Uništena zapadna tribina]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120713073340/img10.imageshack.us/img10/2426/scan0017j.jpg Uništena zapadna tribina sa sjeverne tribine]&lt;/ref&gt; Entuzijasti i pobornici plavog tima održavali su treninge u školskim salama, samo kako klub ne bi izgubio kontinuitet. Nakon rata  2. maja 1996. održana je prva poslijeratna utakmica na Grbavici, i to između FK Željezničar i [[FK Sarajevo]], nakon što je stadion očišćen od strane pionira FK Željezničar.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120710114319/img18.imageshack.us/img18/9312/scan0026j.jpg Pioniri FK Željezničar, mart 1996.]&lt;/ref&gt; Utakmica je završena rezultatom 1:1.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=sJeT8buQdzY FK Željezničar-FK Sarajevo 1:1]&lt;/ref&gt;

5. juna 1998. godine održan je Play-Off za prvaka Bosne i Hercegovine na stadionu Koševo. U 89. minuti [[Hadis Zubanović]] je plavima donio prvu titulu prvaka BiH. 5. juni navijači Željezničara slave kao &quot;Zubandan&quot;.&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=NQ3dahARaD8 Sretan Zubandan!]&lt;/ref&gt;

U 2001. i 2002. godini Željezničar osvaja dvije uzastopne titule prvaka pod trenerskom palicom [[Amar Osim]]a. Nakon evropskog poraza od [[FC Hearts]] iz Škotske, Amar Osim napušta klupu Željezničara i odlazi u japanski [[JEF United]]. Do 2009. godine Željezničar ne postiže uspjehe, a klub se suočava sa strašnim finansijskim problemima. Ipak, nakon promjene Upravnog odbora kluba, na klupu se vraća miljenik navijača Amar Osim&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sportsport.ba/bh_fudbal/amar-osim-od-ponedeljka-trener-zelje/19184 |title=Amar Osim od ponedjeljka trener Želje |access-date=26. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929231950/http://www.sportsport.ba/bh_fudbal/amar-osim-od-ponedeljka-trener-zelje/19184 |archive-date=29. 9. 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; i odmah u prvoj sezoni 2009/10. Željezničaru donosi titulu &lt;ref&gt;[http://www.sportsport.ba/bh_fudbal/osim-furiozno-smo-dosli-do-titule/36868 Osim:Furiozno smo došli do titule]&lt;/ref&gt;. U sezoni 2010/11. Željezničar se plasirao na 3. poziciju u šampionatu BiH, i osvaja Kup BiH nakon pobjeda od 1:0 na Grbavici&lt;ref&gt;[http://www.sportsport.ba/bh_fudbal/video-zeljeznicar---celik-10/56013 Željezničar - Čelik 1:0]&lt;/ref&gt; i 0:3 na Bilinom Polju protiv FK Čelik Zenica.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sportsport.ba/tekst/3/zeljo-osvojio-kup-bih/57718 |title=Željo osvojio Kup BiH |access-date=26. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820040838/http://www.sportsport.ba/tekst/3/zeljo-osvojio-kup-bih/57718 |archive-date=20. 8. 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Evropski nastupi==
Kako u domaćim takmičenjima, Željezničar je imao uspjeha i u evropskim kupovima. Prvo učestvovanje Željezničara nekom od evropskih takmičenja bilo je u sezoni 1971-72. Nakon što je u sezoni osvojio drugo mjesto Željezničar je nastupio u prvoj sezoni novog evropskog takmičenja - [[Kup UEFA|kupa UEFA]]. U prvom kolu je izbačen belgijski [[Club Brugge]] ukupnim rezultatom 4-3, a dalje su padali [[Bologna FC 1909|Bologna]], škotski [[St. Johnstone FC|St. Johnstone]], da bi u četvrtfinalu na penale ispao od mađarskog [[Ferencvárosi Torna Club|Ferencvarosa]]. Najbolji strijelci Željezničara u ovom takmičenju su bili [[Josip Bukal]] sa 7 golova i [[Edin Sprečo]] sa 5 golova.

Najveći međunarodni uspjeh Željezničar je postigao u sezoni 1984-85. Naime, te sezone &quot;plavi” sa Grbavice pod vodstvom [[Ivica Osim|Ivice Osima]] bili su nadomak finala kupa UEFA. U prvom kolu žrijeb je htio da Željezničar igra s bugarskim [[OFC Sliven 2000|Slivenom]] Bugari su slavili na svom terenu (1-0), da bi u revanšu u [[Sarajevo|Sarajevu]] doživjeli debakl, 5-1 za Željezničar. Drugo kolo donosi švicarski [[FC Sion|Sion]]. Nakon pobjede na [[Stadion Grbavica|Grbavici]] od 2-1, u drugom meču Željo je uspio očuvati minimalnu prednost, remizirajući (1-1). U narednoj rundi je igrao protiv [[FC Universitatea Craiova|FC Universitate]]. U prvom meču rumunisu bili bolji sa 2-0. Očekivalo se da je ta prednost neuhvatljiva. Međutim, Željezničar je u revanšu pobijedio sa 4-0.

Ulazak među osam je bio veliki uspjeh. Na Grbavici su savladani uvijek neugodni Sovjeti. [[FK Dinamo Minsk|Dinamo]] iz [[Minsk]]a je poražen rezultatom 2-0, da bi u revanšu odigrao 1-1. U polufinalu protivnik je bio [[FC Videoton Székesfehérvár|Videoton]], ekipa koja je do tada eliminisala velikane poput [[Manchester United]]a, [[PSG|PSG-a]] i beogradskog [[FK Partizan|Partizan]] koji je poražen čak sa 5-0. Na prvoj utakmici u [[Sekesfehervaru]] Mađari su vodili sa 2:0, da bi tadašnji reprezentativac [[Haris Škoro]] postigao gol za smanjenje vodstva. U finišu Videoton povečava prednost. Krajnji ishod ovog meca glasio je 3-1. Prepuna Grbavica dočekala je [[24. april]]a 1984. godine u veličanstvenoj atmosferi. Golovima Bahtića i Ćurića Željo je bio jednom nogom u finalu elitnog evropskog takmičenja. Igrao se 87 minut. Najteži sportski trenutak u historiji Želje. Prvi prelazak preko centra Mađari su iskoristili na pravi nacin. Dovoljno je reci Cuhaji. Boje Željezničara u Evropi branili su: Škrba, Berjan, Baljić, Šabanadžović, Čapljić, Komšić, Čilić, Bahtić, Škoro, Mihajlović, Baždarević, Nikić, Samardžija.

Željezničar je igrao i u [[UEFA Liga Prvaka|Kupu evropskih šampiona]], i to nakon osvojene titule 1972 godine. U sezoni 1972-73 Željo je igrao protiv engleskog tima [[Derby County FC|Derby County]] i izgubio obje utakmice, u gostima 0-2, dok je na Koševu gdje je igran revanš bilo 1-2.

Nakon uspostavljanja [[Premijer liga BiH|Premijer lige BiH]] Željezničar je stalni učesnik evropskih takmičenja. U prethodnim godinama Željezničar se sastajao sa škotskim [[Kilmarnock FC|Kilmarnockom]] (d: 1-1, g: 0-1), poljskom [[Wisla Krakov|Wislom]] (d: 0-0, g: 1-3), bugarskim [[PFK Levski Sofija|Levskim]] (d: 0-0, g: 0-4), kiparskim [[Anorthosis Famagusta FC|Anorthosisom]] (d: 1-0, g: 3-1), škotskim [[Heart of Midlothian FC|Heartsom]] (d: 0-0, g: 0-2) i bugarskim [[PFK Liteks Loveč|Liteksom]] (d: 1-2, g: 0-7).

Najveći poslijeratni uspjeh je postignut u sezoni 2002-03. kada je Željezničar došao do 3. pretkola [[UEFA Liga Prvaka|Lige Prvaka]]. Najprije je pobjeđen [[Íþróttabandalag Akraness|Akraness]] ukupnim rezultatom 4-0. Nakon toga Željo je u 2 utakmice bio bolji od norveškog predstavnika [[Lillestrøm SK|Lilestroma]] da bi na kraju pred 40.000 gledalaca na [[Stadion Koševo|stadionu Koševo]] ugostio engleski [[Newcastle United FC|Newcastle]]. Nažalost nije bilo snage za nešto više pa je Željo ispao ukupnim rezultatom 5-0. Nakon ispadanja iz Lige Prvaka Željo nastavlja takmičenje u Kupu UEFA, ali nesretno ispada od španske [[Málaga CF|Malage]] ukupnim rezultatom 0-1.

Iako je u sezoni 2004-05. izborio učestvovanje u Kupu UEFA zbog nedobijanja [[UEFA program licenciranja|Uefine licence]] Željezničaru je uskraćen izlazak u Evropu.

Nakon osvajanja titule 2010. godine Željezničar je igrao u 2. pretkolu Lige Prvaka protiv [[Hapoel Tel Aviv FC|Hapoela]] iz [[Tel Aviv]]a. Na Bloomfield Stadionu u Tel Avivu poražen je sa 5-0&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.neznase.ba/sport/nogomet/1619-hapoel-eljezniar-50katastrofalan-poraz-bh-prvaka.html |title=Katastrofalan poraz bh. prvaka |access-date=26. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927035824/http://www.neznase.ba/sport/nogomet/1619-hapoel-eljezniar-50katastrofalan-poraz-bh-prvaka.html |archive-date=27. 9. 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, dok je na Koševu bilo 0-1 &lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=NEV4y0d78LQ Željezničar-Hapoel 0:1]&lt;/ref&gt;.

Osvajanje Kupa BiH 2011. godine i treća pozicija u prvenstvu osigurala je Željezničaru nastup u drugom pretkolu [[UEFA Evropska liga|Evropske lige]]. Željezničar je eliminisao [[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff]] iz [[Tiraspol]]a ukupnim rezultatom 1-0.&lt;ref&gt;[http://www.fkzeljeznicar.com/vijesti/plavi-uspjesni-zeljo-u-trecem-pretkolu Plavi uspješni: Željo u trećem pretkolu]&lt;/ref&gt;. U trećem pretkolu Željezničar je poražen u prvoj utakmici od [[Maccabi Tel Aviv FC|Maccabi Tel Aviv]] rezultatom 0-2&lt;ref&gt;[http://www.sportsport.ba/ino_fudbal/dobra-igra-nije-donijela-dobar-rezultat/61504 Dobra igra nije donijela dobar rezultat]&lt;/ref&gt;.

===Utakmice===
====[[UEFA Liga prvaka]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Takmičenje
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
| [[Kup evropskih šampiona 1972/1973.|1972–73]].
| [[UEFA Liga prvaka|Kup evropskih šampiona]]
|1 {{tooltip|R|Runda}}
| align=left|{{ZD|ENG}} [[Derby County FC|Derby County]]
|1–2
|0–2
|1–4
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[UEFA Liga prvaka 2001/2002.|2001–02]].
| rowspan=7|[[UEFA Liga prvaka]]
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|BUG}} [[PFK Levski Sofija|Levski Sofija]]
|0–0
|0–4
|0–4
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=3|[[UEFA Liga prvaka 2002/2003.|2002–03]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ISL}} [[ÍA Akranes|Akranes]]
|3–0
|1–0
|4–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|NOR}} [[Lillestrøm SK|Lillestrøm]]
|1–0
|1–0
|2–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|3 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ENG}} [[Newcastle United FC|Newcastle United]]
|0–1
|0–4
|0–5
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[UEFA Liga prvaka 2010/2011.|2010–11]].
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|IZR}} [[Hapoel Tel Aviv FC|Hapoel Tel Aviv]]
|0–1
|0–5
|0–6
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[UEFA Liga prvaka 2012/2013.|2012–13]].
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|SLO}} [[NK Maribor|Maribor]]
|1–2
|1–4
|2–6
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[UEFA Liga prvaka 2013/2014.|2013–14]].
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ČEŠ}} [[FC Viktoria Plzeň|Viktoria Plzeň]]
|1–2
|3–4
|4–6
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|}

====[[UEFA Evropska liga]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
| rowspan=2|[[UEFA Evropska liga 2011/2012.|2011–12]].
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|MOL}} [[FC Sheriff Tiraspol|Sheriff Tiraspol]]
|1–0
|0–0
|1–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|3 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|IZR}} [[Maccabi Tel Aviv FC|Maccabi Tel Aviv]]
|0–2
|0–6
|0–8
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=2|[[UEFA Evropska liga 2014/2015.|2014–15]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|CG}} [[FK Lovćen|Lovćen]]
|0–0
|1–0
|1–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|MAK}} [[FK Metalurg Skopje|Metalurg]]
|2–2
|0–0
|2–2
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|rowspan=3|[[UEFA Evropska liga 2015/2016.|2015–16]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|MLT}} [[Balzan FC|Balzan]]
|1–0
|2–0
|3–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|MAĐ}} [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]]
|2–0
|1–0
|3–0
|[[File:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|3 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|BEL}} [[Standard Liège]]
|0–1
|1–2
|1–3
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[UEFA Evropska liga 2017/2018.|2017–18]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|CG}} [[FK Zeta|Zeta]]
|1–0
|2–2
|3–2
|[[File:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ŠVE}} [[AIK Fotboll|AIK]]
|0–0
|0–2
|0–2
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | [[UEFA Evropska liga 2018/2019.|2018–19]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|EST}} [[JK Narva Trans|Narva Trans]]
|3–1
|2–0
|5–1
||[[File:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|KIP}} [[Apollon Limassol|Apollon]]
|1–2
|1–3
|2–5
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[UEFA Evropska liga 2020/2021.|2020–21]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|IZR}} [[Maccabi Haifa FC|Maccabi Haifa]]
|{{n/a}}
|1–3
|{{n/a}}
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|}

====[[UEFA Konferencijska liga]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
|rowspan=2|[[UEFA Evropska konferencijska liga 2023/2024.|2023–24.]]
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|BLR}} [[FK Dinamo Minsk|Dinamo Minsk]]
|2–2
|2–1
|4–3
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|AZE}} [[Neftçi Baku|Neftçi]]
|2–2
|0–2
|2–4
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|[[UEFA Konferencijska liga 2025/2026.|2025–26.]]
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|SVN}} [[FC Koper|Koper]]
|1–1
|1–3
|2–4
|[[File:Symbol delete vote.svg|17px]]
|}

====[[Kup UEFA]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
| rowspan=4|[[Kup UEFA 1971/1972.|1971–72]].
| 1R
| align=left|{{ZD|BEL}} [[Club Brugge KV|Club Brugge]]
|3–0
|1–3
|4–3
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
| 2R
| align=left|{{ZD|ITA}} [[Bologna FC 1909|Bologna]]
|1–1
|2–2
|3–3
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
| 3R
| align=left|{{ZD|ŠKO}} [[St. Johnstone FC|St. Johnstone]]
|5–1
|0–1
|5–2
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1/4
| align=left|{{ZD|MAĐ|1957}} [[Ferencvárosi Torna Club|Ferencváros]]
|1–2
|2–1
|3–3
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=5|[[Kup UEFA 1984/1985.|1984–85]].
|1R
| align=left|{{ZD|BUG|1971}} [[FK Sliven|Sliven]]
|5–1
|0–1
|5–2
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2R
| align=left|{{ZD|ŠVI}} [[FC Sion|Sion]]
|2–1
|1–1
|3–2
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|3R
| align=left|{{ZD|RUM|1965}} [[FC Universitatea Craiova|Universitatea Craiova]]
|4–0
|0–2
|4–2
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1/4
| align=left|{{ZD|SSSR}} [[FK Dinamo Minsk|Dinamo Minsk]]
|2–0
|1–1
|3–1
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1/2
| align=left|{{ZD|MAĐ|1957}} [[FC Videoton Székesfehérvár|Videoton]]
|2–1
|1–3
|3–4
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[Kup UEFA 1998/1999.|1998–99]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ŠKO}} [[Kilmarnock FC|Kilmarnock]]
|1–1
|0–1
|1–2
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[Kup UEFA 2000/2001.|2000–01]].
| {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|POLJ}} [[Wisła Kraków]]
|0–0
|1–3
|1–3
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[Kup UEFA 2002/2003.|2002–03]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ŠPA}} [[Málaga CF|Málaga]]
|0–0
|0–1
|0–1
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=2|[[Kup UEFA 2003/2004.|2003–04]].
| {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|KIP}} [[Anorthosis Famagusta FC|Anorthosis Famagusta]]
|1–0
|3–1
|4–1
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|ŠKO}} [[Heart of Midlothian FC|Heart of Midlothian]]
|0–0
|0–2
|0–2
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=2|[[Kup UEFA 2004/2005.|2004–05]].
|1 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|SMR}} [[SS Pennarossa|Pennarossa]]
|4–0
|5–1
|9–1
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|2 {{tooltip|KR|Kvalifikacijska runda}}
| align=left|{{ZD|BUG}} [[PFK Litex Loveč|Litex Loveč]]
|1–2
|0–7
|1–9
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|}

====[[Kup velesajamskih gradova]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
|[[Kup velesajamskih gradova 1970/1971.|1970–71]].
|1R
| align=left|{{ZD|BEL}} [[RSC Anderlecht|Anderlecht]]
|3–4
|4–5
|7–9
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
|}

====[[UEFA Intertoto kup]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
!
|-
| rowspan=3|[[Intertoto kup 1965/1966.|1965–66]].
| rowspan=3| {{tooltip|GF|Grupna faza}}
| align=left|{{ZD|POLJ}} [[Gwardia Varšava]]
|2–1
|1–2
|rowspan=3 align=&quot;center&quot;|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| align=left|{{ZD|ČSSR}} [[TJ Baník Ostrava|Baník Ostrava]]
|3–1
|1–1
|-
| align=left|{{ZD|DRNJ}} [[1. FC Lokomotive Leipzig|Lokomotive Leipzig]]
|2–2
|0–0
|-
|}

====[[Mitropa kup]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Sezona
! Runda
! Protivnik
! {{tooltip|D|Domaćin}}
! {{tooltip|G|Gost}}
! Ukupno
!
|-
| rowspan=2|[[Mitropa kup 1963/1964.|1963–64]].
| 1/4
| align=left|{{ZD|AUT}} [[FK Austria Beč|Austria Beč]]
|4–1
|2–0
|6–1
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
| 1/2
| align=left|{{ZD|MAĐ|1957}} [[MTK Budapest]]
|1–1
|0–1
|1–2
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| [[Mitropa kup 1964/1965.|1964–65]].
| 1/4
| align=left|{{ZD|Čehoslovačka}} [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]]
|2–1
|1–3
|3–4
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=2|[[Mitropa kup 1967/1968.|1967–68]].
|1R
| align=left|{{ZD|Čehoslovačka}} [[Jednota Trenčín]]
|1–0
|0–0
|1–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
| 1/4
| align=left|{{ZD|Čehoslovačka}} [[FC Spartak Trnava|Spartak Trnava]]
|2–2
|1–2
|3–4
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|-
| rowspan=3|[[Mitropa kup 1968/1969.|1968–69]].
|1R
| align=left|{{ZD|MAĐ|1957}} [[Budapest Honvéd FC|Budapest Honvéd]]
|1–0
|1–0
|2–0
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1/4
| align=left|{{ZD|ČSSR}} [[TJ Baník Ostrava|Baník Ostrava]]
|4–0
|1–1
|5–1
|[[Datoteka:Symbol keep vote.svg|17px]]
|-
|1/2
| align=left|{{ZD|ČSSR}} [[TJ Sklo Union Teplice|Sklo Union Teplice]]
|1–1
|1–2
|2–3
|[[Datoteka:Symbol delete vote.svg|17px]]
|}

==Stadion==
{{Glavni|Stadion Grbavica}}

Željezničar od [[1953]]. godine svoje domaće utakmice igra na [[Stadion Grbavica|stadionu Grbavica]] u istoimenom sarajevskom naselju. Stadion je od 1953 godine pretrpio tri veća renoviranja. Prvo od [[1968]]. do [[1976]] kada je napravljena sjeverna tribina, zatim je obnovljen nakon reintegracije Grbavice kada je ponovo izgrađena drvena tribina na zapadnoj strani i pred sezonu 2004/05 kada su na sjevernu i južnu tribinu postavljene stolice čime je kapacitet stadiona smanjen na 12 000 mjesta. Stadion ne ispunjava kriterije UEFA, te zbog toga Željezničar svoje utakmice igra na stadionu Koševo. Nakon konstrukcije istočne tribine u aprilu 2017. godine, trenutni kapacitet stadiona je 13.057 sjedećih mjesta.

[[Datoteka:Grbavica 2017.jpg|thumb|center|800px|Stadion Grbavica sa 12.601 gledalaca 1. aprila 2017. godine.&lt;ref&gt;https://fkzeljeznicar.ba/ukupan-prihod-sa-utakmice-protiv-slobode-87-490-km/25555/&lt;/ref&gt;]]

==Navijači==
Željezničar je i u Jugoslaviji bio prepoznatljiv kao ekipa koja je imala veliku podršku navijača. U šampionskoj sezoni 1971/72. Željezničar je titulu ovjerio na [[Stadion JNA|stadionu JNA]] pred velikim brojem svojih navijača. Navijači Željezničara, koji su se uvijek nalazili na južnoj strani stadiona Grbavica, svoj novi svijetli trenutak imaju u [[Beograd]]u 1981, ovaj put na [[Marakana|Marakani]] u finalu Kupa SFRJ. Preko 60.000 navijača [[FK Velež|Veleža]] i Željezničara ispunilo je Beogradski stadion.

Tokom osamdesetih najposjećenije utakmice su bile one protiv velike četvorke ([[FK Partizan|Partizan]], [[FK Crvena zvezda|Crvena zvezda]], [[NK Dinamo Zagreb|Dinamo]], [[NK Hajduk Split|Hajduk]]), Veleža, kao i protiv gradskog rivala [[FK Sarajevo|Sarajeva]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://themaniacs.org/tm87/historija.html |title=Historija &quot;The Maniacs 87&quot; |access-date=26. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140720023729/http://themaniacs.org/tm87/historija.html |archive-date=20. 7. 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

U drugoj polovini 80-ih dolazi do organizacije navijača Željezničara koji se nazivaju &quot;The Maniacs&quot;, ili Manijaci. Stvaraju se i podgrupe &quot;Blue Tigers&quot; i &quot;Joint Union&quot;. Najznačajniji vođa navijača Željezničara bio je [[Dževad Begić-Đilda]], heroj odbrane Sarajeva, koji je poginuo 11. jula 1992. godine. Manijaci, kao i drugi građani Sarajeva, 11. jula svake godine posjete i polože cvijeće ispred spomen-ploče Dževadu Begiću.&lt;ref&gt;[http://www.scsport.ba/v2/tekst.php?ID=22122 Manijaci položili cvijeće na spomen ploči Dževada Begića - Đilde]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; U spomen Đildi i njegovom bratu Izetu, u Sarajevu jedna ulica nosi ime &quot;Braće Begić&quot;.
Također, održava se i malonogometni turnir između Manijaka što je još jedan način da se oda počast heroju Sarajeva.&lt;ref&gt;[http://www.sarajevo-x.com/sport/nogomet/clanak/110710057 Počeo turnir &quot;Dževad Begić Đilda&quot; na Grbavici]&lt;/ref&gt;

Željezničar je imao mnogo poznatih simpatizera, a neki od njih su muzičari i glumci [[Davorin Popović]], [[Mladen Vojičić|Mladen Vojičić - Tifa]], [[Zdravko Čolić]], [[Goran Bregović]], [[Davor Sučić]], [[Branko Đurić|Branko Đurić - Đuro]], [[Boris Šiber]], [[Zenit Đozić]], [[Benjamin Filipović]], [[Milan Pavlović]],  [[Nenad Janković]] (dr.Nele Karajlić), političari [[Željko Komšić]], [[Gradimir Gojer]], [[Alija Behmen]], [[Ljubiša Marković]], [[Nedžad Branković]], [[Marin Ivanišević]], pisci [[Aleksandar Hemon]], [[Miljenko Jergović]], [[Zuko Džumhur]], [[Dario Džamonja]] i mnogi drugi.

==Trenutni sastav==
''Posljednja izmjena: 4. septembra 2026.''&lt;ref&gt;{{cite web| title = FK Željezničar - Prvi tim - Igrači| access-date = 27. 6. 2026| website = fkzeljeznicar.ba| url = https://fkzeljeznicar.ba/prvi-tim/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title = FK Zeljeznicar Sarajevo | access-date = 27. 6. 2026| year = 2026| website = transfermarkt.co.uk | url = http://www.transfermarkt.co.uk/zeljeznicar/startseite/verein/2573}}&lt;/ref&gt;

{{Nogometna ekipa početak}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=1|nac=BIH|ime=[[Tarik Abdulahović]]|poz=GK}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=4|nac=HRV|ime=[[Marin Karamarko]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=5|nac=BIH|ime=[[Amar Ibrišimović]]|poz=DF|ostalo=na posudbi iz [[FC Schalke 04|Schalkea 04]]}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=6|nac=SRB|ime=[[Aleksa Pejić]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=7|nac=SEN|ime=[[Yacouba Dabo]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=8|nac=BIH|ime=[[Afan Fočo]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=9|nac=BIH|ime=[[Aldian Korora]]|poz=FW}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=10|nac=BIH|ime=[[Madžid Šošić]]|poz=MF}} {{kapiten}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=11|nac=MKD|ime=[[Matej Cvetanoski]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=14|nac=POR|ime=[[Afonso Vitorino]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=15|nac=BIH|ime=[[Bojan Nastić]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=16|nac=BIH|ime=[[Dženan Šabić]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=MEX|ime=[[Jorge Guzmán]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=19|nac=HRV|ime=[[Ante Kuliš]]|poz=FW}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=20|nac=CUR|ime=[[Giovanni Troupée]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=22|nac=BIH|ime=[[Admir Gojak]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa sredina}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=23|nac=BIH|ime=[[Eldar Dragović]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=24|nac=BIH|ime=[[Ajdin Raščić]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=27|nac=BIH|ime=[[Deni Milošević]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=28|nac=LBR|ime=[[Jonathan Freeman]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=29|nac=AUT|ime=[[Muharem Husković]]|poz=FW}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=30|nac=NJE|ime=[[Marko Karamarko]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=33|nac=NIZ|ime=[[Collin Seedorf]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=41|nac=ŠPA|ime=[[Ángel Jiménez]]|poz=GK}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=49|nac=BRA|ime=[[Gabriel Cunha]]|poz=FW}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=55|nac=BIH|ime=[[Armin Hodžić (nogometaš, rođen 2000)|Armin Hodžić]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=88|nac=BIH|ime=[[Samir Radovac]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=90|nac=POR|ime=[[Rodrigo Piloto]]|poz=FW}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=99|nac=BIH|ime=[[Alvin Ćosić]]|poz=GK}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=  |nac=SVN|ime=[[Sandro Jovanović]]|poz=DF}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=  |nac=TUR|ime=[[Doruk Tuğrul]]|poz=MF}}
{{Nogometna ekipa kraj}}

====Igrači na posudbi====
{{Nogometna ekipa početak}}
{{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=NGA|ime=[[Olanrewaju Ibraheem]]|poz=MF|ostalo=u [[NK Zvijezda Gradačac|Zvijezda Gradačac]] do 30. juna 2027}}
{{Nogometna ekipa kraj}}

==Uspjesi==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Takmičenje
! Plasman
! Sezone
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Prva liga/Premijer liga]]'''
|I mjesto
|[[Prva nogometna liga Bosne i Hercegovine 1997/1998.|1997–98]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2000/2001.|2000–01]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2001/2002.|2001–02]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2009/2010.|2009–10]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2011/2012.|2011–12]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2012/2013.|2012–13.]]
|-
|II mjesto
|[[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2002/2003.|2002–03]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2002/2003.|2003–04]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2004/2005.|2004–05]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2014/2015.|2014–15]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2016/2017.|2016–17]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2017/2018.|2017–18]], [[Premijer liga Bosne i Hercegovine 2019/2020.|2019–20.]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Prva nogometna liga Jugoslavije|Prva liga SFRJ]]'''
|I mjesto
|1971–72.
|-
|II mjesto
|1970–71.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Druga nogometna liga Jugoslavije|Druga liga SFRJ]]'''
|I mjesto
|1956–57, 1961–62, 1977–78.
|-
|II mjesto
|1953–54.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Kup Bosne i Hercegovine u nogometu|Kup BiH]]'''
|Pobjednik
|1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2010–11, 2011–12, [[Kup Bosne i Hercegovine u nogometu 2017/2018.|2017–18.]]
|-
|Finalista
|1996–97, 2001–02, 2009–10, 2012–13.
|-
|'''[[Kup Jugoslavije u nogometu|Kup SFRJ]]'''
|Finalista
|1980–81.
|-
|'''[[Superkup Bosne i Hercegovine u nogometu|Superkup]]'''
|Pobjednik
|1998, 2000, 2001.
|-
|rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Kup UEFA]]'''
|1/2 finale
|1984–85.
|-
|1/4 finale
|1971–72.
|}

==Treneri==
{{Div col|5}}
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Adolf Šmit]] (1922–1923)
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Josip Šebalj]] (1923–1934)
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Milovan Adamović]] (1934–1935)
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Vilim Novak]] (1935–1936)
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Petar Bugarinović]] (1936–1939)
*{{ZD|Kraljevina Jugoslavija}} [[Dušan Marković]] (1939–1941)
*[[Drugi svjetski rat]] (1941–1945)
*{{ZD|JUG}} [[Zdravko Pavlić]] (1945)
*{{ZD|JUG}} [[Milan Rajlić]] (1945–1947)
*{{ZD|JUG}} [[Ivica Medarić]] (1947)
*{{ZD|JUG}} [[Mensur Bajrami]] ''(privremeno)'' (1947–1948)
*{{ZD|ČEŠ}} [[František Bičiště]] (1948–1949)
*{{ZD|JUG}} [[Josip Bulat]] (1949)
*{{ZD|JUG}} [[Stevo Maslavarić]] (1950)
*{{ZD|JUG}} [[Aleksandar Petrović (nogomet)|Aleksandar Petrović]] (1950)
*{{ZD|JUG}} [[Slavko Zagorac]] (1951)
*{{ZD|JUG}} [[Zdravko Pavlić]] (1952–1953)
*{{ZD|JUG}} [[Branislav Hrnjiček]] (1953–1954)
*{{ZD|JUG}} [[Prvoslav Dragičević]] (1954–1955)
*{{ZD|JUG}} [[Miloš Pajević]] (1955)
*{{ZD|JUG}} [[Mensur Bajrami]] (1955–1956)
*{{ZD|JUG}} [[Branko Šalipur]] (1956)
*{{ZD|JUG}} [[Miroslav Brozović]] (1956–1958)
*{{ZD|MAĐ}} [[László Fenyvesi]] (1958–1959)
*{{ZD|JUG}} [[Mensur Bajrami]] (1959)
*{{ZD|JUG}} [[Dimitrije Tadić]] (1959–1960)
*{{ZD|JUG}} [[Branko Stanković]] (1960)
*{{ZD|JUG}} [[Joško Domorocki]] (1960–1961)
*{{ZD|JUG}} [[Vlatko Konjevod]] (1961–1964)
*{{ZD|JUG}} [[Munib Saračević]] (1964–1965)
*{{ZD|JUG}} [[Josip Babić]] (1965–1966)
*{{ZD|JUG}} [[Marcel Žigante]] (1966–1967)
*{{ZD|JUG}} [[Milan Ribar]] (1967–1976)
*{{ZD|JUG}} [[Vasilije Radović]] ''(privremeno)'' (1976–1977)
*{{ZD|JUG}} [[Sulejman Rebac]] (1977–1978)
*{{ZD|JUG}} [[Ivica Osim]] (1978–1986)
*{{ZD|JUG}} [[Boris Bračulj]] (1986–1987)
*{{ZD|JUG}} [[Mile Prnjatović]] (1987)
*{{ZD|JUG}} [[Blagoje Bratić]] (1987–1988)
*{{ZD|JUG}} [[Josip Bukal]] (1988)
*{{ZD|JUG}} [[Mišo Smajlović]] ''(privremeno)'' (1988–1989)
*{{ZD|JUG}} [[Nedeljko Gugolj]] (1989)
*{{ZD|JUG}} [[Mišo Smajlović]] (1989–1991)
*{{ZD|JUG}} [[Milan Ribar]] (1991–1992)
*[[Rat u Bosni i Hercegovini]] (1992–1994)
*{{ZD slika|Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg}} [[Mišo Smajlović]] (1994–1997)
*{{ZD slika|Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg}} [[Tarik Hodžić]] ''(privremeno)'' (1997)
*{{ZD slika|Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg}} [[Dino Đurbuzović]] (1997)
*{{ZD slika|Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg}} [[Boris Bračulj]] (1997–1998)
*{{ZD|BIH}} [[Enver Hadžiabdić]] (1998–1999)
*{{ZD|BIH}} [[Nedžad Verlašević]] (1999)
*{{ZD|BIH}} [[Enver Hadžiabdić]] (1999–2000)
*{{ZD|BIH}} [[Dino Đurbuzović]] (2000–2001)
*{{ZD|BIH}} [[Amar Osim]] (2001–2003)
*{{ZD|BIH}} [[Milomir Odović]] (2003–2004)
*{{ZD|ČEŠ}} [[Jiří Plíšek]] (2004)
*{{ZD|BIH}} [[Ismet Štilić]] ''(privremeno)'' (2004)
*{{ZD|BIH}} [[Ivo Ištuk]] (2005)
*{{ZD|BIH}} [[Ratko Ninković]] (2005)
*{{ZD|BIH}} [[Almir Memić]] ''(privremeno)'' (2006)
*{{ZD|BIH}} [[Nenad Starovlah]] (2006)
*{{ZD|BIH}} [[Dželaludin Muharemović]] ''(privremeno)'' (2006)
*{{ZD|BIH}} [[Enver Hadžiadbić]] (2007–2008)
*{{ZD|BIH}} [[Simo Krunić]] (2008)
*{{ZD|BIH}} [[Demir Hotić]] (2009)
*{{ZD|BIH}} [[Amar Osim]] (2009–2013)
*{{ZD|BIH}} [[Dino Đurbuzović]] (2013–2014)
*{{ZD|BIH}} [[Admir Adžem]] (2014)
*{{ZD|BIH}} [[Almir Memić]] (2014–2015)
*{{ZD|BIH}} [[Milomir Odović]] (2015)
*{{ZD|BIH}} [[Vlado Čapljić]] (2015)
*{{ZD|BIH}} [[Edis Mulalić]] (2015–2016)
*{{ZD|BIH}} [[Haris Alihodžić]] ''(privremeno)'' (2016)
*{{ZD|SVN}} [[Miloš Kostić]] (2016)
*{{ZD|SRB}} [[Slavko Petrović]] (2016–2017)
*{{ZD|BIH}} [[Admir Adžem]] (2017–2018)
*{{ZD|SRB}} [[Slobodan Krčmarević]] (2018)
*{{ZD|BIH}} [[Milomir Odović]] (2018)
*{{ZD|BIH}} [[Amar Osim]] (2018–2021)
*{{ZD|BIH}} [[Blaž Slišković]] (2021)
*{{ZD|HRV}} [[Tomislav Ivković]] (2021)
*{{ZD|BIH}} [[Edis Mulalić]] (2022–2023)
*{{ZD|BIH}} [[Nermin Bašić]] (2023)
*{{ZD|BIH}} [[Haris Alihodžić]] ''(privremeno)'' (2023)
*{{ZD|SAU}} [[Abdulhakeem Al-Tuwaijri]] (2023–2024)
*{{ZD|BIH}} [[Bruno Akrapović]] (2024)
*{{ZD|BIH}} [[Dino Đurbuzović]] ''(privremeno)'' (2024)
*{{ZD|BIH}} [[Denis Ćorić]] (2024–2025)
*{{ZD|BIH}} [[Admir Adžem]] (2025)
*{{ZD|SVN}} [[Slaviša Stojanović]] (2025–2026)
*{{ZD|SRB}} [[Savo Milošević]] (2026)
*{{ZD|ŠPA}} [[David Muslera Rodríguez]] (2026–danas)
{{Div col end}}

==Predsjednici kluba==
{{Div col|5}}
*Hinko Tegzeš
*Ljubo Gospodnetić
*Tadija Živković
*Drago Matulić
*Dušan Savić
*Pavle Bašić
*Ljubiša Veselinović
*Vidak Bulajić
*Halid Topić
*Josip Vranešić
*Gojko Pobrić
*Miladin Draškić
*Radoslav Škobić
*Božidar Čalović
*Omer Topuzović
*Nusret Mahić
*Hamdija Omanović
*Anto Sučić
*Nedjeljko Stipić
*Subhija Karamehić
*Božo Bevanda
*Nedžad Dizdarević
*Hajrudin Čengić
*Esad Ibrahimović
*[[Nedžad Branković]]
*Kemal Kozarić
*Redžad Ćatić
*Sabahudin Žujo
*Faruk Telibećirović
*Narcis Džumhur
*Samir Landžo
*Mladen Grubešić
*Faruk Telibećirović
*Sabahudin Žujo
*[[Almir Gredić]]
*Vedran Vukotić
*Senad Misimović
*Nihad Selimović
*Admir Džubur
*Samir Cerić
*Nazif Hasanbegović
*Edis Kovačević
*Jusuf Tanović
*Oro Ibrišimović
*Admir Tunović
*Nijaz Brković
*Sanin Mirvić
{{Div col end}}

==Reference==
{{Refspisak|2}}

==Vanjski linkovi==
{{Commonscat|FK Željezničar}}
*[http://www.fkzeljeznicar.ba/ Zvanična stranica kluba]
*[http://www.themaniacs.org/ Nezvanična stranica navijača]
*[http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=64381/profile/index.html FK Željezničar na zvaničnoj stranici UEFA-e]
*[http://www.fifa.com/world-match-centre/clubs/club=bosnia-and-herzegovina-zeljeznicar-sarajevo-1885395/index.html FK Željezničar na zvaničnoj stranici FIFA-e] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427224348/http://www.fifa.com/world-match-centre/clubs/club=bosnia-and-herzegovina-zeljeznicar-sarajevo-1885395/index.html |date=27. 4. 2015 }}
*[https://web.archive.org/web/20070809015818/http://www.themaniacs.org/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=493&amp;Itemid=82 Historija Željezničara na stranici themaniacs.org]

{{Premijer liga Bosne i Hercegovine}}
{{Navkutije
|ime        =
|naslov     = FK Željezničar u takmičenjima
|naslovstil = background-color:#FFd700; border: solid 1px #000; color:#000000;
|podaci1    =
{{Nogometni prvaci Bosne i Hercegovine}}
{{Osvajači kupa Bosne i Hercegovine u nogometu}}
}}
{{Sportista godine Bosne i Hercegovine}}
{{Sarajevo}}

{{Poluzaštita}}

[[Kategorija:FK Željezničar Sarajevo]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi u Bosni i Hercegovini|Željezničar]]
[[Kategorija:Sport u Sarajevu|Željezničar]]
[[Kategorija:SD Željezničar]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1921.|Željezničar]]
[[Kategorija:Sportski kolektiv godine Bosne i Hercegovine]]</text>
      <sha1>h9dkp7p96d4s7i42r2z0fd7ff3q7btg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raif Dizdarević</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1656</id>
    <revision>
      <id>3924024</id>
      <parentid>3923968</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-48124-83|~2026-48124-83]] ([[User talk:~2026-48124-83|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]]</comment>
      <origin>3923848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11059" sha1="q5rue5quw3yaq94hbbn33eegq9a7mxg" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime                = Raif Dizdarević
| slika              = Raif Dizdarević (političar).jpg
| alt_slike          =
| redoslijed         = [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjednik Predsjedništva SFR Jugoslavije]]
| vrijeme_na_vlasti  = 15. maj 1988 – 15. maj 1989.
| prethodnik         = [[Lazar Mojsov]]
| nasljednik         = [[Janez Drnovšek]]
| redoslijed2        = [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik SR Bosne i Hercegovine]]
| vrijeme_na_vlasti2 = april 1978 – april 1982.
| prethodnik2        = [[Ratomir Dugonjić]]
| nasljednik2        = [[Branko Mikulić]]
| datum_rođenja      = {{Datum rođenja|1926|12|09}}
| mjesto_rođenja     = [[Fojnica]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]]
| datum_smrti        = {{Datum smrti i godine|2026|9|2|1926|12|9}}
| mjesto_smrti       = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]]
| nacionalnost       =
| druga_imena        =
| politička_stranka  = [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] &lt;small&gt;(1943–1991)&lt;/small&gt;
}}
'''Raif Dizdarević''' (9. decembar 1926 – 2. septembar 2026) bio je jugoslavenski i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar. 

Bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB-a]] od 1943. Bivši je član [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] od 1943, a od 1945. do 1951. je bio u službi [[Uprava državne bezbjednosti|Upravi državne bezbjednosti]]. 1951. godine stupa u diplomatsku službu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i obavlja različite uloge u ambasadama SFRJ u [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Sovjetski Savez|SSSR-u]] i [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]]. Obavlja dužnost [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|predsjednika Predsjedništva SR BiH]] od 1978. do 1982,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Evidencija osoba koje su obnašale vodeće partijske i državne dužnosti na različitim razinama u posljednih trideset godina |url=http://hrcak.srce.hr/file/28947 |website=Hrčak |publisher=Portal znanstvenih i društvenih časopisa |language=hr |date=2007 |access-date=20. 2. 2021 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062033/https://hrcak.srce.hr/file/28947 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; te predsjednik Savezne skupštine (1982–1983). Od 15. maja 1984. do 30. decembra 1987. je bio Savezni sekretar za inostrane poslove a član [[Predsjedništvo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjedništva SFRJ]] od 30. decembra 1987. do 15. maja 1989. Nakon ostavke [[Hamdija Pozderac|Hamdije Pozderca]] iz predsjedništva SFRJ, Dizdarević obavlja dužnost [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|predsjednika Predsjedništva SFRJ]] od 15. maja 1988. do 15. maja 1989. Bio je brat [[Zija Dizdarević|Zije Dizdarevića]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://n1info.ba/kultura/a298647-dodjela-nagrada-u-fojnici-za-kraj-and39susreta-zija-dizdarevicandquot/|title=Dodjela nagrada u Fojnici za kraj 'Susreta Zija Dizdarević|date=30 August 2023|publisher=n1info.ba|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709052447/https://n1info.ba/kultura/a298647-dodjela-nagrada-u-fojnici-za-kraj-and39susreta-zija-dizdarevicandquot/|archive-date=9 July 2025|url-status=dead|accessdate=2023-08-30}}&lt;/ref&gt;

Objavio je memoarsku knjigu &quot;Od smrti [[Josip Broz Tito|Tita]] do smrti Jugoslavije&quot; ({{ISBN|978-9958-10275-2}}) i knjigu uspomena na događaje i ličnosti &quot;Vrijeme koje se pamti&quot; ({{ISBN|9958-703-81-5}}).

== Rani život ==
Dizdarević je rođen u [[Fojnica|Fojnici]] 9. decembra 1926. u bosansko-muslimanskoj porodici,&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|title=New Times|date=1984|publisher=Newspaper &quot;Trud,&quot;|issn=0206-1473|url=https://books.google.com/books?id=UxYLAQAAMAAJ|access-date=2015-01-07}}&lt;/ref&gt; ali nije praktikovao islam od polaska u osnovnu školu.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Jurilj|first1=Zdenko|last2=Bubalo|first2=Robert|date=9 December 2005|title=Dizdarević: Milošević je trebao biti premijer SFRJ|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/dizdarevic-milosevic-je-trebao-biti-premijer-sfrj-813520|website=[[Večernji list]]|access-date=4 March 2021|archive-date=8 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708130448/https://www.vecernji.hr/vijesti/dizdarevic-milosevic-je-trebao-biti-premijer-sfrj-813520|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Imao je sedmero braće.{{sfn|Račić|2025}}

Tokom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], neka od njegove braće su uhapšena zbog članstva u [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističkoj partiji]], [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|Socijalističkoj omladini]] i Progresivnom sindikalnom pokretu.{{sfn|Račić|2025}} Sva sedmorica braće pridružila su se partizanima u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Drugom svjetskom ratu]].{{sfn|Račić|2025}} Raif se pridružio sa 17 godina.{{sfn|Račić|2025}} Trojica njegove braće, Nusret, Zija i Hasan, ubijeni su tokom rata.{{sfn|Račić|2025}}

== Politička karijera ==
Nakon rata, kao član Komunističke partije, Dizdarević je unaprijeđen na visoke političke funkcije. Od 1945. bio je član [[Uprava državne bezbjednosti|Uprave državne]] [[Uprava državne bezbjednosti|bezbjednosti]]. Kao diplomata, služio je u ambasadama u [[Bugarska|Bugarskoj]] (1951–1954), [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]] (1956–1959) i [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] (1963–1967).&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;&gt;{{cite book |author= Ninoslav Kopač |author-link= Ninoslav Kopač |date=2012|title=Svjedok histerije |publisher=[[Serb Democratic Forum]] |place=[[Zagreb]] |page=240 |isbn=978-953-57313-2-0}}&lt;/ref&gt;

Bio je pomoćnik [[Miloš Minić|Milošu Miniću]], ministru [[Savezni sekretarijat za vanjske poslove SFRJ|saveznog sekretarijata za vanjske poslove]]. Od aprila 1978. do aprila 1982. bio je [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|predsjednik Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine]], nakon čega je obavljao funkciju predsjednika [[Savezna skupština Jugoslavije|Savezne skupštine Jugoslavije]].&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;/&gt;

Od 15. maja 1984. do 30. decembra 1987. bio je ministar vanjskih poslova.&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;/&gt; Dana 15. maja 1988.  postao je [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|predsjednik Predsjedništva Jugoslavije]], nakon ostavke [[Hamdija Pozderac|Hamdije Pozderca]]. Tokom njegovog mandata kao šefa države, Jugoslavija je imala vanjski dug od preko 21 milijarde američkih dolara i godišnju stopu inflacije od 217 posto.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/10/19/world/yugoslavia-s-president-says-crisis-harms-the-country-s-reputation.html|title=Yugoslavia's President Says Crisis Harms the Country's Reputation|date=19 October 1988|publisher=select.nytimes.com|access-date=2015-01-07|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123119/https://www.nytimes.com/1988/10/19/world/yugoslavia-s-president-says-crisis-harms-the-country-s-reputation.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U martu 1989, Dizdarević je morao otkazati putovanje u inostranstvo, u [[Brazil]], [[Urugvaj]] i [[Senegal]], usred nemira u većinski [[Albanci|albanskoj]] pokrajini [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Kosovo]].&lt;ref&gt;''Yugoslav crisis hits president's foreign tour''. The Glasgow Herald – 11 March 1989.&lt;/ref&gt;

== Kasniji život i smrt ==
Dizdarević, koji je pokušao održati jugoslovensku federaciju na okupu, izgubio je svoj politički uticaj početkom jugoslovenskih ratova. Kasnije je živio u Sarajevu i objavio svoje memoare. Objavio je knjigu memoara Od smrti Tita do smrti Jugoslavije (&lt;nowiki&gt;ISBN 978-9958-10275-2&lt;/nowiki&gt;) i knjigu sjećanja na događaje i ličnosti V&quot;rijeme koje se pamti&quot; (&lt;nowiki&gt;ISBN 9958-703-81-5&lt;/nowiki&gt;).

Njegov sin Predrag živi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], dok kćerka Jasminka živi u [[Beograd|Beogradu]].&lt;ref name=&quot;fojnica&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fojnica.ba/2009/12/04/znameniti-fojnicani-raif-dizdarevic.html |title=Znameniti Fojničani: Raif Dizdarević |publisher=fojnica.ba |access-date=2015-01-07 |archive-date=14 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214080508/http://www.fojnica.ba/2009/12/04/znameniti-fojnicani-raif-dizdarevic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Njegov nećak bio je novinar, diplomata i aktivista Srđan Dizdarević.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avaz.ba/clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic?url=clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic|title=Na Gradskom groblju Bare sahranjen Srđan Dizdarević|publisher=[[Dnevni avaz]]|date=20 February 2016|accessdate=28 May 2016|archive-date=1 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301052126/http://www.avaz.ba/clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic?url=clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Raif Dizdarević umro je u Sarajevu 2. septembra 2026. u 99. godini života.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-02 |title=Preminuo Raif Dizdarević, bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, imao je 99 godina |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-raif-dizdarevic-bivsi-predsjednik-predsjednistva-sfrj-imao-je-99-godina/260902043 |access-date=2026-09-02 |website=Klix.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2026|title=Preminuo Raif Dizdarević, bivši predsednik Predsedništva SFRJ |url=https://www.danas.rs/svet/preminuo-raif-dizdarevic/ |access-date=2 September 2026 |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;

== Hronologija ==
* 1972. postaje pomoćnik saveznog sekretara za inostrane poslove.
* 1978–1982. [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik Predsjedništva SR BiH]]
* 1982–1983. Predsjednik Skupštine SFRJ
* 1984–1987. Savezni Sekretar za inostrane poslove
* 1987–1989. Član [[Predsjedništvo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjedništva SFRJ]]
* 1988–1989. [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjednik Predsjedništva SFRJ]]

==Također pogledajte==
* [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]]
* [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Spisak predsjednika SFRJ]]

==Reference==
{{Refspisak}}

=== Izvori ===
* {{citation|last=Račić|first=Milan|title=Raif Dizdarević, dobar čovjek u visokoj politici|date=26 September 2025|publisher=Tacno|url=https://tacno.net/raif-dizdarevic-dobar-covjek-u-visokoj-politici/}}

==Vanjski linkovi==
*{{Commonscat-inline|Raif Dizdarević}}

{{Predsjednici SFRJ}}
{{Predsjednici Skupštine SFRJ}}
{{Predsjednici SR Bosne i Hercegovine}}

{{DEFAULTSORT:Dizdarević, Raif}}
[[Kategorija:Rođeni 1926.]]
[[Kategorija:Umrli 2026.]]
[[Kategorija:Biografije, Fojnica]]
[[Kategorija:Jugoslavenski državnici]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Jugoslavije]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački partizani]]
[[Kategorija:Ambasadori Jugoslavije]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]]</text>
      <sha1>q5rue5quw3yaq94hbbn33eegq9a7mxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924029</id>
      <parentid>3924024</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <origin>3924029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10796" sha1="lm9y4ojwghwdcy0wopwe2v44jt4xwkf" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime                = Raif Dizdarević
| slika              = Raif Dizdarević (političar).jpg
| alt_slike          =
| redoslijed         = [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjednik Predsjedništva SFR Jugoslavije]]
| vrijeme_na_vlasti  = 15. maj 1988 – 15. maj 1989.
| prethodnik         = [[Lazar Mojsov]]
| nasljednik         = [[Janez Drnovšek]]
| redoslijed2        = [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik SR Bosne i Hercegovine]]
| vrijeme_na_vlasti2 = april 1978 – april 1982.
| prethodnik2        = [[Ratomir Dugonjić]]
| nasljednik2        = [[Branko Mikulić]]
| datum_rođenja      = {{Datum rođenja|1926|12|09}}
| mjesto_rođenja     = [[Fojnica]], [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS]]
| datum_smrti        = {{Datum smrti i godine|2026|9|2|1926|12|9}}
| mjesto_smrti       = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]]
| nacionalnost       =
| druga_imena        =
| politička_stranka  = [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] &lt;small&gt;(1943–1991)&lt;/small&gt;
}}
'''Raif Dizdarević''' (9. decembar 1926 – 2. septembar 2026) bio je jugoslavenski i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar. 

Bio je učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB-a]] od 1943. Bivši je član [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] od 1943, a od 1945. do 1951. je bio u službi [[Uprava državne bezbjednosti|Upravi državne bezbjednosti]]. 1951. godine stupa u diplomatsku službu [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] i obavlja različite uloge u ambasadama SFRJ u [[Bugarska|Bugarskoj]], [[Sovjetski Savez|SSSR-u]] i [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]]. Obavlja dužnost [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|predsjednika Predsjedništva SR BiH]] od 1978. do 1982,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Evidencija osoba koje su obnašale vodeće partijske i državne dužnosti na različitim razinama u posljednih trideset godina |url=http://hrcak.srce.hr/file/28947 |website=Hrčak |publisher=Portal znanstvenih i društvenih časopisa |language=hr |date=2007 |access-date=20. 2. 2021 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204062033/https://hrcak.srce.hr/file/28947 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; te predsjednik Savezne skupštine (1982–1983). Od 15. maja 1984. do 30. decembra 1987. je bio Savezni sekretar za inostrane poslove a član [[Predsjedništvo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjedništva SFRJ]] od 30. decembra 1987. do 15. maja 1989. Nakon ostavke [[Hamdija Pozderac|Hamdije Pozderca]] iz predsjedništva SFRJ, Dizdarević obavlja dužnost [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|predsjednika Predsjedništva SFRJ]] od 15. maja 1988. do 15. maja 1989. Bio je brat [[Zija Dizdarević|Zije Dizdarevića]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://n1info.ba/kultura/a298647-dodjela-nagrada-u-fojnici-za-kraj-and39susreta-zija-dizdarevicandquot/|title=Dodjela nagrada u Fojnici za kraj 'Susreta Zija Dizdarević|date=30 August 2023|publisher=n1info.ba|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709052447/https://n1info.ba/kultura/a298647-dodjela-nagrada-u-fojnici-za-kraj-and39susreta-zija-dizdarevicandquot/|archive-date=9 July 2025|url-status=dead|accessdate=2023-08-30}}&lt;/ref&gt;

Objavio je memoarsku knjigu &quot;[[Od smrti [[Josip Broz TitA do smrti Jugoslavije]]&quot;  i knjigu uspomena na događaje i ličnosti &quot;Vrijeme koje se pamti&quot;:

== Rani život ==
Dizdarević je rođen u [[Fojnica|Fojnici]] 9. decembra 1926. u bosansko-muslimanskoj porodici,&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|title=New Times|date=1984|publisher=Newspaper &quot;Trud,&quot;|issn=0206-1473|url=https://books.google.com/books?id=UxYLAQAAMAAJ|access-date=2015-01-07}}&lt;/ref&gt; ali nije praktikovao islam od polaska u osnovnu školu.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Jurilj|first1=Zdenko|last2=Bubalo|first2=Robert|date=9 December 2005|title=Dizdarević: Milošević je trebao biti premijer SFRJ|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/dizdarevic-milosevic-je-trebao-biti-premijer-sfrj-813520|website=[[Večernji list]]|access-date=4 March 2021|archive-date=8 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708130448/https://www.vecernji.hr/vijesti/dizdarevic-milosevic-je-trebao-biti-premijer-sfrj-813520|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Imao je sedmero braće.{{sfn|Račić|2025}}

Tokom [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], neka od njegove braće su uhapšena zbog članstva u [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističkoj partiji]], [[Savez socijalističke omladine Jugoslavije|Socijalističkoj omladini]] i Progresivnom sindikalnom pokretu.{{sfn|Račić|2025}} Sva sedmorica braće pridružila su se partizanima u [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Drugom svjetskom ratu]].{{sfn|Račić|2025}} Raif se pridružio sa 17 godina.{{sfn|Račić|2025}} Trojica njegove braće, Nusret, Zija i Hasan, ubijeni su tokom rata.{{sfn|Račić|2025}}

== Politička karijera ==
Nakon rata, kao član Komunističke partije, Dizdarević je unaprijeđen na visoke političke funkcije. Od 1945. bio je član [[Uprava državne bezbjednosti|Uprave državne]] [[Uprava državne bezbjednosti|bezbjednosti]]. Kao diplomata, služio je u ambasadama u [[Bugarska|Bugarskoj]] (1951–1954), [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]] (1956–1959) i [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] (1963–1967).&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;&gt;{{cite book |author= Ninoslav Kopač |author-link= Ninoslav Kopač |date=2012|title=Svjedok histerije |publisher=[[Serb Democratic Forum]] |place=[[Zagreb]] |page=240 |isbn=978-953-57313-2-0}}&lt;/ref&gt;

Bio je pomoćnik [[Miloš Minić|Milošu Miniću]], ministru [[Savezni sekretarijat za vanjske poslove SFRJ|saveznog sekretarijata za vanjske poslove]]. Od aprila 1978. do aprila 1982. bio je [[Predsjedništvo Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|predsjednik Predsjedništva SR Bosne i Hercegovine]], nakon čega je obavljao funkciju predsjednika [[Savezna skupština Jugoslavije|Savezne skupštine Jugoslavije]].&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;/&gt;

Od 15. maja 1984. do 30. decembra 1987. bio je ministar vanjskih poslova.&lt;ref name=&quot;Svjedok histerije&quot;/&gt; Dana 15. maja 1988.  postao je [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|predsjednik Predsjedništva Jugoslavije]], nakon ostavke [[Hamdija Pozderac|Hamdije Pozderca]]. Tokom njegovog mandata kao šefa države, Jugoslavija je imala vanjski dug od preko 21 milijarde američkih dolara i godišnju stopu inflacije od 217 posto.&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/10/19/world/yugoslavia-s-president-says-crisis-harms-the-country-s-reputation.html|title=Yugoslavia's President Says Crisis Harms the Country's Reputation|date=19 October 1988|publisher=select.nytimes.com|access-date=2015-01-07|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123119/https://www.nytimes.com/1988/10/19/world/yugoslavia-s-president-says-crisis-harms-the-country-s-reputation.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; U martu 1989, Dizdarević je morao otkazati putovanje u inostranstvo, u [[Brazil]], [[Urugvaj]] i [[Senegal]], usred nemira u većinski [[Albanci|albanskoj]] pokrajini [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Kosovo]].&lt;ref&gt;''Yugoslav crisis hits president's foreign tour''. The Glasgow Herald – 11 March 1989.&lt;/ref&gt;

== Kasniji život i smrt ==
Dizdarević, koji je pokušao održati jugoslovensku federaciju na okupu, izgubio je svoj politički uticaj početkom jugoslovenskih ratova. Kasnije je živio u Sarajevu i objavio svoje memoare. 

Njegov sin Predrag živi u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], dok kćerka Jasminka živi u [[Beograd|Beogradu]].&lt;ref name=&quot;fojnica&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fojnica.ba/2009/12/04/znameniti-fojnicani-raif-dizdarevic.html |title=Znameniti Fojničani: Raif Dizdarević |publisher=fojnica.ba |access-date=2015-01-07 |archive-date=14 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091214080508/http://www.fojnica.ba/2009/12/04/znameniti-fojnicani-raif-dizdarevic.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Njegov nećak bio je novinar, diplomata i aktivista Srđan Dizdarević.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.avaz.ba/clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic?url=clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic|title=Na Gradskom groblju Bare sahranjen Srđan Dizdarević|publisher=[[Dnevni avaz]]|date=20 February 2016|accessdate=28 May 2016|archive-date=1 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160301052126/http://www.avaz.ba/clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic?url=clanak/221104/na-gradskom-groblju-bare-sahranjen-srdan-dizdarevic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Raif Dizdarević umro je u Sarajevu 2. septembra 2026. u 99. godini života.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-02 |title=Preminuo Raif Dizdarević, bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, imao je 99 godina |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminuo-raif-dizdarevic-bivsi-predsjednik-predsjednistva-sfrj-imao-je-99-godina/260902043 |access-date=2026-09-02 |website=Klix.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2026|title=Preminuo Raif Dizdarević, bivši predsednik Predsedništva SFRJ |url=https://www.danas.rs/svet/preminuo-raif-dizdarevic/ |access-date=2 September 2026 |language=sr-RS}}&lt;/ref&gt;

== Hronologija ==
* 1972. postaje pomoćnik saveznog sekretara za inostrane poslove.
* 1978–1982. [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine|Predsjednik Predsjedništva SR BiH]]
* 1982–1983. Predsjednik Skupštine SFRJ
* 1984–1987. Savezni Sekretar za inostrane poslove
* 1987–1989. Član [[Predsjedništvo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjedništva SFRJ]]
* 1988–1989. [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Predsjednik Predsjedništva SFRJ]]

==Također pogledajte==
* [[Spisak predsjednika Bosne i Hercegovine]]
* [[Spisak predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Spisak predsjednika SFRJ]]

==Reference==
{{Refspisak}}

=== Izvori ===
* {{citation|last=Račić|first=Milan|title=Raif Dizdarević, dobar čovjek u visokoj politici|date=26 September 2025|publisher=Tacno|url=https://tacno.net/raif-dizdarevic-dobar-covjek-u-visokoj-politici/}}

==Vanjski linkovi==
*{{Commonscat-inline|Raif Dizdarević}}

{{Predsjednici SFRJ}}
{{Predsjednici Skupštine SFRJ}}
{{Predsjednici SR Bosne i Hercegovine}}

{{DEFAULTSORT:Dizdarević, Raif}}
[[Kategorija:Rođeni 1926.]]
[[Kategorija:Umrli 2026.]]
[[Kategorija:Biografije, Fojnica]]
[[Kategorija:Jugoslavenski državnici]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]]
[[Kategorija:Predsjednici Jugoslavije]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački partizani]]
[[Kategorija:Ambasadori Jugoslavije]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački komunisti]]</text>
      <sha1>lm9y4ojwghwdcy0wopwe2v44jt4xwkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microsoft</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4500</id>
    <revision>
      <id>3924001</id>
      <parentid>3917735</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97440" sha1="m15qeai4gmg3ftv9ti00929i0x9fi2f" xml:space="preserve">{{Istaknuti članak}}
{{Infokutija kompanija
| grupa              = Microsoft
| ime                = Microsoft Corporation
| slika              = Microsoft logo (2012).svg
| slika2             = Building92microsoft.jpg
| vrsta              = Javna kompanija
| osnivanje          = [[Albuquerque]], [[Novi Meksiko]], [[SAD]] (4. april 1975)
| osnivači           = [[Bill Gates]]&lt;br /&gt;[[Paul Allen]]
| sjedište           = [[Redmond (Washington)|Redmond]], [[Washington (savezna država)|Washington]], [[SAD]]
| predsjednik        =
| ključneosobe       = [[John W. Thompson]] (predsjednik)&lt;br /&gt;[[Satya Nadella]] (izvršni direktor)&lt;br /&gt;[[Bill Gates]] (osnivač, tehnički savjetnik)
| industrija         = [[Softver]]&lt;br /&gt;Izdavaštvo&lt;br /&gt;Istraživanje i razvoj&lt;br /&gt;[[Hardver]]&lt;br /&gt;[[Videoigre]]
| proizvodi          = [[Microsoft Windows|Windows]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Office|Office]] &lt;br /&gt;Microsoft Servers|Servers]] &lt;br /&gt;Skype]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Visual Studio|Visual Studio]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Dynamics|Dynamics]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Azure|Azure]]&lt;br /&gt;[[Xbox]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Surface|Surface]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Mobile|Mobile]]
| zaposleni          = {{Povećanje}} 156.439 (juni 2014)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/inside_ms.aspx#RevenueHeadcount|title=Revenue and Headcount |publisher=Microsoft |date= |access-date=18. 11. 2020}}&lt;/ref&gt;
| holding            =
| slogan             = Be What's Next.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;({{bs|Budi što slijedi.}})&lt;/small&gt;
| web                = [http://www.microsoft.com/ Microsoft.com]
| sjedište_grad      =
| sjedište_država    =
| pod_posluženo      =
| usluge             = [[MSN]]&lt;br /&gt;[[Bing]]&lt;br /&gt;[[OneDrive]]&lt;br /&gt;[[Microsoft Developer Network|MSDN]]&lt;br /&gt;[[Outlook.com]]&lt;br /&gt;[[Microsoft TechNet|TechNet]]
| prihod             = {{Povećanje}} [[Američki dolar|US$]] 143&amp;nbsp;milijardi (2020)&lt;ref name=10K&gt;{{cite web|date=22. 7. 2014|url=http://www.microsoft.com/investor/EarningsAndFinancials/Earnings/PressReleaseAndWebcast/FY14/Q4/default.aspx|title=Earnings Release FY14 Q4|publisher=Microsoft|access-date=18. 11. 2020}}&lt;/ref&gt;
| operativni_prihod  = {{Povećanje}} US$ 53&amp;nbsp;milijardi (2020)&lt;ref name=10K/&gt;
| neto_dobit         = {{Povećanje}} US$ 44,03&amp;nbsp;milijardi (2020)&lt;ref name=10K/&gt;
| divizije           =
| podruž             =
| vlasnik            =
| prestala_postojati =
| dodatak            = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.microsoft.com/Investor/AnnualReports/default.aspx|title=Microsoft Corporation Annual Reports |date=28. 7. 2014|publisher=Microsoft Corporation|access-date=23. 8. 2014}}&lt;/ref&gt;
|}}
'''Microsoft Corporation''' [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je [[međunarodna korporacija]] sa sjedištem u [[Redmond (Washington)|Redmondu]] ([[Washington (savezna država)|Washington]]) koja razvija, proizvodi, licencira, podržava i prodaje [[Softver|računarski softver]], [[korisnička elektronika|korisničku elektroniku]], te [[osobni računar|osobne računare]] i servise. Njihov najpoznatiji softver je serija [[Operativni sistem|operativnih sistema]] [[Microsoft Windows]], te [[uredski paket|uredskih paketa]] [[Microsoft Office]], kao i [[internetski preglednik|internetski preglednici]] [[Internet Explorer]] i [[Microsoft Edge]]. Njihovi hardverski proizvodi su poznata konzola [[Xbox]] i serija [[tablet]]a [[Microsoft Surface]]. Microsoft je [[Spisak najvećih softverskih kompanija|najveći proizvođač softvera]] ako se u obzir uzme [[prihod]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.softwaretop100.org/global-software-top-100-edition-2011 |title=Global Software Top 100&amp;nbsp;– Edition 2011 |publisher=Softwaretop100.Org|date=23. 8. 2011}}&lt;/ref&gt; Također je jedna od svjetskih najvrijednijih kompanija.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ycharts.com/rankings/market_cap|title=Market Cap Rankings|publisher=Zacks Investment Research|work=Ycharts|date=8. 4. 2012|access-date=9. 4. 2012}}&lt;/ref&gt;

Microsoft su osnovali [[Bill Gates]] i [[Paul Allen]] 4. aprila 1975. za razvoj i prodaju [[BASIC]]-a za računar [[Altair 8800]]. Nastojali su dominirati tržištem [[operativni sistemi|operativnih sistema]] za osobne računare sa [[MS-DOS|MS-DOS-]]om sredinom 1980tih, što je popraćeno [[Microsoft Windows]]om. Početna javna ponuda kompanije iz 1986. i naknadni rast u njenoj cijeni dionica, učinile su trojicu ljudi milijarderima, dok je 12.000 zaposlenika Microsofta postalo milionerima. Od 1990-ih Microsoft se znatno ogradio od tržišta operativnih sistema i napravio je više akvizicija preduzeća. U maju 2011, Microsoft je preuzeo firmu ''[[Skype Technologies]]'' za $8,5 milijardi u svojoj najvećoj akviziciji do tada.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |title=Microsoft buys Skype for $8.5 billion |publisher=The Search Office Space Blog |date=10. 5. 2011 |access-date=4. 4. 2011 |archive-date=8. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120508050845/http://www.searchofficespace.com/blog/sos-news/microsoft-buys-skype-for-8-5-billion.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Od 2013, Microsoft je dominantan na tržištu operativnih sistema koji su kompatibilni sa IBM PC-em, kao i uredskih softverskih paketa (''[[Microsoft Office]]''). Kompanija također proizvodi širok spektar drugih programa za desktope i servere, te je aktivan u područjima internetske pretrage (''[[Bing]]''), industrije [[Videoigra|videoigara]] (''[[Xbox]]'', ''[[Xbox 360]]'' i ''[[Xbox One]]''), digitalnih servisa (''[[MSN]]''), te na tržištu mobilnih telefona (''[[Windows Phone]]''). U junu 2012, Microsoft je ušao na tržište osobnih računara po prvi put pokretanjem serije tableta [[Microsoft Surface]].

Sa akvizicijom uređaja i servisa odjeljenja [[Nokia|preduzeća Nokia]] radi formiranja brenda [[Microsoft Mobile|Microsoft Mobile Oy]], kompanija ulazi na tržište [[pametni telefon|pametnih telefona]], nakon prethodnog pokušaja projektom [[Microsoft Kin]], koji je okončan nakon akvizicije firme [[Danger (kompanija)|Danger Inc.]]&lt;ref name=&quot;InformationWeek_Kin&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 |title=Notify The Next Of Kin |date=30. 6. 2010 |work=[[InformationWeek]] |access-date=3. 3. 2015 |archive-date=24. 4. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140424124515/http://www.informationweek.com/applications/notify-the-next-of-kin/d/d-id/1090416 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Historija==
{{Glavni|Historija Microsofta|Historija Microsoft Windowsa}}

===1972–1983: Osnivanje i početak===
&lt;!--[[Datoteka:1981BillPaul.jpg|thumb|lijevo|[[Paul Allen]] (lijevo) i [[Bill Gates]] (desno) 19. oktobra 1981, u &quot;moru&quot; računara nakon potpisivanja ugovora. IBM je nazvao Microsoft u julu 1980. inquiring o [[programski jezik|programskim jezicima]] za njihovu nadolazeću liniju računara;&lt;ref name=Allan 2001&quot;&gt;{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=FLabRYnGrOcC|title=A History of the Personal Computer|last=Allan|first=Roy A.|publisher=Allan Publishing|isbn=0-9689108-0-7|year=2001|access-date=17. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;{{rp|228|date=11. 2012}} nakon propalih pregovora sa drugom kompanijom, IBM je dao Microsoftu ugovor za razvoj OS–a za novu liniju računara.&lt;ref name=&quot;Smart-Microsoft&quot;/&gt;]]--&gt;
[[Paul Allen]] i [[Bill Gates]], prijatelji iz djetinjstva sa strašću za [[računarsko programiranje|računarskim programiranjem]], tražili su priliku da naprave uspješan posao koristeći zajedničke vještine. Godine 1972. oni su osnovali svoju prvu kompaniju ''Traf-O-Data'', koja je nudila rudimentarne računare koji su pratili i analizirali automobilske podatke. Allen je otišao studirati [[računarstvo]] na [[Univerzitet Washingtona|Univerzitetu Washingtona]], a kasnije se ispisao da bi radio u Honeywellu. Gates je počeo studije na [[Harvard]]u.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Company History|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/microsoft-corporation-history/}}&lt;/ref&gt; Članak u januaru 1975. godine magazina ''[[Popular Electronics]]'' opisivao je MITS-ov [[Altair 8800]] mikroračunar. Allen je dao sugestiju da bi mogli programirati [[BASIC]] prevodilac za uređaj; a nakon poziva Gatesa koji je tvrdio da ima prevodilac koji radi, MITS je zahtijevao demonstraciju. Pošto oni nisu imali isti, Allen je radio na simulatoru za Altair dok je Gates razvijao prevodioca. Iako su razvili prevodioca na simulatoru, a ne na stvarnom uređaju, prevodilac je radio besprijekorno kada su ga demonstrirali za MITS-u u gradu [[Albuquerque]], [[Novi Meksiko]] u martu 1975; MITS se složio da ga distribuiraju i marketinški ga označe kao [[Altair BASIC]].&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot;&gt;Allan, Roy A. (2001). [http://books.google.com/?id=FLabRYnGrOcC ''A History of the Personal Computer'']. Allan Publishing. {{ISBN|0-9689108-0-7}}. Pristupljeno 17. 7. 2010.&lt;/ref&gt; Allen i Gates su službeno osnovali Microsoft 4. aprila 1975. godine, sa Gatesom kao glavnim izvršnim direktorom ({{jez-en|CEO}}).&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5085630.stm|title=Bill Gates: A Timeline|work=BBC News|publisher=BBC|date=15. 7. 2006|access-date=17. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Allen je došao na ideju sa originalnim imenom &quot;Micro-Soft,&quot; kombinacijom riječi ''[[mikroprocesor]]'' i ''[[softver]]'', kako se navodi u članku iz 1995. godine ''Fortune'' magazina.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm|date=2. 10. 1995|title=BILL GATES &amp; PAUL ALLEN TALK CHECK OUT THE ULTIMATE BUDDY ACT IN BUSINESS HISTORY|newspaper=Fortune Magazine|last=Schlender|first=Brent|access-date=3. 3. 2015|archive-date=3. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503155554/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/1995/10/02/206528/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Allen|first=Paul|date=2011|title=Paul Allen: Idea Man|publisher=Penguin Group|page=91|url=https://books.google.com/books?isbn=0141969385|isbn=0141969385}}&lt;/ref&gt; U augustu 1977. godine kompanija je sklopila sporazum sa ''ASCII Magazineom'' u [[Japan]]u, što je uzrokovalo osnivanjem njihovog prvog međunarodnog ureda, &quot;[[ASCII (company)|ASCII Microsoft]]&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php|title=Kay Nishi bridges the cultural gap|author=Staples, Betsy|journal=Creative Computing|volume=10|issue=8|page=192|date=august 1984|access-date=15. 7. 2010|archive-date=11. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511110050/http://www.atarimagazines.com/creative/v10n8/192_Kay_Nishi_bridges_the_cul.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kompanija se premjestila na novu lokaciju u [[Bellevue (Washington)|Bellevueu]] u januaru 1979.&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot;/&gt;

Microsoft je ušao na tržište operativnih sistema 1980. godine sa svojom verzijom [[Unix]]a, zvanim [[Xenix]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|title=Under The Hood: Part 8|archive-url=https://web.archive.org/web/20060901182630/http://www.computersourcemag.com/articles/viewer.asp?a=695|archive-date=11. 9. 2006|work=Computer Source|author=Dyar, Dafydd Neal|date=4. 11. 2002|access-date=14. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Ipak, [[MS-DOS]] je taj koji je učvrstio dominantnost kompanije. Poslije propalih pregovora s kompanijom [[Digital Research]], [[IBM]] je sklopio ugovor sa Microsoftom u novembru 1980. za omogućavanje verzije operativnog sistema [[CP/M]], koji je podešen za korištenje u nadolazećem IBM-ovom računaru.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=k9xS6t4ibxoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Engines+that+move+markets:+technology+investing+from+railroads+to+the&amp;hl=en&amp;ei=BJThTfsoiK3yA4bgoJQH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=1&amp;ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=november%201980&amp;f=false |title=Engines that move markets |publisher=Books.google.co.uk |date= |access-date=29. 5. 2011}}&lt;/ref&gt; Za ovaj ugovor, Microsoft je kupio CP/M ''klon'' nazvan [[86-DOS]] od kompanije [[Seattle Computer Products]], brendirajući ga kao MS-DOS, kojeg je kasnije IBM rebrandirao u [[PC DOS]]. Prateći izdavanje IBM PC-a u augustu 1981. godine, Microsoft je zadržao autorska prava za MS-DOS. Pošto je IBM autorski zaštitio IBM PC [[BIOS]], druge kompanije su morale uraditi &quot;obrnuto inženjerstvo&quot; u cilju da se hardver koji nije IBM-ov pokreće kao [[IBM PC compatible|IBM PC kompatibilan]], ali nijedna takva restrikcija nije se primjenjivala na operativne sisteme. Zbog različitih faktora, kao npr. MS-DOS-ove dostupne softverske selekcije, Microsoft je na kraju postao vodeći proizvođač operativnih sistema za osobne računare.&lt;ref name=&quot;Smart-Microsoft&quot;&gt;{{cite journal|journal=Smart Computing|publisher=Sandhills Publishing Company|volume=6|issue=3|url=http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles/archive/r0603/09r03/09r03.asp&amp;guid=|title=Microsoft to Microsoft disk operating system (MS-DOS)|date=mart 2002|access-date=18. 8. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812224523/http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles%2Farchive%2Fr0603%2F09r03%2F09r03.asp&amp;guid=|archive-date=12. 8. 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blaxill Eckardt 2009&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://books.google.com/?id=JO6kA0hebJIC&amp;pg=PA210&amp;lpg=PA210&amp;dq=%22columbia+data+products%22+clone+bios&amp;q=%22columbia%20data%20products%22%20clone%20bios|title=The Invisible Edge: Taking Your Strategy to the Next Level Using Intellectual Property|last=Blaxill|first=Mark|last2=Eckardt|first2=Ralph|publisher=Portfolio Hardcover|isbn=1-59184-237-9|date=5. 3. 2009|access-date=7. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Kompanija se proširila na nova tržišta sa izdavanjem ''Microsoft Mousea'' 1983. godine, kao i na izdavačko odjeljenje zvano ''[[Microsoft Press]]''. Paul Allen je odustao od Microsofta u februaru nakon otkrivanja [[Hodgkinova bolest|Hodgkinove bolesti]].&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{rp|231|date=11. 2012}}

===1984–1994: Windows i Office===
Dok je istovremeno razvijao novi operativni sistem sa IBM-om 1984. godine, [[OS/2]], Microsoft je izdao [[Microsoft Windows]], grafičku ekstenziju za MS-DOS, 20. novembra 1985.&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt; Microsoft je preselio svoje sjedište u Redmond 26. februara 1986, te je 13. marta preduzeće postalo [[javno preduzeće|javno]];&lt;ref name=&quot;CBSCHRON&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml|title=Microsoft Chronology|work=CBS News|publisher=CBS Interactive|access-date=5. 8. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623145317/http://www.cbsnews.com/elements/2006/06/16/in_depth_business/timeline1720211.shtml|archive-date=23. 6. 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; pri rastu na berzi napravljene su procjene od 4 milijardera i 12.000 milionera među Microsoftovim zaposlenicima.&lt;ref name=&quot;stockrich&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/05/29/business/yourmoney/29millionaire.html?ex=1275019200&amp;en=de3d71cbbb7e06f8&amp;ei=5090&amp;partner=rssuserland&amp;emc=rss|title=The Microsoft Millionaires Come of Age|author=Bick, Julie|date=29. 5. 2005|work=The New York Times|access-date=3. 7. 2006}}&lt;/ref&gt; Zbog partnerstva sa IBM-om 1990. godine, [[Federalna trgovinska komisija]] usmjerila je pažnju na Microsoft zbog mogućeg [[dosluh]]a; to je označilo početak preko deceniju dugih zakonskih sukoba sa vladom SAD-a.&lt;ref name=&quot;WiredUSDOJ&quot;&gt;{{cite news|url=http://archive.wired.com/techbiz/it/news/2002/11/35212|title=U.S. v. Microsoft: Timeline|work=Wired|date=4. 11. 2002|access-date=4. 3. 2015}}&lt;/ref&gt; Microsoft je izdao svoju verziju sistema OS/2 za ''[[original equipment manufacturers]]'' (OEM-ovi) 2. aprila 1987;&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt; u međuvremenu, kompanija je radila na [[32-bit]]nom operativnom sistemu, [[Microsoft Windows NT]], koristeći ideje iz OS/2; koji je došao 21. jula 1993, sa novim [[modularno programiranje|modularnim]] [[kernel (računarstvo)|kernelom]] i [[Windows API|Win32]] [[API|aplikativnim programskim interfejsom]] (API), praveći jednostavniji [[porting]] sa [[16-bit]]nog (baziranog na MS-DOS-u) Windowsa. Kada je Microsoft informisao IBM u vezi sa NT-om, OS/2 partnerstvo je prekinuto.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp|title=Windows Server 2003: The Road To Gold|author=Thurrott, Paul|work=winsupersite.com|publisher=Penton Media|date=24. 1. 2003|access-date=15. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100604082534/http://www.winsupersite.com/reviews/winserver2k3_gold1.asp|archive-date=4. 6. 2010}}&lt;/ref&gt;

Godine 1990, Microsoft je predstavio svoj [[uredski paket]], [[Microsoft Office]]. Softver je objedinjavao odvojene uredske aplikacije za produktivnost, poput [[Microsoft Word]]a i [[Microsoft Excel]]a.&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt; Dana 22. maja, Microsoft je pokrenuo [[Windows 3.0]] s aerodinamičnim [[korisnički interfejs|grafikom korisničkog interfejsa]] i poboljšanim mogućnostima [[zaštićeni način rada|zaštićenog načina rada]] za [[Intel 80386|Intel 386]] procesore.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/|title=Microsoft Windows 3.0 Is 20 Years Old Today!!!|work=ITProPortal|author=Athow, Desire|date=22. 5. 2010|access-date=4. 4. 2012|archive-date=25. 3. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325093045/http://www.itproportal.com/2010/05/22/microsoft-windows-30-20-years-today/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; I Office i Windows postali su dominantni u svojim područjima.&lt;ref name=&quot;1993-2001 market share&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp|title=Windows 98 Put to the Test (OS Market Share 1993–2001)|work=PC Magazine|date=1. 8. 1998|access-date=3. 7. 2010|first=Michael|last=Miller|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012141236/http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1159610,00.asp|archive-date=12. 10. 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |title=A Peek at Office Upgrade |work=PCWorld |date=13. 9. 2000 |author=McCracken, Harry |access-date=4. 7. 2006 |archive-date=6. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090506065942/http://www.pcworld.com/article/18462/a_peek_at_office_upgrade.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Novell]], konkurent Wordu iz perioda 1984–1986, podnio je tužbu godinu dana kasnije tvrdeći da je Microsoft ostavio dio svojih API bez dokumentacije kako bi stekao konkurentsku prednost.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3435371/Novell-Files-WordPerfect-Suit-Against-Microsoft.htm|work=internetnews.com|title=Novell Files WordPerfect Suit Against Microsoft|author=Waner, Jim|date=12. 11. 2004|access-date=15. 7. 2010|archive-date=7. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107042048/http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3435371/Novell-Files-WordPerfect-Suit-Against-Microsoft.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Dana 27. jula 1994, Odjeljenje pravosuđa SAD-a, Odjeljenje za sprječavanje monopola uknjižilo je Izjavu konkurentskog utjecaja koja govori: &quot;S početkom 1988. godine i nastavkom do 15. jula 1994. godine, Microsoft je inducirao većinu OEM-ova radi pokretanja protivkonkurentskih licenci &quot;po procesoru&quot;. Pod licencama &quot;po procesoru&quot;, OEM plaća Microsoftu naknadu za licencu (tantijeme) za svaki računar koji proda, a koji sadržava određeni mikroprocesor, bilo da OEM prodaje računar sa Microsoftovim operativnim sistemom ili ne. U učinku plaćanje licencnih naknada Microsoftu kada Microsoftov proizvod nije korišten smatra se globom, ili taksom, na OEM-ovo korištenje računarskog PC operativnog sistema. Od 1988. godine, Microsoftova upotreba licenci &quot;po procesoru&quot; je povećana.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f0000/0045.htm |title=Competitive Impact Statement : U.S. v. Microsoft Corporation |publisher=Justice.gov |date= |access-date=11. 5. 2011}}&lt;/ref&gt;

===1995–2005: Internetska 32-bitna era===
[[Datoteka:Bill Gates - United States v. Microsoft.jpg|thumb|Bill Gates daje svoju depoziciju 1998. za [[SAD protiv Microsofta]] ročište. Jednom kada je [[US Department of Justice]] 1993. preuzeo od Federalne trgovinske komisije, dugotrajno pravno prepucavanje je uslijedilo između Microsofta i odjela, rezultirajući u raznim naseljima i moguće blokirane integracije. Microsoft je upirao prstom na kompanije poput [[Time Warner|AOL-Time Warnera]] u svoju odbranu.&lt;ref name=&quot;WiredUSDOJ&quot;/&gt;]]

Prateći Bill Gatesov interni &quot;Internet Tidal Wave memo&quot; 26. maja 1995. godine, Microsoft je počeo redefinirati svoje ponude i širiti svoje proizvodne linije u [[računarska mreža|računarskom umrežavanju]] i [[World Wide Web]]u.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/2009-1032-995681.html|title=Victor: Software empire pays high price|author=Borland, John|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=15. 4. 2003|access-date=16. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Kompanija je izdala [[Windows 95]] 24. augusta 1995. godine, ističući &quot;multitasking-po-prioritetu&quot;, potpuno novi korisnički interfejs sa ''Novelovom'' [[Start meni|start tipkom]], te 32-bitnom kompatibilnošću; jednaku sa NT-om koja je omogućavala Win32 API.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=Smart Computing|publisher=Sandhills Publishing Company|volume=4|issue=3|url=http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles/archive/95win/95win02/95win02.asp&amp;guid=|title=New And Improved|author=Cope, Jim|date=mart 1996|access-date=16. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812224513/http://www.smartcomputing.com/editorial/article.asp?article=articles%2Farchive%2F95win%2F95win02%2F95win02.asp&amp;guid=|archive-date=12. 8. 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pietrek 1996&quot;&gt;{{Cite journal|url=https://archive.org/details/windows95systemp00matt|title=Windows 95 Programming Secrets|last=Pietrek|first=Matt|publisher=IDG|isbn=1-56884-318-6|format=PDF|date=mart 1996|access-date=17. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Windows 95 je došao uvezan sa [[online servis]]ima [[MSN]] i, za OEM-ove, [[Internet Explorer]]om. Internet Explorer nije bio uvezan sa retail Windows 95 kutijama jer su kutije bile printane prije nego je tim završio internetski preglednik, te je umjesto toga bio uključen u &quot;Windows 95 Plus!&quot;&quot; paket.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp|title=MSN: The Inside Story|work=winsupersite.com|author=Thurrott, Paul|publisher=Penton Media|date=31. 5. 2005|access-date=17. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523202530/http://www.winsupersite.com/showcase/msn_inside_01.asp|archive-date=23. 5. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Granajući se na novo tržište u 1996. godini, Microsoft i [[NBC Universal]] kreirali su novu [[24/7]] kablovsku TV-stanicu za vijesti, [[MSNBC]].&lt;ref name=&quot;APM-NewsArchives&quot;&gt;{{cite web|url=http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|title=Marketplace: News Archives|work=Marketplace|publisher=American Public Media|date=15. 7. 1996|archive-url=https://web.archive.org/web/20040823174040/http://marketplace.publicradio.org/shows/1996/07/15_mpp.html|archive-date=23. 8. 2004}}&lt;/ref&gt; Microsoft je napravio [[Windows CE 1.0]], novi operativni sistem dizajniran za uređaje s malom memorijom i ostalim ograničenjima, poput osobnog digitalnog asistenta.&lt;ref name=&quot;cehistory&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hpcfactor.com/support/windowsce/|author=Tilly, Chris|title=The History of Microsoft Windows CE|work=HPC:Factor|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; U oktobru 1997, Odjel pravosuđa upisao je kretanje u Federalni [[SAD sud distrikta|sud distrikta]], tvrdeći da je Microsoft prekršio sporazum potpisan 1994. godine i zatražio od suda da zaustavi uvezivanje Internet Explorera sa Windowsom.&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;

Bill Gates je predao poziciju generalnog direktora (''CEO'') 13. januara 2000. godine [[Steve Ballmer|Steveu Ballmer]]u, Gatesovom starom prijatelju sa koledža i zaposleniku Microsofta od 1980. godine, praveći novu poziciju za sebe kao ''Chief Software Architect'' ({{bs|šef-arhitekt softvera}}).&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCTL&quot; /&gt; Različite kompanije uključujući i Microsoft formirale su savez [[Trusted Computing Group]] u oktobru 1999. godine da, između ostalog, povećaju sigurnost i zaštite [[intelektualno vlasništvo]] kroz prepoznavanje izmjena u hardveru i softveru. Kritičari opisuju savez kao način pojačanja diskriminirajućih ograničenja oko toga kako korisnici koriste softver, te oko toga kako se računari ponašaju – kao oblik digitalnog upravljanja pravima; naprimjer scenario gdje računar nije samo osiguran za svog vlasnika, nego osiguran i protiv njega također.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/06/20/technology/20CODE.html?pagewanted=1|title=Fears of Misuse of Encryption System Are Voiced|work=The New York Times|author=Markoff, John|date=20. 6. 2002|access-date=7. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://www.cl.cam.ac.uk/~fms27/papers/2003-stajano-shifting.pdf|author=Stajano, Frank|title=Security for whom? The shifting security assumptions of pervasive computing|series=Lecture notes in computer science|journal=Software Security—Theories and Systems|volume=2609|pages=16–27|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|year=2003|access-date=6. 7. 2010|doi=10.1007/3-540-36532-X_2|isbn=978-3-540-00708-1}}&lt;/ref&gt; Dana 3. aprila 2000. godine, pala je presuda u slučaju ''[[Sjedinjene Države protiv Microsofta]]'',&lt;ref name=&quot;usvms&quot;&gt;{{cite web |title=United States v. Microsoft |url=http://www.justice.gov/atr/cases/ms_index.htm |publisher=U.S. Department of Justice |access-date=5. 8. 2005 }}&lt;/ref&gt; nazivajući kompaniju &quot;zloupotrebni monopol&quot;;&lt;ref name=&quot;findingsoffact&quot;&gt;{{cite web|author=Jackson, Thomas Penfield|url=http://www.justice.gov/atr/cases/f3800/msjudgex.htm |title=U.S. vs. Microsoft findings of fact |publisher=U.S. Department of Justice |date=5. 11. 1999 |access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Microsoft se izmirio su se sa pravosuđem SAD-a 2004. godine.&lt;ref name=&quot;CBSCHRON&quot;/&gt; Dana 25. oktobra 2001. godine, Microsoft je izdao [[Windows XP]], spajajući uobičajene i NT linije pod NT kodnom bazom.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx|title=WinInfo Short Takes: Windows XP Launch Special Edition|author=Thurrott, Paul|work=Windows IT Pro|publisher=Penton Media|date=26. 10. 2001|access-date=16. 7. 2010|archive-url=https://archive.today/20120526200156/http://www.windowsitpro.com/article/windows-xp2/wininfo-short-takes-windows-xp-launch-special-edition.aspx|archive-date=26. 5. 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kompanija je izdala i [[Xbox]] kasnije iste godine, ulazeći na tržište [[igrača konzola|igračih konzola]] kojim su dominirali [[Sony]] i [[Nintendo]].&lt;ref name=&quot;BizWire-2001Ent&quot;&gt;{{cite news|title=NPD Reports Annual 2001 U.S. Interactive Entertainment Sales Shatter Industry Record|work=Business Wire|publisher=CBS Interactive|date=7. 2. 2002|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|access-date=31. 3. 2007|archive-date=25. 3. 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050325040222/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Feb_7/ai_82604922|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; U martu 2004. [[Evropska Unija]] je donijela zakonski akt protiv kompanije, navodeći da je zloupotrijebila svoju dominantnost sa Windowsom, što je uzrokovalo presudu od €497{{nbsp}}miliona ($613{{nbsp}}miliona) i zahtjevanje novih verzija Windowsa XP bez programa za medije [[Windows Media Player]]a, zvane Windows XP Home Edition N i Windows XP Professional N.&lt;ref name=&quot;CNN-MSfine&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20060413082435/http://www.cnn.com/2004/BUSINESS/03/24/microsoft.eu|archive-date=13. 4. 2006|title=Microsoft hit by record EU fine|work=CNN|date=25. 3. 2004|access-date=14. 8. 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;euantitrust&quot;&gt;{{cite web |title=Commission Decision of 24.03.2004 relating to a proceeding under Article 82 of the EC Treaty (Case COMP/C-3/37.792 Microsoft)|publisher=Commission of the European Communities |url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:62004A0201:EN:NOT |date=21. 4. 2004 |access-date=5. 8. 2005 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

===2006–2010: Windows Vista, mobile i Windows 7===
[[Datoteka:Steve Ballmer - MIX 2008.jpg|thumb|CEO [[Steve Ballmer]] na [[MIX (Microsoft)|MIX]] događaju u 2008. U intervjuu o njegovom stilu upravljanja u 2005, on je spomenuo da je njegov prvi prioritet bio da dovede u red ljude koji su pod njegovom „palicom“. Ballmer je također potvrdio da treba nastaviti pratiti nove tehnologije iako bi početni pokušaji propali, navodeći originalne pokušaje sa Windowsom kao primjer.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Steve Ballmer on management style|url=http://www.itworld.com/051109ballmerinterview|work=ITWorld|agency=CIO Asia|publisher=[[IDG]]|date=10. 11. 2005|first=Gerald |last=Wee|access-date=29. 1. 2011}}&lt;/ref&gt;]]

Sljedeća verzija Windowsa, [[Windows Vista]], izdata je u januaru 2007, a fokusirana je na mogućnosti, sigurnost i modificirani korisnički interfejs zvani [[Windows Aero]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://reviews.cnet.com/windows/windows-vista-ultimate/4505-3672_7-32013603.html|title=Windows Vista Ultimate review|date=23. 1. 2007|access-date=4. 4. 2012|last=Vamosi|first=Robert|work=[[CNET]]|publisher=[[CBS Interactive]]|archive-date=6. 4. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406015257/http://reviews.cnet./|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gatesrsa&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.informationweek.com/news/180201580| title = Gates Says Security Is Job One For Vista| date = 14. 2. 2006| access-date = 4. 4. 2012| author = Ricadela, Aaron| work = [[InformationWeek]]| publisher = UBM TechWeb| archive-date = 18. 3. 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120318064254/http://informationweek.com/news/180201580| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[Microsoft Office 2007]], izdat istovremeno, isticao je &quot;[[Traka (računarstvo)|trakasti]]&quot; korisnički interfejs koji je bio značajna razlika u odnosu na prethodnike. Relativno dobre prodaje oba proizvoda pomogla su ostvarenje rekordnog profita u 2007. godini.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.scotsman.com/news/vista-gives-microsoft-view-of-record-profit-1-1316524|title=Vista gives Microsoft view of record profit|work=Edinburgh Evening News|date=27. 4. 2007|publisher=[[Johnston Press]]|access-date=1. 2. 2009|archive-date=4. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804053508/https://www.scotsman.com/business/vista-gives-microsoft-view-record-profit-2512476|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Evropska unija]] je donijela novu presudu s kaznom od €899{{nbsp}}miliona ($1,4{{nbsp}}milijarde) jer se Microsoft nije pridržavao presude iz marta 2004. godine. Dana 27. februara 2008. godine, tvrdilo se da je kompanija oštetila konkurente neprimjerenim cijenama radi ključnih informacija o njihovim [[Microsoft SQL Server|workgroup]] i [[Microsoft BackOffice Server|backoffice]] serverima. Microsoft je tvrdio da je sve u skladu s ugovorom i da su &quot;...ove kazne vezane za prošle probleme koji su već odavno riješeni&quot;.&lt;ref name=&quot;msft_eufine_2008&quot;&gt;{{cite news|title=AFP:EU hits Microsoft with record 899&amp;nbsp;million euro antitrust fine|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5iozBXlp2nzuVxnMx_SwmtKvi7C-w|agency=[[Agence France-Presse]]|work=[[Google News]]|publisher=[[Google]]|date=27. 2. 2008|access-date=1. 6. 2008}}&lt;/ref&gt;

U 2007. godini također Microsoft je napravio višejezgrenu jedinicu u Microsoftu, prateći korake serverskih kompanija Sun Microsystemsa i IBM-a.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|title=Microsoft, Multi-core and the Data Center|access-date=3. 3. 2015|archive-date=6. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406115001/http://www.serverwatch.com/trends/article.php/3657451/Microsoft-Multicore-and-the-Data-Center.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Bill Gates se penzionisao sa svoje uloge ''šefa-arhitekte softvera'' 27. juna 2008. godine, dok je zadržao ostale pozicije vezane za kompaniju u ostajući kao savjetnik kompanije na ključnim projektima.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,1977363,00.asp|title=Bill Gates Announces Resignation|authorlink=Natali Morris|author=Conte, Natali Del|work=[[PC Magazine]]|publisher=[[Ziff Davis]]|date=15. 6. 2006|access-date=17. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Projekat [[Azure Services Platform]], ulazak kompanije na [[cloud computing]] tržište za Windows, počeo je 27. oktobra 2008. godine.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/microsoft-launches-windows-azure/|title=Microsoft launches Windows Azure|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=27. 10. 2008|access-date=6. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Dana 12. februara 2009. godine, Microsoft je izjavio težnju za otvaranjem lanca Microsoftovih ''storea'', te je 22. oktobra 2009.. godine prvi retail [[Microsoft Store]] otvoren u [[Scottsdale, Arizona|Scottsdaleu]], [[Arizona]]; isti dan kad je ''store'' otvoren, [[Windows 7]] je službeno izdan u javnost. Fokus Windowsa 7 je bio na dotjerivanju Viste sa mogućnostima lahkim za korištenje i poboljšanjima općih performansi, umjesto ogromnog rada na Windowsu.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-10163206-56.html|title=Microsoft follows Apple into the retail business|work=CNET|publisher=CBS Interactive|first=Ina|last=Fried|authorlink=Ina Fried|date=12. 2. 2009|access-date=17. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|title=Long lines as Microsoft opens retail store|work=[[Reuters]]|publisher=[[Thomson Reuters]]|author=Gaynor, Tim|date=22. 10. 2009|access-date=3. 7. 2010|archive-date=4. 2. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204102408/http://www.reuters.com/article/2009/10/22/us-microsoft-store-idUSTRE59L5E220091022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/33429899/ns/technology_and_science-tech_and_gadgets/|title=Windows 7 operating system makes its debut|work=[[NBCNews.com]]|publisher=[[NBCUniversal]]|agency=Associated Press|author=Mintz, Jessica|date=22. 10. 2009|access-date=4. 4. 2012}}&lt;/ref&gt;

Kako se industrija pametnih telefona raširila počevši 2007. godine, Microsoft se borio da prati stope konkurenata [[Apple Inc.|Applea]] i [[Google]]a u omogućavanju modernih operativnih sistema za pametne telefone. Kao rezultat, 2010. godine, Microsoft je izmijenio svoj stari mobilni operativni sistem, [[Windows Mobile]], zamjenjujući ga novim [[Windows Phone]] OS-om; zajedno s novom strategijom u industriji pametnih telefona koju je Microsoft radio u saradnji s proizvođačima pametnih telefona, poput [[Nokia|Nokie]], te omogućio konzistentno korisničko iskustvo širom svih platformi pametnih telefona koji koriste Microsoftov Windows Phone OS. Koristio je novi jezik dizajna za korisnički interfejs, kodnog naziva &quot;Metro&quot;, koji je koristio jednostavne oblike, tipografiju i ikonografiju, kao i koncept [[minimalizam|minimalizma]].

Microsoft je osnivajući član [[Open Networking Foundation|fondacije otvorenog umrežavanja]] započete 23. marta 2011. Ostale osnivajuće kompanije uključuju [[Google]], [[HP Networking]], [[Yahoo!]], [[Verizon]], [[Deutsche Telekom]] i 17 drugih kompanija. Neprofitna organizacija je fokusirana na pružanju podrške za novu [[cloud computing]] inicijativu nazvanu Software-Defined Networking.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |title=Open Networking Foundation News Release |first=David |last=Erickson |work=Openflow.org |date=21. 3. 2011 |access-date=29. 5. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326044008/http://www.openflow.org/wp/2011/03/open-networking-foundation-formed-to-speed-network-innovation/ |archive-date=26. 3. 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Inicijativa teži ubrzati inovacije kroz jednostavne softverske izmjene u telekomunikacijskim mrežama, bežičnim mrežama, podatkovnim centrima i drugim mrežnim područjima.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.computerworld.com.au/article/380663/google_other_titans_form_open_networking_foundation/?fp=4&amp;fpid=78268965 |title=&quot;Google and other titans form Open Networking Foundation.&quot; Noyes, 23. 3. 2011 |work=[[Computerworld]] |publisher=[[IDG]]|date=23. 3. 2011 |access-date=29. 5. 2011}}&lt;/ref&gt;

===2011–danas: Rebrandiranje, Windows 8, Surface i Nokia uređaji===
[[Datoteka:Start81.png|thumb|Generalni princip dizajna iza [[Start podloga|Start podloge]] u [[Windows 8.1]], [[Windows Phone]] i [[Xbox One]]]]
[[Datoteka:Microsoft Surface (black).jpg|thumb|[[Microsoft Surface]] tablet]]
Prateći izdavanje [[Windows Phone]]a, Microsoft je podvrgnut postepenom [[rebrandiranje|rebrandiranju]] svojih prizvoda kroz preduzetne logotipove (2011. i 2012. godina), proizvode, servise, te [[web-sajt]]ove adaptirajući principe i koncepte [[Metro (jezik dizajna)|Metro dizajna]].&lt;ref name=&quot;WindowsPhone7UI&quot;&gt;{{cite web|url= http://windowsteamblog.com/windows_phone/b/wpdev/archive/2010/03/18/windows-phone-7-series-ui-design-amp-interaction-guide.aspx| title= Windows Phone 7 Series UI Design &amp; Interaction Guide|access-date= 9. 10. 2010|date= 18. 3. 2010}}&lt;/ref&gt; Microsoft je prikazao [[Windows 8]], operativni sistem dizajniran za upotrebu na [[osobni računar|osobnim]] i [[Tablet (računar)|tablet računarima]], u Taipei-ju u junu 2011. godine.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/info-tech/article3479381.ece|title=Microsoft releases final test version of Windows 8 |work=[[Business Line]] |publisher=Kasturi &amp; Sons|date=1. 6. 2012|access-date=4. 8. 2012}}&lt;/ref&gt; Predstava za programere je bila 13. septembra, a sistem je zamijenjen korisničkom predstavom 29. februara 2012.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2011/01/05/businessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |title=OK, So Windows 8 Is Coming To ARM Tablets...Someday (MSFT) |newspaper=[[San Francisco Chronicle]] |first=Matt |last=Rosoff |date=5. 1. 2011 |access-date=5. 1. 2011 |archive-date=29. 6. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629064811/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2011%2F01%2F05%2Fbusinessinsider-microsoft-spills-beans-on--at-ces-2011-1.DTL |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Dana 31. marta 2012. godine, predstavljena je prikazna verzija.

Dana 18. juna 2012, Microsoft je otkrio [[Microsoft Surface]], prvi računar u historiji kompanije koji je imao hardver kojeg je napravio Microsoft.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sullivan |first=Mark |url=http://www.pcworld.com/article/257840/microsoft_announces_new_surface_tablet_pc.html |title=Microsoft Announces New 'Surface' Tablet PC |publisher=PCWorld |date= |access-date=19. 6. 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VF2012&quot; /&gt; Dana 25. juna, Microsoft je platio $1,2 milijardi za kupovinu društvene mreže [[Yammer]].&lt;ref&gt;{{cite news|title=Microsoft buys Internet startup Yammer for $1.2 billion|url=http://www.usatoday.com/tech/news/story/2012-06-25/microsoft-yammer-aquisition/55811172/1|work=[[USA Today]]|publisher=[[Gannett Company]]|first=Byron|last=Acohido|date=25. 6. 2012|access-date=25. 6. 2012}}&lt;/ref&gt; Dana 1. jula 2012, Microsoft je pokrenuo [[Outlook.com]] [[Webmail|webmail servis]] radi konkurencije sa [[Gmail]]om.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |title= Outlook.com Mail: Microsoft Reimagines Webmail |first= Paul |last= Thurrott |authorlink= Paul Thurrott |date= 31. 7. 2012 |work= Supersite for Windows |publisher= [[Penton Media]] |access-date= 1. 8. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120803011439/http://www.winsupersite.com/article/windows-live/outlookcom-mail-microsoft-reimagines-webmail-143877 |archive-date=3. 8. 2012 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Dana 4. septembra 2012, Microsoft je izdao [[Windows Server 2012]].&lt;ref name=&quot;MSofficialRTM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.microsoft.com/en-us/server-cloud/new.aspx|title=Windows Server 2012 &quot;Save the Date&quot; Announcement|date=8. 8. 2012| author=Microsoft Corp.}}&lt;/ref&gt; Dana 1. oktobra, Microsoft je predstavio namjeru za pokretanjem operacije novosti, dio novog [[MSN]]-a, u vrijeme pokretanja Windowa 8 kasnije u mjesecu.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|title=Microsoft launching news operation, new MSN|publisher=Reuters|access-date=1. 10. 2012|first=Bill|last=Rigby|date=1. 10. 2012|archive-date=2. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002064137/http://www.reuters.com/article/2012/10/01/us-microsoft-msn-idUSBRE8900WN20121001|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Dana 26. oktobra 2012, Microsoft je pokrenuo Windows 8 i [[Microsoft Surface]].&lt;ref name=&quot;VF2012&quot;&gt;Eichenwald, Kurt, [http://www.vanityfair.com/business/2012/08/microsoft-lost-mojo-steve-ballmer &quot;Microsoft's Lost Decade: How Microsoft Lost Its Mojo&quot;], ''[[Vanity Fair (časopis)|Vanity Fair]]'', 8. 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.zdnet.com/windows-8s-delivery-date-october-26-7000001158/|title=Windows 8's delivery date: October 26|newspaper=ZDNet|date=18. 7. 2012|access-date=17. 9. 2012}}&lt;/ref&gt; Tri dana kasnije, [[Windows Phone 8]] je izdat.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |title=Mary Jo Foley: Windows Phone 8 launch date revealed |publisher=LiveSide.net |date=30. 8. 2012 |access-date=27. 11. 2012 |archive-date=3. 11. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103151119/http://www.liveside.net/2012/08/30/mary-jo-foley-windows-phone-8-launch-dates-revealed/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Da bi se nosili sa potencijalom za povećanjem u potrazi za proizvodima i servisima, Microsoft je otvorio veliki broj &quot;dopusnih spremišta&quot; širom SAD-a radi nadomještanja rastućeg broja Microsoft ''skladišta'' koja su otvorena u 2012. godini.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.wpcentral.com/microsoft-prepping-everything-complete-brand-and-product-relaunch|title=Microsoft prepping for complete brand and product line relaunch, New York store coming the 26th|publisher=wpcentral.com|access-date=3. 11. 2012}}&lt;/ref&gt;

Dana 29. marta 2013, Microsoft je pokrenuo ''Patent Tracker''.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thenextweb.com/microsoft/2013/03/28/microsoft-launches-patent-tracker-to-help-you-search-its-library-of-intellectual-property/|title=Microsoft launches 'Patent Tracker' to help you search its library of intellectual property|work=The Next Web|date=28. 3. 2013|access-date=29. 3. 2013}}&lt;/ref&gt; [[Kinect]] senzorski uređaj je nadograđen na 2013 izdanje 8. generacije [[Xbox One]], a njegove mogućnosti su otkrivene u maju 2013. Novi Kinect koristi ultra-široku 1080px kameru, može raditi u mraku korištenjem infracrvenog senzora, ima snažan procesor i novi softver, razlikuje blage pokrete (kao pokreti prstima), te može odrediti korisnikov puls gledanjem u njegovo/njeno lice.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The all-seeing Kinect: tracking my face, arms, body, and heart on the Xbox One|url=http://www.theverge.com/2013/5/21/4353232/kinect-xbox-one-hands-on/in/4116279|work=The Verge|publisher=Vox Media, Inc|access-date=28. 5. 2013|author=David Pierce|date=21. 5. 2013}}&lt;/ref&gt; Microsoft je potpisao patent aplikaciju u 2011. godini koja sugerira da kompanija može koristiti Kinect sistem kamera za praćenje ponašanja gledalaca televizije kao dio plana pravljenja prikaznog iskustva aktivnijim. Dana 19. jula 2013, Microsoft dionice su pretrpile svoj jednodnevni procentni sell-off od 2000. godine nakon što je njihov kvartalni izvještaj povećao brige među investitorima slabog pokazivanja Windowsa 8 tableta Surface; sa više od 11% opadajućih poena Microsoft je pretprio gubitak veći od $32 milijarde.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-10805_3-57594612-75/funky-friday-more-than-$32-billion-in-microsoft-stock-value-wiped-out/|title=Funky Friday: More than $32 billion in Microsoft stock value wiped out &amp;#124; Microsoft&amp;nbsp;– CNET News|publisher=News.cnet.com|access-date=21. 7. 2013}}&lt;/ref&gt; Za 2010. [[fiskalna godina|fiskalnu godinu]], Microsoft je imao pet proizvodnih odjeljenja: ''Windows'', ''Server and Tools'', ''Online Services'', ''Microsoft Business'', te ''Entertainment and Devices''.

&lt;gallery widths=200 mode=&quot;traditional&quot; style=text-align:center; margin:auto;&quot;&gt;
Datoteka:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|[[Xbox One]] konzola
Datoteka:Xbox-360-Kinect-Standalone.png|[[Xbox 360]] [[Kinect]] senzor
&lt;/gallery&gt;
[[Datoteka:John Wendell Thompson.jpg|thumb|200px|[[John W. Thompson]] postaje predjsednik Microsofta, preuzimajući poziciju od Bill Gatesa.]]
Dana 3. septembra 2013, Microsoft je kupio mobilnu jedinicu [[Nokia|Nokie]] za $7 milijardi.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theverge.com/2013/9/2/4688530/microsoft-buys-nokias-devices-and-services-unit-unites-windows-phone/in/4453001|title=Microsoft buying Nokia's phone business in a $7,2 billion bid for its mobile future}}&lt;/ref&gt; Također 2013, [[Amy Hood]] postala je CFO Microsofta.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |title=Microsoft names insider Amy Hood as CFO |publisher=Reuters.com |date= |access-date=18. 4. 2014 |archive-date=9. 4. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409123351/http://www.reuters.com/article/2013/05/08/us-microsoft-cfo-idUSBRE94711Q20130508 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Alijansa za isplatniji internet (A4AI) je pokrenuta u oktobru 2013. godine. I Microsoft je dio koalicije javnih i privatnih organizacija koja također uključuje [[Facebook]], [[Intel]] i [[Google]]. Vođena od strane [[Tim Berners-Lee]]ja, A4AI teži napraviti internetski pristup isplativijim tako da je pristup raširen u zemljama razvoja, gdje je samo 31% stanovnika umreženo. Google će pomoći sniziti cijene pristupa internetu tako da će one pasti ispod težnji UN Broadband Commission-a od 5% mjesečnog prihoda.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sir Tim Berners-Lee and Google lead coalition for cheaper internet|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/oct/07/google-berners-lee-alliance-broadband-africa?CMP=EMCNEWEML6619I2&amp;et_cid=51918&amp;et_rid=7107573&amp;Linkid=http%3a%2f%2fwww.theguardian.com%2ftechnology%2f2013%2foct%2f07%2fgoogle-berners-lee-alliance-broadband-africa|access-date=8. 10. 2013|newspaper=The Guardian|date=7. 10. 2013|author=Samuel Gibbs}}&lt;/ref&gt;

U julu 2013. godine Microsoft je objavio da će preurediti posao u četiri nova poslovna odjeljenja po funkciji: ''Operativni sistemi'', ''Aplikacije'', ''Cloud'' i ''Uređaji''. Sva prethodna odjeljenja će biti prebačena u nova odjeljenja bez smanjenja radne snage.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |title=Microsoft's sweeping reorganization shifts focus to services, devices |date=11. 7. 2013 |access-date=3. 3. 2015 |archive-date=26. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131026191536/http://www.fiercemobileit.com/story/microsofts-sweeping-reorganization-shifts-focus-services-devices/2013-07-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Dana 4. februara 2014, [[Steve Ballmer]] je sišao sa pozicije [[CEO]]-a Microsofta kojeg je naslijedila [[Satya Nadella]], a koja je prethodno vodila odjeljenja ''Cloud'' i ''Enterprise''.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft CEO Steve Ballmer to retire within 12 months|url=https://www.microsoft.com/en-us/news/press/2013/aug13/08-23AnnouncementPR.aspx}}&lt;/ref&gt; Isti dan, [[John W. Thompson]] uzeo je ulogu šefa, kada je Bill Gates sišao sa pozicije da bi postao aktivniji unutar kompanije kao ''tehnološki savjetnik''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182|title=Nadella named new Microsoft CEO as Gates era ends|archive-url=https://web.archive.org/web/20140205010025/http://www.nbcnews.com/business/microsoft-names-satya-nadella-ceo-2D12054182|archive-date=5. 2. 2014|access-date=3. 3. 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Dana 25. aprila 2014, Microsoft je preuzeo ''Nokia Devices and Services'', te napravio brend Microsoft Mobile Oy.

Dana 15. septembra 2014, Microsoft je preuzeo razvojnu kompaniju videoigara [[Mojang]] za $2,5 milijardi, najpoznatiju po svojoj popularnoj igri ''[[Minecraft]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hutchinson|first1=Lee|title=It’s official: Microsoft acquires Mojang and Minecraft for $2.5 billion|url=http://arstechnica.com/gaming/2014/09/its-official-microsoft-acquires-mojang-and-minecraft-for-2-5-billion/|publisher=Ars Technica|access-date=19. 9. 2014|ref=152}}&lt;/ref&gt;

==Poslovi==
===''Windows'' odjeljenje, ''Server and Tools'', te ''Online Services''===
Client odjeljenje kompanije prizvodi Windows OS liniju poput Windowsa 8; također proizvodi [[Windows Live]] porodicu proizvoda i servisa. ''Server and Tools'' odjeljenje proizvodi serverske verzije Windowsa, poput [[Windows Server 2008 R2]] kao i set razvojnih alata zvanih [[Microsoft Visual Studio]], [[Microsoft Silverlight]], web aplikativno okruženje, te [[System Center Configuration Manager]] – kolekcija alata koji omogućavaju kontrolu s udaljenosti, upravljanje ''patchevima'', softverskim distribucijama i hardverski/softverski inventar. Ostali serverski proizvodi uključuju: [[Microsoft SQL Server]] – sistem upravljanja [[relaciona baza podataka|relacionom bazom podataka]], [[Microsoft Exchange Server]], za određene poslovno orijentirane [[e-mail]] i rasporedne mogućnosti, [[Windows Small Business Server]], za poruke i ostale male poslovno-orijentirane mogućnosti; te [[Microsoft BizTalk Server]], za poslovno procesno upravljanje.

Microsoft omogućava [[IT konsalting]] (&quot;Microsoft Consulting Services&quot;) i proizvodi set certifikacijskih programa kojima upravlja odjeljenje ''Server and Tools'' napravljeno da prepozna pojedince koji imaju minimalne vještine u specifičnoj ulozi; ovo uključuje programere ([[Microsoft Certified Professional|&quot;Microsoft Certified Solution Developer&quot;]]), sistemske/mrežne analitičare ([[MCSE|&quot;Microsoft Certified Systems Engineer&quot;]]), trenere (&quot;[[Microsoft Certified Professional|Microsoft Certified Trainers]]&quot;) te administratore (&quot;[[Microsoft Certified Systems Administrator]]&quot; i [[MCDBA|&quot;Microsoft Certified Database Administrator&quot;]]). [[Microsoft Press]]om, koji objavljuje knjige, također upravlja ovo odjeljenje. ''Online Services Business'' odjeljenje upravlja mrežnim servisom [[MSN]] i pretraživačkom stranicom [[Bing]]. Od decembra 2009. kompanija također posjeduje 18% vlasništva kablovskog kanala za vijesti [[MSNBC]] bez ikakve izmjenjivačke kontrole; ipak, odjeljenje upravlja web–sajtom kanala, [[msnbc.com]], u zajedničkom upravljanju sa suvlasnikom kanala, firmom [[NBC Universal]].&lt;ref name=&quot;MSNBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2005/12/24/business/media/24msnbc.html|title=Microsoft Quits MSNBC TV, but Web Partnership Remains|work=The New York Times|author=Carter, Bill|date=24. 12. 2005|access-date=6. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;

===Poslovno odjeljenje===
Microsoft poslovno odjeljenje proizvodi [[Microsoft Office]] uključujući [[Microsoft Office 2010]], liniju uredskog softvera. Softverski proizvod uključuje [[Microsoft Office Word|Word]] (uređivač teksta), [[Microsoft Access|Access]] (program za upravljanje relacijskim bazama podataka), [[Microsoft Excel|Excel]] (uređivač tabela), [[Microsoft Office Outlook|Outlook]] (kolaboracijski softver, često korišten sa [[Microsoft Exchange Server|Exchange Serverom]]), [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] (prezentacijski softver), [[Microsoft Publisher|Publisher]] (izdavački softver) i [[Microsoft Sharepoint|Sharepoint]]. Broj drugih proizvoda je dodat kasnije s izdavanjem Officea 2003 uključujući [[Microsoft Visio|Visio]], [[Microsoft Project|Project]], [[Microsoft MapPoint|MapPoint]], [[Microsoft InfoPath|InfoPath]] i [[Microsoft Office OneNote|OneNote]]. Odjeljenje također razvija ERP softver za kompanije pod brendom [[Microsoft Dynamics]]. Oni uključuju: [[Microsoft Dynamics AX]], [[Microsoft Dynamics NAV]], [[Microsoft Dynamics GP]], te [[Microsoft Dynamics SL]]. Oni su usmjereni na različite tipove kompanija i zemalja, i ograničene za organizacije koje imaju manje od 7.500 zaposlenih.&lt;ref name=&quot;MS Dynamics Lineup&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|work=Directions on Microsoft|title=Four Products Advance on Dynamics ERP Roadmap|date=27. 4. 2009|access-date=3. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100702192855/http://www.directionsonmicrosoft.com/samples/49-samples/743-four-products-advance-on-dynamics-erp-roadmap.html|archive-date=2. 7. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Također pod brendom Dynamics je i softver [[Microsoft Dynamics CRM]], dio [[Azure Services Platform]]e.

===Odjeljenje za zabavu i uređaje===
{{Također pogledajte|Microsoft Mobile Oy}}
Odjeljenje za zabavu i uređaje proizvodi [[Windows CE]] za uvezane sisteme i [[Windows Phone]] za [[pametni telefon|pametne telefone]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnet.com/8301-17918_1-20015314-85.html|title=Microsoft releases Windows Phone 7 to manufacturers|author=Cha, Bonnie|work=CNET|publisher=CBS Interactive|date=1. 9. 2010|access-date=7. 9. 2010}}&lt;/ref&gt; Microsoft je sprva ušao na tržište mobitela kroz Windows CE za [[ručni uređaj|ručne uređaje]], eventualno razvijajući ga u [[Windows Mobile]] OS i sada, Windows Phone. Windows CE je dizajniran za uređaje gdje OS ne mora direktno biti vidljiv krajnjem korisniku, naročito, uređajima i automobilima. Odjeljenje također proizvodi [[računarska igra|računarske igre]], preko svoje izdavačke kuće [[Microsoft Studios]], koje se pokreću na Windows osobnim računarima i ostalim sistemima uključujući naslove poput [[Age of Empires]], [[Halo (video–igra)|Halo]] i [[Microsoft Flight Simulator]], i kuće [[Macintosh Business Unit]] koja proizvodi softver za [[Mac OS]] uključujući [[Microsoft Office 2011 for Mac]]. Microsoftovo odjeljenje za zabavu i uređaje dizajnira, prodaje i proizvodi korisničku elektroniku uključujući [[Xbox 360]] igraču konzolu, ručni medijski program [[Zune]], te [[MSN TV]]. Microsoft također prodaje [[osobni računarski hardver]] uključujući [[miš (računarstvo)|miš]], [[tastatura|tastaturu]], te razne igrače kontrolere poput [[joystick]]a i [[gamepad]]a.

==Kultura==
Tehničke reference za programere i članci za razne Microsoftove magazine, kao što je npr. ''Microsoft Systems Journal'' (MSJ), dostupni su kroz [[Microsoft Developer Network]] (MSDN). MSDN također nudi pretplate za kompanije i individualce, te skuplje pretplate često nude pristup beta predizdavačkim verzijama Microsoftovog softvera.&lt;ref name=&quot;MSDN-SubscribeFAQ&quot;&gt;{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/ms123402.aspx?missingurl=%2fsubscriptions%2ffaq%2fdefault.aspx |publisher=Microsoft|title=MSDN Subscription FAQ |access-date=3. 7. 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSJ-home&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.microsoft.com/msj/|title=Microsoft Systems Journal Homepage |publisher=Microsoft|date=15. 4. 2004|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; U aprilu 2004, Microsoft je pokrenuo društveni sajt za programere i korisnike, nazvan [[Channel 9 (Microsoft)|Channel 9]], koji omogućava [[wiki]] i [[internetski forum]].&lt;ref name=&quot;Hobson&quot;&gt;{{cite news |author=Hobson, Neville |url=http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |title=Microsoft's Channel 9 And Cultural Rules |work=WebProNews |publisher=iEntry Inc |date=11. 4. 2005 |access-date=3. 7. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080420185313/http://www.webpronews.com/topnews/2005/04/11/microsofts-channel-and-cultural-rules |archive-date=20. 4. 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Naredni društveni sajt koji omogućava dnevne video–snimke i ostale servise, On10.net, pokrenut je 3. marta 2006. godine.&lt;ref name=&quot;On10-home&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.On10.net|title=On10.net homepage|publisher=Microsoft|access-date=4. 5. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060428070407/http://www.on10.net/|archive-date=28. 4. 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Besplatna tehnička podrška je tradicionalno omogućena kroz internetske [[Usenet]] grupe novosti, te [[CompuServe]] ranije, koje su pratili zaposlenici Microsofta; može postojati više novinskih grupa za jedan proizvod. Ljudi pomoćnici mogu biti odabrani od strane zaposlenika Microsofta za MVP status (Most Valuable Professional), što im daje vrstu posebnog društvenog statusa i mogućnosti za nagrade i ostale koristi.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/business/globe/articles/2005/06/13/somehow_usenet_lumbers_on/|title=Somehow, Usenet lumbers on|author=Bray, Hiawatha|date=13. 6. 2005|access-date=3. 7. 2006|work=The Boston Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|title=Microsoft MVP Frequently Asked Questions|publisher=Microsoft|access-date=1. 6. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20081027022037/http://mvp.support.microsoft.com/mvpfaqs|archive-date=27. 10. 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Poznat zbog svog internog [[rječnik]]a, izraz „jesti našu vlastitu psećju hranu“ se koristi za opis politike korištenja predizdatih i beta verzija proizvoda unutar Microsofta u težnji testiranja istih u stvarnim situacijama.&lt;ref name=&quot;dogfood&quot;&gt;{{cite news|title=Microsoft tests its own dog food|url=http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20070108214545/http://news.zdnet.com/2100-3513_22-5047467.html| archive-date=8. 1. 2007|author=CNET News.com Staff|work=ZDNet|publisher=CNET Networks, Inc.|date=21. 7. 2003| access-date=9. 10. 2005}}&lt;/ref&gt; Ovo je obično skraćeno na samo „pseća hrana“, te se koristi kao imenica, glagol ili pridjev. Drugi dio [[žargon]]a, „FYIFV“ ili „FYIV“ (&quot;Fuck You, I'm [Fully] Vested&quot;), također koriste zaposlenici da kažu kako su [[finansijska nezavisnost|finansijski nezavisni]] i da mogu izbjeći rad kad god žele.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Heileman, John|title=The Truth, The Whole Truth, and Nothing But The Truth|url=http://www.wired.com/wired/archive/8.11/microsoft_pr.html|work=Wired|date=novembar 2000|access-date=30. 9. 2007}}&lt;/ref&gt; Kompanija je također poznata po svojim procesima zapošljavanja, u ostalim organizacijama poznato kao &quot;[[Microsoft intervju]]&quot;, koje je notorno zbog „bezveznih“ pitanja, poput „Zašto je šaht–poklopac okrugao?&quot;.&lt;ref name=&quot;manhole&quot;&gt;{{cite news|url=http://g4tv.com/screensavers/features/6282/square_manhole_covers_and_crazy_questions.html|title=Square Manhole Covers and Crazy Questions|work=G4TV.com|author=Poundstone, William|date=21. 5. 2003|access-date=1. 7. 2006|archive-date=14. 11. 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20051114175326/http://www.g4tv.com/screensavers/features/6282/Square_Manhole_Covers_and_Crazy_Questions.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Microsoft je javni protivnik ograničenja [[H1B viza]], koja dopušta kompanijama u SAD-u da zaposle određene strane radnike. Bill Gates tvrdi da ograničenje sa H1B vizama pravi poteškoće kompaniji pri zaposlenju ljudi, izjavljujući &quot;Ja bih se sigurno riješio H1B ograničenja!&quot; 2005.&lt;ref name=&quot;MarkRoy&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.internetnews.com/bus-news/article.php/3500986 |title=Gates Rakes Congress on H1B Visa Cap|author=Mark, Roy|work=internetnews.com|date=27. 4. 2005|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Kritičari H1B viza tvrde da opuštanje granica može rezultirati u povećanoj nezaposlenosti građana SAD–a jer H1B radnici rade za manje plaće.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=88154016|title=Bill Gates Targets Visa Rules for Tech Workers|work=NPR|date=12. 3. 2008|access-date=6. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; ''[[Human Rights Campaign]] Corporate Equality Index'', izvještaj o tome kako se organizacije odnose prema [[LGBT]]-zaposlenicima (lezbijkama, gej muškarcima, biseksualcima i transrodnim osobama), rangirao je Microsoft sa 87% od 2002. do 2004, te sa 100% od 2005. do 2010, nakon što su dozvolili rodno izražavanje.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Corporate Equality Index Archive|url=http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|publisher=Human Rights Campaign Foundation|access-date=17. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100703003315/http://www.hrc.org/about_us/7115.htm|archive-date=3. 7. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Kritike==
[[Datoteka:VistaParty3-cropped.jpg|thumb|Grupe ''[[BadVista]]'' i  ''[[Defective by Design]]'' protestiraju protiv operativnog sistema [[Windows Vista]].]]

Kritike na račun Microsofta pratile su kompaniju od početka postojanja zbog različitih aspekata njenih proizvoda i praksi posla. [[Jednostavnost korištenja]], [[stabilnost]], te [[računarska sigurnost|sigurnost]] softvera kompanije su opći ciljevi kritičara. Nedavno, [[Trojanski konj (računarstvo)|trojanski konji]] i ostale „rupe“ zahvatali su veliki broj korisnika zbog grešaka u sigurnosti Microsoft Windowsa i ostalih programa. Microsoft je također optuživan zbog zaključavanja proizvođača u svoje proizvode, te nedopuštanja praćenja i udovoljavanja postojećih standarda u svom softveru.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2003/04/25/writing_history_with_microsofts_office/|title=Writing history with Microsoft's Office lock-in}}&lt;/ref&gt;

Kompanija je bila u raznim [[suđenje|suđenjima]] od strane nekoliko vlada i ostalih kompanija zbog nezakonitih [[monopol]]ističkih djela. U 2004. godini, [[Evropska Unija|Evropska unija]] proglasila je Microsoft krivim u slučaju o nepovjerenju. Dodatno, Microsoftova [[EULA]] za neke njihove programe je često kritizirana da je preograničavajuća kao i protiv [[softver otvorenog koda|softvera otvorenog koda]].

Microsoft je bio kritiziran (zajedno sa [[Yahoo]]–om, [[AOL]]–om, [[Google]]–om i ostalim) zbog umješanosti u cenzuri u [[Kina|NR Kini]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/|title=Corporate Complicity in Chinese Internet Censorship|access-date=23. 11. 2006|archive-date=22. 11. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061122231425/http://www.hrw.org/reports/2006/china0806/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Microsoft je također došao pod kritiku za offshoring poslova za [[Kina|Kinu]] i [[Indija|Indiju]].&lt;ref&gt;&quot;[http://www.infoworld.com/d/the-industry-standard/whos-buying-microsofts-outsourcing-excuses-390 Who's buying Microsoft's outsourcing excuses?]&quot;. ''[[InfoWorld]]''. 22. 4. 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2002468560_msftgoogle03.html Microsoft plans to outsource more, says ex-worker]&quot;. ''The Seattle Times''. 3. septembar 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.taipeitimes.com/News/worldbiz/archives/2004/06/17/2003175447 High-end tech jobs outsourced by Microsoft]&quot;. ''[[Taipei Times]]''. 17. 6. 2004.&lt;/ref&gt; Postojali su izvještaji o lošim radnim uvjetima u fabrici u južnoj Kini koja proizvodi neke od Microsoftovih proizvoda.&lt;ref&gt;&quot;[http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955 Microsoft Investigates 'Mass Suicide Threat'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133102/http://news.sky.com/home/world-news/article/16146955|date=7. 3. 2012}}&quot;. ''[[Sky News]]''. 11. januar 2012.&lt;/ref&gt;

==Preduzetničke afere==
Kompaniju pokreće odbor direktora kreiran većinom od autsajdera, kao što je opcionalno za javne trgovinske kompanije. Članovi odbora od septembra 2014. su: [[John W. Thompson]], [[Dina Dublon]], [[Bill Gates]], [[Maria Klawe]], [[David Marquardt]], [[Mason Morfit]],&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311|work=Reuters|title=Microsoft appoints activist investor Mason Morfit to board|date=11. 3. 2014|access-date=3. 3. 2015|archive-date=8. 1. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222642/http://www.reuters.com/article/2014/03/11/us-microsoft-director-idUSBREA2A21W20140311|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Satya Nadella]], [[Charles Noski]], [[Helmut Panke]] i [[John W. Stanton]].&lt;ref name=&quot;MSPR-Board&quot;&gt;{{cite press release |url=http://www.microsoft.com/en-us/news/exec/bod.aspx|title=Microsoft Board of Directors|work=PressPass|publisher=Microsoft |access-date=6. 9. 2014}}&lt;/ref&gt; Članovi odbora se biraju svake godine na godišnjem mitingu dioničara po principu većine. Postoji pet komiteta unutar odbora koji nadgledaju specifične oblasti. Ovi komiteti uključuju ''Audit Committee'', koji upravlja problemima računovodstva kompanije uključujući izvještavanje i prijavljivanje; ''Compensation Committee'', koji dopušta kompenzaciju za CEO i ostale uposlenike kompanije; ''Finance Committee'', koji upravlja finansijskim stvarima poput predlaganja sjedinjenja i akvizicija; ''Governance and Nominating Committee'', koji upravlja raznim preduzentnim zadacima uključujući nominiranje odbora; te ''Antitrust Compliance Committee'', koji teži spriječiti praksu kompanije od kršenja zakona o nepovjerenju.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Corporation Corporate Governance Guidelines|url=http://www.microsoft.com/about/companyinformation/corporategovernance/guidelines.mspx |publisher=Microsoft|date=1. 7. 2009|access-date=18. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Microsoft 5-Year Stock History.svg|350px|thumb|desno|Petogodišnji grafik historije za {{NASDAQ|MSFT}} berzu 17. jula 2013.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&amp;page=quotesearch|title=Five year history graph of (NASDAQ:MSFT) stock|work=ZenoBank|publisher=AlphaTrade|date=29. 9. 2009|access-date=29. 9. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030114740/http://zenobank.com/index.php?symbol=MSFT&amp;page=quotesearch|archive-date=30. 10. 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]

Kada je Microsoft krenuo javno i pokrenuo svoju [[Početna javna ponuda|početnu javnu ponudu (IPO)]] 1986. godine, početna cijena dionice bila je $21; nakon dana kupovine, cijena je stala na $27,75. Od jula 2010, sa kompanijinih devet razdvojenih dionica, bilo koja IPO [[dionica (finansije)|dionica]] bila bi umnožena 288 puta; ako bi jedan kupio IPO danas i ako se uzmu u obzir dijeljenja i ostali faktori, koštalo bi oko 9{{nbsp}}centi.&lt;ref name=&quot;Allan 2001&quot; /&gt;{{rp|235–236|date=11. 2012}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=14. 3. 1986|title=Microsoft stock is red hot on first trading day|author=Monkman, Carol Smith|page=B9|access-date=18. 7. 2010|archive-date=21. 2. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221224106/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/102018.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MSSTOCK&quot;&gt;{{cite web|url=http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&amp;t=MSFT&amp;region=USA&amp;culture=en-US&amp;s=SPYZ|title=MSFT stock performance and split info|publisher=Morningstar, Inc.|access-date=17. 7. 2010|archive-date=10. 5. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510012046/http://performance.morningstar.com/stock/performance-return.action?p=dividend_split_page&amp;t=MSFT&amp;region=USA&amp;culture=en-US&amp;s=SPYZ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Cijena dionice je imala najveću vrijednost 1999. godine sa oko $119 ($60,928 prilagođeno za podjele dionica).&lt;ref name=&quot;stocksheet&quot;&gt;{{cite web|title=Microsoft stock price spreadsheet from Microsoft investor relations|url=http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|format=xls|publisher=Microsoft|access-date=18. 8. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20091010091835/http://download.microsoft.com/download/d/a/7/da7e8eca-4410-4475-a211-03327408b655/msftpricehist.xls|archive-date=10. 10. 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Kompanija je počela nuditi [[dividenda|dividendu]] 16. januara 2003. godine počevši s osam centi po dionici za fiskalnu godinu praćenu sa dividendom od šesnaest centi po dionici naredne godine, prelazeći sa godišnjih na kvartalne dividende 2005. godine sa 8 centi po dionici za kvartal i [[specijalna dividenda|specijalnom jednodnevnom isplatom]] od 3 dolara po dionici za drugi kvartal fiskalne godine.&lt;ref name=&quot;stocksheet&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dividendfaq&quot;&gt;{{cite web|title=Dividend Frequently Asked Questions|url=http://www.microsoft.com/msft/FAQ/dividend.mspx|publisher=Microsoft|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Iako je kompanija imala naknadne poraste u isplatama dividendi, cijena Microsoftove dionice ostala je konstantna godinama.&lt;ref name=&quot;dividendfaq&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Yahoo-MSFTchart&quot;&gt;{{cite web |title=Yahoo MSFT stock chart |url=http://finance.yahoo.com/q/bc?s=MSFT&amp;t=my |publisher=Yahoo Finance |access-date=13. 12. 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=MSN Money MSFT chart with dividend and split info|url=http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&amp;C8=2005&amp;CE=0&amp;C5=10&amp;C6=2005&amp;C7=10&amp;D9=1&amp;C9=2&amp;D0=1&amp;CF=1&amp;D4=1&amp;D5=0&amp;D3=0&amp;ShowChtBt=Refresh+Chart&amp;CP=0&amp;PT=9|work=MSN Money|publisher=Microsoft|access-date=13. 12. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110504010721/http://moneycentral.msn.com/investor/charts/chartdl.aspx?Symbol=MSFT&amp;C8=2005&amp;CE=0&amp;C5=10&amp;C6=2005&amp;C7=10&amp;D9=1&amp;C9=2&amp;D0=1&amp;CF=1&amp;D4=1&amp;D5=0&amp;D3=0&amp;ShowChtBt=Refresh+Chart&amp;CP=0&amp;PT=9|archive-date=4. 5. 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Fried, Ina; Ard, Scott|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev|title=Gates stepping down from full-time Microsoft role, page 2|work=ZDNet|date=15. 6. 2006|access-date=18. 8. 2008|archive-date=3. 8. 2009|archive-url=https://archive.today/20090803064918/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-148474.html?tag=st.prev|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Jedna od strategija posla Microsofta, opisano od strane direktora kao &quot;[[embrace, extend and extinguish]],&quot; isprva prihvati konkurentni standard ili proizvod, onda ga proširi i proizvede vlastitu verziju koja je kasnije nekompatibilna sa standardom, što vremenom porazi konkurenciju jer ne može koristiti novu Microsoftovu verziju.&lt;ref name=&quot;eee&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.zdnet.com/2100-9595_22-100925.html|title=Intel exec: MS wanted to 'extend, embrace and extinguish' competition|author=Rodger, Will|work=ZDNet|date=8. 11. 1998|access-date=18. 8. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100228165402/http://news.zdnet.com/2100-9595_22-100925.html|archive-date=28. 2. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Razne kompanije i vlade tužile su Microsoft zbog ovog niza taktika, što je rezultiralo milijardama dolara u prekršajima protiv kompanije.&lt;ref name=&quot;usvms&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;usvms&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;euantitrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;euantitrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Orlowski2004-03-05&quot;&gt;{{cite press release |url=http://www.burst.com/new/newsevents/pressrelease007.htm |title=Microsoft Corp. Licenses Burst.com Patents &amp; Settles Suit |publisher=Burst.com Inc. |date=11. 3. 2005 |access-date=18. 8. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011154520/http://burst.com/new/newsevents/pressrelease007.htm |archive-date=11. 10. 2007 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2004/03/05/eolas_web_patent_nullified/ |title=Eolas' web patent nullified|author=Orlowski, Andrew|work=The Register|publisher=Situation Publishing Ltd|date=5. 3. 2004|access-date=18. 5. 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Dennis, Tony|url=http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2002/12/24/sendo--microsoft--it-all-ends-in-tears |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529141141/http://www.theinquirer.net/en/inquirer/news/2002/12/24/sendo--microsoft--it-all-ends-in-tears|archive-date=29. 5. 2008|title=Sendo &amp; Microsoft&amp;nbsp;– it all ends in tears |date=24. 12. 2002 |work=TheInquirer.net |access-date=18. 5. 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.infoworld.com/article/05/12/07/HNmicrosoftfined_1.html|title=Update: Microsoft fined $32M by South Korea|author=Nystedt, Dan|publisher=IDG News Service|date=7. 12. 2005|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Microsoft tvrdi da originalna strategija nije protivkonkurentna, nego radije vježba njihove diskrecije da implementira mogućnosti za koje vjeruje da ih kupci žele.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning%20Resources/Microsoft/words/words_4.htm|title=U.S. v. Microsoft: We're Defending Our Right to Innovate|archive-url=https://web.archive.org/web/20071117094549/http://openacademy.mindef.gov.sg/openacademy/Learning+Resources/Microsoft/words/words_4.htm|archive-date=17. 11. 2007|date=20. 5. 1998|work=The Wall Street Journal|access-date=31. 3. 2006}}&lt;/ref&gt;

===Finansije===
''[[Standard and Poor's]]'' i ''[[Moody's]]'' dali su AAA rangiranje Microsoftu, čija je imovina procijenjena na $41&amp;nbsp;milijardi u usporedbi sa samo $8,5&amp;nbsp;milijardi u neosiguranom dugovanju. Kao posljedica, u februaru 2011. godine Microsoft je lansirao preduzetnu obveznicu sa cifrom do $2,25&amp;nbsp;milijardi sa relativno niskim posuđivačkim nivoima u usporedbi sa vladinim.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|title=Microsoft sells $2,25&amp;nbsp;billion of debt at low rates|publisher=Reuters|date=4. 2. 2011|access-date=3. 3. 2015|archive-date=8. 1. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108222942/http://www.reuters.com/article/2011/02/04/us-microsoft-bonds-idUSTRE7128EZ20110204|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Po prvi put u 20 godina, kompanija [[Apple Inc.]] je prestigla Microsoft u Q1 2011. godine kvartalnim profitima i prihodima zbog usporenja u prodajama računara i nastavka velikih gubitaka u Microsoftovom odjeljenju za mrežne servise (koje sadrži pretraživačku mašinu ''[[Bing]]''). Microsoftov profit bio je $5,2 milijardi, dok je profit Applea Inc. bio $6 milijardi, dok su operativni prihodi bili $14,5 milijardi i $24,7 milijardi, redom.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Charles Arthur|url=http://www.guardian.co.uk/technology/2011/apr/28/microsoft-falls-behind-apple |title=Microsoft falls behind Apple for first time in 20 years &amp;#124; Technology |publisher=The Guardian |date= 28. 4. 2011|access-date=11. 5. 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;

Microsoftovo odjeljenje za mrežne servise je neprestano pravilo gubitke od 2006. i u Q1 2011. izgubilo je $726 miliona. Ovo prati gubitak od $2,5 milijardi za 2010. godinu.&lt;ref&gt;{{cite web|author=MG Siegler Apr 29, 2011 |url=http://techcrunch.com/2011/04/29/microsoft-internet-bloodbath/?utm_source=feedburner&amp;utm_medium=feed&amp;utm_campaign=Feed%3A+Techcrunch+%28TechCrunch%29 |title=When Will Microsoft's Internet Bloodbath End? |publisher=Techcrunch.com |date=29. 4. 2011 |access-date=11. 5. 2011}}&lt;/ref&gt;

Dana 20. jula 2012, Microsoft je objavio svoj prvi kvartalni gubitak ikada, bez obzira na rekordne prihode za kvartale i fiskalne godine, sa novim neto gubitkom od $492 miliona zbog [[zabilješka|zabilješke]] vezane za reklamnu kompaniju [[aQuantive]], koja je bila preuzeta za $6,2 milijarde u 2007. godini.&lt;ref&gt;{{cite web|last=White|first=Martha|title=Microsoft reports first quarterly loss ever|url=http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|access-date=20. 7. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120720121702/http://marketday.msnbc.msn.com/_news/2012/07/19/12837611-microsoft-reports-first-quarterly-loss-ever?lite|archive-date=20. 7. 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Od januara 2014, Microsoftova [[tržišna kapitalizacija]] stoji na $314 milijardi,&lt;ref name=&quot;Marketwatch MSFT&quot;&gt;{{cite web|title=Microsoft Overview|url=http://www.marketwatch.com/investing/stock/msft/|publisher=Marketwatch|access-date=2. 2. 2014}}&lt;/ref&gt; bivajući 8. najveća kompanija u svijetu po tržišnoj kapitalizaciji.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Global Top 100 Companies|url=http://www.pwc.com/gx/en/audit-services/capital-market/publications/top100-market-capitalisation.jhtml|publisher=PWC|access-date=2. 2. 2014}}&lt;/ref&gt;

===Okruženje===
Tokom 2011. godine, [[Greenpeace]] je objavio izvještaj rangirajući prvih deset velikih brendova u cloud kompjutingu u vezi s izvorima elektriciteta za njihove podatkovne centre. U to vrijeme, podatkovni centri koristili su do 2% ukupnog globalnog elektriciteta i ovaj iznos je projektiran radi povećanja. [[Phil Radford]] iz Greenpeacea rekao je &quot;mi smo zabrinuti da nas ova nova eksplozija u korištenju elektriciteta može zaključati u stare, zagađivačke izvore energije umjesto čiste energije dostupne danas,&quot;&lt;ref name=&quot;Dirty Data Report Card&quot;&gt;{{cite web |publisher=[[Greenpeace]] |url= http://www.greenpeace.org/international/Global/international/publications/climate/2011/Cool%20IT/dirty-data-report-greenpeace.pdf|title=Dirty Data Report Card|access-date=22. 8. 2013}}&lt;/ref&gt; te prozvao &quot;Amazon, Microsoft i ostale lidere industrije informacione tehnologije da mora prihvatiti čistu energiju radi napajanja svojih cloud podatkovnih centara.&quot;&lt;ref&gt;[http://seattletimes.com/html/opinion/2018176038_guest10radford.html, &quot;Amazon, Microsoft: Let's keep 'the cloud' clean&quot;], Phil Radford&lt;/ref&gt; U 2013. godini, Microsoft se složio za kupovinu energije koju pravi ''Texas wind project'' da napaja jedan od svojih podatkovnih centara.&lt;ref&gt;[http://www.theguardian.com/environment/2013/nov/04/microsoft-wind-powered-data-centre, &quot;Microsoft looks to boost eco credentials with wind-powered data centre&quot;]{{Mrtav link}}, Suzanne Goldenberg&lt;/ref&gt;

Microsoft je rangiran 17. mjestom u [[Greenpeace]]ovom vodiču za zeleniju elektroniku (16. izdanje) koje rangira 18 elektronskih proizvođača prema njihovoj politici prema otrovnim  hemikalijama, reciklaži i klimatskim promjenama.&lt;ref name=&quot;Greenpeace International&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/climate-change/cool-it/Guide-to-Greener-Electronics/Previous-Edition-October-2010/|title=Guide to Greener Electronics&amp;nbsp;– Greenpeace International (16th Edition)|publisher=Greenpeace International|access-date=3. 4. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20111112191625/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/climate-change/cool-it/Guide-to-Greener-Electronics/Previous-Edition-October-2010|archive-date=12. 11. 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Microsoftov glavni kampus u SAD-u dobio je srebrni certifikat od LEED programa 2008. godine, te instalirao preko 2.000 solarnih panela na vrh svojih zgrada u svom kampusu u [[Silicijska dolina|Silikonskoj dolini]], praveći približno 15% ukupne energije potrebne za postrojenja u aprilu 2005.&lt;ref name=&quot;news1&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.cnet.com/Microsoft-vs.-Google-Whos-greener/2100-1022_3-6080297.html?tag=mncol;txt|title=Microsoft vs. Google: Who's greener?|work=CNET|publisher=CBS Interactive|author=Mills, Elinor|date=6. 6. 2008|access-date=3. 7. 2010}}&lt;/ref&gt;

Microsoft koristi alternativne oblike transporta. Kreirao je jedan od najvećih svjetskih privatnih autobuskih sistema, &quot;Connector&quot;, da transportira ljudi izvan kompanije; za transport na kampusu, &quot;Shuttle Connect&quot; koristi veliku flotu hibridnih automobila da bi sačuvao gorivo. Kompanija također zamjenjuje regionalni [[javni prijevoz]] kao podsticaj.&lt;ref name=&quot;news1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|title=Fostering Alternative Ways to Commute at Microsoft|publisher=Microsoft|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501154211/http://www.microsoft.com/environment/our_commitment/articles/alternative_commuting.aspx|archive-date=1. 5. 2008}}&lt;/ref&gt; U februaru 2010. godine, ipak, Microsoft je stao protiv dodavanja dodatnog javnog prijevoza i visokozaposlenih vozila (HOV) za most koji povezuje Redmond sa Seattleom; kompanija nije htjela odužiti s konstrukcijom nimalo.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|work=King5 Television News|title=Seattle hires consultant to look at 520 bridge plan|date=23. 3. 2010|access-date=3. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100226123840/http://www.king5.com/news/Microsofts-big-520-advertisement-85031317.html|archive-date=26. 2. 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Microsoft je rangiran brojem 1 na spisku svjetskih najboljih multinacionalnih radnih mjesta od strane ''Great Place to Work Institute'' 2011. godine.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/microsoftpri0/2016631709_microsoft_named_best_multinational_workplace_by_gr.html |title=Microsoft Pri0 &amp;#124; Microsoft named best multinational workplace |publisher=Seattle Times Newspaper |date= 28. 10. 2011|access-date=3. 11. 2011 |first=Janet I. |last=Tu}}&lt;/ref&gt;

===Marketing===
U 2004. godini, Microsoft je naručio istraživačke kompanije da urade nezavisne studije vezane za ukupni trošak vlasništva (TCO) sistema [[Windows Server 2003]] u poređenju sa [[Linux]]om; zaključeno je da su kompanije spoznale da je Windows jednostavniji za administrirati od Linuxa, te oni koji koriste Windows administriraju brže što rezultira u manjim troškovima za njihovu kompaniju (npr. niži TCO).&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.seattlepi.com/business/158237_msftresearch27.html|title=Studies on Linux help their patron: Microsoft|author=Bishop, Todd|work=Seattle Post-Intelligencer|publisher=Hearst Seattle Media, LLC|date=27. 1. 2004|access-date=16. 7. 2010}}&lt;/ref&gt; Ovo je izazvalo talas povezanih studija; studija od strane [[Yankee Group]] zaključila da nadogradnja sa jedne verzije Windows Servera na drugu košta djelić prelaznog troška Windows Servera na Linux, ipak kompanije koje su anketirane napomenule su da je povećana siugurnost i pouzdanost Linuxovih servera i brinu se o bivanju zaključanim u korištenje proizvoda Microsofta.&lt;ref name=&quot;Foley&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|title=Yankee Independently Pits Windows TCO vs. Linux TCO|author=Foley, Mary Jo|work=eWeek|date=24. 3. 2004|access-date=14. 7. 2010|archive-url=https://archive.today/20130104134612/http://www.microsoft-watch.com/content/operating_systems/yankee_independently_pits_windows_tco_vs_linux_tco.html|archive-date=4. 1. 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Druga studija, koju je izdao [[Open Source Development Labs]], tvrdila je da su Microsoftove studije &quot;jednostavno zastarjele i jednostrane&quot; i njihova anketa je zaključila da je TCO Linuxa bio niži jer administratori Linuxa upravljaju većim brojem servera uopće i zbog ostalih razloga.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|title=Linux fans hit back at Microsoft TCO claims|author=Jaques, Robert|work=vnunet.com|date=13. 3. 2006|access-date=18. 8. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724013740/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2150210/linux-fans-hit-back-microsoft|archive-date=24. 7. 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Kao dio kampanje &quot;Uzmi činjenice&quot;, Microsoft je osvijetlio [[.NET framework|.NET]] trgovinsku platformu koju je razvio u partnerstvu sa [[Accenture]] za [[Londonska berza|Londonsku berzu]] (LSE), tvrdeći da je omogućavala dostupnost &quot;[[Visoka dostupnost|pet devetki]]&quot;. Nakon produženog prekida i nepouzdanosti&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/markets/4676369/Seven-hour-LSE-blackout-caused-by-double-glitch.html|publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|title=Seven-hour LSE blackout caused by double glitch|author=Rowena Mason|date=10. 9. 2008|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8380607.stm|title=London Stock Exchange trading hit by technical glitch|date=26. 11. 2009}}&lt;/ref&gt; LSE je objavila 2009. godine da je planirala izbaciti Microsoftovo rješenje i prebaciti se na rješenje zasnovano na Linuxu 2010. godine.&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=ITWire|url=http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|title=London Stock Exchange gets the facts and dumps Windows for Linux|author=David M. Williams|date=8. 10. 2009|access-date=3. 3. 2015|archive-date=16. 7. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716005714/http://www.itwire.com/opinion-and-analysis/the-linux-distillery/28359-london-stock-exchange-gets-the-facts-and-dumps-windows-for-linux|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|publisher=[[Slashdot]]|url=http://linux.slashdot.org/story/09/10/06/1742203/London-Stock-Exchange-Rejects-NET-For-Open-Source|title=London Stock Exchange Rejects .NET For Open Source|date=6. 10. 2009}}&lt;/ref&gt;

Tokom 2012. godine, Microsoft je zaposlio političkog anketara, Marka Penna, koga ''[[The New York Times]]'' opisuje da kao &quot;poznatog po ucjenjivanju&quot; njegovih političkih rivala&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2012/12/15/technology/microsoft-battles-google-by-hiring-political-brawler-mark-penn.html?_r=0|work=The New York Times|first1=Nick|last1=Wingfield|title=Microsoft Battles Google by Hiring Political Brawler Mark Penn|date=14. 12. 2012}}&lt;/ref&gt; kao ''Executive Vice-President'', reklame i strategija. Penn je kreirao serije negativnih reklama ciljajući na jednog od Microsoftovih glavnih suparnika, [[Google]]a. Reklama, nazvana &quot;[[Scroogled]]&quot;, teži napraviti slučaj da Google „zeza“ korisnike pretraživačkim rezultatima koji teže pokazati Googleove sponzore, kojima [[Gmail]] ugrožava privatnost svojih korisnika postavljanjem reklamnih rezultata vezanih za sadržaje korisničke pošte i kupovine koji favoriziraju Googleove proizvode. Tehnološke publikacije poput Tech Crunch bile su visoko kritične zbog reklamne kampanje,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://techcrunch.com/2013/02/10/scroogled-why-so-negative-microsoft/ |title=Scroogled: Why So Negative, Microsoft? |publisher=TechCrunch |date=10. 2. 2013 |access-date=18. 4. 2014}}&lt;/ref&gt; dok su to Googleovi zaposlenici ipak dobro prihvatili.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/kashmirhill/2013/11/21/googlers-love-microsofts-scroogled-gear-mug-and-shirts-sell-out/|title=Googlers Love Microsoft's 'Scroogled' Gear. Mug and Shirts Sell Out.|author=Kashmir Hill|date=21. 11. 2013|work=Forbes|access-date=26. 5. 2015}}&lt;/ref&gt;

===Otpuštanja===
U julu 2014. godine, Microsoft je objavio planove za otpuštanje 18.000 zaposlenika. Microsoft je zapošljavao 127.104 osobe do 5. juna 2014, praveći ovu oko 14% redukciju radne snage najvećim otpuštanjem ikada. To uključuje 12.500 stručnjaka i fabričkih radnika. Prethodno, Microsoft je ukinuo 5.800 radnih mjesta 2009. godine prilikom tadašnje finansijske krize u SAD-u.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/07/17/microsoft-cut-18000-jobs-over-next-year.html |title=Microsoft to cut up to 18,000 jobs over next year |date=17. 7. 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;layoff&quot;&gt;{{cite web|title=Microsoft Layoffs Greater Than Expected: Up to 18,000 Jobs Being Cut|url=http://www.gamespot.com/articles/microsoft-layoffs-greater-than-expected-up-to-18-0/1100-6421171/|publisher=Gamespot|access-date=10. 8. 2014}}&lt;/ref&gt;

U septembru 2014, Microsoft je otpustio 2.100 ljudi, uključujući 747 osoba u području Seattle-Redmond, gdje je kompanija smještena. Otkazi su došli kao drugi talas privremenih otpuštanja koji su prethodno najavljeni. Ovo donosi ukupan broj 15.000 od 18.000 očekivanih &quot;rezanja&quot;.&lt;ref&gt;By Alex Wilhelm, TechCrunch. „[http://techcrunch.com/2014/09/18/microsoft-pulls-the-trigger-on-2100-more-layoffs/Microsoft Lays Off 2,100 More Employees].” 18. 9. 2014. 18. 9. 2014..&lt;/ref&gt;

===Saradnja sa vladom Sjedinjenih Država===
Microsoft omogućava informacije o prijavljenim greškama ({{jez-en|bug}}) u njihovom softveru prema inteligentnim agencijama SAD-ove vlade, prije nego izbace javnu verziju popravke. Microsoftov glasnogovornik izjavio je da kompanija pokreće nekoliko programa koji upravljaju dijeljenjem takvih informacija sa vladom SAD–a.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2013-06-14/u-s-agencies-said-to-swap-data-with-thousands-of-firms.html|title=U.S. Agencies Said to Swap Data With Thousands of Firms|work=Bloomberg}}&lt;/ref&gt;

Prateći prijave medija o [[PRISM (nadzorni program)|PRISM–u]], NSA–ov masivni elektronski [[Masovno nadziranje|nadzorni program]], u maju 2013, nekoliko tehnoloških kompanija su identificirane kao učesnici, uključujući i Microsoft.&lt;ref&gt;{{cite news| author = Ryan W. Neal|title=Snowden Reveals Microsoft PRISM Cooperation: Helped NSA Decrypt Emails, Chats, Skype Conversations|url = http://www.ibtimes.com/snowden-reveals-microsoft-prism-cooperation-helped-nsa-decrypt-emails-chats-skype-conversations|work=[[International Business Times]]|date=11. 7. 2013}}&lt;/ref&gt; Prema informacijama koje su procurile o ovom programu, Microsoft se priključio programu PRISM u 2007. godini.&lt;ref&gt;{{cite web|last1 = Greenwald|first1 = Glenn|last2 = MacAskill|first2 = Ewen|title = NSA Prism program taps in to user data of Apple, Google and others|date = 7. 6. 2013|work = [[The Guardian]]|publisher = Guardian News and Media Limited|url = http://www.theguardian.com/world/2013/jun/06/us-tech-giants-nsa-data|access-date = 26. 4. 2014}}&lt;/ref&gt; Ipak, u junu 2013, službena izjava od Microsofta osporila je njihovo učesništvo u programu:

&lt;blockquote&gt;''Mi omogućavamo korisničke podatke samo kada dobijemo pravni nalog da uradimo tako, a nikada na dobrovoljnoj bazi. U dodatku mi se samo slažemo sa naredbama za zahtjeve o specifičnim računima ili identifikatorima. Ako vlada ima širi dobrovoljni nacionalni sigurnosni program radi prikupljanja korisničkih podataka, mi ne učestvujemo u takvom.''&lt;ref&gt;{{cite news| author = Johnson, Kevin; Martin, Scott; O'Donnell, Jayne; Winter, Michael|title=Reports: NSA Siphons Data from 9 Major Net Firms|url = http://www.usatoday.com/story/news/2013/06/06/nsa-surveillance-internet-companies/2398345/|access-date=6. 6. 2013|work=[[USA Today]]|date=15. 6. 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Tokom prvih šest mjeseci u 2013. godini, Microsoft je dobio zahtjeve u vezi s 15.000 do 15.999 naloga.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Microsoft, Facebook, Google and Yahoo release US surveillance requests |url =http://www.theguardian.com/world/2014/feb/03/microsoft-facebook-google-yahoo-fisa-surveillance-requests |work=[[The Guardian]]|date=3. 3. 2014}}&lt;/ref&gt;

Microsoft je tražio od [[Kongres SAD|Kogresa SAD–a]] da treba preduzeti jake regulacije privatnosti da zaštiti korisničke podatke.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Heiner|first1=David|title=Request for Comment: Big Data and Consumer Privacy in the Internet Economy|url=http://www.ntia.doc.gov/files/ntia/microsoft.pdf|website=National Telecommunications and Information Administration|publisher=Microsoft|access-date=12. 8. 2014}}&lt;/ref&gt;

===Logotip===
Microsoft je prihvatio takozvani &quot;''[[Pac-Man]]'' Logo&quot;, kojeg je dizajnirao Scott Baker 1987. godine. Baker je tvrdio da &quot;Novi logo, u fontu [[Helvetica]] kurzivnog tipa, ima kosinu između slova ''o'' i ''s'' pojačava &quot;mehki&quot; dio imena i pokazuje kretanje i brzinu.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|work=Computer Reseller News Magazine|date=mart 1987|title=Computer Reseller News Magazine}}&lt;/ref&gt; Dave Norris pokrenuo je kampanju interne šale da sačuva stari logo koji je bio zelen, sa svim velikim slovima i pokazivao „fensi“ slovo ''O'' – nadimkom ''blibbet'', ali je logo bio odbačen.&lt;ref name=&quot;Osterman2005-07-14&quot;&gt;{{cite web|url=http://blogs.msdn.com/larryosterman/archive/2005/07/14/438777.aspx|title=Remember the blibbet|work=Larry Osterman's WebLog|publisher=Microsoft|author=Osterman, Larry|date=14. 7. 2005 |access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Microsoftov logo sa sloganom &quot;''Your potential. Our passion.''&quot; ({{bs|Vaš potencijal. Naša strast.}}) ispod glavnog preduzetničkog imena, zasnovan je na sloganu Microsofta korištenog 2008. godine. U 2002. godini, kompanija je počela koristiti logo u Sjedinjenim Državama i eventualno započela TV kampanju sa sloganom, izmijenjenog sa prethodnog slogana ''&quot;[[Where do you want to go today?]]&quot;'' ({{bs|Gdje želite ići danas?}}).&lt;ref name=&quot;wherego1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;potentialpassion1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Reimer&quot;&gt;{{cite news |url=http://arstechnica.com/news.ars/post/20060123-6031.html|title=Microsoft set to launch new marketing campaign|work=Ars Technica|publisher=Condé Nast Digital|author=Reimer, Jeremy|date=23. 1. 2006|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt; Tokom privatne MGX (Microsoft Global Exchange) koferencije 2010. godine, Microsoft je otkrio naredni slogan kompanije, ''&quot;Be What's Next.&quot;'' ({{bs|Budi što slijedi.}}).&lt;ref name=&quot;2010logo&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.engadget.com/2010/07/22/new-microsoft-brand-logos-company-tagline-revealed-at-mgx-event/|title=New Microsoft brand logos, company tagline revealed at MGX event? (update: no new logos, tagline is a go)|first=Joshua|last=Topolsky|authorlink=Joshua Topolsky|work=[[Engadget]]|publisher=[[AOL]]|date=22. 7. 2010|access-date=2. 8. 2012}}&lt;/ref&gt;

Dana 23. augusta 2012, Microsoft je otkrio novi preduzetni logo na otvaranju svog 23. Microsoft skladišta u [[Boston]]u pokazujući kompanijinu smjenu fokusa sa klasičnog stila na ikonocentrični moderni interfejs koji koristi ili će koristiti platforma Windows Phone, Xbox 360, Windows 8 i nadolazeći Office paketi.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Meisner |first=Jeffrey |url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |title=Microsoft Unveils a New Look |publisher=The Official Microsoft Blog |date=23. 8. 2012 |access-date=23. 8. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825012157/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx |archive-date=25. 8. 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Novi logo također uključuje četiri kvadrata s bojama tadašnjeg Windows logotipa koji je bio korišten da reprezentira Microsoftova četiri glavna proizvoda: Windows (plava), Office (crvena), Xbox (zelena) i Bing (žuta).&lt;ref&gt;{{cite web |last=Eric |first=Steven H. |url=http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |title=NEW MICROSOFT LOGO REVEALED |publisher=Flapship.com |date=23. 8. 2012 |access-date=23. 8. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825174050/http://flapship.com/new-microsoft-logo-revealed/ |archive-date=25. 8. 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ipak, ovaj logo nije u potpunosti nov—bio je predstavljan u reklamama za [[Windows 95]] od sredine devedesetih.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wpcentral.com/microsofts-new-logo-has-ties-past|title=Microsoft's new logo has ties to the past}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.neowin.net/news/microsoft039s-logo-is-not-new-it039s-from-1995|title=Microsoft's logo is not new, it's from 1995}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery widths=200 mode=&quot;traditional&quot; style=text-align:center; margin:auto;&quot;&gt;
Microsoft Logo Historical.svg|1985–1987.
Microsoft - Where do you want to go today.svg|1987–2006.
Microsoft logo &amp; slogan.svg|2006–2011.
Microsoft logo &amp; slogan 2011-2012.svg|2011–2012.
Microsoft logo and wordmark.svg|2012–danas
&lt;/gallery&gt;
* '''1987'''&amp;nbsp;– Microsoft &quot;[[Pac-Man]]&quot; logotip, dizajnirao ga je Scott Baker, a korišten je od 1987. do 2012. sa 1994–2002. sloganom ''&quot;[[Where do you want to go today?]]&quot;''.&lt;ref name=&quot;wherego1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.wired.com/wired/archive/6.12/redmond.html|title=The Rise and Rise of the Redmond Empire|work=Wired|date=decembar  1998|access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;potentialpassion1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.adweek.com/news/advertising/mccann-thinks-local-global-microsoft-83426|title=McCann Thinks Local for Global Microsoft|author=Schmelzer, Randi|work=Adweek|date=9. 1. 2006 |access-date=18. 8. 2008}}&lt;/ref&gt;
* '''2006–2011'''&amp;nbsp;– Microsoftov logo od 2006–2011, sa sloganom ''&quot;Your potential. Our passion.&quot;''&lt;ref name=&quot;potentialpassion1&quot;/&gt;
* '''2011–2012'''&amp;nbsp;– Logo Microsofta sa sloganom ''&quot;Be what's next.&quot;''&lt;ref name=&quot;2010logo&quot;/&gt;
* '''2012–danas'''&amp;nbsp;– Predstavljen 23. augusta 2012, da simbolizira &quot;svijet digitalnog kretanja &quot; i Microsoftov &quot;portfolio proizvoda&quot;.&lt;ref name=&quot;newlogo&quot;&gt;{{cite news|url=http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx|title=Microsoft Unveils a New Look|work=Microsoft|date=august 2012|access-date=23. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825012157/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/archive/2012/08/23/microsoft-unveils-a-new-look.aspx|archive-date=25. 8. 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Također pogledajte==
*[[Xbox]]
*[[Informaciona tehnologija]]
*[[Kompanija]]
*[[Seattle]]

==Reference==
{{Refspisak|2}}

==Vanjski linkovi==
*{{Službeni sajt|http://www.microsoft.com/}}
*[http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog Službeni blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707154725/http://blogs.technet.com/b/microsoft_blog/ |date=7. 7. 2014 }}

{{Authority control|VIAF=148809628|LCCN=n/86/810571}}

{{Coord|47|38|23|N|122|7|42|W|region:US_dim:540|display=title}}

[[Kategorija:Microsoft| ]]
[[Kategorija:Osnivanja u 1975.]]
[[Kategorija:Kompanije osnovane 1975.]]
[[Kategorija:Kompanije osnovane u Redmondu, Washington]]
[[Kategorija:Multinacionalne kompanije sa sjedištem u SAD-u]]
[[Kategorija:Računarska preduzeća u SAD-u]]
[[Kategorija:Softverske kompanije u državi Washington]]
[[Kategorija:Proizvođači mobilnih telefona]]
[[Kategorija:Internetske kompanije u Sjedinjenim Američkim Državama]]</text>
      <sha1>m15qeai4gmg3ftv9ti00929i0x9fi2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>23. novembar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5043</id>
    <revision>
      <id>3924061</id>
      <parentid>3811666</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dodano: [[1947]] – [[Alphons Orie]], [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija i unutrašnjih linkova</comment>
      <origin>3924061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="871ugr4kzfqyt6i2ox7f378n5w3g6cv" xml:space="preserve">{{NovembarKalendar}}
'''23. novembar / studeni (23. 11)''' jest 327. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (328. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 38 dana.

== Događaji ==
* [[858]] – Istočnorimski samovladar [[Bardas]] postavio u [[Konstantinopol]]u ([[Carigrad]]u) učenjaka i voditelja carskog ureda Fotiosa za kršćanskog patrijarha uz papu Nikolu I u [[Rim]]u i uveo prvu podjelu na zapadnu i istočnu kršćansku crkvu.
* [[1823]] – U [[München]]u arhitekt [[Friedrich Gärtner]] i slikari [[Karl Jospeh Stieler]], [[Peter von Hess]] i [[Domenico Quaglio]] osnovali umjetničko društvo. Ubrzo su slična udruženja stvorena u [[Berlin]]u i [[Düsseldorf]]u. Njima je njemačko građanstvo pokušalo suprotstaviti građansko-realističku umjetnost umjetnosti usmjerenoj na održanje monarhističkog poretka.
* [[1847]] – [[Hrvatski jezik|Hrvatski]] postao službeni jezik u [[Kraljevina Hrvatska i Slavonija|Kraljevini Hrvatskoj i Slavoniji]]. [[Ivan Kukuljević Sakcinski]] na zasjedanju Hrvatskog sabora upozorio je na potrebu uvođenja službenog jezika u javne službe.
* [[1889]] – [[Louis Glass]], direktor Pacific Phonograph Co. predstavio u palači Royal Saloon u San Francisku prvi ''musicbox''. Sastojao se od aparata za snimanje te aparata za reprodukciju muzike sa četiri slušalice. Aparat se aktivirao ubacivanjem kovanica. Svaku slušalicu koristila bi jedna osoba.
* [[1890]] – Desetogodišnja Wilhelmina postala je nakon smrti svog oca Wilhelma III kraljica [[Nizozemska|Nizozemske]]. Do punoljetnosti (1898) regentstvo je vodila njena majka, kraljica Emma. Wilhelmina je za svoje 50-godišnje vladavine (do 1948) doprinijela učvršćivanju ustavne monarhije i istovremeno demokratizirala političke institucije.
* [[1904]] – Zatvorene Treće olimpijske igre u [[St Louis]]u.
* [[1909]] – Kineski princ Čun koji je, umjesto svog sina trogodišnjeg cara Pu Jia, vodio poslove kineske vlade pokušao je učvrstiti svoju moć novom podjelom guvernerskih mjesta u pokrajinama.
* [[1920]] – U njemačkom gradu [[Darmstadt]]u otvorena &quot;''Škola mudrosti''&quot; za stvaranje novog čovjeka. Njen osnivač je pisac i filozof grof [[Herman Keyseling]].
* [[1944]] – Američka 7. armija pod zapovjedništvom generala Alexandera M. Patca osvojila [[Strassbourg]] i tako se domogla [[rajna|Rajne]].
* [[1946]] – Bombardiranjem sjevernovijetnamskog grada Haiponga počeo je [[Vijetnamski rat]]. Komunistički vođa [[Hồ Chí Minh]] [[1945.]] na sjeveru zemlje proglasio nezavisnu Demokratsku Republiku [[Vijetnam]], dok je jug ostao pod francuskom kontrolom. Konflikt, u koji su se [[1964.]] uključile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], završen je [[1975.]] pobjedom komunista.
* [[1947]] – Najveći avion na svijetu ''XC-99'' uspješno je obavio prvi, probni let. Avion je bio dugačak 56 metara, a raspon krila mu je bio 70 metara.
* [[1971]] – [[Kina]] postala stalna članica Savjeta bezbednosti [[UN|Ujedinjenih nacija]].
* [[1980]] – U seriji zemljotresa koji su pogodili južni dio [[italija|Italije]] poginulo 4800 osoba.
* [[2001]] – Tribunal u [[Den Haag]]u podigao treću i najtežu optužnicu protiv bivšeg jugoslavenskog predsjednika [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Prve dvije odnosile su se na zločine počinjene u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i na [[Kosovo|Kosovu]], a treća na zločine u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].

== Rođeni ==
=== 13. vijek ===
* [[1221]] – [[Alfons X Kastiljski]], kralj Kastilje i Leona

=== 18. vijek ===
* [[1760]] – [[François Noël Babeuf]], francuski radikal
* [[1787]] – [[Maksimilijan Vrhovac]], zagrebački biskup

=== 19. vijek ===
* [[1804]] – [[Franklin Pierce]], američki političar, 14. predsjednik SAD-a
* [[1837]] – [[Johannes Diderik van der Waals]], nizozemski fizičar
* [[1859]] – [[Billy the Kid]], američki junak westerna
* [[1876]] – [[Manuel de Falla]], španski kompozitor

=== 20. vijek ===
* [[1906]]
** [[Betti Alver]], estonska pjesnikinja
** [[Sait Faik Abasıyanık]], turski književnik
* [[1918]] – [[Perez Prado]], [[kuba]]nski muzičar
* [[1920]] – [[Paul Celan]], [[njemačka|njemački]] pjesnik
* [[1925]] – [[José Napoleón Duarte]], salvadorski političar i državnik
* [[1926]] – [[Sathya Sai Baba]], indijski guru
* [[1941]] – [[Franco Nero]], [[italija]]nski glumac
* [[1947]] – [[Alphons Orie]], [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija
* [[1964]] – [[Yoshiki]], japanski muzičar
* [[1969]] – [[Tuija Sikiö]], finska [[biatlon]]ka
* [[1973]] – [[Jeon Jae-won]], [[Južna Koreja|južnokorejski]] [[biatlon]]ac
* [[1975]] – [[Daniele Orsato]], [[italija]]nski [[nogometni sudija]]
* [[1979]] – [[Ivica Kostelić]], hrvatski [[alpsko skijanje|alpski skijaš]]
* [[1990]] – [[Mirza Selimović]], [[bosanskohercegovački]] pjevač
* [[1995]] – [[Erika Jänkä]], [[finska]] [[biatlon]]ka

== Umrli ==
* [[1912]] – [[Zlatica Belohlavek-Korač]], [[hrvatska]] i [[bosanskohercegovački|bosanskohercegovačka]] muzička pedagoginja i [[kompozitor]]ica
* [[1991]] – [[Klaus Kinski]], njemački [[glumac]]
* [[2012]]
** [[Larry Hagman]], američki glumac
** [[Sava Babić]], srbijanski književnik i prevodilac

== Praznici ==
* Dan [[Rudolf Maister|Rudolfa Maistera]] – državni praznik u Sloveniji

== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|23 November}}
* [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/november/23 Na današnji dan (23. novembar), ''BBC.co.uk''] {{en simbol}}
* [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/november-23 Na današnji dan (23. novembar), ''nytimes.com''] {{en simbol}}

{{Mjeseci}}

[[Kategorija:Novembar|*-23]]</text>
      <sha1>871ugr4kzfqyt6i2ox7f378n5w3g6cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Države Sjeverne i Srednje Amerike</title>
    <ns>10</ns>
    <id>5741</id>
    <revision>
      <id>3924030</id>
      <parentid>3524761</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <origin>3924030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="bvbeuttopcqvh83idx3f7fzcs02fxlg" xml:space="preserve">{{Navkutija
|ime     =Države Sjeverne i Srednje Amerike
|naslov  =[[Država|Države]] [[Sjeverna Amerika|Sjeverne]] i [[Srednja Amerika|Srednje Amerike]]
|slika   = [[Datoteka:Location North America.svg|100px|desno]]
|podaciklasa = hlist

|grupa1   = Suverene&lt;br /&gt;države
|podaci1  = 
{{Navkutija |dijete |grupastil=font-weight:normal;
  | grupa1 = Potpuno
  | podaci1 =
* [[Antigva i Barbuda]]
* [[Bahami]]
* [[Barbados]]
* [[Beliz]]
* [[Dominika]]
* [[Dominikanska Republika]]
* [[El Salvador]]
* [[Grenada]]
* [[Gvatemala]]
* [[Haiti]]
* [[Honduras]]
* [[Jamajka]]
* [[Kanada]]
* [[Kostarika]]
* [[Kuba]]
* [[Meksiko]]
* [[Nikaragva]]
* [[Panama]]
* [[Sjedinjene Američke Države]]
* [[Sveta Lucija]]
* [[Sveti Kristofor i Nevis]]
* [[Sveti Vincent i Grenadini]]
* [[Trinidad i Tobago]]
  | grupa2 = Djelimično
  | podaci2 =
* [[Francuska]]
** [[Guadeloupe]]
** [[Martinique]]
* [[Kolumbija]]
** [[San Andrés i Providencia]]
* [[Nizozemska]]
** [[Bonaire]]
** [[Saba]]
** [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]]
}}

|grupa2   = Zavisne&lt;br /&gt;teritorije
|podaci2  = 
{{Navkutija |dijete |grupastil=font-weight:normal;
  | grupa1 = [[Danska|Danske]]
  | podaci1 =
* [[Grenland]]
  | grupa2 = [[Francuska| Francuske]]
  | podaci2 =
* [[Ostrvo Clipperton]]
* [[Sveti Bartolomej]]
* [[Sveti Martin (Francuska)|Sveti Martin]]
* [[Sveti Petar i Mikelon]]
  | grupa3 = [[Nizozemska|Nizozemske]]
  | podaci3 =
* [[Aruba]]
* [[Curaçao]]
* [[Sint Maarten]]
  | grupa4 = [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]
  | podaci4 =
* [[Angvila]]
* [[Bermudi]]
* [[Britanska Djevičanska ostrva]]
* [[Kajmanska ostrva]]
* [[Montserrat]]
* [[Turks i Caicos]]
  | grupa5 = [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]
  | podaci5 =
* [[Američka Djevičanska ostrva]]
* [[Navassa]]
* [[Portoriko]]
}}

|ispod =
}}&lt;includeonly&gt;[[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Kategorija:Države u Sjevernoj Americi|*]]
[[Kategorija:Navigacijski šabloni|Države Sjeverne Amerike]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvbeuttopcqvh83idx3f7fzcs02fxlg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molibden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7131</id>
    <revision>
      <id>3924018</id>
      <parentid>3905709</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56652" sha1="nzfoyvm4jnc0r98erabpzcwrzrvm3wq" xml:space="preserve">{{Infokutija hemijski element
| Hemijski element = Molibden
| Simbol = Mo
| Atomski broj = 42
| Serija = [[Prelazni metal]]i
| Grupa = 6
| Perioda = 5
| Blok = d
| Slika = [[Datoteka:Molybdenum element.jpg|180px]]
| Boja serije = LightCoral
| Izgled = sivi metal
| Zastupljenost = 1,4 · 10&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;Harry H. Binder&quot;/&gt;
| Atomska masa = 95,95(1)&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CIAAW&quot;/&gt;
| Atomski radijus = 145
| Atomski radijus izračunat = 190
| Kovalentni radijus = 154
| Van der Waalsov radijus =
| Elektronska konfiguracija = &amp;#x5B;[[Kripton|Kr]]&amp;#x5D; 5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;4d&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;
| Izlazna energija =
| Elektroni u energetskom nivou = 2, 8, 18, 13, 1
| Energija ionizacije_1 = 684,3
| Energija ionizacije_2 = 1560
| Energija ionizacije_3 = 2618
| Energija ionizacije_4 = 4480
| Agregatno stanje = čvrsto
| Mohsova skala tvrdoće = 5,5
| Struktura kristala = kubna prostorno centrirana
| Gustoća = 10280&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;/&gt;
| Gustoća_K = 293,15
| Magnetizam = paramagnetičan&lt;ref name=&quot;handbook&quot; /&gt; (&lt;math&gt;\chi_{m}&lt;/math&gt; = 1,2 · 10&lt;sup&gt;−4&lt;/sup&gt;)
| Tačka topljenja_K = 2896
| Tačka topljenja_C = 2623
| Tačka ključanja_K = 4885&lt;ref name=&quot;Zhang&quot;/&gt;
| Tačka ključanja_C = 4612
| Molarni volumen = 9,38 · 10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt;
| Toplota isparavanja = 617&lt;ref name=&quot;Zhang&quot;/&gt;
| Toplota topljenja = 36
| Pritisak pare = 10
| Pritisak pare_K = 2994
| Brzina zvuka = 6190
| Brzina zvuka_K =
| Specifična toplota = 250
| Specifična toplota_K =
| Specifična električna provodljivost = 18,2 · 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;
| Specifična električna provodljivost_K =
| Toplotna provodljivost = 139
| Toplotna provodljivost_K =
| Oksidacioni broj = 2, 3, 4, 5, '''6'''
| Oksidi =
| Elektrodni potencijal = -0,152 [[Volt|V]] (MoO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 4e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; + 4 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; → Mo + 2 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O)
| Elektronegativnost = 2,16
| Oznaka upozorenja = {{Oznake upozorenja|-}}
| Oznake upozorenja R = {{Oznake upozorenja R|-}}
| Oznake upozorenja S = {{Oznake upozorenja S|-}}
| Radioaktivan = Ne
| Izotopi =
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 90
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada = 5,67 [[Sat (jedinica)|h]]
| Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]]
| Tipraspada1ZE = 2,489
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;Nb
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 91
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada =  15,49 [[minuta|min]]
| Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]]
| Tipraspada1ZE = 4,434
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;91&lt;/sup&gt;Nb
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 92
| Rasprostranjenost u prirodi = 14,84
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 93
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada = 4000 [[godina|god]]
| Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]]
| Tipraspada1ZE = 0,405
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;93&lt;/sup&gt;Nb
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 94
| Rasprostranjenost u prirodi = 9,25
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 95
| Rasprostranjenost u prirodi = 15,92
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 96
| Rasprostranjenost u prirodi = 16,68
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 97
| Rasprostranjenost u prirodi = 9,55
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 0
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 98
| Rasprostranjenost u prirodi = 24,13
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 99
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada = 65,94 [[Sat (jedinica)|h]]
| Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
| Tipraspada1ZE = 1,357
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;99&lt;/sup&gt;Tc
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 100
| Rasprostranjenost u prirodi = 9,63
| Vrijeme poluraspada = 7,3 · 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; [[godina|god]]
| Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt; β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
| Tipraspada1ZE = 3,034
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;100&lt;/sup&gt;Ru
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 101
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada = 14,61 [[minuta|min]]
| Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
| Tipraspada1ZE = 2,824
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;101&lt;/sup&gt;Tc
}}
{{Infokutija Hemijski element/Izotop
| Broj tipova raspada = 1
| Simbol = Mo
| Maseni broj = 102
| Rasprostranjenost u prirodi = 0
| Vrijeme poluraspada = 11,3 [[minuta|min]]
| Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;]]
| Tipraspada1ZE = 1,010
| Tipraspada1ZP = &lt;sup&gt;102&lt;/sup&gt;Tc
}}
|}}
'''Molibden''' je [[hemijski element]] sa simbolom '''Mo''' i [[atomski broj|atomskim brojem]] 42. Njegovo ime je izvedeno iz [[latinski jezik|novolatinskog]] ''molybdaenum'', odnosno iz [[grčki jezik|grčkog]] Μόλυβδος (''molybdos'') u značenju [[olovo]], jer se za njegove rude često mislilo da su olovne.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot;/&gt; [[Mineral]]i molibdena su bili poznati još iz prahistorije, ali je element otkriven (u smislu da je izdiferenciran kao nepoznata supstanca iz mineralnih soli drugih metala) tek 1778. Otkrio ga je [[Carl Wilhelm Scheele]], ali ga je u elementarnom obliku prvi izdvojio [[Peter Jacob Hjelm]] 1781. godine.

Molibden se ne javlja u prirodi u [[samorodni elementi|slobodnom]] (elementarnom) obliku na Zemlji. Umjesto toga, on se javlja u mineralima u raznim [[oksidacijsko stanje|oksidacijskim stanjima]]. Elementarni molibden, izgledom sivi srebrenasti metal, ima šestu najvišu [[tačka topljenja|tačku topljenja]] od svih poznatih elemenata. On vrlo lahko gradi tvrde, stabilne karbide u [[legura]]ma, pa se iz tog razloga najveći dio svjetske proizvodnje elementa (približno 80%) koristi za dobijanje raznih vrsta [[čelik]]a i legura, uključujući legure izrazito velike čvrstoće te superlegure.

Većina spojeva molibdena je slabo [[rastvorljivost|rastvorljiva]] u [[voda|vodi]], ali je ion molibdata {{chem|MoO|4|2-}} rastvorljiv, a formira se kada minerali koji sadrže molibden dođu u kontakt sa [[kisik]]om i vodom. U industrijskim količinama, [[hemijski spoj|spojevi]] molibdena (oko 14% svjetske proizvodnje elementa) koriste se u visokotemperaturnim i visokotlačnim aplikacijama, te kao pigmenti i [[katalizator]]i.

[[Enzim]]i koji sadrže ovaj element su ubjedljivo najčešći katalizatori koje koriste neke [[bakterija|bakterije]] za razbijanje [[hemijska veza|hemijskih veza]] u atmosferskom molekularnom [[dušik]]u, omogućavajući biološko [[Fiksacija dušika|fiksiranje dušika]]. Poznato je najmanje 50 enzima koji sadrže molibden u bakterijama i životinjama, mada su samo bakterijski i cijanobakterijski enzimi uključeni u fiksiranje dušika. Ove nitrogenaze sadrže molibden u različitim oblicima, koji se razlikuju od drugih molibdenskih enzima. Svi oni sadrže potpuno oksidirani molibden inkorporiran u molibdenski koenzim. Molibden je esencijalni element za život za sve više [[Eukarioti|eukariotske organizme]], ali ne i za sve bakterije, najviše zbog toga što ima raznolike funkcije u različitim enzimima molibdenskih [[koenzim|kofaktora]].

== Historija ==
[[Molibdenit]], osnovna ruda iz koje se danas dobija molibden, ranije je bio poznat kao ''molibdena''. On se često pogrešno zamjenjivao sa [[grafit]]om, a često se i kao grafit upotrebljavao. Kao i on, molibdenit se također može koristiti za zatamnjivanje površina ili kao čvrsto sredstvo za podmazivanje (lubrikant).&lt;ref name=&quot;Lansdown1999&quot;/&gt; Čak i kada su ljudi počeli razlikovati molibdenu od grafita, i dalje su je zamjenjivali sa običnom [[olovo|olovnom]] rudom PbS (danas se ona naziva galena). Pojam molibdena potječe od {{Jez-el|Μόλυβδος}} (''molybdos''), što znači ''olovo''.&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt; Međutim, sama grčka riječ je, po nekim mišljenjima,&lt;ref name=&quot;melchert&quot;/&gt; posuđenica iz anatolskog, luvijskog i lidijskog jezika.

Iako postoje naznake da je svjesno legiranje [[čelik]]a molibdenom korišteno u [[Japan]]u u 14. vijeku (približno oko 1330) pri izradi poznatih japanskih [[mač]]eva, ta vještina nikad nije zaživjela niti se raširila, pa je kasnije i zaboravljena.&lt;ref name=&quot;imoa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;institute&quot;/&gt; Na Zapadu, tek je 1754. godine [[Bengt Andersson Qvist]] proučavajući molibdenit otkrio da on ne sadrži olovo, te ne može biti isto što i ''galena''.&lt;ref name=&quot;vanderkrogt&quot;/&gt;

Do 1778. godine [[Švedska|švedski]] [[hemičar]] [[Carl Wilhelm Scheele]] pružio je čvrste dokaze da &quot;molibdena&quot; zaista nije niti ''galena'' niti grafit.&lt;ref name=&quot;elemental&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Wasserbley&quot;/&gt; Umjesto toga, Scheele je u istraživanjima otišao i dalje te tačno zaključio da je &quot;molibdena&quot; zapravo ruda sasvim novog elementa, kojeg je nazvao ''molibden'' prema mineralu u čijem je sastavu pronađen i iz kojeg je kasnije i izdvojen. [[Peter Jacob Hjelm]] je uspio izolirati metalni molibden 1781. koristeći [[ugljik]] i ulje iz [[lan]]enog sjemena.&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Erde&quot;/&gt;

Gotovo cijeli vijek nakon izoliranja, molibden i dalje nije imao nikakve industrijske primjene, uglavnom zbog svoje relativne rijetkosti, poteškoća oko dobijanja čistog metala ali i nerazvijenosti pogodnih [[metalurgija|metalurških]] tehnika.&lt;ref name=&quot;Hoyt1921&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Krupp1888&quot;/&gt;&lt;ref name=Gupta1992/&gt; Prvobitne čelične legure sa molibdenom bile su obećavajućih osobina u pogledu povećanja tvrdoće, ali trud oko njihove masovne proizvodnje je opao zbog nekonzistentnih rezultata i njihove tendencije ka rekristalizaciji i krhkoći. [[William D. Coolidge]] je 1906. prijavio patent za dobijanje [[duktilnost|duktilnog]] molibdena. To je dovelo do korištenja ovog metala za izradu grijnih elemenata za visokotemperaturne peći i kao podrška za [[volfram]]ove niti u sijalicama, mada je formiranje oksida i njegova degradacija zahtijevala da se molibden fizički zapečati ili drži u intertnom gasu.&lt;ref name=&quot;ZVkZNyVI4toC&quot;/&gt; [[Frank E. Elmore]] je 1913. razvio proces flotacije pjenom kako bi izdvojio molibdenit iz ruda. Do danas je [[flotacija]] ostala osnovni proces njegovog izdvajanja.&lt;ref name=&quot;HT4aAQAAIAAJ&quot;/&gt;

Tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] potražnja za molibdenom je snažno porasla. On se koristio za oklopljavanje vozila te kao zamjena za volfram u brzoreznim čelicima. Neki britanski [[tenk]]ovi bili su zaštićeni oplatom od [[mangan]]skog čelika debelog 75&amp;nbsp;mm, ali je ona bila neefikasna. Te ploče od manganskog čelika zamijenjene su pločama od molibdenovog čelika debelim 25&amp;nbsp;mm, što je omogućilo veću brzinu tenkova, bolje manevrisanje i zaštitu.&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt; Nijemci su također koristili čelik ojačan molibdenom za tešku artiljeriju, kao što je to bio slučaj kod superteške haubice zvane &quot;Debela Bertha&quot;.&lt;ref name=&quot;lenntech&quot;/&gt; Ovo je bilo iz razloga što se tradicionalni čelik topio pri temperaturama koje je razvijao [[barut]] pri ispaljivanju granate teške jednu tonu.&lt;ref name=&quot;Spoon&quot;/&gt; Nakon rata, potražnja je opala sve do vremena kada je napredak u metalurgiji omogućio veći razvitak mirnodopskih aplikacija. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], molibden je ponovno postao strateška sirovina kao zamjena za volfram u čeličnim legurama.&lt;ref name=&quot;Millholland1941&quot;/&gt;

== Osobine ==
=== Fizičke ===
U svom elementarnom, čistom obliku, molibden je srebreno-sivi [[metal (hemija)|metal]], koji po [[Mohsova skala tvrdoće|Mohsovoj skali]] ima tvrdoću od 5,5. Njegova [[tačka topljenja]] iznosi 2623&amp;nbsp;°C. Među svim elementima u prirodi, samo [[tantal]], [[osmij]], [[renij]], [[volfram]] i [[ugljik]] imaju višu tačku topljenja od njega.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot; /&gt; Slaba oksidacija molibdena počinje već pri 300&amp;nbsp;°C. On ima jedan od najnižih koeficijenata toplotnog širenja (ekspanzije) među svim komercijalno korištenim metalima.&lt;ref name=&quot;nbb&quot;/&gt; Čvrstoća zatezanja molibdenovih žica povećava se oko tri puta, sa oko 10 na 30 GPa, ako se njen promjer smanji sa približno ~50–100 [[nanometar|nm]] na 10&amp;nbsp;nm.&lt;ref name=&quot;Inherent&quot;/&gt;

=== Hemijske ===
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:left; margin-right: 1em;&quot;
|-
!Oksidacijsko&lt;br /&gt;stanje
!Primjer&lt;ref name=&quot;Schmidt&quot;/&gt;
|-
| −2||{{chem|Na|2|[Mo|2|(CO)|10|]}}
|-
| 0||[[Molibden-heksakarbonil|{{chem|Mo(CO)|6|}}]]
|-
| +1||{{chem|Na[C|6|H|6|Mo]}}
|-
| +2||[[Molibden(II)-hlorid|{{chem|MoCl|2}}]]
|-
| +3||{{chem|Na|3|[Mo(CN)]|6}}
|-
| '''+4'''||[[Molibden-disulfid|{{chem|MoS|2}}]]
|-
| +5||[[Molibden(V)-hlorid|{{chem|MoCl|5}}]]
|-
| '''+6'''||[[Molibden(VI)-fluorid|{{chem|MoF|6}}]]
|}
[[Datoteka:Phosphotungstate-3D-polyhedra.png|thumb|lijevo|[[Kegginova struktura]] fosfomolibdatnog aniona (P[Mo&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;40&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;3−&lt;/sup&gt;), kao primjer polioksometalata]]
Molibden je [[prelazni metal]] koji ima [[elektronegativnost]] 2,16 na Paulingovoj skali te standardnu atomsku težinu od 95,95 g/mol.&lt;ref name=&quot;CIAAW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Berglund&quot;/&gt; Ne reagira vidljivo sa kisikom ili vodom na sobnoj temperaturi, a vidljiva oksidacija se dešava pri temperaturama iznad 600&amp;nbsp;°C stvarajući [[molibden-trioksid]]:
:2 Mo + 3 {{chem|O|2}} → 2 {{chem|MoO|3}}

Trioksid je volatilan (isparljiv) i [[Sublimacija (fizika)|sublimira]] pri visokim temperaturama. Time se onemogućava formiranje neprekinutog zaštitnog sloja oksida, koji bi mogao zaustaviti oksidaciju metala.&lt;ref name=&quot;JosephRD&quot;/&gt; Molibden ima nekoliko [[oksidacijsko stanje|oksidacijskih stanja]], među kojima su +4 i +6 najstabilnija. Hemija i spojevi molibdena pokazuju više sličnosti [[volfram]]u nego [[hrom]]u. Primjer toga je nestabilnost spojeva molibdena(III) i volframa(III) u usporedbi sa stabilnošću spojeva hroma(III). Najviše oksidacijsko stanje javlja se u spoju [[molibden(VI)-oksid]]u (MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), dok je uobičajenih spoj sa [[sumpor]]om [[molibden-disulfid]] MoS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

[[Molibden(VI)-oksid]] je rastvorljiv u snažnom [[baza (hemija)|alkalnom]] rastvoru, dajući molibdate (MoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;). Molibdati su slabiji oksidansi od hromata, ali i oni pokazuju sličnu sklonost da grade kompleksne oksianione pri [[kondenzacija|kondenzaciji]] pri nižim [[pH]] vrijednostima, kao naprimjer [Mo&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;24&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;6−&lt;/sup&gt; i [Mo&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;26&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;4−&lt;/sup&gt;. Polimolibdati mogu inkorporirati druge [[ion]]e u svoju strukturu dajući [[polioksometalat]]e.&lt;ref name=&quot;Angewandte&quot;/&gt; Tamno plavi heteropolimolibdati koji sadrže [[fosfor]] P[Mo&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;40&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;3−&lt;/sup&gt; koriste se u spektroskopskoj detekciji fosfora.&lt;ref name=&quot;Nollet&quot;/&gt; Široki spektar oksidacijskih stanja molibdena se reflektira kroz različitost hlorida koje gradi:&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;
* [[Molibden(II)-hlorid]] MoCl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; (žut)
* Molibden(III)-hlorid MoCl&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (tamno crven)
* [[Molibden-tetrahlorid|Molibden(IV)-hlorid]] MoCl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; (crn)
* [[Molibden(V)-hlorid]] MoCl&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt; (tamno zelen)
* Molibden(VI)-hlorid MoCl&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; (smeđ)

Struktura MoCl&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; sastoji se iz klastera Mo&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;Cl&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;4+&lt;/sup&gt; sa četiri hloridna iona zbog kompenzacije naboja.&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

Poput [[hrom]]a i nekih drugih prelaznih metala, molibden ima sposobnost formiranja četvorostrukih veza, kao što je to slučaj u spoju Mo&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COO)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;. Taj spoj se može transformirati u Mo&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Cl&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;4−&lt;/sup&gt;, koji također ima četvorostruku vezu.&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

Oksidacijsko stanje 0 (nula) moguće je sa [[ugljik-monoksid]]om kao [[ligand]]om, u [[molibden-heksakarbonil]]u, Mo(CO)&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

=== Izotopi ===
{{Glavni|Izotopi molibdena}}
Postoji 35 poznatih [[izotop]]a molibdena, čije se [[atomska masa|atomske mase]] kreću od 83 do 117, kao i četiri metastabilna [[nuklearni izomer|nuklearna izomera]]. Sedam izotopa se javlja u prirodi s atomskim masama: 92, 94, 95, 96, 97, 98 i 100. Od ovih prirodnih izotopa, samo je molibden-100 nestabilan (slabo radioaktivan).&lt;ref name=&quot;Audi&quot;/&gt; Molibden-98 je najrasprostranjeniji izotop, čineći 24,14% udjela. Molibden-100 ima [[vrijeme poluraspada]] od oko 10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; godina te se raspada dvostrukim beta raspadom na [[rutenij]]-100. Svi izotopi molibdena sa masenim brojevima od 111 do 117 imaju vremena poluraspada od približno 150 ns.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Audi&quot;/&gt; Svi nestabilni '''Mo''' izotopi raspadaju se na izotope [[niobij]]a, [[tehnecij]]a i [[rutenij]]a.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot;/&gt;

Najčešće izotopske aplikacije molibdena bazirane se na molibdenu-99, koji je proizvod fisije. On je radioizotopski prethodnik kratkoživućeg nuklearnog izomera [[tehnecij-99m|tehnecija-99m]], koji emitira [[Gama zračenje|gama zrake]]. 99m-Tc se koristi u različitim [[medicina|medicinskim]] aplikacijama.&lt;ref name=&quot;armstrong&quot;/&gt; Na Tehnološkom univerzitetu Delft u Holandiji je 2008. prijavljen patent za proizvodnju molibdena-99 zasnovanu na izotopu molibdena-98.&lt;ref name=&quot;Hubert&quot;/&gt;

== Rasprostranjenost ==
[[Datoteka:Molly Hill molybdenite.JPG|thumb|[[Molibdenit]] na [[kvarc]]u]]
[[Datoteka:Molybdenum world production.svg|thumb|Trend svjetske proizvodnje]]
Molibden je 54. element po rasprostranjenosti u Zemljinoj kori, te 25. po rasprostranjenosti u njenim [[okean]]ima, uz prosječni udio od 10 ppb (dijelova na milijardu). U [[svemir]]u je 42. po rasprostranjenosti.&lt;ref name=&quot;nbb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot;/&gt; Ruska misija [[Luna 24]] otkrila je zrnca koja sadrže molibden (1 x 0,6&amp;nbsp;µm) u [[piroksen]]skim fragmentima uzetim sa [[mjesec (satelit)|mjesečevog]] [[Mare Cristium]].&lt;ref name=&quot;minsocam&quot;/&gt; Komparativna rijetkost molibdena u Zemljinoj kori u kontrastu je sa njegovom koncentracijom u brojnim rudama rastvorljivim u [[voda|vodi]], često u kombinaciji sa [[sumpor]]om na isti način kao i bakar, sa kojim se također često i nalazi. Iako je molibden nađen u mineralima poput [[vulfenit]]a (PbMoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;) i [[powellit]]a (CaMoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;), njegov osnovni komercijalni izvor i dalje je [[molibdenit]] (Mo[[sumpor|S]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;). Molibden se kopa kao osnovna ruda ali se izdvaja i kao sporedni proizvod u rudarenju bakra i volframa.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot; /&gt;

Svjetska proizvodnja molibdena 2011. godine iznosila je 250 hiljada tona. Najveći proizvođači bili su [[Kina]] (94.000 t), [[Sjedinjene Američke Države]] (64.000 t), [[Čile]] (38.000 t), [[Peru]] (18.000 t) i [[Meksiko]] (12.000 t). Ukupne rezerve ovog metala procjenjuju se na oko 10 miliona tona, a pretežno su koncentrirane na Kinu (4,3 miliona t), SAD (2,7 miliona t) i Čile (1,2 miliona t). Po kontinentima, oko 93% svjetske proizvodnje molibdena je približno ravnomjerno raspoređeno između Sjeverne i Južne Amerike te Kine. Evropa i ostatak Azije (uglavnom Armenija, Rusija, Iran i Mongolija) proizvode ostatak.&lt;ref name=USGS/&gt;

Pri obradi molibdenita, ruda se prvo prži na [[zrak]]u pri temperaturi od oko 700&amp;nbsp;°C. Pri tome nastaje gasoviti [[sumpor-dioksid]] i [[molibden(VI)-oksid]]:&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

:2 MoS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + 7 O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → 2 MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; +  4 SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;

Oksidirana ruda se zatim obično izdvaja sa tečnim [[amonijak]]om dajući amonij-molibdat:
:MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 2 NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;  +  H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O  →  (NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(MoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)  +  H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
[[Bakar]], kao nečistoća u molibdenitu, je slabije rastvorljiv u amonijaku. Da bi se on u potpunosti uklonio iz rastvora, taloži se pomoću [[vodik-sulfid]]a.&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt; Amonij-molibdat se prevodi u [[amonij-dimolibdat]], koji se izdvaja kao čvrsta tvar. Njegovim zagrijavanjem dobija se molibden-trioksid:&lt;ref name=ullmann/&gt;

: (NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Mo&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;   →   2 MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;  +  2 NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;  +  H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
Sirovi trioksid se dalje može pročišćavati sublimiranjem pri 1100&amp;nbsp;°C.

Metalni molibden se dobija redukcijom oksida sa [[vodik]]om:
:MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + 3 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; → Mo + 3 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O

Molibden koji se koristi u industriji čelika reducira se aluminotermijskom reakcijom sa dodatkom željeza kako bi se dobio [[feromolibden]]. Uobičajni oblik feromolibdena sadrži oko 60% molibdena.&lt;ref name=Gupta1992/&gt;&lt;ref name=&quot;Holl&quot;/&gt;

Molibden na [[London]]skoj [[berza|berzi]] metala ima cijenu od oko 12.000 US$ po toni (stanje: april 2016).&lt;ref name=&quot;londber&quot;/&gt; U periodu od 1997. do 2003. cijena se održavala na nivou od oko 10.000 US$ po toni. Međutim, zbog porasta potražnje, ona je u junu 2005. dostigla vrhunac od 103.000 US$ po toni.&lt;ref name=&quot;Charts&quot;/&gt; Londonska berza metala je 2008. objavila da će se molibdenom moći regularno trgovati na berzi počev od druge polovine 2009.&lt;ref name=&quot;lmecom&quot;/&gt;

=== Historija rudarenja ===
Historijski, rudnik Knaben u južnoj [[Norveška|Norveškoj]], otvoren 1885, bio je prvi rudnik u kojem se namjenski kopala ruda molibdena. Bio je zatvoren u periodu 1973-2007. ali je opet otvoren krajem 2007. godine.&lt;ref name=&quot;Langedal&quot;/&gt; Veliki rudnici u američkoj saveznoj državi [[Colorado]] (poput rudnika Henderson i Climax)&lt;ref name=&quot;Coffman&quot;/&gt; te u kanadskoj provinciji [[Britanska Kolumbija]] kopaju molibdenit kao svoj osnovni proizvod, dok mnogi porifirni depoziti bakra poput rudnika Bingham Canyon u [[Utah]]u i rudnika Chuquicamata u Čileu proizvode molibden kao sporedni proizvod pri dobijanju bakra.

== Upotreba ==
=== Legure ===
[[Datoteka:Plate of Molybdenum Copper .jpg|thumb|Ploča od legure molibdena i bakra]]
[[Datoteka:Phosphomolybdic acid crystals.jpg|thumb|Kristali [[fosfomolibdenska kiselina|fosfomolibdenske kiseline]]]]
Oko 86% proizvedenog molibdena koristi se u metalurškim aplikacijama poput [[legura]], dok se ostatak koristi u vidu spojeva za razne hemijske aplikacije. Procjena udjela industrijske upotrebe molibdena u globalnim razmjerama izgleda približno ovako: 35% za proizvodnju strukturalnog čelika, 25% za nehrđajuće čelike, 14% za razne hemikalije, 9% za alatne i brzorezne čelike, 6% za [[liveno gvožđe]], 6% kao elementarni metalni molibden te 5% za superlegure.&lt;ref name=&quot;pitac&quot;/&gt; Sposobnost molibdena da izdrži ekstremne temperature bez ikakvog značajnijeg širenja ili omekšavanja čini ga izuzetno korisnim u aplikacijama koje podrazumijevaju visoku temperaturu, kao što je proizvodnja oklopnih vozila, dijelova aviona, električnih kontakta, industrijskih motora i niti u sijalicama.&lt;ref name=&quot;nbb&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;azom&quot; /&gt;

Neke od najčvršćih čeličnih legura (naprimjer čelici 41xx) sadrže od 0,25% do 8% molibdena.&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot; /&gt; I pored tako malehnog udjela, više od 43 hiljade tona molibdena se svake godine potroši kao sredstvo za legiranje nehrđajućih čelika, alatnih čelika, livenog gvožđa i visokotemperaturnih [[superlegura]].&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot; /&gt;

Molibden se također koristi i u čeličnim legurama zbog svoje velike otpornosti na [[korozija|koroziju]] i lahke zavarivosti.&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot; /&gt;&lt;ref name=USGS/&gt; On dopirnosi većoj otpornosti na koroziju nehrđajućih čelika tipa 300 (naročito tip 316) kao i takozvanih super-[[austenit]]nih nehrđajućih čelika (poput legura [[AL-6XN]], 254SMO ili 1925hMo). Molibden djeluje tako što povećava naprezanje rešetke, pa time i povećava energiju potrebnu da se rastvore atomi [[željezo|željeza]] sa površine. On se može koristiti i za poboljšanje otpornosti na koroziju [[Ferit (željezo)|feritskih]] (naprimjer stepena 444) i [[martenzit]]skih (naprimjer 1,4122 i 1,4418) nehrđajućih čelika.

Zbog njegove manje gustoće (u odnosu na volfram) i relativno stabilne cijene, molibden se ponekad koristi umjesto volframa.&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot; /&gt; Takav primjer su ''M'' serije brzoreznih čelika kao što su M2, M4 i M42 kao zamjena za ''T'' serije čelika, koji sadrže volfram. Molibden se može upotrijebiti i kao legirno sredstvo i zaštitni sloj protiv vatre za druge metale. Iako je njegova tačka topljenja na 2623&amp;nbsp;°C, on se vrlo brzo oksidira na temperaturi iznad 760&amp;nbsp;°C, pa je njegova upotreba pogodnija u [[vakuum]]skom okruženju.&lt;ref name=&quot;azom&quot;/&gt;

TZM (Mo (~99%), [[Titanij|Ti]] (~0,5%), [[Cirkonij|Zr]] (~0,08%) i nešto C) je superlegura molibdena otporna na koroziju kao i na istopljene [[fluorid]]ne soli pri temperaturama iznad 1300&amp;nbsp;°C. Ona je gotovo dvostruko snažnija od čistog molibdena, više je duktilna i bolje se zavariva. U testovima vršenim 1100 sati pokazala je takvu otpornost prema koroziji od djelovanja standardnih eutektičnih soli (FLiBe) i para soli korištenih u reaktorima sa istopljenim solima, da je nastalo tako malo korozije koju gotovo nije bilo moguće ni izmjeriti.&lt;ref name=&quot;Smallwood&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;energyfromthorium&quot;/&gt; Druge legure na bazi ovog metala, a koje ne sadrže željezo, nemaju značajniji vid primjene. Naprimjer, zbog otpornosti na koroziju protiv istopljenog [[cink]]a, čisti molibden kao i legura Mo/W (70%/30%) se koriste za pravljenje pumpi, cijevi i uređaja za miješanje koji dolaze u dodir s istopljenim cinkom.&lt;ref name=&quot;Bakerjian&quot;/&gt;

=== Druge aplikacije čistog elementa===
* Prah molibdena se koristi u sastavu vještačkih đubriva za neke biljke, kao što je [[karfiol]].&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot; /&gt;
* Elementarni molibden se koristi u analizatorima dušikovih oksida NO, NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt; u električnim centralama za kontrolu zagađivanja. Pri temperaturi od 350&amp;nbsp;°C element reagira kao katalizator za NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt; gradeći samo NO molekule za konzistentna očitanja pomoću infracrvene svjetlosti.&lt;ref name=&quot;Patil&quot;/&gt;
* [[Anoda|Anode]] od molibdena zamjenjuju volfram u određenim izvorima x-zraka niskog napona, a specijalizirane su za upotrebu u [[mamografija|mamografiji]].&lt;ref name=&quot;Lancaster&quot;/&gt;
* Radioaktivni izotop molibden-99 se koristi za dobijanje [[tehnecij-99m|tehnecija-99m]], važnog nuklearnog izomera korištenog u medicinskoj dijagnostici.&lt;ref name=&quot;Grayth&quot;/&gt;

== Spojevi ==
* [[Molibden-disulfid]] (MoS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) koristi se kao čvrsto sredstvo za podmazivanje (lubrikant) i sredstvo protiv habanja pri visokim temperaturama i pritiscima. On sačinjava veoma snažne slojeve na metalnim površinama te je uobičajen dodatak u HPHT podmazivačima. Čak i u slučaju da takvi podmazivači &quot;zakažu&quot;, tanki sloj molibdena bi spriječio kontakt podmazanih dijelova.&lt;ref name=&quot;fundamental&quot;/&gt; On također ima i poluprovodničke osobine sa posebnim prednostima u odnosu na tradicionalni [[silicij]] ili [[grafen]] u elektroničkim aplikacijama.&lt;ref name=&quot;physorg&quot;/&gt; MoS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; se upotrebljava i kao katalizator pri hidrokrekiranju frakcija [[nafta|nafte]] koje sadrže [[dušik]], [[sumpor]] i [[kisik]].&lt;ref name=&quot;Clausent&quot;/&gt;
* [[Molibden-disilicid]] (MoSi&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) je električno provodljiva [[keramika]], koja se prvenstveno koristi u grijačim elementima pri radnim temperaturama iznad 1500&amp;nbsp;°C u kontaktu sa zrakom.&lt;ref name=&quot;Herbert&quot;/&gt;
* [[Molibden-trioksid]] (MoO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) se koristi kao adheziv između emajliranih predmeta i metala.&lt;ref name=&quot;elemental&quot; /&gt; [[Olovo-molibdat]] ([[vulfenit]]) istaložen zajedno sa olovo-hromatom i olovo-sulfatom sačinjava svijetlo narandžasti pigment korišten za keramiku i plastiku.&lt;ref name=&quot;imoa&quot;/&gt;
* Mješoviti oksidi na bazi molibdena su raznovrsno upotrebljivi katalizatori u hemijskoj industriji. Neki od tih primjera su katalizatori za selektivnu oksidaciju [[propilen]]a u [[akrolein]] i akrilsku kiselinu te amoksidacija propilena do akrilonitrila.&lt;ref name=&quot;Fierro&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cavanig&quot;/&gt; Pogodni katalizatori i procesi za direktnu selektivnu oksidaciju [[propan]]a u akrilsku kiselinu još uvijek su u fazi istraživanja.&lt;ref name=&quot;Kinetic&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jjcat201312008&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Multifunctionality&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jjcat201109012&quot;/&gt;
* [[Amonij-heptamolibdat]] se koristi u biološkim procedurama bojenja.
* Krečno-natronsko [[staklo]] obloženo molibdenom korišteno je za proizvodnju CIGS solarnih ćelija.
* [[Fosfomolibdenska kiselina]] se koristi u [[tankoslojna hromatografija|tankoslojnoj hromatografiji]] za bojenje uzoraka.
* Izotop molibdena-99 je roditeljski radioizotop tehnecija-99m, koji se koristi u mnogim medicinskim procedurama. Izotop se prodaje i skladišti u vidu molibdata.&lt;ref name=&quot;Gottschalk&quot;/&gt;

== Biološki značaj ==
=== Nitrogenaze ===
[[Datoteka:Molybdenum cofactor.svg|thumb|Molibdenski koenzim (na slici) sastavljen je od organskog kompleksa bez molibdena zvanog [[molibdopterin]], a koji je spojen sa oksidiranim atomom molibdena(VI) preko susjednih atoma sumpora (ponekad i selena). Svi poznati enzimi na bazi Mo koriste ovaj koenzim, osim drevnih nitrogenaza.]]
Najznačajnija uloga molibdena u živim [[Organizam (biologija)|organizmima]] je u vidu metalnog [[heteroatom]]a na aktivnom mjestu u određenim [[enzim]]ima.&lt;ref name=&quot;Mendelr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ChiChung&quot;/&gt; Pri fiksiranju [[dušik]]a kod nekih bakterija, enzim [[nitrogenaza]], a koji je uključen u krajnji korak reduciranja molekularnog dušika, obično sadrži molibden na aktivnom mjestu (mada su poznati slučajevi zamjene molibdena sa željezom ili [[vanadij]]em). Struktura katalitičkog centra enzima je slična onoj kod željezo-sumpornih bjelančevina: ona inkorporira Fe&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; i veći broj MoFe&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; klastera.&lt;ref name=&quot;Patriciac&quot;/&gt;

Reakcija koju izvode enzimi nitrogenaze je sljedeća:

:&lt;math&gt; \mathrm{N_2 + 8 \ H^+ + 8 \ e^- + 16 \ ATP + 16 \ H_2O \longrightarrow 2 \ NH_3 + H_2 + 16 \ ADP + 16 \ P_i} &lt;/math&gt;

Sa [[proton]]ima i elektronima iz transportnog lanca elektrona, dušik se reducira do amonijaka i slobodnog gasovitog vodika. Ovaj proces troši energiju, tako što mu je neophodna [[hidroliza]] [[Adenozin-trifosfat|ATP-a]] do [[Adenozin-difosfat|ADP-a]] plus slobodni fosfat ('''P&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;''').

Godine 2008. objavljen je dokaz o &quot;nedostatku&quot; molibdena u prvobitnim [[okean]]ima na Zemlji, a predstavljao je ograničavajući faktor tokom gotovo dvije milijarde godina kasnije [[evolucija|evolucije]] [[eukarioti|eukariotskog života]] (koji uključuje gotovo sve životinje i biljke) iz razloga što eukarioti ne mogu fiksirati dušik pa zato većinu pogodno oksidiranog dušika za dobijanje organskih dušikovih spojeva (između ostalih i bjelančevina) dobijaju od prokariotskih bakterija.&lt;ref name=&quot;Scottetal&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ito032508&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sut032508&quot;/&gt; Nedostatak molibdena rezultat je relativnog nedostatka kisika u prvobitnim okeanima. Većina molibdenovih spojeva ima slabu [[rastvorljivost]] u vodi, ali je molibdatni [[ion]] MoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; rastvorljiv i nastaje kada su molibdenovi minerali u kontaktu sa kisikom i vodom. Kada su prvi životni oblici počeli otpuštati kisik u okeane, on je pomogao rastvarati molibden u rastvorljive molibdate, uzimajući ga iz [[mineral]]a sa dna mora, i čineći ga po prvi put dostupnim bakterijama koje fiksiraju dušik, što im je omogućilo da višim formama života pruže više korisnih dušikovih spojeva. Godine 2013. iznesena je teorija da su [[bor (element)|bor]] i molibden katalizirali proizvodnju [[Ribonukleinska kiselina|RNK]] na [[Mars]]u, a tako nastali život je prenesen na Zemlju pomoću [[meteorit]]a prije 3 milijarde godine.&lt;ref name=mars/&gt;

Iako je kisik omogućio [[fiksacija dušika|fiksiranje dušika]] tako što je učinio molibden dostupnim u vodi, on je također i direktno zatrovao enzime nitrogenaze. Zbog toga, u [[Razvoj Zemljine atmosfere|prahistoriji Zemljine atmosfere]], nakon što se kisik pojavio u velikim količinama u zraku i vodi, organizmima koji su nastavili fiksirati dušik u aerobskim uslovima bilo je neophodno da izdvoje i zaštite njihove enzime za fiksiranje u heterocistama ili sličnim strukturama od suviška kisika. Takve reakcije strukturne izolacije fiksacije dušika od utjecaja viška kisika u aerobnim organizmima odvija se i danas.

=== Kofaktorski enzim ===
Iako molibden gradi spojeve sa mnogim [[organska hemija|organskim molekulama]], uključujući i [[ugljikohidrati|ugljikohidrate]] i [[aminokiselina|aminokiseline]], on se također transporuje kroz ljudski organizam u vidu MoO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;IMOAoverview&quot; /&gt; Do 2002. pronađeno je i proučeno najmanje 50 [[enzim]]a koji sadrže molibden, uglavnom u bakterijama, a broj novootkrivenih raste svake godine;&lt;ref name=&quot;Analogues&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;jbbamcr2006&quot;/&gt; ti enzimi uključuju [[aldehid oksidaza|aldehid oksidazu]], [[sulfit oksidaza|sulfit oksidazu]] i [[ksantin oksidaza|ksantin oksidazu]].&lt;ref name=&quot;nbb&quot; /&gt; Kod nekih životinja, kao i kod ljudi, oksidacija [[ksantin]]a od [[mokraćna kiselina|urinske kiseline]], koja predstavlja proces [[purin]]skog katabolizma, katalizirana je ksantin oksidazom, enzimom koji u svom sastavu sadrži molibden. Aktivnost ksantin oksidaze je direktno proporcionalna količini molibdena u tijelu. Ipak, ekstremno visoke koncentracije molibdena djeluju suprotno ovom trendu, te mogu djelovati kao inhibitor i za purinski katabolizam i za druge procese. Smatra se da koncentracija molibdena može utjecati na sintezu bjelančevina, [[metabolizam]] i rast.&lt;ref name=&quot;IMOAoverview&quot; /&gt;

Kod životinja i biljaka, triciklični spoj zvani [[molibdopterin]] (koji ''ne'' sadrži molibden), reagira sa molibdatom te gradi potpuni [[koenzim]] koji sadrži molibden nazvan [[molibdenski kofaktor]]. Pored ranije navedenih filogenetski prastarih molibdenskih nitrogenaza, koje fiksiraju dušik kod nekih bakterija i [[cijanobakterije|cijanobakterija]], svi enzimi koji koriste molibden a koji su pronađeni u prirodi, koriste molibdenski kofaktor, gdje je molibden u oksidacijskom stanju VI, slično kao i molibdati.&lt;ref name=&quot;Fischer&quot;/&gt; Molibdenski enzimi kod biljaka i životinja kataliziraju oksidaciju, a ponekad i redukciju određenih malih molekula, kao dio regulacije ciklusâ dušika, sumpora i ugljika.&lt;ref name=&quot;comparison&quot;/&gt;

== Reference ==
{{refspisak|refs=
&lt;ref name=&quot;Lancaster&quot;&gt;{{cite book|title=Physics of Medical X-Ray Imaging|url=http://ric.uthscsa.edu/personalpages/lancaster/DI-II_Chapters/DI_chap4.pdf|chapter=Ch. 4: Physical determinants of contrast|author=Lancaster, Jack L.|publisher=University of Texas Health Science Center|access-date=15. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010172937/http://ric.uthscsa.edu/personalpages/lancaster/DI-II_Chapters/DI_chap4.pdf|archive-date=10. 10. 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Grayth&quot;&gt;{{Cite book|author=Theodore Gray|title=Elements: A Visual Exploration of Every Known Atom in the Universe|publisher=Black Dog &amp; Leventhal|isbn=978-1579128951|pages=105–107}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;fundamental&quot;&gt;{{cite journal|doi =10.1016/0043-1648(67)90187-1|title =Molybdenum disulfide as a lubricant: A review of the fundamental knowledge |url =https://archive.org/details/wear_november-december-1967_10_6/page/422|year=1967|author =Winer W.|journal =Wear|volume =10|page=422|issue =6}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;physorg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.physorg.com/news/2011-01-transistors-alternative-silicon-graphene.html|title=New transistors: An alternative to silicon and better than graphene|publisher=Physorg.com|date= 30. 1. 2011|access-date=15. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Clausent&quot;&gt;{{cite book| author =Topsøe, H.; Clausen, B. S.; Massoth, F. E. | title =Hydrotreating Catalysis, Science and Technology| publisher = Springer-Verlag| location= Berlin|year= 1996}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Herbert&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=FbMfaqSgOxsC&amp;pg=PA141|page=141|title=Electroceramics: materials, properties, applications|author=Moulson, A. J.; Herbert, J. M.|publisher=John Wiley and Sons|year=2003|isbn=0-471-49748-7}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Fierro&quot;&gt;{{cite book|author=J. G. L. Fierro (ur.)|title=Metal Oxides, Chemistry and Applications|year=2006|publisher=CRC Press|pages=414–455}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Cavanig&quot;&gt;{{cite book|author=G. Centi; F. Cavani; F. Trifiro|title=Selective Oxidation by Heterogeneous Catalysis|year=2001|publisher=Kluwer Academic/Plenum Publishers|pages=363–384}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Kinetic&quot;&gt;{{cite web|title=Kinetic studies of propane oxidation on Mo and V based mixed oxide catalysts|url=http://hdl.handle.net/11858/00-001M-0000-0012-3000-A|website=PhD Thesis}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jjcat201312008&quot;&gt;{{cite journal|title=The reaction network in propane oxidation over phase-pure MoVTeNb M1 oxide catalysts|journal=Journal of Catalysis|date=1. 3. 2014|volume=311|pages=369–385|doi=10.1016/j.jcat.2013.12.008|url=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/faces/viewItemOverviewPage.jsp?itemId=escidoc:1896844:6}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Multifunctionality&quot;&gt;{{cite journal|title=Multifunctionality of Crystalline MoV(TeNb) M1 Oxide Catalysts in Selective Oxidation of Propane and Benzyl Alcohol|journal=ACS Catalysis|date=7. 6. 2013|volume=3|issue=6|pages=1103–1113|doi=10.1021/cs400010q|url=http://pubman.mpdl.mpg.de/pubman/faces/viewItemOverviewPage.jsp?itemId=escidoc:1739887:5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jjcat201109012&quot;&gt;{{cite journal|title=Surface chemistry of phase-pure M1 MoVTeNb oxide during operation in selective oxidation of propane to acrylic acid|journal=Journal of Catalysis|date=1. 1. 2012|volume=285|issue=1|pages=48–60|doi=10.1016/j.jcat.2011.09.012|url=http://hdl.handle.net/11858/00-001M-0000-0012-1BEB-F}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Gottschalk&quot;&gt;{{cite journal|doi = 10.1146/annurev.me.20.020169.001023|pmid = 4894500|year= 1969|author = Gottschalk A.|title = Technetium-99m in clinical nuclear medicine|volume = 20|pages = 131–40|journal = Annual Review of Medicine|issue=1}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Mendelr&quot;&gt;{{cite book|author=Ralf R. Mendel|editor=Lucia Banci |series=Metal Ions in Life Sciences |volume=12
|chapter= Chapter 15 Metabolism of Molybdenum|title=Metallomics and the Cell |year=2013 |publisher=Springer |isbn=978-94-007-5560-4|doi=10.1007/978-94-007-5561-10_15}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ChiChung&quot;&gt;{{cite book |author=Lee Chi Chung; Ribbe Markus W.; Hu Yilin |editor=Peter M.H. Kroneck; Martha E. Sosa Torres |title=The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment |series=Metal Ions in Life Sciences |volume=14|year=2014|publisher=Springer |chapter=Chapter 7. ''Cleaving the N,N Triple Bond: The Transformation of Dinitrogen to Ammonia by Nitrogenases''|pages=147–174 |doi=10.1007/978-94-017-9269-1_6}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Patriciac&quot;&gt;{{cite journal|title = A newly discovered role for iron-sulfur clusters|author = Patricia C.; Dos Santos Dean; Dennis R.| doi = 10.1073/pnas.0805713105| journal=PNAS|year=2008|volume=105|pages=11589–11590 |pmid = 18697949|issue = 33|pmc = 2575256|bibcode = 2008PNAS..10511589D }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Scottetal&quot;&gt;{{cite journal|author=Scott C.; T. W. Lyons; A. Bekker; Y. Shen|year=2008| title=Tracing the stepwise oxygenation of the Proterozoic ocean|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-03-27_452_7186/page/456| journal=Nature| volume=452| issue=7186| pages=456–460| doi=10.1038/nature06811| pmid=18368114| bibcode = 2008Natur.452..456S}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ito032508&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-03/asu-ito032508.php|title=International team of scientists discover clue to delay of life on Earth|publisher=Eurekalert.org|access-date=17. 4. 2016|archive-date=6. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506133723/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-03/asu-ito032508.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;sut032508&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-03/nu-sut032508.php|title=Scientists uncover the source of an almost 2 billion year delay in animal evolution|publisher=Eurekalert.org|access-date=17. 4. 2016|archive-date=5. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505082043/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-03/nu-sut032508.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=mars&gt;{{cite news|url=http://www.newscientist.com/article/dn24120-primordial-broth-of-life-was-a-dry-martian-cupasoup.html?cmpid=RSS%7CNSNS%7C2012-GLOBAL%7Clife#.Uh98K5BwaUk|title=Primordial broth of life was a dry Martian cup-a-soup|work=New Scientist|date=29. 8. 2013|access-date=17. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IMOAoverview&quot;&gt;{{cite web|author= Mitchell Phillip C. H.|title = Overview of Environment Database|publisher = International Molybdenum Association|year = 2003|url = http://hse.imoa.info/Default.asp?Page=110|archive-url = https://web.archive.org/web/20071018005253/http://hse.imoa.info/Default.asp?Page=110|archive-date =18. 10. 2007|access-date =18. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Analogues&quot;&gt;{{cite journal|title=Synthetic Analogues and Reaction Systems Relevant to the Molybdenum and Tungsten Oxotransferases|journal=Chem. Rev.|year=2004|volume=104|pages=1175–1200|doi=10.1021/cr020609d|author=John H. Enemark; J. Jon A. Cooney; Jun-Jieh Wang; R. H. Holm|pmid=14871153|issue=2}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;jbbamcr2006&quot;&gt;{{cite journal|doi = 10.1016/j.bbamcr.2006.03.013|pages = 621–635|pmid = 16784786|year = 2006|author = Mendel Ralf R.; Bittner Florian|title = Cell biology of molybdenum|volume = 1763|issue = 7|journal = Biochimica et Biophysica Acta}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Fischer&quot;&gt;{{cite journal|pmid=9861725|year=1998|author=Fischer B.; Enemark JH; Basu P.|title=A chemical approach to systematically designate the pyranopterin centers of molybdenum and tungsten enzymes and synthetic models|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-inorganic-biochemistry_1998-10_72_1-2/page/13|volume=72|issue=1–2|pages=13–21|journal=Journal of Inorganic Biochemistry|doi=10.1016/S0162-0134(98)10054-5}}. Sumarizirano u: [http://pathway.gramene.org/META/NEW-IMAGE?type=COMPOUND&amp;object=CPD-4 MetaCyc Compound: molybdopterin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604060520/http://pathway.gramene.org/META/NEW-IMAGE?type=COMPOUND&amp;object=CPD-4 |date=4. 6. 2016 }}. Pristupljeno 18. aprila 2016.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;comparison&quot;&gt;{{cite journal|title = A structural comparison of molybdenum cofactor-containing enzymes|journal=FEMS Microbiol. Rev.|year =1999|volume = 22|doi = 10.1111/j.1574-6976.1998.tb00384.x|pmid =9990727|issue = 5|pages = 503–521|author= Kisker C.; Schindelin H.; Baas D.; Rétey J.; Meckenstock R.U; Kroneck P.M.H}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Patil&quot;&gt;{{cite journal|doi = 10.1023/A:1010730821844|year= 2001|author= Lal S.; Patil R. S.|journal = Environmental Monitoring and Assessment|volume = 68|pages= 37–50|pmid = 11336410|title = Monitoring of atmospheric behaviour of NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt; from vehicular traffic|url = https://archive.org/details/sim_environmental-monitoring-and-assessment_2001-04_68_1/page/37|issue = 1}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Bakerjian&quot;&gt;{{cite book|title =Tool and manufacturing engineers handbook|author = W. H. Cubberly; Bakerjian, Ramon|publisher = Society of Manufacturing Engineers|isbn = 978-0-87263-351-3|url = https://books.google.com/?id=NRXnXmFRjWYC&amp;pg=PT421|page = 421|year=1989}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;energyfromthorium&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.energyfromthorium.com/forum/download/file.php?id=805|title = Compatibility of Molybdenum-Base Alloy TZM, with LiF-BeF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-ThF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;-UF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;|publisher = Oak Ridge National Laboratory Report|access-date =14. 4. 2016|date =1. 12. 1969}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;pitac&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20111001060521/http://www.lme.com/minormetals/6782.asp Pie chart of world Mo uses]. Londonska berza metala, pristupljeno 13. aprila 2016.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Smallwood&quot;&gt;{{cite book|author=Smallwood Robert E.|title=ASTM special technical publication 849: Refractory metals and their industrial applications: a symposium|url=https://books.google.com/?id=agaacIr25KcC&amp;pg=PA9|year=1984|publisher=ASTM International|isbn=9780803102033|page=9|chapter=TZM Moly Alloy}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Coffman&quot;&gt;{{cite journal|author=Paul B. Coffman|title = The Rise of a New Metal: The Growth and Success of the Climax Molybdenum Company|journal = The Journal of Business of the University of Chicago|page= 30|year= 1937|volume = 10|doi = 10.1086/232443}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;azom&quot;&gt;{{cite web|title=Molybdenum|publisher=AZoM.com Pty. Limited|year=2007|url=http://www.azom.com/article.aspx?ArticleID=616|access-date=13. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;londber&quot;&gt;[http://www.metalprices.com/historical/database/molybdenum/lme-molybdenum-summary LME Molybdenum Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822113609/http://www.metalprices.com/historical/database/molybdenum/lme-molybdenum-summary |date=22. 8. 2014 }}, na stranici metalprices.com, pristupljeno 12. aprila 2016.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Langedal&quot;&gt;{{cite journal|doi = 10.1016/S0375-6742(96)00069-6|title = Dispersion of tailings in the Knabena—Kvina drainage basin, Norway, 1: Evaluation of overbank sediments as sampling medium for regional geochemical mapping|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-geochemical-exploration_1997-04_58_2-3/page/157|year= 1997|author = Langedal M|journal = Journal of Geochemical Exploration|volume = 58|page= 157|issue = 2–3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Charts&quot;&gt;{{cite web|title = Dynamic Prices and Charts for Molybdenum|publisher = InfoMine Inc.|year=2007|url = http://www.infomine.com/investment/charts.aspx?c=molybdenum&amp;u=mt&amp;submit1=Display+Chart&amp;x=usd&amp;r=15y#chart|access-date=12. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;lmecom&quot;&gt;{{cite web |title=LME to launch minor metals contracts in H2 2009 |url=http://lme.com/6241.asp |date=4. 9. 2008 |publisher=London Metal Exchange |access-date=12. 4. 2016 |archive-date=19. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090219055148/http://lme.com/6241.asp |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=USGS&gt;{{cite web|title = Molybdenum Statistics and Information|publisher = U.S. Geological Survey|date = 10. 5. 2007|url = http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/molybdenum/|access-date = 11. 4. 2016|archive-date = 19. 5. 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070519151353/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/molybdenum/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ullmann&gt;Roger F. Sebenik et al. &quot;Molybdenum and Molybdenum Compounds&quot; u: ''Ullmann's Encyclopedia of Chemical Technology'' 2005; Wiley-VCH, Weinheim. {{doi|10.1002/14356007.a16_655}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Nostrand&quot;&gt;{{cite book|contribution = Molybdenum|year = 2005|title = Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry|url = https://archive.org/details/vannostrandsency0036unse|pages = [https://archive.org/details/vannostrandsency0036unse/page/1038 1038]–1040|place= New York|publisher = Wiley-Interscience|isbn=978-0-471-61525-5|editor= Considine, Glenn D.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;minsocam&quot;&gt;{{cite journal|url=http://www.minsocam.org/msa/AmMin/TOC/Abstracts/2002_Abstracts/Jan02_Abstracts/Jambor_p181_02.pdf|title=New mineral names|journal=American Mineralogist|volume=87|page=181|year=2002|author=Jambor, J.L.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Spoon&quot;&gt;{{Cite book|author=Sam Kean|title=The Disappearing Spoon|url=https://archive.org/details/the_disappearing_spoon_-_sam_keene|year=2010|publisher=Little, Brown and Company|edition=1|isbn=978-0316051644|pages=[https://archive.org/details/the_disappearing_spoon_-_sam_keene/page/n88 88]–89}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Millholland1941&quot;&gt;{{cite journal|author = Ray Millholland | title = Battle of the Billions: American industry mobilizes machines, materials, and men for a job as big as digging 40 Panama Canals in one year | date = 1. 8. 1941 | work = Popular Science | page = 61 | url = https://books.google.com/books?id=xScDAAAAMBAJ&amp;pg=PA56}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HT4aAQAAIAAJ&quot;&gt;{{cite book | url = https://books.google.com/?id=HT4aAQAAIAAJ&amp;q=Elmore+flotation+molybdenum+1913&amp;dq=Elmore+flotation+molybdenum+1913| page = 3 | title = Molybdenum deposits of Canada | author = Vokes Frank Marcus |year= 1963}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;lenntech&quot;&gt;[http://www.lenntech.com/periodic/elements/mo.htm Molybdenum - Mo], na stranici Lenntech, pristupljeno 11. aprila 2016.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Gupta1992&gt;{{cite book |author= Gupta C.K. | title = Extractive Metallurgy of Molybdenum | publisher = CRC Press |year = 1992 | isbn = 978-0-8493-4758-0}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ZVkZNyVI4toC&quot;&gt;{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=ZVkZNyVI4toC&amp;pg=PA117| page = 117 | title = The Making of American Industrial Research: Science and Business at Ge and Bell, 1876–1926 | isbn = 9780521522373 | author = Reich Leonard S | date = 22. 8. 2002}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Hoyt1921&quot;&gt;{{cite book |author= Hoyt Samuel Leslie | title = Metallography | volume = 2 | publisher = McGraw-Hill | year= 1921}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Krupp1888&quot;&gt;{{cite book | author = Krupp Alfred; Wildberger Andreas | title = The metallic alloys: A practical guide for the manufacture of all kinds of alloys, amalgams, and solders, used by metal-workers ... with an appendix on the coloring of alloys | publisher = H.C. Baird &amp; Co. |year = 1888 | page = 60}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Wasserbley&quot;&gt;{{cite journal|author = Scheele, C. W. K.|title = Versuche mit Wasserbley;Molybdaena|journal = Svenska vetensk. Academ. Handlingar|page=238|year = 1779|volume = 40|url = http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PPN=PPN324352840_0040}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Erde&quot;&gt;{{cite journal|author = Hjelm, P. J.|title = Versuche mit Molybdäna, und Reduction der selben Erde|journal = Svenska vetensk. Academ. Handlingar|page = 268|year = 1788|volume = 49|url = http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?PPN=PPN324352840_0009_02_NS}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;vanderkrogt&quot;&gt;{{cite web|author = Van der Krogt, Peter|title = Molybdenum|work = Elementymology &amp; Elements Multidict|date = 10. 1. 2006|url = http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Mo|access-date = 11. 4. 2016|archive-date = 23. 1. 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20100123002743/http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Mo|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;elemental&quot;&gt;{{cite web|author = Gagnon Steve|title = Molybdenum|publisher = Jefferson Science Associates, LLC|url = http://education.jlab.org/itselemental/ele042.html|access-date = 11. 4. 2016|archive-date = 26. 4. 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070426150528/http://education.jlab.org/itselemental/ele042.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;imoa&quot;&gt;International Molybdenum Association, [http://www.imoa.info/molybdenum/molydbenum_history.php &quot;Molybdenum History&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722102351/http://www.imoa.info/molybdenum/molydbenum_history.php |date=22. 7. 2013 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;institute&quot;&gt;{{cite book |title = Accidental use of molybdenum in old sword led to new alloy | url = https://books.google.com/?id=yUpYAAAAMAAJ&amp;q=Japanese+sword+molybdenum&amp;dq=Japanese+sword+molybdenum | author = Institut &quot;American Iron and Steel&quot; |year = 1948 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Lansdown1999&quot;&gt;{{cite book |author= Lansdown A. R. | title = Molybdenum disulphide lubrication | volume = 35 | work = Tribology and Interface Engineering | publisher = Elsevier |year= 1999 | isbn = 978-0-444-50032-8}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;melchert&quot;&gt;{{cite web | author=Melchert, Craig | url=http://www.linguistics.ucla.edu/people/melchert/webpage/molybdos.pdf | title=Greek mólybdos as a Loanword from Lydian | publisher=University of North Carolina at Chapel Hill | access-date=11. 4. 2016 | archive-date=31. 12. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000505/http://www.linguistics.ucla.edu/people/Melchert/webpage/molybdos.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;armstrong&quot;&gt;{{cite web|author=Armstrong, John T. |url=http://pubs.acs.org/cen/80th/technetium.html|title=Technetium|publisher=Chemical &amp; Engineering News|year=2003|access-date=7. 7. 2009}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Hubert&quot;&gt;Wolterbeek, Hubert Theodoor; Bode, Peter [http://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?DB=EPODOC&amp;adjacent=true&amp;locale=nl_NL&amp;FT=D&amp;date=20110330&amp;CC=EP&amp;NR=2301041A1&amp;KC=A1 &quot;A process for the production of no-carrier added 99Mo&quot;] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130122082910/http://worldwide.espacenet.com/publicationDetails/biblio?DB=EPODOC&amp;adjacent=true&amp;locale=nl_NL&amp;FT=D&amp;date=20110330&amp;CC=EP&amp;NR=2301041A1&amp;KC=A1 |date=22. 1. 2013 }}. Evropski patent br. EP2301041 (A1) od 30. 3. 2011. Pristupljeno 9. aprila 2016.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Nollet&quot;&gt;{{cite book|isbn = 978-0-8247-8433-1|pages = 280–288|editor = Nollet, Leo M. L.|year = 2000|publisher = Marcel Dekker|location = New York, NY|title = Handbook of water analysis|url=https://books.google.com/?id=YZpW4Y4Q_PIC&amp;pg=PA280}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Audi&quot;&gt;{{cite journal|author= Audi Georges; Bersillon O.; Blachot J.; Wapstra A. H.|title = The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties|journal = Nuclear Physics A|volume = 729|pages = 3–128|publisher = Atomic Mass Data Center|year= 2003|doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001|bibcode=2003NuPhA.729....3A}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;JosephRD&quot;&gt;{{cite book|author= Davis Joseph R.|title = Heat-resistant materials|work = Molybdenum|publisher = ASM International|url = https://books.google.com/books?id=GEHA8_bix0oC&amp;pg=PA365|page=365|year=1997|isbn=0-87170-596-6}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Angewandte&quot;&gt;{{cite journal|journal = Angewandte Chemie International Edition|volume = 30|page=34|year = 1997|title = Polyoxometalate Chemistry: An Old Field with New Dimensions in Several Disciplines|author= Michael T. Pope; Müller Achim|doi = 10.1002/anie.199100341}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Berglund&quot;&gt;{{cite journal |author=M. E. Wieser; M. Berglund |year=2009 |title=Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) |url=http://www.ciaaw.org/pubs/TSAW2007.pdf |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=81 |issue=11 |pages=2131–2156 |doi=10.1351/PAC-REP-09-08-03}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Holl&quot;&gt;{{cite book|publisher = Walter de Gruyter|year = 1985|edition = 91–100|pages = [https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho/page/1096 1096]–1104|isbn = 3-11-007511-3|title = Lehrbuch der Anorganischen Chemie|url = https://archive.org/details/lehrbuchderanorg0000afho|author=Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Inherent&quot;&gt;{{cite journal|doi=10.1088/1468-6996/10/4/045004|title=Inherent tensile strength of molybdenum nanocrystals|year=2009|author=Shpak, Anatoly P.; Kotrechko, Sergiy O.; Mazilova, Tatjana I; Mikhailovskij, Igor M|journal=Science and Technology of Advanced Materials|volume=10|page=045004|bibcode=2009STAdM..10d5004S|issue=4}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Schmidt&quot;&gt;{{cite book|title=Anorganische Chemie II.|chapter = VI. Nebengruppe|pages=119–127|author= Max Schmidt|publisher=Wissenschaftsverlag|year= 1968|language=de}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;CRCdescription&quot;&gt;{{Cite book|contribution = Molybdenum|year= 1994|title = CRC Handbook of Chemistry and Physics|volume = 4|page = 18|publisher = Chemical Rubber Publishing Company|isbn=0-8493-0474-1|editor=Lide, David R.}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;nbb&quot;&gt;{{cite book|last = Emsley|first = John|title = Nature's Building Blocks|url=http://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC&amp;pg=PA265|publisher = Oxford University Press|year= 2001|location = Oxford|pages = 262–266|isbn =0-19-850341-5}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Greenwood&quot;&gt;{{Cite book|author=N. N. Greenwood, A. Earnshaw|title=Chemie der Elemente|edition=1|year=1988|isbn=3-527-26169-9|page=1291}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Zhang&quot;&gt;{{Cite journal|author=Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang|title=Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks|journal=Journal of Chemical &amp; Engineering Data|volume=56|year=2011|pages=328–337|doi=10.1021/je1011086}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;IUPAC&quot;&gt;[http://www.iupac.org/news/news-detail/article/standard-atomic-weights-revised-v2.html IUPAC, Standard Atomic Weights Revised v2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160108142215/http://www.iupac.org/news/news-detail/article/standard-atomic-weights-revised-v2.html |date=8. 1. 2016 }}.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;CIAAW&quot;&gt;[http://www.ciaaw.org/atomic-weights.htm CIAAW, Standard Atomic Weights Revised 2013].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Harry H. Binder&quot;&gt;{{Cite book|author=Harry H. Binder|title=Lexikon der chemischen Elemente|publisher=S. Hirzel Verlag|location=Stuttgart|year=1999|isbn=3-7776-0736-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;handbook&quot;&gt;Robert C. Weast (izd.): [http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112012253/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf |date=12. 1. 2012 }}, u ''Handbook of Chemistry and Physics'' 81. izd., CRC press.&lt;/ref&gt;
}}

== Vanjski linkovi ==
* {{Commonscat-inline}}

{{PSE}}

{{Istaknuti članak}}

[[Kategorija:Hemijski elementi]]
[[Kategorija:Minerali samorodnih elemenata]]</text>
      <sha1>nzfoyvm4jnc0r98erabpzcwrzrvm3wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1947.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7632</id>
    <revision>
      <id>3924062</id>
      <parentid>3915019</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dodano: [[23. novembar]] – [[Alphons Orie]], [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija</comment>
      <origin>3924062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8147" sha1="pjp1gmi3ru0vgjbtugnsxklk3ksz68l" xml:space="preserve">{{godina}}
{{Godina u drugim kalendarima}}
'''1947.''' (MCMXLVII) bila je uobičajena godina koja je počela u srijedu po gregorijanskom kalendaru, 1947. godina nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 947. godina 2. milenija, 47. godina 20. stoljeća i osma godina 1940-ih.

Bila je to prva godina Hladnog rata, koji je trajao do 1991, završavajući raspadom Sovjetskog Saveza.

== Događaji ==
* &quot;Prva petoljetka&quot;: Usvojen prvi petogodišnji plan [[Jugoslavija|Jugoslavije]], čija je realizacija zbog obustave odnosa sa [[SSSR]]-om trajala šest godina.
* U [[beograd]]skom Institutu &quot;Nikola Tesla&quot; proizveden Kosmaj 47, prvi domaći [[radioprijemnik]].
* Snimljena prva dva igrana [[film]]a u novoj Jugoslaviji: ''Živjeće ovaj narod'' [[Nikola Popović|Nikole Popovića]] i ''[[Slavica (film)|Slavica]]'' [[Vjekoslav Afrić|Vjekoslava Afrića]] s [[Irena Kolesar|Irenom Kolesar]] u glavnoj ulozi.
* [[26. februar]] – Održana [[4. dodjela &quot;Zlatnog globusa&quot;]];
* [[12. mart]] – Američki predsjednik [[Harry S. Truman|Truman]] iznio je svoju tzv. [[Trumanova doktrina|Trumanovu doktrinu]] pred Kongresom [[SAD]]-a.
* [[1. april]] – Dobrovoljnim omladinskim radom počela izgradnja pruge [[Bosanski Šamac]] – [[Sarajevo]] duge 242&amp;nbsp;km. U izgradnji je učestvovalo 46 jugoslavenskih brigada uz pomoć grupa iz 42 strane zemlje.
* [[4. april]] – U okviru [[UN]] formirana [[Internacionalna civilna letačka organizacija]].
* [[30. april]] – Donesena [[Rezolucija Vijeća sigurnosti broj 24]], o prijedlogu primanja [[Mađarska|Mađarske]] u članstvo [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]].
* [[23. novembar]] – Najveći [[avion]] na svijetu ''XC-99'' uspješno obavio prvi, probni let. Avion je bio dugačak 56 m, a raspon krila bio mu je 70 m.
* [[24. novembar]] – [[Robert Schuman]] postao premijer [[francuska|Francuske]].
* [[29. novembar]] – [[UN|Ujedinjene nacije]] dale glas za podjelu [[Palestina|Palestine]] i formiranje nezavisne jevrejske države. Kasnije je od jevrejskog dijela formirana država [[Izrael]] ([[1948]]), a arapski dio ušao je u sastav arapske države Hašemitski [[Jordan]] ([[1950]]).
* [[12. decembar]] – Rješenjem Vlade [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] osnovan [[Arhiv Bosne i Hercegovine]], prva arhivska ustanova u Bosni i Hercegovini. Ovaj datum danas se obilježava kao Dan Arhiva Bosne i Hercegovine i arhivske službe u Bosni i Hercegovini.
* [[31. decembar]] – [[Masakr u Beleduš-Šejhu]] nad [[Palestinci|palestinskim]] [[civil]]ima.

== 1947. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== Rođeni ==

=== Januar===
* [[2. januar]] – [[Aleksandar Tihonov]], [[Sovjetski Savez|sovjetski]] [[biatlon]]ac, jedanaestostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i četverostruki [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] u biatlonu
* [[8. januar]] – [[David Bowie]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] [[Rok-muzika|rok-muzičar]] i glumac

=== Februar ===
* [[13. februar]] – [[Bogdan Tanjević]], crnogorski košarkaš i trener

=== Mart ===
* [[6. mart]]
** [[Kiki Dee]], britanska pjevačica
** [[Rob Reiner]], američki režiser, scenarist, producent, glumac i politički aktivist
* [[9. mart]] – [[Žarko Korać]], srbijanski političar
* [[14. mart]] – [[Dževdet Sarač]], bosanskohercegovački književnik
* [[21. mart]] – [[Yoshiyuki Shirate]], [[japan]]ski olimpijski [[biatlon]]ac
* [[25. mart]] – [[Elton John]], britanski pjevač, pijanist i kompozitor

=== April ===
* [[3. april]] – [[Milica Mićić Dimovska]], srpska književnica
* [[10. april]] – [[Mujo Musagić]], bosanskohercegovački pisac
* [[24. april]] – [[Ozren Pavlović]], bosanskohercegovački crtač stripova
* [[25. april]] – [[Johan Cruijff]], [[Nizozemska|nizozemski]] [[nogomet]]aš
* [[27. april]] – [[Irfan Horozović]], bosanskohercegovački književnik

=== Maj ===
* [[1. maj]] – [[Enes Kišević]], bosanskohercegovački književnik
* [[19. maj]] – [[Džemaludin Alić]], bosanskohercegovački književnik

=== Juni ===
* [[2. juni]] – [[Boris Nilević]], bosanskohercegovački historičar
* [[17. juni]] – [[Blaž Kraljević]], zapovjednik HOS-a u Bosni i Hercegovini, general Armije RBiH
* [[21. juni]] – [[Fernando Savater]], španski filozof
* [[30. juni]] – [[Torsten Wadman]], [[Švedska|švedski]] [[biatlon]]ac

=== Juli ===
* [[2. juli]] – [[Larry David]], američki scenarist, glumac i televizijski producent
* [[8. juli]] – [[Mehmed Alagić]], general Armije RBiH
* [[19. juli]] – [[Brian May]], gitarist grupe [[Queen]]
* [[24. juli]] – [[Predrag Ejdus]], [[srbija]]nski i [[Jugoslavija|jugoslavenski]] televizijski i pozorišni glumac kao i profesor glume
* [[30. juli]]
** [[Zdravko Grebo]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[pravo|pravnik]] i aktivist
** [[30. juli]] – [[Arnold Schwarzenegger]], austrijsko-američki glumac i političar

=== August ===
* [[12. august]] – [[Lolo Letalu Matalasi Moliga]], poličar sa ostrva [[Američka Samoa|Američke Samoe]]
* [[14. august]] – [[Enes Duraković]], bosanskohercegovački književni historičar i esejist
* [[21. august]] – [[Želimir Altarac]] – Čičak, bosanskohercegovački novinar i disk-džokej
* [[29. august]]
** [[Georges Ifrah]], francuski historičar matematike
** [[Mihalj Kertes]], srbijanski političar

=== Septembar ===
* [[4. septembar]] – [[Pierantonio Clementi]], [[italija]]nski [[biatlon]]ac
* [[9. septembar]] – [[Heikki Ikola]], [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac i četverostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] u biatlonu

=== Oktobar ===
* [[16. oktobar]] – [[Terry Griffiths]], velški snukeraš
* [[26. oktobar]] – [[Hillary Clinton]], američka političarka i pravnica
* [[27. oktobar]]
** [[Keith Oliver (biatlonac)|Keith Oliver]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanski]] [[biatlon]]ac i [[Skijaško trčanje|skijaš-trkač]]
** [[Noël Turrell]], [[Francuska|francuski]] [[biatlon]]ac

=== Novembar ===
* [[3. novembar]] – [[Tor Svendsberget]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac
* [[8. novembar]] – [[Nakib Abdagić]], bosanskohercegovački književnik i glumac
* [[15. novembar]] – [[Bojan Kurajica]], [[SFRJ|jugoslavenski]], [[Hrvatska|hrvatski]] i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[šah]]ovski [[velemajstor]]
* [[21. novembar]] – [[Michel Sogny]], [[Francuska|francuski]] [[pijanist]]a, [[kompozitor]] i [[pisac]] [[Mađarska|mađarskog]] porijekla
* [[23. novembar]] – [[Alphons Orie]], [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija

=== Decembar ===
* [[7. decembar]] – [[Oliver Dragojević]], hrvatski pjevač
* [[14. decembar]] – [[Svetlana Bojković]], srbijanska glumica
* [[17. decembar]] – [[Gulruhsor Safijeva]], sovjetska, tadžička i ruska pjesnikinja, prevoditeljica i iranistica
* [[22. decembar]] – [[Meddžida Kreso]], bosanskohercegovačka političarka

== Umrli ==
* [[9. januar]] – [[Karl Mannheim]], mađarski sociolog i filozof
* [[7. april]] – [[Henry Ford]], američki poslovni čovjek, osnivač [[Ford|Ford Motor Company]]
* [[20. maj]] – [[Philipp Lenard]], njemački fizičar
* [[21. juli]] – [[Žanka Stokić]], srbijanska glumica
* [[26. septembar]] – [[Hugh Lofting]], britanski književnik
* [[30. decembar]] – [[Alfred North Whitehead]], britansko-američki filozof, fizičar i matematičar

== [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] ==
* [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]]
** [[Edward Appleton]], [[Velika Britanija]]
* [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]]
** [[Robert Robinson]], [[Velika Britanija]]
* [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]]
** [[Carl Cori]], [[SAD]]
** [[Gerty Cori]], [[SAD]]
** [[Bernardo Hussay]], [[Argentina]]
* [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]]
** [[André Gide]], [[Francuska]]
* [[Nobelova nagrada za mir|Mir]]
** [[Friends Service Council]], [[The Quakers]], [[Velika Britanija]]
** [[American Friends Service Committee]], [[The Quakers]], [[SAD]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|1947}}
{{Normativna kontrola}}</text>
      <sha1>pjp1gmi3ru0vgjbtugnsxklk3ksz68l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1550.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8407</id>
    <revision>
      <id>3924004</id>
      <parentid>3654407</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="6bss2123flklbe93nhvocg4dbrv48ky" xml:space="preserve">{{godina}}Godina '''1550.''' ( '''[[Rimski brojevi|MDL]]''' ) bila je [[redovna godina koja je počinjala u srijedu]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]].{{Godina u drugim kalendarima}}
== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}
[[Datoteka:Colonisation_1550.png|mini|300x300piksel|Kolonizacija [[Novi svijet|Novog svijeta]] 1550. godine]]
[[Datoteka:Guerra_Arauco.jpg|desno|mini|300x300piksel|[[12. mart]]: [[Bitka kod Pencoa|Bitka kod Penca]] odvija se u [[Čile|Čileu]] između vojske [[Španija|Španije]] i autohtonog [[Wallmapu|naroda Mapuche]] .]]

== 1550. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}
== Reference ==
{{Refspisak}}
== Vanjski linkovi ==

{{Normativna kontrola}}
{{Commonscat|1550|1550.}}</text>
      <sha1>6bss2123flklbe93nhvocg4dbrv48ky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924005</id>
      <parentid>3924004</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="t36dd1grusag7w9cra2zewskw5do22i" xml:space="preserve">{{godina}}Godina '''1550.''' ('''[[Rimski brojevi|MDL]]''') bila je [[redovna godina koja je počinjala u srijedu]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]].{{Godina u drugim kalendarima}}
== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}
[[Datoteka:Colonisation_1550.png|mini|300x300piksel|Kolonizacija [[Novi svijet|Novog svijeta]] 1550. godine]]
[[Datoteka:Guerra_Arauco.jpg|desno|mini|300x300piksel|[[12. mart]]: [[Bitka kod Pencoa|Bitka kod Penca]] odvija se u [[Čile|Čileu]] između vojske [[Španija|Španije]] i autohtonog [[Wallmapu|naroda Mapuche]] .]]

== 1550. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}
== Reference ==
{{Refspisak}}
== Vanjski linkovi ==

{{Normativna kontrola}}
{{Commonscat|1550|1550.}}</text>
      <sha1>t36dd1grusag7w9cra2zewskw5do22i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1549.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8409</id>
    <revision>
      <id>3924006</id>
      <parentid>3654410</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="1gs92zrde7oxjor5zalm2p4ogmqqpjd" xml:space="preserve">{{godina}}Godina '''1549.''' ('''[[Rimski brojevi|MDXLIX]]''') bila je [[Common year starting on Tuesday|redovna godina koja je počela u utorak]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. U [[Kraljevina Engleska|Kraljevini Engleskoj]], bila je poznata kao &quot;Godina mnogoglavog čudovišta&quot;, zbog neuobičajeno velikog broja pobuna koje su se dogodile u zemlji.{{Godina u drugim kalendarima}}
== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}
[[Datoteka:Franciscus_de_Xabier.jpg|mini|153x153piksel|[[27. juli|27. jula]]: Isusovački svećenik [[Franjo Ksaverski]] stiže u [[Japan]] . (Slika iz 17. vijeka u Gradskom muzeju Kobe)]]
[[Datoteka:Book_of_Common_Prayer,_1549_(2).jpg|mini|180x180piksel|[[9. juni]]: [[Knjiga zajedničkog molitvenika]] je obavezna za sve crkvene službe u Engleskoj.]]

== 1549. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}
== Reference ==
{{Refspisak}}
== Vanjski linkovi ==

{{Normativna kontrola}}
{{Commonscat|1549|1549.}}</text>
      <sha1>1gs92zrde7oxjor5zalm2p4ogmqqpjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Milići</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8818</id>
    <revision>
      <id>3924002</id>
      <parentid>3921303</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17806" sha1="i7q0a1glymecmfgjgvw4mguqy6ot8ie" xml:space="preserve">{{Infokutija naselje u BiH
| ime                        = Milići
| drugo_ime                  =
| službeno_ime               = Opština Milići
| naselje_vrsta              = Općina i naseljeno mjesto
| slika                      =
| slika_veličina             =
| slika_alt                  =
| slika_opis                 =
| slika_zastava              =
| zastava_alt                =
| slika_grb                  = Milići (grb).svg
| grb_alt                    =
| etimologija                =
| nadimak                    =
| moto                       =
| slika_karta                = BiH municipality location Milići.svg
| karta_alt                  =
| karta_opis                 = Općina Milići u Bosni i Hercegovini
| koordinate                 = {{coord|44.169371|N|19.078023|E|type:city|display=inline,title}}
| entitet                    = [[Republika Srpska]]
| osnovan                    =
| osnivač                    =
| sjedište                   =
| načelnik                   = Marko Savić&lt;ref name=&quot;izbori2020&quot;&gt;{{cite web |title=Milići |url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=27&amp;langId=1#/8/185/0 |website=izbori.ba |publisher=Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine |access-date=6. 12. 2020}}&lt;/ref&gt;
| načelnik_stranka           = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]
| površina_naselja           = 2.13
| površina_općine            = 267.05
| površina_fusnote           = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_bilješka          =
| nadmorska_visina           =
| visina_fusnote             = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| najveća_visina             =
| najveća_visina_vrh         =
| najmanja_visina            =
| najmanja_visina_vrh        =
| stanovništvo_datum         = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]]
| stanovništvo_fusnote       = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| stanovništvo_naselje       = 2272
| stanovništvo_naselje_izvor =
| stanovništvo_općina        = 11441
| stanovništvo_općina_izvor  =
| stanovništvo_demonim       =
| poštanski_broj             = 75 446
| pozivni_broj               = (+387) 56
| matični_broj_naselja       = 213586&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| matični_broj_općine        = 20346
| veb-sajt                   = {{URL|http://www.opstinamilici.org/}}
| fusnote                    =
}}
'''Milići''' su [[naseljeno mjesto]] i sjedište istoimene [[općina|općine]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Nalaze se na magistralnom putu [[Sarajevo]]-[[Beograd]]. Zauzima centralni dio regije Birač, odnosno srednjeg Podrinja. Graniči sa pet susjednih općina [[Vlasenica|Vlasenicom]], [[Bratunac|Bratuncom]], [[Srebrenica|Srebrenicom]], [[Rogatica|Rogaticom]] i [[Han-Pijesak|Han-Pijeskom]].

== Historija ==
O kontinuitetu naseljenosti na prostoru Milića svjedoče brojni [[Stećak|stećci]] rasuti po području općine. Na lokalitetu iznad sela Gerovi nalaze se ostaci utvrđenja koje se u lokalnoj tradiciji dovodi u vezu s vremenom sredine 15. stoljeća.&lt;ref name=&quot;MiliciHistorija&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.opstinamilici.org/index.php/istorija|title=Istorija|website=Opština Milići|publisher=Opština Milići|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MiliciUpoznajte&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.opstinamilici.org/index.php/35-levi-meni/upoznajte-milice|title=Upoznajte Miliće|website=Opština Milići|publisher=Opština Milići|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;

Iznad sela Gerovi postoje ostaci grada-tvrđave koju je sredinom petnaestog vijeka, po predanju izgradila Jerina (Irina) Srpska despotica grčkog porijekla iz porodice kantakuzena, žena despota Đurađa Brankovića. Turski putopisci Evlija Ćelebija opisuje ove prostore u periodu turske okupacije oko 1460. godine. Prespavavši u Novoj Kasabi, Ćelebija je zapisao: ''&quot;To je divna i krasna Kasaba na jednom dolovitom, prostranom i močvarnom terenu s bašćama i vinogradima. Ima oko 170 kuća koje su u dobrom stanju&quot;.'' (E.Ćelebija, putopis, V.Masleša, Sarajevo 1979. godine). U istoj knjizi Ćelebija pominje i grad Kušlat koji je poznat u srednjem vijeku od 1345. godine, a njegovo podgrađe Podkušlat pominje se od 1369. godine. Općinsko središte Milići intenzivan razvoj doživelo je u posljednjih tridesetak godina, prvobitno kao rudarsko naselje, a zatim i kao gradić.

Savremeni administrativni razvoj Milića vezan je za period nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Općina Milići postojala je od 1945. u sastavu sreza Vlasenica, ukinuta je teritorijalnom reorganizacijom [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] 1962, a ponovo je formirana 1992. godine.&lt;ref name=&quot;MiliciHistorija&quot; /&gt;

Intenzivniji razvoj općinskog središta započeo je u drugoj polovini 20. stoljeća. Lokalna privreda posebno je bila vezana za eksploataciju [[boksit]]a i razvoj kompanije ''Boksit'', čiji počeci sežu u 1959. godinu, kada je osnovano preduzeće za istraživanje boksita u tadašnjoj vlaseničkoj općini.&lt;ref name=&quot;Boksit1959&quot;&gt;{{cite web|url=https://m.ad-boksit.com/novosti/1914-16-01-2024-transformacija-i-privatizacija-kompanije-boksit|title=Transformacija i privatizacija kompanije „Boksit“|date=16. 1. 2024|website=Kompanija „Boksit“ a.d. Milići|publisher=Kompanija „Boksit“ a.d. Milići|access-date=13. 3. 2026}}{{Mrtav link}}&lt;/ref&gt; U službenim i privrednim prikazima Milića ta kompanija se navodi kao nosilac razvoja mjesta i šire regije Birač.&lt;ref name=&quot;BoksitONama&quot;&gt;{{cite web|url=https://m.ad-boksit.com/o_nama|title=O nama|website=Kompanija „Boksit“ a.d. Milići|publisher=Kompanija „Boksit“ a.d. Milići|access-date=13. 3. 2026}}{{Mrtav link}}&lt;/ref&gt;

=== Ratna dešavanja 1992–1995. ===
Prema presudi [[Sud Bosne i Hercegovine|Suda Bosne i Hercegovine]] u predmetu protiv Dragana Marinkovića, u periodu od aprila do kraja septembra 1992. na području općine Milići vođen je širok i sistematičan napad vojske i policije, uključujući pripadnike Teritorijalne odbrane i policije stanica javne bezbjednosti Vlasenica i Milići, usmjeren protiv nesrpskog civilnog stanovništva općine Milići.&lt;ref name=&quot;SudBiHMarinkovic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Post/Read/20460-dragan-marinkovic-osudjen-na-8-godina-zatvora|title=Dragan Marinković osuđen na 8 godina zatvora|date=2. 12. 2016|website=Sud Bosne i Hercegovine|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt; U istoj objavi Sud BiH naveo je da je Marinković proglašen krivim za zločine protiv čovječnosti i osuđen na osam godina zatvora.&lt;ref name=&quot;SudBiHMarinkovic&quot; /&gt;

Sud Bosne i Hercegovine potvrdio je 2017. optužnicu protiv Gvozdena Lukića, tereteći ga da je 1992. kao pripadnik [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] učestvovao u progonu bošnjačkog civilnog stanovništva na području Milića, Vlasenice i susjednih općina, ali je postupak 2018. obustavljen zbog smrti optuženog.&lt;ref name=&quot;SudBiHLukic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Case/1151|title=S1 1 K 026305 18 Kri Gvozden Lukić|website=Sud Bosne i Hercegovine|publisher=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;

Dokumentacija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] povezuje područje Milića i s događajima nakon pada [[Srebrenica|Srebrenice]] u julu 1995. godine. U predmetima pred Tribunalom navedeno je da su se hiljade bošnjačkih zarobljenika predale ili bile zarobljene duž puta između [[Bratunac|Bratunca]], [[Konjević Polje|Konjević-Polja]] i Milića, nakon čega su mnogi prebačeni u Bratunac ili [[Kravica (Bratunac)|Kravicu]].&lt;ref name=&quot;ICTYTrbicCIS&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/trbic/cis/en/cis_trbic_en.pdf|title=Milorad Trbić: Case Information Sheet|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt; U žalbenoj presudi u predmetu ''Krstić'' navodi se i da su načelnik štaba Milićke brigade i vojnici te jedinice bili prisutni na punktu u Tišći, gdje su muškarci odvajani od konvoja s civilima.&lt;ref name=&quot;ICTYKrstic&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/krstic/acjug/en/krs-aj040419e.pdf|title=Prosecutor v. Radislav Krstić: Appeal Judgement|date=19. 4. 2004|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;

MKSJ je također u optužnim i žalbenim dokumentima evidentirao slučaj ranjenih bošnjačkih zarobljenika iz Srebrenice koji su bili primljeni u bolnicu u Milićima. Prema tim nalazima, dio ranjenika je sredinom jula 1995. premješten iz milićke bolnice u Zvornik, a potom je ubijen.&lt;ref name=&quot;ICTYTrbicInd&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/trbic/ind/en/Milorad_Trbic_060614eng_indictment.pdf|title=Prosecutor v. Milorad Trbić: Indictment|date=14. 6. 2006|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICTYPopovicSummary&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/popovic/acjug/en/150130_summary.pdf|title=Appeal Judgement Summary for Popović et al.|date=30. 1. 2015|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Poslijeratni razvoj ===
Nakon rata Milići su nastavili funkcionirati kao posebna općina u sastavu Republike Srpske. U službenim općinskim podacima navodi se da općinu čine 52 naseljena mjesta.&lt;ref name=&quot;MiliciStanovnistvo&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.opstinamilici.org/index.php/stanovnistvo|title=Stanovništvo|website=Opština Milići|publisher=Opština Milići|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt; Privredni razvoj i dalje je u velikoj mjeri vezan za rudarsku i prerađivačku djelatnost, prije svega za kompaniju ''Boksit'', uz poljoprivredu, drvopreradu, transport i uslužne djelatnosti.&lt;ref name=&quot;BoksitONama&quot; /&gt;

== Stanovništvo ==
Prema rezultatima popisa stanovništva iz 2013. koje je objavio Republički zavod za statistiku Republike Srpske, općina Milići imala je 10.445 stanovnika.&lt;ref name=&quot;RZSPopis2013&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/rezultati_popisa/Results_of_the_Census_2013.pdf|title=Census of Population, Households and Dwellings in Republika Srpska, 2013: Census Results|website=Republički zavod za statistiku Republike Srpske|publisher=Republički zavod za statistiku Republike Srpske|access-date=13. 3. 2026}}&lt;/ref&gt; U općinskom prikazu stanovništva navodi se da područje općine obuhvata 52 naseljena mjesta.&lt;ref name=&quot;MiliciStanovnistvo&quot; /&gt;

Općina Milići postojala je od 1945. godine u sastavu sreza Vlasenica. Teritorijalnom reorganizacijom Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, ukinuta je 1962. godine, a njena teritorija pripojena općini Vlasenica, da bi nakon izrade studije ekonomske opravdanosti, ponovno formirana 1992. godine, kada je iz sastava općine Vlasenica izdvojeno 54 naseljena mjesta koja su i nekada predstavljala općinu Milići. O životu na ovom prostoru svjedoče jako prisutni stećci kojih ima na skoro cijeloj teritoriji općine. I

== Geografija ==
Proteže se na površini od 279,13&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; sa nadmorskom visinom od 200 do 1500 metara. Najveći dio općine karakteriše umjereno-kontinentalna klima. Spada u red srednje naseljenih općina sa prosječnom naseljenošću oko 50 stanovnika/km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Najgušće naseljeno je samo općinsko središte Milići gdje živi skoro trećina ukupnog stanovništva. Obiluje rudnim i šumskim bogatstvima, pašnjacima i livadama, obradivim zemljištem i riječnim potencijalom. Privreda općine bazirana je na eksploataciji i preradi prirodnih bogatstava. Razvoj općine pratila je kontinuirano rađena putna mreža prema svim djelovima općine. Ovu putnu mrežu čini uglavnom lokalni i nekategorisani makadamski putevi, koji u ovom trenutku po kvalitetu ne zadovoljavaju standarde i potrebe stanovništva. Komunalna i ostala infrastruktura je također pratila razvoj općinskog središta i ostalih djelova, ali je trenutno prevaziđena, a u nekim djelovima upropaštena. Stanovništvo je uglavnom zaposleno u rudarstvu, šumarstvu i industriji, komunalnim, trgovačkim, obrazovanim, zdravstvenim, kulturnim i državnim ustanovama na teritoriji općine.

=== Geografski položaj ===
{{Susjedne općine
 | S  = [[Vlasenica]]
 | SZ = [[Vlasenica]]
 | SI = [[Bratunac]]
 | Z  = [[Vlasenica]]&lt;br&gt;[[Han-Pijesak]]
 | I  = [[Bratunac]]&lt;br&gt;[[Srebrenica]]
 | J  = [[Rogatica]]
 | JZ = [[Han-Pijesak]]
 | JI = [[Srebrenica]]
}}

== Kultura ==
=== Nacionalni spomenici ===
Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Milićima nalaze se sljedeći spomenik:
* ″[[Musa-pašina džamija (Nova Kasaba)]]″, (područje i ostaci graditeljske cjeline).&lt;ref name=&quot;KONS.gov.ba&quot;&gt;{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=837 |title=Musa-pašina džamija |work=KONS.gov.ba |access-date=26. 11. 2017 |archive-date=13. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813151617/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=837 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Stanovništvo ==
{{Glavni|Spisak naseljenih mjesta u općini Milići}}

=== Nacionalni sastav stanovništva – općina Milići ===
{{Stanovništvo BiH
| naslov_tabele            = Sastav stanovništva
| ime_naseljenog_mjesta    = Milići
| vrsta_naseljenog_mjesta  = općina
| maticni_broj             = 20346
| admin_godina             = 2013
| g2013_izvor              = &lt;ref name=&quot;popis2013&quot;&gt;{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| g1991_izvor              = &lt;ref name=&quot;Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.&quot;&gt;{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 122/3/4) |work=fzs.ba |access-date= 4. 1. 2016}}&lt;/ref&gt;
| g2013_ukupno             = 11441
| g2013_bosnjaci           = 4199
| g2013_srbi               = 7180
| g2013_hrvati             = 24
| g2013_romi               = 9
| g2013_muslimani          = 1
| g2013_crnogorci          = 2
| g2013_makedonci          = 4
| g2013_nisu_izjasnili     = 9
| g2013_nepoznato          = 8
| g1991_ukupno             = 15719
| g1991_muslimani          = 7433
| g1991_srbi               = 7983
| g1991_hrvati             = 7
| g1991_jugosloveni        = 68
}}

=== Nacionalni sastav stanovništva – naseljeno mjesto Milići ===
{{Stanovništvo BiH
| naslov_tabele            = Sastav stanovništva
| ime_naseljenog_mjesta    = Milići
| vrsta_naseljenog_mjesta  = naseljeno mjesto
| maticni_broj             = 213586
| admin_godina             = 2013
| g2013_izvor              = &lt;ref name=&quot;popis2013&quot;/&gt;
| g1991_izvor              = &lt;ref name=&quot;Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.&quot; /&gt;
| g1981_izvor              = &lt;ref name=&quot;Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.&quot;&gt;{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 4. 1. 2016}}&lt;/ref&gt;
| g1971_izvor              = &lt;ref name=&quot;Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.&quot;&gt;{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 4. 1. 2016}}&lt;/ref&gt;
| g1961_izvor              = &lt;ref name=&quot;Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.&quot;&gt;{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 27. 4. 2016}}&lt;/ref&gt;
| g2013_ukupno             = 2272
| g2013_bosnjaci           = 4
| g2013_srbi               = 2258
| g2013_hrvati             = 7
| g2013_nisu_izjasnili     = 1
| g1991_ukupno             = 2414
| g1991_muslimani          = 107
| g1991_srbi               = 2229
| g1991_hrvati             = 3
| g1991_jugosloveni        = 28
| g1981_ukupno             = 1546
| g1981_muslimani          = 43
| g1981_srbi               = 1385
| g1981_hrvati             = 10
| g1981_jugosloveni        = 98
| g1981_crnogorci          = 8
| g1981_madari             = 1
| g1971_ukupno             = 506
| g1971_muslimani          = 7
| g1971_srbi               = 468
| g1971_hrvati             = 15
| g1971_crnogorci          = 13
| g1961_ukupno             = 315
| g1961_muslimani          = 1
| g1961_srbi               = 303
| g1961_madari             = 3
| g1961_crnogorci          = 4
| g1961_jugosloveni        = 4
}}

== Reference ==
{{Refspisak|2}}

== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|Milići}}
{{Portal Bosna i Hercegovina}}
* [https://web.archive.org/web/20160111104543/http://opstinamilici.org/ Zvanični sajt općine Milići]

{{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}}
{{Općina Milići}}

[[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Općine Republike Srpske]]
[[Kategorija:Milići|*]]</text>
      <sha1>i7q0a1glymecmfgjgvw4mguqy6ot8ie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Visoko u srednjem vijeku</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13323</id>
    <revision>
      <id>3924056</id>
      <parentid>3916108</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mhare</username>
        <id>481</id>
      </contributor>
      <origin>3924056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40157" sha1="rqt70sjh879foefx3orbu8na5rxblc9" xml:space="preserve">{{Istaknuti članak}}
[[Datoteka:VisokoPolje2.jpg|mini|330px|Pogled na [[Visočko polje]] s lokaliteta [[Vrela (Visoko)|Vrela]]]]

'''Visoko u srednjem vijeku''' bilo je jedno od političkih, trgovačkih i vjerskih središta [[srednjovjekovna Bosna|srednjovjekovne bosanske države]]. Njegovu užu cjelinu činili su utvrđeni [[Stari grad Visoki|grad Visoki]] na [[Visočica (brdo kod Visokog)|Visočici]] i podgrađe [[Podvisoki]], dok su u okolnom [[Visočko polje|Visočkom polju]] djelovala druga dvorska i crkvena središta, naročito [[Mile (Visoko)|Mile]], [[Moštre (srednji vijek)|Moštre]] i [[Biskupići (srednji vijek)|Biskupići]]. Na tom su području bosanski vladari boravili i izdavali povelje, održavani su [[stanak|stanci]] vlastele, a u Podvisokom razvila se trgovačka naseobina [[Dubrovačka Republika|Dubrovčana]].&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;&gt;{{Cite journal |last=Mijočević |first=Goran |title=Razvoj urbanih naselja u Bosanskom kraljevstvu – primjer Visokoga |journal=Hercegovina |issue=6 |year=2020 |pages=191–208 |doi=10.47960/2712-1844.2020.6.191 |url=https://hrcak.srce.hr/243852}}&lt;/ref&gt;

U historiografiji se Visočko polje povezuje sa starijim naseljem Bosna, čije se ime u pojedinim srednjovjekovnim ispravama razlikuje od naziva države i šire oblasti. Visoki se pod tim imenom prvi put pouzdano spominje 1355, a najveći politički i privredni značaj dosegao je početkom 15. stoljeća, naročito za vladavine [[Stjepan Ostoja, kralj Bosne|Stjepana Ostoje]] i [[Tvrtko II, kralj Bosne|Tvrtka II]]. Razvoj obližnjih rudarskih naselja, unutrašnji sukobi i osmanski prodori postepeno su oslabili položaj Podvisokog. Nakon [[Osmansko osvajanje Bosne|osmanskog osvajanja Bosne]] 1463. utvrda je izgubila dotadašnju ulogu, ali se naselje u njenom podnožju nastavilo razvijati.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;&gt;{{Cite journal |last=Klepo |first=Ervin |title=O urbanističkom razvoju Visokog od XIV do konca XIX stoljeća |journal=Historijska traganja |issue=18 |year=2019 |pages=9–54 |url=https://historijskatraganja.iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2024/12/HT18-ClanakErvinKlepo.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Položaj i razvoj naselja ==
Visočko polje prostire se dolinom [[Bosna (rijeka)|Bosne]], nizvodno od ušća [[Fojnička rijeka|Fojničke rijeke]]. Plodno zemljište, riječne doline i blizina srednjobosanskih rudarskih područja pogodovali su razvoju naselja i povezivanju s drugim dijelovima Bosne. Dolinom Bosne vodila je komunikacija prema sjeveru, dok su putevi kroz doline njenih pritoka povezivali Visoko s [[Fojnica|Fojnicom]], [[Kreševo]]m, [[Kiseljak]]om i krajevima prema [[Jadransko more|Jadranskom moru]].&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;&gt;{{Cite book |last=Anđelić |first=Pavao |chapter=Srednji vijek – doba stare bosanske države |title=Visoko i okolina kroz historiju I |publisher=Skupština opštine Visoko |location=Visoko |year=1984 |pages=101–309}}&lt;/ref&gt;

Srednjovjekovno Visoko nije činilo jedinstveno naselje opasano zidinama. Utvrđeni grad zauzimao je vrh Visočice, a stambeni i trgovački dijelovi Podvisokog razvijali su se na padinama i u podnožju brda. [[Pavao Anđelić]] u rekonstrukciji naselja izdvojio je više cjelina, među njima Varoš, Klisu, Prijeko, Perutac, Novo Brdo i Kraljevac. Njihov tačan obim i međusobni odnosi nisu u svim pojedinostima utvrđeni. [[Ervin Klepo]] naglašava da su raspored kuća, vrtova i puteva usmjeravali reljef i vodotoci te da prostornu odvojenost utvrde i podgrađa nije pratila njihova funkcionalna odvojenost.&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;

Podvisoki se u izvorima javlja kao trg, podgrađe i gradsko naselje. U dubrovačkom testamentu iz 1421. kuća je opisana kao smještena ''in varos de Sovisochi'', što je jedan od ranih pisanih spomena naziva [[varoš]] u srednjovjekovnoj Bosni. Dubrovčani su u naselju posjedovali kuće i radnje, a djelovala je i kraljevska carinarnica. Ovi podaci omogućavaju da se njegov gradski karakter razmatra prema privrednim, upravnim i društvenim funkcijama, a ne samo prema postojanju utvrđenja.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

== Historija ==
=== Naselje Bosna ===
U istraživanjima najstarije teritorijalne organizacije Bosne Anđelić je Visočko polje smatrao jednom od jezgri iz kojih se širilo bosansko ime. Prema njegovom tumačenju, na tom je prostoru postojalo naselje Bosna, organizirano kao šira teritorijalna zajednica s više naseobinskih cjelina. Takva rekonstrukcija zasniva se na povezivanju pisanih izvora, arheoloških nalaza i kasnije sačuvanih naziva, a ne na postojanju jednog pouzdano ubiciranog gradskog središta iz ranog srednjeg vijeka.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Anđelić |first=Pavao |title=Studije o teritorijalnopolitičkoj organizaciji srednjovjekovne Bosne |publisher=Svjetlost |location=Sarajevo |year=1982 |pages=31–34}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andelic1973&quot;&gt;{{Cite book |last=Anđelić |first=Pavao |title=Bobovac i Kraljeva Sutjeska: stolna mjesta bosanskih vladara u XIV i XV stoljeću |location=Sarajevo |year=1973 |pages=231–234}}&lt;/ref&gt;

Više isprava navodi Bosnu kao mjesto boravka vladara ili izdavanja dokumenta. [[Stjepan II Kotromanić|Ban Stjepan II]] u povelji iz 1334. upotrijebio je izraz ''in Bossina in curia nostra'', odnosno &quot;u Bosni, na našem dvoru&quot;, dok se u Tvrtkovoj ispravi iz 1366. javlja formulacija ''scripta in Bosna''. Ovakvi navodi u literaturi se povezuju s užim područjem Visokog, uz razlikovanje naselja Bosna od istoimene [[župa (srednji vijek)|župe]] i države.&lt;ref name=&quot;Andelic1973&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Sličnu vezu pokazuju crkveni izvori. U dubrovačkoj odluci iz 1367. spominje se ''conventus sancti Nicolae de Bosna'', samostan svetog Nikole u Bosni. [[Mladen Ančić]] razmatrao je i splitski zapis o ''guardianus Bosine'', gvardijanu bosanskog samostana, u istraživanju položaja prvog franjevačkog samostana. U kasnijoj franjevačkoj tradiciji za samostan svetog Nikole upotrebljavali su se nazivi Bosna, Mile i Visoko. Postepenim izdvajanjem utvrde i njenog podgrađa nazivi Visoki i Podvisoki potisnuli su stariji naziv naselja.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ančić |first=Mladen |title=Gdje je bio podignut prvi franjevački samostan u srednjovjekovnoj Bosni |journal=Prilozi |issue=21 |year=1985 |pages=95–114}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Andelic1973&quot;/&gt;

=== Banski period ===
[[Datoteka:Ploča Kulina bana iz crkve kod Visokog.jpg|mini|Ploča [[Kulin ban|Kulina bana]], pronađena kod Visokog]]

Među materijalnim svjedočanstvima banskog perioda izdvaja se [[Ploča Kulina bana|ploča Kulina bana]], pronađena 1898. u Biskupićima. Natpis se odnosi na crkvu koju je podigao [[Kulin ban]] i predstavlja svjedočanstvo graditeljske i crkvene djelatnosti na visočkom području krajem 12. i početkom 13. stoljeća.&lt;ref name=&quot;HistorijskiOsvrt&quot;&gt;{{Cite web |title=Historijski osvrt |website=Grad Visoko |url=https://www.visoko.gov.ba/posjetite-grad/kulturno-historijsko-naslijedje/historijski-osvrt/ |access-date=5. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

S visočkim područjem povezana je i rasprava o mjestu [[Bilinopoljska izjava|Bilinopoljskog sastanka]] od 8. aprila 1203, na kojem su predstavnici bosanske redovničke zajednice pred papinim izaslanikom prihvatili određene obaveze u pogledu vjerskog života. U latinskoj ispravi mjesto je zapisano kao ''Bolino Poili''. Većina historičara povezivala ga je s Bilinim poljem u [[Zenica|Zenici]], dok su Anđelić i dio drugih istraživača zastupali položaj u Visočkom polju. [[Ante Škegro]] razmotrio je ove prijedloge i zastupao visočku ubikaciju, oslanjajući se na položaj naselja Bosna i crkvenih ustanova u njegovoj okolini. Ta se pretpostavka ne može izjednačiti s općeprihvaćenim utvrđivanjem mjesta sastanka.&lt;ref name=&quot;Skegro2005&quot;&gt;{{Cite book |last=Škegro |first=Ante |chapter=Bilino polje: primjer jedne historiografske kontroverze |title=Fenomen &quot;krstjani&quot; u srednjovjekovnoj Bosni i Humu |publisher=Institut za istoriju u Sarajevu; Hrvatski institut za povijest |location=Sarajevo–Zagreb |year=2005 |pages=351, 361–363}}&lt;/ref&gt;

Razvoj Mila povezuje se s djelovanjem bana Stjepana II i osnivanjem franjevačkog samostana svetog Nikole u prvoj polovini 14. stoljeća. U literaturi se s tim lokalitetom povezuje i crkva svetih Kuzme i Damjana u mjestu ''Mell'', navedena u ispravi koja nosi datum 1244. Međutim, ona je poznata iz kasnijeg prijepisa, a njena vjerodostojnost i odnos prema arheološkim ostacima bili su predmet kritičkih razmatranja. Zbog toga taj navod sam po sebi nije dovoljan za pouzdano datiranje pojedinih građevinskih faza u Milima.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;&gt;{{Cite journal |last=Zadro |first=Dejan |title=Franjevačka crkva i samostan sv. Nikole u srednjovjekovnim Milima (Arnautovići kod Visokog) |journal=Prilozi |issue=33 |year=2004 |pages=59–100 |url=https://www.academia.edu/856482}}&lt;/ref&gt;

Nakon smrti Stjepana II 1353. bansku vlast preuzeo je njegov nećak [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtko]], sin [[Vladislav Kotromanić|Vladislava Kotromanića]] i [[Jelena Šubić|Jelene Šubić]]. U početku njegove vladavine roditelji su imali važnu političku ulogu. Nakon Vladislavove smrti Jelena je 1354. posjetila dvor [[Ludovik I, kralj Ugarske|Ludovika I]], a po povratku je u Milima održan stanak. Tvrtkova povelja [[Vlatko Vukoslavić|Vlatku Vukoslaviću]] iz iste godine svjedoči o tom skupu i potvrđivanju velikaških prava i posjeda.&lt;ref name=&quot;DautovicDedic2016&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Dautović |first1=Dženan |last2=Dedić |first2=Enes |title=Povelja kralja Tvrtka I Kotromanića Dubrovniku (Žrnovnice, 10. april 1378 – Trstivnica, 17. juni 1378) |journal=Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja |volume=45 |year=2016 |pages=225–246 |doi=10.5644/Godisnjak.CBI.ANUBiH-45.79}}&lt;/ref&gt;

Utvrđeni grad Visoki prvi put se pouzdano spominje 1. septembra 1355, kada je ban Tvrtko u njemu izdao povelju Dubrovčanima. Podvisoki se kao zasebno podgrađe pojavljuje u izvorima iz 1360-ih. Njegov kasniji razvoj bio je povezan s boravkom vladarskog dvora, trgovinom i saobraćajem između rudarskih područja i primorja.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Tvrtko I i uspostavljanje kraljevstva ===
[[Datoteka:TvrtkoPoveljaMoštre.jpg|mini|Povelja [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtka I]] izdata u [[Moštre (srednji vijek)|Moštrima]] 1380.]]

Tvrtko I preuzeo je kraljevsku titulu 1377, ali mjesto njegovog krunisanja ostalo je predmet historiografske rasprave. Tumačenje prema kojem je obred održan u [[Manastir Mileševa|Mileševi]] oslanja se prvenstveno na kasnije pisanje [[Mauro Orbin|Maura Orbinija]]. Nasuprot tome, Anđelić je zastupao krunisanje u crkvi svetog Nikole u Milima, povezujući pisane vijesti o bosanskim vladarima s arheološkim nalazima na tom lokalitetu.&lt;ref name=&quot;DautovicDedic2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;/&gt;

U Anđelićevoj rekonstrukciji Mile su bile i mjesto ukopa Stjepana II i Tvrtka I. Poseban značaj pripisao je ostacima brokatne tkanine s heraldičkim motivima, pronađenim pri ranijim iskopavanjima. Ipak, stanje stare dokumentacije, premještanje nalaza i složenost grobnih cjelina ograničavaju sigurnost s kojom se pojedini nalazi mogu pripisati određenom vladaru. Zadro je zbog toga upozorio na potrebu razlikovanja arheološki utvrđenih činjenica od kasnijih rekonstrukcija krunidbene i grobne funkcije crkve.&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;/&gt;

Tvrtko je 12. marta 1380. u Moštrima izdao povelju [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću]], kojom ga je uzdigao na položaj velikog vojvode bosanskog. Isprava potvrđuje postojanje vladarskog dvora u Moštrima, ali njegov tačan položaj nije arheološki utvrđen. U istom je mjestu djelovala i zajednica pripadnika [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]], pa su Moštre imale i političku i vjersku ulogu.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;

Poslije Tvrtkove smrti 1391. vladali su [[Stjepan Dabiša, kralj Bosne|Stjepan Dabiša]] i [[Jelena Gruba]], a 1398. za kralja je izabran Stjepan Ostoja. Tokom njegove vladavine Visoko je postalo jedno od glavnih mjesta boravka dvora i izdavanja kraljevskih isprava.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Dinastički sukobi početkom 15. stoljeća ===
Ostoja je iz Visokog održavao veze s Dubrovnikom i dalmatinskim gradovima. U prisustvu vodećih bosanskih velikaša 1402. potvrdio je povlastice [[Trogir]]anima i [[Šibenik|Šibenčanima]], a u Visokom su boravila i strana poslanstva. Sukob s Dubrovnikom i promjene odnosa među vlastelom doveli su 1404. do njegove smjene i izbora Tvrtka II.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Dubrovačka prepiska svjedoči o dugotrajnim pregovorima i političkoj nestabilnosti. U pismu od 8. augusta 1404. stanje je opisano riječima: &quot;Od potopa svieta nie se sviet toliko smel i vrtel kao tada u Visokom.&quot; U borbu za prijestolje uključila se i [[Kraljevina Ugarska]], a Ostoja je obnovio vlast 1409. i ponovo izdavao povelje iz Podvisokog.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;&gt;{{Cite book |last=Jelenić |first=Julijan |title=Kraljevsko Visoko i samostan sv. Nikole |publisher=Tisak Daniela A. Kajona |location=Sarajevo |year=1906 |url=https://www.academia.edu/28728394/Kraljevsko_visoko}}&lt;/ref&gt;

Podvisoki je stradao u ugarskom pohodu u martu 1410. Vojnici koji su krenuli iz [[Vranduk|Vranduka]] opljačkali su naselje i zarobili dubrovačke trgovce. Dubrovačke vlasti protestovale su 11. marta kod [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva|Sigismunda Luksemburškog]], a zatim su nastavile tražiti oslobađanje zarobljenika i naknadu štete. Trgovačke odnose dodatno je opteretilo ubistvo Jakše Bunića 1412. Prema dubrovačkoj žalbi, Ostojin nećak Vuk ubio ga je na putu iz [[Deževice|Deževica]] prema Visokom i uzeo srebro koje je nosio.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;

Nakon Ostojine smrti 1418. naslijedio ga je [[Stjepan Ostojić, kralj Bosne|Stjepan Ostojić]], ali se ubrzo suočio s Tvrtkom II i promjenom velikaških savezništava. Visoko je ostalo jedno od mjesta na kojima se odlučivalo o prijestolju. Tvrtko II ondje je 16. augusta 1420. potvrdio Dubrovčanima prava na [[Konavle]] i [[Sokol-grad (Konavle)|Sokol]], koje im je ustupio [[Sandalj Hranić Kosača]]. Uz njega se tada navode vojvoda Vukmir, župan Dragiša, [[Juraj Vojsalić]], Pribić, Radič Radojević, [[Batić Mirković]], Juraj Dragičević, Petar Klešić, Ivko i Pavao Jurjević.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;

Dio Ostojićevih pristalica nastavio je djelovati i nakon Tvrtkovog povratka. [[Tvrtko Borovinić]] u dubrovačkom se izvoru iz februara 1421. još navodi kao knez kralja Stjepana u Visokom. To pokazuje da smjena vladara nije odmah značila i uspostavljanje jedinstvene kontrole nad svim kraljevskim uporištima.&lt;ref name=&quot;Coskovic1996&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ćošković |first=Pejo |title=Veliki knez bosanski Tvrtko Borovinić |journal=Croatica Christiana Periodica |volume=20 |issue=37 |year=1996 |pages=57–81 |url=https://hrcak.srce.hr/77574}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Filipovic2019&quot;&gt;{{Cite book |last=Filipović |first=Emir O. |title=Bosansko kraljevstvo i Osmansko carstvo (1386–1463) |publisher=Orijentalni institut Univerziteta u Sarajevu |location=Sarajevo |year=2019 |isbn=978-9958-626-47-0 |pages=273–277}}&lt;/ref&gt;

=== Osmanski pohod 1421. i druga vladavina Tvrtka II ===
Mletačka hronika [[Antonio Morosini|Antonija Morosinija]] donosi vijest o osmanskom pohodu preko visočkog područja u proljeće 1421. Zapis se oslanja na pismo upućeno mletačkim vlastima 12. aprila, pa taj datum označava slanje vijesti, a ne nužno dan bitke. Prema hronici, osmanska vojska prešla je Bosnu i uputila dio snaga prema Visokom, ali ju je porazila vojska bosanskog kralja. [[Emir O. Filipović]] upozorava na teškoće pri identificiranju zapovjednika i utvrđivanju političke pozadine pohoda u vrijeme sukoba Tvrtka II i Stjepana Ostojića.&lt;ref name=&quot;Filipovic2019&quot;/&gt;

Početkom 1420-ih u Visokom su nastavljeni pregovori s [[Mletačka republika|Mletačkom republikom]]. Kralj se pri odlučivanju savjetovao s vlastelom okupljenom na stanku, a 21. decembra 1422. potvrdio je mletačkim trgovcima slobode koje su uživali za njegovih prethodnika. Takve isprave svjedoče o povezanosti dvorske politike i trgovačkih interesa stranih zajednica.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

[[Datoteka:Coin of Tvrtko II.jpg|mini|Novac kralja [[Tvrtko II, kralj Bosne|Tvrtka II]]]]

Dubrovačka prepiska o vjenčanju Tvrtka II i [[Doroteja Gorjanska|Doroteje Gorjanske]] 1428. također spominje Visoko. Papina dozvola za brak izdata je 9. aprila, dok su dubrovački izaslanici u julu pratili kralja iz Visokog prema [[Milodraž]]u, gdje je očekivao nevjestu. Potom su kralj, kraljica i poslanstva boravili u [[Kraljeva Sutjeska|Sutjesci]]. Prema analizi [[Marjan Drmač|Marjana Drmača]], glavna svadbena svečanost mogla je biti održana u augustu u Sutjesci. Pisma o očekivanom kraljičinom dolasku u Podvisoki i slanju darova stoga ne određuju pouzdano ni mjesto ni tačan datum samog vjenčanja.&lt;ref name=&quot;Drmac2014&quot;&gt;{{Cite journal |last=Drmač |first=Marjan |title=Kraljevske svadbene svečanosti u srednjovjekovnoj Bosni |journal=Radovi: Historija, Historija umjetnosti, Arheologija |year=2014 |pages=190–192 |doi=10.46352/23036974.2014.185}}&lt;/ref&gt;

Tvrtko Borovinić nastavio je djelovati u kraljevom okruženju i nakon učvršćivanja Tvrtka II. U ispravi iz Visokog od 20. novembra 1428. potvrdio je da je njegov zastupnik [[Mihoč Rastić]] izmirio obaveze u vezi s prihodima od kuće i zemljišta. Sličnim poslovima bavio se i narednih godina. U ranijim ispravama nosio je naslov kneza bosanskog, a u pismu iz Visokog od 28. oktobra 1436. naziva se velikim knezom bosanskim. Ove dokumente treba razlikovati od kraljevskih povelja: nastali su u njegovoj kancelariji i uglavnom se odnose na porodične posjede i prihode.&lt;ref name=&quot;Rudic2014&quot;&gt;{{Cite journal |last=Rudić |first=Srđan |title=Ћирилички документи породице Боровинић |journal=Građa o prošlosti Bosne |volume=7 |year=2014 |pages=59–72 |doi=10.7251/GPB1407059R |url=https://www.academia.edu/39517488}}&lt;/ref&gt;

Tokom 1430-ih ponovo su se zaoštrile borbe za bosansko prijestolje, ovog puta između Tvrtka II i [[Radivoj Ostojić|Radivoja Ostojića]]. Borovinić je ostao uz Tvrtka II i tokom njegovih povremenih odlazaka iz Bosne. Istovremeno se smanjivao trgovački značaj Podvisokog, dok su se Dubrovčani sve više usmjeravali prema Fojnici i drugim rudarskim naseljima.&lt;ref name=&quot;Coskovic1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Kraj srednjovjekovnog perioda ===
U posljednjim decenijama Bosanskog kraljevstva osmansko prisustvo u srednjoj Bosni postajalo je sve neposrednije. Visoko je izgubilo dio ranijeg političkog i trgovačkog značaja, iako njegovo naselje nije prestalo postojati. Slabljenje Podvisokog odvijalo se postepeno i ne može se svesti na jedan ratni događaj ili promjenu vladara.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Poslije osmanskog osvajanja 1463. Visoki nije zadržao svoju dotadašnju ulogu kraljevskog utvrđenja. Nasuprot tome, Podvisoki je ostao osnova daljnjeg razvoja Visokog. U novim okolnostima naselje se sve više povezivalo s ravničarskim prostorom i obalama rijeka, umjesto s utvrdom na vrhu Visočice. Kontinuitet je vidljiv i u sačuvanom imenu grada.&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;

== Politički i vjerski život ==
=== Vladarski dvor i stanak ===
Visočko područje pripadalo je krugu mjesta u kojima je boravio bosanski vladarski dvor. Povelje potvrđuju boravke vladara u Visokom, Podvisokom, Moštrima i Milima, ali ne omogućavaju da se za svako od tih mjesta pouzdano utvrde položaj i izgled dvorskih građevina. Posebno se razlikuju utvrđeni grad, dvorski prostori u podgrađu i odvojeni lokaliteti u Visočkom polju.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;

Mile i Visoko bili su mjesta održavanja stanka, skupa bosanske vlastele na kojem su se razmatrala pitanja prijestolja, velikaških baština, teritorijalnih ustupaka i odnosa sa susjednim državama. U izvorima se za takva okupljanja i političku zajednicu koju su predstavljala javljaju izrazi &quot;sva Bosna&quot; i &quot;[[rusag|bosanski rusag]]&quot;. Stanci iz 1354, 1404. i 1420. pokazuju važnost visočkog područja u potvrđivanju vladarskih odluka i promjenama na prijestolju.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Imamović |first=Mustafa |title=Osnove upravno-političkog razvitka i državnopravnog položaja Bosne i Hercegovine |publisher=Pravni fakultet Univerziteta u Sarajevu |location=Sarajevo |year=2006 |page=46}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;

S Visokim su bili povezani i pojedini velikaši čiji su poslovi i službe nadilazili sam grad. Natpis na stećku Batića Mirkovića u [[Kopošići]]ma navodi da se razbolio &quot;na Visokom&quot;, dok dokumenti Tvrtka Borovinića svjedoče o njegovom boravku i djelovanju u gradu. Takvi podaci potvrđuju veze visočkog dvora s vlastelinskim posjedima u njegovoj okolini, ali ne određuju sami po sebi sve nadležnosti pojedinih dvorskih službi.&lt;ref name=&quot;Coskovic1996&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;

=== Crkvene ustanove ===
U Moštrima je postojala ''hiža'', odnosno kuća pripadnika Crkve bosanske. Njeno spominjanje uz kraljevski dvor pokazuje da su se na istom području preplitale vladarske i crkvene djelatnosti. U Biskupićima su ostaci crkve i Kulinova ploča svjedočanstva starijeg crkvenog života, dok se u Milima razvilo franjevačko središte povezano s banom Stjepanom II i kasnijim bosanskim kraljevima.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;

[[Datoteka:Krunidbeno mjesto bosanskih kraljeva 1.jpg|mini|Ostaci crkve u [[Mile (Visoko)|Milima]], u današnjim [[Arnautovići]]ma]]

Pitanje broja i položaja franjevačkih samostana na visočkom području nije potpuno razriješeno. [[Desanka Kovačević-Kojić]] na osnovu dubrovačkih testamentarnih darovanja razlikovala je samostan svetog Nikole u Milima od samostana u Podvisokom, koji se javlja u izvorima od 1414. Odvojeni darovi upućuju na to da su ih Dubrovčani razlikovali, ali tačno vrijeme nastanka i razvoj obje ustanove ostaju predmet istraživanja.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Kasniji franjevački pisci sačuvali su različite predaje o njihovoj prošlosti. [[Franjo Baličević]] početkom 17. stoljeća visočku crkvu svetog Nikole nazvao je kraljevskom kapelom, dok su ljetopisci povezivali nazive Mile, Miloševo i Visoko. Predaja zabilježena u ljetopisu Bernardina Nagnanovića pripisivala je rušenje jednog samostana &quot;paterenima&quot;, a podizanje drugog Mihovilu Ostojiću. [[Franjo Varaždinski]] tu je gradnju smještao u 1450. Ovi navodi svjedoče o kasnijem franjevačkom pamćenju, ali ne potvrđuju sve pojedinosti opisanih događaja.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;/&gt;

Kritička razmatranja pisanih i arheoloških izvora upozoravaju da datacije rušenja samostana u 1437. ili 1450, koje se pojavljuju u literaturi, nemaju jednako čvrstu dokumentarnu osnovu kao sačuvane srednjovjekovne povelje i testamentarna darovanja. Zbog toga historiju pojedinih samostanskih građevina treba razlikovati od historije franjevačkog prisustva na širem visočkom području.&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;/&gt;

== Privreda i trgovina ==
=== Putevi i rudarsko zaleđe ===
Privredni razvoj Visokog bio je povezan s razvojem [[Rudarstvo u srednjovjekovnoj Bosni|rudarstva u srednjovjekovnoj Bosni]] i trgovačkih veza s Dubrovnikom. Širenje bosanske države za vrijeme Stjepana II omogućilo je čvršće povezivanje unutrašnjosti s primorjem i [[Neretvanski put|Neretvanskim putem]]. Preko visočkog područja roba je prenošena između srednjobosanskih rudnika, doline Bosne i odredišta prema [[Podrinje|Podrinju]].&lt;ref name=&quot;Mrgic2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Mrgić |first=Jelena |title=Severna Bosna: 13–16. vek |publisher=Istorijski institut |location=Beograd |year=2008 |pages=212, 390}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Iako Visoko nije bilo rudarski centar poput Fojnice ili Kreševa, blizina rudnika omogućavala mu je posredničku ulogu. U Podvisokom se trgovalo srebrom i drugom robom iz unutrašnjosti, a pristizali su proizvodi iz Dubrovnika, Venecije i drugih jadranskih gradova. Boravak dvora i vlastele stvarao je dodatnu potražnju za uvoznom robom.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Dubrovčani i domaći trgovci ===
Dubrovačka trgovačka naseobina u Podvisokom naročito se razvila između 1412. i 1433. Za taj period u izvorima je zabilježeno 370 Dubrovčana. Riječ je o ukupnom broju poznatih osoba tokom više od dvije decenije, a ne o broju stanovnika koji su u naselju boravili istovremeno. Neki se pojavljuju samo jednom, dok su drugi ostajali duže i posjedovali kuće ili radnje.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

U trgovini su učestvovali i domaći poslovni ljudi. [[Milaš Radomirić]] trgovao je srebrom, kožama i voskom, imao kuću u Podvisokom i stekao dubrovačko građanstvo 1392. Njegov testament i poslovne veze pokazuju uključivanje domaćih trgovaca u mrežu koja je povezivala bosanska naselja s Dubrovnikom.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Među robom koja se prodavala u Visokom navode se srebro, vosak, med i kože domaćih i divljih životinja. Uvozili su se tekstil, so, južno voće i različiti zanatski proizvodi. Trgovina nije bila ograničena na izvoz bosanskih sirovina: Podvisoki je postao i potrošačko središte za dvor, trgovce i stanovništvo okolnih naselja.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vego |first=Marko |title=Postanak srednjovjekovne bosanske države |publisher=Svjetlost |location=Sarajevo |year=1982 |pages=77–81}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

Prema podacima koje je prikupila Kovačević-Kojić, u sačuvanim dokumentima za prvih tridesetak godina 15. stoljeća zabilježen je uvoz 58 tovara tkanina, još 73 tovara tkanina s drugom robom te 635 tovara soli. Ovi iznosi odnose se na dokumentirane pošiljke, a ne na cjelokupan promet naselja. U Podvisokom su djelovali carinici bosanskog kralja, što potvrđuje neposrednu vezu trgovačkog prometa i kraljevskih prihoda.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Karavanski prijevoz ===
{{Glavni|Karavanska trgovina u srednjovjekovnoj Bosni}}
Podvisoki je bio važno odredište karavana iz Dubrovnika. Putovanje je, zavisno od okolnosti, moglo trajati od pet do 13 dana. Ugovori o prijevozu određivali su odredište, vrstu i količinu robe te naknadu za svaki tovar. Jedan od najvećih zabilježenih ugovora, iz 1428, odnosio se na prijevoz 600 tovara robe između Dubrovnika i Podvisokog.&lt;ref name=&quot;Mrgic2008&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kurtovic2014&quot;&gt;{{Cite book |last=Kurtović |first=Esad |title=Konj u srednjovjekovnoj Bosni |publisher=Univerzitet u Sarajevu |location=Sarajevo |year=2014 |url=https://www.academia.edu/31875091}}&lt;/ref&gt;

Cijena prijevoza razlikovala se prema robi. U novembru 1407. ugovoren je prijevoz 28 tovara do Podvisokog: za tovar tkanina plaćala su se četiri perpera i osam groša, a za tovar ulja četiri perpera. U ugovoru iz maja 1415. za 130 tovara robe namijenjene Kreševu ili Podvisokom prijevoz tkanina iznosio je tri i po perpera po tovaru, ulja i ribe po tri perpera, dok je naknada za prijevoz soli iznosila polovinu prevezene količine.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kurtović |first=Esad |title=Konj u srednjovjekovnoj Bosni |publisher=Univerzitet u Sarajevu |location=Sarajevo |year=2014 |page=272}}&lt;/ref&gt;

Od 1430-ih sve veći značaj dobijala je Fojnica, čiji su rudnici srebra privlačili dubrovačke trgovce i kapital. Premještanje trgovačkih aktivnosti prema rudarskim naseljima, uz političku nesigurnost, doprinijelo je slabljenju Podvisokog. Njegova ranija uloga ipak je ostavila trag u rasporedu naselja i privrednim vezama koje su nastavljene u osmanskom periodu.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;

== Povelje i drugi pisani spomenici ==
Povelje i pisma nastala na visočkom području svjedoče o boravku dvora, potvrđivanju trgovačkih povlastica, velikaškim posjedima i odnosima s Dubrovnikom i Venecijom. Pri njihovom tumačenju potrebno je razlikovati mjesto izdavanja isprave od područja na koje se odnosio njen sadržaj, kao i kraljevske dokumente od pisama pojedinih velikaša.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Odabrane povelje i isprave povezane s visočkim područjem
! Datum
! Mjesto navedeno ili prepoznato u ispravi
! Izdavalac
! Sadržaj i značaj
|-
| 1334.
| Bosna
| Ban Stjepan II
| Isprava s formulacijom ''in Bossina in curia nostra'', koja svjedoči o boravku na vladarskom dvoru.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;
|-
| 1354.
| Mile
| Ban Tvrtko
| Povelja Vlatku Vukoslaviću povezana sa stankom održanim u Milima.&lt;ref name=&quot;DautovicDedic2016&quot;/&gt;
|-
| 1. septembar 1355.
| Visoki
| Ban Tvrtko
| Povelja Dubrovčanima; prvi pouzdani spomen utvrđenog grada pod imenom Visoki.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;
|-
| 12. mart 1380.
| Moštre
| Kralj Tvrtko I
| Uzdizanje Hrvoja Vukčića Hrvatinića na položaj velikog vojvode bosanskog.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;
|-
| 1402.
| Visoko
| Kralj Ostoja
| Potvrđivanje povlastica Trogiranima i Šibenčanima u prisustvu vodećih bosanskih velikaša.&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;
|-
| 22. april 1404.
| Visoko
| Kralj Ostoja
| Potvrđivanje trgovačkih sloboda Mlečanima.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;
|-
| 4. decembar 1409.
| Podvisoki
| Kralj Ostoja
| Ponovno potvrđivanje dubrovačkih prava i povlastica nakon obnove Ostojine vlasti.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;
|-
| 16. august 1420.
| Visoko
| Kralj Tvrtko II
| Potvrda dubrovačkih prava na Konavle i Sokol, koje je Dubrovčanima ustupio Sandalj Hranić.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;
|-
| 21. decembar 1422.
| Pod Visokim
| Kralj Tvrtko II
| Potvrđivanje trgovačkih sloboda mletačkim trgovcima.&lt;ref name=&quot;Jelenic1906&quot;/&gt;
|-
| 20. novembar 1428.
| Visoki
| Knez bosanski Tvrtko Borovinić
| Potvrda da je Mihoč Rastić izmirio obaveze u vezi s prihodima od kuće i zemljišta.&lt;ref name=&quot;Rudic2014&quot;/&gt;
|-
| 28. oktobar 1436.
| Visoki
| Veliki knez bosanski Tvrtko Borovinić
| Potvrda da je Maroje Rastić izmirio obaveze prema Boroviniću.&lt;ref name=&quot;Rudic2014&quot;/&gt;
|}

== Arheološki lokaliteti ==
=== Utvrde, dvorovi i crkve ===
{{Glavni|Stari grad Visoki|Podvisoki|Mile (Visoko)|Moštre (srednji vijek)|Biskupići (srednji vijek)}}

[[Datoteka:Old town Visoki.jpg|mini|Ostaci [[Stari grad Visoki|Starog grada Visokog]]]]

Sačuvani ostaci i nalazi pripadaju različitim vrstama lokaliteta: utvrđenjima, crkvama i samostanima, grobljima te stambenim i trgovačkim naseljima. Stepen istraženosti znatno se razlikuje, pa se podaci o pisano potvrđenim dvorovima ne mogu izjednačiti s arheološki istraženim građevinama.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Lokalitet
! Položaj
! Značaj
|-
| [[Stari grad Visoki]]
| Vrh Visočice iznad Visokog
| Utvrđeni kraljevski grad, potvrđen u izvorima od 1355; ostaci zidina i kula.
|-
| [[Podvisoki]]
| Padine i podnožje Visočice
| Trgovačko i stambeno podgrađe, mjesto boravka dvora, dubrovačke naseobine i kraljevske carinarnice.
|-
| [[Mile (Visoko)|Mile]]
| Lokalitet Zidine u Arnautovićima, uz Bosnu
| Ostaci crkvenog kompleksa i grobova; mjesto povezano s franjevcima, vladarskim ukopima i održavanjem stanka.
|-
| [[Moštre (srednji vijek)|Moštre]]
| Visočko polje
| Pisano potvrđeni kraljevski dvor i hiža pripadnika Crkve bosanske; tačan položaj dvora nije utvrđen.
|-
| [[Biskupići (srednji vijek)|Biskupići]]
| Okolina Visokog
| Područje nalaza Kulinove ploče i ostataka crkve.
|-
| [[Čajan-Grad (Visoko)|Čajangrad]]
| Između Velikog i Malog Čajna
| Utvrda povezana s nadzorom puta prema Sutjesci i Bobovcu; u blizini su nekropola Zgonovi i nalazi povezani s kaznacem Nespinom.
|-
| [[Bedem (Visoko)|Bedem]]
| Grajani, uz dolinu Fojničke rijeke
| Ostaci utvrđenog prostora sa zidinama i kulama.
|-
| [[Gradina (Kopači, Visoko)|Gradina u Kopačima]]
| Kopači
| Jedno od utvrđenja u okolini srednjovjekovnog Visokog.
|-
| [[Grad (Dobrinje, Visoko)|Grad kod Dobrinja]]
| Dobrinje
| Ostaci utvrđenja u dolini Bosne.
|-
| [[Sebinjski grad]]
| Kod Sebinja, na području današnjeg Kaknja
| Utvrđenje koje se u regionalnim pregledima obrađuje zajedno s gradovima u okolini Visokog.
|}
Podaci o naseljima i utvrđenjima navedeni su prema Anđeliću, Klepi i Mijočeviću.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mijocevic2020&quot;/&gt;

=== Historija istraživanja ===
Prva istraživanja ruševina Visokog krajem 19. stoljeća bila su uglavnom površinska. [[Đorđe Stratimirović]] obilazio je lokalitet 1890–1891, a [[Ćiro Truhelka]] i [[Đoko Mazalić]] kasnije su objavili opise utvrde. Probna sondažna iskopavanja izvedena su 1976. u saradnji Zavičajnog i Zemaljskog muzeja. Tokom zemljanih radova 1994. pronađeni su obrađeni kameni ulomci, među njima dijelovi arhitektonske dekoracije, koji su pohranjeni u Zavičajnom muzeju.&lt;ref name=&quot;Andelic1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Klepo2019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ZastitaVisoko&quot;&gt;{{Cite web |title=Zaštita nacionalnog blaga |website=Grad Visoko |url=https://www.visoko.gov.ba/zastita-nacionalnog-blaga/ |access-date=5. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

Sistematska sondažna istraživanja utvrde nastavljena su 2007. i 2008. pod vodstvom [[Lidija Fekeža|Lidije Fekeže]], u saradnji [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine]] i [[Zavičajni muzej u Visokom|Zavičajnog muzeja u Visokom]]. Otkriveni su ranije nepoznati dijelovi zidina i brojni pokretni nalazi. Stari grad Visoki proglašen je nacionalnim spomenikom 2. marta 2004.&lt;ref name=&quot;ZastitaVisoko&quot;/&gt;

Iskopavanja u Milima započeo je [[Carl Patsch]] 1909–1910. Reviziona istraživanja 1976–1977. vodio je Pavao Anđelić, a novi radovi izvedeni su i 1988. Dokumentacija prvih iskopavanja i okolnosti kasnijeg čuvanja nalaza postale su važan dio rasprave o tumačenju crkve i grobova. Arheološko područje Mile proglašeno je nacionalnim spomenikom 2. jula 2003.&lt;ref name=&quot;Zadro2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ZastitaVisoko&quot;/&gt;

Na nekropoli Zgonovi kod Malog Čajna 1946. pronađena je [[Ploča kaznaca Nespine|ploča kaznaca Nespine]], s reljefnim prikazom čovjeka i vepra te natpisom na bosanskoj ćirilici. Ploča je povezana s grobnom cjelinom u blizini Čajangrada i čuva se u Zemaljskom muzeju u Sarajevu.&lt;ref name=&quot;Beslagic1971&quot;&gt;{{Cite book |last=Bešlagić |first=Šefik |title=Stećci: kataloško-topografski pregled |publisher=Veselin Masleša |location=Sarajevo |year=1971 |pages=167–169 |url=https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bešlagić |first=Šefik |title=Leksikon stećaka |publisher=Svjetlost |location=Sarajevo |year=2004 |page=45}}&lt;/ref&gt;

Na Bedemu u Grajanima 2025. pronađena je olovna pločica savijena u svitak, s ćiriličnim tekstom molitve protiv zle kiše. [[Mehmed Kardaš]] prema grafijskim i jezičkim osobinama njen nastanak smješta u 15. stoljeće te je povezuje s drugim slavenskim apokrifnim molitvama.&lt;ref name=&quot;Kardas2026&quot;&gt;{{Cite journal |last=Kardaš |first=Mehmed |title=Molitva protiv zloga dažda na novopronađenoj olovnoj pločici sa srednjovjekovne utvrde Bedem iz Grajana kod Visokog |journal=Radovi Zavičajnog muzeja – Visoko |volume=I |issue=4 |year=2026 |pages=106–127 |url=https://www.academia.edu/169789144}}&lt;/ref&gt;

=== Nekropole stećaka ===
Visočko područje ima brojne nekropole [[stećak]]a, ali se podaci o njihovom broju razlikuju prema vremenu i obimu istraživanja. Stariji pregledi nisu obuhvatili sve danas poznate lokalitete, a naknadna čišćenja i pregledi otkrivali su spomenike skrivene rastinjem ili zemljom. Zbog toga starije i novije brojeve treba navoditi uz izvor i vrijeme evidentiranja.

Bešlagićev katalog iz 1971. donosi sljedeće podatke za područje tadašnje općine Visoko. Brojevi predstavljaju stanje zabilježeno za potrebe tog kataloga, a ne današnje stanje nekropola.&lt;ref name=&quot;Beslagic1971&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Nekropole i pojedinačni stećci prema Bešlagićevom katalogu iz 1971.
! Mjesto
! Lokalitet
! Broj stećaka
! Zabilježeni oblici
|-
| Mladeš
| Zabuče
| 4
| Sanduci
|-
| [[Džindići (Visoko)|Džindići]]
| Grabošić
| 5
| Sanduci
|-
| [[Dobrinje (Visoko)|Dobrinje]]
| Dobrinjac
| 8
| Četiri ploče i četiri sljemenjaka
|-
| [[Poriječani]]
| Brdo
| 4
| Tri ploče i jedan sljemenjak
|-
| Poriječani
| Grebac
| 5
| Jedan sanduk i četiri sljemenjaka
|-
| [[Buzići]]
| Iznad seoskih kuća, na desnoj strani Bosne
| 27
| 24 sanduka i tri sljemenjaka
|-
| Buzići
| Brijest u zaseoku Mokronoge
| 3
| Sanduci s postoljima
|-
| [[Maurovići (Visoko)|Maurovići]]
| Uz cestu prema Slatini
| 13
| Tri ploče, osam sanduka i dva sljemenjaka
|-
| Maurovići
| Strana
| 5
| Sanduci
|-
| [[Malo Čajno]]
| Zgonovi
| 11
| Sanduci
|-
| [[Uvorići]]
| Kadinjača
| 6
| Sanduci
|-
| Bijele Vode
| Čakina njiva
| 1
| Sanduk
|-
| Visoko
| Klisa
| 7
| Sanduci
|-
| [[Zbilje (Visoko)|Zbilje]]
| Pravoslavno groblje
| 4
| Sanduci
|-
| [[Tušnjići]]
| Šuma Hamde Junuzovića
| 69
| 63 sanduka i šest sljemenjaka
|-
| [[Gorani (Visoko)|Gorani]]
| Uz pravoslavno groblje
| 82
| Sanduci
|-
| [[Ginje]]
| Glavica u Gorašnici
| 10
| Sanduci
|-
| Ginje
| Polje
| 2
| Sanduci
|-
| Ginje
| Iznad Šabanovog mlina
| 1
| Sanduk
|-
| [[Dvor (Visoko)|Dvor]]
| Gorašnica
| 20
| Sanduci
|-
| Dvor
| Glavica ispod Gorašnice
| 5
| Sanduci
|-
| [[Goduša (Visoko)|Goduša]]
| Grebljice u Rajčićima
| 7
| Sanduci
|-
| [[Čifluk (Visoko)|Čifluk]]
| Pravoslavno groblje
| 32
| Sanduci
|}

Novijim muzejskim istraživanjima obuhvaćene su i nekropole u Šošnjama, Zagoricama, Podvincima, Radovlju i drugim naseljima. Nakon četvrte faze projekta evidentiranja, provedene 2022, obrađeno je 26 nekropola s 324 stećka.&lt;ref name=&quot;Ganic2024&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ganić |first=Đenana |title=Ubikacija, evidentiranje i rekognosciranje stećaka na području općine Visoko sa procjenom stanja oštećenja/očuvanosti – IV faza |journal=Radovi Zavičajnog muzeja – Visoko |volume=I |issue=3 |year=2024 |pages=56–70 |url=https://www.academia.edu/126434337}}&lt;/ref&gt;

U pregledu pete faze, koja obuhvata radove iz 2023–2024, [[Đenana Ganić]] navodi 425 evidentiranih stećaka na 31 nekropoli i jednom izdvojenom nalazištu. Autorica naglašava da popis nije završen i da ukupan broj na području Visokog tek treba utvrditi.&lt;ref name=&quot;Ganic2026&quot;&gt;{{Cite journal |last=Ganić |first=Đenana |title=Ubikacija, evidentiranje i rekognosciranje stećaka na području općine Visoko sa procjenom stanja oštećenja/očuvanosti – V faza |journal=Radovi Zavičajnog muzeja – Visoko |volume=I |issue=4 |year=2026 |pages=90–105 |url=https://www.academia.edu/169789144}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Nalazišta obrađena u petoj fazi projekta, 2023–2024.&lt;ref name=&quot;Ganic2026&quot;/&gt;
! Mjesto
! Lokalitet
! Broj stećaka
|-
| Ratkovci
| Luka
| 5
|-
| Ratkovci
| Devetak
| 53
|-
| Ratkovci
| Ćatići
| 5
|-
| Bulčići
| Bare
| 3
|-
| Bulčići
| Brdo, uključujući izdvojeni stećak
| 34
|-
| Visoko
| Gradsko groblje
| 1
|}

Očuvanje nekropola otežavaju rastinje, pomjeranje i tonjenje spomenika, odlaganje otpada i sekundarna upotreba kamena. [[Tarik Silajdžić]] posebno ističe osjetljivost konglomerata i pješčara, od kojih su izrađeni mnogi visočki stećci. Njihovo pucanje, mrvljenje i raslojavanje mogu dodatno ubrzavati biološki procesi. Upozorava i da povremeno čišćenje nije dovoljno: bez redovnog održavanja nekropole ponovo zarastaju, često već nakon jedne ili dvije godine.&lt;ref name=&quot;Silajdzic2025&quot;&gt;{{Cite journal |last=Silajdžić |first=Tarik |title=Neki problemi terenske obrade i konzervacije stećaka na primjeru nekropola s područja Visokog |journal=Prilozi |issue=54 |year=2025 |pages=113–141 |doi=10.51237/issn.2744-1172.2025.54.113 |url=https://prilozi.iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2025/12/Clanak-Tarik.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Također pogledajte ==
* [[Bosansko kraljevstvo]]
* [[Bobovac]]
* [[Kraljeva Sutjeska]]
* [[Stari grad Dubrovnik]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://zavicajnimuzej.com/ Zavičajni muzej u Visokom]

{{Visoko}}
{{Normativna kontrola}}
{{DEFAULTSORT:Visoko u srednjem vijeku}}
[[Kategorija:Historija Visokog]]
[[Kategorija:Gradska naselja u srednjovjekovnoj Bosni]]
[[Kategorija:Srednja Bosna]]
[[Kategorija:Zemlje u srednjovjekovnoj Bosni]]</text>
      <sha1>rqt70sjh879foefx3orbu8na5rxblc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baluči</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13420</id>
    <revision>
      <id>3924031</id>
      <parentid>3776838</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vanjski linkovi */</comment>
      <origin>3924031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="n13txghkirbo685y39r2svngtgh66hr" xml:space="preserve">'''Baluč''' ili '''Baloč''' (بلوچ , Balūč ili Balōč), [[iranski narod]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://worldtraining.net/Baluchis.html|title=Baloch people - Wikipedia, the free encyclopedia|website=worldtraining.net|access-date=28. 10. 2025}}&lt;/ref&gt; koji se nastanio u [[Balučistan]]u, u jugozapadnoj [[Azija|Aziji]], oko [[1000]]. Svi stanovnici Balučistana se zovu Baluč bez obzira da li govore [[baluči jezik]] ili ne. Baluč su uglavnom [[musliman]]i, koji slijede [[hanefije|hanefijsko]] učenje o [[suni]] [[islam]]u. No u Balučistanu također živi značajan broj [[zikri]] muslimana.
[[Datoteka:Balochistan region in the year 1789.png|mini|Balučistan 1789.]]

== Također pogledajte ==

* [[Balučistan]]
{{Commonscat|Baloch}}

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==

* [https://web.archive.org/web/20260114034728/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iran/ Iran]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].
* [https://www.uu.se/en/department/linguistics-and-philology/research/proj/the-balochi-language The Balochi Language Project] sa Uppsala Universitet
*
{{Wikiatlas|Iran}}{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Iranski narodi]]
[[Kategorija:Etničke grupe u Aziji]]
[[Kategorija:Narodi s Bliskog istoka]]</text>
      <sha1>n13txghkirbo685y39r2svngtgh66hr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramazan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13994</id>
    <revision>
      <id>3924076</id>
      <parentid>3812015</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T09:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35425" sha1="r8rzhx67wq3u67fa5iu5jo26qqm2kp0" xml:space="preserve">{{islam}}
'''Ramazan''' ({{ar|رمضان}} ''Ramaḍān'';&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;U arapskoj fonologiji, može biti [rɑmɑˈdˤɑːn, ramadˤɑːn, ræmæˈdˤɑːn], zavisno od regije.&lt;/ref&gt; također u drugim jezicima '''Ramadan''', '''Ramzan''', '''Ramadhan''' ili '''Ramathan''') deveti je mjesec [[islamski kalendar|islamskog kalendara]],&lt;ref&gt;[[BBC]] - [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/practices/ramadan_1.shtml ''Religions''] Preuzeto 25. 7. 2012&lt;/ref&gt; i [[musliman]]i svijeta ga uzimaju za mjesec [[post]]a kako bi obilježili prvu objavu [[Kur'an]]a poslaniku [[Muhammed]]u, prema [[islam]]skom vjerovanju.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.globaltimes.cn/content/722486.shtml | title= Muslims worldwide start to observe Ramadan |work= The Global Times Online | year= 2012 |access-date= 28. 7. 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://newsfeedresearcher.com/data/articles_w30_3/ramadan-muslims-fasting.html |title= The Muslim World Observes Ramadan |work= Power Text Solutions |year= 2012 |access-date= 28. 7. 2012 |archive-date= 11. 2. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210211042928/https://newsfeedresearcher.com/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ramazanski post je četvrti od [[pet stubova islama]] ili islamskih šarta.&lt;ref name=&quot;BBC 2012&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/schools/religion/islam/ramadan.shtml|author=|title=''Schools - Religions''|publisher=BBC|access-date=25. 7. 2012|archive-date=27. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827092420/http://www.bbc.co.uk/schools/religion/islam/ramadan.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Mjesec traje 29–30 dana zavisno od vizualnih promatranja [[polumjesec]]a, prema informacijama iz brojnih [[hadis]]a.&lt;ref name=&quot;Bukhari&quot;&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2466-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-124.html |title= Sahih Bukhari - Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 124. |first= AbdAllah-Muhammad |last= Bukhari-Ibn-Ismail |work= hadithcollection.com |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120613040509/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2466-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-124.html |archive-date=13. 6. 2012 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;Muslim&quot;&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10970-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2378.html |title= Sahih Muslim - Book 006 (The Book of Fasting), Hadith 2378. |first= Abul-Hussain |last= Muslim-Ibn-Habaj |work= hadithcollection.com |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170910/http://hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10970-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2378.html |archive-date=15. 1. 2013 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Riječ Ramadan dolazi od arapskog korijena ''ramiḍa'' ili ''ar-ramaḍ,'' što znači spaljenost ili suhoća.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10952-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2391.html |title= Sahih Muslim - Book 006 (The Book of Fasting), Hadith 2391. |first= Abul-Hussain |last= Muslim-Ibn-Habaj |work= hadithcollection.com |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180612143146/http://hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10952-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2391.html |archive-date=12. 6. 2018 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Post je [[farz]] (obavezna dužnost) za odrasle muslimane, osim onih koji pate od bolesti, putuju, ili su stariji, trudni, majke koje doje, imaju [[dijabetes]] ili prolaze kroz menstrualni ciklus.&lt;ref&gt;Fasting (Al Siyam) - {{ar|الصيام}} - str. 18, el Bahay el Kholi, 1998&lt;/ref&gt; Post Ramazana je učinjen obaveznim tokom mjeseca [[Ša'ban]]a, u drugoj godini nakon što su muslimani migrirali iz [[Mekka|Mekke]] u [[Medina|Medinu]]. [[Fetva|Fetve]] su bile izdate koje opisuju da muslimani koji žive u regijama sa prirodnim fenomenima kao što su [[ponoćno sunce]] ili [[polarna noć]] trebaju pratiti vremensku zonu [[Mekka|Mekke]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.saudiaramcoworld.com/issue/201201/ramadan.in.the.farthest.north.htm|title=Saudi Aramco World: Ramadan in the Farthest North|publisher=|access-date=16. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150204183609/https://www.saudiaramcoworld.com/issue/201201/ramadan.in.the.farthest.north.htm|archive-date=4. 2. 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Posti se '''od [[zora|zore]] do [[zalazak sunca|zalaska Sunca]]''', a u tom periodu muslimani se ustežu konzumiranja hrane, pijenja [[tečnost]]i, [[pušenje|pušenja]], i sudjelovanja u seksualnim odnosima sa suprugom. Muslimanima je također naređeno da se suzdrže od grešnog ponašanja koje može negirati nagradu posta, kao što su lažan govor (uvrede, [[ogovaranje]], psovanje, laganje, itd.) i tuča/svađa.&lt;ref&gt;IslamQA, &quot;It is not permissible for one who is fasting to insult anyone&quot;, URL: http://islamqa.info/en/37658&lt;/ref&gt; Hrana i piće se serviraju dnevno, prije zore i nakon zalaska sunca.&lt;ref&gt;Islam, Andrew Egan - 2002 - page 24&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dubai - Page 189, Andrea Schulte-Peevers - 2010&lt;/ref&gt; Spiritualne nagrade (''thawab'') za post su, vjeruje se, također umnožene tokom mjeseca Ramazana.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2465-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-125.html |title= Sahih Bukhari - Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 125. |first= AbdAllah-Muhammad |last= Bukhari-Ibn-Ismail |work= hadithcollection.com |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170845/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2465-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-125.html |archive-date=15. 1. 2013 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Post za muslimane tokom Ramazana obično sadržava povećan broj ''[[namaz]]a'' (molitva) i recitiranja [[Kur'an]]a.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.cmje.org/religious-texts/hadith/abudawud/006-sat.php |title= Sunan Abu-Dawud - (The Book of Prayer) - Detailed Injunctions about Ramadan, Hadith 1370 |first= Sulayman |last= [[Abu Dawud]]-Ibn-Ash'ath-AsSijisstani |work= Center for Muslim-Jewish Engagement of The University of Southern California |access-date= 25. 7. 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2391-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-199.html |title= Sahih Bukhari - Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 199. |first= AbdAllah-Muhammad |last= Bukhari-Ibn-Ismail |work= hadithcollection.com |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170800/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2391-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-199.html |archive-date=15. 1. 2013 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

== Važni datumi ==
Prvi i posljednji dan Ramazana određeni su [[Lunarni kalendar|lunarnim]] [[Islamski kalendar|islamskim kalendarom]].&lt;ref name=&quot;AlJazeera&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/04/ramadan-fasting-start-date-170427062743037.html|title=Ramadan to start May 27 or May 28|website=aljazeera.com/|access-date=27. 4. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427152830/http://www.aljazeera.com/news/2017/04/ramadan-fasting-start-date-170427062743037.html|archive-date=27. 4. 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Početak ===
[[File:Ramadan100years1938-2037.png|thumb|Datumi početka ramazana između gregorijanskih godina 1938. i 2038; uključujući grešku na pretposljednjoj liniji. Ova tabela je zasnovana na neodređenoj varijanti islamskog kalendara i da, prema lokalnim običajima, mogu postojati razlike od jednog (ili čak dva) dana.''']]

Budući da se hilal, ili mlađak, obično javlja otprilike jedan dan nakon [[Mladi mjesec|mladog mjeseca]], muslimani obično mogu procijeniti početak Ramazana;&lt;ref&gt;[http://www.hilalsighting.org/papers/salman.pdf Hilal Sighting &amp; Islamic Dates: Issues and Solution Insha'Allaah] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206015307/http://www.hilalsighting.org/papers/salman.pdf |date=6. 2. 2009 }}. Hilal Sighting Committee of North America ([http://www.hilalsighting.org/ website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831043652/http://www.hilalsighting.org/ |date=31. 8. 2009 }}). Retrieved 19 August 2009.&lt;/ref&gt; međutim, mnogi muslimani radije potvrde početak Ramazana direktnim vizuelnim posmatranjem polumjeseca.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2466-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-124.html |title= Sahih Bukhari&amp;nbsp;– Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 124 |first= AbdAllah-Muhammad |last= Bukhari-Ibn-Ismail |work= hadithcollection.com |date= 28. 1. 2009 |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120613040509/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2466-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-124.html |archive-date= 13. 6. 2012  }}&lt;/ref&gt;

=== Lejletul-kadr ===
{{glavni|Lejletul-kadr}}

Lejletul-kadr ({{Jez-ar|لیلة القدر}}) ili &quot;noć odredbe, noć snage/moći, noć vrijednosti, noć sudbine, ili noć mjera&quot; je noć u kojoj je po vjerovanju muslimana [[Kur'an]] prvi put poslan svijetu, a [[Muhammed]] je u njoj primio svoju prvu  objavu. Noć se smatra najsvetijom noći u godini.&lt;ref&gt;{{Cite book | last = Robinson | first = Neal | title = Islam: A Concise Introduction | publisher = Georgetown University Press | year = 1999 | location = Washington | isbn = 978-0-87840-224-3 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/islam00neal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2465-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-125.html |title= Sahih Bukhari&amp;nbsp;– Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 125 |first= AbdAllah-Muhammad |last= Ibn-Ismail-Bukhari |work= hadithcollection.com |access-date= 28. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170845/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2465-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-125.html |archive-date= 15. 1. 2013  }}&lt;/ref&gt; Općenito se vjeruje da se to dogodilo jedne neparne noći tokom posljednjih deset dana Ramazana.

=== Ramazanski bajram ===
Praznik [[Ramazanski bajram|Ramazanskog bajrama]] ({{Jez-ar|عيد الفطر}}), koji označava kraj ramazana i početak mjeseca [[ševval]]a,&lt;ref name=&quot;Eid al-Fitr in the United States&quot;&gt;{{Cite web|title=Eid al-Fitr in the United States|url=https://www.timeanddate.com/holidays/us/eid-al-fitr|access-date=9. 5. 2021|website=www.timeanddate.com|language=en}}&lt;/ref&gt; narednog lunarnog mjeseca, proglašava se nakon što se uoči polumjesec mladog mjeseca ili nakon završetka tridesetodnevnog posta ako nije moguće vidjeti mjesec. Bajram slavi povratak prirodnijem raspoloženju (fitra) jela, pića i bračne intimnosti.&lt;ref name=EsinIslam&gt;{{cite web |url= http://www.esinislam.com/Articles201009/WritersArticles_AdilSalahi_0911.htm |title= Ruling on Voluntary Fasting After The Month of Ramadan: Eid Day(s) And Ash-Shawaal |work= EsinIslam, Arab News &amp; Information&amp;nbsp;– By Adil Salahi |date= 11. 9. 2010 |access-date= 23. 5. 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160527052712/http://www.esinislam.com/Articles201009/WritersArticles_AdilSalahi_0911.htm |archive-date= 27. 5. 2016  }}&lt;/ref&gt;

== Vjerske prakse ==
[[File:Ramazan with the poor.jpg|thumb|[[Azim Azimzade]]. Ramazan siromašnih, 1938.]]

Uobičajena praksa je postiti od zore do zalaska sunca. Predzorni obrok prije posta naziva se [[sehur]], dok se obrok na zalasku sunca koji prekida post naziva [[iftar]].&lt;ref name=&quot;Eid al-Fitr in the United States&quot;/&gt;

Muslimani posvećuju više vremena molitvi i djelima dobročinstva, nastojeći poboljšati svoju samodisciplinu, motivisani hadisom:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sunnah.com/bukhari/30/|title=Book of Fasting&amp;nbsp;– Sahih al-Bukhari&amp;nbsp;– Sunnah.com&amp;nbsp;– Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)|access-date=16. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610105330/http://sunnah.com/bukhari/30|archive-date=10. 6. 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hadithcollection.com/.../10999-sahih-muslim-book-006-hadith-number%20-2361.html|title=Sahih Muslim Book 006, Hadith Number 2361.|work=Hadith Collection|access-date=16. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604202311/http://www.hadithcollection.com/.../10999-sahih-muslim-book-006-hadith-number%20-2361.html|archive-date=4. 6. 2015}}&lt;/ref&gt; &quot;Kada dođe ramazan, otvore se džennetska vrata, zatvore se džehennemska vrata i šejtani se stave u okove!.&quot;&lt;ref name=EsinIslam/&gt;

=== Post ===
{{glavni|Ramazanski post}}[[Datoteka:Ramadan Dinner 2005-11-07.jpg|mini|desno|Ramazanska večera, ''[[iftar]]'']]

Svakom punoljetnom, fizički i mentalno zdravom muslimanu i muslimanki, [[farz]] (obaveza) je postiti. Međutim, ima slučajeva kada određene osobe ne moraju postiti uz Ramazan, iako ispunjavaju navedene uvjete. To su teži bolesnici, putnici, trudnice, kao i žene koje doje djecu, ako će im post štetiti zdravlju. Ove osobe napostit će dan za dan, kada im se za to ukaže prilika. Sasvim oronuli starci i starice i bolesnici kod kojih nema izgleda za ozdravljenje ne moraju napostiti propuštene dane posta, nego će za svaki dan podijeliti [[fidja|fidju]], ako im to materijalne mogućnosti dozvoljavaju. Fidja je jednodnevna hrana za osobu. Žene koje su u hajzu ([[Menstrualni ciklus|mjesečnica]]) i nifasu ([[babine]], period od 40 dana nakon poroda), ne smiju postiti niti klanjati. Propuštene dane posta će kasnije dan za danom napostiti, dok namaze koji su im prošli nisu dužne klanjati. Jelo, piće, pušenje i spolno općenje poništavaju post. Međutim, ako onaj koji posti nešto pojede iz zaborava, post mu neće biti poništen ako odmah prestane to činiti, ili ako ga neko upozori na to. Ali, ako je svjestan da posti, pa slučajno, proguta malo vode prilikom uzimanja abdesta ili gusula, post će mu biti pokvaren, te taj dan mora napostiti. Ko se svjesno i namjerno omrsi (pojede ili popije nešto) bez opravdanog razloga, on mora napostiti taj dan, i još, kao kaznu, 60 dana neprekidno postiti. U slučaju da ne mogne toliko dana neprestano postiti, podijelit će za svaki dan po jednu fidju. Ovo se zove [[keffaret]]. Dovoljan je jedan keffaret za više &quot;prekršaja&quot; tokom posta. Dužnost je napostiti samo ''dan za dan'', ako se nešto pojede od čega se ne osjeća nikakva slast, kao naprimjer sirova [[riža]], sirova [[pšenica]], tijesto, [[papir]] i slično. Zatim, ako se proguta malo vode iz neopreznosti, prilikom uzimanja [[abdest]]a ili gusula, ili ako određena osoba nije postila iz opravdanog razloga (putnik, bolesnik, trudnica i dojilja).

=== Sehur ===
{{Glavni|Sehur}}
[[File:Iftar in Istanbul Turkey.jpg|thumb|upright|''Iftar'' u [[Sultan Ahmedova džamija (Istanbul)|Sultan Ahmedovoj džamiji]] u [[Istanbul]]u]]

Svaki dan prije zore muslimani drže predposni obrok koji se zove sehur. Nakon kratkog zaustavljanja prije zore, muslimani počinju prvu molitvu dana, [[Sabah-namaz|sabah]].&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10921-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2415.html |title= Sahih Muslim&amp;nbsp;– Book 006 (The Book of Fasting), Hadith 2415 |first= Abul-Hussain |last= Muslim-Ibn-Habaj |work= hadithcollection.com |year= 2009 |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170800/http://www.hadithcollection.com/sahihmuslim/134-Sahih%20Muslim%20Book%2006.%20Fasting/10921-sahih-muslim-book-006-hadith-number-2415.html |archive-date= 15. 1. 2013  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2446-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-144.html |title= Sahih Bukhari&amp;nbsp;– Book 031 (The Book of Fasting), Hadith 144 |first= AbdAllah-Muhammad |last= Ibn-Ismail-Bukhari |work= hadithcollection.com |year= 2009 |access-date= 25. 7. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130115170927/http://hadithcollection.com/sahihbukhari/64-Sahih%20Bukhari%20Book%2031.%20Fasting/2446-sahih-bukhari-volume-003-book-031-hadith-number-144.html |archive-date= 15. 1. 2013  }}&lt;/ref&gt;

=== Iftar ===
{{Glavni|Iftar}}
Po zalasku sunca, porodice prekidaju post iftarom, tradicionalno otvarajući obrok jedući [[Hurma|hurme]], u znak sjećanja na Muhammedovu praksu prekida posta sa jednom, tri ili pet hurmi.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Oxford dictionary of Islam|date=2003|publisher=Oxford University Press|others=Esposito, John L.|isbn=0-19-512558-4|location=New York|oclc=50280143|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Indrayani|first=Suharti|date=2018|title=How do Muslims consume dates?|url=http://www.pjmhsonline.com/2018/oct_dec/pdf/1732.pdf|journal=Pakistani Journal of Medical and Health Sciences|volume=12|pages=1732–1743|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728134336/http://www.pjmhsonline.com/2018/oct_dec/pdf/1732.pdf|archive-date=28. 7. 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Zatim odlaze da klanjaju [[Akšam-namaz|Akšam]], četvrti od pet dnevnih namaza, nakon čega se služi glavni obrok.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mysanantonio.com/news/Muslims_fast_and_feast_as_Ramadan_begins.html?showFullArticle=y |title=Muslims fast and feast as Ramadan begins |first=Melissa |last=Fletcher Stoeltje |date=22. 8. 2009 |access-date=22. 7. 2012 |work=[[San Antonio Express-News]]}}&lt;/ref&gt;

Na iftarima su česta druženja, uglavnom na bazi švedskog stola. Ističu se tradicionalna jela, uključujući tradicionalne deserte, posebno one koji se prave samo za vrijeme Ramazana. Voda je obično piće po izboru, ali sok ili limunada su također karakteristični, kao i čaj.&lt;ref name=&quot;dieticiannour&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.todaysdietitian.com/newarchives/072709p56.shtml |title=Understanding Muslim Fasting Practices |first1=Dr. Nour |last1=El-Zibdeh |work=todaysdietitian.com |access-date=25. 7. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731172803/http://www.todaysdietitian.com/newarchives/072709p56.shtml |archive-date=31. 7. 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Vremenom je praksa iftara evoluirala u bankete koji mogu primiti stotine ili čak hiljade gostiju.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://articles.sun-sentinel.com/2010-08-08/news/fl-ramadan-food-20100808_1_iftar-fasting-muslims-hail |title=Ramadan: Muslims feast and fast during holy month |first=James D. |last=Davis |date=8. 8. 2010 |access-date=22. 7. 2012 |work=[[South Florida Sun-Sentinel]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706233740/http://articles.sun-sentinel.com/2010-08-08/news/fl-ramadan-food-20100808_1_iftar-fasting-muslims-hail |archive-date=6. 7. 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Velika džamija šeika Zajeda u [[Abu Dhabi|Abu Dabiju]], najveća džamija u [[Ujedinjeni Arapski Emirati|UAE]], hrani do trideset hiljada ljudi svake noći.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Abu Dhabi's Grand Mosque feeds 30,000 during Ramadan |url=https://www.euronews.com/2019/05/10/abu-dhabi-s-grand-mosque-feeds-30-000-during-ramadan |access-date=11. 5. 2019 |agency=Euro News |publisher=euronews.com |date=10. 5. 2019}}&lt;/ref&gt; Oko dvanaest hiljada ljudi prisustvuje iftaru u hramu Imam Reza u Mešhadu.

=== Dobročinstva ===
{{Glavni|Zekat|Sadaka}}
[[File:Men praying in Afghanistan.jpg|thumb|Muškarci koji se mole za vrijeme Ramazana u Alijevoj džamiji ili &quot;Plavoj džamiji&quot; u [[Mazar-i Šarif]], [[Afganistan]]]]
[[File:Dan Hadani collection (990040387050205171).jpg|thumb|alt=Molitva tokom ramazana 1996. na [[Brdo hrama|Brdu hrama]] u [[Jerusalem]]u]]

Zekat, koji se često prevodi kao &quot;''čišćenje, rast, napredovanje''&quot;, je fiksni postotak prihoda koji vjernik mora dati siromašnima; praksa je obavezna kao jedan od stubova islama. Muslimani vjeruju da su dobra djela bolje nagrađena tokom Ramazana nego u bilo koje drugo doba godine; shodno tome, mnogi muslimani doniraju veći dio – ili čak cijeli – godišnji zekat tokom ovog mjeseca.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why Ramadan Generates Millions in Charitable Giving Every Year |work=The New York Times |date=29. 4. 2022 |url=https://www.nytimes.com/2022/04/29/nyregion/ramadan-charitable-giving.html |access-date=22. 11. 2023 |last1=Stack |first1=Liam }}&lt;/ref&gt;

=== Noćni namaz ===
{{Glavni|Teravih-namaz}}
Teravija ({{Jez-ar|تراويح}}) su dodatne noćne molitve koje se obavljaju tokom mjeseca Ramazana. Suprotno uvriježenom mišljenju, oni nisu obavezni.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.islamhelpline.com/qa/tarawih-prayer-nafl-or-sunnah|title=Tarawih Prayer a Nafl or Sunnah|access-date=16. 6. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118190826/http://www.islamhelpline.com/qa/tarawih-prayer-nafl-or-sunnah|archive-date=18. 11. 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Učenje Kur'ana ===
Muslimani se ohrabruju da čitaju cijeli Kur'an, koji se sastoji od trideset džuzova (odjeljaka), tokom trideset dana Ramazana. Neki muslimani uključuju recitaciju jednog džuza u svaku od trideset teravija koje se održavaju tokom mjeseca.

=== Itikaf ===
{{Glavni|Itikaf}}
Za ramazan je vezana još jedna dužnost koja spada u ''sunneti-kifaje'', a to je [[itikaf]]. Ova dužnost obavlja se na taj način što se deset zadnjih dana Ramazana provede u ibadetu. To se čini obično u džamiji. Itikaf počinje dvadesetog dana Ramazana poslije ikindije, a završava se pred [[iftar]] posljednjeg dana Ramazana. Ako ovu dužnost obavi makar jedna osoba u jednom mjestu, onda ta dužnost spada sa ostalih građana. A ako je ne obavi niko u jednom mjestu, onda su svi muslimani tog mjesta propustili jedan važan sunnet. [[Itikaf]] obično obavlja jedna ili dvije osobe koje znaju lijepo i pravilno učiti [[Kur'an]], a uz to imaju lijepo vladanje. Ne smiju izlaziti iz džamije, osim u iznimnim slučajevima, kao što su npr. uzimanje abdesta ili gusula, ili obavljanje prirodne nužde. Bolje je da dvije osobe budu u itikafu, jer dok jedna spava, druga će bdjeti i ibadet činiti, tako da se za tih deset dana ibadet nikako ne prekida. [[Muhammed]] je ibadet sam obavljao. Iz toga se zaključuje važnost i časnost dužnosti.

=== Vitre ===
[[Vadžib]] je svakom imućnom muslimanu i muslimanki dati sadakai-fitr za sebe i za svoju malodobnu djecu. Visina sadakai-fitra u naravi iznosi 1&amp;nbsp;kg i 67 dkg pšenice, ili dvostruka količina (3,33&amp;nbsp;kg) ječma, hurmi, rezačija ili [[sir]]a. Uglavnom, to nije ništa drugo nego jednodnevna hrana za jednu osobu, pa nije potrebno polemisati o visini sadakai-fitra. Sam obveznik može odredit njen iznos u novcu na taj način što će izračunati koliko mu je potrebno za jednodnevnu hranu. Sadakai-fitr se daje siromašnim muslimanima i muslimankama, a prvenstveno siromašnoj rodbini i komšijama. Međutim, tu sadaku nije dozvoljeno davati rodbini u uzlaznoj i silaznoj liniji: roditeljima i njihovim roditeljima, zatim djeci, unučadima i praunučadima. Svakako, najbolje je dati sadakai-fitr za potrebe islamske zajednice. Sadakai-fitr se obično daje krajem Ramazana do pred klanjanje [[Bajram-namaz]]a. Ako se ne podijeli u to vrijeme, nego poslije Bajram-namaza, onda to više ne spada u sadakai-fitr nego u običnu sadaku.

== Kulturne prakse ==
[[File:Sutakabab.JPG|thumb|Prodavač [[kebab]]a na pijaci [[Chowk Bazaar]], [[iftar]] u starom dijelu [[Dhaka|Dhake]]. Chowk Bazaar poznat je po svojoj pijaci Iftar iz mogulskog doba.]]

U nekim islamskim zemljama, svjetla (fanusi) se vješaju na javnim trgovima i gradskim ulicama,&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://abcnews.go.com/International/slideshow/muslims-begin-fasting-start-ramadan-holy-month-16822614 |title= Muslims begin fasting for Ramadan|work= [[ABC News (United States)|ABC News]] |date= 18 July 2012 |access-date= 6 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120721093053/https://abcnews.go.com/International/slideshow/muslims-begin-fasting-start-ramadan-holy-month-16822614 |archive-date=2012-07-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/the-spirit-of-ramadan-is-here-but-why-is-it-still-so-dark |title= The spirit of Ramadan is here, but why is it still so dark? |author= Taryam Al Subaihi |date= 29 July 2012 |work= The National |access-date= 30 July 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120731232232/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/the-spirit-of-ramadan-is-here-but-why-is-it-still-so-dark |archive-date= 31 July 2012 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://shine.yahoo.com/decorate-ramadan-175400368.html |title= How to decorate for Ramadan |first= Sylvia |last= Cochran |work= Yahoo-Shine|date= 8 August 2011 |access-date= 6 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115184556/http://shine.yahoo.com/decorate-ramadan-175400368.html |archive-date=2013-01-15 }}&lt;/ref&gt; tradicija za koju se vjeruje da je nastala tokom [[Fatimidski halifat|Fatimidskog kalifata]], gdje su vladavinu kalifa [[El-Mu'izz li-Din Allah|el-Mu'izz li-Din Allaha]] slavili ljudi koji su nosili lampione.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://english.alarabiya.net/en/features/features/2015/06/19/Ramadan-is-here-light-up-your-lanterns.html |title=How did the Ramadan lantern become a symbol of the holy month? |last=Harrison |first=Peter |date=2016-06-09 |work=[[Al Arabiya]] |access-date=2019-05-06 }}{{Dead link|date=August 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Stara tradicija Stare [[Dhaka|Dhake]], je da tokom vremena sehura grupe ljudi pjevaju [[Kasida|kaside]] kako bi probudile muslimane u susjedstvu.&lt;ref name=bpedia&gt;{{cite web|author=Sirajul Islam|author-link=Sirajul Islam|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Qasida|title=Qasida|publisher=[[Banglapedia]]: The National Encyclopedia of Bangladesh, [[Asiatic Society]] of Bangladesh, [[Dhaka]]|access-date=5 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/5/6/ramadan-south-asias-dying-traditions-on-waking-up-the-faithful|work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]|title=The fading Qasida tradition in Bangladesh|author1=Maqbool, Majid|author2=Mahmud, Faisal|author3=Pathak, Nilima|date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt; [[Chowk Bazaar]] je mjesto od velikog značaja u bengalskoj kulturi tokom Ramazana. Shahi jilapi je jedinstvena delicija sa iftarske pijace Chowk Bazaar, popularna zbog svoje veličine.

Na ostrvu [[Java (ostrvo)|Java]], mnogi vjernici se kupaju u svetim izvorima kako bi se pripremili za post, ritual poznat kao Padusan.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://jakartaglobe.id/vision/this-is-how-indonesia-welcomes-ramadan |title=This Is How Indonesia Welcomes Ramadan |date=2019-05-04 |work=[[Jakarta Globe]] |access-date=2019-05-06 |archive-date=April 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240411011740/http://jakartaglobe.id/vision/this-is-how-indonesia-welcomes-ramadan|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Grad [[Semarang]] obilježava početak Ramazana Dugderan karnevalom, koji uključuje paradiranje warak ngendoga, hibridnog stvorenja konja i zmaja, navodno inspirisanog Burakom.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.matasejarah.com/2016/07/tradisi-dugderan-di-kota-semarang.html |title=Tradisi Dugderan di Kota Semarang|work=Mata Sejarah |access-date=18 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412143319/http://www.matasejarah.com/2016/07/tradisi-dugderan-di-kota-semarang.html |archive-date=12 April 2017  |language=id |last1=Sejarah |first1=Mata }}&lt;/ref&gt; U glavnom gradu [[Jakarta|Jakarti]], koji je pod utjecajem [[Kina|Kine]], petarde se široko koriste za proslavu Ramazana, iako su službeno ilegalne.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2000/12/19/world/jakarta-journal-it-s-ramadan-school-is-out-quick-the-earplugs.html |title=Jakarta Journal; It's Ramadan. School Is Out. Quick, the Earplugs! |last=Sims |first=Calvin |date=2000-12-19 |work=[[The New York Times]] |access-date=2019-05-06 |issn=0362-4331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506171434/https://www.nytimes.com/2000/12/19/world/jakarta-journal-it-s-ramadan-school-is-out-quick-the-earplugs.html |archive-date=6 May 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Pred kraj Ramazana, većina zaposlenika prima jednomjesečni bonus poznat kao Tunjangan Hari Raya.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://emerhub.com/indonesia/thr/ |title=Understanding the Religious Holiday Allowance THR in Indonesia |date=2018-12-06 |website=Emerhub |access-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506171442/https://emerhub.com/indonesia/thr/ |archive-date=6 May 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Određene vrste hrane posebno su popularne tokom Ramazana, poput velike govedine ili bivola u [[Aceh|Acehu]] i puževa u Centralnoj Javi.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thejakartapost.com/news/2014/07/07/on-hunt-delectable-snacks.html |title=On the hunt for delectable snacks |last1=Maryono |first1=Agus |date=2014-07-07 |work=[[The Jakarta Post]] |access-date=2019-05-06 |last2=Endi |first2=Severianus |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506171437/https://www.thejakartapost.com/news/2014/07/07/on-hunt-delectable-snacks.html |archive-date=6 May 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Iftar se svake večeri najavljuje udaranjem u [[bedug]], ogromni bubanj, u džamiji.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.khaleejtimes.com/ramadan-2016/ramadan-news/diverse-traditions-that-welcome-the-holy-month-in-indonesia |title=Diverse traditions that welcome the holy month in Indonesia |last=Saifudeen |first=Yousuf |date=2016-06-12 |work=[[Khaleej Times]] |access-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506171433/https://www.khaleejtimes.com/ramadan-2016/ramadan-news/diverse-traditions-that-welcome-the-holy-month-in-indonesia |archive-date=6 May 2019 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Uobičajeni pozdravi tokom Ramazana uključuju Bajram Šerif Mubarek Olsun, Ramazan mubarek i Ramazan karim, što znači (imati) &quot;blagoslovljen Ramazan&quot; i &quot;velikodušan Ramazan&quot;.&lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.com/2015/06/15/ramadan-2015-facts-dates_n_7554256.html Ramadan 2015: Facts, History, Dates, Greeting And Rules About The Muslim Fast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710084438/http://www.huffingtonpost.com/2015/06/15/ramadan-2015-facts-dates_n_7554256.html |date=10 July 2015 }}, [[Huffington Post]], 15 June 2015&lt;/ref&gt;

Tokom Ramazana na [[Bliski istok|Bliskom istoku]], mesaharati udara u bubanj po susjedstvu kako bi probudio ljude da jedu sehur.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=El-Shamma |first=Mohammed |date=2019-05-06 |title=Mesaharati: An ancient career fights extinction in digital age |url=https://www.arabnews.com/node/1493021/middle-east |access-date=2024-03-23 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt; Slično tome, u jugoistočnoj Aziji, kentongan prorezni bubanj se koristi u istu svrhu.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-23 |title=Ramadan 2020: Unique and bizarre Ramzan practices |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/ramadan-2020-unique-and-bizarre-ramzan-practices-around-the-world/story-QHSy9bUPdvE5XBVjOBjgsM.html |access-date=2024-03-23 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ramazan privlači značajan porast gledanosti [[Televizija|televizije]], jer se uobičajeni udarni termini poklapaju s iftarom, a obično se produžuju u kasne noćne sate kako bi se poklopili sa sehurom. Emiteri u arapskom svijetu tradicionalno premijerno emituju serijske drame poznate kao musalsal tokom Ramazana; slične su stilu latinoameričkim telenovelama i obično traju oko 30 epizoda, tako da se prikazuju tokom cijelog mjeseca.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Why Ramadan is a TV executive's dream in the Middle East |url=https://www.cbc.ca/radio/tapestry/ramadan-tradition-tv-1.6811096 |access-date=2024-01-11 |website=CBC Radio}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-07-17 |title=Ramadan TV: Your ultimate guide to the best of the month's television programmes |url=https://gulfnews.com/entertainment/tv/ramadan-tv-your-ultimate-guide-to-the-best-of-the-months-television-programmes-1.1050028 |access-date=2024-03-11 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-iton2&quot;&gt;{{cite web |date=November 23, 2003 |title=Ideas &amp; Trends: Ramadan Nights; Traditions Old (Fasting) and New (Soap Operas) |url=https://www.nytimes.com/2003/11/23/weekinreview/ideas-trends-ramadan-nights-traditions-old-fasting-and-new-soap-operas.html |work=New York Times}}&lt;/ref&gt; Oglašivači u regiji smatraju da je Ramazan uporediv sa [[Super Bowl|Super Bowlom]] na američkoj televiziji u smislu utjecaja i važnosti; cijena 30-sekundne reklame u udarnom terminu tokom Ramazana obično je više nego dvostruko veća od uobičajene.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Carrington |first=Daisy |date=2013-07-29 |title=Ramadan acts as 'Super Bowl for adverts' in the Middle East |url=https://www.cnn.com/2013/07/29/world/meast/ramadan-television-adverts/index.html |access-date=2024-03-11 |website=CNN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gn-rtv2&quot;&gt;{{cite web |date=July 17, 2012 |title=Ramadan TV: Your ultimate guide to the best of the month's television programmes |url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/television/ramadan-tv-your-ultimate-guide-to-the-best-of-the-month-s-television-programmes-1.1050028 |publisher=Gulf News}}&lt;/ref&gt;

{{Gallery
|File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Oproep tot het gebed op vrijdag via de trom bij de moskee Tulehu TMnr 20018271.jpg|Udaranje beduga u [[Indonezija|Indoneziji]]
|File:هلال رمضان.jpg|Ukrašena i osvijetljena statua polumjeseca u [[Jordan]]u
|File:زينة رمضان في أسواق القدس.jpg|Ramazan u Starom dijelu [[Jerusalem]]a
|File:Lanterns from below.JPG|Fanous dekoracije u [[Cairo|Cairu]]
|Ramadan Home Decorations.jpg|Ramazanske dekoracije za dom u [[Ujedinjeni Arapski Emirati|UAE]]
}}

== Također pogledajte ==
* [[Ramazanski post]]

== Napomene ==
{{Refspisak|grupa=n}}

== Reference ==
{{Refspisak|2}}

== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|Ramadan}}
{{Wikivoyage|Travelling during Ramadan}}
* [http://www.onislam.net/english/shariah/hadith/hadith-collections/463297-15-hadiths-about-ramadan.html 15 Hadiths on Ramadan]
* [https://web.archive.org/web/20140628233042/http://www.whatdateis.info/muslim-holidays/ramadan/ Ramadan Dates Till 2022]
* [https://web.archive.org/web/20150515011523/http://www.nestle-family.com/my%2Dramadan/ramadan%2Darticles/english/ Articles on Ramadan]
* [http://www.haqislam.org/articles/ramadan/ Ramadan Articles &amp; Resources]
* [https://web.archive.org/web/20110723101218/http://presstv.com/Program/141715.html Ramadan] ([[PressTV]] video)
* [http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Fast%20until%20the%20night%20%28Ramadan%29.html Purpose of Fasting in Islam: &quot;And Fast Until The Onset Of Night&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111115513/http://www.islamfrominside.com/Pages/Articles/Fast%20until%20the%20night%20(Ramadan).html |date=11. 1. 2025 }}
* [http://www.theholidayspot.com/ramadan/ Ramadan Customs, Observance and Practices]

{{Islamski kalendar}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Ramazan]]</text>
      <sha1>r8rzhx67wq3u67fa5iu5jo26qqm2kp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mustafa Busuladžić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15423</id>
    <revision>
      <id>3924021</id>
      <parentid>3676667</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13478" sha1="glsxuj6xqv6ho6xky2510hskgwdwn4h" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba
| ime                = Mustafa Busuladžić
| slika              = Mustafa_Busuladzic.jpg
| alt_slike          = 
| opis               = 
| ime_pri_rođenju    = 
| datum_rođenja      = [[1. april]] [[1914.]]
| mjesto_rođenja     = [[Trebinje]], [[Austro-Ugarska]]
| datum_smrti        = [[29. juni]] 1945.
| mjesto_smrti       = [[Sarajevo]], [[FNRJ]]
| nacionalnost       = [[Bošnjak]]
| druga_imena        = 
| zanimanje          = pisac
| godine_aktivnosti  = 
| poznat_po          = 
| značajni_radovi    = 
}}
'''Mustafa Busuladžić''' (1. april 1914 – 29. juni 1945) bio je pisac i prevodilac, pripadnik [[Nacionalizam|nacionalističkog]] i [[Panislamizam|panislamskog]] pokreta [[Mladi muslimani]], antikomunist i [[Antisemitizam|antisemitist]].

Podržavao je ideologiju [[Treći rajh|nacističke Njemačke]] i [[Ustaše|Ustaškog pokreta]]; u svojim pisanim djelima i esejima u novinama ''[[Osvit (novine)|Osvit]]'' zagovarao је ustašku ideologiju i podupirao progon [[Jevreji u Bosni i Hercegovini|Jevreja u Sarajevu]]. Istovremeno je radio i kao voditelj na radiostanici ''Rim'' u [[Fašistička Italija (1922–1943)|fašističkoj Italiji]]. Osim maternjeg [[Bosanski jezik|bosanskog jezika]] govorio je i [[Arapski jezik|arapski]], [[Turski jezik|turski]], [[Njemački jezik|njemački]] i [[Francuski jezik|francuski]].

== Biografija ==
=== Obrazovanje ===
Rođen je 1. aprila 1914. godine u Gorici kod [[Trebinje|Trebinja]], od oca Smaila i majke Emine. [[Mekteb]] i osnovnu školu pohađao je u rodnom mjestu nakon čega odlazi u [[Travnik]] gdje se upisuje u [[Elči Ibrahim-pašina medresa|Elči Ibrahim-pašinu medresu]]. Poslije jedne ili dvije godine provedene u travničkoj medresi, prebacuje se na dalje školovanje u [[Gazi Husrev-beg]]ovu medresu u [[Sarajevo|Sarajevu]] gdje i maturira 1936. godine. Kao učenik medrese objavljivao je svoje tekstove u ''[[Islamski glas|Islamskom glasu]]'', ''[[Novi behar|Novom Beharu]]'', ''[[Obzor]]u'', ''[[Svijest (časopis)|Svijesti]]'', ''[[El-Hidaja|El-Hidaji]]'', ''[[Glasnik VIS|Glasniku VIS-a]]'', ''[[Naša domovina|Našoj domovini]], Kalendaru Hrvata'' i drugim publikacijama.{{sfn|Filandra|2004|p=171}}

Nakon završene [[medresa|medrese]] upisao se na Višu islamsku šerijatsku školu u [[Sarajevo|Sarajevu]] gdje je diplomirao 1941. godine. Iza toga proveo je dvije godine u [[Rim]]u na postdiplomskom studiju iz orijentalistike.{{sfn|Filandra|2004|p=171}} Tada je bio saradnik [[italija]]nskih časopisa ''[[Mondo Arabo]]'' i ''[[Oriente Moderno]]''. U Rimu je radio kao prevodilac vijesti i spiker na radiostanici. Bio je zaposlen u [[Sarajevo|Sarajevu]] kao [[profesor]] u [[Šerijat]]skoj [[gimnazija|gimnaziji]], a honorarno je radio u Ženskoj [[medresa|medresi]], Realnoj gimnaziji i Srednjoj tehničkoj školi. Pored prosvjetnog i pedagoškog rada mnogo je pisao i prevodio.

U vrijeme kada su [[Mladi muslimani]] djelovali kao podružnica [[El-Hidaja|El-Hidaje]], koja je od 1941. godine bila organizacija islamskog svećenstva [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] Mustafa Busuladžić je u Sarajevu bio njihov zvanični predsjednik (poslije [[Kasim Dobrača|Kasima Dobrače]], a na prijedlog [[Mehmed Handžić|Mehmeda Handžića]]). Mustafa Busuladžić je bio jedan od [[musliman]]skih [[pisac]]a u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], a iz njegovog opusa izdvaja se brošura ''Muslimani u Sovjetskoj Rusiji'' u kojoj je opisao teško stanje [[musliman]]a u [[Rusko carstvo|Ruskom carstvu]] koje se još više pogoršalo nakon dolaska boljševika na vlast.

=== Djelovanje u Drugom svjetskom ratu ===
U svojim tekstovima i govorima izjednačavao je [[Partizani|partizane]] i [[Četnici|četnike]] te je pozivao 1944. muslimane u [[Schutzstaffel|SS]] i druge kolaboracione jedinice na prostoru Nezavisne Države Hrvatske iako su u tim godinama partizani izbacili četnike iz [[Višegrad]]a i [[Foča (RS)|Foče]] i u zaštitu stavili muslimansko stanovništvo. U to vrijeme  Sarajevo je puno muslimana iz istočne Bosne koji su izbjegli pred [[Masakr u višegradskom kotaru|četničkim pokoljima]], a na pitanje isljedenika je li mu poznata &quot;pozadina klanja u Višegradu i na koji način je došlo do toga&quot; odgovorio &quot;Nije mi bila poznata&quot;. Na pitanje zašto je i dalje govorio protiv [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|NOB]]-a odgovorio je &quot;Ja sam saznao tek kasnije da su partizani izbacili četnike iz Višegrada&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tarikhaveric.com/polemicki-spisi/videnje-i-vadenje/|title=Viđenje i vađenje|date=24. 6. 2020|website=Tarik Haverić|language=bs-BA|access-date=12. 11. 2022}}&lt;/ref&gt;

== Suđenje ==
S obzirom na to da je Mustafa bio jedan od protivnika komunizma što je potvrdio i objavljivanjem djela o muslimanima u bivšem SSSR-u, nova vlast ga je ubrzo uhapsila i prebacila u vojni zatvor. Nakon oslobođenja Sarajeva i dolaskom komunista na vlast, uhapšen je polovinom aprila 1945, a suđeno mu je pred vojnim sudom 22-23. maja u tadašnjoj Osman-pašinoj kasarni. Optužen je kao suradnik okupatora, zbog suradnje sa jeruzalemskim [[muftija|muftijom]] i članom [[SS]]-a [[Mohammed Amin al-Husseini|al-Husseinija]], te zato što je bio nastavnik u školi imama [[SS]] divizije. Kao dokazni materijal tužilac je priložio antikomunističku brošuru &quot;Muslimani u sovjetskoj Rusiji&quot;, kopiju protusrpskog pisma [[Mehmed Handžić|Mehmeda Handžića]] koje je preveo i predao al-Husseiniju, kopiju pisma koju je predao muftiji zbog zarobljenika zatvorenih u Zagrebu, članak ''Naša tolerancija'' objavljen u ''Osvitu'', u kom ukazuje da su [[Židovi]] zajednički neprijatelji Arapa, muslimana i kršćana, te pozdravno pismo, napisano 11. maja 1941 na svečanoj sjednici [[El-Hidaja|El-Hidaje]] upućeno [[poglavnik]]u [[NDH]] [[Ante Pavelić|Anti Paveliću]], podpredsjedniku vlade Nezavisne Države Hrvatske [[Osmanbeg Kulenović|Osmanbegu Kulenoviću]], doglavniku i ministru za bogoštovlje i nastavu [[Mile Budak|Mili Budaku]] i doglavniku [[Ademagi Mešiću]],&lt;ref name=&quot;TAC&quot; /&gt; te antisrpski govor koji je pročitan pred [[Careva džamija (Sarajevo)|Carevom džamijom]] u Sarajevu. Vojni ga je sud skupa s [[Atif Hadžikadić|Atifom Hadžikadićem]], tadašnjim gradonačelnikom osudio na smrt strijeljanjem. Strijeljanje je izvršeno noću u sarajevskom naselju [[Velešići]].

== Pogledi ==

=== Prema Jevrejima ===
U svojim osvrtima objavljenih u Osvitu nakon progona Židova u Sarajevu napisao je:
{{Citat|Kod nas su se ljudi borili protiv Židova i njihovih špekulacija, protiv njihovih prevara i izrabljivanja. Njih je nestalo iz čaršije, ali je u čaršiji ostao židovski duh špekulacije, podvaljivanja, nabijanja cijena i lihvarenja u tolikoj mjeri da pokvarenost stanovitih trgovaca, bez obzira na vjeru, zasjenjuje rad nestalih Židova.&lt;ref&gt;Mustafa Busuladžić, »Trgovačko poslovanje i privređivanje u svjetlu islamskih vjerskih propisa« (1944), op. cit., s. 154.&lt;/ref&gt;}}

=== Prema ženama ===
U časopisu ''El-Hidaje'' u tekstu ''Kult golotinje napisao je:''

{{Citat|Nakon teških i skupo plaćenih iskustava prošlosti ne smijemo se uspavljivati trabunjanjima moderne žene koja zahtijeva ista prava kao i muškarac, zaboravljajući duboke duševne razlike koje je dijele od muškarca}}

=== Ideologija ===
[[Tarik Haverić]] u svojoj knjizi ''Kritika bosanskog uma'' ocjenjuje Busuladžićeve tekstove kao pune stereotipa prema Srbima i Jevrejima, ženama muslimankama, te da je u svojim tekstovima hvalio fašizam.{{sfn|Kamberović|2018|p=130}} Osim toga, u svojoj knjizi obrazlaže da Busuladžić nije bio ideološki neutralan u svojim tekstovima koje je pisao od 1942. do 1945.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.skolegijum.ba/tekst/index/1046/ime-skole-i-opstinski-izbori|title=Ime škole i opštinski izbori|website=www.skolegijum.ba|access-date=11. 11. 2022}}&lt;/ref&gt;  

== Naslijeđe i kontroverze ==
Danas jedna ulica u [[Sarajevo|sarajevskom]] naselju [[Breka]] na [[Koševo (Sarajevo)|Koševu]] nosi njegovo ime. Ulica je prije nosila ime [[Narodni heroj|narodnog heroja]] [[SFRJ]] [[Fuad Midžić|Fuada Midžića]].&lt;ref name=&quot;TAC&quot;&gt;{{cite web |url=http://tacno.net/kolumna/bosnjaci-i-fasizam/ |work=tacno.net |title=Bošnjaci i fašizam |access-date=18. 8. 2017 |archive-date=19. 8. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819020011/http://www.tacno.net/kolumna/bosnjaci-i-fasizam/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom Parlamenta BiH]] usvojio je 11. januara 2021. godine poslaničku inicijativu zastupnika [[Naša stranka|Naše stranke]] Damira Arnauta u kojoj se traži od općina i gradova u Bosni i Hercegovini zamijene nacistički i fašistički nazivi ulica, škola i drugih javnih površina. U inicijativi je pored ostalih{{efn|name=ini|U inicijativi se navode imena: [[Mile Budak]], [[Draža Mihailović]], [[Osman Rastoder]], [[Rade Radić]], [[Sulejman Pačariz]], [[Jure Francetić]], Mustafa Busuladžić, [[Mladen Lorković|Lorković]]-[[Ante Vokić|Vokić]], [[Uroš Drenović]], [[Ivo Zelenika Tovarnik]], [[Dragiša Vasić]], [[Avdaga Hasić]], [[Stevan Moljević]], [[Husein Đozo]], [[Đuro Spužević]], [[Muhamed Panđa]], [[Rafael Boban]], [[Pavle Đurišić]].}} spomenut i Busuladžić.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Arnaut|first=Damir|date=26. novembar 2020|title=Poslanička inicijativa 01-501-2281/20|url=https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pitanja-odgovori/D.%20Arnaut%20-%20inicijativa%2026.11.2020.%20-%2015.%20sjednica%20PD%2011.01.2021..pdf|journal=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, Predstavnički dom}}&lt;/ref&gt;

Osnovnoj školi Dobroševići u općini [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] 26.  oktobra 2016. promijenjeno je ime u ''Javna ustanova Osnovna škola &quot;Mustafa Busuladžić&quot;'',{{sfn|Kamberović|2018|p=124}} što je manjim dijelom izazvalo negodovanje među zastupnicima Skupštine Novog Grada, zbog Busuladžićevog podržavanja [[Ustaše|ustaškog pokreta]], [[Antisemitizam|antisemitizma]] i izjava o [[Židovi]]ma gdje ističe ''&quot;židovski duh špekulacije, podvaljivanja, nabijanja cijena i lihvarenja&quot;'' i veličanju [[Nacizam|nacionalsocijalizma]] za vrijeme Drugog svjetskog rata.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/259549/preimenovanja-skola-i-ulica-u-sarajevu-os-dobrosevici-postala-os-mustafa-busuladzic |title=Preimenovanja škola i ulica u Sarajevu: OŠ Dobroševići postala OŠ Mustafa Busuladžić |work=avaz.ba |access-date=20. 8. 2017 }}&lt;/ref&gt;

Marta 2018. godine Skupština Kantona Sarajevo je donijela odluku o promjeni naziva škole na prijašnje ime &quot;OŠ Dobroševići&quot;.&lt;ref name=&quot;SlEv&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/skola-mustafa-busuladzic-sarajevo/29082495.html|work=slobodnaevropa.org |title=Antifašistička tradicija ponovo pobijedila Busuladžića | date =8. 3. 2018|access-date= 17. 1. 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NG&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.novigradsarajevo.ba/osnovne-skole|work=novigradsarajevo.ba |title=Osnovne škole | date =|access-date= 17. 1. 2021}}&lt;/ref&gt; Dio medija je kritikovao takvu odluku jer nije uvažila stav Instituta za histroiju koji je 2016. podržao promjenu imena.{{sfn|Kamberović|2018|p=125}}

[[Husnija Kamberović]] smatra da je promjena imena osnovne škole ''pokazatelj revizionističkog talasa koji se nazire u bosanskohercegovačkoj historiografiji.{{sfn|Kamberović|2018|p=129}}'' U Sarajevu i dalje postoji nekoliko ulica koji nose imena bivših pristalica [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], među kojima je jedna ulica Mustafe Busuladžića koja se nalazi u sjevernom dijelu općine [[Centar (Sarajevo)|Centar]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/kanton-sarajevo-ulice-nazivi-busuladžić-budak/30676034.html|title=Sarajlije i dalje hodaju ulicama poklonika fašizma|website=Radio Slobodna Evropa|language=sh|access-date=5. 7. 2021}}&lt;/ref&gt;
== Bibliografija ==
* ''Muslimani u Evropi - izabrani spisi'', Sejtarija, 1997.
* ''Muslimani u Rusiji'', 1997.

== Napomene ==
{{napspisak}}

== Izvori ==

* {{citation|url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1/article/download/1268/1229/2490|title=Kako sačuvati biološki opstanak, vjeru i identitet u Evropi|last=Filandra|first=Šaćir|date=|year=2004|website=|publisher=Ilmija|language=bs|isbn=|access-date=|series=Novi muallim}}
* {{citation|url=https://www.researchgate.net/publication/334208506_Slucaj_Mustafe_Busuladzica_-_sa_povijesne_margine_ka_politikantskom_centru_The_Example_of_Mustafa_Busuladzic_-_From_the_Marginal_Historical_Person_to_the_Political_Center|title=Slučaj Mustafe Busuladžića – sa povijesne margine ka politikantskom centru|last=Kamberović|first=Husnija|authorlink=Husnija Kamberović|date=|year=2018|website=|publisher=Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu, Odsjek za historiju|language=bs|isbn=|access-date=|series=}}
* {{citation|url=https://books.google.ba/books/about/Kritika_bosanskog_uma.html|title=Kritika bosanskog uma: ogled o jednom historijski fiksiranom mentalitetu|last=Haverić|first=Tarik|authorlink=Tark Haverić|date=|year=2016|website=|publisher=ECLD|language=bs|isbn=|access-date=|series=}}

=== Reference ===
{{refspisak|2}}

{{wikicitat}}

{{DEFAULTSORT:Busuladžić, Mustafa}}
[[Kategorija:Rođeni 1914.]]
[[Kategorija:Umrli 1945.]]
[[Kategorija:Bošnjaci]]
[[Kategorija:Biografije, Trebinje]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]]
[[Kategorija:Pripadnici Mladih muslimana]]</text>
      <sha1>glsxuj6xqv6ho6xky2510hskgwdwn4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molekularna biofizika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24478</id>
    <revision>
      <id>3924017</id>
      <parentid>3917763</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="qmnkq7whhrukstxse56iq7rj0hzn7d3" xml:space="preserve">'''Molekularna biofizika''' je centralna oblast [[Biofizika|biofizike]], čiji je osnovni zadatak ispitivanje strukture i funkcionalnosti bioloških makromolekula.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nature.com/subjects/molecular-biophysics|title=Molecular biophysics - Latest research and news {{!}} Nature|website=www.nature.com|access-date=2. 6. 2024}}&lt;/ref&gt; 
[[Datoteka:Protein_translation.gif|mini|250x250piksel|[[Ribosom]] je [[Molekularna mašina|biološka mašina]] koja koristi [[Dinamika proteina|dinamiku proteina]]]]
Savremena [[biofizika]] napravila je daleko najveći prodor baš u molekularnoj biofizici, na planu strukture i funkcionalnosti biopolimera proteina (bjelančevine) i nukleinskih [[kiselina]] ([[DNK]] i [[RNK]]), i njihovoj povezanosti sa genetskim kodom. Pri tome je korišten teorijski aparat različitih fizičkih disciplina: ravnotežna termodinamika, statistička [[fizika]] i kvantna mehanika. Eksperimentalne metode su obuhvatile sedimentaciju biopolimjera u ultracentrifugi, i njihovu dalju karakterizaciju rentgenskom difrakcijom, skenirajućom tunelskom mikroskopijom (STM), rasijanjem [[svjetlost]]i i zračenja, optičkom i vibracionom kao i rezonantnom spektroskopijom,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Physical_Methods_in_Chemistry_and_Nano_Science_(Barron)/04%3A_Chemical_Speciation/4.07%3A_NMR_Spectroscopy|title=4.7: NMR Spectroscopy|date=14. 7. 2016|website=Chemistry LibreTexts|language=en|access-date=2. 6. 2024}}&lt;/ref&gt; fotoluminiscencijom, nuklearnom magnetnom (NMR) i elektronskom paramagnetnom rezonancijom (EPR),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radonc.uchicago.edu/research/what-electron-paramagnetic-resonance|title=What is Electron Paramagnetic Resonance? {{!}} Department of Radiation and Cellular Oncology {{!}} The University of Chicago|website=radonc.uchicago.edu|language=en|access-date=2. 6. 2024|archive-date=2. 6. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602153130/https://radonc.uchicago.edu/research/what-electron-paramagnetic-resonance|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; itd.

Naravno biofizičke eksperimentalne metode široko se kombinuju i sa raspoloživim biohemijskim metodama.
[[Datoteka:Kinesin_walking.gif|mini|300x300piksel|[[Kinezin|Kinesin]] koji hoda po [[mikrotubula]]ma je molekularna [[Molekularna mašina|biološka mašina]] koja koristi [[Dinamika proteina|dinamiku proteinske domene]] na [[Nanotehnologija|nanoskalama]]]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==

* https://www.fuw.edu.pl/~jantosi/BOOKSonBIOPHYSICS/Introduction-to-Molecular-Biophysics.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240602153130/https://www.fuw.edu.pl/~jantosi/BOOKSonBIOPHYSICS/Introduction-to-Molecular-Biophysics.pdf |date=2. 6. 2024 }}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Biofizika]]</text>
      <sha1>qmnkq7whhrukstxse56iq7rj0hzn7d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kineska književnost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27399</id>
    <revision>
      <id>3924035</id>
      <parentid>3522847</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="c3u1mozh1p3baz2kxoqjsehk44hro5g" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
{{književnost}}
'''Kineska književnost''' traje hiljadama godina, od najranijih zapisa dinastičkih sudskih arhiva, do zrelih romana koji nastaju u vrijeme [[Dinastija Ming|Dinastije Ming]] u svrhu zabave velikog broja pismenih Kineza.

Historija '''kineske književnosti''' {{NoteTag|Some scholars prefer the term &quot;[[Sinophone]] literature.&quot;{{sfn|Wang|2017|pp=24–25}}}} proteže se hiljadama godina i počinje s najranijim zabilježenim natpisima, sudskim arhivama, pa sve do glavnih djela filozofije i historije napisanih tokom [[Aksijalno doba|aksijalnog doba]] . [[Dinastija Han|Han]] (202&amp;#x20;p. n. e.{{Spaced en dash}} Dinastije (220. n. e.) i [[Dinastija Tang|Tang]] (618–907. n. e.) smatrane su zlatnim dobom poezije, dok su dinastije [[Song dynasty|Song]] (960–1279) i [[Dinastija Yuan|Yuan]] (1271–1368) bile poznate po svojim tekstovima ( ''ci'' ), esejima, dramama i predstavama. Tokom dinastija [[Dinastija Ming|Ming]] i [[Dinastija Qing|Qing]], zreli romani su pisani na [[Written vernacular Chinese|pisanom narodnom kineskom jeziku]], što je evolucija od prevlasti [[Književni kineski jezik|književnog kineskog jezika]] po uzoru na jezik [[Chinese classics|kineskih klasika]]. Uvođenje široko rasprostranjenog [[Štampanje drvorezom|štampanja drvorezom]] tokom dinastije Tang i izum [[Štampanje pokretnim slovima|štampanja pokretnim slovima]] od strane [[Bi Sheng|Bi Shenga]] (990–1051) tokom dinastije Song brzo su proširili pismeno znanje širom Kine. Otprilike na prijelazu iz 19. u 20. vijek, autor [[Lu Sjin|Lu Xun]] (1881–1936) smatra se utjecajnim glasom narodne kineske književnosti.

Uvod u široko rasprostranjeno korištenje drvenih blokova za [[štampanje]] tokom [[Dinastija Tang|Dinastije Tang]] (618–907) i izum pokretne vrste štampanja od strane Bi Shenga (990–1051) tokom [[Dinastija Song|Dinastije Song]] (960–1279) ubrzano su širili pisano znanje s kraja na kraj Kine.

U moderna vremena, pisac [[Lu Sjin|Lu Xun]] (1881–1936) smatra se začetnikom [[baihua]] literature u Kini.

== Književnici ==
* [[Ba Jin]]
* [[Gao Xingjian]]
* [[Guo Moruo]]
* [[Sima Qian]]

== Djela ==
{{Proširiti sekciju}}

== Također pogledajte ==
* [[Kineski jezik]]

{{stub-knjiž}}
{{Commonscat|Literature of China}}

[[Kategorija:Kineska književnost|*]]</text>
      <sha1>c3u1mozh1p3baz2kxoqjsehk44hro5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mjere za dužinu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38690</id>
    <revision>
      <id>3924010</id>
      <parentid>3850973</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15752" sha1="qt8bqi8qqgz5h8irrmkp0vrzwbvem0m" xml:space="preserve">'''Mjere za dužinu''' su veličine kojima se mjere [[Fizika|fizičke]] dimenzije predmeta i prostora (širina, visina, dužina) i udaljenosti.&lt;ref&gt;Pojam ''dužina'' također se odnosi i na različite fizičke pojave, npr. ''talasna dužina'' zvučnih i elektromagnetnih talasa. Isp.: {{cite book |last= Isaacs|first= Alan (editor)|title= Oxford Dictionary of Physics|year= 1996|url=https://archive.org/details/dictionaryofphys00alan|url-access= registration|location= New York|publisher= Oxford University Press|page= |isbn= 0-19-280103-1|access-date= }} {{cite book |first=Eugene |last=Hecht |year=1987 |title=Optics|url=https://archive.org/details/optics0000hech |edition=2nd |publisher=Addison Wesley |isbn=0-201-11609-X |pages=[https://archive.org/details/optics0000hech/page/15 15]–16 }} {{cite book |title=Principles of physics |author=Raymond A. Serway, John W. Jewett |pages=404, 440|url=https://books.google.com/books?id=1DZz341Pp50C&amp;pg=PA404 |edition=4th |isbn=0-534-49143-X |publisher=Cengage Learning }} {{cite book | title=The surface physics of liquid crystals | author=A. A. Sonin |publisher=Taylor &amp; Francis | year=1995 | isbn=2-88124-995-7 | page=17}}&lt;/ref&gt;

Prema [[SI sistem|Međunarodnom sistemu mjernih jedinica (SI)]] osnovna mjera za dužinu je [[metar]] (od: {{jez-el| μέτρον}} - ''metron'', mjera). To je razmak između dva zareza na prametru-[[etalon]]u koji se čuva u [[Međunarodni biro za tegove i mjere|Međunarodnom birou za tegove i mjere]] u Sevru ([[Sèvres]]) kod [[Pariz]]a. U Međunarodnom sistemu mjernih jedinica (SI)&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bipm.org/en/measurement-units| title = SI sistem| last = | first = | date = | website = BIPM| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt; definicija metra glasi:

1 metar je rastojanje koje ravan elektromagnetni talas pređe u [[vakuum]]u za &lt;math&gt;1/299792458&lt;/math&gt; dijelova sekunde.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.df.uns.ac.rs/files/5/mehanikasi-1.pdf| title = Internacionalni sistem jedinica| last = | first = | date = | website = PMF Novi Sad| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = }}{{Mrtav link}}&lt;/ref&gt; Ova definicija je uvedena u oktobru 1983, na Generalnoj konferenciji za tegove i mjere.&lt;ref name=&quot;PhysX&quot;&gt;{{cite book |last= Isaacs|first= Alan (editor)|date= |title= Oxford Dictionary of Physics|url= |location= New York|publisher= Oxford University Press|page= |isbn= 0-19-280103-1|access-date= }}&lt;/ref&gt;

Utvrđivanje mjera za dužinu proizilazi iz praktičnih potreba. Do usvajanja standardne međunarodne mjerne jedinice za dužinu postojale su najrazličitije mjere uspostavljane na osnovu različitih uporedivih dužina (npr. dijelova tijela ([[Antropologija|antropološke]]), štapova, konopaca i sl.). Mnoge od tih nestandardnih mjera su u upotrebi i u svakodnevnom životu ljudi XXI stoljeća, a pored SI sistema postoje i drugi sistemi mjernih jedinica koji se koriste na ograničenom prostoru (npr. Imperijalni sistem mjernih jedinica ({{jez-en|Imperial (or British Imperial) system)}}, Sistem običajnih mjera u SAD ({{jez-en|United States customary units}}). 
 
== Decimalne jedinice ==

Druge mjere za dužinu izvode se iz osnovne jedinice (metar) korištenjem prefiksa za red veličine.
;Prefiksi koji se koriste za izražavanje vrijednosti fizičkih veličina&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.met.gov.ba/mjerne_jedinice/default.aspx?id=46&amp;langTag=bs-BA| title = Mjerne jedinice| last = | first = | date = | website = Institut za mjeriteljstvo Bosne i Hercegovine| publisher = | access-date = 9. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt;
 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naziv prefiksa !! Oznaka prefiksa !! Brojna vrijednost prefiksa!!Naziv prefiksa !! Oznaka prefiksa 
|-
| deka || da || &lt;math&gt;10^1&lt;/math&gt;||deci || d || &lt;math&gt;10^{-1}&lt;/math&gt;
|-
| hekto || h || &lt;math&gt;10^2&lt;/math&gt;||centi || c || &lt;math&gt;10^{-2}&lt;/math&gt;
|-
| kilo || k||&lt;math&gt;10^3&lt;/math&gt; ||mili || m || &lt;math&gt;10^{-3}&lt;/math&gt;
|-
| mega|| M || T&lt;math&gt;10^6&lt;/math&gt; ||mikro ||  || &lt;math&gt;10^{-6}&lt;/math&gt;
|-
| giga|| G || &lt;math&gt;10^9&lt;/math&gt;||nano || n || &lt;math&gt;10^{-9}&lt;/math&gt;
|-
| tera || T || &lt;math&gt;10^{12}&lt;/math&gt; ||piko || p || &lt;math&gt;10^{-12}&lt;/math&gt;
|-
| peta || P || T&lt;math&gt;10^{15}&lt;/math&gt;||femto || f || &lt;math&gt;10^{-15}&lt;/math&gt;
|-
| eksa || E|| &lt;math&gt;10^{18}&lt;/math&gt;||ato || a|| &lt;math&gt;10^{-18}&lt;/math&gt;
|-
| zeta || Z || &lt;math&gt;10^{21}&lt;/math&gt;||zepto || z || &lt;math&gt;10^{-21}&lt;/math&gt;
|-
| jota || Y || &lt;math&gt;10^{24}&lt;/math&gt;||jokto|| y || &lt;math&gt;10^{-24}&lt;/math&gt;
|}
;Primjeri
{|
|[[kilometar]]
|'''1&amp;nbsp;km''' = 1000 m
|-
|[[metar]]
|'''1 m''' 
|-
|[[decimetar]]
|'''1 dm''' = 0,1 m
|-
|[[centimetar]]
|'''1&amp;nbsp;cm''' = 0,01 m
|-
|[[milimetar]]
|'''1&amp;nbsp;mm''' = 0,001 m
|-
|[[mikrometar]]
|'''1 &amp;mu;m''' = 0,000.001 m
|}

== Mjere za dužinu izvan SI ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left: 20px;&quot; background-color: #ffffff&quot;
! Naziv
! Simbol u SI!! vrijednost
|- align=&quot;left&quot;
| fermi
| aligh=&quot;center&quot; | fm
| [[femtometar]] &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bipm.org/en/CGPM/db/12/8/| title = Resolution 8 of the 12th CGPM (1964), SI prefixes femto and atto| last = | first = | date = | website = BIPM| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ongstrem]] &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bipm.org/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf| title = The InternationalSystem of Units, str. 127 (SI)| last = | first = | date = | website = BIPM| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt; 
| Å
| 100 pikometara
|-
| [[mikrometar]] &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bipm.org/en/CGPM/db/13/7/| title = Resolution 7 of the 13th CGPM (1967/68), Abrogation of earlier decisions (micron, new candle)| last = | first = | date = | website = BIPM| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt;
| &amp;mu;m
| 1 mikrometara
|-
| Skandinavska milja 
| 
| 10,000 metara
|}

; Mjere za dužinu u SAD
Sistem mjera za dužinu u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] je sistem baziran na mjerama kao što su [[Palac (jedinica za dužinu)|palac]] (inč - {{jez-en|inch}}), [[stopa]] ({{jez-en|foot}}), [[jard]] ({{jez-en|yard}}) ili [[milja]] ({{jez-en|mile}}), i one su u svakodnevnoj upotrebi. Iako je američki sistem mjera vršio usaglašavanja prema SI sistemu, još uvijek postoje odstupanja. 
;Primjer
*1 palac = 25,4&amp;nbsp;mm po internacionalnoj vrijednosti ([[SI sistem|SI]])
*1 m = 39,37 palaca (ili 1 palac = 25,4000508&amp;nbsp;mm) prema sistemu običajnih mjera SAD-a (''United States customary units'').

Za većinu namjena ova razlika je neprimjetna, ali ipak postoji.

Godine 1959. dogovoren je odnos palca i [[Metar|metra]], i otada se ista vrijednost upotrebljava u Američkom i Imperijalnom sistemu mjera. Prije dogovora, ovi sistemi su upotrebljavali različite standarde. Američka mjera je određena 1893. bila je u upotrebi sve do 1959.

[[Datoteka:US National Length Meter.JPG|mini|Slika prikazuje dio ''poluge broj 27'', izrađenu 1889. od legure [[Platina|platine]] (90%) i [[iridij]]a (10%), koja se čuva u Međunarodnom birou za tegove i mjere. Do 1960. predstavljala je međunarodni standard za dužinu od 1 m.]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Jedinica !! Iznos !! SI vrijednost
|-
!colspan=&quot;3&quot;| '''Tačne vrijednosti su podebljane'''
|-
!colspan=&quot;3&quot;| Internacionalni
|-
|1 '''[[palac]]''' (in)
|
|'''25,4&amp;nbsp;mm'''
|-
|1 '''stopa''' (ft)
|'''12 in'''
|'''0,3048 m'''
|-
|1 '''jard''' (yd)
|'''3&amp;nbsp;ft'''
|'''0,9144 m'''
|-
|1 '''milja''' (mi)
|'''5,280&amp;nbsp;ft'''
|'''1,609344&amp;nbsp;km'''
|-
!colspan=&quot;3&quot;| Survey
|-
|1 karika (li)
|'''33/50&amp;nbsp;ft'''
|0,201168 m
|-
|1 '''stopa''' (survey)
|'''1200/3937 m'''
|0,3048006 m
|-
|1 šipka (rd)
|'''25 li'''
|5,029210 m
|-
|1 lanac (ch)
|'''4 rd''' 
|20,1168 m
|-
|1 '''[[milja]]''' (survey)
|'''80 ch'''
|1,609347&amp;nbsp;km
|}

;Pomorske mjere za dužinu

1 hvat (za dubinu) = 1,8288 m

[[Nautička milja]] (za dužinu i udaljenost; jedna lučna minuta (1/60) stepena geografske širine) = 1852 m

;Primjeri mjera za dužinu u prošlosti

Kroz [[Historija|historiju]], [[Država|države]], različite institucije i organizacije (npr. [[Crkva|crkve]], trgovački esnafi) itd. uspostavljali su i primjenjivali svoje sisteme mjera. Oni su se međusobno više ili manje razlikovali. Na primjer, dužina bečkog lakta u XVI stoljeću u [[Trgovina|trgovačkoj]] razmjeni iznosila je 780&amp;nbsp;mm a zakonom o mjerama iz 1871. u [[Austrija|Austriji]] je dužina bečkog lakta određena na 777,558&amp;nbsp;mm a bečkog hvata na na 1896,484&amp;nbsp;mm.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://hrcak.srce.hr/file/124491| title = Prinosi za upoznavanje naših starih mjera za dužinu i površinu, str. 73| last = Herkov| first = Zlatko| date = | website = hrcak.srce.hr| publisher = | access-date = 10. 5. 2016| language = | archive-date = 16. 9. 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190916161757/https://hrcak.srce.hr/file/124491| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

Na prostorima Zapadnog Balkana koristile su se i ovakve antropološke mjere:&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www./index.php/knjige-i-tekstovi/odabrani-tekstovi/1739-stare-mjere-i-znacenja| title = Stare mjere i značenja| last = Bajić | first = Esad | date = 26. 2. 2014| website = medzlis-konjic.com | publisher = | access-date = 9. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://vinopedia.hr/wiki/index.php?title=stare_mjerne_jedinice| title = Stare mjerne jedinice| last = | first = | date = | website = | publisher = | access-date = 9. 5. 2016| language = | archive-date = 20. 10. 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20211020141543/http://vinopedia.hr/wiki/index.php?title=stare_mjerne_jedinice| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[Datoteka:Measurement unit.jpg|mini|Lenjir sa uporednim jedinicama mjere za dužinu (centimetar i inč).]]

*Koračaj i rastegljaj = 75,8&amp;nbsp;cm
*Lakat = 68,582&amp;nbsp;cm (u [[Dubrovnik]]u iznosio 55&amp;nbsp;cm)
*Palac ili prst = 2,634&amp;nbsp;cm
*Sežanj (prema {{jez-la|passus}}) = 2,048 m
*Stopa = 3,161&amp;nbsp;cm
*Hvat = 189,648&amp;nbsp;cm
*Milj = oko 3.032 m (4.000 koračaja)

U različitim dijelovima [[Italija|Italije]] mjere su izgledale ovako:&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Stuani |first1= Ettore | last2= Iurcotta |first2= Erminio | last3= Genta |first3= Ugo |date= |title= Manuale tecnico del geometra e del perito agrario |url= |location= Milano |publisher= Signorelli, 2008|page= |isbn= 978-88-434-0155-0|access-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Ferrario |first= Alfredo |date= |title= Piccolo dizionario di metrologia generale |url= |location= Bologna |publisher= Nicola Zanichelli Editore, 1959|page= |isbn= |access-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= |first= |date= |title= Tavole di ragguaglio dei pesi e delle misure già in uso nelle varie province del regno (approvate con RD 20 maggio 1877) |url= |location= Torino, Dalla Stamperia reale, 1849.|publisher= Enciclopedia Italiana|page= |isbn= |access-date= }}&lt;/ref&gt;
 
U [[Firenca|Firenci]]:

*Firentinski lakat ({{jez-it|braccio fiorentino}}) - 0,583 m
*Toskanska milja ({{jez-it|miglio toscano}}) - 1653,61 m

U [[Napulj]]u:

*1 milja = 100 lanaca = 1845,69 m
*lanac = 10 koraka = 18,4569 m
*1 korak = 1,84569 m

Stare mjere u [[Rusija|Rusiji]]:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.academia.edu/2163842/Система_русских_саженей_мифы_и_загадки_Russian_fathoms_system_myths_and_mysteries_|title=Система русских саженей: мифы и загадки| last = Belobrov| first = Vladimir| date = | website = academia.edu| publisher = | access-date = 9. 5. 2016| language = }}&lt;/ref&gt;

*narodni hvat ≈ 176,0&amp;nbsp;cm
*carski hvat ≈ 197,4&amp;nbsp;cm
*crkveni hvat ≈ 186,4&amp;nbsp;cm

== Instrumenti za mjerenje dužina ==

[[Datoteka:Vernier caliper.svg|mini|desno|250px|Dijelovi pomičnog mjerila:&lt;ol&gt; &lt;li&gt; Kljunovi za vanjske mjere
&lt;li&gt; Kljunovi za unutrašnje mjere
&lt;li&gt; Produžetak za mjerenje dubine
&lt;li&gt; Nepomični dio sa skalom u mm
&lt;li&gt; Nepomični dio sa skalom u inčima
&lt;li&gt; Pomični dio sa skalom za mjerenje 1/10&amp;nbsp;mm
&lt;li&gt; Pomični dio sa skalom za mjerenje u inčima
&lt;li&gt; Kočnica za pomičnu skalu
&lt;/ol&gt;]]
Neki od alata i uređaja koji se koriste za mjerenje dužine su:
*Metar, lenjir, mjerna traka 
*[[Pomično mjerilo]] 
*Mikrometar
*[[Radar]]
*[[Sonar]]
*Laserski daljinomjer
*GPS - [[Globalni pozicioni sistem]] ({{jez-en|Global Positioning Sistem}})

;Pomično mjerilo
{{glavni|Pomično mjerilo}}

Pomično mjerilo (''šubler'', [[germanizam]], od {{jez-de|Schublehre}}, također ''Schieblehre'', ''Messschieber'') je alat uz pomoć kojeg se mjerenje može vršiti na tri načina i sa preciznošću do 0.05 milimetara.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.stefanelli.eng.br/en/en-vernier-caliper-pachymeter-calliper-simulator-millimeter-05-mm.html | title = Calliper simulator| last = Stefanelli| first = Eduardo| date = | website = Metrology| publisher = | access-date = 9. 5. 2016 | language = }}&lt;/ref&gt;

Izrađuje se od trajnih i čvrstih materijala, otpornih na habanje, [[Temperatura|temperaturu]] i [[Mehanika|mehaničke sile]] ([[nehrđajući čelik]], [[Legura|legure]] [[aluminij]]uma i sl.). 
Pomičnim mjerilom mogu se mjeriti: vanjske dimenzije predmeta, unutrašnje dimenzije i dubina.

;Mikrometar

Mikrometar je veoma precizan mehanički mjerni instrument kod kojeg je tačnost očitanja mjerne vrijednosti do hiljaditog dijela milimetra.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.stefanelli.eng.br/en/micrometer-caliper-outside-millimeter-thousandth.html | title = Micrometer simulator| last = Stefanelli| first = Eduardo| date = | website = Metrology | publisher = | access-date = 9. 5. 2016 | language = }}&lt;/ref&gt;

Izrađuje se od trajnih i čvrstih materijala, otpornih na habanje, [[Temperatura|temperaturu]] i mehaničke sile (nehrđajući [[čelik]], legure [[aluminij]]uma i sl.) radi održanja integriteta i preciznosti.

;Mjerenje dužine elektromagnetnim talasima

Ovo mjerenje dužine vrši se na principu mjerenja vremena koje je potrebno [[Elektromagnetno zračenje|elektromagnetnim talasima]] da pređu udaljenost od početne do krajnje tačke. U instrumentu se nalaze sklopovi kao što su predajnik i prijemnik elektromagnetnog talasa. Mjerena dužina se izračunava uz pomoć formule:

:&lt;math&gt;D = c\frac{ \Delta\ t}{2}&lt;/math&gt;

gdje je: D - dužina između tačaka, c - [[brzina]] elektromagnetnog talasa a ∆t - vrijeme koje je potrebno talasu da pređe put od instrumenta do krajnje tačke mjerenja i natrag.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Kogoj i Ključanin |first= |date= |title= Mjerenje dužina elektronskim daljinomjerima |url= |location= Sarajevo, 2006 |publisher= Građevinski fakultet|page= |isbn= 9789958638015|access-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last= Zaimović-Uzunović |first= Nermina |date= |title= Mjerna tehnika |url= http://unze.ba/download/SkriptaMetrologija.pdf|location= Zenica|publisher= Univerzitet u Zenici, 1997|page= 326-356|isbn= |access-date= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1= Farago | first1= Francis T | last2= Curtis |first2= Mark A |date= |title= Handbook of Dimensional Measurement |url= |location= |publisher= Industrial Press Inc, 2010 |page= |isbn= 978-0831102043|access-date= }}&lt;/ref&gt;

== Mjere u astronomiji ==
* [[Astronomska jedinica]]
* [[parsek]]
* [[Svjetlosna godina]]
* [[Hablova dužina]]

== Fizika ==
* [[Borov radijus]]
* [[Prirodna jedinica mjere]]
* [[Plankova dužina]]

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Commonscat|Length}}
* [http://www.bipm.org/en/measurement-units/ Međunarodni biro za tegove i mjere (BIPM)]
* [http://www.met.gov.ba Institut za mjeriteljstvo Bosne i Hercegovine]
* [http://www.iau.org/public/themes/measuring/ Measuring the UniverseThe IAU and astronomical units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161219024527/https://www.iau.org/public/themes/measuring/ |date=19. 12. 2016 }}
{{Mjere za dužinu}}

[[Kategorija:Jedinice za dužinu]]</text>
      <sha1>qt8bqi8qqgz5h8irrmkp0vrzwbvem0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>460. p. n. e.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40104</id>
    <revision>
      <id>3924012</id>
      <parentid>3651548</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="qd6rx30cyi5oddt5t2uvucepvfsfwkp" xml:space="preserve">{{godina PNE|460}}Godina 460. p. n. e. bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U to vrijeme, bila je poznata kao Godina konzulstva Poplikole i Sabinusa&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213132449/https://www.unrv.com/government/consuls.php|archive-date=13. 2. 2024|url-status=dead|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties &amp; Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt; (ili, rjeđe, godina 294. Ab urbe condita). Oznaka 460. p. n. e. za ovu godinu koristi se od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala prevladavajuća metoda u Evropi za imenovanje godina.{{Godina u drugim kalendarima}}

== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}

== 460. p. n. e. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Normativna kontrola}}{{Commonscat|460 BC}}</text>
      <sha1>qd6rx30cyi5oddt5t2uvucepvfsfwkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>461. p. n. e.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40105</id>
    <revision>
      <id>3924008</id>
      <parentid>3651550</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="n2s61gebcrf8sg2p58ypn6h3bqmybrj" xml:space="preserve">{{godina PNE|461}}{{Godina u drugim kalendarima}}Godina '''461. p. n. e.''' bila je godina [[Rimski kalendar|predjulijanskog rimskog kalendara]]. U to vrijeme, bila je poznata kao '''Godina konzulstva Gala i Kornuta&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213132449/https://www.unrv.com/government/consuls.php|archive-date=13. 2. 2024|url-status=dead|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties &amp; Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;''' (ili, rjeđe, '''godina 293. ''[[Ab Urbe condita|Ab urbe condita]]'''''). Oznaka 461. p. n. e. za ovu godinu koristi se od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala prevladavajuća metoda u Evropi za imenovanje godina.

== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}

== 461. p. n. e. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Normativna kontrola}}{{Commonscat|461 BC}}</text>
      <sha1>n2s61gebcrf8sg2p58ypn6h3bqmybrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>462. p. n. e.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40106</id>
    <revision>
      <id>3924007</id>
      <parentid>3653364</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="4cgu4a6df31d7nti5n5nye2ou9q1mwf" xml:space="preserve">{{godina PNE|462}}Godina '''462. p. n. e.''' bila je godina [[Rimski kalendar|predjulijanskog rimskog kalendara]]. U to vrijeme, bila je poznata kao '''Godina konzulstva Tricipitina i Cikurina&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://ancienthistory.about.com/od/romeconsuls/g/071407consul.htm|title=Who Were the Roman Consuls and How Did They Rule Rome?|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170121170312/http://ancienthistory.about.com/od/romeconsuls/g/071407consul.htm|archive-date=21. 1. 2017|url-status=dead|access-date=17. 6. 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20240213132449/https://www.unrv.com/government/consuls.php|archive-date=13. 2. 2024|url-status=dead|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties &amp; Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}&lt;/ref&gt;''' (ili, rjeđe, '''godina 292. ''[[Ab Urbe condita|Ab urbe condita]]'''''). Oznaka 462. p. n. e. za ovu godinu koristi se od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala prevladavajuća metoda u Evropi za imenovanje godina.{{Godina u drugim kalendarima}}

== Događaji ==
{{Proširiti sekciju}}

== 462. p. n. e. u temama ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Porođaj|Rođeni]] ==
{{Proširiti sekciju}}

== [[Smrt|Umrli]] ==
{{Proširiti sekciju}}
== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Normativna kontrola}}{{Commonscat|462 BC}}</text>
      <sha1>4cgu4a6df31d7nti5n5nye2ou9q1mwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rossovo more</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95340</id>
    <revision>
      <id>3924080</id>
      <parentid>3833744</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9177" sha1="mvb6ax2jlei38kqbxaxwrkksp3twajv" xml:space="preserve">{{Infokutija vodena površina
| ime                  = Rossovo more
| izvorno_ime          = 
| izvorno_ime_jezik    = 
| drugo_ime            =
| slika                = Ross Sea, Summer 2016 25.jpg
| alt                  = 
| opis                 = Morski led u Rossovom moru
| slika_batimetrija    = Antarctic-seas-en.svg
| alt_batimetrija      = 
| opis_batimetrija     = Mora Antarktika, s Rossovim morem u donjem lijevom uglu
| lokacija             = 
| grupa                = 
| koordinate           = {{coord|75|S|175|W|region:AQ_type:waterbody_scale:10000000|display=inline,title}}
| vrsta                = [[more]]
| etimologija          = 
| dio                  = 
| priliv               = 
| rijeke               =
| odliv                =
| okeani               = [[Južni okean]]
| sliv                 = 
| sliv_ref             =
| države_sliva         = 
| agencija             =
| oznaka               = 
| datum_izgradnje      = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} Za vještačke ili druga nedavne vodene površine  --&gt;
| inžinjer             = 
| datum_plavljenja     = &lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} Za vještačke ili druga nedavne vodene površine  --&gt;
| dužina               =
| dužina_ref           = 
| širina               =
| širina_ref           =  
| površina             =
| površina_ref         =
| dubina               = 
| dubina_ref           =
| maks_dubina          = 
| maks_dubina_ref      =
| zapremina            =
| zapremina_ref        = 
| vrijeme_zadržavanja  = 
| slanost              = 
| obala                = 
| obala_ref            =
| nadmorska_visina     =
| nadmorska_visina_ref =  
| zamrznuto            = 
| ostrva               = 
| sekcije              = 
| rovovi               = 
| klupe                = 
| gradovi              = 
| pushpin_karta           = Antarktik
| pushpin_oznaka_pozicija = &lt;!-- left, right, top ili bottom --&gt;
| pushpin_karta_alt         = 
| pushpin_karta_opis        = 
| širina_stepeni  =  |širina_minuta  =  |širina_sekundi  =  |širina_SJ  = &lt;!-- N ili S --&gt;
| dužina_stepeni  =  |dužina_minuta  =  |dužina_sekundi  =  |dužina_IZ  = &lt;!-- E ili W --&gt;
| veb-sajt             = 
| reference            = 
}}
'''Rossovo more''' je dio [[Južni okean|Južnog okeana]] kod [[Antarktik]]a i ima površinu od oko 500.000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Nalazi se između [[Zemlja Marie Byrd|Zemlje Marie Byrd]] na istoku i [[Viktorijina zemlja|Viktorijine zemlje]] na zapadu. Južni dio mora zauzima [[Rossova ledena ploča]], izvor mnogih [[Ledenjaci|ledenjaka]]. Na zapadu mora se nalazi [[Rossovo ostrvo]], odvojeno od [[kontinent]]a [[McMurdo moreuz]]om, kojim dominiraju [[vulkan]]i [[Mount Erebus]] i [[Mount Terror]]. Na istoku se nalazi [[Rooseveltovo ostrvo (Antarktik)|Rooseveltovo ostrvo]] u [[Zaliv kitova|Zalivu kitova]]. Pored njih druga ostrva koja se nalaze u moru su Black, Carne i Kulman.

== Geografija ==
[[Datoteka:Antarctica Map.png|mini|215px|desno|Karta Antarktika]]

Najjužniji dio mora je [[Gouldova obala]] koja se nalazi na oko 300&amp;nbsp;km od [[Južni pol|Južnog pola]]. Rossovo more je otkrio 1841. istraživač [[James Clark Ross|James Ross]]. [[Roald Amundsen]] je 1911. počeo svoju ekspediciju prema južnom polu iz Zaliva kitova. [[Velika Britanija]] i [[Novi Zeland]] polažu prava na zemlje oko Rossovog mora, međutim one kao i cijeli Antarktik potpadaju pod [[Antarktički ugovor]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/the-south-pole-and-the-ross-sea-2066/|title=The South Pole and the Ross Sea - NASA Science|date=1. 1. 2002|language=en-US|access-date=15. 1. 2026}}&lt;/ref&gt;

Najveći dio godine je more prekriveno ledom. Jaki vjetrovi i relativna toplina ljeti uzrokuju topljenje leda, što omogućava putnicima da istražuju more. Ovo more ima različite temperature. Najtopliji mjeseci su pred kraj ljeta u mjesecu februaru. Prosječne temperature se kreću između 0&amp;nbsp;°C i 1&amp;nbsp;°C.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.northsouthvoyages.com/destination/ross-sea/|title=Ross Sea|website=North South Voyages|language=en-AU|access-date=15. 1. 2026}}&lt;/ref&gt; Kao i ostatak Južnog okeana, regiju Rossovog mora karakterizira prisustvo leda u različitim oblicima i omeđena je na jugu Rossovom ledenom policom, masivnim plutajućim glečerom dvostruko većim od površine [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]]. Rossovo more smatra se jednim od najmanje poremećenih morskih okruženja na [[Zemlja (planeta)|Zemlji]] i prebivalište je mnogih endemskih vrsta.&lt;ref name=&quot;The Ross Sea Sector&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.murihikuregen.org.nz/our-mahi/southern-ocean-murihiku-ki-te-tonga/the-ross-sea-sector/|title=The Ross Sea Sector|website=Murihiku Regeneration|language=en|access-date=15. 1. 2026}}&lt;/ref&gt; Područje Rossovog mora nalazi se između 160° istočne i 150° zapadne [[Geografska širina|geografske širine]]. Obuhvata Rossovu zavisnu teritoriju, te antarktičku teritoriju na koje pravo polaže Novi Zeland. Sve težnje ka ostvarivanju suvereniteta nad antarktičkim kontinentom su stavljene na čekanje Ugovorom o Antarktiku iz 1959, kojim je Antarktik izdvojen kao kontinent mira i nauke. Južni okean leži južno od [[Antarktička konvergencija|Antarktičke konvergencije]]. Njegov ribolov reguliše [[Međunarodna komisija za očuvanje živih morskih resursa Antarktika]] (CCAMLR). Područje na kojem se primjenjuje konvencija CCAMLR (područje Konvencije) čini oko 10% svjetskog okeana.&lt;ref name=&quot;The Ross Sea Sector&quot;/&gt;

== Ekosistem ==
Njegove ledene vode podržavaju živahan i visoko produktivan [[ekosistem]], čime predstavlja dom nekoliko vrsta [[Cetacea|kitova]], [[pingvin]]a, [[tuljan]]a i bogatih ekosistema prepunih gustih hladnovodnih [[Korali|korala]]. To igra ključnu ulogu u razumijevanju i razlikovanju kumulativnih utjecaja [[Klimatske promjene|klimatskih promjena]] od industrijskog [[ribolov]]a i koristi zaštićenih područja u stvaranju otpornosti ekosistema na sve moguće ekološke prijetnje.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bluenaturealliance.org/locations/antarctica-ross-sea/|title=Antarctica's Ross Sea - Blue Nature Alliance|website=www.bluenaturealliance.org|access-date=15. 1. 2026}}&lt;/ref&gt; Iako čini svega 2% [[Južni okean|Južnog okeana]], Rossovo more predstavlja najproduktivniji dio antarktičkih voda. Posjeduje najbogatiju raznolikost riba Južnog okeana, izuzetno bogatstvo bentičkih [[Beskičmenjaci|beskičmenjaka]], te ogroman broj [[Sisari|sisara]] i morskih ptica. Više od trećine svih Adélie pingvina ovdje ima svoje stanište, kao i gotovo trećina svjetske populacije [[Pingvin|carskih pingvina]]. Na ovom području se također nalaze antarktički mali kitovi (minke kitovi), Weddellove i leopardove foke, kao i [[Orcinus|orke]], uključujući populaciju posebno prilagođenu ishrani antarktičke [[Zubatica|zubatice]], glavnog ribljeg [[Predacija|predatora]] Rossovog mora.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ainley|first=David G.|date=2. 9. 2009|title=A history of the exploitation of the Ross Sea, Antarctica|url=https://doi.org/10.1017/s003224740999009x|journal=Polar Record|volume=46|issue=3|pages=233–243|doi=10.1017/s003224740999009x|issn=0032-2474}}&lt;/ref&gt; Bogata biološka raznolikost Rossovog mora stavlja ga u rang s brojnim lokalitetima svjetske baštine, poput [[Galapagoska ostrva|ostrva Galapagos]], jezera [[Velika rasjedna dolina|Afričke rasjedne doline]] i ruskog [[Bajkalsko jezero|Bajkalskog jezera]], najdubljeg jezera na svijetu.&lt;ref&gt;ASOC (2010) The case for inclusion of the Ross Sea continental shelf and slope in a Southern Ocean network of marine reserves. Antarctic Treaty Consultative Meeting.&lt;/ref&gt;

== Vanjski linkovi ==
* Glausiusz, J., 2007, [http://discovermagazine.com/2007/apr/raw-data-beacon-bird-of-climate-change ''Raw Data: Beacon Bird of Climate Change.''] Discover Magazine.
* Gunn, B., nd, [https://web.archive.org/web/20150423115357/http://www.rosssea.info/geology.html ''Geology The Ross Sea Dependency including Victoria-Land ''] Ross Sea, Antarctica, Including the Ross Sea Dependency, the Sub-Antarctic Islands and sea, up to New Zealand from the Pole.
* Hansen, K., 2007, [http://www.geotimes.org/mar07/article.html?id=nn_penguins.html ''Paleoclimate: Penguin poop adds to climate picture.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221028065922/http://www.geotimes.org/mar07/article.html?id=nn_penguins.html |date=28. 10. 2022 }} Geotimes.
* International Polar Foundation ,2007, [http://www.sciencepoles.org/index.php?s=2&amp;rs=home&amp;uid=1020&amp;lg=en ''Interview with Dr. Steven Emslie: The Adélie Penguins' Diet Shift.''] SciencePoles website.
* Locarnini, R.A., 1995, [https://web.archive.org/web/20061231034436/http://www-ocean.tamu.edu/Quarterdeck/QD3.1/Locarnini/locarnini.html the ''Ross Sea.''] Quarterdeck, vol. 1, no. 3.(Department of Oceanography, Texas A&amp;M University, College Station, Texas.)

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Spisak svjetskih mora}}
{{Antarktik}}
{{Zapadni Antarktik}}
{{Istočni Antarktik}}
{{Commonscat|Ross Sea}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Zapadni Antarktik]]
[[Kategorija:Istočni Antarktik]]
[[Kategorija:Antarktička regija]]
[[Kategorija:Južni okean]]</text>
      <sha1>mvb6ax2jlei38kqbxaxwrkksp3twajv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100810</id>
    <revision>
      <id>3924014</id>
      <parentid>3914803</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="nvortc27msr7vi3luvioaq1o2p9nq2u" xml:space="preserve">[[Datoteka:A look for Mychael Knights Fall 2010 Collection.jpg|mini|desno|200px|Jedna modna kolekcija iz 2010.]]
'''Moda''' je stil i običaj koji prevladava u datom trenutku. U najčešćem značenju, &quot;moda&quot; označava popularni stil oblačenja.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/fashion|title=Definition of FASHION|date=5. 12. 2025|website=www.merriam-webster.com|language=en|access-date=5. 12. 2025}}&lt;/ref&gt; Različite mode su popularne u mnogim [[kultura]]ma, istovremeno. Važno je napomenuti da se kurs mode i dizajna mijenja brže nego kultura u cijelosti. Modni [[dizajner]]i kreiraju i proizvode odjevne artikle.

Termin se obično primjenjuje na [[Odjeća|odijevanje]], [[frizura|frizuru]], [[pokućstvo]], [[nakit]], pravila javnog ponašanja, načine zabavljanja, ali i na tendencije i kriterije koji vladaju u [[književnost]]i, [[Likovna umjetnost|likovnim umjetnostima]], [[muzika|muzici]] itd.
U novije vrijeme ulogu &quot;modnih diktatora&quot; sve više preuzimaju utjecajni ljudi s [[film]]a i iz svijeta [[sport]]a.

Termin ''moda'' potiče od latinske riječi ''[[wiktionary:facere#Latin|facere]]'', što znači &quot;praviti&quot;, i opisuje proizvodnju, kombinovanje i nošenje odjevnih predmeta ukrašenih specifičnom kulturnom estetikom, uzorcima, [[Motiv (umjetnost tekstila)|motivima]], oblicima i krojevima, omogućavajući ljudima da istaknu pripadnost svojoj grupi, vrijednosti, značenja, uvjerenja i način života. S obzirom na porast masovne proizvodnje [[Robe|roba]] i odjeće po nižim cijenama i globalnom dosegu, smanjenje [[Uticaj mode na okolinu|uticaja mode na okoliš]] i poboljšanje [[Održiva moda|održivosti]] postalo je hitno pitanje među političarima, brendovima i potrošačima.&lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/report-summary.html|title=Fixing fashion: clothing consumption and sustainability|date=19. 2. 2019|author=Environmental Audit Committee|publisher=UK Parliament}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Fletcher|first=Kate|title=Fashion &amp; sustainability: design for change|url=https://archive.org/details/fashionsustainab0000flet|date=2012|publisher=Laurence King Pub|isbn=978-1-78067-196-3|oclc=866622248}}&lt;/ref&gt;

Trenutno se tri najveće svjetske [[modne prijestonice]] smatraju [[New York Fashion Week|New York City]] ( [[Manhattan]]), Pariz i [[Milano]], koji su sjedišta najznačajnijih modnih kompanija i poznati su po svom velikom utjecaju na globalnu modu. Godišnja [[Met Gala]], koja se održava u [[Metropolitan (muzej)|Metropolitanskom muzeju umjetnosti]] na Manhattanu, smatra se vrhunskim svjetskim prikazom moći, bogatstva i utjecaja mode. U nekim modnim krugovima, Tokio, London i Los Angeles se dodatno smatraju modnim centrima drugog reda. [[Sedmica mode|Sedmice mode]] održavaju se u ovim gradovima, gdje dizajneri publici izlažu svoje nove kolekcije odjeće. Studija je pokazala da je opća blizina Manhattanskog [[Garment District, Manhattan|Garment Districta]] važna za sudjelovanje u američkom modnom ekosistemu.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Elizabeth Currid-Halkett and Sarah Williams|date=10. 2. 2014|title=New York's Fashion Industry Reveals a New Truth About Economic Clusters|url=https://hbr.org/2014/02/new-yorks-fashion-industry-reveals-a-new-truth-about-economic-clusters|journal=[[Harvard Business Review]]|access-date=8. 5. 2023}}&lt;/ref&gt; Međutim, moda se također u značajnoj mjeri preselila na internet, tako da je geografska ikonizacija gradova kao modnih prijestolnica, iako i dalje centralno važna, postala manje važna s pojavom [[Umjetna inteligencija|umjetne inteligencije]]. ''Visoka moda'' sada se uglavnom proširila uz prodaju kolekcija [[Pret-a-porter|spremne za nošenje]] i parfema koji koriste isti brend.

== Područja mode ==

Moda je uobičajeni socijalni fenomen. Napredak ili &quot;prolazak&quot; mode je posebno dokumentiran i proučen u sljedećim oblastima:

* Reklamiranje
* [[Arhitektura]], unutrašnje uređenje i dizajn pejzaža
* Umjetnost i zanati
* Izgled ljudskog tijela, odjeće ili kostima, kozmetike, ličnog uljepšavanja, frizurama i ličnim ukrasima
* [[Ples]] i [[muzika]]
* Načini obraćanja, sleng, i druge forme govora
* Ekonomika i način trošenja, kako se proučavaju u ekonomici ponašanja
* Zabave, igre, hobiji, [[sport]]ovi i drugi načini razonode
* Etikecija
* Praćenje sedmica mode
* Upravljanje, upravljački stilovi i različiti načini organiziranja
* [[Politika]] i mediji, posebno teme koje nameću mediji
* [[Filozofija]] i [[religija]]: doktorine u religiji i filozofiji se sporo mijenjaju (ako se ikako mijenjaju), ali se mogu desiti brze promjene u oblastima koje inače imaju najviše sljedbenika. 
* Socijalne mreže i difuzija predstavljanja i prakse.
* [[Sociologija]] i značenje odijevanja za izgradnju identiteta
* Tehnologija, kao što je izbor tehnika kompjuterskog programiranja
* Hotelijerstvo, kao što su uniforme za [[hotel]]e, restorane, klubove, u cilju da reflektuje vlasništvo i brend.

== Također pogledajte ==
* [[Historija mode]]
* [[Sarajevo Fashion Week]]
* [[Levi Strauss &amp; Co.]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==

* https://hrcak.srce.hr/file/474208 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250218160423/https://hrcak.srce.hr/file/474208 |date=18. 2. 2025 }}
{{Normativna kontrola}}{{Commonscat|Fashion}}

[[Kategorija:Moda| ]]
[[Kategorija:Odjeća| ]]</text>
      <sha1>nvortc27msr7vi3luvioaq1o2p9nq2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Množina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129543</id>
    <revision>
      <id>3924013</id>
      <parentid>3742840</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="dgta44af29ublx344lnafykjk253iz9" xml:space="preserve">'''Množina'''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Jahić|first=Dževad|url=http://bih.fi/pub/pdf/gramatika-bosanskoga-jezika.pdf|title=GRAMATIKA BOSANSKOGA JEZIKA|last2=Halilović|first2=Senahid|last3=Palić|first3=Ismail}}&lt;/ref&gt; '''(plural''') u [[bosanski jezik|bosanskom jeziku]] predstavlja gramatičku kategoriju [[broj (gramatika)|broja]].

Broj množine označava više jedinki onoga što označava [[imenica]] (grad - gradovi, mahana - mahane, vrelo - vrela).

Sve vrste imenica u bosanskom jeziku nemaju oblike za oba gramatička broja, tako postoje imenice koje imaju samo oblike množine i zovu se '''pluralia tantum''' (=samo množina), kao što su ''pluća, prsa, pleća, makaze, hlače, dimije'' i slično.

Neke imenice nemaju pravi oblik za množinu, pa u službi množine upotrebljavaju zbirne imenice, kao npr.: dijete - djeca, brat - braća.

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://hrcak.srce.hr/file/344501 GRAMATIČKA VIŠEZNAČNOST KATEGORIJE BROJA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240820075107/https://hrcak.srce.hr/file/344501 |date=20. 8. 2024 }}

{{stub-jezik}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Broj (gramatika)]]</text>
      <sha1>dgta44af29ublx344lnafykjk253iz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mazdak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167231</id>
    <revision>
      <id>3923998</id>
      <parentid>3875419</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3923998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="5atpx274zwqdejuvlf382bqg6w4r4n5" xml:space="preserve">'''Mazdak''' (umro oko 524., ili 528.), ({{Simboli jezika|fa}} مزدک)  je bio [[Perzija|perzijski]] filozof, religijski aktivist i društveni reformator koji često navodi kao proto-[[socijalizam|socijalist]]&lt;ref&gt;''A Short History of the World''. Progress Publishers. Moscow, [[1974]]&lt;/ref&gt; a koji je, izdajući se za Božijeg proroka, stekao veliki uticaj na dvoru [[Sasanidsko carstvo|sasanidskog]] [[Shahanshah|kralja]] [[Kavad I|Kavada I]] te uveo niz reformi kojima se poticalo zajedničko umjesto privatnog vlasništva i mjere pomoći siromašnima. Mazdakov nauk, koji se u današnjem [[Iran]]u održao nekoliko vijekova nakon njegove smrti, je poznat kao '''mazdakizam'''.

O detaljima mazdakizma postoje prilično oskudni i ne baš previše pouzdani podaci, temeljeni prije svega na prema neprijateljskim [[zoroastrizam|zoroastričkim]] i [[islam|muslimanskim]] izvorima.

== Također pogledajte ==
* [[Manihejstvo]]

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* Religions of Iran: [http://www.iranchamber.com/religions/articles/mazdakism.php Mazdakism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190428231613/http://www.iranchamber.com/religions/articles/mazdakism.php |date=28. 4. 2019 }}
* Encyclopedia of Orient: [http://i-cias.com/e.o/mazdakism.htm Mazdakism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421080827/http://i-cias.com/e.o/mazdakism.htm |date=21. 4. 2019 }}
* History of Zoroastrianism: [http://www.avesta.org/dhalla/history5.htm Mazdak]

{{Religijske teme}}

[[Kategorija:Umrli 520-ih]]
[[Kategorija:Perzijski filozofi]]
[[Kategorija:Proroci]]
[[Kategorija:Sasanidsko Carstvo]]</text>
      <sha1>5atpx274zwqdejuvlf382bqg6w4r4n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spisak animiranih serija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170025</id>
    <revision>
      <id>3924067</id>
      <parentid>3823458</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T04:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48093-80</username>
        <id>185432</id>
      </contributor>
      <origin>3924067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="ce7blyy3flvrm7da27dwdewry58iy38" xml:space="preserve">Ovo je spisak [[Animirani film|animiranih]] serija:


D

* [[Dragonball]]
F

* [[Futurama]]


S

* [[Simpsonovi]]
* [[South Park]]
* [[Stargate Infinity]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* http://www.toonopedia.com/
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Animirane TV-serije]]</text>
      <sha1>ce7blyy3flvrm7da27dwdewry58iy38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924068</id>
      <parentid>3924067</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T05:22:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48093-80</username>
        <id>185432</id>
      </contributor>
      <origin>3924068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="g8q693qpylopxdbxko8hdbunflzelyi" xml:space="preserve">Ovo je spisak [[Animirani film|animiranih]] serija:


D

* [[Dragonball]]
F

* [[Futurama]]


S

* [[Simpsonovi]]
* [[South Park]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* http://www.toonopedia.com/
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Animirane TV-serije]]</text>
      <sha1>g8q693qpylopxdbxko8hdbunflzelyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172890</id>
    <revision>
      <id>3924054</id>
      <parentid>3923245</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31044" sha1="0s0l1x6446cvmy2v2rdcg3uwybwddq7" xml:space="preserve">{{Infokutija nagrada
| ime                = Nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;
| podnaslov          = 
| trenutne_nagrade   = 
| slika              = 
| veličina_slike     = 
| alt                = 
| opis               = 
| deskripcija        = za najbolju knjigu u protekloj godini
| sponzor            =
| datum              =
| lokacija           = 
| država             = [[Srbija]]
| organizator        = [[Savski venac (općina)|Općina Savski venac]]
| voditelj           = 
| preshow_voditelj   =
| nastupi            =
| nagrada            = Plaketa, povelja i novčani iznos
| godina             = {{Početni datum i godine|1967|1|1}}
| godina2            = 
| nosilac            = [[Aleksandar Jerkov]] (2023)
| veb-sajt           = 
| mreža              = 
| dužina_trajanja    =
| ocjene             =
| producent          =
| režiser            =
| najbolji_film      =
| najbolji_režiser   =
| najviše_nagrada    =
| najviše_nominacija =
| slika2             =
| slika2veličina     =
| alt2               =
| opis2              =
| prethodno          = 
| glavno             = 
| sljedeće           = 
}}
'''Nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;''' jugoslavenska je i srbijanska književna nagrada koju dodjeljuje [[beograd]]ska općina [[Savski venac]]. Nagrada se sastoji od plakete, povelje i novčanog iznosa.

== Historija ==
Dobila je ime po književnici [[Isidora Sekulić|Isidori Sekulić]], a dodjeljuje se svakog juna od 1968. za najbolju knjigu objavljenu prethodne godine i ima veliki značaj u srpskoj književnosti. Do sada su proglašena ukupno 72 pobjednika, uključujući 11 žena; Za dva dobitnika napravljen je izuzetak: knjiga [[Rajko Petrov Nogo|Rajka Petrova Noga]] objavljena 1967. dobila je nagradu za treće izdanje 1984, a pripovjetke [[Vidosav Stevanović|Vidosava Stevanovića]] prvi put su objavljene u studentskom časopisu 1967. i kao knjiga 1968.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.savskivenac.rs/o-savskom-vencu|title=О Савском венцу {{!}} Савски венац|website=www.savskivenac.rs|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;

Predsjednici Skupštine &quot;Fonda Isidore Sekulić&quot; bili su [[Milan Orlić]] (2001–2005), [[Vida Ognjenović]] (2006–2008) i [[Ratko Adamović]] (2009–2016). Nakon toga, nijedan drugi predsjednik nije predložen za tu funkciju.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:666142-Ziri-nagrade-Isidora-Sekulic-Smenili-su-nas-sramno-i-tajno|title=Žiri nagrade &quot;Isidora Sekulić&quot;: Smenili su nas sramno i tajno|website=NOVOSTI|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt; Predsjednik žirija bio je [[Petar Arbutina]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gradsubotica.co.rs/desavanje/knjizevne-veceri-sa-djordjem-kuburicem/|title=Književne večeri sa Đorđem Kuburićem|date=29. 9. 2018|website=GradSubotica|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt; od 2017. do 2018, a [[Aleksandar Jerkov]] 2019. i 2021.&lt;ref&gt;[https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ ALEKSANDRU GATALICI KNJIŽEVNA NAGRADA &quot;ISIDORA SEKULIĆ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Wayback|url=https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} |date=20191012203154 Gradska opština Savski venac} ), Pristupljeno 12. oktobra 2019.&lt;/ref&gt;

Laureatu za 2004. pripala je i novčana nagrada od 90.000 [[Srpski dinar|dinara]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&amp;lang=cir&amp;sub=534553%3f|title=Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|access-date=5. 8. 2024|archive-date=5. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805062248/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&amp;lang=cir&amp;sub=534553%3F|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; a laureatu za 2008. to je bio iznos 3.000 [[Euro|eura]] u dinarskoj protuvrijednosti.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134019.html|title=Bajcu nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot; za roman &quot;Hamam Balkanija&quot;|last=Vojvodine|first=Javna medijska ustanova JMU Radio-televizija|website=JMU Radio-televizija Vojvodine|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt; Nagradni fond je prvi put smanjen na dodjeli nagrade za 2017. na 120.000 dinara, prethodnih godina pobjednici su dobijali 300.000 dinara (od 2009).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-urucena-nagrada-isidora-sekulic/k4dlmd7|title=Basari uručena nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;|last=Blic|date=16. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134020.html|title=Бајцу награда &quot;Исидора Секулић&quot; за роман &quot;Хамам Балканија&quot;|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=5. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;

== Dobitnici ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Godina !! Pisac !! Djelo
!Reference
|-
|2024.
|[[Sanja Savić Milosavljević]]
|''Martin udio''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rts.rs/magazin/kultura/vesti/5733775/sanja-savic-milosavljevic-nagrada-knjizevna-isidora-sekulic.html|title=Sanja Savić Milosavljević dobitnica nagrade &quot;Isidora Sekulić&quot;|website=РТС|access-date=18. 7. 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023.
|[[Aleksandar Jerkov]]
|''Istina (srpske) književnosti''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/kultura/nagrada-isidora-sekulic-urucena-aleksandru-jerkovu_1549360.html|title=Награда &quot;Исидора Секулић&quot; уручена Александру Јеркову|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022.
|[[Dragan Stojanović]]
|''Tripl Dablin''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://savskivenac.rs/vesti-i-saopstenja/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-0|title=НАГРАДА „ИСИДОРА СЕКУЛИЋ“ СВЕЧАНО УРУЧЕНА У КУЋИ КРАЉА ПЕТРА {{!}} Савски венац|website=savskivenac.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021.
|[[Jovica Aćin]]
|''Banja i druge poslednje priče''
|&lt;ref&gt;[https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ Nagrada „Isidora Sekulić 2021.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625222643/https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ |date=25. 6. 2022 }}“, Beogradski Portal, 25. јун 2022)&lt;/ref&gt;
|-
|2020.
|[[Slobodan Mandić]]
|''Panonski palimpsesti'' i ''Duh priče i druga imena''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.rs/kultura/nagrade-isidora-sekulic-nini-savcic-i-slobodanu-mandicu/|title=Nagrade &quot;Isidora Sekulić&quot; Nini Savčić i Slobodanu Mandiću|last=Jovandić|first=Matija|date=27. 6. 2021|website=NOVA portal|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019.
|[[Nina Savić]]
|''Vlasnik svega našeg''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/nini-savcic-nagrada-isidora-sekulic/|title=Nini Savčić nagrada “Isidora Sekulić” - Kultura - Dnevni list Danas|date=27. 6. 2021|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.arhipelag.rs/knjige/vlasnik-svega-naseg/|title=Vlasnik svega našeg {{!}} Arhipelag|last=Vučković|first=Igor|date=18. 6. 2019|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018. || [[Aleksandar Gatalica]] || ''Poslednji argonaut'' 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:798854-SENOVITI-PROSTORI-PROSLOSTI-Gatalici-urucena-nagrada-Isidora-Sekulic|title=SENOVITI PROSTORI PROŠLOSTI: Gatalici uručena nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;|website=NOVOSTI|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=perTOpt-H9M|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Вести&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rts.rs/vesti.html|title=Вести|website=РТС|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medjutim.dnk.org.rs/aleksandar-gatalica-poslednji-argonaut-osvajanje-nezaborava/|title=Александар Гаталица, „Последњи аргонаут“: Освајање незаборава|date=12. 7. 2019|website=Међутим, ДНK|access-date=6. 8. 2024}}{{Mrtav link}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017. || [[Uglješa Šajtinac]] || ''Žena iz Huareza''
|&lt;ref name=&quot;Вести&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/kultura/2964944-ugljesi-sajtincu-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic|title=Uglješi Šajtincu književna nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;|last=Pančić|first=Marijana|date=7. 6. 2018|website=Telegraf.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/serbia/nin/20180503/281599536121226|title=PressReader.com - Digital Newspaper &amp; Magazine Subscriptions|website=www.pressreader.com|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.skd.rs/ugljesa-sajtinac-zena-iz-haureza-2017/|title=Угљеша Шајтинац: Жена из Хуареза, 2017. – Српско Књижевно Друштво|date=8. 2. 2018|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016. || [[Labud Dragić]] || ''Kukavičja pilad''   
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/382748/Isidora-Sekulic-urucena-Labudu-Dragicu|title=„Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|last=Р|first=К.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&amp;kat=beoinfo&amp;sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|title=Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104727/https://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&amp;kat=beoinfo&amp;sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015. || [[Svetislav Basara]] || ''Anđeo atentata: tabloid''  
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-nagrada-isidora-sekulic/fphwwx3|title=Basari nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;|last=Beta|date=2. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014. || [[David Albahari]] || ''Životinjsko carstvo'' 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/davidu-albahariju-nagrada-isidora-sekulic/kykvhvj|title=Davidu Albahariju nagrada &quot;Isidora Sekulić&quot;|last=Tanjug|date=25. 11. 2015|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2013. || [[Sonja Veselinović]] || ''Krosfejd'' 
|&lt;ref name=&quot;Вести&quot;/&gt;
|-
| 2012. || [[Žaneta Đukić Perišić|Žaneta Đukić-Perišić]] || ''Pisac i priča – Stvaralačka biografija [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] ''   
|
|-
| 2011. || [[Slobodan Vladušić]] || ''[[Miloš Crnjanski|Crnjanski]], megalopolis'' 
|&lt;ref name=&quot;„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу&quot;&gt;{{cite web|url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=62971|title=„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу|authorlink=|date=6. 6. 2012|work=|publisher=Радио-телевизија Републике Српске|pages=|format=|archive-url=|archive-date=|access-date=7. 6. 2012|quote=}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010. || [[Vladan Matijević]] || ''Vrlo malo svetlosti'' 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/178608/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83-%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%9B|title=Vladanu Matijeviću „Isidora Sekulić”|last=R|first=K.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ NAGRADA URUČENA VLADANU MATIJEVIĆU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014213330/https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ |date=14. 10. 2019 }}, Градска општина Савски венац, Pristupljeno 14. 10. 2019.&lt;/ref&gt;
|-
| 2009. || [[Đorđe Milosavljević]] || ''Đavo i mala gospođa'' 
|
|-
| 2008. || [[Vladislav Bajac]] || ''Hamam Balkanija'' 
|
|-
| 2007. || [[Mirjana Bjelogrlić-Nikolov]] || ''Priče za dosadno popodne''   
|
|-
| 2006. || [[Zoran Živković (pisac)|Zoran Živković]] || ''Most''  
|
|-
| 2005. || [[Ratomir Damjanović]] || ''Džonijev solo''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&amp;lang=cir&amp;sub=1237779%3f|title=У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104728/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&amp;lang=cir&amp;sub=1237779%3F|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004. || [[Ivana Hadži-Popović]] || ''Zamka'' 
|
|-
| 2003. || [[Vladeta Jerotić]] || ''Putovanja, zapisi, sećanja''  
|
|-
| 2002. || [[Boris Miljković]] ||  ''Čaj na Zameleku'' 
|
|-
| 2001. || [[Milovan Stanković]] ||  ''Sve o porodici Fuler'' 
|&lt;ref&gt;[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“ http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/06/26/srpski/BG02062507.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 26. јун 2002).&lt;/ref&gt;
|-
| 2000. || [[Mirjana Novaković]] || ''Strah i njegov sluga''   
|&lt;ref&gt;[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 28. јун 2001, Приступљено 13. 4. 2013).&lt;/ref&gt;
|-
| 1999. || [[Zoran Bognar]] || ''Novi čovek''    
|
|-
| 1998. || [[Marica Josimčević]] || ''Put kože''   
|
|-
| 1997. || [[Ratko Adamović]] || ''Besmrtni Kaleb'' 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.laguna.rs/a667_autor_ratko_adamovic_laguna.html|title=Ratko Adamović {{!}} Laguna|website=www.laguna.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1996. || [[Srba Mitrović]] || ''Snimci za panoramu''   
|
|-
| 1995. || [[Milan Orlić]] || ''Iz polarne noći''     
|
|-
| 1994. || [[Đorđe Trifunović]] || ''za celokupno delo o staroj srpskoj književnosti''
|
|-
| 1993. || [[Dobroslav Smiljanić]] || ''Vilin kamen''  
|
|-
| 1992. || [[Petar Pijanović]] || ''Proza [[Danilo Kiš|Danila Kiša]]''      
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.uf.bg.ac.rs/uf.bg.ac.rs/nastavnici/PetarPijanovic.htm|title=Učiteljski fakultet Beograd|website=www.uf.bg.ac.rs|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1991. || [[Miroslav Maksimović]] || ''55 soneta o životnim radostima i teškoćama''   
|
|-
| 1990. || [[Novica Petković]] || ''Ogledi iz srpske poetike''   
|
|-
| 1989. || [[Dušan Ivanić]] || ''Modeli književnoga govora : iz istorije i poetike srpske književnosti''    
|
|-
| 1988. || [[Jovan Radulović]] || ''Dalje od oltara''  
|
|-
| 1987. || [[Ljubiša Jeremić]] || ''Tragički vidovi starijeg srpskog romana : od [[Jakov Ignjatović|Jakova Ignjatovića]] do [[Svetolik Ranković|Svetolika Rankovića]]''  
|
|-
| 1986. || [[Hatidža Dizdarević-Krnjević]] ||  ''Lirski istočnici: iz istorije i poetike lirske narodne poezije''   
|
|-
| 1985. || [[Danko Popović]] || ''Knjiga o Milutinu''  
|
|-
| 1984. || [[Rajko Petrov Nogo]]|| ''Zimomora''   
|
|-
| 1983. || [[Slobodan Zubanović]] || ''Domaći duh'' 
|
|-
| 1982. || [[Lazar Trifunović]] || ''Od impresionizma do enformela''     
|
|-
| 1981. || [[Slobodan Rakitić]] || ''Žudnja za jugom''
|
|-
| 1981. || [[Nikola Milošević]] || &lt;small&gt; odbio da primi nagradu &lt;/small&gt;
|
|-
| 1980. || [[Radoslav Bratić]] ||  ''Sumnja u biografiju''   
|
|-
| 1979. || [[Milovan Danojlić]] || ''Zmijin svlak''    
|
|-
| 1978. || colspan=&quot;2&quot; {{n/a|nije dodijeljena}}
|
|-
| 1977. || colspan=&quot;2&quot; {{n/a|nije dodijeljena}}
|
|-
| 1976. || [[Tanja Kragujević]] || ''Mitsko u [[Momcilo Nastasijevic|Nastasijevićevom]] delu''   
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Награда &quot;Исидора Секулић&quot;|url=http://www.tanjakragujevic.com/|website=Званичан веб сајт Тање Крагујевић|access-date=4. 2. 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1976. || [[Dragomir Brajković]] ||  ''Krvava svadba u Brzavi''     
|
|-
| 1976. || [[Mirjana Pavlović]] ||  ''Zajednički imenitelj''   
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.skd.rs/?akcija=pisacPavlovicMirjana|title=Српско Књижевно Друштво - Сајт Српског Књижевног Друштва – репрезентативног удружења у култури|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1975. || [[Mirko Magarašević]] ||  ''Senke besmrtnosti''    
|
|-
| 1975. || [[Milenko Vučetić]] || ''Glasovi''    
|
|-
| 1975. || [[Milan Komnenić]] || ''Eros i znak''     
|
|-
| 1974. || [[Đuro Damjanović]] || ''Magla u rukama''     
|
|-
| 1974. || [[Ibrahim Hadžić]] || ''Oformiti jedinstvenu životinju'' 
|
|-
| 1974. || [[Čedomir Mirković]]|| ''Eseji i kritike''
|
|-
| 1973. || [[Milorad Blečić]] || ''Kako se rađala jugoslovenska revolucionarna poezia''   
|
|-
| 1973. || [[Miodrag Stanisavljević]]|| ''Knjiga senki''     
|
|-
| 1973. || [[Mitko Madžunkov]] ||  ''Ubij govorljivog psa''  
|
|-
| 1972. || [[Marko Nedić]]|| ''Magija poetske proze. Studija o [[Rastko Petrović|Rastku Petroviću]]''   
|
|-
| 1972. || [[Miladin Ćulafić]] || ''Nešto''   
|
|-
| 1971. || [[Svetozar Vlajković]] ||  ''Neko drugo leto''     
|&lt;ref&gt;[http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm Романи Светозара Влајковића] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601000324/http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm |date=1. 6. 2008 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.&lt;/ref&gt;
|-
| 1971. || [[Radomir Andrić]] || ''Šumska crkva''     
|
|-
| 1971. || [[Aleksandar Petrov]] ||  ''Poezija [[Miloš Crnjanski|Crnjanskog]] i srpsko pesništvo''  
|
|-
| 1970. || [[Božidar Milidragović]] ||  ''Umetnik Zolt''   
|
|-
| 1970. || [[Branislav Petrović]]|| ''O prokleta da si ulico Rige od Fere'' 
|
|-
| 1970. || [[Srba Ignjatović]]|| ''Salomina činija''   
|
|-
| 1969. || [[Miroslav Josić Višnjić]] ||  ''Lepa Jelena''    
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/5586/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE-%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%B5%D0%BD%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%98%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0|title=Добро скројено одело за једног јунака|last=Радисављевић|first=Зоран|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1969. || [[Vito Marković]]|| ''Pakao''    
|
|-
| 1969. || [[Bogdan A. Popović]] || ''Eseji i kritike''
|
|-
| 1968. || [[Jovan Hristić]] || ''Oblici moderne književnosti''  
|
|-
| 1968. || [[Vidosav Stevanović]] || ''Refuz mrtvak''    
|&lt;ref name=&quot;#1&quot;&gt;Југословенски савременици. Ко је ко у Југославији, Хронометар, Београд 1970.&lt;/ref&gt;
|-
| 1967. || [[Ljubomir Simović]]|| ''Šlemovi''   
|&lt;ref name=&quot;#1&quot;/&gt;
|-
| 1967. || [[Svetlana Velmar Janković]] || ''Savremenici''    
|&lt;ref&gt;Ко је ко u Srbiji: leksikon, Bibliofon,Beograd 1991.&lt;/ref&gt;
|-
| 1967. || [[Živojin Pavlović]] || ''Dve večeri u jesen''    
|&lt;ref name=&quot;#1&quot;/&gt;
|}

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Srpska književnost}}

[[Kategorija:Jugoslavenske literarne nagrade]]
[[Kategorija:Srbijanske literarne nagrade]]
[[Kategorija:Nagrada Isidora Sekulić|*]]</text>
      <sha1>0s0l1x6446cvmy2v2rdcg3uwybwddq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Proteinogena aminokiselina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>397552</id>
    <revision>
      <id>3924077</id>
      <parentid>3860577</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T09:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Д.Ильин</username>
        <id>72958</id>
      </contributor>
      <origin>3924077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26547" sha1="57tgnpvfepvhpbenu324l91k3fy4f57" xml:space="preserve">[[Datoteka:Nonproteinogenic AAs.svg|thumbnail|400 px|Proteinogene aminokiseline su male frakcije svih aminokiselina]]
'''Proteinogene aminokiseline''' su  [[aminokiseline]] koje su prekursori [[protein]]a i koje su u proteine uklučene [[translacija|kontranslacijski]] – to jest, za vrijeme prevođenja [[genetički kod|genetičkog koda]].&lt;ref&gt;Ambrogelly A., Palioura S., Söll D. (2007): Natural expansion of the genetic code. Nat. Chem. Biol., 3 (1): 29–35, pmid=17173027.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nature.com/nchembio/journal/v3/n1/abs/nchembio847.html |doi=10.1038/nchembio847.&lt;/ref&gt; Kod [[prokarioti|prokariota]] postoje  22 proteinogene aminokiseline, ali  je kod [[eukarioti|eukariota]] samo 21 kodirana iz [[jedro|jedarnih]] [[gen]]a. 
 
Od 22, [[pirolizin]] (O/Pyl) je uključen u proteine različitih  [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijskih modifikacija]] biosintetičkih mehanizama; preostala 21 su direktno kodirane izvornim genetičkim  kodom, uključujući i [[selenocistein]] (U/Sek), koji koristi poseban oblik ubacivanja u translacijskoj inkorporaciji, ali to se ne smatra posttranslacijskom modifikacijom. Od svih preostalih (20),  ljudi mogu sintetizirati 11, koje nastaju od drugih ili iz drugih [[molekula]],  posrednika metabolizma. Ostalih devet mora biti konzumirano (obično kao njihovi derivati u proteinima),  pa se nazivaju [[esencijalne aminokiseline]]. Esencijalne aminokiseline su [[histidin]], [[izoleucin]], [[leucin]], [[lizin]], [[metionin]], [[fenilalanin]], [[treonin]], [[triptofan]] i [[valin]] (tj. skraćeno: H I L K M F T).

Riječ  &quot;proteinogene&quot; znači  &quot;protein gradeće&quot;. Proteinogene aminokiseline mogu se kondenzirati u [[polipeptid]] (podjedinice proteina) u procesu koji se zove [[translacija]] (druga faza biosinteze proteina, dio ukupnog procesa [[ekspresija gena|ekspresije gena]]).&lt;ref&gt;Kornberg A. (1989): For the love of enzymes – The Odyssay of a biochemist. Harvard University Press, Cambridge (Mass.), London,{{ISBN|0-674-30775-5}}, {{ISBN|0-674-30776-3}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Graeme K. Hunter G. K. (2000): Vital Forces. The discovery of the molecular basis of life. Academic Press, London 2000, {{ISBN|0-12-361811-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nelson  D. L., Michael M. Cox M. M. (2013): Lehninger Biochemie. Springer,  {{ISBN|978-3-540-68637-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nelson  D. L., Michael M. Cox M. M. (2013): Lehninger Principles of Biochemistry. W. H. Freeman, 2013.{{ISBN|978-1-4641-0962-1}}.&lt;/ref&gt;

Nasuprot tome, neonproteinogene amino kiseline ili nisu uključene u proteine (poput [[Gama-aminobuterna kiselina|GABA]], [[L-DOPA|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-DOPA]], ili [[trijodtironin]]a) ili se ne proizvode izravno u izolaciji i standardnim ćelijskim procesima (poput [[hidroksiprolin]]a i [[selenometionin]]a). Potonji često nastaje iz [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijske modofikacije]] proteina.
Za proteinogene aminokiseline je tvrđeno je da su se u vezi sa  [[aminokiselina]]ma koje se mogu prepoznati po [[ribozim]]ima autoaminoacilacijskog sistema. Stoga, nonproteinogene aminokiseline bi bili isključeni iz kontingenta evolucijski uspješnih [[nukleotid]]a,  na bazi postojećih oblika [[život]]a.  Drugi razlozi koji mogu objasniti zašto neke specifične nonproteinogene aminokiseline nisu generalno uključene u proteine su naprimjer, za  [[ornitin]] i [[homoserin]] da cikliziraju  protiv okosnice peptida i fragmentiranja proteina s relativno kratkim [[Biološki poluživot|poluraspadom]], a drugi su [[otrov]]ni jer oni mogu biti pogrešno ugrađeni u proteine, kao što je  [[arginin]]u  analogni [[kanavanin]].

Neproteinogene aminokiseline su uključene u [[ribosom|neribosomni peptid]]i, koji se ne proizvode u ribozomima tokom translacije.
== Struktura ==
Slijede  ilustruje struktura i skraćenice 21 aminokiseline koje su direktno kodirane za sintezu proteina u genetičkom kodu [[eukarioti|eukariota]]. Strukture koje su date u nastavku su standardne hemijske strukture, a ne tipični [[polarnost|bipolni]] oblici koji postoje u vodenim otopinama. 
[[Datoteka:Molecular structures of the 21 proteinogenic amino acids.svg|thumb|upright=3.5 |left|alt=Table of amino acids| Grupirana tabla 21 aminostrukture, nomenklatura i pKa vrijednosti njihovih bočnih grupa]]
&lt;gallery&gt;
image:L-alanine-skeletal.png|[[Alanin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Alanin]]&lt;br&gt;(Ala&amp;nbsp;/&amp;nbsp;A)
image:L-arginine-skeletal-(tall).png|[[Arginin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Arginin]]&lt;br&gt;(Arg&amp;nbsp;/&amp;nbsp;R)
image:L-asparagine-skeletal.png|[[Asparagin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Asparagin]]&lt;br&gt;(Asn&amp;nbsp;/&amp;nbsp;N)
image:L-aspartic-acid-skeletal.png|[[Asparaginska kiselina|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Asparaginska kiselina]]&lt;br&gt;(Asp&amp;nbsp;/&amp;nbsp;D)
image:L-cysteine-skeletal.png|[[Cistein|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Cistein]]&lt;br&gt;(Cys&amp;nbsp;/&amp;nbsp;C)
image:Kwas glutaminowy.svg|[[Glutaminska kiselina|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Glutamic acid]]&lt;br&gt;(Glu&amp;nbsp;/&amp;nbsp;E)
image:L-glutamine-skeletal.png|[[Glutamin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Glutamin]]&lt;br&gt;(Gln&amp;nbsp;/&amp;nbsp;Q)
image:Glycine-skeletal.png|[[Glicin]]&lt;br&gt;(Gly&amp;nbsp;/&amp;nbsp;G)
image:L-histidine-skeletal.png|[[Histidin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Histidin]]&lt;br&gt;(His&amp;nbsp;/&amp;nbsp;H)
image:L-isoleucine-skeletal.svg|[[Izoleucin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Izoleucin]]&lt;br&gt;(Ile&amp;nbsp;/&amp;nbsp;I)
image:L-leucine-skeletal.svg|[[Leucin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Leucin]]&lt;br&gt;(Leu&amp;nbsp;/&amp;nbsp;L)
image:L-lysine-skeletal.svg|[[Lizin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Lizin]]&lt;br&gt;(Lys&amp;nbsp;/&amp;nbsp;K)
image:L-methionine-skeletal.png|[[Metionin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Metionin]]&lt;br&gt;(Met&amp;nbsp;/&amp;nbsp;M)
image:Fenyloalanina.svg|[[Fenilalanin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Fenilalanin]]&lt;br&gt;(Phe&amp;nbsp;/&amp;nbsp;F)
image:Amminoacido prolina formula.svg|[[Prolin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Prolin]]&lt;br&gt;(Pro&amp;nbsp;/&amp;nbsp;P)
image:L-serine-skeletal.svg|[[Serin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Serin]]&lt;br&gt;(Ser&amp;nbsp;/&amp;nbsp;S)
image:L-threonine-skeletal.png|[[Treonin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Treonin]]&lt;br&gt;(Thr&amp;nbsp;/&amp;nbsp;T)
image:L-tryptophan-skeletal.png|[[Triptofan|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Triptofan]]&lt;br&gt;(Trp&amp;nbsp;/&amp;nbsp;W)
image:L-tyrosine-skeletal.png|[[Tirozin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Tirozin]]&lt;br&gt;(Tyr&amp;nbsp;/&amp;nbsp;Y)
image:L-valine-skeletal.png|[[Valin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Valin]]&lt;br&gt;(Val&amp;nbsp;/&amp;nbsp;V)
&lt;/gallery&gt;

[[IUPAC]]/IUBMB sada također preporučuju standardne skraćenice za sljedeće dvije aminokiseline:
&lt;gallery&gt;
image:L-selenocysteine-2D-skeletal.png|[[Selenocistein|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Selenocistein]]&lt;br&gt;(Sec&amp;nbsp;/&amp;nbsp;U)
image:Pyrrolysine.svg|[[Pirolizin|&lt;small&gt;L&lt;/small&gt;-Pirolizin]]&lt;br&gt;(Pyl&amp;nbsp;/&amp;nbsp;O)
&lt;/gallery&gt;

== Nespecifične skraćenice ==
Ponekad se specifičnost identiteta aminokiseline ne može odrediti jednoznačno. Određene tehnike  proteinskog sekvenciranja ne prave razliku među pojedinim parovima.  Zato se koriste ovi kodovi: 
* Asx (B) je &quot;[[asparagin]] ili [[asparaginska kiselina]]&quot;
* Glx (Z) je  &quot;[[glutaminska kiselina]] ili [[glutamin]]&quot;
* Xle (J) je  &quot;[[leucin]] ili [[izoleucin]]&quot;
Dodatno, simbol X je upotrebljen za oznaku aminokiseline koja je kompletno neidentificirana. 
== Hemijske osobenosti==
U nastavku je tabela sa jednoslovnim i troslovnim simbolima i hemijskim svojstvima bočnih lanaca standardnih aminokiselina. Navedene mase su bazirane na ponderiranom prosjeku elementarnih [[izotop]]a njihovie prirodne abundancije. Formiranje [[peptidna veza|peptidne veze]] rezultira u eliminaciji  molekula [[voda|vode]], tako da je jedinice mase aminokiselina u proteinskim lancima smanjena za 18,01524 Da.

'''Opće hemijske osobenosti'''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|-
! Aminokiselina
! Kratko
! Skraćenica
! [[Atomska masa]] (Da)
! [[Izoelektrična tačka]] (pI)
! [[pK|Disocijacijska konstanta]] pK&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;(α-COOH)
! pK&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;(α-&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)
|- 
! [[Alanin]]
| A
| Ala
| 89.09404
| 6.01
| 2.35
| 9.87
|-
! [[Cistein]]
| C
| Cys
| 121.15404
| 5.05
| 1.92
| 10.70
|-
! [[Asparaginska kiselina]]
| D
| Asp
| 133.10384
| 2.85
| 1.99
| 9.90
|- 
! [[Glutaminska kiselina]]
| E
| Glu
| 147.13074
| 3.15
| 2.10
| 9.47
|-
! [[Fenilalanin]]
| F
| Phe
| 165.19184
| 5.49
| 2.20
| 9.31
|-
! [[Glicin]]
| G
| Gly
| 75.06714
| 6.06
| 2.35
| 9.78
|- 
! [[Histidin]]
| H
| His
| 155.15634
| 7.60
| 1.80
| 9.33
|-
! [[Izoleucin]]
| I
| Ile
| 131.17464
| 6.05
| 2.32
| 9.76
|-
! [[Lizin]]
| K
| Lys
| 146.18934
| 9.60
| 2.16
| 9.06
|-
! [[Leucin]]
| L
| Leu
| 131.17464
| 6.01
| 2.33
| 9.74
|- 
! [[Metionin]]
| M
| Met
| 149.20784
| 5.74
| 2.13
| 9.28
|- 
! [[Asparagin]]
| N
| Asn
| 132.11904
| 5.41
| 2.14
| 8.72
|- 
! [[Pirolizin]]
| O
| Pyl
| 255.31
| 
| 
| 
|- 
! [[Prolin]]
| P
| Pro
| 115.13194
| 6.30
| 1.95
| 10.64
|- 
! [[Glutamin]]
| Q
| Gln
| 146.14594
| 5.65
| 2.17
| 9.13
|-
! [[Arginin]]
| R
| Arg
| 174.20274
| 10.76
| 1.82
| 8.99
|- 
! [[Serin]]
| S
| Ser
| 105.09344
| 5.68
| 2.19
| 9.21
|- 
! [[Treonin]]
| T
| Thr
| 119.12034
| 5.60
| 2.09
| 9.10
|- 
! [[Selenocistein]]
| U
| Sec
| 168.053
| 5.47
| 
| 
|-
! [[Valin]]
| V
| Val
| 117.14784
| 6.00
| 2.39
| 9.74
|-
! [[Triptofan]]
| W
| Trp
| 204.22844
| 5.89
| 2.46
| 9.41
|- 
! [[Tirozin]]
| Y
| Tyr
| 181.19124
| 5.64
| 2.20
| 9.21
|}

===Osobenosti bočnog lanca===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- 
! [[Aminokiselina]]
! Kratko
! Skraćenica
! Bočni lanac
! [[Hidrofobnost|Hidro-&lt;br&gt;fobna]]
![[pK|Disocijacijska konstanta]] (pK)
! [[Polarnost]]
! [[Kiselost|pH]]
! Mala
! Sitna
! [[Aromatičnost|Aromatični ili [[alifatski]]
! [[Van der Waals volumen]]
|-
! [[Alanin]]
| A
| Ala
| -CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| X
| X
| -
| 67
|-
! [[Cistein]]
| C
| Cys
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Tiol]] (SH)
| X
| 8.18
| -
| Kisela
| X
| X
| -
| 86
|-
! [[Asparaginska kiselina]]
| D
| Asp
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;COOH
| -
| 3.90
| X
|Kisela
| X
| -
| -
| 91
|- 
! [[Glutaminska kiselina]]
| E
| Glu
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;COOH
| -
| 4.07
| X
| Kisela
| -
| -
| -
| 109
|- 
! [[Fenilalanin]]
| F
| Phe
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| -
| -
| Aromatska
| 135
|-
! [[Glicin]]
| G
| Gly
| -H
| X
| -
| -
| -
| X
| X
| -
| 48
|-
! [[Histidin]]
| H
| His
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-[[imidazol|C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
| -
| 6.04
| X
| Blago bazna
| -
| -
| Aromatska
| 118
|-
! [[Izoleucin]]
| I
| Ile
| -CH(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| -
| -
| Alifatska
| 124
|-
! [[Lizin]] 
| K
| Lys
| -(CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;NH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| -
| 10.54
| X
|Bazna
| -
| -
| -
| 135
|- 
! [[Leucin]]
| L
| Leu
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| -
| -
| Alifatska
| 124
|-
! [[Metionin]]
| M
| Met
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Sulfur|S]]CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| -
| -
| -
| 124
|- 
! [[Asparagin]]
| N
| Asn
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CONH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| -
| -
| X
| -
| X
| -
| -
| 96
|- 
! [[Pirolizin]]
| O
| Pyl
| -(CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;NHCO[[Pyrroline|C&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;N]]CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| -
| -
| X
| Blago bazna
| -
| -
| -
| 
|-
! [[Prolin]]
| P
| Pro
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-
| X
| -
| -
| -
| X
| -
| -
| 90
|-
! [[Glutamin]]
| Q
| Gln
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CONH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| -
| -
| X
| Blago bazna
| -
| -
| -
| 114
|- 
! [[Arginin]]
| R
| Arg
| -(CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;NH-C(NH)NH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| -
| 12.48
| X
| Jako bazna
| -
| -
| -
| 148
|- 
! [[Serin]]
| S
| Ser
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;OH
| -
| 5.68
| X
| Blago kisela
| X
| X
| -
| 73
|- 
! [[Treonin]]
| T
| Thr
| -CH(OH)CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| -
| 5.53
| X
| Blago kisela
| X
| -
| -
| 93
|-
! [[Selenocistein]]
| U
| Sec
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Selenol|SeH]]
| -
| 5.73
| -
| Kisela
| X
| X
| -
| 
|-
! [[Valin]]
| V
| Val
| -CH(CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| X
| -
| -
| -
| X
| -
| Aliphatska
| 105
|- 
! [[Triptofan]]
| W
| Trp
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[indole|C&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;N]]
| -
| 5.885
| X
| Blago bazna
| -
| -
| Aromatska
| 163
|- 
! [[Tirozin]]
| Y
| Tyr
| -CH&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;-C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;OH
| -
| 10.46
| X
| Blago kisela
| -
| -
| Aromatska
| 141
|}
Napomena: pKa vrijednosti [[aminokiselina]] su obično malo drugačije kada su unutar proteina. U ovoj situaciji, proteinski  pKa proračuni se ponekad koriste za izračunavanje promjena u pKa vrijednosti aminokiselina.
===Genska ekspresija i biohemija===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
! Aminokiselina
! Kratko
! Skraćenica
! [[Kodon]](i)
! Pojava&lt;br&gt;u ljudskim proteinima&lt;br&gt;(%)
! Esencijalne[[#essentialnote|‡]] kod ljudi
|-
! [[Alanin]]
| A
| Ala
| GCU, GCC, GCA, GCG
| 7.8
| No
|-
! [[Cistein]]
| C
| Cys
| UGU, UGC
| 1.9
| Uvjetno
|- 
! [[Asparaginska kiselina]]
| D
| Asp
| GAU, GAC
| 5.3
| Ne
|-
! [[Glutaminska kiselina]]
| E
| Glu
| GAA, GAG
| 6.3 
| Uvjetno
|-
! [[Fenilalanin]]
| F
| Phe
| UUU, UUC 
| 3.9
| Da
|- 
! [[Glicin]]
| G
| Gly
| GGU, GGC, GGA, GGG 
| 7.2
| Uvjetno
|-
! [[Histidin]]
| H 
| His
| CAU, CAC
| 2.3
| Da
|-
! [[Izoleucin]]
| I
| Ile
| AUU, AUC, AUA
| 5.3
| Da
|-
! [[Lizin]] 
| K
| Lys
| AAA, AAG
| 5.9
| Da
|-
! [[Leucin]]
| L
| Leu
| UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, CUG
| 9.1
| Da
|-
! [[Metionin]]
| M 
| Met
| AUG
| 2.3
| Da
|- 
! [[Asparagin]]
| N
| Asn
| AAU, AAC
| 4.3
| Ne
|- 
! [[Pirolizin]]
| O
| Pyl
| UAG[[#pironote|*]]
| 0
| Ne
|-
! [[Prolin]]
| P
| Pro
| CCU, CCC, CCA, CCG 
| 5.2
| Ne
|-
! [[Glutamin]]
| Q
| Gln
| CAA, CAG
| 4.2
| Ne
|-
! [[Arginin]]
| R
| Arg
| CGU, CGC, CGA, CGG, AGA, AGG
| 5.1
| Uvjetno 
|-
! [[Serin]]
| S
| Ser
| UCU, UCC, UCA, UCG, AGU, AGC
| 6.8
| Ne
|-
! [[Treonin]]
| T
| Thr
| ACU, ACC, ACA, ACG 
| 5.9
| Da
|-
! [[Selenocistein]]
| U
| Sec
| UGA[[#selenonote|**]]
| &gt;0
| Ne
|- 
! [[Valin]]
| V
| Val
| GUU, GUC, GUA, GUG 
| 6.6
| Da
|-
! [[Triptofan]]
| W
| Trp
| UGG 
| 1.4
| Yes
|-
! [[Tirozin]]
| Y
| Tyr
| UAU, UAC 
| 3.2
| Uvjetno
|- 
! Stop kodon[[#stopnote|†]]
| -
| Term
| UAA, UAG, UGA[[#stopcodonnote|††]]
| -
| -
|}
&lt;span id=&quot;pyrronote&quot;&gt;*&lt;/span&gt; UAG je normalno  [[stop kodon|amber stop kodon]],  ali i kodiranje pirrolizina  ako  je prisutan PYLIS element].&lt;br/&gt;
&lt;span id=&quot;selenonote&quot;&gt;**&lt;/span&gt; UGA je normalno opal (ili amber) stop kodon, ali kodira i  selenocistein, je prisutan [[SECIS element]].&lt;br /&gt;
&lt;span id=&quot;stopnote&quot;&gt;†&lt;/span&gt;[[Stop kodon]] nije aminokiselina, ali je uključen za kompletiranje šifre.&lt;br /&gt;
&lt;span id=&quot;stopcodonnote&quot;&gt;††&lt;/span&gt; UAG i UGA  ne djeluju uvijek kao stop kodoni (vidi gore).&lt;br /&gt;
&lt;span id=&quot;essentialnote&quot;&gt;‡&lt;/span&gt; Esencijalna aminokiselina se ne miže sintetizirati kod ljudi, pa se mora konzumirati. Uvjetne esencijalne aminokisaeline se obično ne zahtijevaju u ishrani, ali moraju biti [[egzogeno]] dodvane u specifičnim skpinama koje ne sintetiziraju u dovoljne količine.

===Masena spektofotometrija===
U [[masena spektrometrija|masenoj spektrofotometriji]] peptida i proteina, korisno je poznavanje mase ostataka . Masa peptida ili proteina je zbir mase ostatka plus masa vode.&lt;ref&gt;http://education.expasy.org/student_projects/isotopident/htdocs/aa-list.html |title=The amino acid masses |access-date=2009-01-06, publisher: ExPASy.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
! [[Aminokiselina]]
! Kratko
! Skraćenica
! Formula
![[Atomska masa]] (Da)
![[Atomska masa]] (Da)
|- 
! [[Alanin]]
| A
| Ala
| C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;NO
| 71.03711
| 71.0788
|-
! [[Cistein]]
| C
| Cys
| C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;NOS
| 103.00919
| 103.1388
|-
! [[Asparaginska kiselina]]
| D
| Asp
| C&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| 115.02694
| 115.0886
|- 
! [[Glutaminska kiselina]]
| E
| Glu
| C&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| 129.04259
| 129.1155
|-
! [[Fenilalanin]]
| F
| Phe
| C&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;NO
| 147.06841
|147.1766
|-
! [[Glicin]]
| G
| Gly
| C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;NO
| 57.02146
| 57.0519
|- 
! [[Histidin]]
| H
| His
| C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O
| 137.05891
| 137.1411
|-
! [[Izoleucin]]
| I
| Ile
| C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt;NO
| 113.08406
| 113.1594
|-
! [[Lizin]]
| K
| Lys
| C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
| 128.09496
| 128.1741
|-
! [[Leucin]]
| L
| Leu
| C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt;NO
| 113.08406
| 113.1594
|- 
! [[Metionin]]
| M
| Met
| C&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;NOS
| 131.04049
| 131.1986
|- 
! [[Asparagin]]
| N
| Asn
| C&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 114.04293
| 114.1039
|- 
! [[Pirolizin]]
| O
| Pyl
| C&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;
| 255.15829
| 255.3172
|- 
! [[Prolin]]
| P
| Pro
| C&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;NO
| 97.05276
| 97.1167
|- 
! [[Glutamin]]
| Q
| Gln
| C&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 128.05858
| 128.1307
|-
! [[Arginin]]
| R
| Arg
| C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;O
| 156.10111
| 156.1875
|- 
! [[Serin]]
| S
| Ser
| C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 87.03203
| 87.0782
|- 
! [[Treonin]]
| T
| Thr
| C&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 101.04768
| 101.1051
|- 
! [[Selenocistein]]
| U
| Sec
| C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;NOSe
| 150.95364
| 150.0388
|-
! [[Valin]]
| V
| Val
| C&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;NO
| 99.06841
| 99.1326
|-
! [[Triptofan]]
| W
| Trp
| C&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O
| 186.07931
| 186.2132
|- 
! [[Tirozin]]
| Y
| Tyr
| C&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
| 163.06333
| 163.1760
|}

=== Stehiometrija i metabolička potrošnja u ćeliji ===
Naredna tabela  navodi obilje aminokiselina u  ćeliji ''[[Escherichia coli]]''  i metabolički utrošak [[ATP]] za sintezu aminokiselina. Negativni brojevi ukazuju na metaboličke procese koji  su energetski povoljni  i ne troše neto ATP ćelije. Skup raspoloživih  aminokiselina sadrži one u  obliku i u  polimeriziranom obliku  ([[protein]]i).

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
|-
! Aminokiselina
! Abundancija &lt;br&gt;(molekula×10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;)&lt;br&gt;po ćeliji ''[[Escherichia coli|E. coli]]'')
! Utrošak ATP u sintezi &lt;br&gt;u aerobnim&lt;br&gt;uvjetima
! Utrošak ATP u sintezi&lt;br&gt;u anaerobnim&lt;br&gt;uvjetima
|-
! [[Alanin]]
| 2.9
| -1
| 1
|-
! [[Cistein]]
| 0.52
| 11
| 15
|-
! [[Asparaginska kiselina]]
| 1.4
| 0
| 2
|-
! [[Glutaminska kiselina]]
| 1.5
| -7
| -1
|-
! [[Fenilalanin]]
| 1.1
| -6
| 2
|-
! [[Glicin]]
| 3.5
| -2
| 2
|-
! [[Histidin]]
| 0.54
| 1
| 7
|-
! [[Izoleucin]]
| 1.7
| 7
| 11
|-
! [[Lizin]]
| 2.0
| 5
| 9
|-
! [[Leucin]]
| 2.6
| -9
| 1
|-
! [[Metionin]]
| 0.88
| 21
| 23
|-
! [[Asparagin]]
| 1.4
| 3
| 5
|-
! [[Prolin]]
| 1.3
| -2
| 4
|-
! [[Glutamin]]
| 1.5
| -6
| 0
|-
! [[Arginin]]
| 1.7
| 5
| 13
|-
! [[Serin]]
| 1.2
| -2
| 2
|-
! [[Treonin]]
| 1.5
| 6
| 8
|-
! [[Triptofan]]
| 0.33
| -7
| 7
|-
! [[Tirozin]]
| 0.79
| -8
| 2
|-
! [[Valin]]
| 2.4
| -2
| 2
|}

===Napomene===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Aminokiselina
! colspan=&quot;2&quot; | Skraćenica
! Napomena
|-
! [[Alanin]]
| A
| Ala
| Vrlo bogat  i vrlo svestran,  više nego krut glicin, ali dovoljno mali da predstavlja samo mala prostorna ograničenja za proteinske konformacije. Ponaša se prilično neutralno, a može se nalaziti u obje hidrofilne regije na proteinu,  izvan i unutar hidrofobnih područja. 
|-
! [[Asparagin]] ili  [[asparaginska kiselina]]
| B
| Asx
|Drži  mjesto kada bilo  koja aminokiselina može zauzeti  tu poziciju 
|-
! [[Cistein]]
| C
| Cys
| Atom sumpora se  lako veže za [[ion]]e  [[teški metal|teških metala]]. Pod oksidirajućim uvjetima, dva cisteina mogu udružiti u disulfid i  formirati aminokiselinu [[cistin]]. Kada su cistini  dio proteina, [[insulin]]a naprimjer, u [[tercijarna struktura]] je stabilizirana, što čini protein otpornijim na [[denaturacija|denaturacije]].  Zato su  disulfidne veze  česte u proteinima koji moraju biti u funkciji u teškim uvjetima, uključujući probavne [[enzim]]e (npr. [[pepsin]] i [[himotripsin]]) i strukturne proteine (npr. [[keratin]]). Disulfidne veze  se također nalaze u peptidima koji su  premali da sami održe stabilan oblik sami (npr. [[insulin]]).
|-
! [[Asparaginska kiselina]]
| D
| Asp
| Asp se ponaša slično glutaminskoj kiselini, a nosi hidrofilnu kiselu grupu sa jakim negativnim nabojem. Obično se nalazi na vanjskoj površini proteina, koji  je topiv u vodi. Veže  se za molekule i ione pozitivnog naboja, a često se koristi u [[enzim]]ima za fiksiranje metalnih iona. Kada se nalaze unutar proteina, aspartat i glutamat su obično upareni sa [[arginin]]om i [[lizin]]om.
|-
! [[Glutaminska kiselina]]
| E
| Glu
| Glu se ponaša slično asparaginskoj kiselini, a ima duže,  nešto fleksibilnije bočne lance. 
|-
! [[Fenilalanin]]
| F
| Phe
| Esencijalni  za ljude, [[fenilalanin]], [[tirozin]] i [[triptofan]] sadrže velike, krute  aromatične grupe u bočnom lancu. To su najvećie aminokiseline. Hidrofobni su  kao i  [[izoleucin]], [[leucin]], [[valin]]  i imaju tendenciju da se orijentiraju  prema unutrašnjosti proteinskih molekula. Fenilalanin se može pretvoriti u tirozin.
|-
! [[Glicin]]
| G
| Gly
|Zbog dva atoma vodika na α ugljiku, glicina nije  optički aktivan. To je najmanja aminokiselina, rotira lako  i daje fleksibilnost proteinskom lancu.  Može  da se uklopi u uskim mestima, npr.  trostruki heliks [[kolagen]]a. Pošto previše fleksibilnosti obično nije poželjno, kao strukturna komponenta,  manje  je uobičajen od alanina.
|-
! [[Histidin]]
| H
| His
| Od suštinskog  je značaja za ljude.  Čak  i u blago kiselim uvjetima, dogodi se  [[protonacija]] dušika, što mijenjaju svojstva histidina i polipeptida  u cjelini.  Nalazi se u  mnogim proteinima kao regulatorni mehanizam, promjenom konformacije i ponašanje polipeptida u kiselim područjima,  kao što su kasni  [[endosom]]i  ili [[lizosom]]i, provođenje promjena konformacija u enzimima. Međutim,  za to je potrebno samo nekoliko histidina, tako da je relativno oskudan.
|-
! [[Izoleucin]]
| I
| Ile
| Od esencijalnog značaja je  za ljude. Izoleucin, leucin i valin i imaju velike alifatskiehidrofobne bočne lance. Njihove molekule su krute, a međusobne hidrofobne interakcije su važni za pravilno sklapanje proteina, jer  ovi lanci imaju tendenciju da se nalaze unutar molekula proteina.
|-
! [[Leucin]] ili  [[izoleucin]]
| J
| Xle
|Čuva mjesto kada bilo koja aminokiselina može zauzeti tu poziciju
|-
! [[Lizin]]
| K
| Lys
| Lizin je od suštinskog značaja za ljude, a  ponaša se slično argininu. Sadrži dug, fleksibilan bočni lanac s pozitivnim nabojem na kraju. Fleksibilnost lanca čini lizin i arginin pogodnim za vezivanje molekula s mnogim negativnim nabojima na svojoj površini. Npr. [[DNK]] - vezujući proteini imaju aktivnu regiju bogatu  argininom i lizinom. Snažan naboj  čini ove dvije aminokiseline sklonim za  vanjske hidrofilne površine proteina. Kada  se nalaze unutra,  obično su upareni s odgovarajućim negativno nabijenih aminokiselinama, npr. aspartatom  ili glutamatom.
|-
! [[Leucin]]
| L
| Leu
| Leu je esencijalan za ljude, a ponaša se slično izoleucinu i valinu.
|-
! [[Metionin]]
| M
| Met
| Met je od esencijalnog og značaja za ljude. Uvijek  je prva aminokiselina koja  biti uključena u protein,  a ponekad je uklonjen nakon translacije. Kao i cistein, sadrži sumpor, ali sa [[metil]] grupom, umjesto vodika. Ova metil grupa se  može aktivirati, a koristi se u mnogim reakcijama u kojima se dodaju novi atomi ugljika na drugu molekulu.
|-
! [[Asparagin]]
| N
| Asn
| Slično asparaginskoj kiselini, Asn sadrži [[amid]]nu  grupu, gdje  Asp ima [[karboksil]].
|-
! [[Pirolizin]]
| O
| Pyl
| Sličan  [[lizin]]u, ali ima priključen [[prolin]]ski prsten.  
|-
! [[Prolin]]
| P
| Pro
| Prolin  sadrži neobičan prsten s amino grupom  N-kraja, koji prisiljava CO-NH amidnu sekvencu na  fiksnu konformaciju. To može poremetiti  sklopove proteinske strukture,  poput [[alfa Heliks|α heliks]]a  ili β lista.  Uobičajen je  u [[kolagen]]u, često prolazi kroz [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijske modifikacije]] u [[hidroksiprolin]]u.
|-
! [[Glutamin]]
| Q
| Gln
| Slično glutaminskoj  kiselini, Gln sadrži [[amid]]nu  grupu,  u kojoj Glu ima karboksilnu. Nalazi se u proteinima i kao spremište za [[amonijak]]; najobilnija je aminokiselina u organizmu.
|-
! [[Arginin]]
| R
| Arg
| Funkcionalno sličan [[lizin]]u
|-
! [[Serin]]
| S
| Ser
| Serin i treonin imaju kratke  molekule  koje završavaju hidroksilnom grupom. Njegov vodik je lako ukloniti, tako da serin i treonin često ponašaju kao donatorai vodika  u [[enzim]]ima. Oba su vrlo hidrofilna, tako da vanjskie regije topivih proteina  bogate  ovim  aminokiselinama.
|-
! [[Treonin]]
| T
| Thr
|Esencijalan za ljude, Thr se ponaša slično  serinu.
|-
! [[Selenocistein]]
| U
| Sec
|  [[Selen]]iran iz  cisteina,  gdje selen hzamjenjuje [[sumpor]].
|-
! [[Valin]]
| V
| Val
| Esencijalan za  ljude, Val se ponaša slično  [[izoleucin]]u i [[leucin]]u.
|-
![[Triptofan]]
|W
|Trp
|Esencijalan za ljude,Trp  se ponaša slično [[fenilalanin]]u i [[tirozin]]u. Prekursor je serotonina i prirodno je fluorescentan.
|-
! Nepoznati
| X
|Xaa
|„Čuvar mjesta“ kada je nepoznata aminokiselina beznačajna.
|-
![[Tirozin]]
| Y
|Tyr
|Tyr se ponaša slično fenilalaninu (prethodnik tirozina) i triptofanu, a  preteča  je [[melanin]]a, [[epinefrin]]a i [[hormon]]a  štitnjače. Njegova  fluorescencija se obično javlja kao  posljedica energetskog transfera u triptofan.
|-
! [[Glutaminska kiselina]] ili [[glutamin]]
| Z
| Glx
| Čuvar mjesta kada bilo koja aminokiselina može zauzeti datu poziciju.
|-
|}

===Katabolizam===
[[File:Amino acid catabolism revised.png|thumb|600px|center|Aminokiseline mogu biti klasificirane prema osobenostima glavnog produkta svake od njih.]]
*Glucogene, sa produktima koji imaju sposobnost formiranja glukoze putem glukogeneze.
*Ketogene,  sa produktima  koji nemaju sposobnost formiranja glukoze: ovi produkti se mogu upotrebiti za ketogenezu ili sintezu lipida.
*Aminokiseline katabolizirane i glukogenim i  and ketogenim  produktima.

==Život na bazi alternativnih proteinogenih garnitura ==
Prema dosadašnjim saznanjima,  čini se da su proteinogene  garniture koje  koriste poznati oblici  života  na Zemlji, proizvoljno odabrane  evolucijom , od više stotina mogućih alfa-tipova  aminokiselina. [[Ksenobiologija|Ksenobiološke]] studije hipotetskih oblika života koji bi mogli  biti izgrađeni korištenjem alternativnih skupova proširivanjem  genetičkoih kodova. [[Stanley Miller]]ov  tip eksperimenta na umjetnom samozačeću pokazuje da alfa-tipovi aminokiselina dominiraju u osnovnoj vodi  'primordijalne supe', ali beta-tip aminokiselina dominira kada je prisutno manje vode. Oba, i alfa- i beta-bazirani  setovi mogli su  biti osnova za alternativne konstrukcije proteina i oblike života.

==Također pogledajte==
*[[Aminokiseline]]
*[[Esencijalna aminokiselina]]
==Reference==
{{refspisak}}

[[Kategorija:Alfa-aminokiseline]]
[[Kategorija:Proteinogene aminokiseline]]
[[Kategorija:Hrana]]
[[Kategorija:Ishrana]]</text>
      <sha1>57tgnpvfepvhpbenu324l91k3fy4f57</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miozin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>410569</id>
    <revision>
      <id>3924003</id>
      <parentid>3922827</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="joy7e73i0hpf9ajfid29tsjg7oxt5oh" xml:space="preserve">[[Datoteka:Miosin conformational change.gif|thumb|right|450px|Molekule miozina  prolaze kroz konformacijske promjene u realnom vremenu. Slika je napravljena pomoću hibridne tehnike [[mikroskop atomskih sila|AFM]] [[fluorescentni mikroskopom|fluorescentnom mikroskopijom]].]]

'''Miozin''' ([[grčki jezik|grč.]] μῦς, genitiv μυός  - ''mios'' = mišić), jedna je  od dvije  esencijalne [[bjelančevine]] u sastavu [[mišić]]a i mišićnog sistema u cjelini. Uz [[aktin]], omogućava elastičnost i kontrakciju mišića. Čini oko polovine suhe tvari u mišiću.&lt;ref&gt;Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. (2000): Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo, {{ISBN|9958-10-222-6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Warrell D. A., Cox T. M., Firth J. D. (2010): [http://otm.oxfordmedicine.com/ The Oxford Textbook of Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321002102/http://otm.oxfordmedicine.com/ |date=21 Mart 2012 }} (5th ed.). Oxford University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bajrović K, Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R.,  Ed. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-1-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. (1996): Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo, {{ISBN|9958-10-686-8}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hadžiselimović R. (2005): Bioantropologija – Biodiverzitet recentnog čovjeka. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-2-6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kapur Pojskić L., Ed. (2014): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|978-9958-9344-8-3}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (INGEB), Sarajevo, {{ISBN|9958-9344-3-4}}.&lt;/ref&gt;

Miozin je vrlo velika [[molekula]], sa relativnom  [[molekulska masa|molekulskom masom od oko 500.000. Sastavljena je  od šest [[polipeptid]]nih lanaca. Molekule miozina spontano se udružuju u vlaknaste polimerne strukture, koje stvaraju  miozinske niti. Grčenje (kontrakcija)  mišića počiva na međusobnogom  &quot;uklizavanju&quot; debljih miozinskih i tanjih aktinskih niti. Posljedica toga je promjena konformacije miozina, koju pokreće hidroliza [[ATP|adenozin-trifosfata]] (ATP).

== Struktura==
[[Datoteka:Myosine.gif|mini|300px|Dio strukture miozina II. Atomi u teškom lancu su crveni (lijevo), a u lahkom lancu su naranžasii i žuti]]
[[Datoteka:Sarcomere.svg|thumb|min|400px|Model mišićne kontrakcije]]
Miozin je [[ATPaza]], odnosno, [[hidroliza|hidrolizira]] [[adenozintrifosfat]] (ATP)  da formira [[adenozin difosfat]] (ADP)  i [[fosfat|P&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt;]], u reakciji mišićne kontrakcije.

Miozin se sastoji od dva identična teška lanca, svaki od po 230 kDa (''kilodaltona'')  i 4 lahka lanca od po 20 kDa. Molekula ima loptasto područje glave,  dvostruko vezane za dugu spiralu. Svaka glava spaja dva različita lahka lanca. Svi miozini imaju  sekvencu:

&lt;center&gt; [[Glicin|Gly]] - [[glutamat|Glu]] - [[serin|Ser]] - [[alanin|Ala]] - Gly - [[lizin|Lys]] - [[treonin|Thr]]&lt;/center&gt;

– koja  je slična sekvenci  u aktivnom mjestu drugih [[ATPaza]]. [[Lizin]]  se vezuje za alfa fosfat ATP.

Struktura [[alfa Heliks|α-heliksa]] je neprekidna do repa miozina, čemu  pogoduje odsustvo [[prolin]]a u intervalima od više od 1.000 ostataka i mnogo  [[leucin]]a, [[alanin]]a i [[glutamat]]a.

Dio [[kvartarna struktura|loptastog miozina]] ima miozin ATPaznu aktivnost i u kombinaciji sa [[aktin]]om. Dva lahka lanca su identična  (po jedan u svakoj glavi) i mogu  se ukloniti bez gubitka ATPazne aktivnosti. Druga dva lahka lanca nisu identični i potrebni su  za ATPaznu aktivnost, kao  i za vezanje miozina za [[aktin]].

Miozini se mogu razlagati [[tripsin]]om  u dva fragmenta koji se zovu  '''lahki meromiozin'''  i '''teški meromiozin'''.

Vlakna lahkog   meromiozina  nemaju  ATPaznu aktivnost i ne kombiniraju se  s aktinom. To  je dvostruko uvijen  lanac alfa spirale, dug  850 [[Ångström]]a. Teški meromiozin katalizira hidrolizu [[ATP]], veže se  za aktin, ali ne gradi  vlakna i ne generira snagu za mišićne kontrakcije. Sastoji se od kratkog  štapića,  u prilogu dva loptasta domena, koji  su glave miozina. Teški meromiozin se  cijepa [[papain]]om u  dva štapićasta subfragmenta, pod nazivom S2. Svaki fragment ima mjesta S1,  s ATPaznom  aktivnosti i sposobnost vezivanja za aktin.
Svaki miofibril se sastoji od više miofilamenata koji su tanje  ili deblje niti, koje se sastoje od dva posebna proteina, aktin i miozin. U miofilamentima,  miofibrili ne pokrivaju puni obim mišićnih vlakana, već  su podijeljeni u pregrade zvane [[sarkomera|sarkomere]].

Grupiranje tankih aktinskih miofilamenata stvara svijetlije  poprečne  pruge, dok grupe  miozinskih miofibrila formiraju tamnije. Prvi su poznati kao '''I trake''', a drugi kao '''A trake'''. Ovi bendovi su naizmenični. I i A trake zajedno se nazivaju [[sarkomera]]. Osim tanjih  miofilamenata  aktin, postoje i  dvije druge molekule proteina:  tropomiozin i troponin, koji su  su uključeni u reguliranje kontrakcije mišića.

Sarkomera A je odvojena od drugih,  uskim područjima gustog materijala koji su označeni kao  '''linije Z'''. Tanke niti su fiksne u Z linijama i projiciraju se  u oba smjera.
Osim toga,  aktin, u tankim miofilamentima sadrži dva proteina i mjesta miozinskih receptora. Svaki miozinski  filament ima male projekcije pod nazivom mostovi, koji u  interakciji s aktinskim  vlaknima izazvaju  kontrakcije.

Debeli miofilamenti  se međusobno dodiruju sa slobodnim krajevima tankih miofilamenata,  zauzimajući  A bend i sarkomeru. U sredini ove trake se vidi zona H.  Molekule miozina  koje ga čine imaju zone  koje se mogu vezati za aktin i druge molekule, AV pokretima  aktinskog  filamenta F.&lt;ref&gt;Walker M. L. , Burgess S. A. , Sellers J. R., Wang F., Hammer III J.A., Trinick J.,  Peter J. Knight P. J.  (200): Two-headed binding of a processive myosin to F-actin. Nature, 405, 804-807. http://www.fbs.leeds.ac.uk/research/contractility/myosinv/index.htm&lt;/ref&gt;

==Također pogledajte==
*[[Aktin]]
*[[Mišić]]

==Reference==
{{refspisak}}

==Vanjski linkovi==
{{Commons|Myosin}}
{{Commons|Myosins}}
*http://www.mechanobio.info/modules/go-0003774#2_go-0003774 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084112/http://www.mechanobio.info/modules/go-0003774#2_go-0003774 |date=4. 3. 2016 }} MBInfo – Myosin Isoforms]
*http://www.mechanobio.info/modules/go-0008570#2_go-0008570 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415182824/http://www.mechanobio.info/modules/go-0008570#2_go-0008570 |date=15. 4. 2016 }} MBInfo – The Myosin Powerstroke]
*http://www.banyantree.org/jsale/actinmyosin/index.html Myosin Video] A video of a moving myosin motor protein.
*{{MeshName|Myosins}}
*https://wayback.archive-it.org/all/20090924163125/http://www.mrc-lmb.cam.ac.uk/myosin/myosin.html The Myosin Homepage]
*http://cellimages.ascb.org/cdm4/item_viewer.php?CISOROOT=/p4041coll12&amp;CISOPTR=101&amp;CISOBOX=1&amp;REC=2{{Mrtav link}} Animation of a moving myosin motor protein
*http://www.pdbe.org/emsearch/myosin*{{Mrtav link}} 3D macromolecular structures of myosin from the EM Data Bank(EMDB)]
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Proteini]]
[[Kategorija:Motorni proteini]]
[[Kategorija:Citoskelet]]
[[Kategorija:Mišići]]
[[Kategorija:Lokomotorni sistem]]
[[Kategorija:Fiziologija]]
[[Kategorija:EC 3.6.4.1]]</text>
      <sha1>joy7e73i0hpf9ajfid29tsjg7oxt5oh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>PubChem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>418199</id>
    <revision>
      <id>3924075</id>
      <parentid>3771839</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T08:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10018" sha1="fngjkytun9apeqxdimyj6f4nzx8nro4" xml:space="preserve">{{infokutija baza podataka
|naslov = PubChem
|logo =[[Datoteka:Pubchemlogo.png]]
|opis = PubChem
|scope =
|organizam = Humans and other animals
|centar = National Center for Biotechnology Information
|laboratory = 
|author = 
|released =
|standard =
|format =
|url =
|pmid =  15879180
|download = [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/pc_fetch/pc_fetch-help.html FTP]
|webservice =
|sql =
|sparql =
|webapp =
|standalone =
|license = Public domain
|versioning =
|frequency =
|curation =
}}

'''PubChem'''  je  [[baza podataka]]  [[hemija|hemijskih]] [[molekula]] i njihovih aktivnosti protiv bioloških testova. Sistem održava Nacionalni centar za biotehnološke informacije (''National Center for Biotechnology Information'') (NCBI), komponenta  Nacionalne biblioteke za medicinu (''National Library of Medicine''), koja je dio Nacionalnog instituta za zdravlje (''National Institutes of Health'') (NIH),  [[SAD]].  PubChem-u se može pristupiti besplatno putem web korisničkog interfejsa. Milioni složenih struktura i opisnih baza podataka mogu se slobodno preuzeti putem [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/pc_fetch/pc_fetch-help.html FTP]. PubChem sadrži opise  supstanci i malih molekula koje sadrže manje od 1000 atoma i 1000 veza. Rastućoj bazi podataka PubChem-a doprinosi više  od 80  dobavljačkih baza podataka.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/sources/sources.cgi|title = PubChem Source Information|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information}}&lt;/ref&gt;

== Baze podataka ==

PubChem  se sastoji od tri dinamične primarne baze. Od 28. januara [[2016]] ima:

* Spojevi: 82,6 miliona unosa&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pccompound?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search|title=Search Results for all compounds|access-date=28. 1. 2016}}&lt;/ref&gt; (više od 54 miliona zapisa u septembru 2014), sadrži čiste i okarakterizirana kemijske spojeve,&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search&amp;db=pccompound|title = all[filt&amp;#93; - PubChem Compound Results|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information|access-date = 7. 1. 2011}}&lt;/ref&gt;
* Subptance: 198 miliona unosa&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search&amp;db=pcsubstance|title = all[filt&amp;#93; - PubChem Substance Results|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information|access-date = 28. 1. 2016}}&lt;/ref&gt; sa, u septembru 2014., preko 163 miliona unosa,&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search&amp;db=pcsubstance|title = all[filt&amp;#93; - PubChem Substance Results|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information|access-date = 7. 1. 2011}}&lt;/ref&gt;), a sadrži i smjese [[ekstrakt]]e, hemijske komplekse i nekarakterizirane supstance.
* Bioesaji, [[bioaktivnost]] rezultirali su u 1,1 milion&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search&amp;db=pcassay|title = all[filt&amp;#93; - PubChem BioAssay Results|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information|access-date = 28. 1. 2016}}&lt;/ref&gt; (više od  6000 u septembru 2014.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?term=all%5Bfilt%5D&amp;cmd=search&amp;db=pcassay|title = all[filt&amp;#93; - PubChem BioAssay Results|work = The PubChem Project|location = USA|publisher = National Center for Biotechnology Information|access-date = 7. 1. 2011}}&lt;/ref&gt;) programa visoko propusnog skrininga sa nekoliko miliona vrijednosti.

== Pretraživanje==
Pretraživanje baze podataka moguće je za širok spektar svojstava, uključujući hemijski sastav, ime fragmenta, [[hemijska formula|hemijsku formulu]], [[molekulska masa|molekulsku težinu]], [[XLogP]] i  brojeve donore i akceptorw [[vodikova veza|vodikovih veza]]

PubChem sadrži sopstveni online [[molekulski editor]] sa [[SMILES]]/SMARTS i [[InChI]] podrškom koja omogućava unos i ispis svih zajedničkih [[Format hemijskih datoteke|formata hemijskih datoteka]] za traženje strukture i fragmenata.

Svaki klik pruža informacije o sinonimima, hemijskim svojstvima i strukturi,  uključujući SMILES i InChI nizove, bioaktivnost i linkove za strukturno srodne spojeve  i druge NCBI baze podataka, kao što je [[PubMed]].
U pretraživnju teksta,  formiraju se  polja baze podataka koja se mogu pretraživati dodavati prema  njihovom imenu u uglastim zagradama na traženi pojam. Numerički opseg predstavlja dva broja odvojena dvotačkom. Pojmovi za pretragu i imena polja su neosjetljivi na dati slučaj. Mogu se koristiti zagrade i [[logički operator]]i '''I''' (AND), '''ILI''' (OR) i '''NE''' (NO). '''I''' (AND)  je pretpostvka, ako se ne koristi operator.

Primjer: ([[Pravilo pet Lipinskog]]):

'''0:500[mw] 0:5[hbdc] 0:10[hbac] -5:5[logp]'''

==Historija==

PubChem  je realiziran u [[2004]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/about.html|title=About PubChem|access-date=3. 5. 2014}}&lt;/ref&gt;

==Zabrinutost ACS==
Američko hemijsko društvo (''American Chemical Society'': ASC)  je izrazilo zabrinutost zbog javne podrške PubChem bazi podataka, jer mu se činilo da se direktno natječe sa njegovim postojećim Servisom hemijskih apstrakata (''Chemical Abstracts Service'').&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1126/science.308.5723.774a |date=maj 2005 |author=Kaiser J |title=Science resources. Chemists want NIH to curtail database |url=https://archive.org/details/sim_science_2005-05-06_308_5723/page/774 |volume=308 |issue=5723 |pages=774 |pmid=15879180 |journal=Science}}&lt;/ref&gt; Oni imaju jak interes u  tom pitanju jer Chemical Abstracts Service stvara veliki postotak prihoda društva. U zastupaju svoje pozicije u odnosu na bazu podataka PubChem, ACS je aktivno lobiralo u [[SAD|američkom Kongresu]].

Ubrzo nakon  kreiranja PubChem, ''American Chemical Society'' je  lobiralo u [[SAD|Kongresu Sjedinjenih Američkih Država]] da se  ograniči rad PubChem, za koji su tvrdili  da je u  sukobu interesa sa njegovim ''Chemical Abstracts Service''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://osc.universityofcalifornia.edu/news/acs_pubchem.html|title = PubChem and the American Chemical Society|work = Reshaping Scholarly Communication|location = USA|publisher = University of California|access-date=3. 10. 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20061109024753/http://osc.universityofcalifornia.edu/news/acs_pubchem.html|archive-date=9. 11. 2006|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==Polja baze podataka ==
{|
|-
| colspan=&quot;3&quot; | &lt;br /&gt; '''Identifikacijski brojevi'''
|-
| • || Identifikacijski broj u sadašnjoj bazi podataka|| [UID]
|-
| • || Identifikacijski broj supstance|| [SID]
|-
| • || Identifikacijski broj spoja || [CID]
|-
| • || Identifikacijski broj bioeseja|| [BAID], [AID]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | &lt;br&gt; '''Opće'''
|-
| • || Bilo koje polje baze podataka || [ALL]
|-
| • || Kommentar || [CMT]
|-
| • || Datum depozicije|| [DDAT], [DEPDAT]
|-
| • ||Vanjski ID deponenta || [SRID], [SRCID]
|-
| • || Ime izvora || [SRC], [SRCNAM], [SRCNAME]
|-
| • || Datum objavljivanja zvora || [SRD], [SRDAT], [RLSDAT]
|-
| • || [[Medical Subject Heading]] (MeSH) termin || [MSHT], [MESHT]
|-
| • ||Čvor  MeSH stabla || [MSHN], [MESHTN]
|-
| • || MeSH farmakoloških akcija  || [PHMA], [PHARMA]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | &lt;br /&gt; '''Svojstva supstance'''
|-
| • || Sinonimi supstance|| [SYNO]
|-
| • || [[IUPAC|IUPAC ime]] || [UPAC], [IUPAC]
|-
| • || [[Međunarodni hemijski identifikator]] (InChI) || [INCHI]
|-
| • || [[Molekulska masa|Molekulska težina]] || [MW], [MWT], [MOLWT]
|-
| • || [[Hemijski element]]i || [ELMT], [EL]
|-
| • || Ne-vodikovi atomi || [HAC], [HACNT]
|-
| • ||Broj  [[izotop]]a || [IAC], [IACNT]
|-
| • || Ukupni  [[formalni naboj]] || [TFC], [CHG], [CHRG]
|-
| • || Broj [[Hiralnost|hiralnih]] atoma|| [ACC], [ACCNT]
|-
| • || Definirani broj hiralnih atoma|| [ACDC], [ACDCNT]
|-
| • || Nedefinirani broj hiralnih atoma || [ACUC], [ACUCNT]
|-
| • || Broj akceptora [[vodikova veza|vodikove veze]] || [HBAC], [HBACNT]
|-
| • || Broj donora vodikove veze || [HBDC], [HBDCNT]
|-
| • || Broj [[tautomer]]a || [TC], [TCNT], [TTMC]
|-
| • || Broj  rortacijskih veza || [RBC], [RBCNT]
|-
| • || [[XLogP]]&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1021/ci700257y |date=2007 |author=Cheng T |title=Computation of octanol-water partition coefficients by guiding an additive model with knowledge |volume=47 |issue=6 |pages=2140–2148 |pmid=17985865  |journal=Journal of Chemical Information and Modeling}}&lt;/ref&gt; || [XLGP], [LOGP]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | &lt;br /&gt; '''Svojstva spoja'''
|-
| • ||Sinonimi spoja  || [CSYN], [CSYNO]
|-
| • || Broj spoja|| [CC], [CCNT]
|-
| • || Broj kovalentnih jedimica(molekula) || [CUC], [CUCNT]
|-
| • || Broj ukupnebioactivnosti || [TAC]
|-
|}

== Također pogledajte==

* [[Hemijske baze podataka]]
** [[ChEMBL]]
** [[ChemSpider]]
** [[eMolecules]]
** [[DrugBank]]
** [[Moltable]]
** [[BindingDB]]
** [[SCRIPDB]]
* * [[Entrez]]
* [[PubMed]]
* [[GenBank]]

==Reference==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==

{{Commonscat|PubChem}}
* [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov PubChem homepage]
* [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/search/ PubChem searchpage]
* [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/help.html#faq PubChem FAQ]
* [http://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/help.html PubChem Help]
* [https://web.archive.org/web/20071227115807/http://cheminfo.informatics.indiana.edu/PubChemSR/ PubChemSR Search Aid]
* [http://depth-first.com/articles/2007/09/26/pubchem-for-newbies/ PubChem for Newbies]
* [http://www.jcheminf.com/series/PubChem3D PubChem3D article collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150715165554/http://www.jcheminf.com/series/PubChem3D |date=15. 7. 2015 }} in the Journal of Cheminformatics

{{DEFAULTSORT:Pubchem}}
[[Kategorija:Hemijske baze podataka]]
[[Kategorija:Biološke baze podataka]]</text>
      <sha1>fngjkytun9apeqxdimyj6f4nzx8nro4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hroðr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>429629</id>
    <revision>
      <id>3924034</id>
      <parentid>3867890</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1459" sha1="8gokrpwnslqjzczkp42wezyjueugrno" xml:space="preserve">U [[Nordijska mitologija|nordijskoj mitologiji]], '''Hroðr''' („slavna“) je lijepa div-žena (''[[jötunn]]'').&lt;ref&gt;Orchard, Andy (1997). ''[[iarchive:casselldictionar00unse|Dictionary of Norse Myth and Legend]]''. Cassell. {{ISBN|0-304-34520-2}}.&lt;/ref&gt; Za razliku od mnogih drugih ''jötunna'', Hroðr je u dobrim odnosima sa [[Æsiri|božanstvima]]. 

Neka čitanja ''Hymiskviðe'' identificiraju Hróðr kao ime majke [[Tyr|Týra]], koji se pojavljuje u pjesmi, divovke prijateljski nastrojene prema [[Æsiri|Aesirima]] i supruge jotuna [[Hymir|Hymira]]. Ako je Hróðr Tyrova majka, pjesma sugerira da je Hymir otac, ali kasnija ''[[Prose Edda|Prozna Edda]]'' navodi da je [[Odin]] njegov otac. Budući da je udomljavanje herojskih figura od strane divovki uobičajena tropa u nordijskom folkloru, Hymir bi mogao biti udomitelj, što je važan odnos u vikinškoj kulturi. 

== Porodica ==
Hroðrin muž je div [[Hymir]]&lt;ref&gt;Davidson, Hilda Ellis (1993). ''[https://books.google.com/books/about/The_Lost_Beliefs_of_Northern_Europe.html?id=vueIAgAAQBAJ The Lost Beliefs of Northern Europe]''. Routledge. Str. 50–53. {{ISBN|0-203-40850-0}}.&lt;/ref&gt; te je njihov sin bog [[Tyr]].&lt;ref&gt;''[[Hymiskviða]]'', ''Starija Edda''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Drugi mitovi spominju Tyra kao sina boga [[Odin]]a.&lt;/ref&gt; Hroðr je vjerovatno majka Hymirovih kćeri.
== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Nordijska mitološka bića]]</text>
      <sha1>8gokrpwnslqjzczkp42wezyjueugrno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rjurik I, veliki knez Kijeva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>432950</id>
    <revision>
      <id>3924032</id>
      <parentid>2844377</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1024" sha1="1xmqcvuz3hdxjrncudw09iqfbvij48u" xml:space="preserve">{{Infokutija vladar
| Ime = Rjurik I
| Slika = RAMBAUD(1879) p1.008 RURIK.jpg
| Nasljeđivanje = [[Veliki knez Kijeva]]
| Vladavina = 862. - 879.
| Nasljednik = [[Oleg, veliki knez Kijeva|Oleg]]
| Datum rođenja = 830.
| Datum smrti = 879. (u 49. godini)
| Djeca = [[Igor I, veliki knez Kijeva]]
| Dinastija = [[Rjurikoviči]]
}}

'''Rjurik I''' ([[Staroslavenski jezik|staroslavenski]]: Рюрикъ; [[Staronordijski jezik|staronordijski]]: Hrøríkʀ; 830. - 879.) bio je [[Varjazi|varjaški]] knez koji je 862. godine preuzeo kontrolu nad teritorijom [[Ladoga|Ladoge]], izgradio naselje Holmgard kod Novgoroda i osnovao [[Kijevska Rusija|Kijevsku Rusiju]]. Osnivač je [[Rjurikoviči|dinastije Rjurikovič]] koja je vladala Kijevskom Rusijom i njenim državama nasljednicima ([[Veliko vojvodstvo Moskva]] i [[Rusko carstvo]]) do 17. stoljeća.

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Wikiatlas|Iran}}{{Vladari Kijevske Rusije}}{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:Rođeni 830.]]
[[Kategorija:Umrli 879.]]</text>
      <sha1>1xmqcvuz3hdxjrncudw09iqfbvij48u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924033</id>
      <parentid>3924032</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="a83rktz9cf36f1z39boow8bpklscdh3" xml:space="preserve">{{Infokutija vladar
| Ime = Rjurik I
| Slika = RAMBAUD(1879) p1.008 RURIK.jpg
| Nasljeđivanje = [[Veliki knez Kijeva]]
| Vladavina = 862. - 879.
| Nasljednik = [[Oleg, veliki knez Kijeva|Oleg]]
| Datum rođenja = 830.
| Datum smrti = 879. (u 49. godini)
| Djeca = [[Igor I, veliki knez Kijeva]]
| Dinastija = [[Rjurikoviči]]
}}

'''Rjurik I''' ([[Staroslavenski jezik|staroslavenski]]: Рюрикъ; [[Staronordijski jezik|staronordijski]]: Hrøríkʀ; 830. - 879.) bio je [[Varjazi|varjaški]] knez koji je 862. godine preuzeo kontrolu nad teritorijom [[Ladoga|Ladoge]], izgradio naselje Holmgard kod Novgoroda i osnovao [[Kijevska Rusija|Kijevsku Rusiju]]. Osnivač je [[Rjurikoviči|dinastije Rjurikovič]] koja je vladala Kijevskom Rusijom i njenim državama nasljednicima ([[Veliko vojvodstvo Moskva]] i [[Rusko carstvo]]) do 17. stoljeća.

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Vladari Kijevske Rusije}}{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:Rođeni 830.]]
[[Kategorija:Umrli 879.]]</text>
      <sha1>a83rktz9cf36f1z39boow8bpklscdh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FK Banga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>460125</id>
    <revision>
      <id>3924072</id>
      <parentid>3913551</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:30:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Trenutni sastav */ &lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/548475/sidas-praleika-keliasi-i-del-rungtyniu-manipuliavimo-is-auksciausios-cekijos-lygos-ismesta-kluba Sidas Praleika keliasi į dėl rungtynių manipuliavimo iš aukščiausios Čekijos lygos išmestą klubą (pagal sportas.lt)]&lt;/ref&gt;</comment>
      <origin>3924072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11870" sha1="624ggvmlsubh62e9rj5wbx7f79z7utr" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #FF6600
| Ime kluba         = '''FK Banga'''
| Puno ime          = Futbolo klubas Banga
| Grb               = 
| Nadimak           = ''Tigrai (tigri)''
| Osnovan           = [[1966.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Gargždai]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|orange}} {{colorbox|#000088}} {{colorbox|white}}
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]]
| Stadion           = [[Gargždų stadionas]]
| Kapacitet         = 2.300&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/stadionas&lt;/ref&gt;
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/kontaktai&lt;/ref&gt;
| Menadžer          = {{Flagicon|POR}} David Marquez Afonso
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 8. mjesto
| Prethodna sezona  = [[A lyga 2025.|2025.]]
| Webstranica       = [http://www.fkbanga.lt Banga]
| Trenutna sezona   = 
| uzorak_lr1        = 
| uzorak_t1         = 
| uzorak_dr1        = 
| uzorak_š1         = 
| uzorak_č1         = 
| lijeva ruka1      = FF6600
| tijelo1           = FF6600
| desna ruka1       = FF6600
| šorc1             = FF6600
| čarape1           = FF6600
| uzorak_lr2        = 
| uzorak_t2         = 
| uzorak_dr2        = 
| uzorak_š2         =
| uzorak_č2         =
| lijeva ruka2      = 000088
| tijelo2           = 000088
| desna ruka2       = 000088
| šorc2             = 000088
| čarape2           = 000088
| uzorak_lr3        =
| uzorak_t3         =
| uzorak_dr3        =
| uzorak_š3         =
| uzorak_č3         =
| lijeva ruka3      = 000088
| tijelo3           = ff6600
| desna ruka3       = 000088
| šorc3             = ffffff
| čarape3           = 000088
|
}}
'''FK Banga''' je profesionalni nogometni klub iz [[Gargždai]]ja. Takmiči se u [[Prva nogometna liga Litvanije|Prvoj nogometnoj ligi Litvanije]].

Klub je osnovan 1966. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i crvena. Domaće utakmice igra na [[Gargždai Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[Kup Litvanije u nogometu|Nacionalni kup]]'''&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html RSSSF]&lt;/ref&gt;
**'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 2024.
**'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (3)''': 2011, 2014, 2019.

== Sezona (2000. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2004'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2005'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2006'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2007'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2008'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2009'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 5. 9. 2026.''
{{Fs start}}
{{Fs player|br= 1|nac=LTU|poz=GK|ime=[[Armantas Vitkauskas]]}}
{{Fs player|br= 3|nac=LTU|poz=DF|ime=Deividas Malžinskas}}
{{Fs player|br= 4|nac=GNB|poz=DF|ime=[[Simão Júnior]]}}
{{Fs player|br= 7|nac=LTU|poz=MF|ime=Dovydas Norvilas}}
{{Fs player|br=10|nac=LTU|poz=MF|ime=Vaidas Magdušauskas}}
{{Fs player|br=11|nac=LTU|poz=MF|ime=Rokas Filipavičius}}
{{Fs player|br=12|nac=LTU|poz=GK|ime=Lukas Grinkevičius}}
{{Fs player|br=13|nac=LTU|poz=DF|ime=Natanas Žebrauskas}}
{{Fs player|br=17|nac=LTU|poz=DF|ime=Maksim Andrejev}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|br=19|nac=LTU|poz=DF|ime=Valdas Antužis}}
{{Fs player|br=24|nac=LTU|poz=DF|ime=Armandas Razvadauskas}}
{{Fs player|br=20|nac=LTU|poz=DF|ime=Aleksandras Levšinas}}
{{Fs player|br=57|nac=LTU|poz=MF|ime=Matas Ambrazaitis}}
{{fs player|br=77|nac=LTU|poz=FW|ime=Ignas Venckus}}
{{fs player|br=99|nac=NGR|poz=MF|ime=Aaron Olugbogi}}
{{fs player|no=|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}}
{{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}}
{{fs player|no=|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Andrius Jokšas]] (1995–1996)
* {{flagicon|LIT}} [[Gajus Kulbis]] (2010–2012, 2013–20??)

== Treneri ==
* {{flagicon|LIT}} [[Valdas Ivanauskas]] (2008–2009)
* {{flagicon|LIT}} [[Arminas Narbekovas]] (2010–2013)
* {{flagicon|LIT}} [[Mindaugas Čepas]], (2013)
* {{flagicon|RUS}} [[Maksim Tiščenko]] (2014)
* {{flagicon|LIT}} [[Vaidas Žutautas]] (2015–2016)
* {{flagicon|LIT}} [[Tomas Tamošauskas]] (2017–2021)
* {{flagicon|POR}} [[David Afonso]] (2021–)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{commonscat|FK Banga Gargždai}}
* {{službeni sajt|fkbanga.lt}}

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|Banga]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1966.]]</text>
      <sha1>624ggvmlsubh62e9rj5wbx7f79z7utr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924073</id>
      <parentid>3924072</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Trenutni sastav */</comment>
      <origin>3924073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11872" sha1="1lmro8xmha6245kg3uibfa0m6avz63o" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #FF6600
| Ime kluba         = '''FK Banga'''
| Puno ime          = Futbolo klubas Banga
| Grb               = 
| Nadimak           = ''Tigrai (tigri)''
| Osnovan           = [[1966.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Gargždai]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|orange}} {{colorbox|#000088}} {{colorbox|white}}
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]]
| Stadion           = [[Gargždų stadionas]]
| Kapacitet         = 2.300&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/stadionas&lt;/ref&gt;
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/kontaktai&lt;/ref&gt;
| Menadžer          = {{Flagicon|POR}} David Marquez Afonso
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 8. mjesto
| Prethodna sezona  = [[A lyga 2025.|2025.]]
| Webstranica       = [http://www.fkbanga.lt Banga]
| Trenutna sezona   = 
| uzorak_lr1        = 
| uzorak_t1         = 
| uzorak_dr1        = 
| uzorak_š1         = 
| uzorak_č1         = 
| lijeva ruka1      = FF6600
| tijelo1           = FF6600
| desna ruka1       = FF6600
| šorc1             = FF6600
| čarape1           = FF6600
| uzorak_lr2        = 
| uzorak_t2         = 
| uzorak_dr2        = 
| uzorak_š2         =
| uzorak_č2         =
| lijeva ruka2      = 000088
| tijelo2           = 000088
| desna ruka2       = 000088
| šorc2             = 000088
| čarape2           = 000088
| uzorak_lr3        =
| uzorak_t3         =
| uzorak_dr3        =
| uzorak_š3         =
| uzorak_č3         =
| lijeva ruka3      = 000088
| tijelo3           = ff6600
| desna ruka3       = 000088
| šorc3             = ffffff
| čarape3           = 000088
|
}}
'''FK Banga''' je profesionalni nogometni klub iz [[Gargždai]]ja. Takmiči se u [[Prva nogometna liga Litvanije|Prvoj nogometnoj ligi Litvanije]].

Klub je osnovan 1966. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i crvena. Domaće utakmice igra na [[Gargždai Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[Kup Litvanije u nogometu|Nacionalni kup]]'''&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html RSSSF]&lt;/ref&gt;
**'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 2024.
**'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (3)''': 2011, 2014, 2019.

== Sezona (2000. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2004'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2005'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2006'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2007'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2008'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2009'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 5. 9. 2026.''
{{Fs start}}
{{Fs player|br= 1|nac=LTU|poz=GK|ime=[[Armantas Vitkauskas]]}}
{{Fs player|br= 3|nac=LTU|poz=DF|ime=Deividas Malžinskas}}
{{Fs player|br= 4|nac=GNB|poz=DF|ime=[[Simão Júnior]]}}
{{Fs player|br= 7|nac=LTU|poz=MF|ime=Dovydas Norvilas}}
{{Fs player|br=10|nac=LTU|poz=MF|ime=Vaidas Magdušauskas}}
{{Fs player|br=11|nac=LTU|poz=MF|ime=Rokas Filipavičius}}
{{Fs player|br=12|nac=LTU|poz=GK|ime=Lukas Grinkevičius}}
{{Fs player|br=13|nac=LTU|poz=DF|ime=Natanas Žebrauskas}}
{{Fs player|br=17|nac=LTU|poz=DF|ime=Maksim Andrejev}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|br=19|nac=LTU|poz=DF|ime=Valdas Antužis}}
{{Fs player|br=24|nac=LTU|poz=DF|ime=Armandas Razvadauskas}}
{{Fs player|br=20|nac=LTU|poz=DF|ime=Aleksandras Levšinas}}
{{Fs player|br=57|nac=LTU|poz=MF|ime=Matas Ambrazaitis}}
{{fs player|br=77|nac=LTU|poz=FW|ime=Ignas Venckus}}
{{fs player|br=99|nac=NGR|poz=MF|ime=Aaron Olugbogi}}
{{fs player|no=|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}}
{{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}}
{{fs player|no=44|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Andrius Jokšas]] (1995–1996)
* {{flagicon|LIT}} [[Gajus Kulbis]] (2010–2012, 2013–20??)

== Treneri ==
* {{flagicon|LIT}} [[Valdas Ivanauskas]] (2008–2009)
* {{flagicon|LIT}} [[Arminas Narbekovas]] (2010–2013)
* {{flagicon|LIT}} [[Mindaugas Čepas]], (2013)
* {{flagicon|RUS}} [[Maksim Tiščenko]] (2014)
* {{flagicon|LIT}} [[Vaidas Žutautas]] (2015–2016)
* {{flagicon|LIT}} [[Tomas Tamošauskas]] (2017–2021)
* {{flagicon|POR}} [[David Afonso]] (2021–)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{commonscat|FK Banga Gargždai}}
* {{službeni sajt|fkbanga.lt}}

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|Banga]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1966.]]</text>
      <sha1>1lmro8xmha6245kg3uibfa0m6avz63o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924074</id>
      <parentid>3924073</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T07:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trenutni sastav */</comment>
      <origin>3924074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11874" sha1="2lpe2vqjvguj5zeasuvlrcjdjxcxapl" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #FF6600
| Ime kluba         = '''FK Banga'''
| Puno ime          = Futbolo klubas Banga
| Grb               = 
| Nadimak           = ''Tigrai (tigri)''
| Osnovan           = [[1966.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Gargždai]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|orange}} {{colorbox|#000088}} {{colorbox|white}}
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]]
| Stadion           = [[Gargždų stadionas]]
| Kapacitet         = 2.300&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/stadionas&lt;/ref&gt;
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} [[Rimantas Mikalauskas]]&lt;ref&gt;http://www.fkbanga.lt/kontaktai&lt;/ref&gt;
| Menadžer          = {{Flagicon|POR}} David Marquez Afonso
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 8. mjesto
| Prethodna sezona  = [[A lyga 2025.|2025.]]
| Webstranica       = [http://www.fkbanga.lt Banga]
| Trenutna sezona   = 
| uzorak_lr1        = 
| uzorak_t1         = 
| uzorak_dr1        = 
| uzorak_š1         = 
| uzorak_č1         = 
| lijeva ruka1      = FF6600
| tijelo1           = FF6600
| desna ruka1       = FF6600
| šorc1             = FF6600
| čarape1           = FF6600
| uzorak_lr2        = 
| uzorak_t2         = 
| uzorak_dr2        = 
| uzorak_š2         =
| uzorak_č2         =
| lijeva ruka2      = 000088
| tijelo2           = 000088
| desna ruka2       = 000088
| šorc2             = 000088
| čarape2           = 000088
| uzorak_lr3        =
| uzorak_t3         =
| uzorak_dr3        =
| uzorak_š3         =
| uzorak_č3         =
| lijeva ruka3      = 000088
| tijelo3           = ff6600
| desna ruka3       = 000088
| šorc3             = ffffff
| čarape3           = 000088
|
}}
'''FK Banga''' je profesionalni nogometni klub iz [[Gargždai]]ja. Takmiči se u [[Prva nogometna liga Litvanije|Prvoj nogometnoj ligi Litvanije]].

Klub je osnovan 1966. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i crvena. Domaće utakmice igra na [[Gargždai Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[Kup Litvanije u nogometu|Nacionalni kup]]'''&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tablesl/litocuphist.html RSSSF]&lt;/ref&gt;
**'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 2024.
**'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (3)''': 2011, 2014, 2019.

== Sezona (2000. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2004'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820033958/http://almis.sritis.lt/ltu04lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2005'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.'''  
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |title=Arhivirana kopija |access-date=13. 2. 2020 |archive-date=20. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820034430/http://almis.sritis.lt/ltu05lyga2w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2006'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''12.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito06.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2007'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito07.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2008'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito08.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2009'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito09.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2010'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2010.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2011'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2011.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2012'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2012.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2013'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2013.html#alyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2014'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''9.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2014.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2015'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga&lt;/ref&gt; 
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#deb678&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''  
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''8.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 5. 9. 2026.''
{{Fs start}}
{{Fs player|br= 1|nac=LTU|poz=GK|ime=[[Armantas Vitkauskas]]}}
{{Fs player|br= 3|nac=LTU|poz=DF|ime=Deividas Malžinskas}}
{{Fs player|br= 4|nac=GNB|poz=DF|ime=[[Simão Júnior]]}}
{{Fs player|br= 7|nac=LTU|poz=MF|ime=Dovydas Norvilas}}
{{Fs player|br=10|nac=LTU|poz=MF|ime=Vaidas Magdušauskas}}
{{Fs player|br=11|nac=LTU|poz=MF|ime=Rokas Filipavičius}}
{{Fs player|br=12|nac=LTU|poz=GK|ime=Lukas Grinkevičius}}
{{Fs player|br=13|nac=LTU|poz=DF|ime=Natanas Žebrauskas}}
{{Fs player|br=17|nac=LTU|poz=DF|ime=Maksim Andrejev}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|br=19|nac=LTU|poz=DF|ime=Valdas Antužis}}
{{Fs player|br=24|nac=LTU|poz=DF|ime=Armandas Razvadauskas}}
{{Fs player|br=20|nac=LTU|poz=DF|ime=Aleksandras Levšinas}}
{{Fs player|br=57|nac=LTU|poz=MF|ime=Matas Ambrazaitis}}
{{fs player|br=77|nac=LTU|poz=FW|ime=Ignas Venckus}}
{{fs player|br=99|nac=NGR|poz=MF|ime=Aaron Olugbogi}}
{{fs player|no=30|nat=GNB|pos=MF|name=[[Umaro Cande]]}}
{{Fs player|no=27|nat=GER|pos=DF|name=Ricardo Henning}}
{{fs player|no=44|nat=LTU|pos=MF|name=[[Domantas Vaičekauskas]]}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Andrius Jokšas]] (1995–1996)
* {{flagicon|LIT}} [[Gajus Kulbis]] (2010–2012, 2013–20??)

== Treneri ==
* {{flagicon|LIT}} [[Valdas Ivanauskas]] (2008–2009)
* {{flagicon|LIT}} [[Arminas Narbekovas]] (2010–2013)
* {{flagicon|LIT}} [[Mindaugas Čepas]], (2013)
* {{flagicon|RUS}} [[Maksim Tiščenko]] (2014)
* {{flagicon|LIT}} [[Vaidas Žutautas]] (2015–2016)
* {{flagicon|LIT}} [[Tomas Tamošauskas]] (2017–2021)
* {{flagicon|POR}} [[David Afonso]] (2021–)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{commonscat|FK Banga Gargždai}}
* {{službeni sajt|fkbanga.lt}}

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|Banga]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1966.]]</text>
      <sha1>2lpe2vqjvguj5zeasuvlrcjdjxcxapl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhamed Šišić</title>
    <ns>0</ns>
    <id>468597</id>
    <revision>
      <id>3924020</id>
      <parentid>3761340</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="rmbfxjfszsg3bfo57ehdjdzxrsqpup2" xml:space="preserve">'''Muhamed Šišić''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[Alpinizam|alpinista]] i fotograf. Kao alpinista iznikao je iz snažnog [[Planinarstvo|planinarskog]] pokreta, [[Historija alpinizma u Bosni i Hercegovini|Sarajevske škole alpinizma]], koja je imala svoje učitelje i uzore, poput [[Drago Entraut|Drage Entrauta]], [[Uzeir Beđirević|Uzeira Beširevića]], [[Halid Čaušević|Halida Čauševića]] i mnoge druge.&lt;ref name=&quot;ŠišićM&quot;&gt;{{Cite web |url= http://luteriorlovic.blogger.ba/arhiva/2013/08/16/2731697 |title= Muhamed Šišić, junak i uzor |work=  |access-date= 13. 9. 2020 |archive-date= 15. 10. 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20131015212605/http://luteriorlovic.blogger.ba/arhiva/2013/08/16/2731697 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
U svijet [[Planina|planine]] i planinarenja unio je draž [[Fotografija|fotografskog]] bilježenja i prezentiranja, ali i reportažno pisanje o [[Ekspedicijski stil|ekspedicionom penjanju]]. Polaznici alpinističkih škola ga pamte i kao vrsnog instruktora.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://bihski.com/2014/09/29/promjenjiva-istrija-razvoja-alpinizma-u-sarajevu/ |title=Slobodan Žalica - Historija razvoja alpinizma u Sarajevu |access-date=28. 9. 2020 |archive-date=19. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919222818/https://bihski.com/2014/09/29/promjenjiva-istrija-razvoja-alpinizma-u-sarajevu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
Sa planinarstvom je počeo kao član nekoliko društava u [[Sarajevo|Sarajevu]], prvi čemu je, pohađajući kurseve iz alpinizma stekao osnovna znanja.

Prve korake u alpinizmu napravio je 1967. god na [[Romanija|Romaniji]] kod Drage Entrauta i [[Fikret Omanović|Fikreta Omanovića]], uz pomoć [[Zijah Jajatović|Zijaha Jajatovića]], koji je poginuo na [[Zimski uspon na Lupoglav|Lupoglavu]] (|Prenj) dvije godine nakon ovoga.&lt;ref&gt;[http://www.vilsonovo.net/index.php?page=price_read&amp;_id=169 Muhamed Šišić - Junak Prenja]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Šišić&quot;&gt;{{Cite web |url= https://stav.ba/prvi-bosnjaci-u-ekspediciji-na-krov-svijeta/ |title=Prvi Bošnjaci u ekspediciji na krov svijeta |work=STAV - Društvo, 2019  |access-date= 13. 9. 2020}}&lt;/ref&gt;

Jedno vrijeme bio je na radu u [[Austrija|Austriji]] i [[Švicarska|Švicarskoj]] kako bi od zarađenog novca istovremeno mogao i penjati. U Švicarskoj je živio ispod [[Eiger]]a, kultne stijene alpinizma. Nešto kasnije, nakon povratka, zaposlio se u [[Energoinvest]]u, u Radnoj organizaciji IRCE (istraživačko razvojni centar za elektroenergetiku), radeći na poslovima ispitivanja elektroopreme visokog napona.

Sedamdesetih godina XX vijeka uspenjao je brojne smjerove na planinama Bosne i Hercegovine od kojih su neki zabilježeni i u časopisu Hrvatski planinar:&lt;ref name=&quot;Smjerovi&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.sumari.hr/biblio/hp/htm/S111189.htm |title= Natpisi o alpinizmu|work=Hrvatski planinar - Časopis  |access-date= 13. 9. 2020}}&lt;/ref&gt;

* Smjer &quot;Kišoviti kamin&quot; u sjevernoj stijeni Oblika na [[Treskavica|Treskavici]]  
* &quot;Dugi bosanski smjer&quot; u masivu Cetine na [[Prenj]]u
* Zimski uspon sjeverozapadnim bridom Osobca na Prenju
* Varijanta &quot;Kamin&quot; u izgorjeloj grudi na Prenju
* &quot;Kavkaski smjer&quot; u izgorjeloj grudi na Prenju 
* Varijanta smjera &quot;S&quot; u istočnoj strani Velike kape na Prenju
* Smjer &quot;Sandžačka 33&quot; u stijeni osobca na Prenju
* &quot;Smjer prenjskih vukova&quot; u Velikoj kapi na Prenju
* &quot;Centralni smjer&quot; u sjevernoj stijeni Botina na [[Velež]]i
* &quot;Davorov&quot; smjer u sjevernoj stijeni Botina na Veleži

Na prvom i eksperimentalnom tečaju (ljetni početnički) Sarajevske škole alpinizma, koji je održan tokom sedam vikenda, od 7. oktobra do 19. novembra 1972. na Romaniji, u planinarskom domu “Slaviša Vajner-Čiča”, prisutno je bilo 11 planinara. Muhamed Šišić bio je instruktor.
[[File:Matterhorn from Höhbalmen.jpg|mini|desno|Uspon na [[Matterhorn]] bio je prvi veći međunarodni [[Historija alpinizma u Bosni i Hercegovini|uspjeh bosanskohercegovačkog alpinizma]]]]

== Matterhorn ==
Uspon na [[Matterhorn]], zajedno sa [[Muhamed Gafić|Muhamedom Gafićem]], izveo je u julu 1971. god. Bio je to prvi bosanskohercegovački uspon na ovaj vrh. Jedini alpinistički klub koji je postojao u to doba bio je Alpinistički odsjek Sarajevo, čiji su članovi bili Šišić i Gafić. Zbog neiskustva, uspon su počeli sa [[italija]]nske strane. U tom penjanju izgubili su fotoaparat, a imali su samo jedan. Ispod vrha su se vratili, prešli u Švicarsku, i tu su se sreli sa [[japan]]sim alpinistom. Njegovo društvo im je trebalo jer je Japanac imao [[fotoaparat]]. Bilo je strašno nevrijeme, pa je i grom udario u Japanca. Čovjek je sav pocrnio, direktno se na njemu grom ispraznio, ali ga nije ubio. Uspjeli su ga spasiti. Opet su pokušali i zajedno s Japancem uspjeli ostvariti uspon na vrh. Brzo su se spustili u dolinu, jer je tu večer bilo veliko nevrijeme, više od metar snijega napadalo je za noć. Više od dva dana bili su zarobljeni u planini, smrznutu, bez hrane. Ovaj uspon je uspješno završen, ali je predstavljao veliku avantura.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bhdani.ba/portal/clanak/328/arhiva/prvo-bosanskohercegovacko-osvajanje-matterhorna- |title=Prvo bosanskohercegovačko osvajanje Matterhorna - DANI |access-date=27. 9. 2020 |archive-date=8. 10. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008162934/https://www.bhdani.ba/portal/clanak/328/arhiva/prvo-bosanskohercegovacko-osvajanje-matterhorna- |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Elbrus North 195.jpg|mini|desno|[[Elbrus]], najviši je vrh [[Kavkaz]]a i [[Evrope]] s visinom od 5642 m. Muhamed Gafić i Muhamed Šišić su prvi bosanskohercegovački alpinisti koji su ostvarili uspon na ovaj vrh]] 
== Elbrus ==
[[Jugoslavenska ekspedicija na Kavkaz 1974.|Prva jugoslavenska kadrovska alpinistička ekspedicija]] [[Kavkaz|&quot;Kavkaz '74&quot; (PS Jugoslavije)]]. Muhamed Šišić ostvario je uspon na vrh [[Elbrus]]a (5642m). U grupi sa [[Muhamed Gafić|Muhamedom Gafićem]], dvojicom alpinista iz [[Srbija|Srbije]] i dvojica iz [[Hrvatska|Hrvatske]] (jedan je bio [[Vladimi Mesarić]] sa kojim je kasnije bio u ekspediciji na Mount Everest), ispenjali su sjevernu stijenu Ulu Tau Čana (4.207 m). Tokom ekspedicije poginula su sva četvorica alpinista treće grupa, svi iz Hrvatske. Tijela dvojice pronađena su nakon 40 godina.&lt;ref name=&quot;BiH&quot;&gt;{{Cite web |url= https://psbih.ba/alpinizam/ |title= Hronologija uspona |work= Planinarski savez BiH |access-date= 13. 9. 2018 |archive-date= 8. 7. 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190708194759/https://psbih.ba/alpinizam/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; Ovaj uspjeh bio je inspiracija brojnim alpinistima u Bosni i Hercegovini da krenu u uspone na sve više visove.
== Pamir 1976.==
[[Bosanskohercegovačka ekspedicija na Pamir 1976.]]  u organizaciji [[Planinarski savez Bosne i Hercegovine|Planinarskog saveza Bosne i Hercegovine]] bila je &quot;Pamir '76&quot;, u periodu 12. 07. - 19.08. 1976. Cilj ekspedicije bio je uspon na Vrh komunizma (7495 m.), a kao rezerve bili su Vrh Korženjevske (7105 m.) i Vrh Lenjina (7134 m.). Ekspediciju su sačinjavali: Muhamed Šišić vođa ekspedicije, [[Branimir Maltarić]], [[Alija Vatrenjak]], [[Erol Čolaković]] i [[Miodrag Rakić]].&lt;ref name=&quot;Pamir&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.hps.hr/hp-arhiva/197711.pdf |title=Muhamed Šišić i Miodrag Rakić: Pamir 1976 - Prva ekspedicija iz BiH - NAŠE PLANINE, Revija PSH i PSBiH, 11-12, 1977 |access-date= 15. 2. 2020}}&lt;/ref&gt; Cijelo vrijeme ekipu su pratile brojne neprijatnosti:
* broj članova je smanjen sa 8 planiranih, zbog nedostatka financiskih sredstava
* izgubljena oprema u teretnom vagonu i čekanje nekoliko dana da se pronađe
* [[visinska bolest]] Erola Čolakovića i Miodraga Rakića 
* teška [[upala pluća]] samog Šišića, kome je pomogao [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika|sovjetski]] ljekar-alpinista
* Nevrijeme tokom ekspedicije

Preostala dvojica penjača, Maltarić i Vatrenjak dosegli su 7045 m prilikom uspona na Vrh Kornježevske 7105 m. [[Lavina]] neposredno ispod vrha ih je onemogućila u usponu na vrh.&lt;ref name=&quot;Pamire&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.hps.hr/hp-arhiva/197711.pdf |title=Branimir Maltarić: Vrh Kornježevske - NAŠE PLANINE, Revija PSH i PSBiH, 11-12, 1977 |access-date= 15. 2. 2020}}&lt;/ref&gt; Ekspedicija je ipak ostala zapisana po visinskom rekordu dvojice alpinista i prvom prelasku visine od 7.000 metara jednog penjača iz Bosne i Hercegovine.
== Mount Everest ==
[[Jugoslavenske ekspedicije na Himalaje|Sedma jugoslavenska ekspediciji na Mount Everest]] organizovana je u proljeće 1979. god, pod vodstvom [[Tone Škarja|Tone Škarje]], priznatog slovenskog alpiniste. U ekspediciji su učestvovali Muhamed Šišić i  Muhamed Gafić, kao predstavnici [[Planinarski savez Bosne i Hercegovine|Planinarskog saveza Bosne i Hercegovine]]. Dosegli su visinu 7170 metara.&lt;ref name=&quot;ME&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.visokogorcicg.com/35-godina-od-prvog-jugoslovenskog-uspona-na-everest/ |title=35 godina od prvog jugoslovenskog uspona na Everest |work=Visokogorci Crne Gore |access-date=15. 2. 2020 |archive-date=17. 2. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217091051/http://www.visokogorcicg.com/35-godina-od-prvog-jugoslovenskog-uspona-na-everest/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Te su godine 13. maja Everest osvojili [[Andrej Štremfelj]], [[Nejc Zaplotnik]], [[Stane Belak]], [[Stipe Božić]] i Ang Fu, vođa [[Šerpas]]a koji je sutradan prilikom silaska poginuo.

Ekspedicija je trajala četiri mjeseca. Više od 100 firmi iz [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] finansiralo je i bilo uključeno u ovu ekspediciju. Na prvom mjestu po izdvojenim sredstvima bilo je sarajevsko preduzeće [[Energoinvest]]. Stoga je peti, najviši kamp na Everestu tokom ekspedicije, smješten na 8.100 metara, nazvan po “Energoinvestu”.&lt;ref name=&quot;Šišić&quot;/&gt;

Trideset godina poslije ekspedicije Šišić je bio gost ekspedicije na Himalaje koju je ponovo vodio [[Tone Škarja]]. Osim [[avion]]ske karte, sve troškove snosio je Škarja, kao priznanje za sve ono što je Šišić uradio prije 30 godina. O toj ekspediciji Šišić je rekao:
:''Tako velikih ekspedicija danas više nema. Takav tim ljudi koji hoće da rade za opću stvar, “svi za jednog, jedan za sve”. Bez ikakvog pretjerivanja, ali toga više nema. Znali smo da ćemo, kad to sve uvežemo, imati šansu da budemo na vrhu. Neko će biti na vrhu, u to sumnje nema, a znali smo i da na fudbalskim utakmicama ne može svako dati gol i nikad se nije desilo da svih 11 igrača da po jedan gol. Tako je to i u ekspedicijama s osvajanjem vrhova''.
== Ande (Huaskaran) ==
Univerzitetsko planinarsko sportsko društvo Bukovik iz Sarajeva organizovalo je alpinističku ekspediciju na [[Ande]] 1986. god. Muhamed Šišić kao član ekspedicije ispenjao je vrh [[Huaskaran]] (6.768 m.). Na vrh uspon su ostvarili i: [[Goran Černak]], [[Dragan Ilić]], [[Duško Jovanović]], [[Naim Logić]], [[Slobodan Simić]] i [[Alija Vatrenjak]].
 
== Reference ==
{{Refspisak|2}}

{{DEFAULTSORT:Šišić, Muhamed}}
[[Kategorija:Bosanskohercegovački alpinisti]]
[[Kategorija:Jugoslavenski alpinisti|J]]
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Rođeni 1948.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]</text>
      <sha1>rmbfxjfszsg3bfo57ehdjdzxrsqpup2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Predsjednik Malte</title>
    <ns>0</ns>
    <id>477637</id>
    <revision>
      <id>3924071</id>
      <parentid>3742161</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9362" sha1="n3yd3jm80sitoqr1inapeqzy6u5yyq9" xml:space="preserve">{{Infokutija službena pozicija
| pozicija                   = Predsjednik
| osnivač                    = 
| imenujega                  = [[Predstavnički dom Malte]]
| imenujega_kvalificiran     = 
| mandat                     = Pet godina
| mandat_kvalificiran        = 
| konstituirani_instrument   = [[Ustav Malte]]
| prethodnik                 = 
| inauguralni                = 
| osnivanje                  = 13. decembar 1974.
| imenovano_po               = 
| sjedište                   = [[Valletta]], [[Malta]]
| prvi                       = [[Anthony Mamo]]
| posljednji                 = 
| ukinuto                    = 
| sukcesija                  = 
| neslužbeni_nazivi          = 
| zamjenik                   = 
| plata                      = [[euro|€]]65,778 / godišnje&lt;ref&gt;[https://legislation.mt/eli/ln/2021/11/eng]&lt;/ref&gt;
| veb-sajt                   = {{URL|https://president.gov.mt/}}
| predlagač                  = 
| prebivalište               = [[Velemajstorska palača (Valletta)|Velemajstorska palača]]
| tijelo                     = Malte
| slikavel                   = 
| nativni_naziv              = President ta' Malta
| oznaka                     = 
| oznakavel                  = 
| oznakatekst                = 
| zastava                    = Flag of the President of Malta.svg
| zastavavel                 = 
| zastavatekst               = Zastava predsjednika
| slika                      =
| tekst                      = 
| izvještava                 = 
| trenutno                   = [[Myriam Spiteri Debono]]
| trenutnood                 = 4. aprila 2024.
| odjel                      = 
| stil                       = 
| vrsta                      = 
| status                     = 
| skraćenica                 = 
| član                       = 
| fusnote                    = 
}}
[[Datoteka:Malta_-_Attard_-_San_Anton_Gardens_-_Palace_19_ies.jpg|mini|Spisak predsjednika Malte na [[Palata San Anton|palači San Anton]] 2014.]]
'''Predsjednik Malte''' ({{Jez-mt|President ta' Malta}}) je ustavni [[šef države]] [[Malta|Malte]]. Predsjednika [[Indirektni izbori|neizravno bira]] [[Predstavnički dom Malte]], koji predsjednika imenuje na petogodišnji mandat i zahtijeva od njih da polože zakletvu da će &quot;čuvati, štititi i braniti&quot; Ustav.&lt;ref&gt;Article 50 and the Second Schedule of the [http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&amp;itemid=8566&amp;l=1 Constitution of Malta]&lt;/ref&gt; Predsjednik Malte također boravi direktno ili indirektno u sve tri grane države. Oni su dio parlamenta i odgovorni su za imenovanje [[Sudska vlast|sudstva]]. [[Izvršna vlast|Izvršnu vlast]] nominalno ima predsjednik, ali je u praksi vrši [[Premijer Malte|premijer]].&lt;ref&gt;Articles 51, 96 and 78 of the [http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&amp;itemid=8566 Constitution of Malta]&lt;/ref&gt;

==Osnivanje ureda==
Ured predsjednika Malte nastao je 13. decembra 1974, kada je [[Malta]] postala [[Republika Commonwealth|republika]] u okviru [[Commonwealth nacija]]. [[Elizabeta II, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva|Kraljica Elizabeta II]] prestala je biti [[šef države]] i [[kraljica Malte]] ({{Jez-mt|Reġina ta' Malta}}), a posljednji [[Generalni guverner Malte|generalni guverner]], [[Sir Anthony Mamo]], postao je prvi predsjednik Malte.

==Kvalifikacije==
Osoba neće i ne može biti kvalifikovana za imenovanje predsjednikom ako:

*nije državljanin Malte;
*ne obnaša ili nije obnašala dužnost vrhovnog sudije ili drugog sudije viših sudova;
*nije podobna za imenovanje na bilo koju javnu funkciju ili za obavljanje bilo koje javne funkcije u skladu sa članovima 109, 118 i 120 Ustava.

==Preuzimanje funkcije==
Prije stupanja na dužnost, kandidat mora položiti zakletvu pred [[Predstavnički dom Malte|Predstavničkim domom Malte]].

Zakletva glasi: ''Ja, (ime nominiranog), svečano se zaklinjem / potvrđujem da ću vjerno obnašati dužnost predsjednika (obavljati funkcije predsjednika) Malte i da ću, koliko je u mojoj moći, čuvati, štititi i braniti Ustav Malte.'' ''(Pa pomozi mi Bože).''

==Privremeni natječaj==
Kad god je funkcija predsjednika privremeno upražnjena; do imenovanja novog predsjednika; i kad god je nosilac funkcije odsutan s Malte, na odmoru ili iz bilo kojeg razloga nije u stanju obavljati funkcije koje su im dodijeljene Ustavom, te funkcije obavlja osoba koju je imenovao premijer, nakon savjetovanja s vođom opozicije.

==Uloga predsjednika==
Ovlasti predsjednika su:

*Predsjednik proglašava zakone.
*Predsjednik može raspustiti [[Predstavnički dom Malte]] postupajući na zahtjev [[Premijer Malte|premijera Malte]] ili nakon usvajanja zahtjeva za izglasavanje nepovjerenja Vladi.
*Predsjednik imenuje premijera sa predsjednikom koji donosi njegovu odluku na osnovu situacije u malteškom parlamentu.
*Predsjednik imenuje većinu članova ustavnih tijela (uz pristanak [[Premijer Malte|premijera]]).
*Predsjednik prima strane ambasadore.
*Predsjednik može odobriti pomilovanje (ali ne i amnestiju) osuđenim kriminalcima; predsjednik također može umanjiti ili suzbiti krivične kazne, postupajući po savjetu kabineta ili ministra kojeg je kabinet delegirao s takvom odgovornošću.
*Predsjednik je ''[[po službenoj dužnosti]]'' predsjednik [[Komisija za provođenje pravde na Malti|Komisije za provođenje pravde na Malti]].
*Predsjednik je ''po službenoj dužnosti'' šef malteške časti.
*Predsjednik je ''po službenoj dužnosti'' predsjednik Fonda za zajednicu Malte, dobrotvorne nevladine institucije čiji je cilj pomoć filantropskim institucijama i pojedincima. Supružnik predsjednika je zamjenik predsjedavajućeg.
*Predsjednik odobrava priznanje na Malti počasti, nagrada i odlikovanja. Nijedna titula plemića, časti, nagrade, odlikovanja, članstva ili funkcije na Malti ne može se koristiti ako to ne odobri predsjednik. Imena tako ovlaštenih osoba objavljuju se u Vladinom glasniku.

Uloga predsjednika detaljno je opisana u publikaciji (na [[Malteški jezik|malteškom jeziku]]) nazvanoj ''Il-Manwal tal-President tar-Repubblika'' koju je napisao bivši predsjednik [[Ugo Mifsud Bonnici]] .&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://president.gov.mt/wp-content/uploads/2015/05/Il-Manwal-Tal-President.pdf |title=''Il-Manwal tal-President tar-Repubblika'' |access-date=15. 5. 2021 |archive-date=25. 11. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125043452/http://president.gov.mt/wp-content/uploads/2015/05/Il-Manwal-Tal-President.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Službene rezidencije==
Službeni ured predsjednika je [[Velemajstorska palača (Valletta)|Velemajstorska palata]] u [[Valletta|Valeti]]. Ostale predsjedničke rezidencije uključuju:

*[[Palata San Anton]] u [[Attard]]&lt;nowiki/&gt;u - službena rezidencija.
*[[Palata Verdala|Verdala Palace]] u [[Buskett]]&lt;nowiki/&gt;u - ljetna rezidencija.

==Predsjednikova zastava==
Predsjednici Malte koristili su nacionalnu zastavu kao svoj predsjednički standard prije 12. decembra 1998. godine, kada je proglašenjem uspostavljena predsjednička zastava Malte. Zastava se vijori na predsjednikovim službenim rezidencijama i uredima i u svim prilikama u kojima su prisutni.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gov.mt/en/About%20Malta/Pages/Flags-Symbols-and-their-use.aspx|title=Flags, Symbols, and their uses|website=About Malta|publisher=Government of Malta|access-date=10. 4. 2014}}&lt;/ref&gt;

==Prestanak imenovanja==
Funkcija predsjednika postaje upražnjena:

*Ako predsjednik odstupi sa svoje funkcije;
*Istekom pet godina od datuma imenovanja na tu funkciju;
*Ako se nosilac funkcije razriješi dužnosti Rezolucijom ne manje od dvije trećine [[Predstavnički dom Malte|Predstavničkog doma Malte]] zbog nemogućnosti obavljanja svoje funkcije (bilo da proizlaze iz nemoći tijela ili uma ili bilo koje druge uzrok) ili loše ponašanje;
*Ako predsjednik umre na funkciji.

==Živi bivši predsjednici==
Od aprila 2024. žive pet bivša predsjednika:
{{Galerija|Dr Ugo Mifsud Bonnici.jpg|'''[[Ugo Mifsud Bonnici]]'''&lt;br&gt;(1994–1999)&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{datum rođenja i godine|df=yes|1932|11|8}}&lt;/small&gt;|Edward Fenech Adami (cropped).jpg|'''[[Eddie Fenech Adami]]'''&lt;br&gt;(2004–2009)&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{datum rođenja i godine|df=yes|1934|2|7}}&lt;/small&gt;|Photo-president-malta-abela.JPG|'''[[George Abela]]'''&lt;br&gt;(2009–2014)&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{datum rođenja i godine|df=yes|1948|4|22}}&lt;/small&gt;|Marie-Louise Coleiro Preca.jpg|'''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]'''&lt;br&gt;(2014–2019)&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{datum rođenja i godine|df=yes|1958|12|7}}&lt;/small&gt;|Επίσκεψη ΥΠΕΞ Ν. Δένδια στη Μάλτα - Συνάντηση με Πρόεδρο Μάλτας George Vella (10.10.2022) (cropped).jpg|'''[[George Vella]]'''&lt;br&gt;(2019–2024)&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{datum rođenja i godine|df=yes|1942|4|24}}&lt;/small&gt;|align=center|mode=packed}}

==Reference==
{{Refspisak}}

==Vanjski linkovi==
*[https://president.gov.mt/ Službeni veb-sajt]
*[http://justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&amp;itemid=8745&amp;l=1 Malteški sistem počasti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703205300/http://www.justiceservices.gov.mt/DownloadDocument.aspx?app=lom&amp;itemid=8745&amp;l=1 |date=3. 7. 2019 }}

{{Vođe evropskih država}}

[[Kategorija:Predsjednici Malte]]
[[Kategorija:Vlada Malte]]
[[Kategorija:Malta]]
[[Kategorija:Institucije Malte]]
[[Kategorija:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>n3yd3jm80sitoqr1inapeqzy6u5yyq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FC Hegelmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>486750</id>
    <revision>
      <id>3924082</id>
      <parentid>3907909</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Trenutni sastav */</comment>
      <origin>3924082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9434" sha1="83qjj4kpnsgvtez3bakv8mf2rgxuytq" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #000080
| Ime kluba         = '''FC Hegelmann'''
| Puno ime          = Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;
| Grb               =
| Nadimak           = ''baltii-mėlyni (bijelo-žuto)''
| Osnovan           = [[2009.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Kaunas]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} 
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]] (D1)
| Stadion           = [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]).&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
| Kapacitet         = 1.000
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas
| Menadžer          = {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 1. mjesto (A lyga)
| Prethodna sezona  = 2025.
| Webstranica       = [https://fchegelmann.com/ FC Hegelmann]
| Trenutna sezona   = 
| 
| uzorak_lr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_t1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_dr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_š1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_č1         = _hummel20w
| lijeva ruka1      = FFFFFF
| tijelo1           = FFFFFF
| desna ruka1       = FFFFFF
| šorc1             = FFFFFF
| čarape1           = FFFFFF
| uzorak_lr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_t2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_dr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_š2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_č2         = _hummel20tb
| lijeva ruka2      = 0000FF
| tijelo2           = 0000FF
| desna ruka2       = 0000FF
| šorc2             = 0000FF
| čarape2           = 0000FF
|
}}
'''Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;''' je profesionalni nogometni klub iz [[Kaunas]]a, [[Litvanija]]. Takmiči se u [[A lyga]].

Klub je osnovan 2009. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i žuta. Domaće utakmice igra na [[NFA Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[A lyga]] (D1)'''
** '''Prvaci (0):'''
** Drugoplasirani (2): 2024, 2025
*'''[[Pirma lyga]] (D2)'''
: 2. mjesto: 2018

== Sezona (2016. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|'''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''10.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=23. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Antra lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Pirma lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[A lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Boje kluba ==
* Bijela i žuta.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center; border=1 cellspacing=0&quot;
|-
| style=&quot;background:White;color:Blue&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
| style=&quot;background:blue;color:white&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 14. 2. 2026''&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/komanda/hegelmann alyga.lt FC Hegelmann]&lt;/ref&gt;

{{fs start}}
{{Fs player|no= 1|nat=LTU|name=Lukas Paukštė|pos=GK}}
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=11|nat=CMR|name=Abdel Kader Njoya|pos=FW}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=Matijus Remeikis|pos=MF}}
{{Fs player|no=17|nat=CIV|name=Abdoul Harouna|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|name=[[Rimvydas Sadauskas]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Domas Slendzoka|pos=DF}}
{{Fs player|no=30|nat=Nigeria|name=Isaac Barry|pos=DF}}
{{Fs player|no=31|nat=LTU|name=Rokas Bagdonavičius|pos=GK}}
{{Fs player|no=37|nat=BIH|name=[[Vedad Radonja]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=39|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|name=Wesley Gabriel|pos=MF}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|name=Stefan Radinović|pos=DF}}
{{Fs player|no=98|nat=LTU|name=Justas Paštukas|pos=MF}}
{{Fs player|name=[[Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Ignas Dedura]], ([[2019]])
* {{flagicon|LIT}} [[Mantas Fridrikas]], ([[2019]]–...)

==Menadžeri==
* {{flagicon|LTU}} Linas Treigys ([[2015]])
* {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas ([[2017]])
* {{flagicon|LTU}} Vytautas Masaitis ([[2018]]–[[2019]])
* {{flagicon|LTU}} [[Artūras Ramoška]] ([[2020]])
* {{flagicon|LTU}} [[Andrius Skerla]] ([[2021]].–[[2025]].)&lt;ref&gt;[https://fchegelmann.com/a-skerlos-era-fc-hegelmann-klube-baigesi/ A. Skerlos era FC „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/530746/skerlos-era-hegelmann-klube-baigesi Skerlos era „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://fchegelmann.com/ Službena stranica]
* [https://uk.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ Soccerway]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann toplyga.lt]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fc-hegelmann-litauen/28798/ Globalsportsarchive]

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|H]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 2009.]]</text>
      <sha1>83qjj4kpnsgvtez3bakv8mf2rgxuytq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924083</id>
      <parentid>3924082</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Trenutni sastav */</comment>
      <origin>3924083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9436" sha1="e7s73tnfhj4va4e6b0di1crxxg42aef" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #000080
| Ime kluba         = '''FC Hegelmann'''
| Puno ime          = Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;
| Grb               =
| Nadimak           = ''baltii-mėlyni (bijelo-žuto)''
| Osnovan           = [[2009.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Kaunas]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} 
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]] (D1)
| Stadion           = [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]).&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
| Kapacitet         = 1.000
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas
| Menadžer          = {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 1. mjesto (A lyga)
| Prethodna sezona  = 2025.
| Webstranica       = [https://fchegelmann.com/ FC Hegelmann]
| Trenutna sezona   = 
| 
| uzorak_lr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_t1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_dr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_š1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_č1         = _hummel20w
| lijeva ruka1      = FFFFFF
| tijelo1           = FFFFFF
| desna ruka1       = FFFFFF
| šorc1             = FFFFFF
| čarape1           = FFFFFF
| uzorak_lr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_t2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_dr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_š2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_č2         = _hummel20tb
| lijeva ruka2      = 0000FF
| tijelo2           = 0000FF
| desna ruka2       = 0000FF
| šorc2             = 0000FF
| čarape2           = 0000FF
|
}}
'''Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;''' je profesionalni nogometni klub iz [[Kaunas]]a, [[Litvanija]]. Takmiči se u [[A lyga]].

Klub je osnovan 2009. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i žuta. Domaće utakmice igra na [[NFA Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[A lyga]] (D1)'''
** '''Prvaci (0):'''
** Drugoplasirani (2): 2024, 2025
*'''[[Pirma lyga]] (D2)'''
: 2. mjesto: 2018

== Sezona (2016. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|'''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''10.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=23. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Antra lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Pirma lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[A lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Boje kluba ==
* Bijela i žuta.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center; border=1 cellspacing=0&quot;
|-
| style=&quot;background:White;color:Blue&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
| style=&quot;background:blue;color:white&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 14. 2. 2026''&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/komanda/hegelmann alyga.lt FC Hegelmann]&lt;/ref&gt;

{{fs start}}
{{Fs player|no= 1|nat=LTU|name=Lukas Paukštė|pos=GK}}
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=11|nat=CMR|name=Abdel Kader Njoya|pos=FW}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=Matijus Remeikis|pos=MF}}
{{Fs player|no=17|nat=CIV|name=Abdoul Harouna|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|name=[[Rimvydas Sadauskas]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Domas Slendzoka|pos=DF}}
{{Fs player|no=30|nat=Nigeria|name=Isaac Barry|pos=DF}}
{{Fs player|no=31|nat=LTU|name=Rokas Bagdonavičius|pos=GK}}
{{Fs player|no=37|nat=BIH|name=[[Vedad Radonja]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=39|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|name=Wesley Gabriel|pos=MF}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|name=Stefan Radinović|pos=DF}}
{{Fs player|no=98|nat=LTU|name=Justas Paštukas|pos=MF}}
{{Fs player|name=[[Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=67|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Ignas Dedura]], ([[2019]])
* {{flagicon|LIT}} [[Mantas Fridrikas]], ([[2019]]–...)

==Menadžeri==
* {{flagicon|LTU}} Linas Treigys ([[2015]])
* {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas ([[2017]])
* {{flagicon|LTU}} Vytautas Masaitis ([[2018]]–[[2019]])
* {{flagicon|LTU}} [[Artūras Ramoška]] ([[2020]])
* {{flagicon|LTU}} [[Andrius Skerla]] ([[2021]].–[[2025]].)&lt;ref&gt;[https://fchegelmann.com/a-skerlos-era-fc-hegelmann-klube-baigesi/ A. Skerlos era FC „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/530746/skerlos-era-hegelmann-klube-baigesi Skerlos era „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://fchegelmann.com/ Službena stranica]
* [https://uk.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ Soccerway]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann toplyga.lt]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fc-hegelmann-litauen/28798/ Globalsportsarchive]

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|H]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 2009.]]</text>
      <sha1>e7s73tnfhj4va4e6b0di1crxxg42aef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924084</id>
      <parentid>3924083</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>98619</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trenutni sastav */ https://www.sportas.lt/naujiena/548493/hegelmann-puolimo-lyderis-keliasi-i-portugalija</comment>
      <origin>3924084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9379" sha1="mkkhct9rt8rpdjftkts5enoqrnbylgn" xml:space="preserve">{{Infokutija nogometni klub
| Boja1             = #FFFFFF
| Boja2             = #000080
| Ime kluba         = '''FC Hegelmann'''
| Puno ime          = Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;
| Grb               =
| Nadimak           = ''baltii-mėlyni (bijelo-žuto)''
| Osnovan           = [[2009.]] (zvanično)
| Raspušten         =
| Lokacija          = [[Kaunas]]&lt;br&gt;[[Litvanija]]
| Boje              = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} 
| Federacija        = [[Nogometni savez Litvanije|LFF]]
| Konfederacija     = 
| Liga              = [[TOPLYGA]] (D1)
| Stadion           = [[Raudondvario stadionas]] ([[Raudondvaris]]).&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/naujiena/turo-anonsas-hegelmann-varzovus-priims-naujuose-namuose/8775 Turo anonsas: „Hegelmann“ varžovus priims naujuose namuose]&lt;/ref&gt;
| Kapacitet         = 1.000
| Vlasnik kluba     = 
| Predsjednik kluba = {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas
| Menadžer          = {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)
| Uspjesi           =
| Nacionalni kupovi =
| Evropski kupovi   =
| Adresa            =
| Plasman u prethodnoj sezoni    = 1. mjesto (A lyga)
| Prethodna sezona  = 2025.
| Webstranica       = [https://fchegelmann.com/ FC Hegelmann]
| Trenutna sezona   = 
| 
| uzorak_lr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_t1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_dr1        = _hummelauthentic20w
| uzorak_š1         = _hummelauthentic20w
| uzorak_č1         = _hummel20w
| lijeva ruka1      = FFFFFF
| tijelo1           = FFFFFF
| desna ruka1       = FFFFFF
| šorc1             = FFFFFF
| čarape1           = FFFFFF
| uzorak_lr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_t2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_dr2        = _hummelauthentic20tb
| uzorak_š2         = _hummelauthentic20tb
| uzorak_č2         = _hummel20tb
| lijeva ruka2      = 0000FF
| tijelo2           = 0000FF
| desna ruka2       = 0000FF
| šorc2             = 0000FF
| čarape2           = 0000FF
|
}}
'''Kauno rajono futbolo klubas &quot;Hegelmann&quot;''' je profesionalni nogometni klub iz [[Kaunas]]a, [[Litvanija]]. Takmiči se u [[A lyga]].

Klub je osnovan 2009. godine (zvanično). Tradicionalne boje su bijela i žuta. Domaće utakmice igra na [[NFA Stadion]]u.

==Uspjesi==
*'''[[A lyga]] (D1)'''
** '''Prvaci (0):'''
** Drugoplasirani (2): 2024, 2025
*'''[[Pirma lyga]] (D2)'''
: 2. mjesto: 2018

== Sezona (2016. – ...) ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! Sezona
! Div.
! Liga
! Mjesto
! web
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2016'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| style=&quot;background:#F4DC93;&quot;|'''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''10.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=23. 3. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323053020/http://almis.sritis.lt/ltu16lyga1.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#FFCCCC&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Antra lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2017'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5f5f5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''6.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619064227/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2018'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''3.'''
| bgcolor=&quot;#FFFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Antra lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.''' 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |title=Arhivirana kopija |access-date=1. 1. 2022 |archive-date=19. 6. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180619070138/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2s.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[Pirma lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2019'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''7.''' 
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2020'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| bgcolor=&quot;#F4DC93&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[Pirma lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.'''
| &lt;ref&gt;http://rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga&lt;/ref&gt;
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|  [[A lyga]]
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2021'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2022'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''4.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2023.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''5.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2024.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#ddffdd&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]'''
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2025'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[A lyga]]''' 
| bgcolor=&quot;#BBBBBB&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''2026'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''1.'''
| bgcolor=&quot;#DDFFDD&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''[[TOPLYGA]]''' 
| bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''.''' 
| &lt;ref&gt;http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga&lt;/ref&gt;
|-
|}

== Boje kluba ==
* Bijela i žuta.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%; text-align: center; border=1 cellspacing=0&quot;
|-
| style=&quot;background:White;color:Blue&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
| style=&quot;background:blue;color:white&quot; width=&quot;150&quot; height=&quot;50&quot; |'''HEGELMANN'''
|}

== Trenutni sastav ==
''Posljednja izmjena: 05. 09. 2026''&lt;ref&gt;[https://alyga.lt/komanda/hegelmann alyga.lt FC Hegelmann]&lt;/ref&gt;

{{fs start}}
{{Fs player|no= 1|nat=LTU|name=Lukas Paukštė|pos=GK}}
{{Fs player|no= 5|nat=ESP|name=Angel Puerto|pos=DF}}
{{Fs player|no= 7|nat=JPN|name=[[Carlos Duke]]|pos=MF}}
{{Fs player|no= 8|nat=LTU|name=[[Vilius Armanavičius]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=10|nat=CMR|name=[[Samuel Gouet]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=16|nat=LTU|name=Matijus Remeikis|pos=MF}}
{{Fs player|no=17|nat=CIV|name=Abdoul Harouna|pos=MF}}
{{Fs player|no=18|nat=LTU|name=[[Rimvydas Sadauskas]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=19|nat=LTU|name=Dominykas Pašilys|pos=MF}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=21|nat=LTU|name=Esmilis Kaušinis|pos=MF}}
{{Fs player|no=26|nat=LTU|name=Domas Slendzoka|pos=DF}}
{{Fs player|no=30|nat=Nigeria|name=Isaac Barry|pos=DF}}
{{Fs player|no=31|nat=LTU|name=Rokas Bagdonavičius|pos=GK}}
{{Fs player|no=37|nat=BIH|name=[[Vedad Radonja]]|pos=DF}}
{{Fs player|no=39|nat=LTU|name=[[Donatas Kazlauskas]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=45|nat=UKR|name=[[Artem Shchedryi]]|pos=MF}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|name=Wesley Gabriel|pos=MF}}
{{Fs player|no=97|nat=MNE|name=Stefan Radinović|pos=DF}}
{{Fs player|no=98|nat=LTU|name=Justas Paštukas|pos=MF}}
{{Fs player|name=[[Darrell Tibell]]|nat=SWE|no=22|pos=FW}}
{{fs player|no=67|name=[[Andrius Kaulinis]]|nat=LTU|pos=FW}}
{{Fs end}}

==Poznati igrači==
* {{flagicon|LIT}} [[Ignas Dedura]], ([[2019]])
* {{flagicon|LIT}} [[Mantas Fridrikas]], ([[2019]]–...)

==Menadžeri==
* {{flagicon|LTU}} Linas Treigys ([[2015]])
* {{flagicon|LTU}} Dainius Šumauskas ([[2017]])
* {{flagicon|LTU}} Vytautas Masaitis ([[2018]]–[[2019]])
* {{flagicon|LTU}} [[Artūras Ramoška]] ([[2020]])
* {{flagicon|LTU}} [[Andrius Skerla]] ([[2021]].–[[2025]].)&lt;ref&gt;[https://fchegelmann.com/a-skerlos-era-fc-hegelmann-klube-baigesi/ A. Skerlos era FC „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.sportas.lt/naujiena/530746/skerlos-era-hegelmann-klube-baigesi Skerlos era „Hegelmann“ klube baigėsi]&lt;/ref&gt;
* {{flagicon|ESP}} Mikel Aramburu (2026−)

== Reference ==
{{refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://fchegelmann.com/ Službena stranica]
* [https://uk.soccerway.com/teams/lithuania/hegelmann-litauen/30665/ Soccerway]
* [https://toplyga.lt/komanda/hegelmann toplyga.lt]
* [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fc-hegelmann-litauen/28798/ Globalsportsarchive]

{{TOPLYGA}}

[[Kategorija:Nogometni klubovi u Litvaniji|H]]
[[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 2009.]]</text>
      <sha1>mkkhct9rt8rpdjftkts5enoqrnbylgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Međunarodni centar za djecu i omladinu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>488225</id>
    <revision>
      <id>3924000</id>
      <parentid>3916233</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="ts5p24jyb6glmix76uv1rbtd3bl7qk6" xml:space="preserve">{{Infokutija mjesto događaja
| ime                    = Internacionalni centar igre, kulture, umjetnosti i mladih Novo Sarajevo - ICIKUM
| nadimak                = 
| izvorno_ime            = 
| izvorno_ime_jezik      = 
| punoime                = 
| prethodna imena        = 
| logo_slika             = 
| logo_opis              = 
| slika                  = 
| slika_veličina         = 
| slika_alt              = 
| opis                   = 
| pushpin_map            = 
| pushpin_mapsize        = 
| pushpin_map_caption    = 
| pushpin_label_position = 
| adresa                 = Kemala Kapetanovića 17, 71000 [[Sarajevo]]
| lokacija               = {{ZID|Bosna i Hercegovina}}
| koordinate             = {{Coord|43|53|01|N|18|23|26|E|type:landmark|display=inline,title}}
| vrsta                  = 
| žanr                   = 
| kamen_temeljac         = 
| izgrađeno              = 
| otvoreno               = 1961.
| renovirano             = 1997.
| prošireno              = 2001.
| zatvoreno              = 
| srušeno                = 
| vlasnik                = 
| rukovodilac            = 
| površina               = 
| semafor                = 
| proizvodnja            = 
| trošak                 = 
| arcitekt               = 
| graditelj              =
| voditelj_projekta      = 
| građevinski inženjer   = 
| inženjer usluge        = 
| generalni_izvođač_radova     = 
| glavni_izvođači_radova       = 
| vrsta_sjedišta         = 
| kapacitet              = 
| suites                 = 
| najveća_posjećenost    = 
| dimenzije              = 
| oblik_terena           = 
| površina_u_jutrima     = 
| zakupci                = 
| embedded               = 
| web_stranica           = {{URL|https://mladi.ba/}}
| javni_prevoz           = 
}}
'''Internacionalni centar igre, kulture, umjetnosti i mladih Novo Sarajevo - ICIKUM''' jest kulturno-umjetnički centar na području [[Općina|općine]] [[Novo Sarajevo]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://sarajevo.travel/ba/sta-raditi/medunarodni-centar-za-djecu-i-omladinu-novo-sarajevo/369|title=Međunarodni centar za djecu i omladinu Novo Sarajevo|website=sarajevo.travel}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
Poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] [[SFR Jugoslavija|jugoslavenske]] vlasti pokrenule su masivan infrastrukturni program s ciljem promocije [[umjetnost]]i i [[kultura|kulture]]. Jedna od glavnih tačaka programa bilo je osnivanje kulturnih centara u svim općinama u kojima bi se održavale filmske projekcije, nastupi kulturnih i [[folklor]]nih grupa, književne večeri, male pozorišne predstave itd.

Vlasti su 1961. osnovale takav centar u naselju [[Grbavica (Sarajevo)|Grbavica]] općine Novo Sarajevo. U to vrijeme bio je najveći općinski kulturni centar u Sarajevu i nosio je ime po [[Vaso Pelagić|Vasi Pelagiću]], [[Srbi u Bosni i Hercegovini|srpskom]] piscu, ljekaru, prosvjetitelju, duhovnjaku, nacionalistu i zagovorniku [[utopijski socijalizam|utopijskog socijalizma]] iz 19. stoljeća. Na početku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] i [[Opsada Sarajeva|opsade Sarajeva]] 1992. našao se na teritoriji pod kontrolom srpskih snaga i bio je teško devastiran. Renoviran je 1997, a proširen 2001, kada je ponovo uspostavljen pod novim, aktuelnim nazivom.&lt;ref name=&quot;Oznake&quot;&gt;{{Cite web|url= https://sarajevo.co.ba/tagovi/medjunarodni-centar-za-djecu-i-omladinu-novo-sarajevo/|title= Oznaka: Međunarodni centar za djecu i omladinu Novo Sarajevo|website= sarajevo.co.ba|access-date= 9. 2. 2022|archive-date= 9. 2. 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220209175119/https://sarajevo.co.ba/tagovi/medjunarodni-centar-za-djecu-i-omladinu-novo-sarajevo/|url-status= dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url= https://www.akta.ba/Firma/ju-medunarodni-centar-za-djecu-i-omladinu-novo-sarajevo/10039|title=JU Međunarodni centar za djecu i omladinu Sarajevo|website=akta.ba}}&lt;/ref&gt;

Danas se u njemu održavaju radionice, izložbe, pozorišne predstave i sportske aktivnosti. To je i mjesto održavanja nekoliko godišnjih festivala, uključujući Juventafest, FEDU i Beton Fest.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/muzika/muzika-nije-u-notama-vec-u-tisini-izmedu-njih|title=Muzika nije u notama, već u tišini između njih|work=[[Oslobođenje]]}}&lt;/ref&gt; Bio je domaćin brojnih koncerata.&lt;ref name=&quot;Oznake&quot;/&gt;

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
* [https://mladi.ba/ Zvanični sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331095214/http://mladi.ba/ |date=31. 3. 2022 }}
* [https://www.facebook.com/Centar-za-djecu-i-omladinu-Novo-Sarajevo-268269287449292/ Zvanična stranica] na [[Facebook]]u

[[Kategorija:Građevine u Sarajevu]]
[[Kategorija:Kultura u Sarajevu]]
[[Kategorija:Pozorišta u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Turističke atrakcije u Sarajevu]]
[[Kategorija:Koordinate na Wikipodacima]]</text>
      <sha1>ts5p24jyb6glmix76uv1rbtd3bl7qk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Poliovirus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489135</id>
    <revision>
      <id>3924069</id>
      <parentid>3921025</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T05:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35436" sha1="mbk7rlkt0flxyzuxt37vmcvkfghsjdj" xml:space="preserve">{{taksokvir
|boja=khaki
| slika = Polio.jpg
| slika_alt = TEM [[mikrografija]] poliovirusnih viriona: skala 50 nm.
| slika_opis = [[Transmisijski elektronski mikroskop|TEM]] [[mikrografija]] poliovirusnog [[Virus|viriona]]; skala (bijela): 50 nm
| slika2 = Polio-3-chains.png
| slika2_opis = Kapsida poliovirusa tipa 3, obojeni bočni lanci proteina 
| regnum = [[Virusi]]
| phylum = [[Enterovirusi]]
| classis = [[Enterovirusi]]
|ordo=RNK virusi
| familia = ''Picornaviridae'' 
| vrsta = Enterovirus C
| virus = Virus poliomijelitisa
| razdioba_stepen= Serotipovi
| razdioba= 
*''PV-1'' (''[[Poliovirus-1]]'')
*''PV-2'' (''[[Poliovirus-2]]'')
*''PV-3'' (''[[Poliovirus-3]]'')
}}
'''Poliovirus''', uzročnik [[Dječija paraliza|poliomijelitisa]] (također poznat kao dječija paraliza), je serotip [[vrste]] ''[[Enterovirus C]]'', u [[porodica (biologija)|porodici]] ''[[Picornaviridae]]''.&lt;ref name=&quot;Sherris&quot;&gt;{{cite book |veditors=Ryan KJ, Ray CG | title = Sherris Medical Microbiology |url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3 | edition = 4th | publisher = McGraw Hill | year = 2004 | isbn = 978-0-8385-8529-0|page= }}&lt;/ref&gt;  Postoje tri serotipa poliovirusa: tipovi 1, 2 i 3.

Poliovirus sastoji se od [[RNK]] [[genom]]a i [[protein]]ske [[kapsida|kapside]]. Genom je jednolančana RNK pozitivnog smisla (+ssRNK) dug oko 7500 [[nukleotid]]a.&lt;ref name=&quot;Hogle&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Hogle JM | title = Poliovirus cell entry: common structural themes in viral cell entry pathways | journal = Annual Review of Microbiology | volume = 56 | pages = 677–702 | year = 2002 | pmid = 12142481 | pmc = 1500891 | doi = 10.1146/annurev.micro.56.012302.160757 }}&lt;/ref&gt; Virusna čestica je prečnika oko 30 [[nanometar|nm]], sa [[ikosaedrana simetrija|ikosaedarnom simetrijom]]. Zbog svog kratkog genoma i jednostavnog sastava – samo RNK i [[virusna ovojnica|bez omotača]] ikosaedarskog proteinskog omotača koji ga [[kapsida|inkapsulira]], poliovirus se naširoko smatra najjednostavnijim značajnim virusom.&lt;ref name=&quot;Goodsell&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Goodsell DS |title=The machinery of life |publisher=Copernicus |location=New York |year=1998 |isbn=978-0-387-98273-1 |page=}}{{page?|date=august 2021}}&lt;/ref&gt;

Poliovirus su prvi izolovali [[Karl Landsteiner]] i [[Erwin Popper]], 1909.&lt;ref name=&quot;Paul_1971&quot;&gt;{{cite book | vauthors = Paul JR |title=A History of Poliomyelitis | url = https://archive.org/details/historyofpoliomy0000paul |publisher=Yale University Press |location=New Haven, Conn |year=1971 |isbn=978-0-300-01324-5 | series = (Yale studies in the history of science and medicine)|page=}}{{page?|date=august 2021}}&lt;/ref&gt; Struktura virusa je prvi put razjašnjena 1958., pomoću difrakcije [[X-zrake|rendgenskih zraka]] u  timu na Birkbeck College pod vođstvom [[Rosalind Franklin]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=Behind the picture: Rosalind Franklin and the polio model |url=http://www.insight.mrc.ac.uk/2013/07/24/behind-the-picture-rosalind-franklin-and-the-polio-model/#more-2575 |publisher=Medical Research Council |access-date=4. 9. 2019 |date=14. 3. 2019 |archive-date=30. 10. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181030132842/https://www.insight.mrc.ac.uk/2013/07/24/behind-the-picture-rosalind-franklin-and-the-polio-model/#more-2575 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Maddox |first1=Brenda | name-list-style = vanc |title=Rosalind Franklin: The Dark Lady of DNA |year=2003 |page= 296 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=0-00-655211-0 |url=https://books.google.com/books?id=YbTh44KfkPIC}}&lt;/ref&gt; pokazujući da virus dječje paralize ima ikosaedarsku simetriju.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Brown |first1=Andrew | name-list-style = vanc |title=J.D. Bernal: The Sage of Science |year=2007 |publisher=Oxford University Press |pages= 359–61 |location=New York |isbn=978-0-19-920565-3}}&lt;/ref&gt;

Godine 1981. dva različita tima istraživača objavila su [[genom]] poliovirusa: [[Vincent Racaniello]] i [[David Baltimore]] na ''Massachusetts Institute of Technology'' (MIT)&lt;ref name=&quot;Racaniello1981&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Racaniello VR, Baltimore D | title = Molecular cloning of poliovirus cDNA and determination of the complete nucleotide sequence of the viral genome | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 78 | issue = 8 | pages = 4887–91 | date = august 1981 | pmid = 6272282 | pmc = 320284 | doi = 10.1073/pnas.78.8.4887 | bibcode = 1981PNAS...78.4887R | doi-access = free }}&lt;/ref&gt; i  [[Naomi Kitamura]] i [[Eckard Wimmer]] na ''Stony Brook University''.&lt;ref name=&quot;Kitamura&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Kitamura N, Semler BL, Rothberg PG, Larsen GR, Adler CJ, Dorner AJ, Emini EA, Hanecak R, Lee JJ, van der Werf S, Anderson CW, Wimmer E | display-authors = 6 | title = Primary structure, gene organization and polypeptide expression of poliovirus RNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1981-06-18_291_5816/page/546 | journal = Nature | volume = 291 | issue = 5816 | pages = 547–53 | date = juni 1981 | pmid = 6264310 | doi = 10.1038/291547a0 | bibcode = 1981Natur.291..547K | s2cid = 4352308 }}&lt;/ref&gt;

Trodimenzijsku strukturu poliovirusa odredio je 1985. godine [[James Hogle]] u ''Scripps Research Institute'' koristeći [[rendgenska kristalografija|rendgensku kristalografiju]].&lt;ref name=&quot;Hogle1985&quot;&gt;{{cite journal | vauthors=Hogle JM, Chow M, Filman DJ | title = Three-dimensional structure of poliovirus at 2.9 A resolution | url=https://archive.org/details/sim_science_1985-09-27_229_4720/page/1358 | journal = Science | volume = 229 | issue = 4720 | pages = 1358–65 | date = 27 Sep 1985 | doi = 10.1126/science.2994218 | pmid = 2994218 }}&lt;/ref&gt;

Poliovirus je jedan od najbolje okarakteriziranih virusa i postao je koristan model sistema za razumijevanje biologije [[RNK virusi|RNK virusa]].

== Replikacijski ciklus == 
[[slika:Poliovirus life cycle.png|thumb|upright=1.5|right| Ciklus replikacije poliovirusa započinje vezivanjem na ćelijski površinski receptor CD155 (1).&lt;br&gt; Virion formira poru u ćelijskoj membrani kroz koju se virusna RNK oslobađa u citoplazmu (2). &lt;br&gt;Translacija virusne RNK se odvija putem IRES-posredovanog mehanizma (3). Poliprotein se cijepa, dajući zrele virusne proteine (4). RNK pozitivnog smisla služi kao šablon za komplementarnu sintezu negativnog lanca, proizvodeći dvolančani replikativni oblik (RF) RNK (5). Mnogo pozitivnih kopija RNK proizvodi se iz jednog negativnog lanca (6). Novosintetizovane molekule RNK pozitivnog smisla mogu poslužiti kao šabloni za translaciju više virusnih proteina (7) ili mogu biti zatvorene u kapsidu (8), koji na kraju stvara potomačke virione. Liza inficirane ćelije rezultira oslobađanjem viriona infektivnog potomstva (9).&lt;ref name=&quot;DeJesus&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = De Jesus NH | title = Epidemics to eradication: the modern history of poliomyelitis | journal = Virology Journal | volume = 4 | issue = 1 | pages = 70 | date = juli 2007 | pmid = 17623069 | pmc = 1947962 | doi = 10.1186/1743-422X-4-70 }}&lt;/ref&gt;]]

Poliovirus inficira ljudske ćelije vezujući se za receptor sličan [[imunoglobulin]]u, [[CD155]] (također poznat kao receptor poliovirusa ili PVR)&lt;ref name=&quot;Mendelsohn&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mendelsohn CL, Wimmer E, Racaniello VR | title = Cellular receptor for poliovirus: molecular cloning, nucleotide sequence, and expression of a new member of the immunoglobulin superfamily | url = https://archive.org/details/cell_1989-03-10_56_5/page/855 | journal = Cell | volume = 56 | issue = 5 | pages = 855–65 | date = mart 1989 | pmid = 2538245 | doi = 10.1016/0092-8674(89)90690-9 | s2cid = 44296539 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;He&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = He Y, Mueller S, Chipman PR, Bator CM, Peng X, Bowman VD, Mukhopadhyay S, Wimmer E, Kuhn RJ, Rossmann MG | display-authors = 6 | title = Complexes of poliovirus serotypes with their common cellular receptor, CD155 | journal = Journal of Virology | volume = 77 | issue = 8 | pages = 4827–35 | date = april 2003 | pmid = 12663789 | pmc = 152153 | doi = 10.1128/JVI.77.8.4827-4835.2003 }}&lt;/ref&gt; na površini ćelije.&lt;ref name=&quot;Dunnebacke&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Dunnebacke TH, Levinthal JD, Williams RC | title = Entry and release of poliovirus as observed by electron microscopy of cultured cells | journal = Journal of Virology | volume = 4 | issue = 4 | pages = 505–13 | date = oktobar 1969 | pmid = 4309884 | pmc = 375900 | doi = 10.1128/JVI.4.4.505-513.1969 }}&lt;/ref&gt; Interakcija poliovirusa i CD155 olakšava ireverzibilnu konformacijsku promjenu virusne čestice neophodne za ulazak virusa.&lt;ref name=&quot;Kaplan&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Kaplan G, Freistadt MS, Racaniello VR | title = Neutralization of poliovirus by cell receptors expressed in insect cells | journal = Journal of Virology | volume = 64 | issue = 10 | pages = 4697–702 | date = oktobar 1990 | pmid = 2168959 | pmc = 247955 | doi = 10.1128/JVI.64.10.4697-4702.1990 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gomez&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Gómez Yafal A, Kaplan G, Racaniello VR, Hogle JM | title = Characterization of poliovirus conformational alteration mediated by soluble cell receptors | url = https://archive.org/details/virology_1993-11_197_1/page/501 | journal = Virology | volume = 197 | issue = 1 | pages = 501–05 | date = novembar 1993 | pmid = 8212594 | doi = 10.1006/viro.1993.1621 }}&lt;/ref&gt; Nakon vezivanja za [[ćelijska membrana|ćelijsku membranu]] domaćina, smatralo se da se ulazak virusne [[nukleinske kiseline]] događa na jedan od dva načina: putem formiranja [[Akvaporin|pore]] u [[plazmamembrana|plazmamebrani]] kroz koju se zatim RNK „ubrizgan” u [[citoplazma|citoplazmu]] ćeliju domaćina ili putem unosa virusa [[endocitoza|endocitozno]]  posredovanim receptorom.&lt;ref name=&quot;Mueller&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Mueller S, Wimmer E, Cello J | title = Poliovirus and poliomyelitis: a tale of guts, brains, and an accidental event | journal = Virus Research | volume = 111 | issue = 2 | pages = 175–93 | date = august 2005 | pmid = 15885840 | doi = 10.1016/j.virusres.2005.04.008 }}&lt;/ref&gt; Skorija istraživanja podržavaju navedenu hipotezu i sugeriraju da se poliovirus veže na CD155 i apsorbira endocitozom. Odmah nakon ulaska virusne čestice u domaćinsku ćeliju, ona oslobađa svoj virusni RNA.&lt;ref name=&quot;Brandenburg&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Brandenburg B, Lee LY, Lakadamyali M, Rust MJ, Zhuang X, Hogle JM | title = Imaging poliovirus entry in live cells | journal = PLOS Biology | volume = 5 | issue = 7 | pages = e183 | date = juli 2007 | pmid = 17622193 | pmc = 1914398 | doi = 10.1371/journal.pbio.0050183 }}&lt;/ref&gt;

Poliovirus je pozitivnolančani [[RNK virus]]. Dakle, [[genom]] zatvoren unutar virusne čestice može se koristiti kao [[iRNK]] i odmah [[translacija (biologija)|prevesti]] u ćeliji domaćina. Prilikom ulaska, virus otima ćelijski translacijski mehanizam, uzrokujući inhibiciju sinteze ćelijskih proteina u korist proizvodnje proteina specifične za virus.&lt;ref name=&quot;pmid13965389&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Attardi G, Smith J | title = Virus specific protein and a ribo-nucleic acid associated with ribosomes in poliovirus infected HeLa cells | journal = Cold Spring Harbor Symposia on Quantitative Biology | volume = 27 | pages = 271–92 | date = 1962 | pmid = 13965389 | doi = 10.1101/SQB.1962.027.001.026 }}&lt;/ref&gt; Za razliku od [[iRNK]] ćelije domaćina, [[Pet primarnih neprevedenih regiona|5'&amp;nbsp;kraj]] [[RNK]] poliovirusa je izuzetno duga—preko 700 nukleotida—i visoko strukturirana. Ovo područje virusnog genoma naziva se [[interno ulazno mjesto ribosoma]] (IRES). Ta regija sastoji se od mnogih [[sekundarna struktura|sekundarnih struktura]] i tri ili četiri domena. Domen 3 je samosavijući RNK element koji sadrži konzervirane strukturne motive u različitim stabilnim petljama drške koje su povezane s dva četverosmjerna spoja. Kako se IRES sastoji od mnogih domena, ovi se sami sastoje od mnogih petlji koje doprinose modificiranom prevođenju bez 5' krajnjeg poklopca otimanjem [[ribosom]]a. Interakcijska petlja domena 3 poznata je kao GNRA tetrapetlja. Ostaci [[adenozin]]a A180 i A181 u  sekvenci GUAA tetrapetlje formiraju [[vodikove veze]] putem nekanonskih interakcija uparivanja baza sa parovima baza receptora C230/G242, odnosno G231/C241.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Lozano G, Fernandez N, Martinez-Salas E | title = Modeling Three-Dimensional Structural Motifs of Viral IRES | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 428 | issue = 5 Pt A | pages = 767–76 | date = februar 2016 | pmid = 26778619 | doi = 10.1016/j.jmb.2016.01.005 }}&lt;/ref&gt; [[Genske mutacije]] u ovoj regiji sprečavaju proizvodnju virusnih proteina.&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Chen CY, Sarnow P | title = Initiation of protein synthesis by the eukaryotic translational apparatus on circular RNAs | url = https://archive.org/details/sim_science_1995-04-21_268_5209/page/414 | journal = Science | volume = 268 | issue = 5209 | pages = 415–17 | date = april 1995 | pmid = 7536344 | doi = 10.1126/science.7536344 | bibcode = 1995Sci...268..415C }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pelletier&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Pelletier J, Sonenberg N | title = Internal initiation of translation of eukaryotic mRNA directed by a sequence derived from poliovirus RNA | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1988-07-28_334_6180/page/320 | journal = Nature | volume = 334 | issue = 6180 | pages = 320–25 | date = juli 1988 | pmid = 2839775 | doi = 10.1038/334320a0 | bibcode = 1988Natur.334..320P | s2cid = 4327857 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jang&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Jang SK, Kräusslich HG, Nicklin MJ, Duke GM, Palmenberg AC, Wimmer E | title = A segment of the 5' nontranslated region of encephalomyocarditis virus RNA directs internal entry of ribosomes during in vitro translation | journal = Journal of Virology | volume = 62 | issue = 8 | pages = 2636–43 | date = august 1988 | pmid = 2839690 | pmc = 253694 | doi = 10.1128/JVI.62.8.2636-2643.1988 }}&lt;/ref&gt; Prvi ikada otkriveni IRES je pronađen unutar RNA poliovirusa.&lt;ref&gt;{{cite book| first1 = John | last1 = Carter | first2 = Venetia A. | last2 = Saunders | name-list-style = vanc |title=Virology: Principles and Applications|url=https://books.google.com/books?id=EKRgZCdr-74C&amp;pg=PA4|year=2007|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02386-0|page=4}}&lt;/ref&gt;

[[Informacijska RNK]] poliovirusa prevodi se kao jedan dugi [[polipeptid]]. Ovaj polipeptid se zatim autocijepa internim [[proteaza]]ma u oko 10 pojedinačnih virusnih proteina. Ne dešavaju se svi rascjepi sa istom efikasnošću. Stoga, količine proteina proizvedenih cijepanjem polipeptida variraju: naprimjer, proizvode se manje količine 3D&lt;sup&gt;pol&lt;/sup&gt; od onih kapsidnih proteina, VP1–4.&lt;ref name=&quot;John Wiley &amp; Sons&quot;&gt;{{cite book| first1 = John | last1 = Carter | first2 = Venetia A. | last2 = Saunders | name-list-style = vanc |title=Virology: Principles and Applications|url=https://books.google.com/books?id=EKRgZCdr-74C&amp;pg=PA165|date=2007|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02386-0|page=165}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Viruses: Biology, Applications, and Control |url=https://archive.org/details/virusesbiologyap0000harp |last=Harper |first=David R. | name-list-style = vanc |publisher=Garland Science|year=2012|isbn=978-0-8153-4150-5|location=The United States of America|page=}}{{page?|date=august 2021}}&lt;/ref&gt; Ti viralni proteini su:&lt;ref name = Goodsell /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Poliomyelitis|publisher=Brown University|url= http://www.brown.edu/Courses/Bio_160/Projects2000/Polio/TableofContents.html|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20070222133944/http://www.brown.edu/Courses/Bio_160/Projects2000/Polio/TableofContents.html|archive-date=22. 2. 2007}}&lt;/ref&gt;
[[slika:Poliovirus genome.png|thumb|right|upright=1.5| Genomska struktura poliovirusa tipa 1&lt;ref name=DeJesus/&gt;]]
*3D&lt;sup&gt;pol&lt;/sup&gt;, [[RNK ovisna RNK-polimeraza]] čija je funkcija da napravi više kopija virusnog RNK genoma
*2A&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt; i 3C&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;/3CD&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;, [[proteaze]] koje cijepaju virusni polipeptid
*[[VPg]] (3B), mali protein koji veže virusnu RNK i neophodan je za sintezu RNK pozitivnog i negativnog lanca virusa
*2BC, 2B, 2C (na [[ATPaza|ATPazi]])&lt;ref&gt;{{cite book| first1 = John | last1 = Carter | first2 = Venetia A. | last2 = Saunders | name-list-style = vanc |title=Virology: Principles and Applications|url=https://books.google.com/books?id=EKRgZCdr-74C&amp;pg=PA164|date=2007|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02386-0|page=164}}&lt;/ref&gt;'', 3AB, 3A, 3B'' proteini koji sadrže [[proteinski kompleks]] potreban za replikaciju virusa.
*VP0, koji se dalje cijepa na VP2 i VP4, VP1 i VP3, proteine virusnog kapsida

Nakon translacije, transkripcije i replikacije genoma koji uključuju jedan proces, ostvaruje se sinteza (+) RNK). Da bi se inficirajuća (+)RNK mogla replicirati, moraju biti transkribovane višestruke kopije (–)RNK i zatim korištene kao šabloni za sintezu (+)RNK. Replikativni intermedijari (RI), koji su asocijacija RNK molekula koji se sastoje od šablonske RNK i nekoliko rastućih RNK različite dužine, vide se u oba kompleksa replikacije za (–)RNK i (+)RNK. Za sintezu svakog negativnog i pozitivnog lanca RNK, kao [[prajmer]] VPg protein u poliovirusu djeluje RNK-ovisna [[RNK-polimeraza]] poliovirusa dodaje dva [[uracil]]ska [[nukleotid]]a (UU) VPg proteinu koristeći poli(A) rep na 3′-kraju +ssRNK genoma kao obrazac za sintezu antigenomske RNK negativnog lanca. Da bi se pokrenula ova sinteza – ssRNK, potreban je [[tirozin]]-hidroksil VPg. Ali za pokretanje sinteze pozitivnog lanca RNK potrebna je CRE-ovisna VPg uridililacija. To znači da se, kao [[prajmer]], još jednom koristi VPg. ali ovaj put dodaje dva uridin-trifosfata koristeći cis-djelujući element replikacije (CRE) kao šablon.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Louten |first= Jennifer | name-list-style = vanc |chapter =Poliovirus |date=2016 |title =Essential Human Virology|url= https://archive.org/details/essentialhumanvi0000lout |pages=[https://archive.org/details/essentialhumanvi0000lout/page/257 257]–71|publisher=Elsevier |doi=10.1016/b978-0-12-800947-5.00014-4|isbn=978-0-12-800947-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Murray KE, Barton DJ | title = Poliovirus CRE-dependent VPg uridylylation is required for positive-strand RNA synthesis but not for negative-strand RNA synthesis | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-virology_2003-04_77_8/page/4739 | journal = Journal of Virology | volume = 77 | issue = 8 | pages = 4739–50 | date = april 2003 | pmid = 12663781 | pmc = 152113 | doi = 10.1128/JVI.77.8.4739-4750.2003 }}&lt;/ref&gt; &lt;!-- (cre) --&gt;

CRE poliovirusa identificiran je kao nepostignuta drška sa parom baza i konačna petlja koja se sastoji od 61 [[nukleotid]]a. CRE se nalazi u enterovirusima. To je visoko konzerviran sekundarni strukturni element RNK i smješten u poliproteinskoj [[kodirajuća regija|kodirajućoj regiji]] genoma. Kompleks se može translocirati u 5' regiju genoma koja nema aktivnost kodiranja, udaljenu najmanje 3,7 kb od početne lokacije. Ovaj proces može se odvijati bez negativnog uticaja na aktivnost. CRE kopije ne utiču negativno na replikaciju. Proces uridililacije VPg koji se odvija u CRE zahtijeva prisustvo 3CD&lt;sup&gt;pro&lt;/sup&gt;, protein koji se vezuje za RNK. Povezuje se sa CRE direktno i posebno. Zbog svog prisustva VPg može pravilno vezati CRE i primarna proizvodnja se odvija bez problema.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Goodfellow IG, Kerrigan D, Evans DJ | title = Structure and function analysis of the poliovirus cis-acting replication element (CRE) | journal = RNA | volume = 9 | issue = 1 | pages = 124–37 | date = januar 2003 | pmid = 12554882 | doi = 10.1261/rna.2950603 | pmc = 1370376 }}&lt;/ref&gt;

Neki od molekula (+) RNK koriste se kao šabloni za dalju sintezu (–)RNK, neki funkcionišu kao iRNK, a neki su predodređeni da budu genomi potomačkog viriona.&lt;ref name=&quot;John Wiley &amp; Sons&quot;/&gt;

U sklapanju novih virusnih čestica (tj. pakovanju potomačkih genoma u prokapsidu koji može preživjeti izvan ćelije domaćina), tj. uključujući:&lt;ref&gt;{{cite book| first1 = John | last1 = Carter | first2 = Venetia A. | last2 = Saunders | name-list-style = vanc |title=Virology: Principles and Applications|url=https://books.google.com/books?id=EKRgZCdr-74C&amp;pg=PA165|date=2007|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02386-0|pages=161, 165}}&lt;/ref&gt;
* Po pet kopija VP0, VP3 i VP1 čiji [[N-kraj]]evi i VP4 čine unutrašnju površinu kapsida, sastavljaju se u 'pentamer' i 12 pentamera formira prokapsidu. (Spoljna površina kapsida sastoji se od VP1, VP2, VP3; C krajevi VP1 i VP3 koji formiraju usjeke oko svakog vrha; otprilike u to vreme, 60 kopija VP0 se cijepa u VP4 i VP2.)
* Svaka [[kapsida|prokapsida]] dobija kopiju virusnog  [[genom]]a, sa VPg i dalje pričvršćenim na 5' kraju.

Potpuno sastavljeni poliovirus [[ligaza|lizom]] napušta granice svoje ćelije domaćina&lt;ref&gt;{{cite book| first1 = John | last1 = Carter | first2 = Venetia A. | last2 = Saunders | name-list-style = vanc |title=Virology: Principles and Applications|url=https://books.google.com/books?id=EKRgZCdr-74C&amp;pg=PA166|date=2007|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-02386-0|page=166}}&lt;/ref&gt; 4 – 6 sati nakon iniciranja [[infekcije]] u [[kultura ćelija|kultiviranim ćelijama]] sisara.&lt;ref name=&quot;Kew_2005&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Kew OM, Sutter RW, de Gourville EM, Dowdle WR, Pallansch MA | title = Vaccine-derived polioviruses and the endgame strategy for global polio eradication | journal = Annual Review of Microbiology | volume = 59 | pages = 587–635 | year = 2005 | pmid = 16153180 | doi = 10.1146/annurev.micro.58.030603.123625 | url = https://zenodo.org/record/1235033 }}&lt;/ref&gt; Mehanizam oslobađanja virusa iz ćelije je nejasan,&lt;ref name=&quot;Hogle&quot; /&gt; ali svaka umiruća ćelija može osloboditi do 10.000 poliomijelitisnih [[virion]]a.&lt;ref name=&quot;Kew_2005&quot; /&gt;

Drake je pokazao da poliovirus može podvrgnuti višestrukoj reaktivaciji.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Drake JW | title = Interference and multiplicity reactivation in polioviruses | url = https://archive.org/details/virology_1958_6_1-3/page/244 | journal = Virology | volume = 6 | issue = 1 | pages = 244–64 | date = august 1958 | pmid = 13581529 | doi = 10.1016/0042-6822(58)90073-4 }}&lt;/ref&gt;  To jest, kada su poliovirusi ozračeni [[ultraljubičasto zračenje|UV svjetlom]] i ostavljeni da se podvrgnu višestrukim [[infekcija]]ma ćelija domaćina, održivo potomstvo moglo bi se formirati čak i pri dozama UV koje su inaktivirale virus u pojedinačnim infekcijama. Poliovirus može imati [[genetičke rekombinacije]] kada su najmanje dva virusna [[genom]]a prisutna u istoj ćeliji domaćinu. Kirkegaard i Baltimore&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Kirkegaard K, Baltimore D | title = The mechanism of RNA recombination in poliovirus | journal = Cell | volume = 47 | issue = 3 | pages = 433–43 | date = novembar 1986 | pmid = 3021340 | pmc = 7133339 | doi = 10.1016/0092-8674(86)90600-8 }}&lt;/ref&gt; predstavili su dokaz da [[RNK-ovisna RNK- polimeraza]] (RdRP) katalizira rekombinaciju mehanizmom izbora kopije u kojem se RdRP prebacuje između [[jednolančani RNK virus pozitivnog smisla|(+)ssRNK]] šablona tokom sinteze negativnog lanca . Čini se da je rekombinacija u RNK virusima adaptivni mehanizam za [[popravak DNK|popravku oštećenja]] [[genom]]a.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Barr JN, Fearns R | title = How RNA viruses maintain their genome integrity | journal = The Journal of General Virology | volume = 91 | issue = Pt 6 | pages = 1373–87 | date = juni 2010 | pmid = 20335491 | doi = 10.1099/vir.0.020818-0 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Bernstein H, Bernstein C, Michod RE | title = Sex in microbial pathogens | journal = Infection, Genetics and Evolution | volume = 57 | pages = 8–25 | date = januar 2018 | pmid = 29111273 | doi = 10.1016/j.meegid.2017.10.024 }}&lt;/ref&gt;

==Porijeklo i serotipovi==
Poliovirus je strukturno sličan ostalim ljudskim enterovirusima ([[koksakivirus]]i, [[ehovirus]]i i [[rinovirus]]i), koji također koriste molekule slične [[imunoglobulin]]u za prepoznavanje i ulazak u ćelije domaćina.&lt;ref name= He/&gt; [[filogenetika|Filogenetička]] analiza RNK i proteinskih sekvenci poliovirusa sugerira da je on možda evoluirao iz C-klastera [[Koksaki A virus]]a, [[zajednički predak|zajedničkog pretka]], koji je nastao mutacijom unutar [[kapsida]].&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Jiang P, Faase JA, Toyoda H, Paul A, Wimmer E, Gorbalenya AE | title = Evidence for emergence of diverse polioviruses from C-cluster coxsackie A viruses and implications for global poliovirus eradication | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 104 | issue = 22 | pages = 9457–62 | date = maj 2007 | pmid = 17517601 | pmc = 1874223 | doi = 10.1073/pnas.0700451104 | bibcode = 2007PNAS..104.9457J | doi-access = free }}&lt;/ref&gt; Distinktna [[specijacija]] poliovirusa je vjerovatno nastala kao posljedica promjene specifičnosti ćelijskog receptora unutarćelijske adhezijske molekule-1 (ICAM-1), koju koriste C-klaster Koksaki A virusi, do [[CD155 ]]; što dovodi do promjene u patogenosti i omogućava virusu da inficira [[nervno tkivo]].

Stopa mutacije u virusu je relativno visoka čak i za RNK viruse sa sinonimnom stopom supstitucije od 1,0 x 10&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt; supstitucija/lokus/godina i
neeksprimirana stopa zamjene od 3,0 x 10&lt;sup&gt;−4&lt;/sup&gt; zamjena/lokus/godina.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Jorba J, Campagnoli R, De L, Kew O | title = Calibration of multiple poliovirus molecular clocks covering an extended evolutionary range | journal = Journal of Virology | volume = 82 | issue = 9 | pages = 4429–40 | date = maj 2008 | pmid = 18287242 | pmc = 2293050 | doi = 10.1128/JVI.02354-07 }}&lt;/ref&gt; Bazna distribucija unutar genoma nije nasumična, pri čemu je [[adenozin]] rjeđi od očekivanog na [[5' UTR|5' kraju]] i viši na [[3' UTR|3' kraju]].&lt;ref name=&quot;Rothberg1981&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Rothberg PG, Wimmer E | title = Mononucleotide and dinucleotide frequencies, and codon usage in poliovirion RNA | journal = Nucleic Acids Research | volume = 9 | issue = 23 | pages = 6221–29 | date = decembar 1981 | pmid = 6275352 | pmc = 327599 | doi = 10.1093/nar/9.23.6221 }}&lt;/ref&gt; Upotreba [[kodon]]a nije nasumična, pri čemu se favoriziraju kodoni koji završavaju na [[adenozin]]u, a izbjegavaju se oni koji završavaju na [[citozin]]u ili [[guanin]]u. Upotreba kodona se razlikuje između tri genotipa i čini se da je vođena mutacijom, a ne selekcijom.&lt;ref name=&quot;Zhang2011&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Zhang J, Wang M, Liu WQ, Zhou JH, Chen HT, Ma LN, Ding YZ, Gu YX, Liu YS | display-authors = 6 | title = Analysis of codon usage and nucleotide composition bias in polioviruses | journal = Virology Journal | volume = 8 | pages = 146 | date = mart 2011 | pmid = 21450075 | pmc = 3079669 | doi = 10.1186/1743-422X-8-146 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

Tri [[serotip]]a poliovirusa, PV-1, PV-2 i PV-3, svaki ima malo drugačiji [[kapsida|kapsidni]] protein. Kapsidni proteini definiraju specifičnost ćelijskog receptora i [[antigen]]ost virusa. ''PV-1'' je najčešći oblik koji se sreće u prirodi, ali su sva tri oblika izuzetno [[zarazna bolest|zarazna]].&lt;ref name=Paul_1971/&gt; Od marta 2020. [[divlji tip|divlji]] PV-1 je visoko lokaliziran u regijama u [[Pakistan]]u i [[Afganistan]]u. Certifikacija iskorjenjivanja autohtonog prijenosa dogodila se u septembru 2015. za divlji PV-2, nakon što je posljednji put otkriven 1999.,&lt;ref name=&quot;Global eradication of wild poliovirus type 2 declared&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.polioeradication.org/mediaroom/newsstories/Global-eradication-of-wild-poliovirus-type-2-declared/tabid/526/news/1289/Default.aspx |title=Global eradication of wild poliovirus type 2 declared |publisher=Global Polio Eradication Initiative |date=20. 9. 2015 |access-date=30. 9. 2015 |archive-date=28. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928215451/http://www.polioeradication.org/mediaroom/newsstories/Global-eradication-of-wild-poliovirus-type-2-declared/tabid/526/news/1289/Default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; iu oktobru 2019. za divlji PV-3, nakon što je posljednji put otkriven 2012. godine.&lt;ref name=&quot;polioeradication.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://polioeradication.org/news-post/two-out-of-three-wild-poliovirus-strains-eradicated/|title=GPEI-Two out of three wild poliovirus strains eradicated|language=en-GB|access-date=2. 11. 2019}}&lt;/ref&gt;

Specifični sojevi svakog serotipa koriste se za pripremu [[polio vakcina|vakcine protiv poliomijelitisa]]. Neaktivna poliomijelitisns vakcina priprema se [[formaldehid|formalinskom]] inaktivacijom tri divlja, virulentna referentna soja, Mahoney ili Brunenders (PV-1), MEF-1/Lansing (PV-2) i Saukett/Leon (PV-3) ). Oralna polio vakcina sadrži [[atenuirana vakcina|živa oslabljena]] (oslabljene) sojeve tri serotipa poliovirusa. [[Prolaz]]ni sojevi virusa u [[epitel]]nim ćelijama [[majnun]]skog [[bubreg]]a uvode mutacije u virusni IRES i ometaju (ili slabe) sposobnost virusa da inficira [[nervno tkivo]].&lt;ref name=Kew_2005/&gt;

Poliovirusi su ranije bili klasifikovani kao posebna vrsta koja pripada rodu ''Enterovirus'' u porodici ''Picornaviridae''.  U 2008., eliminis+rana je vrsta „poliovirus“ i tri serotipa su dodeljena vrsti „ljudski enterovirus C“ (kasnije preimenovanoj u „Enterovirus C“), u rodu „Enterovirus“ u porodici ''Picornaviridae''. [[Tipska vrsta]] roda ''Enterovirus'' promijenjena je iz ''Poliovirus'' u (ljudski)'' Enterovirus C'''.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Carstens EB, Ball LA | title = Ratification vote on taxonomic proposals to the International Committee on Taxonomy of Viruses (2008) | journal = Archives of Virology | volume = 154 | issue = 7 | pages = 1181–88 | date = juli 2009 | pmid = 19495937 | pmc = 7086627 | doi = 10.1007/s00705-009-0400-2 }}&lt;/ref&gt;

==Kloniranje i sinteza==
[[slika:Poliovirus binding receptor 1DGI.png|thumb|upright=0.8| Model CD155 koji veže poliovirus (prikazano ljubičastom)]]
Godine 1981. Racaniello i Baltimore koristili su tehnologiju [[rekobinantna DNK|rekombinantne DNK]] za stvaranje prvog infektivnog [[molekulsko kloniranje|klona]] životinjskog RNK virusa, poliovirusa. DNK koja kodira RNA genom poliovirusa uvedena je u [[kultura ćelija|kultivirane ćelije]] sisara i proizveden je infektivni poliovirus.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Racaniello VR, Baltimore D | title = Cloned poliovirus complementary DNA is infectious in mammalian cells | url = https://archive.org/details/sim_science_1981-11-20_214_4523/page/916 | journal = Science | volume = 214 | issue = 4523 | pages = 916–19 | date = novembar 1981 | pmid = 6272391 | doi = 10.1126/science.6272391 | bibcode = 1981Sci...214..916R }}&lt;/ref&gt; Stvaranje infektivnog klona pokrenulo je razumijevanje biologije poliovirusa i postalo je standardna tehnologija koja se koristi za proučavanje mnogih drugih virusa.

Godine 2002, grupa [[Eckard Wimmer|Eckarda Wimmera]] na ''Stony Brook University'' uspjela je sintetizirati poliovirus iz njegovog hemijskog koda, proizvodeći prvi sintetski virus na svijetu.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Cello J, Paul AV, Wimmer E | title = Chemical synthesis of poliovirus cDNA: generation of infectious virus in the absence of natural template | journal = Science | volume = 297 | issue = 5583 | pages = 1016–18 | date = august 2002 | pmid = 12114528 | doi = 10.1126/science.1072266 | url = https://semanticscholar.org/paper/8f5f7e219bd99a8137ae014e740f322ecae1b696 | bibcode = 2002Sci...297.1016C | s2cid = 5810309 }}&lt;/ref&gt; Naučnici su prvo pretvorili objavljenu RNK sekvencu poliovirusa, dugu 7.741 bazu, u sekvencu [[DNK]], jer je DNK bilo lakše sintetizirati. Kratki fragmenti ove sekvence dobijeni su poštom i sastavljeni. Kompletan virusni genom je zatim sastavila kompanija [[Gene synthesis]]. U sintetizovanu DNK ugrađeno je 19 [[genetički marker|markera]], tako da se može razlikovati od prirodnog poliovirusa. [[Enzimi]] su korišteni za pretvaranje DNK nazad u RNK, njeno prirodno stanje. Drugi enzimi su zatim korišteni za prevođenje RNK u polipeptid, proizvodeći funkcionalnu virusnu česticu. Cijeli ovaj mukotrpan proces trajao je dvije godine. Novostvoreni sintetski virus ubrizgan je u PVR [[transgeneza|transgene]] miševe, kako bi se utvrdilo da li je sintetska verzija u stanju da izazove bolest. Sintetski virus je bio u stanju da se replicira, inficira i izazove paralizu ili smrt kod miševa. Međutim, sintetska verzija je bila između 1.000 i 10.000 puta slabija od originalnog virusa, vjerovatno zbog jednog od dodanih markera.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Couzin J | title = Virology. Active poliovirus baked from scratch | journal = Science | volume = 297 | issue = 5579 | pages = 174–75 | date = juli 2002 | pmid = 12114601 | doi = 10.1126/science.297.5579.174b | s2cid = 83531627 | url = https://semanticscholar.org/paper/248000e7bc654631ae217274a77253ceddf270a1 }}&lt;/ref&gt;

==Modifikacija za terapije==
Modifikacija poliovirusa, zvana [[PVSRIPO]], testirana je u ranim kliničkim ispitivanjima kao mogući lijek za [[kancer|rak]].&lt;ref name=&quot;brown14&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Brown MC, Dobrikova EY, Dobrikov MI, Walton RW, Gemberling SL, Nair SK, Desjardins A, Sampson JH, Friedman HS, Friedman AH, Tyler DS, Bigner DD, Gromeier M | display-authors = 6 | title = Oncolytic polio virotherapy of cancer | journal = Cancer | volume = 120 | issue = 21 | pages = 3277–86 | date = novembar 2014 | pmid = 24939611 | pmc = 4205207 | doi = 10.1002/cncr.28862 }}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{refspisak|30em}}

== Vanjski linkovi ==
{{Portal|Medicina|Virusi}}

*[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/ICTVdb/ICTVdB/00.052.0.01.001.htm ICTVdb virus classification 2006]
*[http://www.picornaviridae.com/enterovirus/enterovirus.htm Home of Picornaviruses (latest updates of species, serotypes, &amp; proposed changes)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101104143822/http://www.picornaviridae.com/enterovirus/enterovirus.htm |date=4. 11. 2010 }}
* {{cite web |first=David |last=Goodsell |name-list-style=vanc |title=Poliovirus and Rhinovirus |work=August 2001 Molecule of the Month |url=http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb20_1.html |access-date=11. 4. 2022 |archive-date=3. 3. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110303221109/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb20_1.html |url-status=dead }}
*[http://www.pdbe.org/emsearch/polio* 3D macromolecular structures of the Poliovirus archived in the EM Data Bank(EMDB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809214719/https://www.ebi.ac.uk/pdbe/emdb/searchResults.html/?q=polio* |date=9. 8. 2020 }}
* {{cite web |title=Human poliovirus 1 |work=NCBI Taxonomy Browser |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&amp;id=12080 |id=12080}}
* {{cite web |title=Human poliovirus 3 |work=NCBI Taxonomy Browser |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&amp;id=12086 |id=12086}}
{{Virusne bolesti}}
{{Taxonbar|from=Q12438936}}

[[Kategorija:Virusi]]
[[Kategorija:Enterovirusi]]
[[Kategorija:Poliomijelitis]]
[[Kategorija:Infraspecijski taksoni virusa]]</text>
      <sha1>mbk7rlkt0flxyzuxt37vmcvkfghsjdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odnosi Albanija–Bosna i Hercegovina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>491964</id>
    <revision>
      <id>3924063</id>
      <parentid>3874815</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7443" sha1="l82gme0v54pqlgwdupy3c2hb2ljrvw3" xml:space="preserve">[[Bosna i Hercegovina]] i [[Albanija]] su [[Geografija|geografski]] smještene u [[Jugoistočna Evropa|Jugoistočnoj Evropi]], na [[Zapadni Balkan|Zapadnom Balkanu]]. Bosna i Hercegovina je po površini i broju stanovnika veća od Albanije. Površina Bosne i Hercegovine iznosi 51.129&amp;nbsp;km², a Albanije 28.750&amp;nbsp;km². Prema zadnjem popisu, Bosna i Hercegovina ima 3.281.000 stanovnika, dok Albanija ima 2.838.000.

Obje zemlje su punopravne članice [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] (UN), [[Vijeće Evrope|Vijeća Evrope,]] [[Svjetska zdravstvena organizacija|Svjetske zdravstvene organizacije]] (WHO), [[Međunarodni monetarni fond|Međunarodnog monetarnog fonda]] (IMF), [[Međunarodna organizacija za migracije|Međunarodne organizacije za migracije]] (IOM), [[Međunarodna organizacija rada|Međunarodne organizacije rada]] (ILO), [[Međunarodna agencija za atomsku energiju|Međunarodne agencije za atomsku energiju]] (IAEA), [[UNESCO]], [[Vijeće Ujedinjenih nacija za ljudska prava|UNHCR]] i drugih.

Republika Albanija je 2014. dobila status kandidata za pridruživanje [[Evropska unija|Evropskoj uniji]], ali zvanični pregovori još uvijek nisu počeli.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/enlargement-policy/negotiations-status/albania_en|title=Albania|website=ec.europa.eu|language=en|access-date=23. 6. 2022}}&lt;/ref&gt; Bosna i Hercegovina još uvijek ima status potencijalnog kandidata za pridruživanje Evropskoj uniji.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://parlamentfbih.gov.ba/v2/hr/stranica.php?idstranica=180|title=Parlament Federacije Bosne i Hercegovine Dom Naroda|website=parlamentfbih.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=22. 5. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522195426/https://parlamentfbih.gov.ba/v2/hr/stranica.php?idstranica=180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
 
== Diplomatski odnosi ==
Republika Albanija priznala je Bosnu i Hercegovinu 21. aprila 1992, a diplomatski odnosi između dvije države uspostavljeni su 28. decembra 1992.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6|title=Lista zemalja koje su priznale Bosnu i Hercegovinu i datumi uspostavljanja diplomatskih odnosa|website=www.mvp.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=6. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006010809/https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/datumi_priznanja_i_uspostave_diplomatskih_odnosa/?id=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ambasada Bosne i Hercegovine u Republici Albaniji bila je u funkciji od 1993. do 1998, a ambasada Republike Albanije u Bosni i Hercegovini bila je otvorena od 2010. do 2014. godine. Nerezidentni ambasador Bosne i Hercegovine u Republici Albaniji je Nusret Čančar.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1440&amp;id=19291|title=Republika ALBANIJA|website=www.mvp.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=6. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006122301/https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1440&amp;id=19291|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; U Albaniji, u [[Drač]]u, postoji Počasni konzulat Bosne i Hercegovine, a počasni konzul je Fiqiri Kllari.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Pocasni_konzulati_BiH/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1441&amp;id=19292|title=ALBANIJA - Počasni konzulat|website=www.mvp.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=23. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623111212/https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Pocasni_konzulati_BiH/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1441&amp;id=19292|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ambasada Albanije u Hrvatskoj je odgovorna za teritorij Bosne i Hercegovine, a ambasador je Riza Poda.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_u_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=775&amp;id=6054|title=Republika ALBANIJA|website=www.mvp.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=23. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623110748/https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_u_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=775&amp;id=6054|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; U Bosni i Hercegovini postoji Generalni počasni konzulat Albanije, a počasni konzul je Muharrem Zejnullahu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_u_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1519&amp;id=37721|title=Republika ALBANIJA - Generalni počasni konzulat|website=www.mvp.gov.ba|access-date=23. 6. 2022|archive-date=4. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204025907/https://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_u_bih/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1519&amp;id=37721|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Sporazumi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/medunarodni_ugovori/prema_drzavama/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1090&amp;id=7656|title=Međunarodni ugovor sa Albanijom|publisher=Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|access-date=23. 6. 2022|archive-date=9. 6. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609022527/https://www.mvp.gov.ba/vanjska_politika_bih/bilateralni_odnosi/medunarodni_ugovori/prema_drzavama/Default.aspx?template_id=16&amp;s1=1090&amp;id=7656|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ==

* Ugovor između Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i Vijeća ministara Republike Albanije o saradnji u poljima obrazovanja i nauke,
* Memorandum o razumijevanju o evropskim integracionim procesima između Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine i Ministarstva vanjskih poslova Republike Albanije,
* Protokol o saradnji između Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine i Ministarstva vanjskih poslova Republike Albanije, 
* Sporazum o saradnji u oblasti turizma između Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i Republike Albanije,
* Sporazum između Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i Vlade republike Albanije o ukidanju viza za nosioce diplomatskih i službenih pasoša,
* Ugovor o slobodnoj trgovini između Bosne i Hercegovine i Republike Albanije,
* Sporazum Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i Vijeća ministara Republike Albanije o pomorskom prevozu tereta trgovačkim brodovima,
* Sporazum o unapređenju i zaštiti investicija između Bosne i Hercegovine i Albanije,
* Sporazum o izbjegavanju dvostrukog oporezivanja u odnosu na poreze na dohodak i na imovinu te sprečavanju fiskalne evazije, 
* Sporazum o međunarodnom cestovnom prevozu putnika i tereta.

== Demografija ==
Prema popisu iz 1991, u Bosni i Hercegovini živjelo oko 5000 Albanaca, a procjenjuje se da je taj broj danas nešto veći (od 8000 do 12000). Broj Bošnjaka koji žive u Albaniji je oko 10000. Stanovništvo Bosne i Hercegovine, koje prethodnih godina emigriralo u Albaniju pretežno čine etnički Bošnjaci, a 2017. godine albanski parlament je usvojio zakon kojim su Bošnjaci zajedno s Aškalijama priznati kao manjina. [[Bosanski jezik]] je priznat kao jezik nacionalne manjine, dok je [[albanski jezik]] u Bosni i Hercegovini također jezik nacionale manjine.

== Reference ==
{{refspisak}}

[[Kategorija:Bilateralni odnosi Albanije]]
[[Kategorija:Bilateralni odnosi Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Odnosi Albanija–Bosna i Hercegovina]]</text>
      <sha1>l82gme0v54pqlgwdupy3c2hb2ljrvw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Povreda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496912</id>
    <revision>
      <id>3924070</id>
      <parentid>3890108</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T06:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10798" sha1="fh9437ltna1phj8o1rnkbcvfmhd061z" xml:space="preserve">{{Infokutija zdravstveno stanje
| ime          = Povreda
| sinonimi      = Ozljeda
| slika         = Cat scratches in arm 20210220 000618 618.jpg
| alt           =
| opis_slike      = Mačje ogrebotine na ruci, manja traumatska ubodna rana na koži
| pronounce     =
|specijalnost =[[Urgentna medicina]], [[traumatologija]]
| komplikacije = [[Infekcija]], |[[šok]]|[[hemoragija]], otkazivanje [[organ]]a
| pojava = Bilo koja dob
| trajanje =
| vrste  = [[Trauma]]tskao, [[opekotina]], [[toksin|toksična]] prekomjerna upotreba lijekova
|uzroci =Razni
| rizici =
| dijagnoza =
| diferencijal =
| prevencija =
| liječenje =
| lijekovi =
| prognoza =
| učestalost =
| smrtni slučajevi =
| veličina_slike   = 250px
}}
'''Povreda''' ili '''ozljeda'''  je svako [[fiziologija|fiziološko]] oštećenje živog tkiva &lt;ref&gt;{{cite book |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date= 2002 |title= Concise Oxford English Dictionary |url=https://archive.org/details/conciseoxfordeng0000unse_v6w6|publisher= Oxford University Press |page= [https://archive.org/details/conciseoxfordeng0000unse_v6w6/page/729 729] |isbn=0-19-860572-2}}&lt;/ref&gt; uzrokovano neposrednim fizičkim stresom. Povreda se može dogoditi namjerno ili [[Nesreća|nenamjerno]] i može biti uzrokovana traumom tupim predmetom, [[penetrirajuća trauma|penetrirajućom traumom]], [[opekotina|opekotinom]], [[Toksin|izlaganjem toksičnosti]], [[gušenje]]m ili [[prenaprezanje]]m. Povrede se mogu javiti u bilo kom dijelu tela, a različiti simptomi su povezani sa različitim povredama.
 
Liječenje veće ozljede obično provodi [[zdravstveni radnik]] i uveliko varira ovisno o prirodi ozljede. [[Saobraćajni sudar]]i su najčešći uzrok nesrećnih povreda i smrti uzrokovanih povredama među ljudima. Povrede se razlikuju od [[hronična bolest|hroničnih stanja]], [[psihička trauma|psihičke traume]], [[infekcija]] ili [[medicinske procedure]], iako povreda može biti faktor koji doprinosi bilo čemu od njih.
 
Nekoliko velikih zdravstvenih organizacija uspostavilo je sisteme za klasifikaciju i opis ljudskih povreda.
 
== Pojava ==
[[slika:Injuries world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|upright=1.3|Smrtni slučajevi od povreda na milion osoba u 2012 {{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|203-358}}{{legend|#ffe820|359-428}}{{legend|#ffd820|429-483}}{{legend|#ffc020|484-559}}{{legend|#ffa020|560-637}}{{legend|#ff9a20|638-716}}{{legend|#f08015|717-817}}{{legend|#e06815|818-939}}{{legend|#d85010|940-1,140}}{{legend|#d02010|1,141-2,961}}{{refend}}]]
[[slika:Intentional injuries world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|thumb|upright=1.3| Smrtni slučajevi od namjernih povreda na milion osoba u 2012.{{refbegin|3}}{{legend|#ffff20|14-65}}{{legend|#ffe820|66-89}}{{legend|#ffd820|90-114}}{{legend|#ffc020|115-137}}{{legend|#ffa020|138-171}}{{legend|#ff9a20|172-193}}{{legend|#f08015|194-226}}{{legend|#e06815|227-291}}{{legend|#d85010|292-379}}{{legend|#d02010|380-2,730}}{{refend}}]]
Povrede mogu biti namjerne ili nenamjerne. Namjerne povrede mogu biti djela nasilja prema drugima ili [[samopovređivanje]] prema sopstvenoj osobi. Slučajne ozljede mogu biti nepredvidive ili mogu biti uzrokovane nepažnjom. Najčešći tipovi nenamjernih ozljeda po redu su saobraćajne nesreće, padovi, [[davljenje]], opekotine i slučajno [[trovanje]]. Određeni tipovi povreda su češće u [[razvijene zemlje|razvijenim zemljama]] ili [[zemlje u razvoju|zemljama u razvoju]]. U zemljama u razvoju je veća vjerovatnoća da će saobraćajne povrede ubiti pješake nego vozače. Opekotine su češće u razvijenim zemljama, dok su povrede od otvorenog plamena češće u zemljama u razvoju.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite journal |last1=de Ramirez |first1=Sarah Stewart |last2=Hyder |first2=Adnan A. |last3=Herbert |first3=Hadley K. |last4=Stevens |first4=Kent |date=2012 |title=Unintentional injuries: magnitude, prevention, and control |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22224893/ |journal=Annual Review of Public Health |volume=33 |pages=175–191 |doi=10.1146/annurev-publhealth-031811-124558 |issn=1545-2093 |pmid=22224893|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;
 
Do 2021. godine, oko 4,4 miliona ljudi svake godine pogine zbog povreda širom svijeta, što predstavlja skoro 8% svih smrtnih slučajeva. Od ovih povreda 3,16 miliona su nenamjerne, a 1,25 miliona namerne. Saobraćajne nesreće su najčešći oblik smrtonosnih povreda, uzrokujući oko jedne trećine smrtnih slučajeva uzrokovanih povredama. Jedna šestina je uzrokovana [[samoubistvo]]m, a jedna desetina je uzrokovana [[ubistvo]]m. Desetine miliona pojedinaca svake godine zahtevaju medicinski tretman za povrede koje nisu fatalne, a povrede su odgovorne za oko 10% svih godina života sa invalidnošću. Muškarci imaju dvostruko veće šanse da budu ubijeni zbog povreda nego žene.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19. 3. 2021 |title=Injuries and violence |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/injuries-and-violence |access-date=19. 7. 2022 |website=World Health Organization |language=en}}&lt;/ref&gt; In 2013, 367,000 children under the age of five died from injuries, down from 766,000 in 1990.&lt;ref name=&quot;GDB2013&quot;&gt;{{cite journal |last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death |first1=Collaborators |date=17. 12. 2014 |title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013 |journal=Lancet |volume=385 |issue=9963 |pages=117–71 |doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2 |pmc=4340604 |pmid=25530442}}&lt;/ref&gt;

== Sistemi klasifikacije ==
[[Svjetska zdravstvena organizacija]] (WHO) je razvila [[ICECI|Međunarodnu klasifikaciju vanjskih uzroka povreda]] (ICECI). U ovom sistemu, povrede se klasifikuju prema mehanizmu povrede, predmetima/supstancama koje uzrokuju povredu, mjestu nastanka, aktivnosti prilikom povrede, ulozi ljudske namjere i dodatnim modulima. Ovi kodovi omogućavaju identifikaciju distribucije povreda u određenim [[populacija]]ma i identifikaciju slučajeva za detaljnije istraživanje uzroka i preventivnih napora..&lt;ref&gt;{{cite web |title=International Classification of External Causes of Injury (ICECI) |url=https://www.who.int/classifications/icd/adaptations/iceci/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041017011406/http://www.who.int/classifications/icd/adaptations/iceci/en/ |archive-date=17. 10. 2004 |access-date=24. 3. 2014 |publisher=[[SZO|World Health Organization]]}}&lt;/ref&gt;
 
U [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Biro za statistiku rada]] razvio je Sistem klasifikacije povreda i bolesti na radu (OIICS). Pod ovim sistemom povrede se klasifikuju prema prirodi, zahvaćenom dijelu tijela, izvoru i sekundarnom izvoru i događaju ili izloženosti. OIICS je prvi put objavljen 1992. godine i od tada je nekoliko puta ažuriran.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Occupational Injury and Illness Classification System |url=http://wwwn.cdc.gov/wisards/oiics/ |access-date=24. 3. 2014 |publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt; [[Sistem klasifikacije povreda i bolesti u sportu Orchard (OSIICS)]], ranije OSICS, koristi se za klasifikaciju povreda kako bi se omogućilo istraživanje specifičnih [[Sportske povrede|sportskih povreda]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Rae |first1=K |last2=Orchard |first2=J |date=maj 2007 |title=The Orchard Sports Injury Classification System (OSICS) version 10 |url=http://raco.cat/index.php/Apunts/article/view/119817 |journal=Clin J Sport Med |volume=17 |issue=3 |pages=201–04 |doi=10.1097/jsm.0b013e318059b536 |pmid=17513912 |s2cid=31994177}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Orchard |first1=JW |last2=Meeuwisse |first2=W |last3=Derman |first3=W |last4=Hägglund |first4=M |last5=Soligard |first5=T |last6=Schwellnus |first6=M |last7=Bahr |first7=R |date=april 2020 |title=Sport Medicine Diagnostic Coding System (SMDCS) and the Orchard Sports Injury and Illness Classification System (OSIICS): revised 2020 consensus versions. |journal=British Journal of Sports Medicine |volume=54 |issue=7 |pages=397–401 |doi=10.1136/bjsports-2019-101921 |pmid=32114487 |doi-access=free |s2cid=211724559}}&lt;/ref&gt;
 
[[Ocjena ozbiljnosti povrede]] (ISS) je medicinski rezultat za procjenu težine traume.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Baker SP, O'Neill B, Haddon W, Long WB |year=1974 |title=The Injury Severity Score: a method for describing patients with multiple injuries and evaluating emergency care |journal=The Journal of Trauma |volume=14 |issue=3 |pages=187–96 |doi=10.1097/00005373-197403000-00001 |pmid=4814394}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Copes et al.&quot;&gt;{{cite journal |last=Copes |first=W.S. |author2=H.R. Champion |author3=W.J. Sacco |author4=M.M. Lawnick |author5=S.L. Keast |author6=L.W. Bain |year=1988 |title=The Injury Severity Score revisited |journal=The Journal of Trauma |volume=28 |issue=1 |pages=69–77 |doi=10.1097/00005373-198801000-00010 |pmid=3123707|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Ona je u [[korelacija]]ma sa mortalitetom, morbiditetom i vremenom hospitalizacije nakon traume. Koristi se za definiranje pojma ''velika trauma'' ([[politrauma]]), prepoznata kada je ISS veći od 15.&lt;ref name=&quot;Copes et al.&quot;/&gt; AIS komitet [[Udruženje za unapređenje automobilske medicine]] dizajniralo je i ažurira skalu.
 
==Također pogledajte==
* [[Prevencija povreda]]
* [[Lista uzroka smrti po stopi]]
* [[Prva pomoć]]
* [[Hitna medicinska pomoć]]
 
== Reference ==
{{refspisak}}
 
== Vanjski linkovi ==
{{Medicinski izvori
|  DiseasesDB      =
|  ICD10           = {{ICD10|S00}}-{{ICD10|T88}}
|  ICD9            = {{ICD9|800}}-{{ICD9|999}}
|  ICDO            =
|  OMIM            =
|  MedlinePlus     =
|  MeSH            =D014947
| GeneReviewsNBK  =
|  GeneReviewsName =
}}
{{commons|Wounds}}
{{wikiquote}}
* [http://www.traumaconference.org/ International Trauma Conferences] (registered trauma charity providing trauma education for medical professionals worldwide)
* [https://web.archive.org/web/20190824000551/http://www.trauma.org/ Trauma.org] (trauma resources for medical professionals)
* [https://web.archive.org/web/20080524041147/http://www.emrap.tv/ Emergency Medicine Research and Perspectives] (emergency medicine procedure videos)
* [http://www.amtrauma.org/ American Trauma Society]
* [http://www.sjtrem.com/ Scandinavian Journal of Trauma, Resuscitation and Emergency Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160227041224/http://www.sjtrem.com/ |date=27. 2. 2016 }}
 
{{Trauma |state=collapsed}}
{{Opće povrede}}
{{Hitna medicina}}
{{Authority control}}
{{Portal|Medicina}}

[[Kategorija:Povrede| ]]
[[Kategorija:Hitni medicinski slučajevi]]
[[Kategorija:Traumatologija]]
[[Kategorija:Uzroci smrti]]
[[Kategorija:Akutna bol]]
[[Kategorija:Tipovi traume]]
[[Kategorija:Nepoželjna iskustva iz djetinjstva]]</text>
      <sha1>fh9437ltna1phj8o1rnkbcvfmhd061z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor s korisnikom:Z1KA</title>
    <ns>3</ns>
    <id>514990</id>
    <revision>
      <id>3924052</id>
      <parentid>3916285</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pregled prevoda Žmaher i RDB */ novi odlomak</comment>
      <origin>3924052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21724" sha1="4scurvytvbow9hriez8qozyqq8quoq1" xml:space="preserve">{{Korisnik:Z1KA/Menu}}
== Gradonačelnici ==

@[[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] znaš li gdje bih mogao naci popis gradonačelnika Banja Luke kroz historiju? Napravio sam šablone za Sarajevo, Mostar, Tuzlu i Zenicu, još bih za Banja Luku ali nema ništa na zvaničnoj stranici, niti negdje drugo.

Pozdrav, [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:31, 10 januar 2025 (CET)

:Ako nema negdje neki članak o gradonačelnicima onda stvarno ne znam. Jedina stvar što mi pada na pamet jeste da kontaktirate gradonačelnikovu kancelariju (ili relevantnu službu) putem emaila ili poziva i da pitate koliko daleko u historiju imaju podatke. Poželjno da imaju i slike sa slobodnom licencom.
:Pozdrav. [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|R]]) 13:44, 10 januar 2025 (CET)
::E, aferim za Avdića i IK. :-) Mada sam na EN viđao slučajeve s dvije IK u istom članku (odvojene, ne ugrađena jedna u drugu, zbog različitih karijera). Ja ću popuniti sportsku kad uhvatim (moram nešto drugo završiti izvan WP)... ako me neko ne pretekne :-) (jer ima na ES, FR i IT). [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:13, 25 august 2025 (CEST)
:::Hvala. Viđao sam i ja, ali pretpostavljam da je to stari sistem ili za one koji ne znaju da postoji ugrađivanje infokutije u infokutiju. Uglavnom, ovako je definitivno ljepše. IK košarkaš, nogometaš i rukometaš (već imala neophodne postavke) su riješeni. Ako još šta ima, napišite pa da se doda, tako da možemo više IK spojiti u jednu. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 16:16, 25 august 2025 (CEST)
::::To ostaje uvijek otvoreno; trebat će gdje god ko ima dvije bitne karijere, samo zavisi koje su. A malo je takvih članaka kod nas trenutno. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:22, 25 august 2025 (CEST)

== CEE ==

Članci o Bosni i Hercegovini i Republici Srpskoj se ne ubrajaju u CEE, kad se radi o Wikipediji na bosanskom jeziku. [[User:AnToni|'''&lt;span style=&quot;font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;A&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;T&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:green;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:gold;&quot;&gt;n&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;i&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;''']]&lt;sub&gt;([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|&lt;big&gt;&lt;span style=&quot;color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';&quot;&gt;'''''R'''''&lt;/span&gt;&lt;/big&gt;]])&lt;/sub&gt; 18:28, 24 mart 2025 (CET)

:Upoznat sam s tim. Ja svake godine za CEE pokušam uraditi barem 1 članak za sve učesnice, uključujući BiH i RS, pa ih zbog toga označim, ali i zbog lične statistike. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 18:36, 24 mart 2025 (CET)
:ipak se na Meti broje u ukupnom rezultatu [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 19:46, 24 mart 2025 (CET)

== Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
=Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar=
&lt;/div&gt;

'''Dear {{ROOTPAGENAME}}''',

Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!&lt;br&gt; 
We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages.

We also hope you continue to participate each year!

'''Sincerely,&lt;br&gt;'''
'''Wikipedia Asian Month User Group'''

[[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&amp;oldid=28585966 --&gt;

== Share Your Feedback – Wiki Loves Ramadan 2025 ==

Dear Z1KA

Thank you for being a part of '''[[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]]''' — whether as a contributor, jury member, or local organizer. Your efforts helped make this campaign a meaningful celebration of culture, heritage, and community on Wikimedia platforms.

To help us improve and grow this initiative in future years, we kindly ask you to complete a short '''feedback form'''. Your responses are valuable in shaping how we support contributors like you.

* '''Feedback Form:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXEtaqszxcwmTJa8pGT60E7GDtpbssNadR9vZFVFbLicGFBg/viewform Submit your feedback here]
* '''Deadline to submit:''' 31 May 2025

It will only take a few minutes to complete, and your input will directly impact how we plan, communicate, and collaborate in the future.

Thank you again for your support. We look forward to having you with us in future campaigns!


Warm regards,&lt;br/&gt;
''Wiki Loves Ramadan International Team'' 10:51, 19 maj 2025 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/Participants&amp;oldid=28751574 --&gt;

== Preusmjerenja ==

Šta ćemo s ovih 13 pokvarenih nogometnih preusmjerenja [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Pokvarena_preusmjerenja&amp;limit=250&amp;offset=0 ovdje] (reprezentacije)? [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 19:08, 13 august 2025 (CEST)

:Što se tiče nogometnih reprezentacija, planirao sam redom sve praviti po federacijama. Pošto su većina u Aziji, mislio sam za Wikipedia Asian Month dosta njih uraditi, međutim to je tek u novembru mjesecu. Ako imate neku sugestiju, slobodno predložite. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 20:13, 13 august 2025 (CEST)
::Ako me persiraš, nema potrebe. :) Pitam da znam treba li ih izbrisati ili će biti napravljeni članci, pa da ne diram. Onda neka stoje, ne jedu hljeba. :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 20:59, 13 august 2025 (CEST)
:::To je iz navike hahah. Biti će napravljeni uglavnom, pošto imaju i šabloni oko toga gdje mora biti npr. &quot;Burme&quot; za Mjanmar, pa da ne bude redlink. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 21:41, 13 august 2025 (CEST)
::::Zapravo, nije toliki problem napraviti članke nego '''održavati ih'''. Tu smo tanki, pogotovo sa sportskim reprezentacijama i klubovima. Lahko je EN Wiki pokrivati sve muške i ženske repke u svim sportovima i dobnim kategorijama (klubove da ne spominjem); šta ćemo mi? Najčešća je situacija da članci padnu u zapećak, i to godinama, pa zato smjernica i za repke i za klubove (prenesi i ostalim &quot;nogometašima / sportistima&quot;, iako i mene ima u sportovima, ali manje u ekipnim): najbolje bi se bilo ograničiti na prevođenje uvoda članaka na EN Wiki (od historije koliko ko želi i može), a tabele sa statistikama svesti na one koje najmanje zastarijevaju (infokutije se podrazumijevaju). Važi i za članke koje već imamo, naravno. Jednostavno, nemamo ljudstva za više. Želje su jedno, a realne mogućnosti najčešće suprotne tome. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:49, 14 august 2025 (CEST)
:::::Bilo bi dobro da ima neka automatizacija, jer je većinom isti šablon (npr. Kao za SP i kvalifikacije). Mislim da se može napraviti na način da se sam upisuju vrijednosti, umjesto da se za svaku repku pravi šablon, dosta bi olakšalo popunjavanje i samim tim i održavanje. Vidjeti ću nešto u vezi toga. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 19:40, 15 august 2025 (CEST)

Kakao – kakaa, Curaçao - Curaçaa. ;-) – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:52, 21 novembar 2025 (CET)

:Popravljeno, hvala. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 01:41, 21 novembar 2025 (CET)

== Papua Nova Gvineja ==

Cao, hoćeš li da zaredamo po šablonu Pokrajine Papue Nove Gvineje pa da to kompletiramo tokom Okeanijskog mjeseca? [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:28, 2 decembar 2025 (CET)

:Može, ne bi to bilo loše da uradimo Regije, Pokrajine i sl. za PNG. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 18:38, 2 decembar 2025 (CET)
::I da sve slike budu u PNG-formatu. :) :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 18:41, 2 decembar 2025 (CET)
:::Može, kontam bolje da se fokusiramo nego da se raštrkano svega po malo a ništa do kraja [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:47, 2 decembar 2025 (CET)

== Šabloni - brisanje ==

Napiši ovdje koje šablone treba izbrisati kada završiš pa ću izbrisati. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 15:27, 12 februar 2026 (CET)

:Označio sam ih sa {{tl|Brisanje}} pa komotno možeš sve označene tu. BTW čestitke za administratora! :D [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 15:33, 12 februar 2026 (CET)

== Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
[[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]]

[[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&amp;oldid=30642887 --&gt;

== Share your Wiki Loves Ramadan 2026 journey! ==

Dear Organizer,

On behalf of the Wiki Loves Ramadan International Team, I want to send a massive thank you for your leadership and hard work during the 2026 campaign. Organizing local events, coordinating juries, and tracking metrics takes a lot of effort, and your dedication has been vital to bridging the knowledge gap regarding Islamic heritage and traditions.

As we wrap up this year's campaign, we would love to hear how things went in your community. We have put together the Organizer Feedback Form to capture your successes, challenges, and metrics.

* '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform
* '''Deadline''': 31 July 2026

Thank you again for championing this campaign. We couldn't do this without you.


Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:12, 29 juni 2026 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&amp;oldid=30750499 --&gt;

== Thank you for joining Wiki Loves Ramadan 2026! ==

Dear Participant,

Thank you so much for participating in the Wiki Loves Ramadan 2026 campaign! Whether you were writing articles or uploading photos to Wikimedia Commons, your contributions have helped share beautiful traditions, Islamic history, and cultural heritage with the rest of the world. 

We want to make sure next year's campaign is even better, and we need your help to do it! We would love it if you could take 3–5 minutes to fill out our quick '''Participant Feedback Form'''. 

* '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScw_bPHsVzpby50jc2_syJD5-mS9scnRL5BLv9UXH2tK3Mr8w/viewform

Thank you again for sharing your knowledge and creativity with the Wikimedia movement. Keep an eye on your talk page and our social media for the final winner announcements soon!  Happy editing,


Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:13, 29 juni 2026 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Participants&amp;oldid=30750498 --&gt;

== Pitanje u vezi imenovanja određenih članaka ==

Zdravo Z1KA, primetio sam da si imenovao člana za treću vladu Save Minića kao Vlada Republike Srpske Save Minića III, gde sam daljim pregledom video da svaki članak o vladi Republike Srpske ide Vlada Republike Srpske (ime premijera) (redni broj njegove vlade), pa me zanima zar nije &quot;lakše&quot; ili kako već da bude npr Treća vlada Save Minića umesto Vlada Republike Srpske Save Minića III? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:14, 5 juli 2026 (CEST)

:Možda jeste ljepše i lakše tako, ali o tome ne odlučujem ja. Kada sam izrađivao članke držao sam se formata prethodnih članaka i članaka drugih vlada, pa sam isti format koristio i za nove. Jedinu korekciju koju bih napravio u tom načinu jeste da se zna vlada čega, dakle &quot;Treća vlada Republike Srpske Save Minića&quot; ili &quot;Druga vlada Federacije BiH Nermina Nikšića&quot; za premijere sa 2+ vlada (ako je neko bio samo jednom, onda samo Vlada RS ili FBiH + Ime Prezime). [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 20:32, 5 juli 2026 (CEST)
::Možda je i to previše, jer se u samom članku definiše čega je vlada. Doduše moguće i ja sam malo zakomplikovao kod nas na srpskoj viki kod naziva članka Sastav Savjeta ministara B. Krišo, al ajde.
::Elem, ako možeš pregledaj članak o Miniću, pošto stoji da je nepregledana, mislim da ti imaš pravo da skineš tu oznaku kod izmena, tj da si patroler što bi se kod nas na sr.wiki reklo. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:43, 5 juli 2026 (CEST)
:::To je neka formalnost, slično za svjetsko prvenstvo. Svi znamo o kojem se radi, ali članak se mora zvati &quot;Svjetsko prvenstvo '''u nogometu/fudbalu'''&quot; da se zna da je u tom sportu, jer inače ima za svaki sport svjetsko. Što se tiče članaka za pregled, upravo to radim, ako neko prije mene to ne riješi. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 20:47, 5 juli 2026 (CEST)
::::Bosancica by MK je bacila pogled, sredila ga je malo, ali idalje stoji nepregledano. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:51, 5 juli 2026 (CEST)
:::::Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 21:13, 5 juli 2026 (CEST)

== Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske ==

Jel bi mogao skinuti ovu oznaku Nepregledano sa članka Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:55, 18 juli 2026 (CEST)

:Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 19:27, 19 juli 2026 (CEST)

== Gentle Reminder: Kindly submit your Organizer Feedback for Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Organizer,

Hope you are doing well and keeping safe.

We are reaching out to express our heartfelt gratitude for your relentless efforts and dedication in organizing Wiki Loves Ramadan 2026 in your local community. Organizing campaigns takes a lot of hard work, and your leadership has truly made a wonderful impact in bridging the knowledge gap regarding Islamic history and culture.

As we are wrapping up this year’s activities, we kindly remind you to share your local campaign report and experience with us. If you haven't done so already, please take a few minutes to fill out the Organizer Feedback Form.

* '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform
* '''Deadline''': 31 July 2026

Your feedback is incredibly valuable to us. It will not only help us prepare our global impact report but also guide us in securing better resources and funding for organizers like you in the upcoming years. (You will also find a small section inside the form to provide your local language translations for the 2027 campaign banners!).

Thank you so much for being a pillar of this campaign. Together, we can make the 2027 edition even more successful!


Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:47, 19 juli 2026 (CEST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&amp;oldid=30750499 --&gt;

== Dopuna članka za Našu stranku ==

Pozdrav,

Dobio sam info da je moja izmjena odbijena kao neuredna. Tražim pojašnjenje te odluke, imajući u vidu da sam utrošio 20 dana da ga sastavim što nije bilo lako napraviti, i istražiti sve podatke nosilaca javnih funkcija, pa bih volio da znam zašto npr. nije prihvaćeno uz obrazloženje šta tačno treba doraditi i ja bih to doradio, a ovako paušalno napisati ''neuredno'' nema nikakvog smisla.

https://bs.wikipedia.org/wiki/Na%C5%A1a_stranka

Hvala [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 09:34, 21 juli 2026 (CEST)

:20 dana za nešto što je par guglanja ili jedan ChatGPT prompt?
:Ali evo, pojasniti ću, ''I'll give you the benefit of the doubt''. Prenatrpano je naslovima, podnaslovima i tabelama, te nije uopšte enciklopedijski. Veoma je zakomplikovano nešto što je moglo stati u nekoliko paragrafa. Ono što mogu je izaći u susret pa vratiti izmjenu, tako da možete fino doraditi. Dovoljno je jedan naslov sa eventualno jednom tabelom ili paragrafom gdje se sve ove informacije mogu napisati. Ono što mogu pohvaliti jeste referencirani sadržaj, ali bi preporučio da ne koristite reference političkih stranaka, osim ako nema drugog izvora. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 12:21, 21 juli 2026 (CEST)
::Za mene praviti odgovarajuće tabele nije bilo baš lako ali dobro. Ne svodi se sve na ChatGPT i obično googlanje. Sad već imam ideju šta treba mijenjati ali mi treba ta verzija da se vrati i ja ću je doraditi, jer imam dosta članaka iza sebe i mislim da to mogu popraviti. Hvala za pojašnjenje. [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 17:53, 22 juli 2026 (CEST)
:::Vraćena je stranica, sredite po dogovoru. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:56, 22 juli 2026 (CEST)
:::Sredite, dopunite još nekim informacijama u skladu s pravilima. Preporuka je da pogledate slične članke, kao npr. [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] i slične. Samo pripazite na neutralnost članka i naravno prethodno navedenih uputa i kritika. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 19:03, 22 juli 2026 (CEST)

== Spisak institucija BiH ==

Pozdrav Z1KA,

Napravila sam izmjenu naziva stranice, ali nisam sigurna da je i ovako navedeno ispravno. Riječ &quot;agencije&quot; svakako ne trebaju u nazivu, jer bi onda trebali pobrojati sve organe. Ali kada se uđe u tekst vidi se da se obrađuju institucije BiH (državni nivo), institucije entiteta (institucije FBiH i institucije RS) i institucije Brčko distrikta BiH). Naziv institucije BiH odnosi se na institucije na državnom nivou. Pa bi možda najbolje bilo ili staviti Spisak institucije u BiH ili razdvojiti članke. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 19:36, 3 august 2026 (CEST)

:Slažem se. Preimenovati ću članak u [[Spisak institucija u Bosni i Hercegovini]]. [[Korisnik:Z1KA|&lt;span style=&quot;border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&amp;nbsp;&lt;/span&gt;]] 19:54, 3 august 2026 (CEST)

== Pregled prevoda Žmaher i RDB ==

Baci pogled na ta dva članka, nzm koliko sam ih prilagodio. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 21:14, 4 septembar 2026 (CEST)</text>
      <sha1>4scurvytvbow9hriez8qozyqq8quoq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pereslavlj-Zaleski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>515933</id>
    <revision>
      <id>3924066</id>
      <parentid>3791079</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T03:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="amqz1b5k88a5apsjkr6mgyg4ej9gl1a" xml:space="preserve">[[Datoteka:University_of_Pereslavl-Zalessky.jpg|desno|mini|250x250piksel| Univerzitet u Pereslavlju]]
'''Pereslavlj-Zaleski''' ({{ru|Пересла́вль-Зале́сский}}) je [[grad]] u [[Evropa|evropskom]] dijelu [[Rusija|Rusije]], [[Jaroslavska oblast]]. Godine 2010. imao je 42.199 stanovnika.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Радвани|first=Жан|date=2010|title=Всероссийская Перепись Населения 2010 года: Заметки и Первые Впечатления|url=https://doi.org/10.1353/imp.2010.0063|journal=Ab Imperio|volume=2010|issue=4|pages=341–348|doi=10.1353/imp.2010.0063|issn=2164-9731}}&lt;/ref&gt; Nalazi se na obali jezera Pleščevo, 140&amp;nbsp;km sjeveroistočno od Moskve i južno od [[Jaroslavlj]]a.

== Historija ==
Ime je dobio u čast južnoruskog Perejaslavlja. U 15. vijeku preimenovan je u sadašnje ime. Leži iza šuma u Zalesju, odakle je i dobio ime. Grad je osnovao 1152. knez Rostov-Suzdalj Jurij Dolgoruki. Godine 1221. ovde je rođen knez Aleksandar Nevski.

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==

* {{Official website|https://www.adminpz.ru/}} {{in lang|ru}}
* [https://web.archive.org/web/20120426051759/http://www.tourismpereslavl.ru/routelist.html?lang=en Audio guide to Pereslavl-Zalessky tourismpereslavl.ru]
* [https://www.pereslavl-zalessky.com/posad_en.htm Guide to Pereslavl]
* [https://web.archive.org/web/20080411121939/http://www.cistour.com/cis/pdf/home/Sights_of_Golden_Ring_in_brief.pdf Peter the Great's small boats] (PDF)
* [https://www.internationalsteam.co.uk/trains/russia11.htm Railway museum at Pereslavl-Zalessky (narrow gauge)]
* [http://rbth.ru/articles/2010/06/03/lakeside_idylls_pereslavl_zalessky.html Lakeside idylls at Pereslavl-Zalessky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120711165908/http://rbth.ru/articles/2010/06/03/lakeside_idylls_pereslavl_zalessky.html|date=July 11, 2012}}
* [https://top10.travel/tag/zolotoe-kolco-rossii/ Guide to Golden Ring of Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214095658/https://top10.travel/tag/zolotoe-kolco-rossii/ |date=14. 12. 2024 }} {{in lang|ru}}
* [https://traland.ru/dostoprimechatelnosti-pereslavl-zalesskogo/ Guide to Pereslavl-Zalessky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241214095657/https://traland.ru/dostoprimechatelnosti-pereslavl-zalesskogo/ |date=14. 12. 2024 }} {{in lang|ru}}
{{Normativna kontrola}}
[[Kategorija:Jaroslavska oblast]]
[[Kategorija:Gradovi u Rusiji]]</text>
      <sha1>amqz1b5k88a5apsjkr6mgyg4ej9gl1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mohamed Lahyani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>520329</id>
    <revision>
      <id>3924015</id>
      <parentid>3704802</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4781" sha1="lh659bdpi11kae9m9kq7rtocijpf5q4" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba
| ime                = Mohamed Lahyani
| slika              = Flickr - Carine06 - The umpire (1) (cropped).jpg
| opis               = 
| datum_rođenja      = {{Datum rođenja i godine|1966|6|27}}
| mjesto_rođenja     = [[Tafraout]], [[Maroko]]
| datum_smrti        = &lt;!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti, pa datum rođenja) --&gt;
| mjesto_smrti       = &lt;!-- [[Grad]], [[Država]] --&gt;
| nacionalnost       = Šveđanin / Marokanac
| zanimanje          = Teniski sudija
| godine_aktivnosti  = 1997–
| poznat_po          = Sudio [[Isner – Mahut (Wimbledon 2010)|najduži meč u historiji tenisa]]
| značajna_djela     = 
}}
[[Datoteka:Isner-Mahut-Lahyani_next_to_scoreboard.jpg|mini|Isner, Mahut i Lahyani pokraj semafora nakon završetka najdužeg meča u historiji profesionalnog tenisa]]
'''Mohamed Lahyani''' [[Švedska|švedski]] je [[tenis]]ki sudija sa zlatnom značkom [[Asocijacija teniskih profesionalaca|Asocijacije teniskih profesionalaca]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.tennispanorama.com/archives/16749 |title= Getting to Know Mohamed Lahyani) |access-date= 22. 3. 2017 |date= 22. 8. 2011 |language= en |archive-date= 1. 7. 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20190701211316/https://www.tennispanorama.com/archives/16749 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

== Rane godine ==
Rođen je u [[Maroko|Maroku]], a njegova porodica emigrirala je u Švedsku kad je bio dijete.

== Karijera ==
Sudio je mnoge važne mečeve na [[Grand Slam]] i ATP turnirima, uključujući [[Finale Wimbledona 2013 – muški singl|muško finale]] [[Wimbledon 2013 – muški singl|Wimbledona 2013.]] te finala [[Tennis Masters Cup]]a [[Tennis Masters Cup 2008.|2008]], [[Tennis Masters Cup 2010.|2010]], [[Tennis Masters Cup 2013.|2013]], [[Tennis Masters Cup 2017.|2017.]] i [[Tennis Masters Cup 2020.|2020.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

Također je sudio najduži meč u historiji profesionalnog tenisa: [[Isner – Mahut (Wimbledon 2010)|Isner – Mahut]] na [[Wimbledon 2010 – muški singl|Wimbledonu 2010.]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |url= https://www.espn.com/sports/tennis/wimbledon10/news/story?id=5323992 |title= Lahyani presides over longest match |publisher= [[ESPN]] |access-date= 7. 3. 2012 |date= 24. 6. 2010 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kasnije je rekao da je bio toliko obuzet &quot;nevjerovatnim mečom&quot; da nije mogao ni pomisliti na &quot;jelo ili potrebu za toaletom&quot;. Nakon meča dobio je kristalnu zdjelu, [[Wimbledon (tenis)|vimbldonsku]] [[Kravata|kravatu]] i srebrne manžete.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

Kada je [[Kanada|kanadski]] teniski [[Novinarstvo|novinar]] Tom Tebbutt anketirao brojne teniske novinare na [[Tennis Masters Cup 2014.|Tennis Masters Cupu 2014]], većina je glasala za Lahyanija u izboru za najboljeg glavnog sudiju.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.tenniscanada.com/news/tebbutt-best-umpire-press-opinion/ |title= TEBBUTT: Best Umpire – Press Opinion |publisher= Tennis Canada |access-date= 7. 7. 2019 |date= 2. 12. 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt; Posebno je poznat po načinu na koji često objavljuje rezultat, podižući ili spuštajući ton, zavisno od rezultata. Naprimjer, kada se server suočava s dvije brejk-lopte, Lahyani često objavi rezultat kao &quot;petnaest–ČETRDESET&quot;, s naglaskom na &quot;ČETRDESET&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

Na [[US Open 2018 – muški singl|US Openu 2018.]] dospio je na naslovnice nakon kontroverznog ponašanja tokom meča između [[Nick Kyrgios|Nicka Kyrgiosa]] i [[Pierre-Hugues Herbert|Pierre-Huguesa Herberta]], kada je sišao sa stolice i potakao Kyrgiosa da uloži dodatni napor. U to vrijeme Kyrgios je gubio set i imao brejk zaostatka, ali poslije Lahyanijevih komentara oporavio se i dobio meč. Nakon kritika sadašnjih i bivših igrača Lahyani je suspendovan sa sljedeća dva turnira.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.bbc.com/sport/tennis/45568702 |title= Umpire Mohamed Lahyani banned for Nick Kyrgios pep-talk |publisher= [[BBC]] |access-date= 1. 7. 2019 |date= 18. 9. 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.independent.co.uk/sport/tennis/us-open-2018-nick-kyrgios-mohamed-lahyani-coaching-suspended-ban-a8544456.html |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20220515/https://www.independent.co.uk/sport/tennis/us-open-2018-nick-kyrgios-mohamed-lahyani-coaching-suspended-ban-a8544456.html |archive-date= 15. 5. 2022 |url-status=live |title= Umpire Mohamed Lahyani suspended for trying to encourage Nick Kyrgios during a match at US Open |work= [[The Independent]] |access-date= 1. 7. 2019 |date= 19. 9. 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{refspisak}}

{{commonscat|Mohamed Lahyani}}

{{DEFAULTSORT:Lahyani, Mohamed}}
[[Kategorija:Rođeni 1966.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Biografije, Tafraout]]
[[Kategorija:Teniske sudije]]</text>
      <sha1>lh659bdpi11kae9m9kq7rtocijpf5q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mletačka opsada Zadra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530700</id>
    <revision>
      <id>3924011</id>
      <parentid>3872257</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13330" sha1="m6r3j33aj30p6942jnrn735j77ynlhv" xml:space="preserve">{{Infokutija rat
| sukob          = Mletačka opsada Zadra
| dio            = dio Hrvatsko-mletačkih ratova
| slika          =  [[Datoteka:Mletačka opsada Zadra 1346. (J.Tintoretto 1584).JPG|300px]]&lt;br&gt;Prikaz bitke kod Zadra&lt;br&gt;slikara Jacopa Tintoretta |
| datum          = [[12. august]] [[1345.]] - [[21. decembar]] [[1346.]] |
| mjesto         = [[Zadar]], [[Kraljevina Hrvatska (925–1102)|Kraljevina Hrvatska]] u [[Personalna unija|personalnoj uniji]] s [[Kraljevina Ugarska (višeznačnica)|Kraljevinom Ugarskom]] |  
| rezultat       =  Pobjeda [[Mletačka Republika|Mletačke Republike]], mletačke trupe ušle u Zadar |
| strana1        = [[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Mletačka Republika]] |
| strana2        = {{Nowrap|[[File:Coat of arms of Croatia 1495.svg|20px]] [[Kraljevina Hrvatska (925–1102)|Kraljevina Hrvatska]] u&lt;br&gt;[[Personalna unija|personalnoj uniji]] s&lt;br&gt;[[Kraljevina Ugarska (višeznačnica)|Kraljevinom Ugarskom]]}}&lt;br&gt;{{•}} [[File:Zaracoaupdatekrsevan.png|18px]] Grad [[Zadar]]&lt;br&gt;{{•}} [[File:Coat of arms of Dalmatia.svg|18px]] [[Dalmatinski gradovi-države|Dalmatinski gradovi]]&lt;br&gt;[[File:Flag of Hungary (1301-1382).svg|border|30px]] [[Kraljevina Ugarska (višeznačnica)|Kraljevina Ugarska]] |
| komandant1     =  [[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Marco Giustiniani]]&lt;br&gt;[[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Pietro de Canale]]&lt;br&gt;[[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Pietro Civrano]]&lt;br&gt;[[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Marino Faliero]]&lt;br&gt;[[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Andrea Mauroceno]]&lt;br&gt;[[File:War flag of the Serene Republic of Venice.svg|border|25px]] [[Pietro della Franteria]] |
| komandant2     = [[File:Coat of arms of Croatia 1495.svg|20px]] [[File:Flag of Hungary (1301-1382).svg|30px]] [[Ludovik I, kralj Ugarske|Ludovik I]]&lt;br&gt;[[File:Zaracoaupdatekrsevan.png|19px]] [[Marko Corner]]&lt;br&gt;[[File:Zaracoaupdatekrsevan.png|19px]] [[Zoilo Uršulin]]&lt;br&gt;[[File:Zaracoaupdatekrsevan.png|19px]] [[Ivan Škrbec]] |
| snaga1         = 20.000 – 25.000 vojnika |
| snaga2         = 4.000 – 6.000 zadarskih [[vojnik]]a&lt;br /&gt;20.000 – 100.000 kraljevih [[vojnik]]a (?) |
| žrtve1         = min. 2000 – 3000 |
| žrtve2         = min. 500 ubijenih [[zadar]]skih vojnika,&lt;br&gt;min. 7.000 ubijenih kraljevih vojnika |
}}

'''Mletačka opsada Zadra''' bio je [[Oružje|oružani]] konflikt između [[Mletačka Republika|Mletačke republike]] i grada [[Zadar|Zadra]] potpomognutim vojnim snagama [[Kraljevina Hrvatska (925–1102)|Kraljevine Hrvatske]] u [[Personalna unija|personalnoj uniji]] s [[Kraljevina Ugarska (višeznačnica)|Ugarskom]], koji se zbio u periodu od 12. augusta [[1345.]] do 21. decembra [[1346.]] godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/193838|title=Srednjovjekovno djelo Obsidio Iadrensis/Opsada Zadra kao povijesni izvor za prikaz vojnopomorske moći Venecije u 14. stoljeću|website=hrcak.srce.hr|language=hr|access-date=28. 1. 2026|archive-date=23. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220623021839/https://hrcak.srce.hr/file/193838|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Konflikt je posljedica vjekovnih težnji stanovnika Zadra za [[Autonomija|autonomijom]] i upornih namjera Mlečana da grad podvrgnu svojoj direktnoj [[vlast]]i, što je trajalo više [[Vijek|vjekova]] unatrag i u kojem je periodu Zadar nekoliko puta na dulje ili kraće vrijeme potpadao pod mletačku upravu i nekoliko puta se od nje [[Sloboda|oslobodio]]. Mletačka vojska je pokrenula opsadu&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pomorska.lzmk.hr/Natuknica?id=1703|title=Dandolo, Andrea|website=pomorska.lzmk.hr/|language=hr|access-date=28. 1. 2026}}&lt;/ref&gt;  nakon što je početkom  [[Ljeto|ljeta]] 1345. zadarska delegacija krenula u hrvatski kraljevski grad [[Bihać]] kako bi iskazala svoju [[Odanost|lojalnost]] kralju [[Ludovik I, kralj Ugarske|Ludoviku Anžuvinskom]], koji se tada nalazio u Hrvatskoj. Mlečani su to procijenili kao izdaju i uzeli kao povod za [[Opsada|opsadu]] Zadra, koja je potrajala više od 16 [[Mjesec (period)|mjeseci]] i sastojala se od niza odvojenih [[Pomorska bitka|pomorsko]]-[[Kopnena vojska|kopnenih]] okršaja i [[Bitka|bitaka]], a završila je ulaskom mletačke vojske u grad.

== Historijska pozadina ==

Mladi kralj [[Ludovik I, kralj Ugarske|Ludovik Anžuvinski]] došao je [[1342.]] godine na [[Hrvatsko Kraljevstvo|hrvatsko]]-[[Ugarska|ugarsko]] [[prijestolje]] i odmah odlučio da uspostavi punu kontrolu nad cijelim južnim područjem svoje kraljevine, uključujući [[Jadransko more|Jadransku]] obalu i ostrva. Tim su područjem relativno autonomno sa svojih posjeda vladale hrvatske vlasteoske familije ([[Bribirski (Šubići)|Šubići]], [[Frankopani]], [[Kurjakovići]], [[Nelipići]] i drugi), a djelimično i Mlečani. Građani Zadra su uvijek nastojali da sami upravljaju svojim gradom pa su čekali priliku da kralj Ludovik bude u blizini njihova grada i pokušali da je iskoriste i iskažu vjernost hrvatsko-ugarskom vladaru te jednovremeno zatraže od njega pomoć.  
  
Prva prilika im se ukazala kada je Ludovik, u cilju provedbe svog cilja o preuzimanju vlasti u svoje ruke, najprije u septembru  [[1344.]] poslao vojsku pod komandom slavonskog bana [[Nikola I. Bánffy|Nikole Banića]] (mađ. Bánffy)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://darhiv.ffzg.unizg.hr/id/eprint/2403/2/OPS.pdf|title=Opsada Zadra|website=darhiv.ffzg.unizg.hr|language=hr|access-date=28. 1. 2026}}&lt;/ref&gt; na jug. Ona, međutim, nije došla do samog Zadra, kako su Zadrani očekivali, nego samo do [[Knin]]a. Tamo je nakon opsade grada pod upravom članova obitelji [[Nelipići|Nelipić]] došlo do utanačenja primirja i kompromisnog rješenja, pa se kraljeva vojska vratila na  [[sjever]]. Ipak, dogovor sa Nelipićima se nije realizovao, pa je Ludovik I. u junu 1345. ponovo na Knin poslao bana Banića, kojem se pridružio i bosanski ban [[Stjepan II Kotromanić]]. Sam kralj je sa velikom vojskom (oko 30.000 ljudi) došao u kraljevski grad Bihać, sa namjerom da  prisili Nelipiće da mu predaju Knin, a to se dogodilo u julu te godine.

Kada su Zadrani saznali da je kralj Ludovik u [[Bihać]]u, odlučili su da tamo potajno pošalju tročlanu delegaciju, koja se sastojala od [[plemić]]â Martina Butovana, Miha Sopića i Nikole Galetića. Oni su tamo namjeravali da se poklone kralju kao svom vladaru i diskretno ga zamole za pomoć u njihovoj namjeri da preuzmu vlast u Zadru. Međutim, dok su delegati bili na putu prema Bihaću, Ludovik je, riješivši pitanje preuzimanja Knina i izdavši u Bihaću povelje tamošnjim plemićima, krajem jula sa svom svojom vojskom otišao iz grada i uputio se nazad u [[Ugarska|Ugarsku]], a da se sa Zadranima nije ni susreo.

Saznavši za namjere Zadrana, Mlečani su odlučili da skrše težnje Zadra za autonomijom, pa su odmah, već početkom augusta 1345., pripremili velike vojne snage, sastavljene od [[Pomorske snage|pomorskih]] i kopnenih jedinica, te ih uputili prema Zadru.

== Opsada ==

Mletačke su [[Galija (brod)|galije]] 12. augusta 1345. blokirale ulaz u grad Zadar sa morske strane. Sljedećeg dana su njihove trupe započele sa napadom na gradske zidine, luku i odbrambene [[Utvrda|utvrde]] oko grada. Pomorskim snagama je komandovao [[Pietro de Canale]], a kopnenima, koje su pristigle iz pravca [[Nin]]a, [[Marco Giustiniani]]. Grad su branile naoružane jedinice na čelu sa zadarskim knezom (''principe'') [[Marko Corner|Markom Cornerom]], a među komandirima pojedinih četa ili sektora odbrane među poznatijima bili su Zoilo Uršulin i Ivan Škrbec. Snažnu podršku odbrani grada davao je zadarski nadbiskup [[Nikola Matafar]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/matafar-nikola|title=Matafar, Nikola|website=enciklopedija.hr|language=hr|access-date=28. 1. 2026}}&lt;/ref&gt;

Mletačka opsada imala je tri faze. Prva, u okviru koje su se odvijale brojne krvave bitke na moru i na kopnu, trajala jedo kraja januara 1346., kada su Mlečani uspjeli da slome debeli gvozdeni [[lanac]], koji je sprečavao ulaz u luku. To im je omogućilo da se približe gradskim zidinama i zadarskim [[brod]]ovima u [[Luka|luci]], te su ih napali. Mada je upravo u to vrijeme na funkciju došao novi mletački glavni komandant [[Pietro Civrano]], mletačke snage kroz cijelu [[Zima|zimu]] i [[proljeće]] te godine, uprkos žestokim bitkama, nisu uspjele da slome jak otpor Zadrana.

U drugoj fazi opsade, u konflikt se uključuje kralj Ludovik I. Anžuvinski. On je najprije poslao [[Pismo (poruka)|pismo]] braniocima Zadra s obećanjem da će njegova vojska uskoro da stigne u pomoć. Kralj je tokom mjeseca [[Juni|juna]] stigao na čelu brojne vojske, koja je trebala da oslobodi Zadar od opsade. Jedan od [[hroničar]]a tog vremena navodi da je Ludovik raspolagao sa 100.000 [[konjanik]]a. To je objektivno prevelika brojka koja je malo vjerovatna, ali realnije je da je imao oko 30.000 ljudi, koji su se ulogorili kod [[Zemunik Donji|Zemunika]]. Mlečani su tada imali oko 20.000 – 25.000 ljudi, dijelom ulogorenih (već od ranije) oko uvale Dražanica, sjeverno od grada, te razmještenih u tvrđavama i kulama na kopnenom dijelu prilaza gradu.

Ujutro 1. jula 1346. započela je glavna bitka, i to napadom hrvatsko-ugarske vojske na veliku [[Drvo|drveno]]-[[kamen]]u opsadnu tvrđavu, takozvanu ''bastidu''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://hr.wikisource.org/wiki/Stranica:Vjekoslav_Klai%C4%87_Povjest_Hrvata_2.djvu/97|title=Ljudevit I. Veliki|website=wikisource.org|language=hr|access-date=28. 1. 2026}}&lt;/ref&gt;, u kojoj su bile smještene glavne mletačke snage, a izgradili su je Mlečani sa istočne strane zadarskih zidina, kako bi mogli da kontrolišu ulaz i izlaz iz grada. Borbe su trajale cijeli dan, sve do idućeg jutra, a završile neuspjehom po Zadrane i kraljeve snage, koje su morale da se povuku. Tome su doprinjeli nepristupačnost [[teren]]a i stješnjenost Ludovikovih vojnika između ''bastide'' i mora, zatim nedostatak [[Spisak oružja u srednjem vijeku ne sprave|opsadnih sprava]] i brodovlja, te nedovoljna organizovanost i moguća potkupljenost nekih kraljevih vojskovođa od strane mletačkih [[doušnik]]a i uhoda (pomenuti su vojskovođe Stjepan I [[Lacković]] i [[Stjepan II Kotromanić]]). Nakon povlačenja njegove vojske, Ludovik je naredio da se raspreme [[šator]]i u vojnom logoru, te je uskoro sa svojim trupama u pravcu sjevera, ostavivši na taj način Zadrane da se bore i brane sami.

Treća faza opsade odvijala se tokom [[Ljeto|ljeta]] i [[jesen]]i 1346. godine. U njoj su vođeni daljnji teški okršaji između Mlečana i Zadrana. Problem za Zadrane počele su da  predstavljaju sve manje zalihe [[Hrana|hrane]] pa je zaprijetila [[glad]]. Grad je bio blokiran i opskrba namirnicama, [[Municija|municijom]] i drugim stvarima je bila nemoguća. Ostavši pri kraju snaga, Zadrani su bili prisiljeni na [[Kapitulacija|kapitulaciju]], koja je dogovorena 15. decembra,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.hr/books?id=mzwpq6bLHhMC&amp;pg=RA2-PA465&amp;lpg=RA2-PA465&amp;dq=siege+zadar+1345+1346&amp;source=bl&amp;ots=xcbYQa1_XI&amp;sig=A4fB9BKabZ9GDz0OZAkZue2HvX4&amp;hl=hr&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=siege%20zadar%201345%201346&amp;f=false|title=Siege of Zara|website=books.google.hr/|language=en|access-date=28. 1. 2026}}&lt;/ref&gt; te na predaju grada u mletačke ruke, što se dogodilo 21. decembra 1346., kada su opsadne trupe ušle u Zadar i preuzele vlast.
[[Datoteka: Hrvatska u 14. st.jpg|mini|desno|330x330px|Geografska karta Hrvatske polovinom 14. vijeka, kada je bila oslobođena od Mlečana]]

== Zadar nakon opsade ==

Zadar je ostao je pod mletačkom vlašću sljedećih desetak godina. Kralj Ludovik I. Anžuvinski nije odustao od oslobođenja [[Dalmacija|Dalmacije]] pa je preduzeo od [[1356.]] godine veliku [[Kampanja|ratnu kampanju]] protiv Mletačke Republike kako bi oslobodio priobalnu teritoriju svog kraljevstva, u čemu je i uspio. U toj kampanji, hrvatsko-ugarske jedinice ušle su u Zadar, a na kraju neprijateljstava u tom je gradu 18. februara [[1358.]] potpisan i mirovni ugovor poznat pod nazivom [[Zadarski mir]]. Mletačka Republika morala je da se odrekne Dalmacije i Hrvatskog primorja, odnosno okupirane teritorije od [[Kvarner|Kvarnerskog zaljeva]] na sjeverozapadu do grada [[Drač]]a (u današnjoj [[Albanija|Albaniji]]) na jugoistoku.

Nakon toga je sljedećih pedesetak godina Zadar imao svoju samoupravu unutar Hrvatsko-Ugarskog Kraljevstva, sve dok 1409. kralj [[Ladislav, kralj Napulja|Ladislav Napuljski]], vidjevši da će da izgubi borbu za tron sa [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva|Žigmundom Luksemburškim]], nije prodao svoja prava na cijelo jadransko područje (osim [[Dubrovnik]]a) Mlečanima za iznos od 100.000 [[Mletački dukat|dukata]]. Mlečani su od tada dulje vrijeme upravljali tim područjem, a Zadar je postao administrativno sjedište njihove vlasti.

== Također pogledajte ==

* [[Historija Dalmacije]]
* [[Spisak ratova]]
* [[Hrvatsko Kraljevstvo]]
* [[Hrvatska vojna historija]]
* [[Zadarski mir]]

== Reference ==
{{refspisak}}

[[Kategorija:Hrvatske bitke]]
[[Kategorija:Bitke|Zadar]]
[[Kategorija:Historija Hrvatske]]
[[Kategorija:Historija Venecije]]
[[Kategorija:1345.]]
[[Kategorija:1346.]]</text>
      <sha1>m6r3j33aj30p6942jnrn735j77ynlhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SD Crvena zvezda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530784</id>
    <revision>
      <id>3924086</id>
      <parentid>3821393</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="nu16ny6inwrjxw3e3a5cpubw71hzuoe" xml:space="preserve">{{Preuređivanje}}{{Čišćenje}}{{Standardi}}{{Wiki}}{{Kategorizacija}}

'''Sportsko društvo Crvena zvezda Beograd''' je sportski kolektiv koji okuplja veliki broj klubova koji se takmiče u različitim sportskim disciplinama. Klubovi Crvene zvezde do sada su osvojili ukupno 901 trofej.

Od tog broja, 865 trofeja odnosi se na titule državnog prvaka, nacionalnog kupa i superkupa, dok je osvojeno i 12 evropskih trofeja, uključujući 8 titula evropskog prvaka, 19 regionalnih titula te 5 titula svjetskog prvaka. Zahvaljujući ovim uspjesima, Crvena zvezda se smatra najuspješnijim sportskim klubom u Srbiji.&lt;ref name=&quot;СД Црвена звезда&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.crvenazvezdafk.com/scc/strana/31/sd-crvena-zvezda|title=СД Црвена звезда|publisher=crvenazvezdafk.com|access-date=4. 3. 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kkcrvenazvezda.rs&quot;&gt;{{Cite web|url=https://kkcrvenazvezda.rs/2021/03/04/crvena-zvezdo-srecan-ti-76-rodendan/|title=Црвена звездо срећан ти 76. рођендан!|publisher=kkcrvenazvezda.rs|access-date=4. 3. 2021|archive-date=4. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210304090737/https://kkcrvenazvezda.rs/2021/03/04/crvena-zvezdo-srecan-ti-76-rodendan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Spisak klubova ==
Spisak klubova SD Crvena Zvezda sa datumima osnivanja:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;
! style=&quot;background:lightgrey;width:8em&quot; |Sport
! style=&quot;background:lightgrey;width:17em&quot; |Ime kluba
! style=&quot;background:lightgrey;width:9em&quot; |Osnovan
|-
|[[Nogomet]]
|[[FK Crvena zvezda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ЖФК Crvena zvezda
|1945.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2011.
|-
|[[Košarka]]
|[[KK Crvena zvezda]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sd-crvenazvezda.net/istorija/trofeji/|title=Трофеји|website=СД Crvena zvezda|language=sr-RS|access-date=30. 11. 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ŽKK Crvena zvezda|ЖКК Crvena zvezda]]
|1945.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1945.
|-
|[[Odbojka]]
|[[ОК Crvena zvezda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ŽOK Crvena zvezda]]
|1945.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1946.
|-
|[[Rukomet]]
|[[RК Crvena zvezda]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ŽRК Crvena zvezda]]
|1948.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1995—2015, 2016.
|-
|[[Vaterpolo]]
|ВК Crvena zvezda&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ЖВК Crvena zvezda
|1945—2008, 2010.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2013.
|-
|[[Atletika]]
|АК Crvena zvezda
|1945.
|-
|[[Tenis]]
|ТК Crvena zvezda
|1946.
|-
|Veslanje
|VК Crvena zvezda
|1922.
|-
|[[Streljaštvo]]
|SK Crvena zvezda
|1980.
|-
|[[Mačevanje]]
|МК Crvena zvezda
|1946.
|-
|[[Šah]]
|ŠК Crvena zvezda
|1945—2000, 2012.
|-
|[[Džudo]]
|DžК Crvena zvezda
|1955—1957, 1989.
|-
|[[Boks]]
|BK Crvena zvezda
|1952.
|-
|Stoni tenis
|STK Crvena zvezda
|1945—1951, 1980.
|-
|Hokej na ledu
|СКХЛ Crvena zvezda
|1946—1947, 1953.
|-
|Profesionalni box, Ultimat fajt
|УФК Crvena zvezda Гинис
|1997.
|-
|[[Kickboxing]]
|КБК Crvena zvezda
|1995.
|-
|[[Dizanje tegova]], Дисциплина снаге, [[Body building|Бодибилдинг]]
|КДТ Crvena zvezda
|1996.
|-
|[[Plivanje]]
|ПК Crvena zvezda
|1946—1948, 1959.
|-
|[[Karate]]
|КК Crvena zvezda
|1972.
|-
|[[Automobilizam]]
|АКСК Crvena zvezda
|1946—1998, 2016.
|-
|[[Biciklizam]]
|БК Crvena zvezda
|1947—1948, 1995.
|-
|[[Skijanje]]
|СК Crvena zvezda
|1946—1970, 1989—1993, 2019.
|-
|[[Hrvanje]]
|РК Crvena zvezda
|1953—1963, 2010.
|-
|Куглање
|КК Crvena zvezda
|1953.
|-
|[[Tekvando]]
|ТК Crvena zvezda
|1994.
|-
|[[Umjetničko klizanje]]
|КК Crvena zvezda
|1946—1947, 1993.
|-
|Бриџ
|БК Crvena zvezda
|1995.
|-
|Рагби 13
|РЛК Crvena zvezda
|2006.
|-
|Рагби јунион
|БРК Crvena zvezda
|1982.
|-
|Боулинг
|БК Crvena zvezda
|2007—2014.
|-
|[[Unihokej]]
|ФБК Crvena zvezda
|2008—2015.
|-
|Футсал
|КМФ Crvena zvezda
|2019.
|-
|[[Esports]]
|ЕСК Crvena zvezda&lt;ref name=&quot;kkcrvenazvezda.rs&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;СД Crvena zvezda&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mojacrvenazvezda.net/204308/2019/08/25/crvena-zvezda-je-novi-sampion-esport-balkan-lige/|title=Crvena zvezda је нови шампион Еспорт Балкан лиге|date=25. 8. 2019|publisher=СД Crvena zvezda|access-date=5. 11. 2021|archive-date=25. 4. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425232806/http://www.mojacrvenazvezda.net/204308/2019/08/25/crvena-zvezda-je-novi-sampion-esport-balkan-lige/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|2017.
|}

== Reference ==</text>
      <sha1>nu16ny6inwrjxw3e3a5cpubw71hzuoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mokranjska Miljacka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>534661</id>
    <revision>
      <id>3924016</id>
      <parentid>3921825</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:23:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>118070</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>3924016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="t9rk23p5ztmh81nc7qwjf2bgj3l5rj6" xml:space="preserve">{{Infokutija rijeka
| ime                       = Mokranjska Miljacka
| slika                     = 
| opis                      = 
| dužina                    = 21
| mapframe                  = yes
| mapframe-line             = on
| mapframe-shape            = none
| mapframe-point            = on
| nadmorska visina izvora   = 1135
| prosječni protok          = 
| površina sliva            = 
| izvor                     = [[Vrelo Mokranjske Miljacke]], kod [[Kadino Selo|Kadinog Sela]] i [[Mokro]]g
| ušće                      = [[Miljacka]], sastavom s [[Paljanska Miljacka|Paljanskom Miljackom]] kod Dovlića
| pritoke                   = 
| države kroz koje protiče  = {{ZID|Bosna i Hercegovina}}
| gradovi kroz koje protiče = 
| sliv                      = [[Crno more|crnomorski]]
| progresija                = [[Miljacka]] → [[Bosna (rijeka)|Bosna]] → [[Sava]] → [[Dunav]] → [[Crno more]]
| plovna                    = ne
| veličina_slike            = 
}}

'''Mokranjska Miljacka''' jest rijeka u istočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] i jedan od dva izvorna kraka [[Miljacka|Miljacke]]. Izvire iz pećine kod [[Kadino Selo|Kadinog Sela]], nedaleko od [[Mokro]]g na području općine [[Pale]], [[Republika Srpska]], pod obroncima [[Romanija|Romanije]], a sa [[Paljanska Miljacka|Paljanskom Miljackom]] se spaja kod Dovlića, gdje nastaje Miljacka. Duga je približno 21&amp;nbsp;km i pripada slivu [[Bosna (rijeka)|Bosne]], odnosno [[Sava|Save]], [[Dunav]]a i [[Crno more|Crnog mora]].&lt;ref name=&quot;navigator&quot;&gt;{{cite web |title=Miljacka |url=https://www.navigator.ba/p/miljacka |website=Navigator.ba |access-date=18. 5. 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tok ==
Mokranjska Miljacka izvire iz speleološkog objekta poznatog kao pećina ili izvor Mokranjske Miljacke, u zaseoku Vrelo kod Kadinog Sela. Izvor se nalazi u podnožju krečnjačkog masiva Gradina, na oko 1135 m nadmorske visine.&lt;ref name=&quot;navigator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;toopale&quot;&gt;{{cite web |title=Pećina Mokranjske Miljacke |url=https://toopale.com/pecina-mokranjske-miljacke/ |website=Turistička organizacija opštine Pale |access-date=18. 5. 2026 |archive-date=10. 5. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510111032/https://toopale.com/pecina-mokranjske-miljacke/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Od izvorišta teče prema području Mokrog, a zatim prema zapadu i jugozapadu, gdje se u blizini Dovlića spaja s Paljanskom Miljackom.

Nakon sastava ovih dviju rijeka tok nastavlja pod imenom Miljacka, prolazi kroz [[Sarajevo]] i kod naselja Butile ulijeva se u Bosnu. U hidrološkom smislu Mokranjska Miljacka čini duži izvorni krak Miljacke, dok Paljanska Miljacka izvire ispod [[Jahorina|Jahorine]] i kraća je od mokranjskog kraka.&lt;ref name=&quot;navigator&quot;/&gt;

== Izvor i pećina ==
Izvorište Mokranjske Miljacke nalazi se u pećini koja je hidrološki aktivna: podzemni vodeni tok izlazi na ulazu u pećinu i formira površinski tok rijeke.&lt;ref name=&quot;sume&quot;&gt;{{cite web |title=Spomenik prirode &quot;Pećina Mokranjska Miljacka&quot; |url=https://nove.sumerepublikesrpske.org/bs/2594-sume-bs/2610-zasticena-podrucija-bs/11498-spomenik-prirode-peina-mokraska-miatska-bs/ |website=Šume Republike Srpske |access-date=18. 5. 2026 |archive-date=15. 1. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115002425/https://nove.sumerepublikesrpske.org/bs/2594-sume-bs/2610-zasticena-podrucija-bs/11498-spomenik-prirode-peina-mokraska-miatska-bs/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Turistička organizacija općine Pale navodi da je pećina izvora Mokranjske Miljacke najduža pećina u Republici Srpskoj, a jedan je od najpoznatijih speleoloških objekata na području Pala.&lt;ref name=&quot;toopale&quot;/&gt;

Pećina je važna zbog speleoloških, geoloških i hidrogeoloških obilježja. U njoj su zabilježeni pećinski nakit, podzemni vodeni tok i drugi oblici karakteristični za kraške pećinske sisteme.&lt;ref name=&quot;sume&quot;/&gt;

== Zaštita ==
Vlada Republike Srpske proglasila je 2021. pećinu Mokranjska Miljacka spomenikom prirode. Zaštićeno područje proglašeno je radi očuvanja geomorfoloških, geoloških i hidrogeoloških vrijednosti pećine i izvorišnog dijela rijeke, a za upravljača je određeno Javno preduzeće šumarstva &quot;Šume Republike Srpske&quot;.&lt;ref name=&quot;zavod&quot;&gt;{{cite web |title=Proglašeni Spomenik prirode &quot;Pećina Mokranjska Miljacka&quot; i Zaštićeno stanište &quot;Gostilj&quot; |url=https://nasljedje.org/proglaseni-spomenik-prirode-pecina-mokranjska-miljacka-i-zasticeno-staniste-gostilj/ |website=Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske |date=23. 12. 2021 |access-date=18. 5. 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;glasnik&quot;&gt;{{cite web |title=Službeni glasnik RS, broj 5/22 |url=https://www.slglasnik.org/lat/aktuelno/obavjestenja/sluzhbeni-glasnik-rs-broj-522 |website=Službeni glasnik Republike Srpske |access-date=18. 5. 2026}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Refspisak}}
{{Hidrografija Bosne i Hercegovine}}
{{Normativna kontrola}}

{{coord|43|55|31|N|18|36|43|E|region:BA_type:river_source|display=title}}

{{DEFAULTSORT:Mokranjska Miljacka}}
[[Kategorija:Rijeke u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Pritoke Bosne]]
[[Kategorija:Istočno Sarajevo]]</text>
      <sha1>t9rk23p5ztmh81nc7qwjf2bgj3l5rj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emina Hodžić-Patković</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536731</id>
    <revision>
      <id>3924023</id>
      <parentid>3923948</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <origin>3924023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3616" sha1="6s6ezutzt8dm5bx32v1cx47x87wk5mk" xml:space="preserve">{{Preuređivanje}}{{Kategorizacija}}{{Standardi}}

{{Infokutija osoba
| ime                    = Emina Hodžić-Patković
| slika                  = Emina Hodžić - Patković portret 2.jpg
| opis                   = Bosanskohercegovačka književnica
| datum_rođenja          = {{Datum rođenja i godine|1976.|09|17}}
| mjesto_rođenja         = [[Travnik]], [[SR BiH]], [[SFRJ]]
| zanimanje              = Književnica i nastavnica
| značajna_djela         = Kako vole nevoljeni, Srest ćemo se jednom, u Istanbulu, Izgubljeni putokaz, Pišem ti kalemom srca, Inoča...
| potpis                 = 
}}
'''Emina Hodžić-Patković''' (rođena 1976. u [[Travnik|Travniku)]] [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] je književnica i nastavnica islamske vjeronauke.

U [[Travnik]]u je završila [[Mješovita srednja škola Travnik|opću gimnaziju]], a diplomirala na [[Islamski pedagoški fakultet u Zenici|Islamskom pedagoškom fakultetu]] u [[Zenica|Zenici]]. Dvadeset godina radila je kao uposlenik [[O.Š. &quot;Meša Selimović&quot; Zenica|O.Š. &quot;Meša Selimović&quot;]] u [[Zenica|Zenici]], nakon čega se u potpunosti posvetila književnom stvaralaštvu. Udata je i majka dva sina.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Hodžić - Patković|first=Emina|title=Srest ćemo se jednom, u Istanbulu|publisher=Meligrafprint d.o.o|year=2022|isbn=978-9958-677-39-7|location=Zenica|pages=284}}&lt;/ref&gt; Svoj prvi roman, ''[[Kako vole nevoljeni]]'', počela je pisati nekoliko dana nakon smrti oca, a objavljen je u oktobru, 2020.

== Biografija ==
Nakon završetka rada u [[Prosvjetiteljstvo|prosvjeti]] bavila se privatnim poduzetništvom te je bila vlasnica firme za uvoz i prodaju nakita, ''[[Gul unikati]]'', a nedugo nakon [[Bolest|bolesti]] supruga zvanično se povukla iz tog posla.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radiogracanica.ba/knjizevno-druzenje-sa-eminom-hodzic-patkovic/|title=Književno duženje sa Eminom Hodžić - Patković|date=5. august 2022|website=Radio Gračanica|publisher=Radio Gračanica|access-date=27. august 2026}}&lt;/ref&gt; Na javnim susretima Emina govori o nastanku svojih djela te ih zasniva na istinitim pričama [[žena]] čije su životne sudbine poslužile kao inspiracija. Trilogija, ''[[Srest ćemo se jednom, u Istanbulu]],'' jedno je od značajnijih djela u književnom opusu autorice.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://revda.eu/products/srest-cemo-se-jednom-u-istanbulu-emina-hodzic-patkovic?srsltid=AfmBOooWfC7OZ982Dl46efLx1Wps9POjpHwIuQQzJ2z8u47K9I22O4WD|title=Srest ćemo se jednom, u Istanbulu - Emina Hodžić - Patković|website=Revda - Bosanska knjižara u Sloveniji - Islamske i dječije knjige|publisher=Revda - Bosanska knjižara u Sloveniji - Islamske i dječije knjige|access-date=27. august 2026}}&lt;/ref&gt;

== Bibliografija ==
* ''Kako vole nevoljeni'', roman (Meligrafprint d.o.o.: Tešanj, 2020.) 
* ''Sejda'', roman (Meligrafprint d.o.o.: Zenica, 2021.)
* ''Sejdina kći'', roman (Meligrafprint d.o.o.: Zenica, 2021.) 
* ''Nevjesta Sejdine kćeri'', roman (Meligrafprint d.o.o.: Zenica, 2021.) 
* ''Pišem ti kalemom srca'', zbirka priča (Meligrafprint d.o.o: Zenica, 2022.) 
* ''Srest ćemo se jednom, u Istanbulu'', trilogija (Meligrafprint d.o.o.: Zenica, 2022.)
* ''Izgubljeni putokaz'', roman (Planjax komerc d.o.o.: Tešanj, 2024.)
* ''Pišem ti...'', zbirka kratkih tekstova (Planjax komerc d.o.o.: Tešanj, 2024.) 
* ''Inoča'', roman (Planjax komerc d.o.o.: Tešanj, 2024.) 
* ''Žuta bilježnica'', roman (Planjax komerc d.o.o.: Tešanj, 2025.) 
* ''Ja (NI)sam Azra'', roman (Planjax komerc d.o.o.: Tešanj, 2026.)

== Izvori ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorija:Bosanskohercegovački književnici]]</text>
      <sha1>6s6ezutzt8dm5bx32v1cx47x87wk5mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija/2026.</title>
    <ns>4</ns>
    <id>536756</id>
    <revision>
      <id>3924027</id>
      <parentid>3923909</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <comment>/* Članci */</comment>
      <origin>3924027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="hyoh6q503zx22fk6nl1w1oc1klx4v3l" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;&quot;&gt;{{{header|Wikipedijin mjesec malih država i teritorija 2026.}}}&lt;div style=&quot;margin-right

:1em; float:right;&quot;&gt; [[Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|280px]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; &quot;&gt;
{{{subheader|Male države i teritorije 2026.}}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px;&quot;&gt;
'''Male države i teritorije'''&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kurečić|first=Petar|url=https://hrcak.srce.hr/file/146682|title=Problematika definiranja malih država}}&lt;/ref&gt; godišnji je Wikimaraton koji za cilj ima poboljšanje broja članaka o malim državama i teritorijama čija je površina manja od 1000 km.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;   Održavat će se svakog septembra, a njegov cilj na Wikipediji na bosanskom jeziku jest da poboljša količinu i kvalitet članaka vezanih za te države i teritorije. Listu država o kojima se mogu pisati članci možete naći [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini ovdje]: sve države i teritorije počevši od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]] do [[Vatikan]]a.

== Pravila ==
'''Sažeto: Napravite nove ili proširite postojeće članke vezane za te države i teritorije (ljude, mjesta, kulturu itd.) tokom septembra.'''
* Članak treba biti nov ili proširen između 0:00 1. septembra i 23:59 30. septembra (UTC) 2026.
* Novi članak ili izmjena na postojećem mora biti veličine najmanje 3000 bajtova {{small|(ne računaju se infokutija, šabloni itd.).}}
* Članak mora ispunjavati kriterij [[Wikipedia:Relevantnost|relevantnosti]].
* Članak mora imati pristojne reference; sumnjivi ili kontroverzni iskazi u članku trebaju biti potvrđeni referencama.
* Članak ne smije biti mašinski preveden i treba biti formatiran u skladu s pravilima Wikipedije.
* Ne smije biti problema sa člankom (kršenje autorskih prava, relevantnost itd.)
* Članak ne bi trebao biti spisak.
* Članak treba biti informativan.
* Članak treba biti o bilo kojoj temi vezanoj za neku od malih država i teritorija.
* Članke koje naprave organizatori trebaju provjeriti drugi organizatori.
* Sudije s Wikipedije na svakom jeziku odredit će je li članak prihvaćen za takmičenje na njihovom jeziku.

==Prijavljivanje==
Prijave se primaju bilo kada na:
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|Prijavi se|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Učesnici}} |class=mw-ui-progressive}}
&lt;/div&gt;

==Dodaj članke==
Želite doprinijeti Wikipediji na bosanskom jeziku za maraton &quot;Male države i teritorije&quot;? Pošaljite doprinose posredstvom alata Fountain.

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;!-- Please edit the &quot;URL&quot; accordingly, especially the &quot;section&quot; number; thanks --&gt;
{{Clickable button 2|Dodaj članak|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026}} 

&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt; 
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 10px; padding-left: 20px; &quot;&gt;


&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

== Organizatori ==
* [[Korisnik:AnToni|AnToni]]
* [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]

=== Žiri ===
* [[Korisnik:AnToni|AnToni]]
* [[Korisnik:Panasko|Panasko]]

== Članci ==
{{Stubičasti dijagram
| naslov            = Male države i teritorije 2026.
| širina            = 300px
| širina_stubovima  = 60%
| lijevo1           = Autor
| desno1            = Broj bodova
| maks              = 10
 |ime_stuba1= [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=9
 |ime_stuba2= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=6
 |ime_stuba3= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=3
 |ime_stuba4= [[Korisnik:Bosancica by MK|{{Nowrap|Bosancica by MK}}]]|boja_stuba4=#f8b699|cifra_stuba4=3
|ime_stuba5= [[Korisnik:De71la|De71la]] |boja_stuba5=pink|cifra_stuba5=1
}}

* [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026./Učesnici|Učesnici i članci 2026.]]

[[Kategorija:Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija|2026]]</text>
      <sha1>hyoh6q503zx22fk6nl1w1oc1klx4v3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Razgovor:Nizozemski Antili</title>
    <ns>1</ns>
    <id>536840</id>
    <revision>
      <id>3924037</id>
      <parentid>3923811</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:29:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>/* Molba za pregled */ novi odlomak</comment>
      <origin>3924037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="273" sha1="ikazxlz5eslwbzoy6pkq52u4kgh41zk" xml:space="preserve">{{Male države i teritorije - članak|2026}}

== Molba za pregled ==

Drage kolege,

Može li neko od administratora napraviti pregled stranice? [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 20:29, 4 septembar 2026 (CEST)</text>
      <sha1>ikazxlz5eslwbzoy6pkq52u4kgh41zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acquaviva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536846</id>
    <revision>
      <id>3924025</id>
      <parentid>3923928</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historija */</comment>
      <origin>3924025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9336" sha1="48jzjt6p2tes715ahu1o84u25boeac2" xml:space="preserve">{{About|općini Acquaviva u San Marinu|druge natuknice s istim imenom|Acquaviva (višeznačnica)}}
{{Infokutija naselje
| ime                     = 
| izvorno_ime             = 
| izvorno_ime_jez         = &lt;!-- ISO 639-2 kod, npr. &quot;fr&quot; za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --&gt;
| naselje_vrsta           = općina
| slika                   = AcquavivaRSM.JPG
| slika_alt               = 
| slika_opis              = 
| slika_zastava           = Acquaviva (RSM)-Bandiera.svg
| zastava_alt             = 
| slika_grb               = Acquaviva (RSM)-Stemma.svg
| grb_alt                 = 
| slika_štit              = 
| štit_alt                = 
| etimologija             = 
| nadimak                 = 
| moto                    = 
| slika_karta             = Acquaviva in San Marino.svg
| karta_alt               = 
| karta_opis              = 
| pushpin_karta           = 
| pushpin_karta_alt       = 
| pushpin_karta_opis      = 
| pushpin_oznaka_pozicija = 
| koordinate              = &lt;!-- {{coord|latituda|longituda|type:city|display=inline,title}} --&gt;
| koor_pinpoint           = 
| koordinate_fusnote      = 
| podjela_vrsta           = Država
| podjela_ime             = {{ZID|San Marino}}
| podjela_vrsta1          = 
| podjela_ime1            = 
| podjela_vrsta2          = 
| podjela_ime2            = 
| podjela_vrsta3          = 
| podjela_ime3            = 
| uspostavljanje_naslov   = 
| uspostavljanje_datum    = 
| osnivač                 = 
| sjedište_vrsta          = 
| sjedište                = 
| vlada_fusnote           = 
| vlada_vrsta             = 
| vladajuće_tijelo        = 
| vođa_partija            = 
| vođa_titula             = ''Capitano''
| vođa_ime                = [[Gabriele Cecchetti]]
| vođa_titula1            = 
| vođa_ime1               = 
| vođa_titula2            = 
| vođa_ime2               = 
| vođa_titula3            = 
| vođa_ime3               = 
| vođa_titula4            = 
| vođa_ime4               = 
&lt;!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: 
    -Decimalni zarez pisati kao tačku
    -Bez dodavanja tački za hiljade. 
    (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --&gt;
| površina_fusnote        = 
| površina_urban_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_rural_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_metro_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_bilješka       = 
| površina_vode_procenat  = 
| površina_rang           = 
| površina_prazno1_naslov = 
| površina_prazno2_naslov = 
| površina_ukupno         = 4.86
| površina_zemlje         = 
| površina_vode           = 
| površina_urban          = 
| površina_rural          = 
| površina_metro          = 
| površina_prazno1        = 
| površina_prazno2        = 
| dužina                  = 
| širina                  = 
| dimenzije_fusnote       = 
| visina_fusnote          = 
| nadmorska_visina        = 237
| stanovništvo_fusnote    = 
| stanovništvo_datum      = 2025.
| stanovništvo_ukupno     = 2138
| stanovništvo_gustoća    = auto
| stanovništvo_bilješka   = 
| stanovništvo_demonim    = 
| vremenska_zona1         = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]]
| utc_ofset1              = +1
| vremenska_zona1_DST     = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]]
| utc_ofset1_DST          = +2
| poštanski_broj_vrsta    = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]]
| poštanski_broj          = 47892
| pozivni_broj_vrsta      = 
| pozivni_broj            = +378
| iso_kod                 = .sm
| veb-sajt                = [https://www.gov.sm/pub1/GovSM/Istituzioni-e-Forze/Giunte-di-Castello/Castello-di-Acquaviva.html Castello-di-Acquaviva.html]
| fusnote                 = 
}}

'''Acquaviva''' ({{it|Castello di Acquaviva}}, {{rgn|Aquaviva}}) je [[Spisak općina u Sanmarinu|općina]] u [[San Marino|San Marinu]].

== Geografija ==
Acquaviva ima 2.138 stanovnika i površinu od 4,86 ​​km².&lt;ref name=pop&gt;{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=20. 7. 2025 |website=Office of Informatics, Technology, Data and Statistics }}&lt;/ref&gt;

Nalazi se na zapadu Republike u podnožju [[Monte Cerreta]] i rijeke [[San Marino Rijeka)|San Marino]], koja se kasnije ulijeva u rijeku [[Marecchia]]. Acquaviva graniči sa sanmarinskim općinama [[Borgo Maggiore]] i [[San Marino (grad)|San Marino]], kao i s talijanskim općinama [[San Leo]] i [[Verucchio]] (obje u [[Italijanske pokrajine|pokrajini]] [[Rimini (pokrajina)|Rimini]], [[Regije Italije|regija]] [[Emilia-Romagna]]). Općina uključuje zaseoke ({{it|Frazione}}): Gualdicciolo i La Serra.

== Historija ==
[[Datoteka:Placito Feretrano.jpg|mini|Placito Feretrano, dokument iz 885. od samostalnosti San Marina]]
Grad duguje ime [[izvor]]u koji izvire u podnožju [[Montecerret]]a, brda obraslog borovima, a čijim je vodama, prema predaji, [[Sveti Marin|sveti Marin]] krstio nove sljedbenike [[Kršćanstvo|kršćanstva]].&lt;ref &gt;{{cite web |url=http://www.sanmarino.sm/on-line/home/istituzioni/giunte-di-castello/castello-di-acquaviva/storia-ambiente-popolazione.html |title=Castello di Acquaviva |access-date=3. 9. 2026 |website=www.gov.sm|language=it}}&lt;/ref&gt; Legenda kaže da je početkom 4. stoljeća sv. Marin potražio utočište u špilji u Rupe della Baldasserona, koja se nalazi na području današnje Acquavive.&lt;ref &gt;{{cite web |url=https://www.diocesisanmarinomontefeltro.it/parrocchia-santandrea-apostolo-in-acquaviva/ |title=Parrocchia Sant’Andrea apostolo in Acquaviva|access-date=3. 9. 2026 |website=www.gov.sm|language=it}}&lt;/ref&gt; [[Crkva Sant'Andrea]], izgrađena u srednjem vijeku i potom nekoliko puta preuređena, stoji na ostacima građevine iz 3. stoljeća, za koju se kaže da je bila crkva koju je sam Marin sagradio na mjestu poganskog svetišta koje je prethodno bilo posvećeno rimskom bogu [[Merkur (mitologija)|Merkur]]u.&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=http://www.sanmarinostate.com/castelli/acquaviva/acquaviva.htm |wayback=20160320124746 |title=Il Castello di Acquaviva|language=it|access-date=3. 9. 2026|website=sanmarinostate.com }}&lt;/ref&gt; Brončana figura koja prikazuje Merkura kako sjedi na kamenu pronađena je u zaseoku La Serra.&lt;ref&gt;{{Webarchive|text=Beschreibung von Acquaviva |url=http://www.sanmarinokey.com/castelli-san-marino/castello-di-acquaviva |wayback=20160815023800|language=it|access-date=3. 9. 2026|website=sanmarinokey.com }}&lt;/ref&gt; Ime Acquaviva prvi put se spominje 1253.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=The Castle of Acquaviva |url=https://www.sanmarinoweb.it/castelli-di-san-marino/acquaviva/ |access-date=3. 9. 2026 |website=San marino Web |language=it}}&lt;/ref&gt;

Crkva Sant'Andrea izgrađena je u srednjem vijeku i od tada je nekoliko puta preuređena. Godine 885. u Corte di Stirvano na Montecerretu izdan je dokument Placito Feretrano; to je najstariji poznati dokument koji potvrđuje neovisnost San Marina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanmarinosite.com/storia-san-marino/placito-feretrano/ |title=Placito Feretrano |access-date=3. 9. 2026 |website=sanmarinosite.com|language=it}}&lt;/ref&gt;

== Klima ==
{{Vremenski okvir
| width = auto
| location = Acquaviva
| collapsed = yes
| metric first = yes
| single line = yes
| pt_jan = 6.0
| pt_feb  = 6.9
| pt_mar  = 9.8
| pt_apr  = 13.1
| pt_maj  = 17.7
| pt_jun  = 22.4
| pt_jul  = 24.9
| pt_aug  = 24.4
| pt_sep  = 20.1
| pt_okt  = 16.0
| pt_nov = 11.3
| pt_dec = 7.3
| year  = 
| vt_jan = 8.7
| vt_feb = 10.0
| vt_mar = 13.0
| vt_apr = 16.4
| vt_maj = 21.0
| vt_jun = 25.9
| vt_jul = 28.5
| vt_aug = 28.2
| vt_sep = 23.6
| vt_okt = 19.2
| vt_nov = 14.0
| vt_dec = 9.9
| year = 
| nt_jan = 3.7
| nt_feb = 4.2
| nt_mar = 6.7
| nt_apr = 9.8
| nt_maj = 14.2
| nt_jun = 18.6
| nt_jul = 20.9
| nt_aug = 20.7
| nt_sep = 16.8
| nt_okt = 13.2
| nt_nov = 9.0
| nt_dec = 5.0
| year = 
| p_jan = 57.1
| p_feb = 65.9
| p_mar = 66.0
| p_apr = 64.5
| p_maj = 69.7
| p_jun = 42.0
| p_jul = 37.2
| p_aug = 49.1
| p_sep = 77.0
| p_okt = 81.2
| p_nov = 84.8
| p_dec = 72.5
| p_year = 
| izvor  =  = Weather.Directory&lt;ref name=&quot;Weather.Directory&quot;&gt;
{{cite web|url=https://weather.directory/sm/acquaviva
|title= Acquaviva Weather &amp; Climate Guide
|access-date= 21 jun 2025
|website= Weather.Directory}}&lt;/ref&gt;
}}

== Privreda ==
Na granici s Italijom, Gualdicciolo je sjedište drugog najvećeg industrijskog područja San Marina nakon [[Serravalle]]a. U Acquavivi se nalazi i destilerija Cesarino, koja proizvodi [[liker]]e za San Marino i Italiju od svog otvaranja 1968..

== Sport ==
Grad je dom nogometnog kluba [[SS Virtus]], koji sudjeluje u prvenstvu [[Prva nogometna liga San Marina|Prvoj nogometoj ligi San Marina]]. Godine 1988. osvojili su [[Trofeo Federale]].

== Gradovi ==
* {{ZID|Francuska}} [[Froges]] (departman [[Isère]]), od 1984.

{{Geografska lokacija
| Centar       = Acquaviva
| Sjever       = [[Verucchio]] &lt;small&gt;([[Italija]])&lt;/small&gt;
| Jug          = [[San Marino (grad)|San Marino]]
| Jugoistok = San Marino
| Zapad        = [[San Leo]] &lt;small&gt;([[Italija]])&lt;/small&gt;
| Istok        = [[Borgo Maggiore]]
}}

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi == 
{{commons|Acquaviva}}
{{Coord|43|56|44.52|N|12|25|6.48|E|region:SM_type:city|display=title}}
{{Authority control}}

{{Općine San Marina}}</text>
      <sha1>48jzjt6p2tes715ahu1o84u25boeac2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924028</id>
      <parentid>3924025</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <origin>3924028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9303" sha1="m0la0olgtdyjybmf7z77y10hmhx9rg2" xml:space="preserve">{{About|općini Acquaviva u San Marinu|druge natuknice s istim imenom|Acquaviva (višeznačnica)}}
{{Infokutija naselje
| ime                     = 
| izvorno_ime             = 
| izvorno_ime_jez         = &lt;!-- ISO 639-2 kod, npr. &quot;fr&quot; za francuski jezik. Ukoliko više od jednog, koristiti {{jezik}} --&gt;
| naselje_vrsta           = općina
| slika                   = AcquavivaRSM.JPG
| slika_alt               = 
| slika_opis              = 
| slika_zastava           = Acquaviva (RSM)-Bandiera.svg
| zastava_alt             = 
| slika_grb               = Acquaviva (RSM)-Stemma.svg
| grb_alt                 = 
| slika_štit              = 
| štit_alt                = 
| etimologija             = 
| nadimak                 = 
| moto                    = 
| slika_karta             = Acquaviva in San Marino.svg
| karta_alt               = 
| karta_opis              = 
| pushpin_karta           = 
| pushpin_karta_alt       = 
| pushpin_karta_opis      = 
| pushpin_oznaka_pozicija = 
| koordinate              ={{Coord|43|56|44.52|N|12|25|6.48|E}}
| koor_pinpoint           = 
| koordinate_fusnote      = 
| podjela_vrsta           = Država
| podjela_ime             = {{ZID|San Marino}}
| podjela_vrsta1          = 
| podjela_ime1            = 
| podjela_vrsta2          = 
| podjela_ime2            = 
| podjela_vrsta3          = 
| podjela_ime3            = 
| uspostavljanje_naslov   = 
| uspostavljanje_datum    = 
| osnivač                 = 
| sjedište_vrsta          = 
| sjedište                = 
| vlada_fusnote           = 
| vlada_vrsta             = 
| vladajuće_tijelo        = 
| vođa_partija            = 
| vođa_titula             = ''Capitano''
| vođa_ime                = [[Gabriele Cecchetti]]
| vođa_titula1            = 
| vođa_ime1               = 
| vođa_titula2            = 
| vođa_ime2               = 
| vođa_titula3            = 
| vođa_ime3               = 
| vođa_titula4            = 
| vođa_ime4               = 
&lt;!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: 
    -Decimalni zarez pisati kao tačku
    -Bez dodavanja tački za hiljade. 
    (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --&gt;
| površina_fusnote        = 
| površina_urban_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_rural_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_metro_fusnote  = &lt;!-- &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; --&gt;
| površina_bilješka       = 
| površina_vode_procenat  = 
| površina_rang           = 
| površina_prazno1_naslov = 
| površina_prazno2_naslov = 
| površina_ukupno         = 4.86
| površina_zemlje         = 
| površina_vode           = 
| površina_urban          = 
| površina_rural          = 
| površina_metro          = 
| površina_prazno1        = 
| površina_prazno2        = 
| dužina                  = 
| širina                  = 
| dimenzije_fusnote       = 
| visina_fusnote          = 
| nadmorska_visina        = 237
| stanovništvo_fusnote    = 
| stanovništvo_datum      = 2025.
| stanovništvo_ukupno     = 2138
| stanovništvo_gustoća    = auto
| stanovništvo_bilješka   = 
| stanovništvo_demonim    = 
| vremenska_zona1         = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]]
| utc_ofset1              = +1
| vremenska_zona1_DST     = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]]
| utc_ofset1_DST          = +2
| poštanski_broj_vrsta    = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]]
| poštanski_broj          = 47892
| pozivni_broj_vrsta      = 
| pozivni_broj            = +378
| iso_kod                 = .sm
| veb-sajt                = [https://www.gov.sm/pub1/GovSM/Istituzioni-e-Forze/Giunte-di-Castello/Castello-di-Acquaviva.html Castello-di-Acquaviva.html]
| fusnote                 = 
}}

'''Acquaviva''' ({{it|Castello di Acquaviva}}, {{rgn|Aquaviva}}) je [[Spisak općina u Sanmarinu|općina]] u [[San Marino|San Marinu]].

== Geografija ==
Acquaviva ima 2.138 stanovnika i površinu od 4,86 ​​km².&lt;ref name=pop&gt;{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=20. 7. 2025 |website=Office of Informatics, Technology, Data and Statistics }}&lt;/ref&gt;

Nalazi se na zapadu Republike u podnožju [[Monte Cerreta]] i rijeke [[San Marino Rijeka)|San Marino]], koja se kasnije ulijeva u rijeku [[Marecchia]]. Acquaviva graniči sa sanmarinskim općinama [[Borgo Maggiore]] i [[San Marino (grad)|San Marino]], kao i s talijanskim općinama [[San Leo]] i [[Verucchio]] (obje u [[Italijanske pokrajine|pokrajini]] [[Rimini (pokrajina)|Rimini]], [[Regije Italije|regija]] [[Emilia-Romagna]]). Općina uključuje zaseoke ({{it|Frazione}}): Gualdicciolo i La Serra.

== Historija ==
[[Datoteka:Placito Feretrano.jpg|mini|Placito Feretrano, dokument iz 885. od samostalnosti San Marina]]
Grad duguje ime [[izvor]]u koji izvire u podnožju [[Montecerret]]a, brda obraslog borovima, a čijim je vodama, prema predaji, [[Sveti Marin|sveti Marin]] krstio nove sljedbenike [[Kršćanstvo|kršćanstva]].&lt;ref &gt;{{cite web |url=http://www.sanmarino.sm/on-line/home/istituzioni/giunte-di-castello/castello-di-acquaviva/storia-ambiente-popolazione.html |title=Castello di Acquaviva |access-date=3. 9. 2026 |website=www.gov.sm|language=it}}&lt;/ref&gt; Legenda kaže da je početkom 4. stoljeća sv. Marin potražio utočište u špilji u Rupe della Baldasserona, koja se nalazi na području današnje Acquavive.&lt;ref &gt;{{cite web |url=https://www.diocesisanmarinomontefeltro.it/parrocchia-santandrea-apostolo-in-acquaviva/ |title=Parrocchia Sant’Andrea apostolo in Acquaviva|access-date=3. 9. 2026 |website=www.gov.sm|language=it}}&lt;/ref&gt; [[Crkva Sant'Andrea]], izgrađena u srednjem vijeku i potom nekoliko puta preuređena, stoji na ostacima građevine iz 3. stoljeća, za koju se kaže da je bila crkva koju je sam Marin sagradio na mjestu poganskog svetišta koje je prethodno bilo posvećeno rimskom bogu [[Merkur (mitologija)|Merkur]]u.&lt;ref&gt;{{Webarchive|url=http://www.sanmarinostate.com/castelli/acquaviva/acquaviva.htm |wayback=20160320124746 |title=Il Castello di Acquaviva|language=it|access-date=3. 9. 2026|website=sanmarinostate.com }}&lt;/ref&gt; Brončana figura koja prikazuje Merkura kako sjedi na kamenu pronađena je u zaseoku La Serra.&lt;ref&gt;{{Webarchive|text=Beschreibung von Acquaviva |url=http://www.sanmarinokey.com/castelli-san-marino/castello-di-acquaviva |wayback=20160815023800|language=it|access-date=3. 9. 2026|website=sanmarinokey.com }}&lt;/ref&gt; Ime Acquaviva prvi put se spominje 1253.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=The Castle of Acquaviva |url=https://www.sanmarinoweb.it/castelli-di-san-marino/acquaviva/ |access-date=3. 9. 2026 |website=San marino Web |language=it}}&lt;/ref&gt;

Crkva Sant'Andrea izgrađena je u srednjem vijeku i od tada je nekoliko puta preuređena. Godine 885. u Corte di Stirvano na Montecerretu izdan je dokument Placito Feretrano; to je najstariji poznati dokument koji potvrđuje neovisnost San Marina.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.sanmarinosite.com/storia-san-marino/placito-feretrano/ |title=Placito Feretrano |access-date=3. 9. 2026 |website=sanmarinosite.com|language=it}}&lt;/ref&gt;

== Klima ==
{{Vremenski okvir
| width = auto
| location = Acquaviva
| collapsed = yes
| metric first = yes
| single line = yes
| pt_jan = 6.0
| pt_feb  = 6.9
| pt_mar  = 9.8
| pt_apr  = 13.1
| pt_maj  = 17.7
| pt_jun  = 22.4
| pt_jul  = 24.9
| pt_aug  = 24.4
| pt_sep  = 20.1
| pt_okt  = 16.0
| pt_nov = 11.3
| pt_dec = 7.3
| year  = 
| vt_jan = 8.7
| vt_feb = 10.0
| vt_mar = 13.0
| vt_apr = 16.4
| vt_maj = 21.0
| vt_jun = 25.9
| vt_jul = 28.5
| vt_aug = 28.2
| vt_sep = 23.6
| vt_okt = 19.2
| vt_nov = 14.0
| vt_dec = 9.9
| year = 
| nt_jan = 3.7
| nt_feb = 4.2
| nt_mar = 6.7
| nt_apr = 9.8
| nt_maj = 14.2
| nt_jun = 18.6
| nt_jul = 20.9
| nt_aug = 20.7
| nt_sep = 16.8
| nt_okt = 13.2
| nt_nov = 9.0
| nt_dec = 5.0
| year = 
| p_jan = 57.1
| p_feb = 65.9
| p_mar = 66.0
| p_apr = 64.5
| p_maj = 69.7
| p_jun = 42.0
| p_jul = 37.2
| p_aug = 49.1
| p_sep = 77.0
| p_okt = 81.2
| p_nov = 84.8
| p_dec = 72.5
| p_year = 
| izvor  =  = Weather.Directory&lt;ref name=&quot;Weather.Directory&quot;&gt;
{{cite web|url=https://weather.directory/sm/acquaviva
|title= Acquaviva Weather &amp; Climate Guide
|access-date= 21 jun 2025
|website= Weather.Directory}}&lt;/ref&gt;
}}

== Privreda ==
Na granici s Italijom, Gualdicciolo je sjedište drugog najvećeg industrijskog područja San Marina nakon [[Serravalle]]a. U Acquavivi se nalazi i destilerija Cesarino, koja proizvodi [[liker]]e za San Marino i Italiju od svog otvaranja 1968..

== Sport ==
Grad je dom nogometnog kluba [[SS Virtus]], koji sudjeluje u prvenstvu [[Prva nogometna liga San Marina|Prvoj nogometoj ligi San Marina]]. Godine 1988. osvojili su [[Trofeo Federale]].

== Gradovi ==
* {{ZID|Francuska}} [[Froges]] (departman [[Isère]]), od 1984.

{{Geografska lokacija
| Centar       = Acquaviva
| Sjever       = [[Verucchio]] &lt;small&gt;([[Italija]])&lt;/small&gt;
| Jug          = [[San Marino (grad)|San Marino]]
| Jugoistok = San Marino
| Zapad        = [[San Leo]] &lt;small&gt;([[Italija]])&lt;/small&gt;
| Istok        = [[Borgo Maggiore]]
}}

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi == 
{{commons|Acquaviva}}
{{Coord|43|56|44.52|N|12|25|6.48|E|region:SM_type:city|display=title}}
{{Authority control}}

{{Općine San Marina}}</text>
      <sha1>m0la0olgtdyjybmf7z77y10hmhx9rg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bonaire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536853</id>
    <revision>
      <id>3923999</id>
      <parentid>3923996</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Rad na tekstu</comment>
      <origin>3923999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17366" sha1="qqdh8aop33jjta6xvp6vmlckcj1shhk" xml:space="preserve">{{Izmjena u toku}}
{{Geokutija|Regija
&lt;!-- *** Gornji dio *** --&gt;
| ime                   = Bonaire
| izvorno_ime           = Boneiru
| drugo_ime             = 
| kategorija            = javno tijelo
&lt;!-- *** Ime **** --&gt;
| etimologija           = 
| službeni_naziv        = 
| moto                  = 
| nadimak               = 
&lt;!-- *** Slika *** --&gt;
| slika                 = 
| opis_slike            = 
&lt;!-- *** Simboli *** --&gt;
| zastava               = Flag of Bonaire.svg
| simbol                = Bonaire_wapen.svg
&lt;!-- *** Države, regije i.t.d *** --&gt;
| država                = Nizozemska
| zastava_države        = {{ZD|NIZ}}
| pokrajina             = 
| pokrajina_vrsta       = 
| regija                = 
| regija_vrsta = 
| distrikt              = 
| distrikt_vrsta = 
&lt;!-- *** Granice, objekti što pripadaju u ovaj dio i.t.d *** --&gt;
| graniči_sa            = 
| dio                   = 
| grad                  = 
| znamenitost           = 
| rijeka                = 
&lt;!-- *** Položaj *** --&gt;
| glavni_grad           = [[Kralendijk]]
| položaj_glavnog_grada = 
| regija_glavnog_grada  = 
| država_glavnog_grada  = 
| visina_glavnog_grada  = 
| širina_stepeni_glavnog_grada   = 12 
| širina_minuta_glavnog_grada    = 9 
| širina_sekundi_glavnog_grada   = 0 
| širina_SJ_glavnog_grada        = N
| dužina_stepeni_glavnog_grada   = 68 
| dužina_minuta_glavnog_grada    = 16 
| dužina_sekundi_glavnog_grada   = 0 
| dužina_IZ_glavnog_grada        = W
| najviši               = Brandaris
| najviša_lokacija      = 
| najviša_regija        = 
| najviša_država        = 
| najviša_visina        = 241
| highest_lat_d         = 
| highest_lat_m         = 
| highest_lat_s         = 
| highest_lat_NS        = 
| highest_long_d        = 
| highest_long_m        = 
| highest_long_s        = 
| highest_long_EW       = 
| najniža               = 
| najniža_lokacija      = 
| najniža_regija        = 
| najniža_država        = 
| najniža_visina        = 
| lowest_lat_d          = 
| lowest_lat_m          = 
| lowest_lat_s          = 
| lowest_lat_NS         = 
| lowest_long_d         = 
| lowest_long_m         = 
| lowest_long_s         = 
| lowest_long_EW        = 
&lt;!-- *** Dimenzije *** --&gt;
| dužina                = 
| dužina_orijentacija   = 
| širina                = 
| širina_orijentacija   = 
| površina              = 288
&lt;!-- *** Stanovništvo *** --&gt;
| stanovništvo          = 27.611 
| stanovništvo_datum    = 1. januar 2026.
| stanovništvo_gustoća  = 95,9
&lt;!-- *** Historija i administracija *** --&gt;
| osnovan               = 10. oktobar 2010.
| datum                 = 
| vlada_položaj         = Gezaghebber
| vlada_regija          = 
| vlada_država          = 
| government_elevation  = 
| government_lat_d      = 
| government_lat_m      = 
| government_lat_s      = 
| government_lat_NS     = 
| government_long_d     = 
| government_long_m     = 
| government_long_s     = 
| government_long_EW    = 
| lider                 = John Soliano
| lider_partija         = 
&lt;!-- *** Kod *** --&gt;
| vremenska_zona        = AST 
| utc_odstupanje        = -4
| vremenska_zona_DST    = 
| utc_offset_DST        = 
| poštanski_broj        = 
| pozivni broj          = +599
| kod                   = ISO 3166-2: [[ISO 3166-2:BQ|BQ-BO]], [[ISO 3166-2:NL|NL-BQ]]
&lt;!-- *** Slobodna polja *** --&gt;
| prazno                = Američki dolar ($) (USD) 
| prazno_vrsta          = Valuta
| prazno1               = .nl, .bq 
| prazno1_vrsta         = Internet TLD
&lt;!-- *** Karta *** --&gt;
| karta                 = Bonaire in its region.svg
| opis_karte            = Lokacija Bonairea u Karipskom moru
| razmjer_karte         = 
| karta_lokacija_x      = 
| karta_lokacija_y      = 
&lt;!-- *** Web stranice *** --&gt;
| web_stranica          = 
&lt;!-- *** Bilješka *** --&gt;
| bilješka              = Službeni jezici: papiamento i nizozemski
}}
[[Datoteka:Bonaire highres.jpg|mini|desno|300px|Satelitski snimak Bonairea i malog ostrva [[Klein Bonaire]]]]
'''Bonaire'''&lt;ref name=&quot;Dictionary_Bonaire&quot;&gt;{{cite web |title=Bonaire |url=http://dictionary.reference.com/browse/bonaire |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124093508/http://dictionary.reference.com/browse/bonaire |archive-date=24. 11. 2015 |url-status=dead |website=Dictionary.com |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; je [[Karibi|karipsko]] ostrvo u južnom dijelu [[Karipsko more|Karipskog mora]] i jedno od [[Ostrva privjetrine]]. Od 10. oktobra 2010. ima status [[javno tijelo (Nizozemska)|javnog tijela]] [[Nizozemska|Nizozemske]] i jedno je od tri javna tijela koja zajedno čine [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]].&lt;ref name=&quot;WOLBES&quot;&gt;{{cite web |title=Governance of Bonaire, St Eustatius and Saba |url=https://www.government.nl/themes/government-and-democracy/caribbean-parts-of-the-kingdom/governance-of-bonaire-st-eustatius-and-saba |publisher=Government.nl |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt; Sjedište javne uprave i najveće naselje na ostrvu je [[Kralendijk]], smješten na zapadnoj obali. Bonaire, zajedno s [[Aruba|Arubom]] i [[Curaçao|Curaçaom]], čini grupu [[ABC ostrva]].

Bonaire je površine 288 km² i pruža se oko 38,6 km u smjeru sjever–jug, dok širina ostrva varira od približno 5 do 8 km. Oko 800 m zapadno od Bonairea nalazi se nenaseljeno ostrvce [[Klein Bonaire]], površine oko 6 km².&lt;ref name=&quot;DCNA_2013&quot;&gt;{{cite web |title=Reforestation Klein Curacao and Klein Bonaire Successful |url=https://dcnanature.org/reforestation-klein-curacao-and-klein-bonaire-successful/ |publisher=DCNA |date=27. 8. 2013 |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt; Ostrvo je poznato po svojim koraljnim grebenima i morskim [[Ekosistem|ekosistemima]], koji su zaštićeni u okviru [[Nacionalni pomorskog parka Bonaire|Nacionalnog pomorskog parka Bonaire]], čije područje obuhvata morske vode oko Bonairea i Klein Bonairea.&lt;ref name=&quot;UNESCO_5627&quot;&gt;{{cite web |title=Bonaire National Marine Park |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5627/ |publisher=UNESCO |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

Na dan 1. januara 2026. Bonaire je imao 27.611 stanovnika, što je za 1.059 stanovnika, odnosno 4%, više nego godinu ranije. Rast stanovništva u najvećoj je mjeri posljedica doseljavanja.&lt;ref name=&quot;CBS_2026_Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population of the Caribbean Netherlands up by over 1.2 thousand in 2025 |url=https://www.cbs.nl/en-gb/news/2026/22/population-of-the-caribbean-netherlands-up-by-over-1-2-thousand-in-2025 |publisher=CBS |date=27. 5. 2026 |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

Do [[raspad Nizozemskih Antila|raspada Nizozemskih Antila]] 10. oktobra 2010. Bonaire je bio dio [[Nizozemski Antili|Nizozemskih Antila]], zemlje unutar [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]]. Nakon ustavne reforme postao je javno tijelo [[Nizozemska|Nizozemske]], zajedno sa [[Saba|Sabom]] i [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Svetim Eustahijem]]. Za razliku od općina u evropskom dijelu Nizozemske, javna tijela Bonairea, Sabe i Svetog Eustahija nisu dio nijedne nizozemske pokrajine.&lt;ref name=&quot;GovNL_Kingdom_Parts&quot;&gt;{{cite web |title=What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands? |url=https://www.government.nl/faq/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |publisher=Government.nl |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

== Etimologija ==

Porijeklo naziva Bonaire nije sa sigurnošću utvrđeno. Prema najčešće prihvaćenom tumačenju, naziv je povezan s autohtonim toponimom &quot;Bonay&quot; iz [[Kaketio jezik|kaketijskog jezika]], koji se tumači u značenju &quot;niska zemlja&quot; ili &quot;niski kraj&quot;. Evropski izvori iz 16. i 17. stoljeća bilježe brojne varijante naziva, među kojima su ''Poynare'', ''Bojnaj'', ''Boynari'', ''Boinari'', ''Buynare'', ''Buinare'', ''Boinare'', ''Bonaÿre'', ''Bonayre'' i ''Vonayre''. Razlike u pisanju vjerovatno su posljedica bilježenja autohtonog naziva prema njegovom izgovoru, budući da kaketijski jezik nije imao vlastitu pisanu tradiciju.&lt;ref name=&quot;LEtang_Du_nom_indigene&quot;&gt;{{cite report |last=L’Etang |first=Thierry |title=Du nom indigène des îles de l’archipel des Antilles |url=https://beta-omk.manioc.org/files/original/1343/dunomindig.pdf |format=PDF |access-date=4. 9. 2026 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

U starijim evropskim izvorima naziv je ponekad povezivan sa španskim izrazom ''buen aire'', u značenju &quot;dobar zrak&quot;, odnosno &quot;dobar vjetar&quot;. Takvo tumačenje predstavlja sekundarnu etimološku interpretaciju, a ne nužno izvorno porijeklo naziva. Većina ranih oblika toponima, uključujući ''Bojnaj'' i ''Bonay'', ne odgovara španskom izrazu ''buen aire'', zbog čega se autohtono porijeklo smatra vjerovatnijim. Istraživanje Savjetovališta za imena [[Univerzitet u Leipzigu|Univerziteta u Leipzigu]] iz 2026. također ukazuje na to da najstariji zapisi govore u prilog autohtonom porijeklu naziva, dok je tumačenje ''buen aire'' vjerovatno nastalo njegovim naknadnim prilagođavanjem evropskim jezicima.&lt;ref name=&quot;Uni_Leipzig_ABC_Inseln&quot;&gt;{{cite web |title=ABC-Inseln |url=https://www.philol.uni-leipzig.de/namenberatungsstelle/namenberatungsstelle/blog/newsdetail/artikel/abc-inseln-2026-06-14 |publisher=Universität Leipzig |date=14. 6. 2026 |access-date=4. 9. 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
[[Datoteka:RINCON OPEN AIR MUSEUM, BONAIRE.jpg|mini|desno|300px|Tradicionalne stare kuće s ogradama od kaktusa, sačuvane u muzeju na otvorenom u [[Rincon, Bonaire|Rinconu]]]]
=== Prvi stanovnici ===

Najstariji poznati tragovi ljudskog prisustva na Bonaireu potječu iz [[arhajski period (Sjeverna Amerika)|arhaijskog]], odnosno prekeramičkog razdoblja i datiraju od približno od 1650. p.n.e. Stanovništvo tog razdoblja činile su manje, pokretne zajednice koje su se bavile [[lov]]om i [[ribolov]]om te su koristile različita područja ostrva u skladu s dostupnim prirodnim resursima. Veći broj arheoloških nalazišta iz tog razdoblja pronađen je na sjeverozapadu Bonairea, posebno u području zaljeva Slagbaai i Gotomeer, koje se smatra jednim od glavnih područja aktivnosti arhaičkog stanovništva.&lt;ref name=&quot;Hofman_Antczak_2019&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Hofman |editor1-first=Corinne L. |editor2-last=Antczak |editor2-first=Andrzej T. |title=Early Settlers of the Insular Caribbean: Dearchaizing the Archaic |url=https://www.sidestone.com/openaccess/9789088907807.pdf |publisher=Sidestone Press |location=Leiden |year=2019 |isbn=978-90-8890-780-7 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot;&gt;{{cite journal |last1=Stelten |first1=Ruud |last2=Antczak |first2=Konrad A. |title=Life at the Salty Edge of Empire: The Maritime Cultural Landscape at the Orange Saltpan on Bonaire, 1821–1960 |journal=International Journal of Historical Archaeology |date=2022 |volume=27 |pages=543–573 |doi=10.1007/s10761-022-00660-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10761-022-00660-9 |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kasnije su se na Bonaireu pojavile zajednice keramičkog razdoblja, koje su se, za razliku od ranijih arhaičkih grupa, bavile i [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] te osnivale trajnija naselja. Njihova materijalna kultura povezuje se s [[Dabajuroidna kultura|dabajuroidnom tradicijom]], rasprostranjenom na području današnje sjeverozapadne [[Venezuela|Venecuele]] i [[ABC ostrva]]. U arheološkoj i historijskoj literaturi ta se tradicija povezuje s narodom [[Caquetío]], koji je u vrijeme dolaska Evropljana naseljavao područja današnje Venecuele, [[Aruba|Arube]], Bonairea i [[Curaçao|Curaçaa]].&lt;ref name=&quot;Michael_2022&quot;&gt;{{cite journal |last1=Michael |first1=Lev |last2=de Carvalho |first2=Fernando |last3=Chacon |first3=Thiago |last4=Rybka |first4=Konrad |last5=Sabogal |first5=Andrés |last6=Chousou-Polydouri |first6=Natalia |last7=Kaiping |first7=Gereon |title=Deriving calibrations for Arawakan using archaeological evidence |journal=Interface Focus |date=9. 12. 2022 |volume=13 |issue=1 |pages=20220049 |doi=10.1098/rsfs.2022.0049 |doi-access=free |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9732640/}}&lt;/ref&gt;

Jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta ovog razdoblja na Bonaireu je &quot;Amboina&quot;, gdje su pronađeni ostaci naselja s kružnim kućama, ukopima i drugim elementima materijalne kulture. Arheološka istraživanja pokazuju da je naselje bilo nastanjeno približno od 1040. do 1360, a moguće i nešto kasnije. Nalazište se pripisuje dabajuroidskoj kulturi, za koju se općenito smatra da je pripadala historijski poznatom narodu Caquetío.&lt;ref name=&quot;Hofman_Haviser_2015&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Hofman |editor1-first=Corinne L. |editor2-last=Haviser |editor2-first=Jay B. |title=Managing Our Past into the Future: Archaeological Heritage Management in the Dutch Caribbean |url=https://www.sidestone.nl/openaccess/9789088903250.pdf |publisher=Sidestone Press |location=Leiden |year=2015 |isbn=978-90-8890-325-0 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; 

Arheološki ostaci domorodačkog stanovništva pronađeni su na više lokacija na Bonaireu, uključujući područja sjeveroistočno od [[Kralendijk]]a i oko zaljeva Lac. Na ostrvu su sačuvani i primjeri [[petroglif]]a i drugih crteža na stijenama koji svjedoče o životu stanovništva u pretkolumbovskom dobu (periodu prije dolaska Evropljana na američki kontinent). Do dolaska [[Španija|Španaca]] krajem 15. stoljeća na Bonaireu je živjelo domorodačko stanovništvo koje se u evropskim historijskim izvorima navodi kao Kaketio.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Papers_14&quot;&gt;{{cite book |title=Presentation of the Caribbean Countries and Legal Protections |url=https://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_14_en_1.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |issue=14 |year=2004 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

=== Špansko razdoblje ===
{{Glavni|Španska Zapadna Indija}}

Prvi poznati evropski kontakt s Bonaireom dogodio se 1499. tokom ekspedicije [[Alonso de Ojeda|Alonsa de Ojeda]] duž sjeverne obale [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. U ekspediciji su učestvovali i navigator [[Amerigo Vespucci|Amerigo Vespucci]] te kartograf [[Juan de la Cosa]]. Prema historijskim rekonstrukcijama, ostrvo koje je ekspedicija posjetila u blizini [[Curaçao|Curaçaa]] najvjerovatnije je bilo Bonaire.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;

Španci su u početku pridavali malo značaja Bonaireu i drugim [[ABC ostrva|ABC ostrvima]]. Zbog njihove sušne klime i nedostatka plemenitih metala ostrva su u španskim izvorima bila poznati kao &quot;Beskorisna ostrva&quot; ({{es|islas inútiles}}).&lt;ref name=&quot;Gomez_Cartografia&quot;&gt;{{cite web |last=Gómez |first=María Asunción |title=El español en la cartografía lingüística de las Antillas menores |url=https://cvc.cervantes.es/lengua/iecibe/05_gomez.htm |publisher=Centro Virtual Cervantes |access-date=4. 9. 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt; Ipak, španski trgovci robljem su već u prvim decenijama 16. stoljeća zarobljavali domorodačko stanovništvo Bonairea i drugih ostrva i prisilno ga odvodili u španske kolonije. Dio stanovništva s Bonairea odveden je na [[Hispaniola|Hispaniolu]], gdje je korišten kao prisilna radna snaga, između ostalog u rudnicima bakra.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Anderson_Cordova_2017&quot;&gt;{{cite book |last=Anderson-Córdova |first=Karen F. |title=Surviving Spanish Conquest: Indian Fight, Flight, and Cultural Transformation in Hispaniola and Puerto Rico |publisher=University of Alabama Press |year=2017 |doi=10.2307/jj.30297488 |url-access=subscription |url=https://www.jstor.org/stable/jj.30297488}}&lt;/ref&gt;

Španska kruna je sredinom 1520-ih počela nastojati uspostaviti trajniju kontrolu nad ABC ostrvima. [[Juan Martínez de Ampíes]], službenik Kraljevske riznice na Hispanioli, nastojao je zaštititi domorodačko stanovništvo od porobljavanja i dobiti pravo na naseljavanje ostrva. Dana 15. novembra 1526. sklopio je s krunom kapitulaciju kojom su mu dodijeljena prava u vezi s osvajanjem i naseljavanjem [[Curaçao|Curaçaa]], [[Aruba|Arube]] i Bonairea.&lt;ref name=&quot;Cronologia_Venezuela_1526&quot;&gt;{{cite web |title=Cronología de historia de Venezuela: 1526 |url=https://bibliofep.fundacionempresaspolar.org/_custom/static/cronologia_hv/zoom/s16/1526-2.html |publisher=Fundación Empresas Polar |access-date=4. 9. 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt;

Tokom 1520-ih na Bonaireu je uspostavljena ograničena španska kolonijalna prisutnost. Španci su na ostrvo doveli domaće životinje, među kojima [[goveda]], [[Magarac|magarce]], [[Koza|koze]], [[konj]]e, [[Svinja|svinje]] i [[Ovca|ovce]]. Zbog sušne klime i ograničenih mogućnosti poljoprivrede, [[stočarstvo]] je postalo jedna od glavnih privrednih djelatnosti. [[Stoka]] se uglavnom uzgajala radi kože, dok je naselje [[Rincon (Bonaire)|Rincon]] u unutrašnjosti ostrva postalo jedno od glavnih centara stanovništva.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;

Španska vlast nad Bonaireom ostala je ograničena i ostrvo je tokom 16. i početkom 17. stoljeća imalo malo stanovnika. Prema kasnijim historijskim procjenama, oko 1620. na Bonaireu je živjelo svega oko 40 ljudi.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt; Početkom 17. stoljeća na Bonaire su sve češće dolazili nizozemski brodovi u potrazi za soli, a slabljenje španske prisutnosti na ostrvu otvorilo je put nizozemskom osvajanju 1636.

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Države Sjeverne i Srednje Amerike}}
{{Karibi}}
{{Prekomorske teritorije evropskih država}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Bonaire|*]]
[[Kategorija:Nizozemska]]
[[Kategorija:Nizozemski Antili]]</text>
      <sha1>qqdh8aop33jjta6xvp6vmlckcj1shhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924009</id>
      <parentid>3923999</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Rad na članku</comment>
      <origin>3924009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22615" sha1="hpr6obw4bkctfxkbxorgxkfu3ymtakh" xml:space="preserve">{{Izmjena u toku}}
{{Geokutija|Regija
&lt;!-- *** Gornji dio *** --&gt;
| ime                   = Bonaire
| izvorno_ime           = Boneiru
| drugo_ime             = 
| kategorija            = javno tijelo
&lt;!-- *** Ime **** --&gt;
| etimologija           = 
| službeni_naziv        = 
| moto                  = 
| nadimak               = 
&lt;!-- *** Slika *** --&gt;
| slika                 = 
| opis_slike            = 
&lt;!-- *** Simboli *** --&gt;
| zastava               = Flag of Bonaire.svg
| simbol                = Bonaire_wapen.svg
&lt;!-- *** Države, regije i.t.d *** --&gt;
| država                = Nizozemska
| zastava_države        = {{ZD|NIZ}}
| pokrajina             = 
| pokrajina_vrsta       = 
| regija                = 
| regija_vrsta = 
| distrikt              = 
| distrikt_vrsta = 
&lt;!-- *** Granice, objekti što pripadaju u ovaj dio i.t.d *** --&gt;
| graniči_sa            = 
| dio                   = 
| grad                  = 
| znamenitost           = 
| rijeka                = 
&lt;!-- *** Položaj *** --&gt;
| glavni_grad           = [[Kralendijk]]
| položaj_glavnog_grada = 
| regija_glavnog_grada  = 
| država_glavnog_grada  = 
| visina_glavnog_grada  = 
| širina_stepeni_glavnog_grada   = 12 
| širina_minuta_glavnog_grada    = 9 
| širina_sekundi_glavnog_grada   = 0 
| širina_SJ_glavnog_grada        = N
| dužina_stepeni_glavnog_grada   = 68 
| dužina_minuta_glavnog_grada    = 16 
| dužina_sekundi_glavnog_grada   = 0 
| dužina_IZ_glavnog_grada        = W
| najviši               = Brandaris
| najviša_lokacija      = 
| najviša_regija        = 
| najviša_država        = 
| najviša_visina        = 241
| highest_lat_d         = 
| highest_lat_m         = 
| highest_lat_s         = 
| highest_lat_NS        = 
| highest_long_d        = 
| highest_long_m        = 
| highest_long_s        = 
| highest_long_EW       = 
| najniža               = 
| najniža_lokacija      = 
| najniža_regija        = 
| najniža_država        = 
| najniža_visina        = 
| lowest_lat_d          = 
| lowest_lat_m          = 
| lowest_lat_s          = 
| lowest_lat_NS         = 
| lowest_long_d         = 
| lowest_long_m         = 
| lowest_long_s         = 
| lowest_long_EW        = 
&lt;!-- *** Dimenzije *** --&gt;
| dužina                = 
| dužina_orijentacija   = 
| širina                = 
| širina_orijentacija   = 
| površina              = 288
&lt;!-- *** Stanovništvo *** --&gt;
| stanovništvo          = 27.611 
| stanovništvo_datum    = 1. januar 2026.
| stanovništvo_gustoća  = 95,9
&lt;!-- *** Historija i administracija *** --&gt;
| osnovan               = 10. oktobar 2010.
| datum                 = 
| vlada_položaj         = Gezaghebber
| vlada_regija          = 
| vlada_država          = 
| government_elevation  = 
| government_lat_d      = 
| government_lat_m      = 
| government_lat_s      = 
| government_lat_NS     = 
| government_long_d     = 
| government_long_m     = 
| government_long_s     = 
| government_long_EW    = 
| lider                 = John Soliano
| lider_partija         = 
&lt;!-- *** Kod *** --&gt;
| vremenska_zona        = AST 
| utc_odstupanje        = -4
| vremenska_zona_DST    = 
| utc_offset_DST        = 
| poštanski_broj        = 
| pozivni broj          = +599
| kod                   = ISO 3166-2: [[ISO 3166-2:BQ|BQ-BO]], [[ISO 3166-2:NL|NL-BQ]]
&lt;!-- *** Slobodna polja *** --&gt;
| prazno                = Američki dolar ($) (USD) 
| prazno_vrsta          = Valuta
| prazno1               = .nl, .bq 
| prazno1_vrsta         = Internet TLD
&lt;!-- *** Karta *** --&gt;
| karta                 = Bonaire in its region.svg
| opis_karte            = Lokacija Bonairea u Karipskom moru
| razmjer_karte         = 
| karta_lokacija_x      = 
| karta_lokacija_y      = 
&lt;!-- *** Web stranice *** --&gt;
| web_stranica          = 
&lt;!-- *** Bilješka *** --&gt;
| bilješka              = Službeni jezici: papiamento i nizozemski
}}
[[Datoteka:Bonaire highres.jpg|mini|desno|300px|Satelitski snimak Bonairea i malog ostrva [[Klein Bonaire]]]]
'''Bonaire'''&lt;ref name=&quot;Dictionary_Bonaire&quot;&gt;{{cite web |title=Bonaire |url=http://dictionary.reference.com/browse/bonaire |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124093508/http://dictionary.reference.com/browse/bonaire |archive-date=24. 11. 2015 |url-status=dead |website=Dictionary.com |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; je [[Karibi|karipsko]] ostrvo u južnom dijelu [[Karipsko more|Karipskog mora]] i jedno od [[Ostrva privjetrine]]. Od 10. oktobra 2010. ima status [[javno tijelo (Nizozemska)|javnog tijela]] [[Nizozemska|Nizozemske]] i jedno je od tri javna tijela koja zajedno čine [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]].&lt;ref name=&quot;WOLBES&quot;&gt;{{cite web |title=Governance of Bonaire, St Eustatius and Saba |url=https://www.government.nl/themes/government-and-democracy/caribbean-parts-of-the-kingdom/governance-of-bonaire-st-eustatius-and-saba |publisher=Government.nl |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt; Sjedište javne uprave i najveće naselje na ostrvu je [[Kralendijk]], smješten na zapadnoj obali. Bonaire, zajedno s [[Aruba|Arubom]] i [[Curaçao|Curaçaom]], čini grupu [[ABC ostrva]].

Bonaire je površine 288 km² i pruža se oko 38,6 km u smjeru sjever–jug, dok širina ostrva varira od približno 5 do 8 km. Oko 800 m zapadno od Bonairea nalazi se nenaseljeno ostrvce [[Klein Bonaire]], površine oko 6 km².&lt;ref name=&quot;DCNA_2013&quot;&gt;{{cite web |title=Reforestation Klein Curacao and Klein Bonaire Successful |url=https://dcnanature.org/reforestation-klein-curacao-and-klein-bonaire-successful/ |publisher=DCNA |date=27. 8. 2013 |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt; Ostrvo je poznato po svojim koraljnim grebenima i morskim [[Ekosistem|ekosistemima]], koji su zaštićeni u okviru [[Nacionalni pomorskog parka Bonaire|Nacionalnog pomorskog parka Bonaire]], čije područje obuhvata morske vode oko Bonairea i Klein Bonairea.&lt;ref name=&quot;UNESCO_5627&quot;&gt;{{cite web |title=Bonaire National Marine Park |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5627/ |publisher=UNESCO |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

Na dan 1. januara 2026. Bonaire je imao 27.611 stanovnika, što je za 1.059 stanovnika, odnosno 4%, više nego godinu ranije. Rast stanovništva u najvećoj je mjeri posljedica doseljavanja.&lt;ref name=&quot;CBS_2026_Population&quot;&gt;{{cite web |title=Population of the Caribbean Netherlands up by over 1.2 thousand in 2025 |url=https://www.cbs.nl/en-gb/news/2026/22/population-of-the-caribbean-netherlands-up-by-over-1-2-thousand-in-2025 |publisher=CBS |date=27. 5. 2026 |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

Do [[raspad Nizozemskih Antila|raspada Nizozemskih Antila]] 10. oktobra 2010. Bonaire je bio dio [[Nizozemski Antili|Nizozemskih Antila]], zemlje unutar [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]]. Nakon ustavne reforme postao je javno tijelo [[Nizozemska|Nizozemske]], zajedno sa [[Saba|Sabom]] i [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Svetim Eustahijem]]. Za razliku od općina u evropskom dijelu Nizozemske, javna tijela Bonairea, Sabe i Svetog Eustahija nisu dio nijedne nizozemske pokrajine.&lt;ref name=&quot;GovNL_Kingdom_Parts&quot;&gt;{{cite web |title=What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands? |url=https://www.government.nl/faq/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |publisher=Government.nl |access-date=4. 9. 2026}}&lt;/ref&gt;

== Etimologija ==

Porijeklo naziva Bonaire nije sa sigurnošću utvrđeno. Prema najčešće prihvaćenom tumačenju, naziv je povezan s autohtonim toponimom &quot;Bonay&quot; iz [[Kaketio jezik|kaketijskog jezika]], koji se tumači u značenju &quot;niska zemlja&quot; ili &quot;niski kraj&quot;. Evropski izvori iz 16. i 17. stoljeća bilježe brojne varijante naziva, među kojima su ''Poynare'', ''Bojnaj'', ''Boynari'', ''Boinari'', ''Buynare'', ''Buinare'', ''Boinare'', ''Bonaÿre'', ''Bonayre'' i ''Vonayre''. Razlike u pisanju vjerovatno su posljedica bilježenja autohtonog naziva prema njegovom izgovoru, budući da kaketijski jezik nije imao vlastitu pisanu tradiciju.&lt;ref name=&quot;LEtang_Du_nom_indigene&quot;&gt;{{cite report |last=L’Etang |first=Thierry |title=Du nom indigène des îles de l’archipel des Antilles |url=https://beta-omk.manioc.org/files/original/1343/dunomindig.pdf |format=PDF |access-date=4. 9. 2026 |language=fr}}&lt;/ref&gt;

U starijim evropskim izvorima naziv je ponekad povezivan sa španskim izrazom ''buen aire'', u značenju &quot;dobar zrak&quot;, odnosno &quot;dobar vjetar&quot;. Takvo tumačenje predstavlja sekundarnu etimološku interpretaciju, a ne nužno izvorno porijeklo naziva. Većina ranih oblika toponima, uključujući ''Bojnaj'' i ''Bonay'', ne odgovara španskom izrazu ''buen aire'', zbog čega se autohtono porijeklo smatra vjerovatnijim. Istraživanje Savjetovališta za imena [[Univerzitet u Leipzigu|Univerziteta u Leipzigu]] iz 2026. također ukazuje na to da najstariji zapisi govore u prilog autohtonom porijeklu naziva, dok je tumačenje ''buen aire'' vjerovatno nastalo njegovim naknadnim prilagođavanjem evropskim jezicima.&lt;ref name=&quot;Uni_Leipzig_ABC_Inseln&quot;&gt;{{cite web |title=ABC-Inseln |url=https://www.philol.uni-leipzig.de/namenberatungsstelle/namenberatungsstelle/blog/newsdetail/artikel/abc-inseln-2026-06-14 |publisher=Universität Leipzig |date=14. 6. 2026 |access-date=4. 9. 2026 |language=de}}&lt;/ref&gt;

== Historija ==
[[Datoteka:RINCON OPEN AIR MUSEUM, BONAIRE.jpg|mini|desno|300px|Tradicionalne stare kuće s ogradama od kaktusa, sačuvane u muzeju na otvorenom u [[Rincon, Bonaire|Rinconu]]]]
=== Prvi stanovnici ===

Najstariji poznati tragovi ljudskog prisustva na Bonaireu potječu iz [[arhajski period (Sjeverna Amerika)|arhaijskog]], odnosno prekeramičkog razdoblja i datiraju od približno od 1650. p.n.e. Stanovništvo tog razdoblja činile su manje, pokretne zajednice koje su se bavile [[lov]]om i [[ribolov]]om te su koristile različita područja ostrva u skladu s dostupnim prirodnim resursima. Veći broj arheoloških nalazišta iz tog razdoblja pronađen je na sjeverozapadu Bonairea, posebno u području zaljeva Slagbaai i Gotomeer, koje se smatra jednim od glavnih područja aktivnosti arhaičkog stanovništva.&lt;ref name=&quot;Hofman_Antczak_2019&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Hofman |editor1-first=Corinne L. |editor2-last=Antczak |editor2-first=Andrzej T. |title=Early Settlers of the Insular Caribbean: Dearchaizing the Archaic |url=https://www.sidestone.com/openaccess/9789088907807.pdf |publisher=Sidestone Press |location=Leiden |year=2019 |isbn=978-90-8890-780-7 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot;&gt;{{cite journal |last1=Stelten |first1=Ruud |last2=Antczak |first2=Konrad A. |title=Life at the Salty Edge of Empire: The Maritime Cultural Landscape at the Orange Saltpan on Bonaire, 1821–1960 |journal=International Journal of Historical Archaeology |date=2022 |volume=27 |pages=543–573 |doi=10.1007/s10761-022-00660-9 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10761-022-00660-9 |doi-access=free |language=en}}&lt;/ref&gt;

Kasnije su se na Bonaireu pojavile zajednice keramičkog razdoblja, koje su se, za razliku od ranijih arhaičkih grupa, bavile i [[Poljoprivreda|poljoprivredom]] te osnivale trajnija naselja. Njihova materijalna kultura povezuje se s [[Dabajuroidna kultura|dabajuroidnom tradicijom]], rasprostranjenom na području današnje sjeverozapadne [[Venezuela|Venecuele]] i [[ABC ostrva]]. U arheološkoj i historijskoj literaturi ta se tradicija povezuje s narodom [[Caquetío]], koji je u vrijeme dolaska Evropljana naseljavao područja današnje Venecuele, [[Aruba|Arube]], Bonairea i [[Curaçao|Curaçaa]].&lt;ref name=&quot;Michael_2022&quot;&gt;{{cite journal |last1=Michael |first1=Lev |last2=de Carvalho |first2=Fernando |last3=Chacon |first3=Thiago |last4=Rybka |first4=Konrad |last5=Sabogal |first5=Andrés |last6=Chousou-Polydouri |first6=Natalia |last7=Kaiping |first7=Gereon |title=Deriving calibrations for Arawakan using archaeological evidence |journal=Interface Focus |date=9. 12. 2022 |volume=13 |issue=1 |pages=20220049 |doi=10.1098/rsfs.2022.0049 |doi-access=free |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9732640/}}&lt;/ref&gt;

Jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta ovog razdoblja na Bonaireu je &quot;Amboina&quot;, gdje su pronađeni ostaci naselja s kružnim kućama, ukopima i drugim elementima materijalne kulture. Arheološka istraživanja pokazuju da je naselje bilo nastanjeno približno od 1040. do 1360, a moguće i nešto kasnije. Nalazište se pripisuje dabajuroidskoj kulturi, za koju se općenito smatra da je pripadala historijski poznatom narodu Caquetío.&lt;ref name=&quot;Hofman_Haviser_2015&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Hofman |editor1-first=Corinne L. |editor2-last=Haviser |editor2-first=Jay B. |title=Managing Our Past into the Future: Archaeological Heritage Management in the Dutch Caribbean |url=https://www.sidestone.nl/openaccess/9789088903250.pdf |publisher=Sidestone Press |location=Leiden |year=2015 |isbn=978-90-8890-325-0 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; 

Arheološki ostaci domorodačkog stanovništva pronađeni su na više lokacija na Bonaireu, uključujući područja sjeveroistočno od [[Kralendijk]]a i oko zaljeva Lac. Na ostrvu su sačuvani i primjeri [[petroglif]]a i drugih crteža na stijenama koji svjedoče o životu stanovništva u pretkolumbovskom dobu (periodu prije dolaska Evropljana na američki kontinent). Do dolaska [[Španija|Španaca]] krajem 15. stoljeća na Bonaireu je živjelo domorodačko stanovništvo koje se u evropskim historijskim izvorima navodi kao Kaketio.&lt;ref name=&quot;UNESCO_Papers_14&quot;&gt;{{cite book |title=Presentation of the Caribbean Countries and Legal Protections |url=https://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_14_en_1.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |issue=14 |year=2004 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

=== Špansko razdoblje ===
{{Glavni|Španska Zapadna Indija}}

Prvi poznati evropski kontakt s Bonaireom dogodio se 1499. tokom ekspedicije [[Alonso de Ojeda|Alonsa de Ojeda]] duž sjeverne obale [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. U ekspediciji su učestvovali i navigator [[Amerigo Vespucci|Amerigo Vespucci]] te kartograf [[Juan de la Cosa]]. Prema historijskim rekonstrukcijama, ostrvo koje je ekspedicija posjetila u blizini [[Curaçao|Curaçaa]] najvjerovatnije je bilo Bonaire.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;

Španci su u početku pridavali malo značaja Bonaireu i drugim [[ABC ostrva|ABC ostrvima]]. Zbog njihove sušne klime i nedostatka plemenitih metala ostrva su u španskim izvorima bila poznati kao &quot;Beskorisna ostrva&quot; ({{es|islas inútiles}}).&lt;ref name=&quot;Gomez_Cartografia&quot;&gt;{{cite web |last=Gómez |first=María Asunción |title=El español en la cartografía lingüística de las Antillas menores |url=https://cvc.cervantes.es/lengua/iecibe/05_gomez.htm |publisher=Centro Virtual Cervantes |access-date=4. 9. 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt; Ipak, španski trgovci robljem su već u prvim decenijama 16. stoljeća zarobljavali domorodačko stanovništvo Bonairea i drugih ostrva i prisilno ga odvodili u španske kolonije. Dio stanovništva s Bonairea odveden je na [[Hispaniola|Hispaniolu]], gdje je korišten kao prisilna radna snaga, između ostalog u rudnicima bakra.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Anderson_Cordova_2017&quot;&gt;{{cite book |last=Anderson-Córdova |first=Karen F. |title=Surviving Spanish Conquest: Indian Fight, Flight, and Cultural Transformation in Hispaniola and Puerto Rico |publisher=University of Alabama Press |year=2017 |doi=10.2307/jj.30297488 |url-access=subscription |url=https://www.jstor.org/stable/jj.30297488}}&lt;/ref&gt;

Španska kruna je sredinom 1520-ih počela nastojati uspostaviti trajniju kontrolu nad ABC ostrvima. [[Juan Martínez de Ampíes]], službenik Kraljevske riznice na Hispanioli, nastojao je zaštititi domorodačko stanovništvo od porobljavanja i dobiti pravo na naseljavanje ostrva. Dana 15. novembra 1526. sklopio je s krunom kapitulaciju kojom su mu dodijeljena prava u vezi s osvajanjem i naseljavanjem [[Curaçao|Curaçaa]], [[Aruba|Arube]] i Bonairea.&lt;ref name=&quot;Cronologia_Venezuela_1526&quot;&gt;{{cite web |title=Cronología de historia de Venezuela: 1526 |url=https://bibliofep.fundacionempresaspolar.org/_custom/static/cronologia_hv/zoom/s16/1526-2.html |publisher=Fundación Empresas Polar |access-date=4. 9. 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt;

Tokom 1520-ih na Bonaireu je uspostavljena ograničena španska kolonijalna prisutnost. Španci su na ostrvo doveli domaće životinje, među kojima [[goveda]], [[Magarac|magarce]], [[Koza|koze]], [[konj]]e, [[Svinja|svinje]] i [[Ovca|ovce]]. Zbog sušne klime i ograničenih mogućnosti poljoprivrede, [[stočarstvo]] je postalo jedna od glavnih privrednih djelatnosti. [[Stoka]] se uglavnom uzgajala radi kože, dok je naselje [[Rincon (Bonaire)|Rincon]] u unutrašnjosti ostrva postalo jedno od glavnih centara stanovništva.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;

Španska vlast nad Bonaireom ostala je ograničena i ostrvo je tokom 16. i početkom 17. stoljeća imalo malo stanovnika. Prema kasnijim historijskim procjenama, oko 1620. na Bonaireu je živjelo svega oko 40 ljudi.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt; Početkom 17. stoljeća na Bonaire su sve češće dolazili nizozemski brodovi u potrazi za soli, a slabljenje španske prisutnosti na ostrvu otvorilo je put nizozemskom osvajanju 1636.

=== Nizozemsko razdoblje ===
{{Glavni|Nizozemski Karibi}}
[[Datoteka:OLD FORT ORANJE, KRALENDIJK.jpg|mini|desno|300px|Tvrđava Oranje u [[Kralendijk]]u, izgrađena 1639.]]
[[Nizozemska zapadnoindijska kompanija]] (WIC) osnovana je 1621, s monopolom na nizozemsku trgovinu, kolonizaciju i pomorske aktivnosti na području [[Atlantik]]a. Nizozemski brodovi posjećivali su Bonaire najmanje od 1623, prvenstveno radi nabavke soli, mesa, vode i drveta. Godine 1626. na ostrvo je stigla ekspedicija pod vodstvom Boudewijna Hendricksza, čiji su ljudi na Bonaireu pribavili stoku i drvo, a pri odlasku na ostrvu su ostavili 11 španskih i portugalskih zarobljenika.&lt;ref name=&quot;Euwens1907&quot;&gt;{{cite journal |last=Euwens |first=P. A. |title=Historisch overzicht van het eiland Bonaire |journal=Neerlandia |year=1907 |volume=11 |url=https://www.dbnl.org/tekst/_nee003190701_01/_nee003190701_01_0397.php |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

Nakon što su Nizozemci 1634. zauzeli [[Curaçao]], njihove su snage 1636. preuzele kontrolu nad [[Aruba|Arubom]] i Bonaireom. Time je Bonaire ušao u sastav nizozemskog kolonijalnog prostora i postao posjed Nizozemske zapadnoindijske kompanije. Ostrvo je ostalo pod upravom WIC-a do njenog ukidanja 1792.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;

Za razliku od Curaçaa, koji je postao važan centar nizozemske trgovine robljem, Bonaire je prvenstveno korišten za proizvodnju soli, stočarstvo i uzgoj poljoprivrednih kultura. Sol je postala jedan od najvažnijih proizvoda ostrva. U solanama su radili porobljeni Afrikanci, a prisilni rad korišten je i u drugim djelatnostima. Tokom 17. i 18. stoljeća na ostrvu su živjeli i radili domorodački stanovnici, evropski doseljenici, porobljeni Afrikanci i kažnjenici. Razvoj proizvodnje soli bio je povezan s prirodnim uslovima Bonairea i njegovim položajem u odnosu na Curaçao i druge nizozemske karipske posjede.&lt;ref name=&quot;Stelten_Antczak_2022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Van_Welie_2008&quot;&gt;{{cite journal |last=van Welie |first=Rik |title=Slave trading and slavery in the Dutch colonial empire: A global comparison |journal=New West Indian Guide / Nieuwe West-Indische Gids |year=2008 |volume=82 |issue=1-2 |pages=47–96 |doi=10.1163/13822373-90002465 |doi-access=free |jstor=43390702 |url=https://brill.com/view/journals/nwig/82/1-2/article-p47_2.xml |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nizozemska kolonijalna uprava održavala je malu populaciju na ostrvu i prvenstveno je bila usmjerena na iskorištavanje njegovih resursa. U izvještaju iz 1806. na Bonaireu je zabilježeno 272 porobljene osobe u vlasništvu kolonijalne uprave, 92 privatno porobljene osobe, 284 domorodačka stanovnika i 225 slobodnih crnih i obojenih stanovnika koji su, kao uslov boravka na ostrvu, imali obavezu obavljanja određenih javnih radova.&lt;ref name=&quot;Klooster2026&quot;&gt;{{cite journal |last1=Quanjer |first1=Björn |last2=van Galen |first2=Coen W. |last3=Rosenbaum-Feldbrügge |first3=Matthias |title=Under company and state, reconstructing government-owned enslaved families on Bonaire 1758-1863 |journal=The History of the Family |year=2026 |volume=31 |issue=4 |pages=654–673 |doi=10.1080/1081602X.2026.2659321 |doi-access=free |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/1081602X.2026.2659321 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Tokom 18. stoljeća počelo se razvijati malo naselje uz sidrište na jugozapadnoj obali Bonairea, na području današnjeg [[Kralendijk]]a. Engleski pomorac [[William Dampier]] opisao je 1681. kuće smještene nešto dalje od obale, dok izvještaj iz 1778. spominje nekoliko kuća uz samo sidrište. Naselje je bilo poznato kao Playa, a tokom britanske uprave početkom 19. stoljeća dodatno se razvilo i postalo jezgro današnjeg Kralendijka.&lt;ref name=&quot;MaSS&quot;&gt;{{cite web |title=Kralendijk Roadstead |url=https://mass.cultureelerfgoed.nl/kralendijk-roadstead |publisher=Cultural Heritage Agency of the Netherlands (RCE) |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Na području današnjeg Kralendijka nizozemske vlasti podigle su utvrdu 1639. Utvrda je kasnije više puta mijenjana i obnavljana; nova utvrda kod naselja Playa podignuta je 1796, dok današnja građevina [[Fort Oranje]] uglavnom potiče iz obnove nakon povratka Bonairea pod nizozemsku vlast 1816.&lt;ref name=&quot;MaSS&quot; /&gt;

==== Britanska uprava ====

Tokom [[Napoleonski ratovi|Napoleonskih ratova]] Nizozemska je dvaput izgubila kontrolu nad Bonaireom. Britanci su preuzeli upravu nad ostrvom u periodima od 1800. do 1803. i od 1807. do 1816. Britanska okupacija bila je dio šireg sukoba evropskih sila i njihovog nadmetanja za kontrolu nad nizozemskim posjedima na Karibima.&lt;ref name=&quot;Van_Welie_2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Klooster2026&quot; /&gt;

Tokom britanske uprave promijenili su se način upravljanja otokom i korištenje njegovih prirodnih resursa. Britanska uprava je 1810. godine iznajmila radnu snagu i prirodne resurse Bonairea američkom trgovcu Josephu Foulkeu, čija je djelatnost bila posebno usmjerena na iskorištavanje drveta i dovela do značajnog krčenja šuma.&lt;ref name=&quot;Klooster2026&quot; /&gt;

Nakon završetka Napoleonskih ratova i obnove nizozemske vlasti Bonaire je 1816. vraćen Nizozemskoj. Time je završeno razdoblje britanske uprave, a otok je ponovo stavljen pod nizozemsku vlast.&lt;ref name=&quot;Van_Welie_2008&quot; /&gt;

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Države Sjeverne i Srednje Amerike}}
{{Karibi}}
{{Prekomorske teritorije evropskih država}}
{{Normativna kontrola}}

[[Kategorija:Bonaire|*]]
[[Kategorija:Nizozemska]]
[[Kategorija:Nizozemski Antili]]</text>
      <sha1>hpr6obw4bkctfxkbxorgxkfu3ymtakh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ajša Džemila Zahirović</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536855</id>
    <revision>
      <id>3923997</id>
      <parentid>3923992</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47333-69</username>
        <id>185258</id>
      </contributor>
      <origin>3923997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11564" sha1="dlcthqwannna4dimg6swt67txib6y99" xml:space="preserve">
'''Ajša Džemila Zahirović''' (udata Rudić; [[Sarajevo]], 1938. – Sarajevo, 2. juli 2024.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Omeragić|first=Merima|date=2024|title=Imperativ pamćenja loma dominantnog književnog kanona – prva istraživačica bosanskohercegovačkog ženskog pjesništva Ajša Džemila Zahirović|url=https://historijskatraganja.iis.unsa.ba/historijska-traganja-br-23/|journal=Historijska traganja|access-date=2026-08-29}}&lt;/ref&gt;) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] pjesnikinja, istraživačica i urednica. Rođena je na [[Vratnik (Sarajevo)|Vratniku]] u porodici Agana i Džemile. U kasnijem stvaralaštvu svom imenu je dodala majčino ime Džemila.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/u-93-godini-preminula-bh-pjesnikinja-ajsa-zahirovic/240705179|title=U 93. godini preminula bh. pjesnikinja Ajša Zahirović|date=2024-07-05|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;

== Biografija i karijera ==
Ajša Zahirović je po struci bila diplomirana pravnica.&lt;ref&gt;Skrobo, Maksida. „Bošnjakinje i njihov utjecaj na javnost Bosne i Hercegovine u periodu od II svjetskog rata pa do danas“. Univerzitet u Sarajevu – Fakultet političkih nauka, 2021. https://fpn.unsa.ba/b/wp-content/uploads/2021/09/BOSNJAKINJE-I-NJIHOV-UTICAJ-NA-JAVNOST-BOSNE-I-HERCEGOVINE-U-PERIODU-OD-II-SVJETSKOG-RATA-DO-DANA-Maksida-Skrobo.pdf&lt;/ref&gt; Okončavši 1984. godine angažman u državnim organima Bosne i Hercegovine gdje je obnašala visoke funkcije poput šefice Kabineta CK KP BiH i savjetnice za kulturu u Predsjedništvu, Ajša Džemila Zahirović se u potpunosti posvećuje književnom radu u statusu slobodne umjetnice. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] ostala je u opkoljenom Sarajevu, gdje je bila aktivna u kulturnom i javnom životu. Učestvovala je u diskusiji Kogresa bosanskomuslimanskih intelektualaca održanog 1992. godine u Sarajevu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vkbi.ba/?p=3066|title=Par riječi o Vijeću Kongresa bošnjačkih intelektualaca|language=bs-BA|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt; Bila je članica [[Društvo pisaca Bosne i Hercegovine|Društva pisaca BiH]], Svjetske akademije za umjetnost i kulturu, Svjetskog kongresa pjesnika, IWA Svjetske organizacije pisaca i umjetnika (Ohio) te IWWG Svjetske organizacije pisaca žena (New York).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Antologijski i književni rad ==
Njena poezija prevedena je na više od dvadeset svjetskih jezika, uključujući njemački, francuski, španski, portugalski, rumunski, albanski, slovenski, grčki, turski, hebrejski, te azijske jezike poput kineskog, japanskog, korejskog, hindu, bengalskog, pandžapskog, telugu, tajlandskog, malajskog i orija jezika. Životopis Ajše Džemile Zahirović uvršten je 2001. godine u leksikon ''The International Who’s Who of Women''. Njene pjesme zastupljene su u antologijama izdatim u Japanu, Kanadi, Tajlandu, Portugalu, Koreji, Italiji, Grčkoj, Argentini, Kini, Austriji, Meksiku i drugim zemljama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Godine 1985. objavila je prvu Antologiju bosanskohercegovačkih pjesnikinja pod nazivom ''Od stiha do pjesme: poezija žena Bosne i Hercegovine,''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://soc.ba/zabiljezene-zene-i-javni-zivot-bosne-i-hercegovine-u-20-vijeku/|title=Zabilježene – Žene i javni život Bosne i Hercegovine u 20. vijeku – Sarajevski Otvoreni Centar|last=Spahić|first=Aida|last2=Ždralović|first2=Amila|date=2014-08-29|publisher=Sarajevski otvoreni centar i Fondacija CURE|language=bs-BA|access-date=2026-08-30|last3=Aganović|first3=Arijana|last4=Đokanović|first4=Borjana|last5=Bavčić|first5=Elmaja|last6=i dr.}}&lt;/ref&gt; kroz koju je prikazala nastanak ženskog pjesništva na ovom prostoru. Antologija sadrži izbor pjesama četrdeset bosanskohercegovačkih autorica te njihove biografske podatke, kao i dodatak s popisom izdanja i osnovnim podacima za još oko devedeset autorica.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; U hronološkom pregledu ženskog stvaralaštva obradila je historijski luk od prve usmene pjesnikinje Ajke iz Like (16/17. vijek), [[Staka Skenderova|Stake Skenderove,]] [[Habiba Stočević-Rizvanbegović|Habibe]] [[Habiba Stočević-Rizvanbegović|Stočević-Rizvanbegović,]] do prosvjetiteljica i modernih autorica kao što su [[Laura Papo Bohoreta]], [[Anka Topić]], [[Nafija Sarajlić|Nafija Sarajlić,]] [[Hasnija Vahida Berberović]], [[Dara Sekulić]], [[Nasiha Kapidžić-Hadžić]], [[Ferida Duraković]] i mnoge druge. Ajša Džemila Zahriović bila je i kourednica knjige koja je izdata u Indiji na engleskom jeziku, a posvećena je bosanskoj ratnoj poeziji.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/229016/knjiga-bosanske-ratne-poezije-autor-nije-naveden.|title=U izdanju 'Skylarka' iz Indije: Knjiga bosanske ratne poezije|date=12. maj 2006|website=infobiro.ba|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

Njena privatna bibliotečka zbirka broji oko 1.100 jedinica i danas se čuva u [[Gazi Husrev-begova biblioteka|Gazi Husrev-begovoj biblioteci]] u Sarajevu.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lepir|first=Amela|last2=Ćurovac|first2=Ejla|date=2025-12-25|title=Privatna zbirka književnice Ajše Zahirović u Gazi Husrev-begovoj biblioteci (pregled, značaj i bibliografija)|url=https://anali-ghb.com/index.php/aghb/article/view/741|journal=Anali Gazi Husrev-Begove biblioteke|language=bs|volume=32|issue=46|pages=235–250|doi=10.51719/25663267.2025.32.46.235|issn=2566-3267}}&lt;/ref&gt;

== Djela ==
'''Zbirke poezije:'''

* ''Nastrešnica'' (1981)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Nastrešnica'' (Sarajevo: Veselin Masleša, 1981).&lt;/ref&gt;
* ''Bijelim okom'' (1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bijelim okom'', 1. izd. (Mostar: Prva književna komuna, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Ivicom puta'' (1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ivicom puta'' (Struga: Mostovi, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''Haiku iz Sarajeva'' (2004,&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt; 2020)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Kult-B, 2020)&lt;/ref&gt;

'''Međunarodna i višejezična izdanja:'''

* ''Terra, mare, amore'' (Zemlja, more, ljubav; na italijanskom, 1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Terra Mare Amore'', 1a ed. (Napoli: La Sfinge, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Sapno ki chaya me'' (Pod sjenkama snova; na hindu jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Sapno ki chaya men = Under the Shadow of Dreams = U sjeni snova'' (b. m.: Skylark, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Vedeshi mallige'' (Jasmin iz inostranstva; na kannada jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Vedeshi Mallige: (Kannada Language)'' (Mysore: Kamala Krishna Prakashana, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Another moment'' (Neki drugi trenutak; engleski i maternji jezik, 1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Another Moment'', 1st bilingual ed. (Aligarh: Skylark Publications, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''The bridge has eyes'' (Most ima oči; engleski i arapski jezik, 1988)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bridge Has Eyes'' (Cairo: General Egyptian Book Organization, 1988).&lt;/ref&gt;
* ''Ak aur bazghashat'' (Jedan eho više; urdu jezik, 1989)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ek Aur Bazghashat = One Echo More'', 1st ed. (Aligarh: Aligarh Urdu Writers Association, 1989).&lt;/ref&gt;
* ''Under the crown'' (Pod krunom; engleski i bosanski jezik, 1991)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Under the Crown: Poems = Pod krunom'', 1. dopunjeno izd. (Sarajevo: Artselect, 1991).&lt;/ref&gt;
* ''From Sarajevo to Ekashila: free verse'' (burmanski jezik, 1998)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''From Sarajevo to Ekashila: Free Verse'' (Hanamkonda: Srilekha Sahithi, 1998).&lt;/ref&gt;
* ''Izabrane pjesme / Selected poems'' (bosanski i engleski jezik; 1998&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 1998).&lt;/ref&gt;, 2004&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt;)

== Nagrade i priznanja ==
* '''1988.''' - Počasni doktorat za književnost Svjetske akademije za umjetnost i kulturu (Svjetski institut za istraživanje poezije, SAD)
* '''1990.''' – Zlatna kruna KAYA (Svjetski institut za istraživanje poezije, Seul, Južna Koreja)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1990.''' – Zlatna nagrada &quot;Robert Frost&quot; za poeziju (San Mateo, Kalifornija, SAD)
* '''1991.''' – Mala srebrna kruna (Internacionalna akademija PONTZEN, Napulj, Italija)
* '''1991.''' – Nagrada &quot;Internacionalni eminentni pjesnik&quot; i prijem u članstvo Akademije (Madras, Indija)
* '''1991.''' – Australia Day Medallion za zbirku ''Pod krunom'' (Australia Day Council)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044|title=Po bh. pjesnikinji su u SAD-u željeli nazvati organizaciju, a u BiH mnogi ne znaju koliko značajna je bila|date=2024-07-21|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''1996.''' – Zlatna medalja &quot;Golub mira&quot; s poveljom&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1999.''' – Diploma časti (Međunarodna asocijacija grčkih književnika i umjetnika, Atina)
* '''2000.''' – Nagrada &quot;Pjesnik milenija 2000&quot; s preporukom Švedskoj akademiji za nominaciju za Nobelovu nagradu za književnost&lt;ref&gt;https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044&lt;/ref&gt;
* '''2005.''' - &quot;Međunarodna nagrada za mir“ (Ujedinjena kulturološka konvencija, SAD)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/135568/ajsi-zahirovic-nagrada-za-mir-g-a|title=Digitalni arhiv - Infobiro|last=A.|first=G.|date=2005-11-25|website=Odluka Ujedinjene kulturološke konvencije: Ajši Zahirović nagrada za mir.|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''2009.''' – Nagrada za životno djelo (Međunarodna pjesnička akademija)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* '''2010.''' – &quot;Nagrade za intelektualni mir u svijetu 2010“, kategorija društvene i kulturne saradnje (Sveindijska intelektualna akademija Barelij, Indija)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/763657/ajsi-zahirovic-nagrada-za-knjizevnu-saradnju-m-cu|title=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|last=M.|first=Ču.|date=2010-12-25|website=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Zanimljivosti ==

* Bila je jedina žena čija je pjesma ''&quot;Sarajevo, imenom te zovem&quot;'' uvrštena i otpjevana na muzičkom albumu kantautora Maida Mirojevića 1994. godine.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://barikada.com/maid-mirojevic-bosno-imenom-te-zovem-cd/|title=MAID MIROJEVIĆ – Bosno, imenom te zovem (CD)|last=Misirlić|first=Amir|date=2022-05-25|website=Barikada - World Of Music|language=en-US|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* Početkom 1992. godine u Sarajevu je snimljen dokumentarni film inspirisan njenom biografijom pod nazivom ''&quot;Jeka Ajšinog glasa.&quot;''
* Poznati britanski fotograf Tom Stoddart zabilježio je njene fotografije tokom opsade Sarajeva.
* Godine 2020. ponuđeno je da se Organizacija žena pisaca SAD-a nazove njenim imenom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Zlatna kruna KAYA iz Seula, Južne Koreje koju joj je dodijelio Svjetski institut za istraživanje poezije se danas nalazi u muzejskoj zbirci Gazi Husrev – begove biblioteke. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Reference ==
&lt;references /&gt;
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]]
[[Kategorija:Umrli 2024.]]</text>
      <sha1>dlcthqwannna4dimg6swt67txib6y99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924022</id>
      <parentid>3923997</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <origin>3924022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11549" sha1="hbm9l7d5on4otpnv944u3ool9d0aak7" xml:space="preserve">
'''Ajša Džemila Zahirović''' (udata Rudić; [[Sarajevo]], 1938. – Sarajevo, 2. juli 2024.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Omeragić|first=Merima|date=2024|title=Imperativ pamćenja loma dominantnog književnog kanona – prva istraživačica bosanskohercegovačkog ženskog pjesništva Ajša Džemila Zahirović|url=https://historijskatraganja.iis.unsa.ba/historijska-traganja-br-23/|journal=Historijska traganja|access-date=2026-08-29}}&lt;/ref&gt;) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] pjesnikinja, istraživačica i urednica. Rođena je na [[Vratnik (Sarajevo)|Vratniku]] u porodici Agana i Džemile. U kasnijem stvaralaštvu svom imenu je dodala majčino ime Džemila.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/u-93-godini-preminula-bh-pjesnikinja-ajsa-zahirovic/240705179|title=U 93. godini preminula bh. pjesnikinja Ajša Zahirović|date=2024-07-05|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;

== Biografija i karijera ==
Ajša Zahirović je po struci bila diplomirana pravnica.&lt;ref&gt;Skrobo, Maksida. „Bošnjakinje i njihov utjecaj na javnost Bosne i Hercegovine u periodu od II svjetskog rata pa do danas“. Univerzitet u Sarajevu – Fakultet političkih nauka, 2021. https://fpn.unsa.ba/b/wp-content/uploads/2021/09/BOSNJAKINJE-I-NJIHOV-UTICAJ-NA-JAVNOST-BOSNE-I-HERCEGOVINE-U-PERIODU-OD-II-SVJETSKOG-RATA-DO-DANA-Maksida-Skrobo.pdf&lt;/ref&gt; Okončavši 1984. angažman u državnim organima Bosne i Hercegovine gdje je obnašala visoke funkcije poput šefice Kabineta CK KP BiH i savjetnice za kulturu u Predsjedništvu, Ajša Džemila Zahirović se u potpunosti posvećuje književnom radu u statusu slobodne umjetnice. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] ostala je u opkoljenom Sarajevu, gdje je bila aktivna u kulturnom i javnom životu. Učestvovala je u diskusiji Kogresa bosanskomuslimanskih intelektualaca održanog 1992. u Sarajevu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vkbi.ba/?p=3066|title=Par riječi o Vijeću Kongresa bošnjačkih intelektualaca|language=bs-BA|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt; Bila je članica [[Društvo pisaca Bosne i Hercegovine|Društva pisaca BiH]], Svjetske akademije za umjetnost i kulturu, Svjetskog kongresa pjesnika, IWA Svjetske organizacije pisaca i umjetnika (Ohio) te IWWG Svjetske organizacije pisaca žena (New York).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Antologijski i književni rad ==
Njena poezija prevedena je na više od dvadeset svjetskih jezika, uključujući njemački, francuski, španski, portugalski, rumunski, albanski, slovenski, grčki, turski, hebrejski, te azijske jezike poput kineskog, japanskog, korejskog, hindu, bengalskog, pandžapskog, telugu, tajlandskog, malajskog i orija jezika. Životopis Ajše Džemile Zahirović uvršten je 2001. u leksikon ''The International Who’s Who of Women''. Njene pjesme zastupljene su u antologijama izdatim u Japanu, Kanadi, Tajlandu, Portugalu, Koreji, Italiji, Grčkoj, Argentini, Kini, Austriji, Meksiku i drugim zemljama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Godine 1985. objavila je prvu Antologiju bosanskohercegovačkih pjesnikinja pod nazivom ''Od stiha do pjesme: poezija žena Bosne i Hercegovine,''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://soc.ba/zabiljezene-zene-i-javni-zivot-bosne-i-hercegovine-u-20-vijeku/|title=Zabilježene – Žene i javni život Bosne i Hercegovine u 20. vijeku – Sarajevski Otvoreni Centar|last=Spahić|first=Aida|last2=Ždralović|first2=Amila|date=2014-08-29|publisher=Sarajevski otvoreni centar i Fondacija CURE|language=bs-BA|access-date=2026-08-30|last3=Aganović|first3=Arijana|last4=Đokanović|first4=Borjana|last5=Bavčić|first5=Elmaja|last6=i dr.}}&lt;/ref&gt; kroz koju je prikazala nastanak ženskog pjesništva na ovom prostoru. Antologija sadrži izbor pjesama četrdeset bosanskohercegovačkih autorica te njihove biografske podatke, kao i dodatak s popisom izdanja i osnovnim podacima za još oko devedeset autorica.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; U hronološkom pregledu ženskog stvaralaštva obradila je historijski luk od prve usmene pjesnikinje Ajke iz Like (16/17. vijek), [[Staka Skenderova|Stake Skenderove]],  [[Habiba Stočević-Rizvanbegović|HabibeStočević-Rizvanbegović,]] do prosvjetiteljica i modernih autorica kao što su [[Laura Papo Bohoreta]], [[Anka Topić]], [[Nafija Sarajlić|Nafija Sarajlić,]] [[Hasnija Vahida Berberović]], [[Dara Sekulić]], [[Nasiha Kapidžić-Hadžić]], [[Ferida Duraković]] i mnoge druge. Ajša Džemila Zahriović bila je i kourednica knjige koja je izdata u Indiji na engleskom jeziku, a posvećena je bosanskoj ratnoj poeziji.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/229016/knjiga-bosanske-ratne-poezije-autor-nije-naveden.|title=U izdanju 'Skylarka' iz Indije: Knjiga bosanske ratne poezije|date=12. maj 2006|website=infobiro.ba|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

Njena privatna bibliotečka zbirka broji oko 1.100 jedinica i danas se čuva u [[Gazi Husrev-begova biblioteka|Gazi Husrev-begovoj biblioteci]] u Sarajevu.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lepir|first=Amela|last2=Ćurovac|first2=Ejla|date=2025-12-25|title=Privatna zbirka književnice Ajše Zahirović u Gazi Husrev-begovoj biblioteci (pregled, značaj i bibliografija)|url=https://anali-ghb.com/index.php/aghb/article/view/741|journal=Anali Gazi Husrev-Begove biblioteke|language=bs|volume=32|issue=46|pages=235–250|doi=10.51719/25663267.2025.32.46.235|issn=2566-3267}}&lt;/ref&gt;

== Djela ==
;Zbirke poezije:
* ''Nastrešnica'' (1981)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Nastrešnica'' (Sarajevo: Veselin Masleša, 1981).&lt;/ref&gt;
* ''Bijelim okom'' (1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bijelim okom'', 1. izd. (Mostar: Prva književna komuna, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Ivicom puta'' (1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ivicom puta'' (Struga: Mostovi, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''Haiku iz Sarajeva'' (2004,&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt; 2020)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Kult-B, 2020)&lt;/ref&gt;

;Međunarodna i višejezična izdanja:
* ''Terra, mare, amore'' (Zemlja, more, ljubav; na italijanskom, 1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Terra Mare Amore'', 1a ed. (Napoli: La Sfinge, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Sapno ki chaya me'' (Pod sjenkama snova; na hindu jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Sapno ki chaya men = Under the Shadow of Dreams = U sjeni snova'' (b. m.: Skylark, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Vedeshi mallige'' (Jasmin iz inostranstva; na kannada jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Vedeshi Mallige: (Kannada Language)'' (Mysore: Kamala Krishna Prakashana, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Another moment'' (Neki drugi trenutak; engleski i maternji jezik, 1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Another Moment'', 1st bilingual ed. (Aligarh: Skylark Publications, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''The bridge has eyes'' (Most ima oči; engleski i arapski jezik, 1988)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bridge Has Eyes'' (Cairo: General Egyptian Book Organization, 1988).&lt;/ref&gt;
* ''Ak aur bazghashat'' (Jedan eho više; urdu jezik, 1989)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ek Aur Bazghashat = One Echo More'', 1st ed. (Aligarh: Aligarh Urdu Writers Association, 1989).&lt;/ref&gt;
* ''Under the crown'' (Pod krunom; engleski i bosanski jezik, 1991)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Under the Crown: Poems = Pod krunom'', 1. dopunjeno izd. (Sarajevo: Artselect, 1991).&lt;/ref&gt;
* ''From Sarajevo to Ekashila: free verse'' (burmanski jezik, 1998)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''From Sarajevo to Ekashila: Free Verse'' (Hanamkonda: Srilekha Sahithi, 1998).&lt;/ref&gt;
* ''Izabrane pjesme / Selected poems'' (bosanski i engleski jezik; 1998&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 1998).&lt;/ref&gt;, 2004&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt;)

== Nagrade i priznanja ==
* '''1988.''' - Počasni doktorat za književnost Svjetske akademije za umjetnost i kulturu (Svjetski institut za istraživanje poezije, SAD)
* '''1990.''' – Zlatna kruna KAYA (Svjetski institut za istraživanje poezije, Seul, Južna Koreja)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1990.''' – Zlatna nagrada &quot;Robert Frost&quot; za poeziju (San Mateo, Kalifornija, SAD)
* '''1991.''' – Mala srebrna kruna (Internacionalna akademija PONTZEN, Napulj, Italija)
* '''1991.''' – Nagrada &quot;Internacionalni eminentni pjesnik&quot; i prijem u članstvo Akademije (Madras, Indija)
* '''1991.''' – Australia Day Medallion za zbirku ''Pod krunom'' (Australia Day Council)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044|title=Po bh. pjesnikinji su u SAD-u željeli nazvati organizaciju, a u BiH mnogi ne znaju koliko značajna je bila|date=2024-07-21|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''1996.''' – Zlatna medalja &quot;Golub mira&quot; s poveljom&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1999.''' – Diploma časti (Međunarodna asocijacija grčkih književnika i umjetnika, Atina)
* '''2000.''' – Nagrada &quot;Pjesnik milenija 2000&quot; s preporukom Švedskoj akademiji za nominaciju za Nobelovu nagradu za književnost&lt;ref&gt;https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044&lt;/ref&gt;
* '''2005.''' - &quot;Međunarodna nagrada za mir“ (Ujedinjena kulturološka konvencija, SAD)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/135568/ajsi-zahirovic-nagrada-za-mir-g-a|title=Digitalni arhiv - Infobiro|last=A.|first=G.|date=2005-11-25|website=Odluka Ujedinjene kulturološke konvencije: Ajši Zahirović nagrada za mir.|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''2009.''' – Nagrada za životno djelo (Međunarodna pjesnička akademija)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* '''2010.''' – &quot;Nagrade za intelektualni mir u svijetu 2010“, kategorija društvene i kulturne saradnje (Sveindijska intelektualna akademija Barelij, Indija)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/763657/ajsi-zahirovic-nagrada-za-knjizevnu-saradnju-m-cu|title=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|last=M.|first=Ču.|date=2010-12-25|website=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Zanimljivosti ==

* Bila je jedina žena čija je pjesma ''&quot;Sarajevo, imenom te zovem&quot;'' uvrštena i otpjevana na muzičkom albumu kantautora Maida Mirojevića 1994.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://barikada.com/maid-mirojevic-bosno-imenom-te-zovem-cd/|title=MAID MIROJEVIĆ – Bosno, imenom te zovem (CD)|last=Misirlić|first=Amir|date=2022-05-25|website=Barikada - World Of Music|language=en-US|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* Početkom 1992. u Sarajevu je snimljen dokumentarni film inspirisan njenom biografijom pod nazivom ''&quot;Jeka Ajšinog glasa.&quot;''
* Britanski fotograf [[Tom Stoddart]] zabilježio je njene fotografije tokom opsade Sarajeva.
* Godine 2020. ponuđeno je da se Organizacija žena pisaca SAD-a nazove njenim imenom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Zlatna kruna KAYA iz Seula, Južne Koreje koju joj je dodijelio Svjetski institut za istraživanje poezije se danas nalazi u muzejskoj zbirci Gazi Husrev – begove biblioteke. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Reference ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Zahirović, Ajša Džemila }}
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]]
[[Kategorija:Rođeni 2024.]]
[[Kategorija:Umrli 2024.]]</text>
      <sha1>hbm9l7d5on4otpnv944u3ool9d0aak7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924026</id>
      <parentid>3924022</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AnToni</username>
        <id>2325</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorija:Rođeni 2024.]] uklonjena; [[Kategorija:Rođeni 1938.]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a)</comment>
      <origin>3924026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11549" sha1="i9ltj3ry01vsvyp3ogw6znf6a8hxkv7" xml:space="preserve">
'''Ajša Džemila Zahirović''' (udata Rudić; [[Sarajevo]], 1938. – Sarajevo, 2. juli 2024.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Omeragić|first=Merima|date=2024|title=Imperativ pamćenja loma dominantnog književnog kanona – prva istraživačica bosanskohercegovačkog ženskog pjesništva Ajša Džemila Zahirović|url=https://historijskatraganja.iis.unsa.ba/historijska-traganja-br-23/|journal=Historijska traganja|access-date=2026-08-29}}&lt;/ref&gt;) bila je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] pjesnikinja, istraživačica i urednica. Rođena je na [[Vratnik (Sarajevo)|Vratniku]] u porodici Agana i Džemile. U kasnijem stvaralaštvu svom imenu je dodala majčino ime Džemila.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/u-93-godini-preminula-bh-pjesnikinja-ajsa-zahirovic/240705179|title=U 93. godini preminula bh. pjesnikinja Ajša Zahirović|date=2024-07-05|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-28}}&lt;/ref&gt;

== Biografija i karijera ==
Ajša Zahirović je po struci bila diplomirana pravnica.&lt;ref&gt;Skrobo, Maksida. „Bošnjakinje i njihov utjecaj na javnost Bosne i Hercegovine u periodu od II svjetskog rata pa do danas“. Univerzitet u Sarajevu – Fakultet političkih nauka, 2021. https://fpn.unsa.ba/b/wp-content/uploads/2021/09/BOSNJAKINJE-I-NJIHOV-UTICAJ-NA-JAVNOST-BOSNE-I-HERCEGOVINE-U-PERIODU-OD-II-SVJETSKOG-RATA-DO-DANA-Maksida-Skrobo.pdf&lt;/ref&gt; Okončavši 1984. angažman u državnim organima Bosne i Hercegovine gdje je obnašala visoke funkcije poput šefice Kabineta CK KP BiH i savjetnice za kulturu u Predsjedništvu, Ajša Džemila Zahirović se u potpunosti posvećuje književnom radu u statusu slobodne umjetnice. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] ostala je u opkoljenom Sarajevu, gdje je bila aktivna u kulturnom i javnom životu. Učestvovala je u diskusiji Kogresa bosanskomuslimanskih intelektualaca održanog 1992. u Sarajevu.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vkbi.ba/?p=3066|title=Par riječi o Vijeću Kongresa bošnjačkih intelektualaca|language=bs-BA|access-date=2026-09-04}}&lt;/ref&gt; Bila je članica [[Društvo pisaca Bosne i Hercegovine|Društva pisaca BiH]], Svjetske akademije za umjetnost i kulturu, Svjetskog kongresa pjesnika, IWA Svjetske organizacije pisaca i umjetnika (Ohio) te IWWG Svjetske organizacije pisaca žena (New York).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Antologijski i književni rad ==
Njena poezija prevedena je na više od dvadeset svjetskih jezika, uključujući njemački, francuski, španski, portugalski, rumunski, albanski, slovenski, grčki, turski, hebrejski, te azijske jezike poput kineskog, japanskog, korejskog, hindu, bengalskog, pandžapskog, telugu, tajlandskog, malajskog i orija jezika. Životopis Ajše Džemile Zahirović uvršten je 2001. u leksikon ''The International Who’s Who of Women''. Njene pjesme zastupljene su u antologijama izdatim u Japanu, Kanadi, Tajlandu, Portugalu, Koreji, Italiji, Grčkoj, Argentini, Kini, Austriji, Meksiku i drugim zemljama.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Godine 1985. objavila je prvu Antologiju bosanskohercegovačkih pjesnikinja pod nazivom ''Od stiha do pjesme: poezija žena Bosne i Hercegovine,''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://soc.ba/zabiljezene-zene-i-javni-zivot-bosne-i-hercegovine-u-20-vijeku/|title=Zabilježene – Žene i javni život Bosne i Hercegovine u 20. vijeku – Sarajevski Otvoreni Centar|last=Spahić|first=Aida|last2=Ždralović|first2=Amila|date=2014-08-29|publisher=Sarajevski otvoreni centar i Fondacija CURE|language=bs-BA|access-date=2026-08-30|last3=Aganović|first3=Arijana|last4=Đokanović|first4=Borjana|last5=Bavčić|first5=Elmaja|last6=i dr.}}&lt;/ref&gt; kroz koju je prikazala nastanak ženskog pjesništva na ovom prostoru. Antologija sadrži izbor pjesama četrdeset bosanskohercegovačkih autorica te njihove biografske podatke, kao i dodatak s popisom izdanja i osnovnim podacima za još oko devedeset autorica.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; U hronološkom pregledu ženskog stvaralaštva obradila je historijski luk od prve usmene pjesnikinje Ajke iz Like (16/17. vijek), [[Staka Skenderova|Stake Skenderove]],  [[Habiba Stočević-Rizvanbegović|HabibeStočević-Rizvanbegović,]] do prosvjetiteljica i modernih autorica kao što su [[Laura Papo Bohoreta]], [[Anka Topić]], [[Nafija Sarajlić|Nafija Sarajlić,]] [[Hasnija Vahida Berberović]], [[Dara Sekulić]], [[Nasiha Kapidžić-Hadžić]], [[Ferida Duraković]] i mnoge druge. Ajša Džemila Zahriović bila je i kourednica knjige koja je izdata u Indiji na engleskom jeziku, a posvećena je bosanskoj ratnoj poeziji.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/229016/knjiga-bosanske-ratne-poezije-autor-nije-naveden.|title=U izdanju 'Skylarka' iz Indije: Knjiga bosanske ratne poezije|date=12. maj 2006|website=infobiro.ba|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

Njena privatna bibliotečka zbirka broji oko 1.100 jedinica i danas se čuva u [[Gazi Husrev-begova biblioteka|Gazi Husrev-begovoj biblioteci]] u Sarajevu.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lepir|first=Amela|last2=Ćurovac|first2=Ejla|date=2025-12-25|title=Privatna zbirka književnice Ajše Zahirović u Gazi Husrev-begovoj biblioteci (pregled, značaj i bibliografija)|url=https://anali-ghb.com/index.php/aghb/article/view/741|journal=Anali Gazi Husrev-Begove biblioteke|language=bs|volume=32|issue=46|pages=235–250|doi=10.51719/25663267.2025.32.46.235|issn=2566-3267}}&lt;/ref&gt;

== Djela ==
;Zbirke poezije:
* ''Nastrešnica'' (1981)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Nastrešnica'' (Sarajevo: Veselin Masleša, 1981).&lt;/ref&gt;
* ''Bijelim okom'' (1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bijelim okom'', 1. izd. (Mostar: Prva književna komuna, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Ivicom puta'' (1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ivicom puta'' (Struga: Mostovi, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''Haiku iz Sarajeva'' (2004,&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt; 2020)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Haiku iz Sarajeva = Haiku from Sarajevo'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Kult-B, 2020)&lt;/ref&gt;

;Međunarodna i višejezična izdanja:
* ''Terra, mare, amore'' (Zemlja, more, ljubav; na italijanskom, 1983)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Terra Mare Amore'', 1a ed. (Napoli: La Sfinge, 1983).&lt;/ref&gt;
* ''Sapno ki chaya me'' (Pod sjenkama snova; na hindu jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Sapno ki chaya men = Under the Shadow of Dreams = U sjeni snova'' (b. m.: Skylark, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Vedeshi mallige'' (Jasmin iz inostranstva; na kannada jeziku, 1985)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Vedeshi Mallige: (Kannada Language)'' (Mysore: Kamala Krishna Prakashana, 1985).&lt;/ref&gt;
* ''Another moment'' (Neki drugi trenutak; engleski i maternji jezik, 1987)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Another Moment'', 1st bilingual ed. (Aligarh: Skylark Publications, 1987).&lt;/ref&gt;
* ''The bridge has eyes'' (Most ima oči; engleski i arapski jezik, 1988)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Bridge Has Eyes'' (Cairo: General Egyptian Book Organization, 1988).&lt;/ref&gt;
* ''Ak aur bazghashat'' (Jedan eho više; urdu jezik, 1989)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Ek Aur Bazghashat = One Echo More'', 1st ed. (Aligarh: Aligarh Urdu Writers Association, 1989).&lt;/ref&gt;
* ''Under the crown'' (Pod krunom; engleski i bosanski jezik, 1991)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Under the Crown: Poems = Pod krunom'', 1. dopunjeno izd. (Sarajevo: Artselect, 1991).&lt;/ref&gt;
* ''From Sarajevo to Ekashila: free verse'' (burmanski jezik, 1998)&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''From Sarajevo to Ekashila: Free Verse'' (Hanamkonda: Srilekha Sahithi, 1998).&lt;/ref&gt;
* ''Izabrane pjesme / Selected poems'' (bosanski i engleski jezik; 1998&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'' (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 1998).&lt;/ref&gt;, 2004&lt;ref&gt;Ajša Zahirović, ''Izabrane pjesme = Selected Poems'', 2. dopunjeno izd. (Sarajevo: Sarajevo-Publishing, 2004).&lt;/ref&gt;)

== Nagrade i priznanja ==
* '''1988.''' - Počasni doktorat za književnost Svjetske akademije za umjetnost i kulturu (Svjetski institut za istraživanje poezije, SAD)
* '''1990.''' – Zlatna kruna KAYA (Svjetski institut za istraživanje poezije, Seul, Južna Koreja)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1990.''' – Zlatna nagrada &quot;Robert Frost&quot; za poeziju (San Mateo, Kalifornija, SAD)
* '''1991.''' – Mala srebrna kruna (Internacionalna akademija PONTZEN, Napulj, Italija)
* '''1991.''' – Nagrada &quot;Internacionalni eminentni pjesnik&quot; i prijem u članstvo Akademije (Madras, Indija)
* '''1991.''' – Australia Day Medallion za zbirku ''Pod krunom'' (Australia Day Council)&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044|title=Po bh. pjesnikinji su u SAD-u željeli nazvati organizaciju, a u BiH mnogi ne znaju koliko značajna je bila|date=2024-07-21|website=Klix.ba|language=hr|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''1996.''' – Zlatna medalja &quot;Golub mira&quot; s poveljom&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* '''1999.''' – Diploma časti (Međunarodna asocijacija grčkih književnika i umjetnika, Atina)
* '''2000.''' – Nagrada &quot;Pjesnik milenija 2000&quot; s preporukom Švedskoj akademiji za nominaciju za Nobelovu nagradu za književnost&lt;ref&gt;https://www.klix.ba/magazin/kultura/po-bh-pjesnikinji-su-u-sad-u-zeljeli-nazvati-organizaciju-a-u-bih-mnogi-ne-znaju-koliko-znacajna-je-bila/240718044&lt;/ref&gt;
* '''2005.''' - &quot;Međunarodna nagrada za mir“ (Ujedinjena kulturološka konvencija, SAD)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/135568/ajsi-zahirovic-nagrada-za-mir-g-a|title=Digitalni arhiv - Infobiro|last=A.|first=G.|date=2005-11-25|website=Odluka Ujedinjene kulturološke konvencije: Ajši Zahirović nagrada za mir.|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* '''2009.''' – Nagrada za životno djelo (Međunarodna pjesnička akademija)&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* '''2010.''' – &quot;Nagrade za intelektualni mir u svijetu 2010“, kategorija društvene i kulturne saradnje (Sveindijska intelektualna akademija Barelij, Indija)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://infobiro.ba/article/763657/ajsi-zahirovic-nagrada-za-knjizevnu-saradnju-m-cu|title=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|last=M.|first=Ču.|date=2010-12-25|website=Na međunarodnoj konferenciji mira u Indiji: Ajši Zahirović nagrada za književnu saradnju“,|publisher=Dnevni avaz|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;

== Zanimljivosti ==

* Bila je jedina žena čija je pjesma ''&quot;Sarajevo, imenom te zovem&quot;'' uvrštena i otpjevana na muzičkom albumu kantautora Maida Mirojevića 1994.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://barikada.com/maid-mirojevic-bosno-imenom-te-zovem-cd/|title=MAID MIROJEVIĆ – Bosno, imenom te zovem (CD)|last=Misirlić|first=Amir|date=2022-05-25|website=Barikada - World Of Music|language=en-US|access-date=2026-08-30}}&lt;/ref&gt;
* Početkom 1992. u Sarajevu je snimljen dokumentarni film inspirisan njenom biografijom pod nazivom ''&quot;Jeka Ajšinog glasa.&quot;''
* Britanski fotograf [[Tom Stoddart]] zabilježio je njene fotografije tokom opsade Sarajeva.
* Godine 2020. ponuđeno je da se Organizacija žena pisaca SAD-a nazove njenim imenom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Zlatna kruna KAYA iz Seula, Južne Koreje koju joj je dodijelio Svjetski institut za istraživanje poezije se danas nalazi u muzejskoj zbirci Gazi Husrev – begove biblioteke. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Reference ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Zahirović, Ajša Džemila }}
[[Kategorija:Biografije, Sarajevo]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]]
[[Kategorija:Rođeni 1938.]]
[[Kategorija:Umrli 2024.]]</text>
      <sha1>i9ltj3ry01vsvyp3ogw6znf6a8hxkv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Šablon:Infobox Chinese</title>
    <ns>10</ns>
    <id>536856</id>
    <revision>
      <id>3924036</id>
      <timestamp>2026-09-04T18:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <comment>Template:Infobox_Chinese</comment>
      <origin>3924036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="gg7zewdqaps1eh547fy1fn7eka93sx3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:infobox|infoboxTemplate
|above={{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}
|bodyclass={{#ifeq:{{{collapse|}}}|yes|mw-collapsible mw-collapsed}}
|abovestyle=color: var(--color-base,#202122);background-color: var(--background-color-interactive-subtle,{{{headercolor|#b0c4de}}});
|rowstyle1=display:none;
||child={{{child|}}}
|data1={{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln}}
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}&lt;!-- Add categories to the /doc subpage, not here!  --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gg7zewdqaps1eh547fy1fn7eka93sx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modul:Infobox multi-lingual name</title>
    <ns>828</ns>
    <id>536857</id>
    <revision>
      <id>3924038</id>
      <timestamp>2026-09-04T18:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <comment>Module:Infobox multi-lingual name</comment>
      <origin>3924038</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="75280" sha1="8o6xg1jl1m4bz6j3sxin8ha51awid9f" xml:space="preserve">--[[
TODO:
		all non-English text wrapped in {{lang}}?
		distinguish various scripts?  Kanji is ja-Hani ...
		every child infobox should support translit / transcription parameter(s)
		every child infobox should have a literal meaning parameter
		revise parameter names to be IETF language code or obvious derivations thereof
		for error messaging create a separate ibox? else messages are not necessarily visible
]]

require('strict');
local data = mw.loadData ('Module:Infobox multi-lingual name/data');
local lang_mod = require ('Module:Lang');										-- for various functions and templates provided by Module:Lang
local getArgs = require ('Module:Arguments').getArgs;


--[[--------------------------&lt; I S _ S E T &gt;------------------------------------------------------------------

Returns true if argument is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string.

]]

local function is_set( var )
	return not (var == nil or var == '');
end


--[[--------------------------&lt; A N Y _ S E T &gt;----------------------------------------------------------------

Returns true if any member of the table is set; false otherwise. Argument is 'set' when it exists (not nil) or when it is not an empty string.

]]

local function any_set (t)
	for _, v in pairs (t) do
		if is_set (v) then
			return true;
		end
	end
	
	return false;
end


--[[--------------------------&lt; S H O W F L A G &gt;--------------------------------------------------------------

This function handles the |showflag= parameter from the template {{Infobox Chinese}}.  That template passes the
value to {{Infobox Chinese/Chinese}} which calls this function.  This function does not take any frame parameters
but it does require a copy of the frame so that it can expand {{Infobox}}.  All arguments used by this function
come from the args table in the function call

returns a child infobox or an empty string

]]

local function showflag (frame, args)
	local show_flag = args.showflag; 

	if not is_set (show_flag) then
		return '';																-- |showflag= not set so nothing to do; return empty string
	end

	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	infobox_args['child'] = 'yes';												-- showflag infoboxen are always children
	infobox_args['labelstyle'] = 'font-weight:normal';							-- and always have this label style

	if data.transl_map[show_flag] then
		local i=1;
		while (1) do
			local labeln = 'label' .. i;										-- make label index that matches |labeln= parameter 
			local datan = 'data' .. i;											-- make data index that matches |datan= parameter 
			if not data.transl_map[show_flag][labeln] then
				break;															-- not found then done
			end
			infobox_args[labeln] = data.label_map[data.transl_map[show_flag][labeln]];	-- add |labeln=&lt;label text / wikilink&gt;
			infobox_args[datan] = args[data.transl_map[show_flag][datan]];		-- add |datan={{{data}}}
			i = i + 1;															-- bump to next label / data pair
		end
	else
		return '';																-- |showflag= value invalid; TODO: return error message?
	end
	
	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
	end


--[[--------------------------&lt; A D D _ L A B E L _ D A T A _ P A I R &gt;----------------------------------------

Adds a label parameter and matching data parameter to infobox arguments table; bumps the enumerator on return

]]

local function add_label_data_pair (infobox_args, label, data, i)
	if is_set (data) then
		infobox_args['label' .. i] = label;										-- make an enumerated label parameter
		infobox_args['data' .. i] = data;										-- make an enumerated data parameter
	
		return i + 1;															-- return bumped enumerator
	end

	return i;																	-- if here, no data so no need to add label or bump enumerator
end


--[[--------------------------&lt; A D D _ T R A N S C R I P T I O N &gt;--------------------------------------------

This function does that repetative work when assembling the parameter list for {{Infobox}} template

inputs are:
	infobox_args - table of infobox parameters
	args - args table from the {{#invoke:}} frame
	idx - index into xscript table
	show - pseudo-boolean (true or nil) header display flag; when true display the header
	i - enumerator for {{infobox}} parameters |headern=, |labeln=, |datan=; in this application i continually
		increments; there are no gaps as there are in the original template
	lang - language code used by {{tlansl}} - must be valid IETF code

returns i for the next time this function is called

]]

local function add_transcription (infobox_args, args, idx, show, i, lang)
	local special_xscriptions_t = {['bpmf'] = '-Bopo', ['usy'] = '-Cyrl', ['xej'] = '-Arab', ['zh-dungan'] = '-Cyrl'};		-- list of transcriptions not transliterations; TODO move to ~/data?
	local special_ipa_t = {['bi'] = true, ['ci'] = true, ['ki'] = true, ['lhasa'] = true,  ['li'] = true,   ['mi'] = true, ['uipa'] = true,};
	infobox_args['header' .. i] = show and data.xscript[idx].header;			-- if headers are displayed
	i = i + 1;																	-- bump the enumerator
	for _, v in ipairs (data.xscript[idx].t) do									-- each label / data pair in the xscript subtable
		if special_xscriptions_t[v[2]] then					-- special cases for bopomofo, Siril Yëziqi which are transcriptions, not Latn transliterations
			i = add_label_data_pair (infobox_args, v[1], is_set (args[v[2]]) and lang_mod._lang ({lang .. special_xscriptions_t[v[2]], args[v[2]], italic = 'no'}), i);	-- enumerator is bumped here

		elseif special_ipa_t[v[2]] then
			i = add_label_data_pair (infobox_args, v[1], args[v[2]], i);	-- enumerator is bumped here

		else
			i = add_label_data_pair (infobox_args, v[1], is_set (args[v[2]]) and lang_mod._xlit ({lang, args[v[2]], italic = 'no'}), i);	-- enumerator is bumped here
		end
	end
	
	return i;																	-- and done
end


--[[--------------------------&lt; T R A N S C R I P T I O N S _ Z H &gt;--------------------------------------------

transcriptions support for {{Infobox Chinese/Chinese}}.  This function adds headers and label data pairs to
infobox_arg table according to which parameters are set

returns the enumerator in case it is needed

]]

local function transcriptions_zh (infobox_args, args, show, i)
	if any_set ({args.p, args.bpmf, args.gr, args.w, args.tp, args.myr, args.mps, args.mi}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'standard mandarin', show, i, 'zh');
	end

	if any_set ({args.xej, args['zh-dungan'], args.sic}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'other mandarin', show, i, 'zh');
	end
		
	if any_set ({args.wgn, args.wuu, args.ouji, args.suz, args.wi}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'wu', show, i, 'wuu');
	end
	
	if is_set (args.gan) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'gan', show, i, 'gan');
	end
	
	if is_set (args.hsn) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'xiang', show, i, 'hsn');
	end

	if any_set ({args.h, args.phfs}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'hakka', show, i, 'hak');
	end

	if any_set ({args.y, args.ci, args.j, args.sl, args.gd, args.hk, args.mo}) then	-- ???? sl, hk, mo not here in original; why?
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'yue cantonese', show, i, 'yue');
	end

	if is_set (args.toi) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'other yue', show, i, 'yue');
	end

	if any_set ({args.poj, args.tl, args.bp, args.teo, args.hain, args.lizu}) then	-- ???? bp not here in original; why?
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'southern min', show, i, 'nan');
	end

	if is_set (args.buc) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'eastern min', show, i, 'cdo');
	end

	if is_set (args.hhbuc) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'pu-xian min', show, i, 'cpx');
	end

	if is_set (args.mblmc) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'northern min', show, i, 'mnp');
	end

	if is_set (args['phagspa-latin']) then										-- phagspa is a script
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'old mandarin', show, i, 'zh');
	end

	if any_set ({args.mc, args.emc, args.lmc}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'middle chinese', show, i, 'ltc');
	end

	if any_set ({args['oc-b92'], args['oc-bs'], args['oc-zz']}) then
		i = add_transcription (infobox_args, args, 'old chinese', show, i, 'och');
	end

	return i;																	-- return current state of the enumerator
end


--[[--------------------------&lt; T R A N S C R I P T I O N S &gt;--------------------------------------------------

This function handles the transcription infobox called by various {{Infobox Chinese/xxx}}.  Creates header and
label / data pairs according to the presence of certain parameters provided to {{Infobox Chinese}}

]]

local function transcriptions (frame, args, lang)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local show = 'no' ~= args.hide or nil;										-- make boolean-ish for controlling display of headers; |hide=no means show transcriptions without collapsed header

	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	local i = 1;																-- enumerator used with {{infobox}} |headern=, |labeln=, and |datan= parameters

	if show then
		infobox_args['subbox'] = 'yes';
		infobox_args['above'] = 'Transcriptions';
	else
		infobox_args['child'] = 'yes';
	end
	
	infobox_args['bodyclass'] = 'mw-collapsible mw-collapsed';
	infobox_args['bodystyle'] = 'display:inline-table; text-align: left;';
	infobox_args['abovestyle'] = 'font-size: 100%; text-align: left;color: #202122; background-color: #f9ffbc;';	-- TODO: #define various colors in a common config location; and function?
	infobox_args['headerstyle'] = 'color: #202122;background-color: #dcffc9;';					-- TODO: #define various colors in a common config location; and function?
	infobox_args['labelstyle'] = 'font-weight:normal;';

	if 'zh' == lang then
		transcriptions_zh (infobox_args, args, show, i);						-- special case because there are various headers etc
	else
		add_transcription (infobox_args, args, data.keys[lang], show, i, lang);			
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});		-- render the infobox and done
	end


--[[--------------------------&lt; I B O X _ B O I L E R P L A T E &gt;----------------------------------------------

boilerplate style settings for the various child infoboxen (not for transcription infoboxen) because they are
mostly the same child-infobox to child-infobox

TODO: |headercolor= is set to its default color in {{Infobox Chinese}}.  Better here than there isn't it?  less 
maintenance headache when a default value is set in only one place; override in the highest level appropriate
but leave the default here.  in the higher-level template(s) remove |headercolor= default values

]]

local function ibox_boilerplate (infobox_args, args)
	infobox_args['child'] = 'yes';
	local h_color;
	if is_set (args.headercolor) then
		h_color = args.headercolor;
	else
		h_color = '#b0c4de'														-- TODO: #define various colors in a common config location; and / or function?
	end
	
	infobox_args['headerstyle'] = 'color: #202122;background-color: ' ..  h_color .. ';';
	
	if is_set (args.fontstyle) then												-- ???? |fontstyle= not a documented parameter; supported by {{Infobox Chinese/Korean}} and {{Infobox Chinese/Vietnamese}}
		infobox_args['labelstyle'] = 'font-weight:' .. fontstyle .. ';';
	else
		infobox_args['labelstyle'] = 'font-weight:normal;';
	end
	
end


--[[--------------------------&lt; I B O X _ M L N _ Z H &gt;--------------------------------------------------------

bypasses {{Infobox Chinese/Chinese}}

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_zh}}

]]

local function ibox_mln_zh (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()

	ibox_boilerplate (infobox_args, args)	

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.chinese_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.chinese_header or 'Chinese name';
	end

	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Chinese language|Chinese]]', is_set (args.c) and lang_mod._lang ({'zh-Hani', args.c, size = '1rem'}), i)

	if 'st' == args.order then
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Simplified Chinese characters|Simplified&amp;nbsp;Chinese]]', is_set (args.s) and lang_mod._lang ({'zh-Hans', args.s, size = '1rem'}), i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Traditional Chinese characters|Traditional&amp;nbsp;Chinese]]', is_set (args.t) and lang_mod._lang ({'zh-Hant', args.t, size = '1rem'}), i)
	else
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Traditional Chinese characters|Traditional&amp;nbsp;Chinese]]', is_set (args.t) and lang_mod._lang ({'zh-Hant', args.t, size = '1rem'}), i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Simplified Chinese characters|Simplified&amp;nbsp;Chinese]]', is_set (args.s) and lang_mod._lang ({'zh-Hans', args.s, size = '1rem'}), i)
	end

	if is_set (args.phagspa) then												-- ???? this parameter isn't passed from {{Infobox Chinese}} to {{infobox Chinese/Chinese}}
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[\'Phags-pa script]]', frame:expandTemplate ({title='Phagspa', args = {'h', args.phagspa, args['phagspa-latin'], size = 12}}), i)
	end

	infobox_args['data' .. i] = showflag (frame, args);							-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	i = i + 1;
																				-- ???? why is this transliteration here and not part of the transcription list?
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Chinese postal romanization|Postal]]', is_set (args.psp) and args.psp or nil, i)

	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.l) and args.l or nil, i)

	if 'no' == args.hide then
		infobox_args['rowstyle' .. i] = 'display:none;';
		infobox_args['rowcellstyle' .. i] = 'display:none;';
	end
	
	if any_set ({args.c, args.t, args.p, args.s, args.phagspa}) then			-- ???? phagspa not passed into {{infobox Chinese/Chinese}}  Why?
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'zh');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end
	
	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
	end

	
--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ A R &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Arabic}} (Note template has been moved to {{Infobox Arabic}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_ar}}

Template:Infobox_Arabic_term/testcases

TODO: standardize on lowercase parameter names for transcriptions

]]

local function ibox_mln_ar (frame, args)
	if not args then
		args = getArgs (frame);													--, {removeBlanks = false}?
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()

	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.arabic_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.arabic_header or 'Arabic name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Arabic]]', is_set (args.arabic) and args.arabic or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Romanization of Arabic|Romanization]]', is_set (args.arabic_rom) and args.arabic_rom or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Help:IPA for Arabic|IPA]]', is_set (args.arabic_ipa) and args.arabic_ipa or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.arabic_lit) and args.arabic_lit or nil, i)

	if any_set ({args.chat, args.Chat, args['ala-lc'], args['ALA-LC'], args.iso, args.ISO, args.din, args.DIN}) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'ar');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ B L A N K &gt;---------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Blank}}

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_blank}}

]]

local function ibox_mln_blank (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	local ietf_tag = lang_mod._is_ietf_tag (args.lang);
	local name_from_tag = ietf_tag and lang_mod._name_from_tag ({args.lang}) or nil;

	if 'none' ~= args.lang_hdr and 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.blank_header then
		if is_set (args.lang_hdr) or is_set (args.header) or is_set (args.blank_header) then				-- if one of these
			infobox_args['header1'] = args.lang_hdr or args.header or args.blank_header;			-- make a header from it
		elseif ietf_tag then
			infobox_args['header1'] = name_from_tag .. ' name';				-- make a header from the language name
		else
			infobox_args['header1'] = args.lang .. ' name';						-- not a code so use whatever text is in {{{lang}}}
		end
	end
	
	local i = 2;
	local label;
	local data;
	
	if name_from_tag then
		if is_set (args.lang_article) then
			label = table.concat ({												-- make a linked label from provided article name
				'[[',
				args.lang_article,
				'|',
				args.lang_label or name_from_tag,
				']]'
				});
		else
			label = args.lang_label or lang_mod._name_from_tag ({args.lang, ['link'] = 'yes'})	-- let lang module make the correct linked label
		end
	
		data = lang_mod._lang ({args.lang, args.lang_content});	
	else
		label = args.lang_label or args.lang;									-- fall back
		data = args.lang_content;
	end
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, label, data, i);
	if is_set (args.lang_rom) and ietf_tag then
		i = add_label_data_pair (infobox_args, args.lang_std or 'Romanization', lang_mod._xlit ({args.lang, args.lang_rom}), i);
	end
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'IPA', args.lang_ipa, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', args.lang_lit, i);

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ B O &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Tibetan}} (Note template has been moved to {{Infobox Tibetan}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_bo}}

]]

local function ibox_mln_bo (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.tibetan_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.tibetan_header or 'Tibetan name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Tibetan alphabet|Tibetan]]', is_set (args.tib) and frame:expandTemplate ({title='Bo-textonly', args = {lang = 'bo', args.tib}}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.literal_tibetan) and args.literal_tibetan or nil, i)

	if any_set ({args.wylie, args.thdl, args.zwpy, args.lhasa}) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'bo');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ D N G &gt;-------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Dunganese}} (Note template has been moved to {{Infobox Dunganese}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_dng}}

]]

local function ibox_mln_dng (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.dunganese_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.dunganese_header or 'Dunganese name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Dungan language|Dungan]]', is_set (args.dungan) and args.dungan or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Xiao\'erjing]]', is_set (args['dungan-xej']) and args['dungan-xej'] or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Romanization]]', is_set (args['dungan-latin']) and args['dungan-latin'] or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hanzi]]', is_set (args['dungan-han']) and args['dungan-han'] or nil, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ H O K K I E N &gt;-----------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Hokkien}} (Note template has been moved to {{Infobox Hokkien}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_hokkien}}

Template:Infobox Hokkien name/testcases

]]

local function ibox_mln_hokkien (frame, args)
	if not args then
		args = getArgs (frame);													--, {removeBlanks = false}?
	end
	local show = 'no' ~= args.hide or nil;										-- make boolean-ish for controlling display of headers; |hide=no means show transcriptions without collapsed header
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.hokkien_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.hokkien_header or 'Hokkien name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hàn-jī]]', is_set (args.hanji) and lang_mod._lang ({'nan', args.hanji, size = '115%'}) or nil, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Pe̍h-ōe-jī]]', is_set (args.poj) and lang_mod._lang ({'nan', args.poj, size = '115%'}) or nil, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hàn-lô]]', is_set (args.hanlo) and lang_mod._lang ({'nan', args.hanlo, size = '115%'}) or nil, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lm) and args.lm or nil, i)

	if show then
		if any_set ({args.tl, args.bp, args.hokkienipa}) then
			infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'hokkien');	-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
		end
	else
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Taiwanese Romanization System|Tâi-lô]]', is_set (args.tl) and args.tl or nil, i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Bbánlám pìngyīm|Bbánpìng]]', is_set (args.bp) and args.bp or nil, i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Help:IPA for Hokkien|IPA]]', is_set (args.hokkienipa) and args.hokkienipa or nil, i)
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ J A &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Japanese}} (Note template has been moved to {{Infobox Japanese}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_ja}}

]]

local function ibox_mln_ja (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.japanese_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.japanese_header or 'Japanese name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Kanji]]', is_set (args.kanji) and lang_mod._lang ({'ja', args.kanji}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Kana]]', is_set (args.kana) and lang_mod._lang ({'ja', args.kana}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hiragana]]', is_set (args.hiragana) and lang_mod._lang ({'ja', args.hiragana}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Katakana]]', is_set (args.katakana) and lang_mod._lang ({'ja', args.katakana}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Kyūjitai]]', is_set (args.kyujitai) and lang_mod._lang ({'ja', args.kyujitai}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Shinjitai]]', is_set (args.shinjitai) and lang_mod._lang ({'ja', args.shinjitai}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lja) and lang_mod._lang ({'ja', args.lja}) or nil, i)

	if any_set ({args.romaji, args.revhep, args.tradhep, args.kunrei, args.nihon}) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'ja');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ K O &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Korean}} (Note template has been moved to {{Infobox Korean}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_ko}}

]]

local function ibox_mln_ko (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local show = 'no' ~= args.hide or nil;										-- make boolean-ish for controlling display of headers; |hide=no means show transcriptions without collapsed header
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.korean_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.korean_header or 'Korean name';
	end
	
	local i = 2;
	
	if 'yes' == args.northkorea then
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hangul|Chosŏn\'gŭl]]', is_set (args.hangul) and lang_mod._lang ({'ko', args.hangul, size = '1rem'}) or nil, i)
	elseif 'old' == args.northkorea then
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hunminjeongeum]]', is_set (args.hangul) and lang_mod._lang ({'ko', args.hangul, size = '1rem'}) or nil, i)
	else
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hangul]]', is_set (args.hangul) and lang_mod._lang ({'ko', args.hangul, size = '1rem'}) or nil, i)
	end

	if 'yes' == args.northkorea then
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hanja|Hancha]]', is_set (args.hanja) and lang_mod._lang ({'ko', args.hanja, size = '1rem'}) or nil, i)
	else
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hanja]]', is_set (args.hanja) and lang_mod._lang ({'ko', args.hanja, size = '1rem'}) or nil, i)
	end
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lk) and args.lk or nil, i)

	if show then
		if any_set ({args.mr, args.rr}) then
			infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'ko');		-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
		end
	else
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Revised Romanization of Korean|Revised Romanization]]', is_set (args.rr) and lang_mod._xlit ({'ko', 'rr', args.rr}) or nil, i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[McCune–Reischauer]]', is_set (args.mr) and lang_mod._xlit ({'ko', 'mr', args.mr}) or nil, i)
		i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Help:IPA/Korean|IPA]]', is_set (args.koreanipa) and args.koreanipa or nil, i)
	end
	
	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ M N &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Mongolian}} (Note template does not exist but should be created at {{Infobox Mongolian}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_mn}}

]]

local function ibox_mln_mn (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.mongolian_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.mongolian_header or 'Mongolian name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Mongolian Cyrillic script|Mongolian Cyrillic]]',
		is_set (args.mon) and lang_mod._lang ({'mn', args.mon}) or nil, i)
--	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Mongolian language|Mongolian]]',	-- TODO: weird construct in original template; is this one required?
--		is_set (args.mong) and lang_mod._lang ({'mn', frame:expandTemplate ({title='MongolUnicode', args = {args.mong}}) }) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Mongolian script]]',
		is_set (args.mong) and lang_mod._lang ({'mn', frame:expandTemplate ({title='MongolUnicode', args = {args.mong}}) }) or nil, i)

	if is_set (args.monr) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'mn');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ M N C &gt;-------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Manchu}} (Note template has been moved to {{Infobox Manchu}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_mnc}}

]]

local function ibox_mln_mnc (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.manchu_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.manchu_header or 'Manchu name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Manchu alphabet|Manchu script]]', is_set (args.mnc) and frame:expandTemplate ({title='ManchuSibeUnicode', args = {lang='mnc', args.mnc}}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Transliterations of Manchu|Romanization]]', is_set (args.mnc_rom) and args.mnc_rom or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Transliterations of Manchu|Abkai]]', is_set (args.mnc_a) and args.mnc_a or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Transliterations of Manchu|Möllendorff]]', is_set (args.mnc_v) and args.mnc_v or nil, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ M Y &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Burmese}} (Note template doesn't exist but should be created at {{Infobox Burmese}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_my}}

]]

local function ibox_mln_my (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.burmese_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.burmese_header or 'Burmese name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Burmese language|Burmese]]', is_set (args.my) and lang_mod._lang ({'my', args.my}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Wikipedia:IPA_for_Burmese|IPA]]', is_set (args.bi) and args.bi or nil, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ R U &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Russian}} (Note template has been moved to {{Infobox Russian}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_ru}}

]]

local function ibox_mln_ru (frame, args)
	if not args then
		args = getArgs (frame);
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.russian_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.russian_header or 'Russian name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Russian language|Russian]]', is_set (args.rus) and lang_mod._lang ({'ru', args.rus}) or nil, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Romanization of Russian|Romanization]]', is_set (args.rusr) and lang_mod._lang ({'ru-Latn', args.rusr}) or nil, i);	--TODO: use transl instead?
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Wikipedia:IPA for Russian|IPA]]', is_set (args.rusipa) and args.rusipa or nil, i);
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.ruslit) and args.ruslit or nil, i);

	if any_set ({args.scientific, args.Scientific, args.iso, args.ISO, args.gost, args.GOST, args['bgn/pcgn'], args['BGN/PCGN']}) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'ru');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ T H &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Thai}} (Note template has been moved to {{Infobox Thai}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_th}}

]]

local function ibox_mln_th (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.thai_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.thai_header or 'Thai name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Thai language|Thai]]', (is_set (args.th) or is_set (args.tha)) and lang_mod._lang ({'th', args.th or args.tha}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Royal Thai General System of Transcription|RTGS]]', is_set (args.rtgs) and lang_mod._xlit ({'th', 'rtgs', args.rtgs}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Romanization', is_set (args.rom) and lang_mod._xlit ({'th', args.rom}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[International Phonetic Alphabet|IPA]]', is_set (args.ipa) and args.ipa, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lit) and args.lit, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ U G &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Uyghur}} (Note template has been moved to {{Infobox Uyghur}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_ug}}

]]

local function ibox_mln_ug (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.uyghur_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.uyghur_header or 'Uyghur name';
	end
	
	local i = 2;
	
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Uyghur language|Uyghur]]', is_set (args.uig) and frame:expandTemplate ({title='ug-textonly', args = {args.uig}}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lu) and args.lu or nil, i)

	if any_set ({args.uly, args.uyy, args.sgs, args.usy, args.uipa}) then
		infobox_args['data' .. i] = transcriptions (frame, args, 'ug');			-- needs frame so that it can frame:expandTemplate()
	end

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ V I &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Vietnamese}} (Note template has been moved to {{Infobox Vietnamese}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_vi}}

]]

local function ibox_mln_vi (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.vietnamese_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.vietnamese_header or 'Vietnamese name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Vietnamese language|Vietnamese]]', is_set (args.vie) and lang_mod._lang ({'vi', args.vie}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Vietnamese alphabet]]', is_set (args.qn) and lang_mod._lang ({'vi', args.qn}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Hán-Nôm]]', is_set (args.hn) and lang_mod._lang ({'vi-Hani', args.hn}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Chữ Hán]]', is_set (args.chuhan) and lang_mod._lang ({'vi-Hani', args.chuhan}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Chữ Nôm]]', is_set (args.chunom) and lang_mod._lang ({'vi-Hani', args.chunom}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, 'Literal meaning', is_set (args.lqn) and args.lqn or nil, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ Z A &gt;---------------------------------------------------------

implements {{Infobox Chinese/Zhuang}} (Note template doesn't exist and should be created at {{Infobox Zhuang}})

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_za}}

]]

local function ibox_mln_za (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	
	ibox_boilerplate (infobox_args, args);

	if 'none' ~= args.header and 'none' ~= args.zhuang_header then
		infobox_args['header1'] = args.header or args.zhuang_header or 'Zhuang name';
	end
	
	local i = 2;

	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Zhuang language|Zhuang]]', is_set (args.zha) and ('&lt;span lang=&quot;za&quot; style=&quot;font-family: Arial Unicode MS, sans-serif;&quot;&gt;' .. args.zha .. '&lt;/span&gt;') or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Zhuang language|1957 orthography]]', is_set (args.zha57) and lang_mod._lang ({'za', args.zha57}) or nil, i)
	i = add_label_data_pair (infobox_args, '[[Sawndip]]', is_set (args.sd) and lang_mod._lang ({'za-Hani', args.sd}) or nil, i)

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ H E A D E R &gt;-------------------------------------------------

bypasses {{Infobox Chinese/Header}}

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_header}}

]]

local function ibox_mln_header (frame, args)
	if not args then
		args = getArgs (frame);
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()

	infobox_args['decat'] = 'yes';
	infobox_args['child'] = is_set (args.child) and args.child or 'yes';
--	infobox_args['bodystyle'] = is_set (args.float) and 'float: left; clear: left; margin: 0 1em 1em 0;' or nil;
--	infobox_args['bodyclass'] =  is_set (args.collapse) and ('collapsible' .. ('yes' == args.collapse and ' collapsed' or '')) or nil;


	local h_color;
	if is_set (args.headercolor) then
		h_color = args.headercolor;
	else
		h_color = '#b0c4de'														-- TODO: #define various colors in a common config location; and function?
	end

--	infobox_args['subheaderstyle'] = 'font-size: 125%; color: #202122;background-color:' .. h_color .. ';';
--	infobox_args['subheader'] = is_set (args.title) and args.title or mw.title.getCurrentTitle().text;
	infobox_args['image'] = frame:callParserFunction ({name = '#invoke:InfoboxImage',
		args =
			{
			'InfoboxImage',
			image = args.pic,
			sizedefault = 'frameless',
			size = args.picsize,
			upright = args.picupright,
			alt = args.picalt or args.pictooltip
			}
		});

	infobox_args['caption'] = is_set (args.piccap) and args.piccap or nil;

	infobox_args['image2'] = frame:callParserFunction ({name = '#invoke:InfoboxImage',
		args =
			{
			'InfoboxImage',
			image = args.pic2,
			sizedefault = 'frameless',
			size = args.picsize2,
			upright = args.picupright2,
			alt = args.picalt2 or args.pictooltip2
			}
		});

	infobox_args['caption2'] = is_set (args.piccap2) and args.piccap2 or nil;
	
	infobox_args['headerstyle'] = 'color: #202122;background-color:' .. h_color;
	infobox_args['headerstyle'] = 'width: 50%; white-space: nowrap';
	-- always display the background of the image in light mode, see
	-- [[Template_talk:Infobox_Chinese#Issue_in_dark_mode_or_inappropriate_use_of_infobox]]
	-- FIXME: define new names for image arguments and migrate existing uses
	-- to those names, so that we can use skin-invert instead for characters
	infobox_args['imagestyle'] = 'color: var(--color-base,#202122);background-color: var(--background-color-base,#ffffff);';
	-- infobox_args['imageclass'] = 'notheme'

	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end	


--[[-------------------------&lt; I B O X _ M L N _ F O O T E R &gt;-------------------------------------------------

bypasses {{Infobox Chinese/Footer}}

Module entry point

{{#invoke:Infobox multi-lingual name|ibox_mln_footer}}

]]

local function ibox_mln_footer (frame, args)
	if not args then
		args = frame.args;
	end
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for frame:expandTemplate()
	infobox_args['decat'] = 'yes';
	infobox_args['child'] = is_set (args.child) and args.child or 'yes';
	infobox_args['bodystyle'] = '';												-- present in wikisource template but not assigned a value there
	infobox_args['below'] = args.footnote;
	
	return frame:expandTemplate ({title='Infobox', args = infobox_args});
end


--[[-------------------------&lt; I B O X _ Z H Z H _ E N U M _ P A R A M S _ G E T &gt;----------------------------

]]

local function ibox_zhzh_enum_params_get (args, i)
	local ibox_args = {};
	local count = 0;															-- counts how many args got added to ibox_args {}

	for _, v in ipairs (data.ibox_zhzh_enum_params) do							-- add enumerated parameters
		if args[v .. i] then													-- only when there is an assigned value
			ibox_args[v] = args[v .. i];										-- add
			count = count + 1;													-- and tally
		end
	end

	return 0 ~= count and ibox_args or nil;										-- if table is empty return nil as a flag
end


--[[--------------------------&lt; A R &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; A R A B I C &gt;----

]]

local function ar (frame, args)
	if is_set ({args.arabic, args.arabic_rom, args.arabic_ipa, args.arabic_lit}) then
		local ibox_args = {
			['arabic_header'] = args['arabic_header'] or 'Arabic name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['arabic'] = args.arabic,
			['arabic_rom'] = args.arabic_rom,
			['arabic_ipa'] = args.arabic_ipa,
			['arabic_lit'] = args.arabic_lit or args['literal meaning'],		-- 'literal meaning' is from {{Infobox Arabic term}}; itis param name a good idea?  TODO: unify parameter names
			['chat'] = args.chat or args.Chat,									-- TODO: unify parameter names
			['ala-lc'] = args['ala-lc'] or args['ALA-LC'],						-- TODO: unify parameter names
			['iso'] = args.iso or args.ISO,										-- TODO: unify parameter names
			['din'] = args.din or args.DIN										-- TODO: unify parameter names
			}
			
		return ibox_mln_ar (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; A S &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; A S S A M E S E &gt;----

]]

local function as (frame, args)
	if args.as or args.asm then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['as-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'as',
			['lang_content'] = args.as or args.asm,
			['lang_ipa'] = args['as-ipa'],
			['lang_rom'] = args['as-rom'],
			['lang_std'] = args['as-std'],
			['lang_lit'] = args['as-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; B N &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; B E N G A L I &gt;----

]]

local function bn (frame, args)
	if args.bn or args.ben then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['bn-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'bn',
			['lang_content'] = args.bn or args.ben,
			['lang_ipa'] = args['bn-ipa'],
			['lang_rom'] = args['bn-rom'],
			['lang_std'] = args['bn-std'],
			['lang_lit'] = args['bn-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; B O &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; T I B E T A N &gt;----

]]

local function bo (frame, args)
	if any_set ({args.tib, args.wylie, args.thdl, args.zwpy, args.lhasa}) then
		local ibox_args = {
			['tibetan_header'] = args['tibetan_header'] or 'Tibetan name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['tib'] = args.tib,
			['wylie'] = args.wylie,
			['thdl'] = args.thdl,
			['zwpy'] = args.zwpy,
			['lhasa'] = args.lhasa,
			}
			
		return ibox_mln_bo (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; D N G &gt;------------------------------------------------------------------------

----&lt; D U N G A N E S E &gt;----

]]

local function dng (frame, args)
	if any_set ({args.dungan, args['dungan-xej'], args['dungan-han']}) then
		local ibox_args = {
			['dunganese_header'] = args['dunganese_header'] or 'Dunganese name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['dungan'] = args.dungan,
			['dungan-xej'] = args['dungan-xej'],
			['dungan-han'] = args['dungan-han'],
			['dungan-latin'] = args['dungan-latin'],
			}
			
		return ibox_mln_dng (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; H I &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; H I N D I &gt;----

]]

local function hi (frame, args)
	if args.hi or args.hin then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['hi-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'hi',
			['lang_content'] = args.hi or args.hin,
			['lang_ipa'] = args['hi-ipa'],
			['lang_rom'] = args['hi-rom'],
			['lang_std'] = args['hi-std'],
			['lang_lit'] = args['hi-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; I D &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; I N D O N E S I A N &gt;----

]]

local function id (frame, args)
	if args.id or args.ind then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['id-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'id',
			['lang_content'] = args.id or args.ind,
			['lang_ipa'] = args['id-ipa'],
			['lang_rom'] = args['id-rom'],
			['lang_std'] = args['id-std'],
			['lang_lit'] = args['id-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; J A &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; J A P A N E S E &gt;----

]]

local function ja (frame, args)
	local children = {};
	if any_set ({args.kanji, args.kana, args.hiragana, args.katakana, args.kyujitai, args.shinjitai, args.lja}) then
		local ibox_args = {
			['japanese_header'] = args['japanese_header'] or 'Japanese name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['kanji'] = args.kanji,
			['kyujitai'] = args.kyujitai,
			['shinjitai'] = args.shinjitai,
			['kana'] = args.kana,
			['hiragana'] = args.hiragana,
			['katakana'] = args.katakana,
			['romaji'] = args.romaji,
			['revhep'] = args.revhep,
			['tradhep'] = args.tradhep,
			['kunrei'] = args.kunrei,
			['nihon'] = args.nihon,
			['lja'] = args.lja
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_ja (frame, ibox_args));
	end
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['kanji'..i], args['kana'..i], args['hiragana'..i], args['katakana'..i], args['kyujitai'..i], args['shinjitai'..i], args['lja'..i]}) then
			local ibox_args = {
				['japanese_header'] = args['japanese_header'..i] or 'Alternative Japanese name',
				['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
				['hide'] = args.hide,
				['kanji'] = args['kanji'..i],
				['kyujitai'] = args['kyujitai'..i],
				['shinjitai'] = args['shinjitai'..i],
				['kana'] = args['kana'..i],
				['hiragana'] = args['hiragana'..i],
				['katakana'] = args['katakana'..i],
				['romaji'] = args['romaji'..i],
				['revhep'] = args['revhep'..i],
				['tradhep'] = args['tradhep'..i],
				['kunrei'] = args['kunrei'..i],
				['nihon'] = args['nihon'..i],
				['lja'] = args['lja'..i]

				}
				
			table.insert (children, ibox_mln_ja (frame, ibox_args));
		end
	end
	return table.concat (children) or '';										-- big string of ja infoboxen or an empty string if nothing was done here
end


--[[--------------------------&lt; K M &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; K H M E R &gt;----

]]

local function km (frame, args)
	if args.km or args.khm then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['km-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'km',
			['lang_content'] = args.km or args.khm,
			['lang_ipa'] = args['km-ipa'],
			['lang_rom'] = args['km-rom'],
			['lang_std'] = args['km-std'],
			['lang_lit'] = args['km-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; K O 1 &gt;------------------------------------------------------------------------

TODO: handle ko same way as enumerated zh?
----&lt; K O R E A N  (1) &gt;----

]]

local function ko1 (frame, args)	
	local children = {};
	if any_set ({args.hanja, args.hangul}) then
		local ibox_args = {
			['korean_header'] = args['korean_header'] or 'Korean name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['hangul'] = args.hangul,
			['hanja'] = args.hanja,
			['rr'] = args.rr,
			['mr'] = args.mr,
			['northkorea'] = args.northkorea,
			['lk'] = args.lk,
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
	end
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['hanja'..i], args['hangul'..i]}) then
			local ibox_args = {
				['korean_header'] = args['korean_header'..i] or 'Alternative Korean name',									
				['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
				['hide'] = args['hide'],
				['hangul'] = args['hangul'..i],
				['hanja'] = args['hanja'..i],
				['rr'] = args['rr'..i],
				['mr'] = args['mr'..i],
				['northkorea'] = args['northkorea'..i],
				['lk'] = args['lk'..i],
				}
				
			table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
		end
	end
	return table.concat (children) or '';				
end


--[[--------------------------&lt; K O 2 &gt;------------------------------------------------------------------------

TODO: handle ko same way as enumerated zh?
----&lt; K O R E A N  (2) &gt;----

]]

local function ko2 (frame, args)
	local children = {};
	if any_set ({args.cnhanja, args.cnhangul}) then
		local ibox_args = {
			['korean_header'] = args['cnkorean_header'] or '[[Korean language in China|Chinese Korean]] name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['hangul'] = args.cnhangul,
			['hanja'] = args.cnhanja,
			['rr'] = args.cnrr,
			['mr'] = args.cnmr,
			['northkorea'] = 'yes',
			['lk'] = args.cnlk,
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
	end
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['cnhanja'..i], args['cnhangul'..i]}) then
			local ibox_args = {
				['korean_header'] = args['cnkorean_header'..i] or 'Alternative [[Korean language in China|Chinese Korean]] namee',									
				['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
				['hide'] = args['hide'],
				['hangul'] = args['cnhangul'..i],
				['hanja'] = args['cnhanja'..i],
				['rr'] = args['cnrr'..i],
				['mr'] = args['cnmr'..i],
				['northkorea'] = 'yes',
				['lk'] = args['cnlk'..i],
				}
				
			table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
		end
	end
	return table.concat (children) or '';		
end


--[[--------------------------&lt; K O 3 &gt;------------------------------------------------------------------------

TODO: handle ko same way as enumerated zh?
----&lt; K O R E A N  (3) &gt;----

]]

local function ko3 (frame, args)
	local children = {};
	if any_set ({args.nkhanja, args.nkhangul}) then
		local ibox_args = {
			['korean_header'] = args['nkkorean_header'] or 'North Korean name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['hangul'] = args.nkhangul,
			['hanja'] = args.nkhanja,
			['rr'] = args.nkrr,
			['mr'] = args.nkmr,
			['northkorea'] = 'yes',
			['lk'] = args.nklk,
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
	end
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['nkhanja'..i], args['nkhangul'..i]}) then
			local ibox_args = {
				['korean_header'] = args['nkkorean_header'..i] or 'Alternative North Korean name',									
				['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
				['hide'] = args['hide'],
				['hangul'] = args['nkhangul'..i],
				['hanja'] = args['nkhanja'..i],
				['rr'] = args['nkrr'..i],
				['mr'] = args['nkmr'..i],
				['northkorea'] = 'yes',
				['lk'] = args['nklk'..i],
				}
				
			table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
		end
	end
	return table.concat (children) or '';									
end


--[[--------------------------&lt; K O 4 &gt;------------------------------------------------------------------------

TODO: handle ko same way as enumerated zh?
----&lt; K O R E A N  (4) &gt;----

]]

local function ko4 (frame, args)
	local children = {};
	if any_set ({args.skhanja, args.skhangul}) then
		local ibox_args = {
			['korean_header'] = args['skkorean_header'] or 'South Korean name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['hangul'] = args.skhangul,
			['hanja'] = args.skhanja,
			['rr'] = args.skrr,
			['mr'] = args.skmr,
			['northkorea'] = nil,
			['lk'] = args.sklk,
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
	end
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['skhanja'..i], args['skhangul'..i]}) then
			local ibox_args = {
				['korean_header'] = args['skkorean_header'..i] or 'Alternative South Korean name',									
				['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
				['hide'] = args['hide'],
				['hangul'] = args['skhangul'..i],
				['hanja'] = args['skhanja'..i],
				['rr'] = args['skrr'..i],
				['mr'] = args['skmr'..i],
				['northkorea'] = nil,
				['lk'] = args['sklk'..i],
				}
				
			table.insert (children, ibox_mln_ko (frame, ibox_args));
		end
	end
	return table.concat (children) or '';			
end


--[[--------------------------&lt; L O &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; L A O &gt;----

]]

local function lo (frame, args)
	if args.lo or args.lao then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['lo-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'lo',
			['lang_content'] = args.lo or args.lao,
			['lang_ipa'] = args['lo-ipa'],
			['lang_rom'] = args['lo-rom'],
			['lang_std'] = args['lo-std'],
			['lang_lit'] = args['lo-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; M N &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; M O N G O L I A N &gt;----

]]

local function mn (frame, args)
	if any_set ({args.mong, args.mon}) then
		local ibox_args = {
			['mongolian_header'] = args['mongolian_header'] or 'Mongolian name',						
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['mon'] = args.mon,
			['mong'] = args.mong,
			['monr'] = args.monr,
			}
			
		return ibox_mln_mn (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; M N C &gt;------------------------------------------------------------------------

----&lt; M A N C H U &gt;----

]]

local function mnc (frame, args)
	if any_set ({args.mnc_rom, args.mnc}) then
		local ibox_args = {
			['manchu_header'] = args['manchu_header'] or 'Manchu name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['mnc'] = args.mnc,
			['mnc_rom'] = args.mnc_rom,
			['mnc_a'] = args.mnc_a,
			['mnc_v'] = args.mnc_v,
			}
			
		return ibox_mln_mnc (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; M S &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; M A L A Y &gt;----

]]

local function ms (frame, args)
	if args.ms or args.msa then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['ms-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'ms',
			['lang_content'] = args.ms or args.msa,
			['lang_ipa'] = args['ms-ipa'],
			['lang_rom'] = args['ms-rom'],
			['lang_std'] = args['ms-std'],
			['lang_lit'] = args['ms-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; M Y &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; B U R M E S E &gt;----

]]

local function my (frame, args)
	if args.my then
		local ibox_args = {
			['burmese_header'] = args['burmese_header'] or 'Burmese name',								
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['my'] = args.my,
			['bi'] = args.bi,
			}
			
		return ibox_mln_my (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; N E &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; N E P A L I &gt;----

]]

local function ne (frame, args)
	if args.ne or args.nep then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['ne-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'ne',
			['lang_content'] = args.ne or args.nep,
			['lang_ipa'] = args['ne-ipa'],
			['lang_rom'] = args['ne-rom'],
			['lang_std'] = args['ne-std'],
			['lang_lit'] = args['ne-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; P I &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; P A L I &gt;----

]]

local function pi (frame, args)
	if args.pi or args.pli then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['pi-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'pi',
			['lang_content'] = args.pi or args.pli,
			['lang_ipa'] = args['pi-ipa'],
			['lang_rom'] = args['pi-rom'],
			['lang_std'] = args['pi-std'],
			['lang_lit'] = args['pi-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; P T &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; P O R T U G U E S E &gt;----

]]

local function pt (frame, args)
	if args.pt or args.por then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['pt-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'pt',
			['lang_lbl'] = args['pt-label'],
			['lang_content'] = args.pt or args.por,
			['lang_ipa'] = args['pt-ipa'],
			['lang_rom'] = args['pt-rom'],
			['lang_std'] = args['pt-std'],
			['lang_lit'] = args['pt-lit'],
			['lang_lit'] = args['pt-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; P R A &gt;------------------------------------------------------------------------

----&lt; P R A K R I T &gt;----

]]

local function pra (frame, args)
	if args.pra then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['pra-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'pra',
			['lang_content'] = args.pra,
			['lang_ipa'] = args['pra-ipa'],
			['lang_rom'] = args['pra-rom'],
			['lang_std'] = args['pra-std'],
			['lang_lit'] = args['pra-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; R U &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; R U S S I A N &gt;----

]]

local function ru (frame, args)
	if any_set ({args.rus, args.russian}) then									-- TODO: unify parameter names
		local ibox_args = {
			['russian_header'] = args['russian_header'] or 'Russian name',		
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['rus'] = args.rus or args.russian,
			['rusr'] = args.rusr,
			['rusipa'] = args.rusipa or args['native pronunciation'],			-- TODO: unify parameter names
			['ruslit'] = args.ruslit or args['literal meaning'],				-- TODO: unify parameter names
			['scientific'] = args.scientific,
			['iso'] = args.iso,
			['gost'] = args.gost,
			['bgn/pcgn'] = args['bgn/pcgn'],
			}
			
		return ibox_mln_ru (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; S A &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; S A N S K R I T &gt;----

]]

local function sa (frame, args)
	if args.sa or args.san then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['sa-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'sa',
			['lang_content'] = args.sa or args.san,
			['lang_ipa'] = args['sa-ipa'],
			['lang_rom'] = args['sa-rom'],
			['lang_std'] = args['sa-std'],
			['lang_lit'] = args['sa-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; T A &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; T A M I L &gt;----

]]

local function ta (frame, args)
	if args.ta or args.tam then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['ta-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'ta',
			['lang_content'] = args.ta or args.tam,
			['lang_ipa'] = args['ta-ipa'],
			['lang_rom'] = args['ta-rom'],
			['lang_std'] = args['ta-std'],
			['lang_lit'] = args['ta-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; T E T &gt;------------------------------------------------------------------------

----&lt; T E T U M &gt;----

]]

local function tet (frame, args)
	if args.tet then
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['tet-hdr'],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'tet',
			['lang_content'] = args.tet,
			['lang_ipa'] = args['tet-ipa'],
			['lang_rom'] = args['tet-rom'],
			['lang_std'] = args['tet-std'],
			['lang_lit'] = args['tet-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; T H &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; T H A I &gt;----

]]

local function th (frame, args)
	if args.th or args.tha then
		local ibox_args = {
			['thai_header'] = args['thai_header'] or 'Thai name',							
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['header'] = args['th-hdr'],
			['th'] = args.th or args.tha,
			['rtgs'] = args.rtgs,
			['ipa'] = args['th-ipa'],
			['rom'] = args['th-rom'],
			['std'] = args['th-std'],
			['lit'] = args['th-lit'],
			}
		return ibox_mln_th (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; T L &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; F I L I P I N O &gt;----

]]

local function tl (frame, args)
--	if args.tl or args.tgl then
	if args.tgl then
		local ibox_args = {
--			['blank_header'] = 'Filipino name',
			['lang_hdr'] = args['tl-hdr'] or 'Filipino name',
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = 'tl',
--			['lang_content'] = args.tl or args.tgl,								-- tl is used for Taiwanese Romanization System of Hokkien
			['lang_content'] = args.tgl,
			['lang_ipa'] = args['tl-ipa'],
			['lang_rom'] = args['tl-rom'],
			['lang_std'] = args['tl-std'],
			['lang_lit'] = args['tl-lit'],
			}
			
		return ibox_mln_blank (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; U G &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; U Y G H U R &gt;----

]]

local function ug (frame, args)
	if args.uig then
		local ibox_args = {
			['uyghur_header'] = args['uyghur_header'] or 'Uyghur name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['uig'] = args.uig,
			['lu'] = args.lu,
			['uly'] = args.uly,
			['uyy'] = args.uyy,
			['sgs'] = args.sgs,
			['usy'] = args.usy,
			['uipa'] = args.uipa,
			}
			
		return ibox_mln_ug (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; V I &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; V I E T N A M E S E &gt;----

]]

local function vi (frame, args)
	if any_set ({args.qn, args.vie, args.chuhan}) then
		local ibox_args = {
			['vietnamese_header'] = args['vietnamese_header'] or 'Vietnamese name',							
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['vie'] = args.vie,
			['qn'] = args.qn,
			['hn'] = args.hn,
			['chuhan'] = args.chuhan,
			['chunom'] = args.chunom,
			['lqn'] = args.lqn,
			}
			
		return ibox_mln_vi (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; Z A &gt;--------------------------------------------------------------------------

----&lt; Z H U A N G &gt;----
 
]]

local function za (frame, args)
	if args.zha then
		local ibox_args = {
			['zhuang_header'] = args['zhuang_header'] or 'Zhuang name',									
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['hide'] = args.hide,
			['zha'] = args.zha,
			['zha57'] = args.zha57,
			['sd'] = args.sd,
			}
			
		return ibox_mln_za (frame, ibox_args);
	end
end


--[[--------------------------&lt; Z H &gt;--------------------------------------------------------------------------

----------&lt; C H I N E S E &gt;----------

]]

local function zh (frame, args)
	local children = {};
	
	if any_set ({args.c, args.t, args.p, args.s}) then							-- first infobox zh/zh
		local ibox_args = ibox_zhzh_enum_params_get (args, '');					-- get the enumerated parameters (here enumerator is empty string)

		if ibox_args then
			ibox_args['hide'] = args.hide; 
			ibox_args['showflag'] = args.showflag;
			ibox_args['order'] = args.order;

			ibox_args['p'] = args.p or args.hp;									-- add special case parameters
			ibox_args['xej'] = args.xej and lang_mod._lang ({'zh-Arab', args.xej});

			if 'yes' == args.child then
				ibox_args['chinese_header'] = args['chinese_header'] or args.name1;						-- show the header name from parameter or default name from ibox_mln_zh()
			elseif any_set ({													-- when any of these are set there will be other child infoboxen so ...
					args.hangul, args.hanja, args.kana, args.kanji, args.hiragana,
					args.katakana, args.kyujitai, args.shinjitai, args.tam, args.hin,
					args.san, args.pli, args.tgl, args.msa, args.mnc, args.mon, args.mong,
					args.por, args.rus, args.tha, args.tib, args.qn, args.uig, args.vie,
					args.chuhan, args.chunom, args.hn, args.zha, args['dungan-xej'],
					args.dungan, args.lao, args.khm, args.tet, args.lang1, args.lang2,
					args.lang3, args.lang4, args.lang5, args.lang6, args.lang7, args.lang8,
					args.lang9, args.lang10, args.lang11, 
					}) then
						ibox_args['chinese_header'] = args['chinese_header'] or  args.name1;				-- ... show the header name from parameter or default name from ibox_mln_zh()
			else
				ibox_args['chinese_header'] = args['chinese_header'] or args.name1 or 'none';				-- show the header name from parameter or no header (args.name1 missing or 'empty' - nil)
			end

			ibox_args['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor;

			table.insert (children, ibox_mln_zh (frame, ibox_args));
		end
	end
	
	for i=2, 6 do
		if any_set ({args['c'..i], args['t'..i], args['p'..i], args['s'..i]}) then
			local ibox_args = ibox_zhzh_enum_params_get (args, i);				-- get the enumerated parameters

			if ibox_args then
				ibox_args['hide'] = args.hide;
				ibox_args['showflag'] = args.showflag;
				ibox_args['order'] = args.order; 

				ibox_args['p'] = args['p'..i] or args['hp'..i];					-- add special case parameters
				ibox_args['xej'] = args['xej'..i] and lang_mod._lang ({'zh-Arab', args['xej'..i]});

				if args[data.zh_hdr_names[i][1]] then
					ibox_args['chinese_header'] = args[data.zh_hdr_names[i][1]];	-- use value from parameter
				else
					ibox_args['chinese_header'] = args['chinese_header'..i] or  data.zh_hdr_names[i][2];		-- use the default
				end

				ibox_args['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor;
				
				table.insert (children, ibox_mln_zh (frame, ibox_args));
			end
		end
	end
	
	return table.concat (children) or '';										-- big string of zh infoboxen or an empty string if nothing was done here
end


--[[==========================&lt;&lt; I B O X _ M L N &gt;&gt;============================================================

implements {{Infobox Chinese}}

TODO: do a valueFunc () on getArgs() so that when they are blank we acknowledge the blank (|name1= present with
empty string or whitespace as assigned value)

]]

local function ibox_mln (frame)
	local args = getArgs(frame);												-- also gets parent frame params (there are no frame params for this function) TODO:, {removeBlanks = false}?
	local infobox_args = {};													-- table to hold arguments for ibox_mln frame:expandTemplate()
	local children = {};														-- table of returned infoboxen text

----------&lt; H E A D E R   I N F O B O X &gt;----------

	infobox_args['child'] = args.child;
	infobox_args['rowstyle1'] = 'display:none;';
	if 'yes' ~= args.child then
		local hdr_args = {
			['title'] = args.title or mw.title.getCurrentTitle().text:gsub ('%s+%b()$', '');	-- mimic {{PAGENAMEBASE}} (template not magic word)
			['headercolor'] = args.headercolor,
			['float'] = args.float,
			['collapse'] = args.collapse,
			['pic'] = args.pic or args.image,									-- TODO: unify parameter names
			['picsize'] = args.picsize or args.imgwidth,						-- TODO: unify parameter names
			['picupright'] = args.picupright,
			['picalt'] = args.picalt,
			['pictooltip'] = args.pictooltip,
			['piccap'] = args.piccap or args.caption,							-- TODO: unify parameter names
			['pic2'] = args.pic2,
			['picsize2'] = args.picsize2,
			['picupright2'] = args.picupright2,
			['picalt2'] = args.picalt2,
			['pictooltip2'] = args.pictooltip2,
			['piccap2'] = args.piccap2,
			}
		table.insert (children, ibox_mln_header (frame, hdr_args));
	end

----------&lt; L A N G U A G E   I N F O B O X E N &gt;----------

	local lang_iboxen = {														-- table of codes used in |ibox-order= and their matching function pointers
		['ar'] = ar, ['as'] = as, ['bn'] = bn, ['bo'] = bo, ['dng'] = dng,
		['hi'] = hi, ['id'] = id, ['ja'] = ja, ['km'] = km, ['ko1'] = ko1,
		['ko2'] = ko2, ['ko3'] = ko3, ['ko4'] = ko4, ['lo'] = lo, ['mn'] = mn,
		['mnc'] = mnc, ['ms'] = ms, ['my'] = my, ['ne'] = ne, ['pi'] = pi,
		['pra'] = pra, ['pt'] = pt, ['ru'] = ru, ['sa'] = sa, ['ta'] = ta,
		['tet'] = tet, ['th'] = th, ['tl'] = tl, ['ug'] = ug, ['vi'] = vi,
		['za'] = za, ['zh'] = zh
		}

	local lang_ibox_order = {													-- default list of lang ibox calling functions as used by legacy {{Infobox Chinese}}
		zh, my, bo, dng, vi, th, za, ko1, ko2, ko3, ko4, mn, ja, ms, id, tl,
		 ug, mnc, bn, as, ne, pra, ta, hi, sa, pi, pt, ru, lo, km, tet
		};
	
	if args['ibox-order'] then														-- parameter value is comma-separated list of lang iboxen to render and their order
		local t = mw.text.split (args['ibox-order'], '%s*,%s*')					-- make a table from the list
		lang_ibox_order = {};													-- reset; don't use default list
		for _, v in ipairs (t) do												-- spin through the lang_ibox_order list in order and 
			if lang_iboxen[v] then												-- if there is a matching ibox function
				table.insert (lang_ibox_order, lang_iboxen[v]);					-- add it to the list of functions to call; TODO: error message when specified language does not exist?
			end
		end
	end	

	for _, ibox_func in ipairs (lang_ibox_order) do								-- call each function in the list in the list order
		table.insert (children, ibox_func (frame, args) or '');					-- add ibox string (or empty string when there is no ibox string)
	end

----------&lt; B L A N K #   I N F O B O X E N &gt;----------

	local i = 1;																-- blank ibox enumerator
	while args['lang' .. i] and (args['lang-content' .. i] or args['lang' .. i .. '_content']) do		-- for as many ibox blank as there are ...
		local ibox_args = {
			['lang_hdr'] = args['lang-hdr' .. i],
			['headercolor'] = args['child-hdr-color'] or args.headercolor,
			['lang'] = args['lang' .. i],
			['lang_label'] = args['lang-lbl' .. i],
			['lang_content'] = args['lang-content' .. i] or args['lang' .. i .. '_content'],
			['lang_ipa'] = args['lang-ipa' .. i],
			['lang_rom'] = args['lang-rom' .. i],
			['lang_std'] = args['lang-std' .. i],
			['lang_lit'] = args['lang-lit' .. i],
			}
			
		table.insert (children, ibox_mln_blank (frame, ibox_args));
		i = i + 1;																-- bump the enumerator
	end

----------&lt; F O O T E R   I N F O B O X &gt;----------

	if 'yes' ~= args.child then
		table.insert (children, ibox_mln_footer (frame, {['footnote'] = args.footnote}));
	end

----------&lt; R E N D E R &gt;----------

	return table.concat (children);												-- concatenate all of the children together into a ginormous string
end


--[[--------------------------&lt; E X P O R T E D   F U N C T I O N S &gt;------------------------------------------

these not used outside of old {{Infobox Chinese}}:
	ibox_mln_dng = ibox_mln_dng,												-- {{infokutija Chinese/Dunganese}}
	ibox_mln_mn = ibox_mln_mn,													-- {{infokutija Chinese/Mongolian}}
	ibox_mln_mnc = ibox_mln_mnc,												-- {{infokutija Chinese/Manchu}}
	ibox_mln_my = ibox_mln_my,													-- {{infokutija Chinese/Burmese}}
	ibox_mln_th = ibox_mln_th,													-- {{infokutija Chinese/Thai}}
	ibox_mln_ug = ibox_mln_ug,													-- {{infokutija Chinese/Uyghur}}
	ibox_mln_za = ibox_mln_za,													-- {{infokutija Chinese/Zhuang}}

these templates require parameter-name unification before they can directly use this module (and avoid the subtemplates):
	{{Infobox Tibetan-Chinese}} uses:
		{{Infobox Chinese/Chinese}}
		{{Infobox Chinese/Tibetan}}
	{{Infobox East Asian name}} uses:
		{{Infobox Chinese/Chinese}}
		{{Infobox Chinese/Japanese}}
		{{Infobox Chinese/Korean}}
		{{Infobox Chinese/Russian}}
		{{Infobox Chinese/Blank}}

]]

return {
	ibox_mln = ibox_mln,														-- {{infokutija Chinese}}
	ibox_mln_ar = ibox_mln_ar,													-- {{infokutija Chinese/Arabic}} (used in Template:Infobox Arabic term)
	ibox_mln_blank = ibox_mln_blank,											-- {{infokutija Chinese/Blank}}
	ibox_mln_bo = ibox_mln_bo,													-- {{infokutija Chinese/Tibetan}}
	ibox_mln_footer = ibox_mln_footer,											-- {{infokutija Chinese/Footer}}
	ibox_mln_header = ibox_mln_header,											-- {{infokutija Chinese/Header}}
	ibox_mln_hokkien = ibox_mln_hokkien,										-- {{infokutija Chinese/Hokkien}} (used in Template:Infobox Hokkien name)
	ibox_mln_ja = ibox_mln_ja,													-- {{infokutija Chinese/Japanese}}
	ibox_mln_ko = ibox_mln_ko,													-- {{infokutija Chinese/Korean}}
	ibox_mln_ru = ibox_mln_ru,													-- {{infokutija Chinese/Russian}} (used in Template:Infobox Russian term)
	ibox_mln_vi = ibox_mln_vi,													-- {{infokutija Chinese/Vietnamese}} (used in Template:Infobox Vietnamese)
	ibox_mln_zh = ibox_mln_zh,													-- {{infokutija Chinese/Chinese}}
	}</text>
      <sha1>8o6xg1jl1m4bz6j3sxin8ha51awid9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filip Žmaher</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536858</id>
    <revision>
      <id>3924039</id>
      <timestamp>2026-09-04T18:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <comment>Napravljeno prevođenjem stranice &quot;[[:sr:Special:Redirect/revision/31637310|Филип Жмахер]]&quot;</comment>
      <origin>3924039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3960" sha1="0bokr9cfwd1grkjt8xlyjvemrhkt0au" xml:space="preserve">'''Filip Žmaher''' ([[22. januar]] [[1966.|1966]]) je [[Srbija|srbijanski]] pjevač.

Postao je poznat po učešću na raznim festivalima u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] (Beogradsko proljeće, Sunčane skale, MESAM, Budvanski festival ), u bivšem [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]], npr. pobjeđuje na Slavjanskom bazaru u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/biografija-filipa-zmahera-ucesnika-beovizije-2023-njegovo-godiste-sve-zanima/v4pt4nb|title=DEVEDESETIH JE BIO VELIKA ZVEZDA, A SAD JE NA IZBORU ZA &quot;PESMU EVROVIZIJE&quot; Filip Žmaher posle duge pauze vratio se u punom sjaju, dao javno obećanje|last=Bradanji|first=Aleksandar Dojkić, Ivana|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://standard.co.me/zivot/sjecate-li-se-filipa-zmahera-devedesetih-su-zene-ludjele-za-njim-ozenio-se-u-ukrajini-a-sad-se-ponovo-pojavio-u-beogradu-foto|title=SJEĆATE LI SE FILIPA ŽMAHERA?! Devedesetih su žene ludjele za njim, oženio se u UKRAJINI, a sad se ponovo pojavio u BEOGRADU (FOTO)|date=2022-04-20|website=standard.co.me|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/291786-gde-su-sta-ne-rade-zaboravljeni-asovi-iz-devedesetih-video|title=GDE SU, ŠTA (NE) RADE: Zaboravljeni asovi iz devedesetih! (VIDEO)|last=Novakovic|first=Aleksandar|date=2012-08-12|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/muzika/3489899-filip-zmaher-za-telegrafrs-pevao-sam-pred-milion-ljudi-i-7-puta-obisao-planetu|title=Filip Žmaher za Telegraf.rs: Pevao sam pred milion ljudi i 7 puta obišao planetu|last=Moldovan|first=Snežana|date=2022-04-27|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Godine 1998. objavio je album ''Infinite'', ili ''[[MCMXCVIII - ∞|MCMXCVIII-∞]].''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3922631/filip-zmaher-intervju|title=RAZVEO SAM SE I VRATIO U BEOGRAD S ĆERKOM Filip Žmaher: Prošao sam kroz ne tako lep period, voleo bih da ga sad razveselim muzikom|date=2024-05-02|website=kurir.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Vrhunac slave dostigao je [[1990-e|1990tih]] godina. Preselio se u [[Kijev]] [[2001.|2001]]. godine zbog supruge Anastasije,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; takođe pjevačica.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/otkriveno-koliko-zapravo-godina-ima-filip-zmaher/8yj3n5b|title=(VIDEO) NI VIKEPIDIJA NEMA PODATAK Godine Filipa Zmahera su prava misterija: GREŠKA ILI TAJNA, mi smo saznali, a evo šta on kaže|last=Dojkić|first=Ivana Bradanji, Aleksandar|date=2023-03-02|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Vraća se u [[Beograd]] sa suprugom i kćerkom Lenom, a zatim se razvodi. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/beovizija-2023-kompletan-spisak-izvodaca-u-prvom-polufinalu/eszty2k|title=RAZVEO SE OD UKRAJINKE, PA SE VRATIO U BEOGRAD Zvezda devedesetih je u trci za predstavnika Srbije na Evroviziji &quot;PRODAVAO BIH HAMBURGERE&quot;|last=Stojanović|first=Lola|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noizz.rs/showbizz/gde-je-i-sta-radi-danas-filip-zmaher/6j7k197|title=Šta se desilo sa Filipom Žmaherom|date=2019-06-01|website=Noizz.rs|language=rs|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/drugi-veliki-povratak-filipa-zmahera-medju-srbe/|title=Drugi veliki povratak Filipa Žmahera među Srbe|last=Jovović|first=Pero|date=2023-01-10|website=NOVA portal|language=sr-RS|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;


Tokom 2024. godine se pojavljuje u humonirističkoj seriji [[Državni posao]].
[[Kategorija:Srbijanski pjevači]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Rođeni 1966.]]</text>
      <sha1>0bokr9cfwd1grkjt8xlyjvemrhkt0au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924040</id>
      <parentid>3924039</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="hi401jjjhssiz6uhewtyftspeb2pqjg" xml:space="preserve">'''Filip Žmaher''' ([[22. januar]] [[1966.|1966]]) je [[Srbija|srbijanski]] pjevač.

Postao je poznat po učešću na raznim festivalima u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] (Beogradsko proljeće, Sunčane skale, MESAM, Budvanski festival ), u bivšem [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]], npr. pobjeđuje na Slavjanskom bazaru u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/biografija-filipa-zmahera-ucesnika-beovizije-2023-njegovo-godiste-sve-zanima/v4pt4nb|title=DEVEDESETIH JE BIO VELIKA ZVEZDA, A SAD JE NA IZBORU ZA &quot;PESMU EVROVIZIJE&quot; Filip Žmaher posle duge pauze vratio se u punom sjaju, dao javno obećanje|last=Bradanji|first=Aleksandar Dojkić, Ivana|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://standard.co.me/zivot/sjecate-li-se-filipa-zmahera-devedesetih-su-zene-ludjele-za-njim-ozenio-se-u-ukrajini-a-sad-se-ponovo-pojavio-u-beogradu-foto|title=SJEĆATE LI SE FILIPA ŽMAHERA?! Devedesetih su žene ludjele za njim, oženio se u UKRAJINI, a sad se ponovo pojavio u BEOGRADU (FOTO)|date=2022-04-20|website=standard.co.me|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/291786-gde-su-sta-ne-rade-zaboravljeni-asovi-iz-devedesetih-video|title=GDE SU, ŠTA (NE) RADE: Zaboravljeni asovi iz devedesetih! (VIDEO)|last=Novakovic|first=Aleksandar|date=2012-08-12|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/muzika/3489899-filip-zmaher-za-telegrafrs-pevao-sam-pred-milion-ljudi-i-7-puta-obisao-planetu|title=Filip Žmaher za Telegraf.rs: Pevao sam pred milion ljudi i 7 puta obišao planetu|last=Moldovan|first=Snežana|date=2022-04-27|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Godine 1998. objavio je album ''Infinite'', ili ''[[MCMXCVIII - ∞|MCMXCVIII-∞]].''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3922631/filip-zmaher-intervju|title=RAZVEO SAM SE I VRATIO U BEOGRAD S ĆERKOM Filip Žmaher: Prošao sam kroz ne tako lep period, voleo bih da ga sad razveselim muzikom|date=2024-05-02|website=kurir.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Vrhunac slave dostigao je [[1990-e|1990tih]] godina. Preselio se u [[Kijev]] [[2001.|2001]]. godine zbog supruge Anastasije,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; takođe pjevačica.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/otkriveno-koliko-zapravo-godina-ima-filip-zmaher/8yj3n5b|title=(VIDEO) NI VIKEPIDIJA NEMA PODATAK Godine Filipa Zmahera su prava misterija: GREŠKA ILI TAJNA, mi smo saznali, a evo šta on kaže|last=Dojkić|first=Ivana Bradanji, Aleksandar|date=2023-03-02|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Vraća se u [[Beograd]] sa suprugom i kćerkom Lenom, a zatim se razvodi. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/beovizija-2023-kompletan-spisak-izvodaca-u-prvom-polufinalu/eszty2k|title=RAZVEO SE OD UKRAJINKE, PA SE VRATIO U BEOGRAD Zvezda devedesetih je u trci za predstavnika Srbije na Evroviziji &quot;PRODAVAO BIH HAMBURGERE&quot;|last=Stojanović|first=Lola|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noizz.rs/showbizz/gde-je-i-sta-radi-danas-filip-zmaher/6j7k197|title=Šta se desilo sa Filipom Žmaherom|date=2019-06-01|website=Noizz.rs|language=rs|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/drugi-veliki-povratak-filipa-zmahera-medju-srbe/|title=Drugi veliki povratak Filipa Žmahera među Srbe|last=Jovović|first=Pero|date=2023-01-10|website=NOVA portal|language=sr-RS|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;


Tokom 2024. godine se pojavljuje u humonirističkoj seriji [[Državni posao]].

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Srbijanski pjevači]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Rođeni 1966.]]</text>
      <sha1>hi401jjjhssiz6uhewtyftspeb2pqjg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924041</id>
      <parentid>3924040</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3991" sha1="etu7fqd2in26zx63pgi6ahgea4ef7v6" xml:space="preserve">'''Filip Žmaher''' ([[22. januar]] [[1966.|1966]]) je [[Srbija|srbijanski]] pjevač.

Postao je poznat po učešću na raznim festivalima u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] (Beogradsko proljeće, Sunčane skale, MESAM, Budvanski festival ), u bivšem [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]], npr. pobjeđuje na Slavjanskom bazaru u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/biografija-filipa-zmahera-ucesnika-beovizije-2023-njegovo-godiste-sve-zanima/v4pt4nb|title=DEVEDESETIH JE BIO VELIKA ZVEZDA, A SAD JE NA IZBORU ZA &quot;PESMU EVROVIZIJE&quot; Filip Žmaher posle duge pauze vratio se u punom sjaju, dao javno obećanje|last=Bradanji|first=Aleksandar Dojkić, Ivana|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://standard.co.me/zivot/sjecate-li-se-filipa-zmahera-devedesetih-su-zene-ludjele-za-njim-ozenio-se-u-ukrajini-a-sad-se-ponovo-pojavio-u-beogradu-foto|title=SJEĆATE LI SE FILIPA ŽMAHERA?! Devedesetih su žene ludjele za njim, oženio se u UKRAJINI, a sad se ponovo pojavio u BEOGRADU (FOTO)|date=2022-04-20|website=standard.co.me|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/291786-gde-su-sta-ne-rade-zaboravljeni-asovi-iz-devedesetih-video|title=GDE SU, ŠTA (NE) RADE: Zaboravljeni asovi iz devedesetih! (VIDEO)|last=Novakovic|first=Aleksandar|date=2012-08-12|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/muzika/3489899-filip-zmaher-za-telegrafrs-pevao-sam-pred-milion-ljudi-i-7-puta-obisao-planetu|title=Filip Žmaher za Telegraf.rs: Pevao sam pred milion ljudi i 7 puta obišao planetu|last=Moldovan|first=Snežana|date=2022-04-27|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Godine 1998. objavio je album ''Infinite'', ili ''[[MCMXCVIII - ∞|MCMXCVIII-∞]].''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3922631/filip-zmaher-intervju|title=RAZVEO SAM SE I VRATIO U BEOGRAD S ĆERKOM Filip Žmaher: Prošao sam kroz ne tako lep period, voleo bih da ga sad razveselim muzikom|date=2024-05-02|website=kurir.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Vrhunac slave dostigao je [[1990-e|1990tih]] godina. Preselio se u [[Kijev]] [[2001.|2001]]. godine zbog supruge Anastasije,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; takođe pjevačica.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/otkriveno-koliko-zapravo-godina-ima-filip-zmaher/8yj3n5b|title=(VIDEO) NI VIKEPIDIJA NEMA PODATAK Godine Filipa Zmahera su prava misterija: GREŠKA ILI TAJNA, mi smo saznali, a evo šta on kaže|last=Dojkić|first=Ivana Bradanji, Aleksandar|date=2023-03-02|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Vraća se u [[Beograd]] sa suprugom i kćerkom Lenom, a zatim se razvodi. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/beovizija-2023-kompletan-spisak-izvodaca-u-prvom-polufinalu/eszty2k|title=RAZVEO SE OD UKRAJINKE, PA SE VRATIO U BEOGRAD Zvezda devedesetih je u trci za predstavnika Srbije na Evroviziji &quot;PRODAVAO BIH HAMBURGERE&quot;|last=Stojanović|first=Lola|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noizz.rs/showbizz/gde-je-i-sta-radi-danas-filip-zmaher/6j7k197|title=Šta se desilo sa Filipom Žmaherom|date=2019-06-01|website=Noizz.rs|language=rs|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/drugi-veliki-povratak-filipa-zmahera-medju-srbe/|title=Drugi veliki povratak Filipa Žmahera među Srbe|last=Jovović|first=Pero|date=2023-01-10|website=NOVA portal|language=sr-RS|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Tokom 2024. godine se pojavljuje u humonirističkoj seriji [[Državni posao]].

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Srbijanski pjevači]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Rođeni 1966.]]</text>
      <sha1>etu7fqd2in26zx63pgi6ahgea4ef7v6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924053</id>
      <parentid>3924041</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5113" sha1="8v96tn21ejtgm2h4hyjvdh2uxh7q5x0" xml:space="preserve">{{Infokutija muzičar
| počasni_prefiks        = 
| ime                    = Filip Žmaher
| počasni_sufiks         = 
| slika                  = 
| slika_veličina         = 
| široka_slika           = &lt;!-- 'da' ako je široka slika, inače ostaviti prazno --&gt;
| alt                    = 
| opis                   = 
| pozadina               = solo_izvođač
| ime_na_maternjem       = 
| ime_na_maternjem_jezik = 
| ime_po_rođenju         = 
| alias                  = 
| datum_rođenja          = {{Datum rođenja i godine|1966|1|22}}
| mjesto_rođenja         = 
| porijeklo              = 
| datum_smrti            = &lt;!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --&gt;
| mjesto_smrti           = 
| žanr                   = [[Folk-muzika|folk]] muzika
| zanimanje              = Pjevač
| instrument             = Glas
| karijera               = 
| izdavač                = 
| povezani_umjetnici     = 
| veb-sajt               = &lt;!-- {{URL|primjer.com}} --&gt;
| značajni_instrumenti   = 
| modul                  = 
| modul2                 = 
| modul3                 = 
}}
'''Filip Žmaher''' ([[22. januar]] [[1966.]]) je [[Srbija|srbijanski]] pjevač.

Postao je poznat po učešću na raznim festivalima u bivšoj [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] (Beogradsko proljeće, Sunčane skale, MESAM, Budvanski festival ), u bivšem [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]], npr. pobjeđuje na Slavjanskom bazaru u [[Bjelorusija|Bjelorusiji]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/biografija-filipa-zmahera-ucesnika-beovizije-2023-njegovo-godiste-sve-zanima/v4pt4nb|title=DEVEDESETIH JE BIO VELIKA ZVEZDA, A SAD JE NA IZBORU ZA &quot;PESMU EVROVIZIJE&quot; Filip Žmaher posle duge pauze vratio se u punom sjaju, dao javno obećanje|last=Bradanji|first=Aleksandar Dojkić, Ivana|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://standard.co.me/zivot/sjecate-li-se-filipa-zmahera-devedesetih-su-zene-ludjele-za-njim-ozenio-se-u-ukrajini-a-sad-se-ponovo-pojavio-u-beogradu-foto|title=SJEĆATE LI SE FILIPA ŽMAHERA?! Devedesetih su žene ludjele za njim, oženio se u UKRAJINI, a sad se ponovo pojavio u BEOGRADU (FOTO)|date=2022-04-20|website=standard.co.me|language=en|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/jetset/291786-gde-su-sta-ne-rade-zaboravljeni-asovi-iz-devedesetih-video|title=GDE SU, ŠTA (NE) RADE: Zaboravljeni asovi iz devedesetih! (VIDEO)|last=Novakovic|first=Aleksandar|date=2012-08-12|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/pop-i-kultura/muzika/3489899-filip-zmaher-za-telegrafrs-pevao-sam-pred-milion-ljudi-i-7-puta-obisao-planetu|title=Filip Žmaher za Telegraf.rs: Pevao sam pred milion ljudi i 7 puta obišao planetu|last=Moldovan|first=Snežana|date=2022-04-27|website=Telegraf.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Godine 1998. objavio je album ''Infinite'', ili ''[[MCMXCVIII - ∞|MCMXCVIII-∞]].''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3922631/filip-zmaher-intervju|title=RAZVEO SAM SE I VRATIO U BEOGRAD S ĆERKOM Filip Žmaher: Prošao sam kroz ne tako lep period, voleo bih da ga sad razveselim muzikom|date=2024-05-02|website=kurir.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Vrhunac slave dostigao je [[1990-e|1990tih]] godina. Preselio se u [[Kijev]] [[2001.|2001]]. godine zbog supruge Anastasije,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; takođe pjevačica.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/otkriveno-koliko-zapravo-godina-ima-filip-zmaher/8yj3n5b|title=(VIDEO) NI VIKEPIDIJA NEMA PODATAK Godine Filipa Zmahera su prava misterija: GREŠKA ILI TAJNA, mi smo saznali, a evo šta on kaže|last=Dojkić|first=Ivana Bradanji, Aleksandar|date=2023-03-02|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt; Vraća se u [[Beograd]] sa suprugom i kćerkom Lenom, a zatim se razvodi. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/beovizija-2023-kompletan-spisak-izvodaca-u-prvom-polufinalu/eszty2k|title=RAZVEO SE OD UKRAJINKE, PA SE VRATIO U BEOGRAD Zvezda devedesetih je u trci za predstavnika Srbije na Evroviziji &quot;PRODAVAO BIH HAMBURGERE&quot;|last=Stojanović|first=Lola|date=2023-03-01|website=Blic.rs|language=sr|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noizz.rs/showbizz/gde-je-i-sta-radi-danas-filip-zmaher/6j7k197|title=Šta se desilo sa Filipom Žmaherom|date=2019-06-01|website=Noizz.rs|language=rs|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nova.rs/zabava/showbiz/drugi-veliki-povratak-filipa-zmahera-medju-srbe/|title=Drugi veliki povratak Filipa Žmahera među Srbe|last=Jovović|first=Pero|date=2023-01-10|website=NOVA portal|language=sr-RS|access-date=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Tokom 2024. godine se pojavljuje u humonirističkoj seriji [[Državni posao]].

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Srbijanski pjevači]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Rođeni 1966.]]</text>
      <sha1>8v96tn21ejtgm2h4hyjvdh2uxh7q5x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Resor državne bezbjednosti (Republika Srpska)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536859</id>
    <revision>
      <id>3924042</id>
      <timestamp>2026-09-04T18:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <comment>Napravljeno prevođenjem stranice &quot;[[:sr:Special:Redirect/revision/29921300|Ресор државне безбједности (Република Српска)]]&quot;</comment>
      <origin>3924042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="rwp98601ocdxxbl7nipmi8o1oyhkz8w" xml:space="preserve"> 

'''Resor državne bezbjednosti (RDB)''' obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od [[1992.|1992]]. do [[1998.|1998]] godine.

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
&lt;templatestyles src=&quot;Референце/styles.css&quot; /&gt;
[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>rwp98601ocdxxbl7nipmi8o1oyhkz8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924043</id>
      <parentid>3924042</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="736" sha1="d7uz5vfg4z0qm75t6sm8815b4oegven" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti (RDB)''' obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od [[1992.|1992]]. do [[1998.|1998]] godine.

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>d7uz5vfg4z0qm75t6sm8815b4oegven</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924044</id>
      <parentid>3924043</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="792" sha1="sk5z68bejcvg3o3lndym2t2t8ngkzot" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' {{Jez-sr|Ресор државне безбједности}} obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od [[1992.|1992]]. do [[1998.|1998]] godine.

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>sk5z68bejcvg3o3lndym2t2t8ngkzot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924045</id>
      <parentid>3924044</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T18:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="6oy00h3ae7xiimvruq4eyqrfyutovjh" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od [[1992.|1992]]. do [[1998.|1998]] godine.

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>6oy00h3ae7xiimvruq4eyqrfyutovjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924047</id>
      <parentid>3924045</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="5wjavlzf4xuahluszhy3ztc7reamqyp" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od 1992]]. do 1998 godine.

== Historija ==
Zakon o unutrašnjim poslovima,  koji je usvojila Narodna skupština na sjednici 28. februara 1992. godine osnovano je [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], koje je obuhvatalo dvije službe: Službu javne bezbjednosti i Službu nacionalne bezbjednosti. Ministarstvo je imalo centre službe sigurnosti izvan svog sjedišta kao regionalne jedinice, a u okviru njih je formirana stanica javne sigurnosti za područje općine.

Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima, decembra 1993. godine određena su imena Resor javnu bezbjednosti i Resor državne bezbjednosti.

Prema poslijeratnom Zakonu o unutrašnjim poslovima (1997)  poslove i zadatke javne sigurnosti direktno je obavljalo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo]], dok je zadržan posebno organiziran Resor državne bezbjednosti. Novi Zakon o unutrašnjim poslovima (1998) odvojio je poslove i zadatke državne bezbjednosti od Ministarstva. Obavještajno-sigurnosna služba Republike Srpske osnovana je kao poseban republički organ za obavještajni i kontraobavještajni rad [[2004.|,]] sa sjedištem u sjedištu [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike]].

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>5wjavlzf4xuahluszhy3ztc7reamqyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924049</id>
      <parentid>3924047</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="04xzzgdter290uomdyhnc9ljjdbe3sh" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od 1992]]. do 1998 godine.

== Historija ==
Zakon o unutrašnjim poslovima,[1]  koji je usvojila Narodna skupština na sjednici 28. februara 1992. godine osnovano je [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], koje je obuhvatalo dvije službe: Službu javne bezbjednosti i Službu nacionalne bezbjednosti. Ministarstvo je imalo centre službe sigurnosti izvan svog sjedišta kao regionalne jedinice, a u okviru njih je formirana stanica javne sigurnosti za područje općine.

Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima, decembra 1993. godine određena su imena Resor javnu bezbjednosti i Resor državne bezbjednosti.

Prema poslijeratnom Zakonu o unutrašnjim poslovima (1997)  poslove i zadatke javne sigurnosti direktno je obavljalo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo]], dok je zadržan posebno organiziran Resor državne bezbjednosti. Novi Zakon o unutrašnjim poslovima (1998) odvojio je poslove i zadatke državne bezbjednosti od Ministarstva. Obavještajno-sigurnosna služba Republike Srpske osnovana je kao poseban republički organ za obavještajni i kontraobavještajni rad [[2004.|,]] sa sjedištem u sjedištu [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike]].

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>04xzzgdter290uomdyhnc9ljjdbe3sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924050</id>
      <parentid>3924049</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="skzb32291xn3m3nilw6no4hvtgc627k" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od 1992. do 1998 godine.

== Historija ==
Zakon o unutrašnjim poslovima,  koji je usvojila Narodna skupština na sjednici 28. februara 1992. godine osnovano je [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], koje je obuhvatalo dvije službe: Službu javne bezbjednosti i Službu nacionalne bezbjednosti. Ministarstvo je imalo centre službe sigurnosti izvan svog sjedišta kao regionalne jedinice, a u okviru njih je formirana stanica javne sigurnosti za područje općine.

Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima, decembra 1993. godine određena su imena Resor javnu bezbjednosti i Resor državne bezbjednosti.

Prema poslijeratnom Zakonu o unutrašnjim poslovima (1997)  poslove i zadatke javne sigurnosti direktno je obavljalo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo]], dok je zadržan posebno organiziran Resor državne bezbjednosti. Novi Zakon o unutrašnjim poslovima (1998) odvojio je poslove i zadatke državne bezbjednosti od Ministarstva. Obavještajno-sigurnosna služba Republike Srpske osnovana je kao poseban republički organ za obavještajni i kontraobavještajni rad [[2004.|,]] sa sjedištem u sjedištu [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike]].

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>skzb32291xn3m3nilw6no4hvtgc627k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924051</id>
      <parentid>3924050</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T19:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Konduras</username>
        <id>109737</id>
      </contributor>
      <origin>3924051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="8qjsukvjmtr7w6iz4a3ib6noeq32ljq" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}
'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavlja zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od 1992. do 1998 godine.

== Historija ==
Zakon o unutrašnjim poslovima,&lt;ref&gt;Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik srpskog naroda u Bosni i Hercegovini“, broj 4/92)&lt;/ref&gt;  koji je usvojila Narodna skupština na sjednici 28. februara 1992. godine osnovano je [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], koje je obuhvatalo dvije službe: Službu javne bezbjednosti i Službu nacionalne bezbjednosti. Ministarstvo je imalo centre službe sigurnosti izvan svog sjedišta kao regionalne jedinice, a u okviru njih je formirana stanica javne sigurnosti za područje općine.

Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima,&lt;ref&gt; Zakon o izmenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 27/93)&lt;/ref&gt; decembra 1993. godine određena su imena Resor javnu bezbjednosti i Resor državne bezbjednosti.

Prema poslijeratnom Zakonu o unutrašnjim poslovima (1997)&lt;ref&gt; Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 23/97)&lt;/ref&gt; poslove i zadatke javne sigurnosti direktno je obavljalo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo]], dok je zadržan posebno organiziran Resor državne bezbjednosti. Novi Zakon o unutrašnjim poslovima (1998) Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 21/98) odvojio je poslove i zadatke državne bezbjednosti od Ministarstva. Obavještajno-sigurnosna služba Republike Srpske osnovana je kao poseban republički organ za obavještajni i kontraobavještajni rad sa sjedištem u sjedištu [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike]].

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>8qjsukvjmtr7w6iz4a3ib6noeq32ljq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924085</id>
      <parentid>3924051</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Palapa</username>
        <id>383</id>
      </contributor>
      <origin>3924085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="l5abdorbwsqrrwkuaw83xkghil3dg33" xml:space="preserve">{{Nedostaju izvori}}


'''Resor državne bezbjednosti''' ({{Jez-sr|Ресор државне безбједности}}) obavljao je zadatke i dužnosti državne sigurnosti u okviru [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske]] od 1992. do 1998 godine.

== Historija ==
Zakon o unutrašnjim poslovima,&lt;ref&gt;Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik srpskog naroda u Bosni i Hercegovini“, broj 4/92)&lt;/ref&gt;  koji je usvojila Narodna skupština na sjednici 28. februara 1992. godine osnovano je [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], koje je obuhvatalo dvije službe: Službu javne bezbjednosti i Službu nacionalne bezbjednosti. Ministarstvo je imalo centre službe sigurnosti izvan svog sjedišta kao regionalne jedinice, a u okviru njih je formirana stanica javne sigurnosti za područje općine.

Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima,&lt;ref&gt; Zakon o izmenama i dopunama Zakona o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 27/93)&lt;/ref&gt; decembra 1993. godine određena su imena Resor javnu bezbjednosti i Resor državne bezbjednosti.

Prema poslijeratnom Zakonu o unutrašnjim poslovima (1997)&lt;ref&gt; Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 23/97)&lt;/ref&gt; poslove i zadatke javne sigurnosti direktno je obavljalo [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo]], dok je zadržan posebno organiziran Resor državne bezbjednosti. Novi Zakon o unutrašnjim poslovima (1998) Zakon o unutrašnjim poslovima („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 21/98) odvojio je poslove i zadatke državne bezbjednosti od Ministarstva. Obavještajno-sigurnosna služba Republike Srpske osnovana je kao poseban republički organ za obavještajni i kontraobavještajni rad sa sjedištem u sjedištu [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike]].

== Ratni zločini ==
Mićo Stanišić i Stojan Župljanin su učestvovali u udruženom zločinačkom poduhvatu (UZV) čiji je cilj bio trajno uklanjanje bosanskih Muslimana, bosanskih Hrvata i drugog nesrpskog stanovništva s teritorije koja je planirana za srpsku državu. UZP je nastao najkasnije 24. oktobra 1991. godine,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.icty.org/x/cases/zupljanin_stanisicm/cis/bcs/cis_stanisic_and_zupljanin_bcs.pdf|title=(IT-08-91)STANIŠIĆ I ŽUPLJANIN Tužilac protiv Miće Stanišića i Stojana Župljanina|publisher=MKSJ}}&lt;/ref&gt;

== Organizacija ==
Na čelu Resora državne bezbjednosti bio je pomoćnik ministra (rukovodilac Resora) koji je bio odgovoran ministru unutrašnjih poslova. Resor je imao centre državne bezbjednosti izvan svog sjedišta kao područne organizacijske jedinice.

Pomoćnika ministra (rukovodilac Resora, načelnika Službe) imenovala je i razrješavala [[Vlada Republike Srpske]] svojom odlukom.

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Policija Republike Srpske]]</text>
      <sha1>l5abdorbwsqrrwkuaw83xkghil3dg33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alphons Orie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536861</id>
    <revision>
      <id>3924057</id>
      <timestamp>2026-09-04T23:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Novi članak</comment>
      <origin>3924057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21299" sha1="kq5zrn85hac5xjenqond0jpt1ouc2tn" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime               = Alphons Orie
| slika             = Alphonsus Martinus Maria Orie, 2014.jpg
| tekst             = Alphons Orie 2014. godine
| redoslijed        = Sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]]
| vrijeme_na_vlasti = [[1. juli]] [[2012.]] – [[30. juni]] [[2026.]]
| redoslijed2       = Sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
| vrijeme_na_vlasti2 = [[17. novembar]] [[2001.]] – [[31. decembar]] [[2017.]]
| datum_rođenja     = {{Datum rođenja i godine|1947|11|23}}
| mjesto_rođenja    = [[Groningen]], [[Nizozemska]]
| datum_smrti       =
| mjesto_smrti      =
| puno_ime          = Alphonsus Martinus Maria Orie
| nacionalnost      = [[Nizozemci|Nizozemac]]
| etnicitet         =
| politička_stranka =
| supruga           =
| supružnik         =
| djeca             =
| obrazovanje       = [[Univerzitet u Leidenu]]
| vjera             =
| potpis            =
| veb-sajt          =
}}
[[Datoteka:Alphons Orie, Judge of the MICT and former ICTY Judge.jpg|mini|desno|300px|Alphons Orie, sudija IRMKS-a i bivši sudija MKSJ-a]]
'''Alphonsus '''&quot;'''Alphons'''&quot;''' Martinus Maria Orie''' (rođen 23. novembra 1947. u [[Groningen]]u) [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija međunarodnih krivičnih sudova.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Biographical Note: Judge Orie |url=https://www.icty.org/x/file/About/Chambers/judges_bios_en/PJ_Orie_Bio_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; Od 2001. do 2017. bio je sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), a kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] te [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sudija je [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) od početka njegovog rada u julu 2012, a njegov posljednji mandat na sudijskoj listi istekao je 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Biografija ==

Alphons Orie rođen je 23. novembra 1947. u [[Groningen]]u u [[Nizozemska|Nizozemskoj]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; Pravo je studirao na [[Univerzitet u Leidenu|Univerzitetu u Leidenu]], gdje je 1971. stekao akademski stepen magistra prava. Nakon toga završio je postdiplomski studij evropskog krivičnog prava na Slobodnom univerzitetu u Briselu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Od 1971. do 1980. radio je kao predavač krivičnog prava na Univerzitetu u Leidenu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 1980. upisan je u advokaturu pri Vrhovnom sudu Nizozemske. Od 1995. do 1997. bio je partner u advokatskoj kancelariji Wladimiroff &amp; Spong u [[Hag]]u, gdje se specijalizirao za [[Krivično pravo|krivično]] i [[međunarodno krivično pravo]], uključujući prekograničnu odbranu, izručenje, transfer zatvorenika i međunarodnu pravosudnu saradnju, kao i za krivične predmete pred Vrhovnim sudom Nizozemske.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 1994. do 1997. bio je zamjenski sudija Apelacijskog suda u Amsterdamu, a od 1997. do 2001. sudija [[Vrhovni sud Nizozemske|Vrhovnog suda Nizozemske]], gdje je bio član vijeća za krivične predmete. Od 1997. do 2001. bio je i sudija Disciplinskog apelacionog suda za nizozemsku advokaturu kojeg imenuje kruna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

=== Branilac Duška Tadića ===

Od 1995. do 1997. Orie je bio imenovani branilac pred MKSJ-om.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; U tom periodu bio je član tima odbrane [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i formalno je imenovan za jednog od njegovih branilaca.&lt;ref name=&quot;ICTY_Tadic_1997&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Duško Tadić, Opinion and Judgment, Case No. IT-94-1-T |url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/tjug/en/tad-tsj70507JT2-e.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=7. 5. 1997 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Sudija Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju ===

Orie je 14. marta 2001. izabran za sudiju MKSJ-a, a mandat mu je počeo 17. novembra iste godine.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2001&quot;&gt;{{cite web |title=The fourteen elected Judges will take up Office in November |url=https://www.icty.org/en/press/fourteen-elected-judges-will-take-office-november |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 3. 2001 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kao sudija MKSJ-a služio je od 2001. do 2017.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom rada u MKSJ-u bio je član Komiteta za Pravilnik o postupku i dokazima i Biroa Tribunala.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 5. decembra 2003. Galića osudilo na 20 godina zatvora.&lt;ref name=&quot;ICTY_Galic&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Stanislav Galic – Stanislav Galic Sentenced to 20 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-stanislav-galic-stanislav-galic-sentenced-20-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=5. 12. 2003 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U predmetu protiv [[Darko Mrđa|Darka Mrđe]] Orie je također bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 31. marta 2004. Mrđu osudilo na 17 godina zatvora zbog učešća u ubistvu približno 200 civila i pokušaju ubistva još 12 civila na [[Korićanske stijene|Korićanskim stijenama]] 21. augusta 1992.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mrdja&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Darko Mrdja: Accused Sentenced to 17 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-darko-mrdja-accused-sentenced-17-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=31. 3. 2004 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Prosljeđivanje predmeta domaćem pravosuđu ===

Orie je bio predsjedavajući Vijeća za prosljeđivanje predmeta koje je 17. maja 2005. odlučilo da se predmet protiv [[Radovan Stanković|Radovana Stankovića]] proslijedi [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. U sastavu Vijeća bili su Orie, O-Gon Kwon i Kevin Parker.&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot;&gt;{{cite web |title=Tribunal Decides to Refer the Case Against Radovan Stankovic to Bosnia and Herzegovina |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-decides-refer-case-against-radovan-stankovic-bosnia-and-herzegovina |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=17. 5. 2005 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

MKSJ je naveo da je to bio prvi slučaj u kojem je Tribunal proslijedio jedan od svojih predmeta nacionalnom pravosuđu; predmet je upućen Vijeću za ratne zločine [[Sud Bosne i Hercegovine|Suda Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot; /&gt;

=== Predmet Gotovina i drugi ===

U predmetu [[Suđenje Gotovini i drugima|Gotovina i drugi]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I. Vijeće su, osim njega, činili sudije Uldis Ķinis i Elisabeth Gwaunza.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot;&gt;{{cite web |title=Gotovina et al. (IT-06-90) – Case Information Sheet |url=https://www.icty.org/x/cases/gotovina/cis/en/cis_gotovina_al_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=2011 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje u predmetu počelo je 11. marta 2008, a Pretresno vijeće je prvostepenu presudu izreklo 15. aprila 2011.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot; /&gt; Vijeće je [[Ante Gotovina|Antu Gotovinu]] i [[Mladen Markač|Mladena Markača]] proglasilo krivima, dok je [[Ivan Čermak|Ivana Čermaka]] oslobodilo optužbi; Gotovinu je osudilo na 24 godine, a Markača na 18 godina zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tribunal Convicts Gotovina and Markač, Acquits Čermak |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-convicts-gotovina-and-marka%C4%8D-acquits-%C4%8Dermak |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 4. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Predmet Ratko Mladić ===

U predmetu [[Suđenje Ratku Mladiću|Ratko Mladić]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, u kojem su bili i sudije [[Christoph Flügge]] i [[Bakone Justice Moloto]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Assigned&quot;&gt;{{cite web |title=Judges Assigned To Mladić’s Case |url=https://www.icty.org/en/press/judges-assigned-mladi%C4%87%E2%80%99s-case |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=27. 5. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje Mladiću počelo je 16. maja 2012, a prvostepena presuda izrečena je 22. novembra 2017.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Trial&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement in the case of Ratko Mladić to be rendered on 22 November 2017 |url=https://www.icty.org/en/press/trial-judgement-in-the-case-of-ratko-mladic-to-be-rendered-on-22-november-2017 |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=18. 10. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pretresno vijeće proglasilo je Mladića krivim za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja te ga osudilo na [[doživotni zatvor]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot; /&gt;

U pogledu optužbe za [[genocid]] u općinama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], većina Vijeća zaključila je da su fizički izvršioci u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]], [[Vlasenica|Vlasenici]] i [[Foča|Foči]], kao i određeni izvršioci u [[Kotor-Varoš|Kotor-Varoši]] i [[Prijedor]]u, imali namjeru da unište [[Bošnjaci|bosanske Muslimane]] u tim općinama kao dio zaštićene grupe. Sudija Orie izdvojio je mišljenje o tom zaključku.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Summary&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement Summary for Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-summary-en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

U svom djelimično izdvojenom mišljenju Orie je naveo da se ne slaže sa zaključkom većine da su navedeni fizički izvršioci posjedovali posebnu namjeru da unište dio zaštićene grupe kao takav. Posebno je istakao teškoće u utvrđivanju takve namjere kod izvršioca koji su djelovali na ograničenom geografskom području i na relativno niskom nivou hijerarhije i odgovornosti.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Dissent&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Case No. IT-09-92-T, Trial Judgement, Volume IV, Partially Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Prije početka suđenja odbrana [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] podnijela je zahtjev za izuzeće Orieja na osnovu pravila 15(B) Pravilnika o postupku i dokazima. Među navodima odbrane bili su Orieov raniji angažman kao branioca [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i njegovo prethodno učešće u predmetima [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] i [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot;&gt;{{cite web |title=Order denying Defence Motion pursuant to Rule 15(b) seeking disqualification of presiding Judge Alphons Orie and for a stay of proceedings |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/presord/en/120515.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 5. 2012 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Predsjednik MKSJ-a [[Theodor Meron]] odbio je zahtjev 15. maja 2012, zaključivši da odbrana nije pokazala da bi razumno informisan posmatrač mogao osnovano sumnjati u Orieovu nepristrasnost.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot; /&gt;

=== Mehanizam za međunarodne krivične sudove ===

[[Generalna skupština Ujedinjenih nacija]] izabrala je Orieja 20. decembra 2011. za jednog od 25 prvih sudija na listi sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS).&lt;ref name=&quot;IRMCT_Judges_Election&quot;&gt;{{cite web |title=Judges |url=https://www.irmct.org/en/about/judges |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Orie je sudija Mehanizma od početka njegovog rada u julu 2012. U tom svojstvu postupao je kao sudija pojedinac i kao član Žalbenog vijeća, uključujući i postupak u predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot; Orie je bio član Žalbenog vijeća kojim je predsjedavao [[Carmel Agius]], dok je treći član bio Seymour Panton. Žalbeno vijeće izreklo je presudu 29. juna 2022.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_2022&quot;&gt;{{cite web |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals delivers judgement in the Fatuma et al. case |url=https://www.irmct.org/en/news/appeals-chamber-international-residual-mechanism-criminal-tribunals-delivers-judgement-fatuma |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=29. 6. 2022 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U istom predmetu Orie je izdvojio mišljenje uz odluku od 16. maja 2019. kojom je Žalbeno vijeće odlučivalo o žalbi Tužilaštva protiv odluke o privremenom puštanju Marie Rose Fatume na slobodu. Javna redigovana verzija njegovog izdvojenog mišljenja objavljena je 6. juna 2019.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_Dissent_2019&quot;&gt;{{cite web |title=Public Redacted Version of the Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie to the Decision on Prosecution Appeal against Decision Granting Marie Rose Fatuma Provisional Release, Case No. MICT-18-116-AR68.1 |url=https://ucr.irmct.org/LegalRef/CMSDocStore/Public/English/DissentingOpinion/NotIndexable/MICT-18-116-AR68%231/MRA25744R0000524733.PDF |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=6. 6. 2019 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Njegov posljednji mandat na listi sudija Mehanizma trajao je od 1. jula 2024. do 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Mišljenje o zahtjevu Ratka Mladića za prijevremeno puštanje ==

U augustu 2026. predsjednica [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) [[Graciela Gatti Santana]] konsultovala je sudiju Alphonsa Orieja u postupku razmatranja zahtjeva [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga. Orie je bio jedan od pet sudija Mehanizma koje je predsjednica konsultovala, a svi konsultovani ranije su bili uključeni u odlučivanje o Mladićevoj kazni.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Decision on the Application for Early Release of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/MSC54435R0000666578.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=20. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić je 18. augusta 2026. podnio zahtjev za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga, tražeći da nakon puštanja bude neposredno prebačen u određenu bolnicu ili ustanovu za palijativnu njegu u Srbiji. Zahtjev je zasnovan na njegovom teško narušenom zdravstvenom stanju i procjeni ljekara [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] da se nalazio u završnoj fazi života i da bi njegova [[smrt]] mogla nastupiti u bilo kojem trenutku.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Od pet konsultovanih sudija, Orie i sutkinja [[Prisca Matimba Nyambe]] podržali su odobravanje zahtjeva, dok su sudije Aminatta Lois Runeni N'gum, Seymour Panton i Mustapha El Baaj smatrali da zahtjev treba odbiti.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Orie je smatrao da neposredna blizina Mladićeve smrti predstavlja odlučujući humanitarni razlog u prilog njegovom prijevremenom puštanju. Prema njegovom mišljenju, nivo medicinske njege koju je Mladić primao u pritvorskoj jedinici nije nadjačavao taj humanitarni razlog te bi posljednje sate života, koliko je to moguće, trebalo provesti u porodičnom okruženju. Istovremeno je ukazao na sigurnosne rizike povezane s mogućim transferom Mladića u [[Srbija|Srbiju]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Predsjednica MMKS-a Graciela Gatti Santana odbila je zahtjev za prijevremeno puštanje 20. augusta 2026. U odluci je zaključila da, iako je Mladićevo zdravstveno stanje bilo teško i da je njegova smrt bila neposredna, okolnosti slučaja nisu opravdavale njegovo prijevremeno puštanje.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Ratko Mladić preminuo je 27. augusta 2026. dok je bio hospitalizovan u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Death_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Statement on the passing of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/en/news/statement-passing-ratko-mladic |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=27. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Drugi međunarodni angažmani ==

Pored rada u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] i [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizmu za međunarodne krivične sudove]], Orie je obavljao i druge međunarodne pravosudne i savjetodavne angažmane.

Od 2014. do 2020. bio je član [[Stalni arbitražni sud|Stalnog arbitražnog suda]] sa sjedištem u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 2015. do 2017. bio je predsjednik Žalbenog disciplinskog odbora [[Specijalni sud za Liban|Specijalnog suda za Liban]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom pravničke karijere Orie je savjetovao nizozemsku vladu o brojnim pitanjima, uključujući pitanja povezana s osnivanjem [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Odlikovanja i priznanja ==

Godine 2008. Orie je imenovan oficirom [[Orden Oranje-Nassau|Ordena Oranje-Nassau]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 2015. dodijeljen mu je počasni doktorat [[Slobodni univerzitet u Amsterdamu|Slobodnog univerziteta u Amsterdamu]] zbog posebnih zasluga na području [[Međunarodno krivično pravo|međunarodnog krivičnog prava]]. Počasni doktorat uručen mu je 20. oktobra 2015. tokom svečane akademske proslave univerziteta.&lt;ref name=&quot;VU_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Eredoctor Fons Orie |url=https://vu.nl/nl/verhalen/eredoctor-fons-orie |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |date=20. 10. 2015 |access-date=5. 9. 2026 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

Orie tečno govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i [[Njemački jezik|njemački]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Ante Gotovina]]
* [[Graciela Gatti Santana]]
* [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]]
* [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]]
* [[Ratko Mladić]]
* [[Suđenje Ratku Mladiću]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Wikicitat}}
* [https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-orie Službeni profil sudije Alphonsa Orieja] na sajtu IRMCT-a {{en simbol}}
* [https://www.icty.org/ Službena stranica MKSJ-a] {{en simbol}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Orie, Alphons}}
[[Kategorija:Rođeni 1947.]]
[[Kategorija:Žive osobe]]
[[Kategorija:Biografije, Groningen]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije]]
[[Kategorija:Nizozemski pravnici]]
[[Kategorija:Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
[[Kategorija:Sudije Vrhovnog suda Nizozemske]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija]]
[[Kategorija:Alumni Univerziteta u Leidenu]]</text>
      <sha1>kq5zrn85hac5xjenqond0jpt1ouc2tn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924058</id>
      <parentid>3924057</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21281" sha1="grgsgjrxq5tq18zeey2ftiqriw54knx" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime               = Alphons Orie
| slika             = Alphonsus Martinus Maria Orie, 2014.jpg
| tekst             = Alphons Orie 2014. godine
| redoslijed        = Sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]]
| vrijeme_na_vlasti = [[1. juli]] [[2012.]] – [[30. juni]] [[2026.]]
| redoslijed2       = Sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
| vrijeme_na_vlasti2 = [[17. novembar]] [[2001.]] – [[31. decembar]] [[2017.]]
| datum_rođenja     = {{Datum rođenja i godine|1947|11|23}}
| mjesto_rođenja    = [[Groningen]], [[Nizozemska]]
| datum_smrti       =
| mjesto_smrti      =
| puno_ime          = Alphonsus Martinus Maria Orie
| nacionalnost      = [[Nizozemci|Nizozemac]]
| etnicitet         =
| politička_stranka =
| supruga           =
| supružnik         =
| djeca             =
| obrazovanje       = [[Univerzitet u Leidenu]]
| vjera             =
| potpis            =
| veb-sajt          =
}}
[[Datoteka:Alphons Orie, Judge of the MICT and former ICTY Judge.jpg|mini|desno|300px|Alphons Orie, sudija IRMKS-a i bivši sudija MKSJ-a]]
'''Alphonsus '''&quot;'''Alphons'''&quot;''' Martinus Maria Orie''' (rođen 23. novembra 1947) [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija međunarodnih krivičnih sudova.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Biographical Note: Judge Orie |url=https://www.icty.org/x/file/About/Chambers/judges_bios_en/PJ_Orie_Bio_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; Od 2001. do 2017. bio je sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), a kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] te [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sudija je [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) od početka njegovog rada u julu 2012, a njegov posljednji mandat na sudijskoj listi istekao je 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Biografija ==

Alphons Orie rođen je 23. novembra 1947. u [[Groningen]]u u [[Nizozemska|Nizozemskoj]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; Pravo je studirao na [[Univerzitet u Leidenu|Univerzitetu u Leidenu]], gdje je 1971. stekao akademski stepen magistra prava. Nakon toga završio je postdiplomski studij evropskog krivičnog prava na Slobodnom univerzitetu u Briselu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Od 1971. do 1980. radio je kao predavač krivičnog prava na Univerzitetu u Leidenu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 1980. upisan je u advokaturu pri Vrhovnom sudu Nizozemske. Od 1995. do 1997. bio je partner u advokatskoj kancelariji Wladimiroff &amp; Spong u [[Hag]]u, gdje se specijalizirao za [[Krivično pravo|krivično]] i [[međunarodno krivično pravo]], uključujući prekograničnu odbranu, izručenje, transfer zatvorenika i međunarodnu pravosudnu saradnju, kao i za krivične predmete pred Vrhovnim sudom Nizozemske.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 1994. do 1997. bio je zamjenski sudija Apelacijskog suda u Amsterdamu, a od 1997. do 2001. sudija [[Vrhovni sud Nizozemske|Vrhovnog suda Nizozemske]], gdje je bio član vijeća za krivične predmete. Od 1997. do 2001. bio je i sudija Disciplinskog apelacionog suda za nizozemsku advokaturu kojeg imenuje kruna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

=== Branilac Duška Tadića ===

Od 1995. do 1997. Orie je bio imenovani branilac pred MKSJ-om.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; U tom periodu bio je član tima odbrane [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i formalno je imenovan za jednog od njegovih branilaca.&lt;ref name=&quot;ICTY_Tadic_1997&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Duško Tadić, Opinion and Judgment, Case No. IT-94-1-T |url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/tjug/en/tad-tsj70507JT2-e.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=7. 5. 1997 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Sudija Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju ===

Orie je 14. marta 2001. izabran za sudiju MKSJ-a, a mandat mu je počeo 17. novembra iste godine.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2001&quot;&gt;{{cite web |title=The fourteen elected Judges will take up Office in November |url=https://www.icty.org/en/press/fourteen-elected-judges-will-take-office-november |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 3. 2001 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kao sudija MKSJ-a služio je od 2001. do 2017.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom rada u MKSJ-u bio je član Komiteta za Pravilnik o postupku i dokazima i Biroa Tribunala.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 5. decembra 2003. Galića osudilo na 20 godina zatvora.&lt;ref name=&quot;ICTY_Galic&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Stanislav Galic – Stanislav Galic Sentenced to 20 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-stanislav-galic-stanislav-galic-sentenced-20-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=5. 12. 2003 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U predmetu protiv [[Darko Mrđa|Darka Mrđe]] Orie je također bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 31. marta 2004. Mrđu osudilo na 17 godina zatvora zbog učešća u ubistvu približno 200 civila i pokušaju ubistva još 12 civila na [[Korićanske stijene|Korićanskim stijenama]] 21. augusta 1992.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mrdja&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Darko Mrdja: Accused Sentenced to 17 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-darko-mrdja-accused-sentenced-17-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=31. 3. 2004 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Prosljeđivanje predmeta domaćem pravosuđu ===

Orie je bio predsjedavajući Vijeća za prosljeđivanje predmeta koje je 17. maja 2005. odlučilo da se predmet protiv [[Radovan Stanković|Radovana Stankovića]] proslijedi [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. U sastavu Vijeća bili su Orie, O-Gon Kwon i Kevin Parker.&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot;&gt;{{cite web |title=Tribunal Decides to Refer the Case Against Radovan Stankovic to Bosnia and Herzegovina |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-decides-refer-case-against-radovan-stankovic-bosnia-and-herzegovina |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=17. 5. 2005 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

MKSJ je naveo da je to bio prvi slučaj u kojem je Tribunal proslijedio jedan od svojih predmeta nacionalnom pravosuđu; predmet je upućen Vijeću za ratne zločine [[Sud Bosne i Hercegovine|Suda Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot; /&gt;

=== Predmet Gotovina i drugi ===

U predmetu [[Suđenje Gotovini i drugima|Gotovina i drugi]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I. Vijeće su, osim njega, činili sudije Uldis Ķinis i Elisabeth Gwaunza.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot;&gt;{{cite web |title=Gotovina et al. (IT-06-90) – Case Information Sheet |url=https://www.icty.org/x/cases/gotovina/cis/en/cis_gotovina_al_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=2011 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje u predmetu počelo je 11. marta 2008, a Pretresno vijeće je prvostepenu presudu izreklo 15. aprila 2011.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot; /&gt; Vijeće je [[Ante Gotovina|Antu Gotovinu]] i [[Mladen Markač|Mladena Markača]] proglasilo krivima, dok je [[Ivan Čermak|Ivana Čermaka]] oslobodilo optužbi; Gotovinu je osudilo na 24 godine, a Markača na 18 godina zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tribunal Convicts Gotovina and Markač, Acquits Čermak |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-convicts-gotovina-and-marka%C4%8D-acquits-%C4%8Dermak |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 4. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Predmet Ratko Mladić ===

U predmetu [[Suđenje Ratku Mladiću|Ratko Mladić]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, u kojem su bili i sudije [[Christoph Flügge]] i [[Bakone Justice Moloto]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Assigned&quot;&gt;{{cite web |title=Judges Assigned To Mladić’s Case |url=https://www.icty.org/en/press/judges-assigned-mladi%C4%87%E2%80%99s-case |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=27. 5. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje Mladiću počelo je 16. maja 2012, a prvostepena presuda izrečena je 22. novembra 2017.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Trial&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement in the case of Ratko Mladić to be rendered on 22 November 2017 |url=https://www.icty.org/en/press/trial-judgement-in-the-case-of-ratko-mladic-to-be-rendered-on-22-november-2017 |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=18. 10. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pretresno vijeće proglasilo je Mladića krivim za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja te ga osudilo na [[doživotni zatvor]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot; /&gt;

U pogledu optužbe za [[genocid]] u općinama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], većina Vijeća zaključila je da su fizički izvršioci u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]], [[Vlasenica|Vlasenici]] i [[Foča|Foči]], kao i određeni izvršioci u [[Kotor-Varoš|Kotor-Varoši]] i [[Prijedor]]u, imali namjeru da unište [[Bošnjaci|bosanske Muslimane]] u tim općinama kao dio zaštićene grupe. Sudija Orie izdvojio je mišljenje o tom zaključku.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Summary&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement Summary for Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-summary-en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

U svom djelimično izdvojenom mišljenju Orie je naveo da se ne slaže sa zaključkom većine da su navedeni fizički izvršioci posjedovali posebnu namjeru da unište dio zaštićene grupe kao takav. Posebno je istakao teškoće u utvrđivanju takve namjere kod izvršioca koji su djelovali na ograničenom geografskom području i na relativno niskom nivou hijerarhije i odgovornosti.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Dissent&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Case No. IT-09-92-T, Trial Judgement, Volume IV, Partially Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Prije početka suđenja odbrana [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] podnijela je zahtjev za izuzeće Orieja na osnovu pravila 15(B) Pravilnika o postupku i dokazima. Među navodima odbrane bili su Orieov raniji angažman kao branioca [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i njegovo prethodno učešće u predmetima [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] i [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot;&gt;{{cite web |title=Order denying Defence Motion pursuant to Rule 15(b) seeking disqualification of presiding Judge Alphons Orie and for a stay of proceedings |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/presord/en/120515.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 5. 2012 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Predsjednik MKSJ-a [[Theodor Meron]] odbio je zahtjev 15. maja 2012, zaključivši da odbrana nije pokazala da bi razumno informisan posmatrač mogao osnovano sumnjati u Orieovu nepristrasnost.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot; /&gt;

=== Mehanizam za međunarodne krivične sudove ===

[[Generalna skupština Ujedinjenih nacija]] izabrala je Orieja 20. decembra 2011. za jednog od 25 prvih sudija na listi sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS).&lt;ref name=&quot;IRMCT_Judges_Election&quot;&gt;{{cite web |title=Judges |url=https://www.irmct.org/en/about/judges |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Orie je sudija Mehanizma od početka njegovog rada u julu 2012. U tom svojstvu postupao je kao sudija pojedinac i kao član Žalbenog vijeća, uključujući i postupak u predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot; Orie je bio član Žalbenog vijeća kojim je predsjedavao [[Carmel Agius]], dok je treći član bio Seymour Panton. Žalbeno vijeće izreklo je presudu 29. juna 2022.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_2022&quot;&gt;{{cite web |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals delivers judgement in the Fatuma et al. case |url=https://www.irmct.org/en/news/appeals-chamber-international-residual-mechanism-criminal-tribunals-delivers-judgement-fatuma |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=29. 6. 2022 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U istom predmetu Orie je izdvojio mišljenje uz odluku od 16. maja 2019. kojom je Žalbeno vijeće odlučivalo o žalbi Tužilaštva protiv odluke o privremenom puštanju Marie Rose Fatume na slobodu. Javna redigovana verzija njegovog izdvojenog mišljenja objavljena je 6. juna 2019.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_Dissent_2019&quot;&gt;{{cite web |title=Public Redacted Version of the Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie to the Decision on Prosecution Appeal against Decision Granting Marie Rose Fatuma Provisional Release, Case No. MICT-18-116-AR68.1 |url=https://ucr.irmct.org/LegalRef/CMSDocStore/Public/English/DissentingOpinion/NotIndexable/MICT-18-116-AR68%231/MRA25744R0000524733.PDF |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=6. 6. 2019 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Njegov posljednji mandat na listi sudija Mehanizma trajao je od 1. jula 2024. do 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Mišljenje o zahtjevu Ratka Mladića za prijevremeno puštanje ==

U augustu 2026. predsjednica [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) [[Graciela Gatti Santana]] konsultovala je sudiju Alphonsa Orieja u postupku razmatranja zahtjeva [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga. Orie je bio jedan od pet sudija Mehanizma koje je predsjednica konsultovala, a svi konsultovani ranije su bili uključeni u odlučivanje o Mladićevoj kazni.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Decision on the Application for Early Release of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/MSC54435R0000666578.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=20. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić je 18. augusta 2026. podnio zahtjev za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga, tražeći da nakon puštanja bude neposredno prebačen u određenu bolnicu ili ustanovu za palijativnu njegu u Srbiji. Zahtjev je zasnovan na njegovom teško narušenom zdravstvenom stanju i procjeni ljekara [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] da se nalazio u završnoj fazi života i da bi njegova [[smrt]] mogla nastupiti u bilo kojem trenutku.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Od pet konsultovanih sudija, Orie i sutkinja [[Prisca Matimba Nyambe]] podržali su odobravanje zahtjeva, dok su sudije Aminatta Lois Runeni N'gum, Seymour Panton i Mustapha El Baaj smatrali da zahtjev treba odbiti.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Orie je smatrao da neposredna blizina Mladićeve smrti predstavlja odlučujući humanitarni razlog u prilog njegovom prijevremenom puštanju. Prema njegovom mišljenju, nivo medicinske njege koju je Mladić primao u pritvorskoj jedinici nije nadjačavao taj humanitarni razlog te bi posljednje sate života, koliko je to moguće, trebalo provesti u porodičnom okruženju. Istovremeno je ukazao na sigurnosne rizike povezane s mogućim transferom Mladića u [[Srbija|Srbiju]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Predsjednica MMKS-a Graciela Gatti Santana odbila je zahtjev za prijevremeno puštanje 20. augusta 2026. U odluci je zaključila da, iako je Mladićevo zdravstveno stanje bilo teško i da je njegova smrt bila neposredna, okolnosti slučaja nisu opravdavale njegovo prijevremeno puštanje.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Ratko Mladić preminuo je 27. augusta 2026. dok je bio hospitalizovan u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Death_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Statement on the passing of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/en/news/statement-passing-ratko-mladic |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=27. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Drugi međunarodni angažmani ==

Pored rada u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] i [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizmu za međunarodne krivične sudove]], Orie je obavljao i druge međunarodne pravosudne i savjetodavne angažmane.

Od 2014. do 2020. bio je član [[Stalni arbitražni sud|Stalnog arbitražnog suda]] sa sjedištem u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 2015. do 2017. bio je predsjednik Žalbenog disciplinskog odbora [[Specijalni sud za Liban|Specijalnog suda za Liban]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom pravničke karijere Orie je savjetovao nizozemsku vladu o brojnim pitanjima, uključujući pitanja povezana s osnivanjem [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Odlikovanja i priznanja ==

Godine 2008. Orie je imenovan oficirom [[Orden Oranje-Nassau|Ordena Oranje-Nassau]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 2015. dodijeljen mu je počasni doktorat [[Slobodni univerzitet u Amsterdamu|Slobodnog univerziteta u Amsterdamu]] zbog posebnih zasluga na području [[Međunarodno krivično pravo|međunarodnog krivičnog prava]]. Počasni doktorat uručen mu je 20. oktobra 2015. tokom svečane akademske proslave univerziteta.&lt;ref name=&quot;VU_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Eredoctor Fons Orie |url=https://vu.nl/nl/verhalen/eredoctor-fons-orie |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |date=20. 10. 2015 |access-date=5. 9. 2026 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

Orie tečno govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i [[Njemački jezik|njemački]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Ante Gotovina]]
* [[Graciela Gatti Santana]]
* [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]]
* [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]]
* [[Ratko Mladić]]
* [[Suđenje Ratku Mladiću]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Wikicitat}}
* [https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-orie Službeni profil sudije Alphonsa Orieja] na sajtu IRMCT-a {{en simbol}}
* [https://www.icty.org/ Službena stranica MKSJ-a] {{en simbol}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Orie, Alphons}}
[[Kategorija:Rođeni 1947.]]
[[Kategorija:Žive osobe]]
[[Kategorija:Biografije, Groningen]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije]]
[[Kategorija:Nizozemski pravnici]]
[[Kategorija:Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
[[Kategorija:Sudije Vrhovnog suda Nizozemske]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija]]
[[Kategorija:Alumni Univerziteta u Leidenu]]</text>
      <sha1>grgsgjrxq5tq18zeey2ftiqriw54knx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924059</id>
      <parentid>3924058</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:59:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21281" sha1="88912rhg3hqhpbidhzlq44c1ua84vlo" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime               = Alphons Orie
| slika             = Alphonsus Martinus Maria Orie, 2014.jpg
| tekst             = Alphons Orie 2014. godine
| redoslijed        = Sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]]
| vrijeme_na_vlasti = [[1. juli]] [[2012.]] – [[30. juni]] [[2026.]]
| redoslijed2       = Sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
| vrijeme_na_vlasti2 = [[17. novembar]] [[2001.]] – [[31. decembar]] [[2017.]]
| datum_rođenja     = {{Datum rođenja i godine|1947|11|23}}
| mjesto_rođenja    = [[Groningen]], [[Nizozemska]]
| datum_smrti       =
| mjesto_smrti      =
| puno_ime          = Alphonsus Martinus Maria Orie
| nacionalnost      = [[Nizozemci|Nizozemac]]
| etnicitet         =
| politička_stranka =
| supruga           =
| supružnik         =
| djeca             =
| obrazovanje       = [[Univerzitet u Leidenu]]
| vjera             =
| potpis            =
| veb-sajt          =
}}
[[Datoteka:Alphons Orie, Judge of the MICT and former ICTY Judge.jpg|mini|desno|300px|Alphons Orie, sudija IRMKS-a i bivši sudija MKSJ-a]]
'''Alphonsus '''&quot;'''Alphons'''&quot;''' Martinus Maria Orie''' (rođen 23. novembra 1947) [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija međunarodnih krivičnih sudova.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Biographical Note: Judge Orie |url=https://www.icty.org/x/file/About/Chambers/judges_bios_en/PJ_Orie_Bio_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; Od 2001. do 2017. bio je sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), a kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] te [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sudija je [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) od početka njegovog rada u julu 2012, a njegov posljednji mandat na sudijskoj listi istekao je 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Biografija ==

Alphons Orie rođen je 23. novembra 1947. u [[Groningen]]u u [[Nizozemska|Nizozemskoj]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; Pravo je studirao na [[Univerzitet u Leidenu|Univerzitetu u Leidenu]], gdje je 1971. stekao akademski stepen magistra prava. Nakon toga završio je postdiplomski studij evropskog krivičnog prava na Slobodnom univerzitetu u Briselu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Od 1971. do 1980. radio je kao predavač krivičnog prava na Univerzitetu u Leidenu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 1980. upisan je u advokaturu pri Vrhovnom sudu Nizozemske. Od 1995. do 1997. bio je partner u advokatskoj kancelariji Wladimiroff &amp; Spong u [[Hag]]u, gdje se specijalizirao za [[Krivično pravo|krivično]] i [[međunarodno krivično pravo]], uključujući prekograničnu odbranu, izručenje, transfer zatvorenika i međunarodnu pravosudnu saradnju, kao i za krivične predmete pred Vrhovnim sudom Nizozemske.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 1994. do 1997. bio je zamjenski sudija Apelacijskog suda u Amsterdamu, a od 1997. do 2001. sudija [[Vrhovni sud Nizozemske|Vrhovnog suda Nizozemske]], gdje je bio član vijeća za krivične predmete. Od 1997. do 2001. bio je i sudija Disciplinskog apelacionog suda za nizozemsku advokaturu kojeg imenuje kruna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

=== Branilac Duška Tadića ===

Od 1995. do 1997. Orie je bio imenovani branilac pred MKSJ-om.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; U tom periodu bio je član tima odbrane [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i formalno je imenovan za jednog od njegovih branilaca.&lt;ref name=&quot;ICTY_Tadic_1997&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Duško Tadić, Opinion and Judgment, Case No. IT-94-1-T |url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/tjug/en/tad-tsj70507JT2-e.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=7. 5. 1997 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Sudija Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju ===

Orie je 14. marta 2001. izabran za sudiju MKSJ-a, a mandat mu je počeo 17. novembra iste godine.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2001&quot;&gt;{{cite web |title=The fourteen elected Judges will take up Office in November |url=https://www.icty.org/en/press/fourteen-elected-judges-will-take-office-november |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 3. 2001 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kao sudija MKSJ-a služio je od 2001. do 2017.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom rada u MKSJ-u bio je član Komiteta za Pravilnik o postupku i dokazima i Biroa Tribunala.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 5. decembra 2003. Galića osudilo na 20 godina zatvora.&lt;ref name=&quot;ICTY_Galic&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Stanislav Galic – Stanislav Galic Sentenced to 20 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-stanislav-galic-stanislav-galic-sentenced-20-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=5. 12. 2003 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U predmetu protiv [[Darko Mrđa|Darka Mrđe]] Orie je također bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 31. marta 2004. Mrđu osudilo na 17 godina zatvora zbog učešća u ubistvu približno 200 civila i pokušaju ubistva još 12 civila na [[Korićanske stijene|Korićanskim stijenama]] 21. augusta 1992.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mrdja&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Darko Mrdja: Accused Sentenced to 17 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-darko-mrdja-accused-sentenced-17-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=31. 3. 2004 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Prosljeđivanje predmeta domaćem pravosuđu ===

Orie je bio predsjedavajući Vijeća za prosljeđivanje predmeta koje je 17. maja 2005. odlučilo da se predmet protiv [[Radovan Stanković|Radovana Stankovića]] proslijedi [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. U sastavu Vijeća bili su Orie, O-Gon Kwon i Kevin Parker.&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot;&gt;{{cite web |title=Tribunal Decides to Refer the Case Against Radovan Stankovic to Bosnia and Herzegovina |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-decides-refer-case-against-radovan-stankovic-bosnia-and-herzegovina |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=17. 5. 2005 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

MKSJ je naveo da je to bio prvi slučaj u kojem je Tribunal proslijedio jedan od svojih predmeta nacionalnom pravosuđu; predmet je upućen Vijeću za ratne zločine [[Sud Bosne i Hercegovine|Suda Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot; /&gt;

=== Predmet Gotovina i drugi ===

U predmetu [[Suđenje Gotovini i drugima|Gotovina i drugi]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I. Vijeće su, osim njega, činili sudije Uldis Ķinis i Elisabeth Gwaunza.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot;&gt;{{cite web |title=Gotovina et al. (IT-06-90) – Case Information Sheet |url=https://www.icty.org/x/cases/gotovina/cis/en/cis_gotovina_al_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=2011 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje u predmetu počelo je 11. marta 2008, a Pretresno vijeće je prvostepenu presudu izreklo 15. aprila 2011.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot; /&gt; Vijeće je [[Ante Gotovina|Antu Gotovinu]] i [[Mladen Markač|Mladena Markača]] proglasilo krivima, dok je [[Ivan Čermak|Ivana Čermaka]] oslobodilo optužbi; Gotovinu je osudilo na 24 godine, a Markača na 18 godina zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tribunal Convicts Gotovina and Markač, Acquits Čermak |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-convicts-gotovina-and-marka%C4%8D-acquits-%C4%8Dermak |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 4. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Predmet Ratko Mladić ===

U predmetu [[Suđenje Ratku Mladiću|Ratko Mladić]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, u kojem su bili i sudije [[Christoph Flügge]] i [[Bakone Justice Moloto]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Assigned&quot;&gt;{{cite web |title=Judges Assigned To Mladić’s Case |url=https://www.icty.org/en/press/judges-assigned-mladi%C4%87%E2%80%99s-case |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=27. 5. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje Mladiću počelo je 16. maja 2012, a prvostepena presuda izrečena je 22. novembra 2017.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Trial&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement in the case of Ratko Mladić to be rendered on 22 November 2017 |url=https://www.icty.org/en/press/trial-judgement-in-the-case-of-ratko-mladic-to-be-rendered-on-22-november-2017 |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=18. 10. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pretresno vijeće proglasilo je Mladića krivim za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja te ga osudilo na [[doživotni zatvor]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot; /&gt;

U pogledu optužbe za [[genocid]] u općinama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], većina Vijeća zaključila je da su fizički izvršioci u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]], [[Vlasenica|Vlasenici]] i [[Foča|Foči]], kao i određeni izvršioci u [[Kotor-Varoš|Kotor-Varoši]] i [[Prijedor]]u, imali namjeru da unište [[Bošnjaci|bosanske Muslimane]] u tim općinama kao dio zaštićene grupe. Sudija Orie izdvojio je mišljenje o tom zaključku.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Summary&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement Summary for Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-summary-en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

U svom djelimično izdvojenom mišljenju Orie je naveo da se ne slaže sa zaključkom većine da su navedeni fizički izvršioci posjedovali posebnu namjeru da unište dio zaštićene grupe kao takav. Posebno je istakao teškoće u utvrđivanju takve namjere kod izvršioca koji su djelovali na ograničenom geografskom području i na relativno niskom nivou hijerarhije i odgovornosti.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Dissent&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Case No. IT-09-92-T, Trial Judgement, Volume IV, Partially Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Prije početka suđenja odbrana [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] podnijela je zahtjev za izuzeće Orieja na osnovu pravila 15(B) Pravilnika o postupku i dokazima. Među navodima odbrane bili su Orieov raniji angažman kao branioca [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i njegovo prethodno učešće u predmetima [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] i [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot;&gt;{{cite web |title=Order denying Defence Motion pursuant to Rule 15(b) seeking disqualification of presiding Judge Alphons Orie and for a stay of proceedings |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/presord/en/120515.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 5. 2012 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Predsjednik MKSJ-a [[Theodor Meron]] odbio je zahtjev 15. maja 2012, zaključivši da odbrana nije pokazala da bi razumno informisan posmatrač mogao osnovano sumnjati u Orieovu nepristrasnost.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot; /&gt;

=== Mehanizam za međunarodne krivične sudove ===

[[Generalna skupština Ujedinjenih nacija]] izabrala je Orieja 20. decembra 2011. za jednog od 25 prvih sudija na listi sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS).&lt;ref name=&quot;IRMCT_Judges_Election&quot;&gt;{{cite web |title=Judges |url=https://www.irmct.org/en/about/judges |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Orie je sudija Mehanizma od početka njegovog rada u julu 2012. U tom svojstvu postupao je kao sudija pojedinac i kao član Žalbenog vijeća, uključujući i postupak u predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot; Orie je bio član Žalbenog vijeća kojim je predsjedavao [[Carmel Agius]], dok je treći član bio Seymour Panton. Žalbeno vijeće izreklo je presudu 29. juna 2022.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_2022&quot;&gt;{{cite web |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals delivers judgement in the Fatuma et al. case |url=https://www.irmct.org/en/news/appeals-chamber-international-residual-mechanism-criminal-tribunals-delivers-judgement-fatuma |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=29. 6. 2022 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U istom predmetu Orie je izdvojio mišljenje uz odluku od 16. maja 2019. kojom je Žalbeno vijeće odlučivalo o žalbi Tužilaštva protiv odluke o privremenom puštanju Marie Rose Fatume na slobodu. Javna redigovana verzija njegovog izdvojenog mišljenja objavljena je 6. juna 2019.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_Dissent_2019&quot;&gt;{{cite web |title=Public Redacted Version of the Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie to the Decision on Prosecution Appeal against Decision Granting Marie Rose Fatuma Provisional Release, Case No. MICT-18-116-AR68.1 |url=https://ucr.irmct.org/LegalRef/CMSDocStore/Public/English/DissentingOpinion/NotIndexable/MICT-18-116-AR68%231/MRA25744R0000524733.PDF |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=6. 6. 2019 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Njegov posljednji mandat na listi sudija Mehanizma trajao je od 1. jula 2024. do 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Mišljenje o zahtjevu Ratka Mladića za prijevremeno puštanje ==

U augustu 2026. predsjednica [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) [[Graciela Gatti Santana]] konsultovala je sudiju Alphonsa Orieja u postupku razmatranja zahtjeva [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga. Orie je bio jedan od pet sudija Mehanizma koje je predsjednica konsultovala, a svi konsultovani ranije su bili uključeni u odlučivanje o Mladićevoj kazni.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Decision on the Application for Early Release of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/MSC54435R0000666578.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=20. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić je 18. augusta 2026. podnio zahtjev za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga, tražeći da nakon puštanja bude neposredno prebačen u određenu bolnicu ili ustanovu za palijativnu njegu u Srbiji. Zahtjev je zasnovan na njegovom teško narušenom zdravstvenom stanju i procjeni ljekara [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] da se nalazio u završnoj fazi života i da bi njegova [[smrt]] mogla nastupiti u bilo kojem trenutku.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Od pet konsultovanih sudija, Orie i sutkinja [[Prisca Matimba Nyambe]] podržali su odobravanje zahtjeva, dok su sudije Aminatta Lois Runeni N'gum, Seymour Panton i Mustapha El Baaj smatrali da zahtjev treba odbiti.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Orie je smatrao da neposredna blizina Mladićeve smrti predstavlja odlučujući humanitarni razlog u prilog njegovom prijevremenom puštanju. Prema njegovom mišljenju, nivo medicinske njege koju je Mladić primao u pritvorskoj jedinici nije nadjačavao taj humanitarni razlog te bi posljednje sate života, koliko je to moguće, trebalo provesti u porodičnom okruženju. Istovremeno je ukazao na sigurnosne rizike povezane s mogućim transferom Mladića u [[Srbija|Srbiju]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Predsjednica MMKS-a Graciela Gatti Santana odbila je zahtjev za prijevremeno puštanje 20. augusta 2026. U odluci je zaključila da, iako je Mladićevo zdravstveno stanje bilo teško i da je njegova smrt bila neposredna, okolnosti slučaja nisu opravdavale njegovo prijevremeno puštanje.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Ratko Mladić preminuo je 27. augusta 2026. dok je bio hospitalizovan u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Death_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Statement on the passing of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/en/news/statement-passing-ratko-mladic |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=27. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Drugi međunarodni angažmani ==

Pored rada u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] i [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizmu za međunarodne krivične sudove]], Orie je obavljao i druge međunarodne pravosudne i savjetodavne angažmane.

Od 2014. do 2020. bio je član [[Stalni arbitražni sud|Stalnog arbitražnog suda]] sa sjedištem u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 2015. do 2017. bio je predsjednik Žalbenog disciplinskog odbora [[Specijalni sud za Liban|Specijalnog suda za Liban]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom pravničke karijere Orie je savjetovao nizozemsku vladu o brojnim pitanjima, uključujući pitanja povezana s osnivanjem [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Odlikovanja i priznanja ==

Godine 2008. Orie je imenovan oficirom [[Orden Oranje-Nassau|Ordena Oranje-Nassau]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 2015. dodijeljen mu je počasni doktorat [[Slobodni univerzitet u Amsterdamu|Slobodnog univerziteta u Amsterdamu]] zbog posebnih zasluga na području [[Međunarodno krivično pravo|međunarodnog krivičnog prava]]. Počasni doktorat uručen mu je 20. oktobra 2015. tokom svečane akademske proslave univerziteta.&lt;ref name=&quot;VU_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Eredoctor Fons Orie |url=https://vu.nl/nl/verhalen/eredoctor-fons-orie |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |date=20. 10. 2015 |access-date=5. 9. 2026 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

Orie tečno govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i [[Njemački jezik|njemački]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Ante Gotovina]]
* [[Graciela Gatti Santana]]
* [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]]
* [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]]
* [[Ratko Mladić]]
* [[Suđenje Ratku Mladiću]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Wikicitat}}
* [https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-orie Službeni profil sudije Alphonsa Orieja] na sajtu IRMCT-a {{en simbol}}
* [https://www.icty.org/ Službena stranica MKSJ-a] {{en simbol}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Orie, Alphons}}
[[Kategorija:Rođeni 1947.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Biografije, Groningen]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije]]
[[Kategorija:Nizozemski pravnici]]
[[Kategorija:Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
[[Kategorija:Sudije Vrhovnog suda Nizozemske]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija]]
[[Kategorija:Alumni Univerziteta u Leidenu]]</text>
      <sha1>88912rhg3hqhpbidhzlq44c1ua84vlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924079</id>
      <parentid>3924059</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21278" sha1="gv7gb26cu1uu4xbfc7htlwibxrcrnd6" xml:space="preserve">{{Infokutija politički vođa
| ime               = Alphons Orie
| slika             = Alphonsus Martinus Maria Orie, 2014.jpg
| tekst             = Alphons Orie 2014. godine
| redoslijed        = Sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]]
| vrijeme_na_vlasti = [[1. juli]] [[2012.]] – [[30. juni]] [[2026.]]
| redoslijed2       = Sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
| vrijeme_na_vlasti2 = [[17. novembar]] [[2001.]] – [[31. decembar]] [[2017.]]
| datum_rođenja     = {{Datum rođenja i godine|1947|11|23}}
| mjesto_rođenja    = [[Groningen]], [[Nizozemska]]
| datum_smrti       =
| mjesto_smrti      =
| puno_ime          = Alphonsus Martinus Maria Orie
| nacionalnost      = [[Nizozemci|Nizozemac]]
| etnicitet         =
| politička_stranka =
| supruga           =
| supružnik         =
| djeca             =
| obrazovanje       = [[Univerzitet u Leidenu]]
| vjera             =
| potpis            =
| veb-sajt          =
}}
[[Datoteka:Alphons Orie, Judge of the MICT and former ICTY Judge.jpg|mini|desno|300px|Alphons Orie, sudija IRMKS-a i bivši sudija MKSJ-a]]
'''Alphonsus '''&quot;'''Alphons'''&quot;''' Martinus Maria Orie''' (rođen 23. novembra 1947) [[Nizozemska|nizozemski]] je pravnik i sudija međunarodnih krivičnih sudova.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Biographical Note: Judge Orie |url=https://www.icty.org/x/file/About/Chambers/judges_bios_en/PJ_Orie_Bio_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; Od 2001. do 2017. bio je sudija [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), a kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] te [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sudija je [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) od početka njegovog rada u julu 2012, a njegov posljednji mandat na sudijskoj listi istekao je 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Biografija ==

Alphons Orie rođen je 23. novembra 1947. u [[Groningen]]u u [[Nizozemska|Nizozemskoj]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; Pravo je studirao na [[Univerzitet u Leidenu|Univerzitetu u Leidenu]], gdje je 1971. stekao akademski stepen magistra prava. Nakon toga završio je postdiplomski studij evropskog krivičnog prava na Slobodnom univerzitetu u Briselu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Judge Alphons M.M. Orie |url=https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-mm-orie |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Od 1971. do 1980. radio je kao predavač krivičnog prava na Univerzitetu u Leidenu.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 1980. upisao je advokaturu pri Vrhovnom sudu Nizozemske. Od 1995. do 1997. bio je partner u advokatskoj kancelariji Wladimiroff &amp; Spong u [[Hag]]u, gdje se specijalizirao za [[Krivično pravo|krivično]] i [[međunarodno krivično pravo]], uključujući prekograničnu odbranu, izručenje, transfer zatvorenika i međunarodnu pravosudnu saradnju, kao i za krivične predmete pred Vrhovnim sudom Nizozemske.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 1994. do 1997. bio je zamjenski sudija Apelacijskog suda u Amsterdamu, a od 1997. do 2001. sudija [[Vrhovni sud Nizozemske|Vrhovnog suda Nizozemske]], gdje je bio član vijeća za krivične predmete. Od 1997. do 2001. bio je i sudija Disciplinskog apelacionog suda za nizozemsku advokaturu kojeg imenuje kruna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

=== Branilac Duška Tadića ===

Od 1995. do 1997. Orie je bio imenovani branilac pred MKSJ-om.&lt;ref name=&quot;ICTY_Bio_Orie&quot; /&gt; U tom periodu bio je član tima odbrane [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i formalno je imenovan za jednog od njegovih branioca.&lt;ref name=&quot;ICTY_Tadic_1997&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Duško Tadić, Opinion and Judgment, Case No. IT-94-1-T |url=https://www.icty.org/x/cases/tadic/tjug/en/tad-tsj70507JT2-e.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=7. 5. 1997 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Sudija Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju ===

Orie je 14. marta 2001. izabran za sudiju MKSJ-a, a mandat mu je počeo 17. novembra iste godine.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2001&quot;&gt;{{cite web |title=The fourteen elected Judges will take up Office in November |url=https://www.icty.org/en/press/fourteen-elected-judges-will-take-office-november |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 3. 2001 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Kao sudija MKSJ-a služio je od 2001. do 2017.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom rada u MKSJ-u bio je član Komiteta za Pravilnik o postupku i dokazima i Biroa Tribunala.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Kao predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I predsjedavao je suđenjima u predmetima protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]], [[Ante Gotovina|Ante Gotovine]], [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], [[Jovica Stanišić|Jovice Stanišića]] i [[Franko Simatović|Franka Simatovića]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu protiv [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 5. decembra 2003. Galića osudilo na 20 godina zatvora.&lt;ref name=&quot;ICTY_Galic&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Stanislav Galic – Stanislav Galic Sentenced to 20 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-stanislav-galic-stanislav-galic-sentenced-20-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=5. 12. 2003 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U predmetu protiv [[Darko Mrđa|Darka Mrđe]] Orie je također bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, koje je 31. marta 2004. Mrđu osudilo na 17 godina zatvora zbog učešća u ubistvu približno 200 civila i pokušaju ubistva još 12 civila na [[Korićanske stijene|Korićanskim stijenama]] 21. augusta 1992.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mrdja&quot;&gt;{{cite web |title=Judgement in the Case The Prosecutor v. Darko Mrdja: Accused Sentenced to 17 Years' Imprisonment |url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-darko-mrdja-accused-sentenced-17-years-imprisonment |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=31. 3. 2004 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Prosljeđivanje predmeta domaćem pravosuđu ===

Orie je bio predsjedavajući Vijeća za prosljeđivanje predmeta koje je 17. maja 2005. odlučilo da se predmet protiv [[Radovan Stanković|Radovana Stankovića]] proslijedi [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. U sastavu Vijeća bili su Orie, O-Gon Kwon i Kevin Parker.&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot;&gt;{{cite web |title=Tribunal Decides to Refer the Case Against Radovan Stankovic to Bosnia and Herzegovina |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-decides-refer-case-against-radovan-stankovic-bosnia-and-herzegovina |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=17. 5. 2005 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

MKSJ je naveo da je to bio prvi slučaj u kojem je Tribunal proslijedio jedan od svojih predmeta nacionalnom pravosuđu; predmet je upućen Vijeću za ratne zločine [[Sud Bosne i Hercegovine|Suda Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Stankovic&quot; /&gt;

=== Predmet Gotovina i drugi ===

U predmetu [[Suđenje Gotovini i drugima|Gotovina i drugi]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I. Vijeće su, osim njega, činili sudije Uldis Ķinis i Elisabeth Gwaunza.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot;&gt;{{cite web |title=Gotovina et al. (IT-06-90) – Case Information Sheet |url=https://www.icty.org/x/cases/gotovina/cis/en/cis_gotovina_al_en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=2011 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje u predmetu počelo je 11. marta 2008, a Pretresno vijeće je prvostepenu presudu izreklo 15. aprila 2011.&lt;ref name=&quot;ICTY_Gotovina_CIS&quot; /&gt; Vijeće je [[Ante Gotovina|Antu Gotovinu]] i [[Mladen Markač|Mladena Markača]] proglasilo krivima, dok je [[Ivan Čermak|Ivana Čermaka]] oslobodilo optužbi; Gotovinu je osudilo na 24 godine, a Markača na 18 godina zatvora.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tribunal Convicts Gotovina and Markač, Acquits Čermak |url=https://www.icty.org/en/press/tribunal-convicts-gotovina-and-marka%C4%8D-acquits-%C4%8Dermak |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 4. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== Predmet Ratko Mladić ===

U predmetu [[Suđenje Ratku Mladiću|Ratko Mladić]], Orie je bio predsjedavajući sudija Pretresnog vijeća I, u kojem su bili i sudije [[Christoph Flügge]] i [[Bakone Justice Moloto]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Assigned&quot;&gt;{{cite web |title=Judges Assigned To Mladić’s Case |url=https://www.icty.org/en/press/judges-assigned-mladi%C4%87%E2%80%99s-case |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=27. 5. 2011 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Suđenje Mladiću počelo je 16. maja 2012, a prvostepena presuda izrečena je 22. novembra 2017.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Trial&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement in the case of Ratko Mladić to be rendered on 22 November 2017 |url=https://www.icty.org/en/press/trial-judgement-in-the-case-of-ratko-mladic-to-be-rendered-on-22-november-2017 |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=18. 10. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Pretresno vijeće proglasilo je Mladića krivim za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja te ga osudilo na [[doživotni zatvor]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Judgement&quot; /&gt;

U pogledu optužbe za [[genocid]] u općinama u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], većina Vijeća zaključila je da su fizički izvršioci u [[Sanski Most|Sanskom Mostu]], [[Vlasenica|Vlasenici]] i [[Foča|Foči]], kao i određeni izvršioci u [[Kotor-Varoš|Kotor-Varoši]] i [[Prijedor]]u, imali namjeru da unište [[Bošnjaci|bosanske Muslimane]] u tim općinama kao dio zaštićene grupe. Sudija Orie izdvojio je mišljenje o tom zaključku.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Summary&quot;&gt;{{cite web |title=Trial Judgement Summary for Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-summary-en.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

U svom djelimično izdvojenom mišljenju Orie je naveo da se ne slaže sa zaključkom većine da su navedeni fizički izvršioci posjedovali posebnu namjeru da unište dio zaštićene grupe kao takav. Posebno je istakao teškoće u utvrđivanju takve namjere kod izvršioca koji su djelovali na ograničenom geografskom području i na relativno niskom nivou hijerarhije i odgovornosti.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Dissent&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Case No. IT-09-92-T, Trial Judgement, Volume IV, Partially Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-4of5_1.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Prije početka suđenja odbrana [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] podnijela je zahtjev za izuzeće Orieja na osnovu pravila 15(B) Pravilnika o postupku i dokazima. Među navodima odbrane bili su Orieov raniji angažman kao branioca [[Duško Tadić|Duška Tadića]] i njegovo prethodno učešće u predmetima [[Stanislav Galić|Stanislava Galića]] i [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]].&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot;&gt;{{cite web |title=Order denying Defence Motion pursuant to Rule 15(b) seeking disqualification of presiding Judge Alphons Orie and for a stay of proceedings |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/presord/en/120515.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=15. 5. 2012 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Predsjednik MKSJ-a [[Theodor Meron]] odbio je zahtjev 15. maja 2012, zaključivši da odbrana nije pokazala da bi razumno informisan posmatrač mogao osnovano sumnjati u Orieovu nepristrasnost.&lt;ref name=&quot;ICTY_Mladic_Disqualification&quot; /&gt;

=== Mehanizam za međunarodne krivične sudove ===

[[Generalna skupština Ujedinjenih nacija]] izabrala je Orieja 20. decembra 2011. za jednog od 25 prvih sudija na listi sudija [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS).&lt;ref name=&quot;IRMCT_Judges_Election&quot;&gt;{{cite web |title=Judges |url=https://www.irmct.org/en/about/judges |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Orie je sudija Mehanizma od početka njegovog rada u julu 2012. U tom svojstvu postupao je kao sudija pojedinac i kao član Žalbenog vijeća, uključujući i postupak u predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

U predmetu &quot;Fatuma i dr.&quot; Orie je bio član Žalbenog vijeća kojim je predsjedavao [[Carmel Agius]], dok je treći član bio Seymour Panton. Žalbeno vijeće izreklo je presudu 29. juna 2022.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_2022&quot;&gt;{{cite web |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals delivers judgement in the Fatuma et al. case |url=https://www.irmct.org/en/news/appeals-chamber-international-residual-mechanism-criminal-tribunals-delivers-judgement-fatuma |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=29. 6. 2022 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

U istom predmetu Orie je izdvojio mišljenje uz odluku od 16. maja 2019. kojom je Žalbeno vijeće odlučivalo o žalbi Tužilaštva protiv odluke o privremenom puštanju Marie Rose Fatume na slobodu. Javna redigovana verzija njegovog izdvojenog mišljenja objavljena je 6. juna 2019.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Fatuma_Dissent_2019&quot;&gt;{{cite web |title=Public Redacted Version of the Dissenting Opinion of Judge Alphons Orie to the Decision on Prosecution Appeal against Decision Granting Marie Rose Fatuma Provisional Release, Case No. MICT-18-116-AR68.1 |url=https://ucr.irmct.org/LegalRef/CMSDocStore/Public/English/DissentingOpinion/NotIndexable/MICT-18-116-AR68%231/MRA25744R0000524733.PDF |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=6. 6. 2019 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Njegov posljednji mandat na listi sudija Mehanizma trajao je od 1. jula 2024. do 30. juna 2026.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Mišljenje o zahtjevu Ratka Mladića za prijevremeno puštanje ==

U augustu 2026. predsjednica [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizma za međunarodne krivične sudove]] (MMKS) [[Graciela Gatti Santana]] konsultovala je sudiju Alphonsa Orieja u postupku razmatranja zahtjeva [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga. Orie je bio jedan od pet sudija Mehanizma koje je predsjednica konsultovala, a svi konsultovani ranije su bili uključeni u odlučivanje o Mladićevoj kazni.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Decision on the Application for Early Release of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/MSC54435R0000666578.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=20. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić je 18. augusta 2026. podnio zahtjev za uslovno prijevremeno puštanje na slobodu iz humanitarnih razloga, tražeći da nakon puštanja bude neposredno prebačen u određenu bolnicu ili ustanovu za palijativnu njegu u Srbiji. Zahtjev je zasnovan na njegovom teško narušenom zdravstvenom stanju i procjeni ljekara [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] da se nalazio u završnoj fazi života i da bi njegova [[smrt]] mogla nastupiti u bilo kojem trenutku.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Od pet konsultovanih sudija, Orie i sutkinja [[Prisca Matimba Nyambe]] podržali su odobravanje zahtjeva, dok su sudije Aminatta Lois Runeni N'gum, Seymour Panton i Mustapha El Baaj smatrali da zahtjev treba odbiti.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Orie je smatrao da neposredna blizina Mladićeve smrti predstavlja odlučujući humanitarni razlog u prilog njegovom prijevremenom puštanju. Prema njegovom mišljenju, nivo medicinske njege koju je Mladić primao u pritvorskoj jedinici nije nadjačavao taj humanitarni razlog te bi posljednje sate života, koliko je to moguće, trebalo provesti u porodičnom okruženju. Istovremeno je ukazao na sigurnosne rizike povezane s mogućim transferom Mladića u [[Srbija|Srbiju]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Predsjednica MMKS-a Graciela Gatti Santana odbila je zahtjev za prijevremeno puštanje 20. augusta 2026. U odluci je zaključila da, iako je Mladićevo zdravstveno stanje bilo teško i da je njegova smrt bila neposredna, okolnosti slučaja nisu opravdavale njegovo prijevremeno puštanje.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_EarlyRelease_2026&quot; /&gt;

Ratko Mladić preminuo je 27. augusta 2026. dok je bio hospitalizovan u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Death_2026&quot;&gt;{{cite web |title=Statement on the passing of Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/en/news/statement-passing-ratko-mladic |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=27. 8. 2026 |access-date=5. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Drugi međunarodni angažmani ==

Pored rada u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnom krivičnom sudu za bivšu Jugoslaviju]] i [[Mehanizam za međunarodne krivične sudove|Mehanizmu za međunarodne krivične sudove]], Orie je obavljao i druge međunarodne pravosudne i savjetodavne angažmane.

Od 2014. do 2020. bio je član [[Stalni arbitražni sud|Stalnog arbitražnog suda]] sa sjedištem u [[Hag]]u.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Od 2015. do 2017. bio je predsjednik Žalbenog disciplinskog odbora [[Specijalni sud za Liban|Specijalnog suda za Liban]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Tokom pravničke karijere Orie je savjetovao nizozemsku vladu o brojnim pitanjima, uključujući pitanja povezana s osnivanjem [[Međunarodni krivični sud|Međunarodnog krivičnog suda]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Odlikovanja i priznanja ==

Godine 2008. Orie je imenovan oficirom [[Orden Oranje-Nassau|Ordena Oranje-Nassau]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

Godine 2015. dodijeljen mu je počasni doktorat [[Slobodni univerzitet u Amsterdamu|Slobodnog univerziteta u Amsterdamu]] zbog posebnih zasluga na području [[Međunarodno krivično pravo|međunarodnog krivičnog prava]]. Počasni doktorat uručen mu je 20. oktobra 2015. tokom svečane akademske proslave univerziteta.&lt;ref name=&quot;VU_Orie&quot;&gt;{{cite web |title=Eredoctor Fons Orie |url=https://vu.nl/nl/verhalen/eredoctor-fons-orie |publisher=Vrije Universiteit Amsterdam |date=20. 10. 2015 |access-date=5. 9. 2026 |language=nl}}&lt;/ref&gt;

Orie tečno govori [[Engleski jezik|engleski]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i [[Njemački jezik|njemački]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Orie&quot; /&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Ante Gotovina]]
* [[Graciela Gatti Santana]]
* [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]]
* [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove]]
* [[Ratko Mladić]]
* [[Suđenje Ratku Mladiću]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

== Vanjski linkovi ==
{{Wikicitat}}
* [https://www.irmct.org/en/about/judges/judge-alphons-orie Službeni profil sudije Alphonsa Orieja] na sajtu IRMCT-a {{en simbol}}
* [https://www.icty.org/ Službena stranica MKSJ-a] {{en simbol}}

{{Normativna kontrola}}

{{DEFAULTSORT:Orie, Alphons}}
[[Kategorija:Rođeni 1947.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Biografije, Groningen]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije]]
[[Kategorija:Nizozemski pravnici]]
[[Kategorija:Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]]
[[Kategorija:Sudije Vrhovnog suda Nizozemske]]
[[Kategorija:Nizozemske sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija]]
[[Kategorija:Alumni Univerziteta u Leidenu]]</text>
      <sha1>gv7gb26cu1uu4xbfc7htlwibxrcrnd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju</title>
    <ns>14</ns>
    <id>536862</id>
    <revision>
      <id>3924060</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Commons category|Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju}} [[Kategorija:Sudije međunarodnih sudova i tribunala]] [[Kategorija:Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Sudije]] [[Kategorija:Sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija|Jugoslavija]]</comment>
      <origin>3924060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="eijfi5z7q0lvz4qoc9fa8ko174720cr" xml:space="preserve">{{Commons category|Sudije Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju}}
[[Kategorija:Sudije međunarodnih sudova i tribunala]]
[[Kategorija:Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Sudije]]
[[Kategorija:Sudije sudova i tribunala Ujedinjenih nacija|Jugoslavija]]</text>
      <sha1>eijfi5z7q0lvz4qoc9fa8ko174720cr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avdo Hebib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536863</id>
    <revision>
      <id>3924064</id>
      <timestamp>2026-09-05T03:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Rad na članku</comment>
      <origin>3924064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6275" sha1="7qjfddccswunrklxpuyf7438p4hotrg" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba
| ime                    = Avdo Hebib
| slika                  = Avdo Hebib (cropped).jpg
| veličina_slike         = 
| alt                    = 
| opis                   = 
| izvorno_ime            = 
| izvorni_jezik          = 
| ime_pri_rođenju        = 
| datum_rođenja          = 1936.
| mjesto_rođenja         = [[Ravni (Gacko)|Ravni]], [[Gacko]], [[Bosna i Hercegovina]]
| datum_nestanka         = 
| mjesto_nestanka        = 
| status_nestanka        = 
| datum_smrti            = 
| mjesto_smrti           = 
| uzrok_smrti            = 
| tijelo_pronađeno       = 
| mjesto_počivanja       = 
| prebivalište           = 
| nacionalnost           = 
| druga_imena            = 
| etnicitet              = 
| državljanstvo          = 
| obrazovanje            = Studij psihologije u [[Ljubljana|Ljubljani]]
| alma_mater              = 
| zanimanje              = policijski funkcioner, političar
| godine_aktivnosti      = 
| poslodavac             = {{Plainlist|
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|MUP Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]]
}}
| organizacija           = 
| agent                  = 
| poznat_po              = djelovanju u vojnim i policijskim strukturama Bosne i Hercegovine tokom rata 1992–1995.
| značajna_djela         = 
| stil                   = 
| rodni_grad             = 
| plaća                  = 
| bogatstvo              = 
| visina                 = 
| težina                 = 
| televizija             = 
| titula                 = 
| vrijeme_držanja_titule = 
| prethodnik             = 
| nasljednik             = 
| stranka                = [[Stranka demokratske akcije]]
| pokret                 = 
| opozicija              = 
| odbori                 = 
| religija               = 
| denominacija           = 
| krivične_prijave       = 
| krivične_kazne         = 
| sudski_status          = 
| supružnik              = Adaleta Hebib
| partner                = 
| djeca                  = 
| roditelji              = 
| rodbina                = 
| pozivni_znak           = 
| nagrade                = 
| web-sajt               = 
| modul                  = 
| modul2                 = 
| modul3                 = 
| modul4                 = 
| modul5                 = 
| modul6                 = 
| potpis                 = 
| veličina_potpisa       = 
| alt_potpisa            = 
| fusnote                = 
}}
[[Datoteka:Avdo Hebib (Tuzla, 2025).jpg|mini|desno|300px|Avdo Hebib govori na manifestaciji u Tuzli (2025)]]
'''Avdo Hebib''' (rođen 1936) bosanskohercegovački je psiholog, policijski funkcioner i političar. Od početka 1990-ih obavljao je više funkcija u organima unutrašnjih poslova Bosne i Hercegovine, između ostalog funkciju pomoćnika [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|ministra unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]]. Nakon rata obavljao je funkciju [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine|ministra unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Stav_2018&quot;&gt;{{cite web |title=Policiji ne fale ovlaštenja, nego podrška sistema |url=https://arhiv.stav.ba/policiji-ne-fale-ovlastenja-nego-podrska-sistema/ |publisher=Stav |date=2018 |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stav_Koalicije&quot;&gt;{{cite web |title=Novi Stav: Vrijeme neprincipijelnih koalicija |url=https://arhiv.stav.ba/novi-stav-vrijeme-neprincipijelnih-koalicija/ |publisher=Stav |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Biografija ==

Avdo Hebib rođen je 1936. u selu [[Ravni (Gacko)|Ravni]] kod [[Gacko|Gacka]]. Njegov otac Ibro ubijen je početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nakon čega je njegova majka s djecom napustila područje Gacka i preselila se u [[Banja Luka|Banju Luku]].&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot;&gt;{{cite journal |title=Preporodov Journal (br. 131–132) |url=https://www.scribd.com/doc/59965622/Preporodov-Journal-br-131-132 |journal=Preporodov Journal |issue=131–132 |publisher=Scribd |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Osnovnu školu završio je u Banjoj Luci, a potom Učiteljsku školu u [[Mostar]]u.&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

Nakon završene učiteljske škole radio je kao učitelj u Bistrici kod vrela Neretve u Borču, [[Fojnica|Fojnici]] i [[Vlakovo|Vlakovu]] kod [[Sarajevo|Sarajeva]].&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

Studij psihologije završio je u Ljubljani. Nakon toga je oko 15 godina radio kao [[Psihologija|psiholog]] u glavnoj ambulanti MUP-a Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

== Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca ==

Hebib je bio član rukovodećih tijela [[Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca|Vijeća Kongresa bošnjačkih intelektualaca]] (VKBI). U junu 2020. izabran je za predsjednika Suda časti VKBI za mandat od tri godine.&lt;ref name=&quot;Avaz_2020&quot;&gt;{{cite web |title=Skupština VKBI izabrala članove Upravnog i Nadzornog odbora te Suda časti |url=https://avaz.ba/vijesti/bih/574444/skupstina-vkbi-izabrala-clanove-upravnog-i-nadzornog-odbora-te-suda-casti |publisher=Dnevni avaz |date=6. 6. 2020 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Za predsjednika Suda časti VKBI ponovo je imenovan na izbornoj skupštini održanoj u septembru 2023, za mandatni period 2023–2026.&lt;ref name=&quot;Klix_2023_VKBI&quot;&gt;{{cite web |title=Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca izabralo nove sastave rukovodećih organa |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vijece-kongresa-bosnjackih-intelektualaca-izabralo-nove-sastave-rukovodecih-organa/230903022 |publisher=Klix.ba |date=3. 9. 2023 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Armija Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Dejtonski mirovni sporazum]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]]
* [[Opsada Sarajeva]]
* [[Rat u Bosni i Hercegovini]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Rođeni 1936.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Biografije, Gacko]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački psiholozi]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]]</text>
      <sha1>7qjfddccswunrklxpuyf7438p4hotrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924065</id>
      <parentid>3924064</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T03:14:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6319" sha1="ac5fralnmpsvebydfr7ne5n0wn4fjuc" xml:space="preserve">{{Infokutija osoba
| ime                    = Avdo Hebib
| slika                  = Avdo Hebib (cropped).jpg
| veličina_slike         = 
| alt                    = 
| opis                   = 
| izvorno_ime            = 
| izvorni_jezik          = 
| ime_pri_rođenju        = 
| datum_rođenja          = 1936.
| mjesto_rođenja         = [[Ravni (Gacko)|Ravni]], [[Gacko]], [[Bosna i Hercegovina]]
| datum_nestanka         = 
| mjesto_nestanka        = 
| status_nestanka        = 
| datum_smrti            = 
| mjesto_smrti           = 
| uzrok_smrti            = 
| tijelo_pronađeno       = 
| mjesto_počivanja       = 
| prebivalište           = 
| nacionalnost           = 
| druga_imena            = 
| etnicitet              = 
| državljanstvo          = 
| obrazovanje            = Studij psihologije u [[Ljubljana|Ljubljani]]
| alma_mater              = 
| zanimanje              = policijski funkcioner, političar
| godine_aktivnosti      = 
| poslodavac             = {{Plainlist|
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|MUP Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]]
}}
| organizacija           = 
| agent                  = 
| poznat_po              = djelovanju u vojnim i policijskim strukturama Bosne i Hercegovine tokom rata 1992–1995.
| značajna_djela         = 
| stil                   = 
| rodni_grad             = 
| plaća                  = 
| bogatstvo              = 
| visina                 = 
| težina                 = 
| televizija             = 
| titula                 = 
| vrijeme_držanja_titule = 
| prethodnik             = 
| nasljednik             = 
| stranka                = [[Stranka demokratske akcije]]
| pokret                 = 
| opozicija              = 
| odbori                 = 
| religija               = 
| denominacija           = 
| krivične_prijave       = 
| krivične_kazne         = 
| sudski_status          = 
| supružnik              = Adaleta Hebib
| partner                = 
| djeca                  = 
| roditelji              = 
| rodbina                = 
| pozivni_znak           = 
| nagrade                = 
| web-sajt               = 
| modul                  = 
| modul2                 = 
| modul3                 = 
| modul4                 = 
| modul5                 = 
| modul6                 = 
| potpis                 = 
| veličina_potpisa       = 
| alt_potpisa            = 
| fusnote                = 
}}
[[Datoteka:Avdo Hebib (Tuzla, 2025).jpg|mini|desno|300px|Avdo Hebib govori na manifestaciji u Tuzli (2025)]]
'''Avdo Hebib''' (rođen 1936) je bosanskohercegovački [[Psihologija|psiholog]], policijski funkcioner i [[političar]]. Od početka 1990-ih obavljao je više funkcija u organima unutrašnjih poslova [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], između ostalog funkciju pomoćnika [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|ministra unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]]. Nakon rata obavljao je funkciju [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine|ministra unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]].&lt;ref name=&quot;Stav_2018&quot;&gt;{{cite web |title=Policiji ne fale ovlaštenja, nego podrška sistema |url=https://arhiv.stav.ba/policiji-ne-fale-ovlastenja-nego-podrska-sistema/ |publisher=Stav |date=2018 |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stav_Koalicije&quot;&gt;{{cite web |title=Novi Stav: Vrijeme neprincipijelnih koalicija |url=https://arhiv.stav.ba/novi-stav-vrijeme-neprincipijelnih-koalicija/ |publisher=Stav |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Biografija ==

Avdo Hebib rođen je 1936. u selu [[Ravni (Gacko)|Ravni]] kod [[Gacko|Gacka]]. Njegov otac Ibro ubijen je početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], nakon čega je njegova majka s djecom napustila područje Gacka i preselila se u [[Banja Luka|Banju Luku]].&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot;&gt;{{cite journal |title=Preporodov Journal (br. 131–132) |url=https://www.scribd.com/doc/59965622/Preporodov-Journal-br-131-132 |journal=Preporodov Journal |issue=131–132 |publisher=Scribd |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Osnovnu školu završio je u Banjoj Luci, a potom Učiteljsku školu u [[Mostar]]u.&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

Nakon završene učiteljske škole radio je kao učitelj u Bistrici kod vrela Neretve u Borču, [[Fojnica|Fojnici]] i [[Vlakovo|Vlakovu]] kod [[Sarajevo|Sarajeva]].&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

Studij psihologije završio je u Ljubljani. Nakon toga je oko 15 godina radio kao [[Psihologija|psiholog]] u glavnoj ambulanti MUP-a Bosne i Hercegovine.&lt;ref name=&quot;Preporodov_Journal_131_132&quot; /&gt;

== Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca ==

Hebib je bio član rukovodećih tijela [[Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca|Vijeća Kongresa bošnjačkih intelektualaca]] (VKBI). U junu 2020. izabran je za predsjednika Suda časti VKBI za mandat od tri godine.&lt;ref name=&quot;Avaz_2020&quot;&gt;{{cite web |title=Skupština VKBI izabrala članove Upravnog i Nadzornog odbora te Suda časti |url=https://avaz.ba/vijesti/bih/574444/skupstina-vkbi-izabrala-clanove-upravnog-i-nadzornog-odbora-te-suda-casti |publisher=Dnevni avaz |date=6. 6. 2020 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Za predsjednika Suda časti VKBI ponovo je imenovan na izbornoj skupštini održanoj u septembru 2023, za mandatni period 2023–2026.&lt;ref name=&quot;Klix_2023_VKBI&quot;&gt;{{cite web |title=Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca izabralo nove sastave rukovodećih organa |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vijece-kongresa-bosnjackih-intelektualaca-izabralo-nove-sastave-rukovodecih-organa/230903022 |publisher=Klix.ba |date=3. 9. 2023 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

== Također pogledajte ==

* [[Armija Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Dejtonski mirovni sporazum]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine]]
* [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine]]
* [[Opsada Sarajeva]]
* [[Rat u Bosni i Hercegovini]]

== Reference ==
{{Refspisak}}

[[Kategorija:Rođeni 1936.]]
[[Kategorija:Živi ljudi]]
[[Kategorija:Biografije, Gacko]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački psiholozi]]
[[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]]</text>
      <sha1>ac5fralnmpsvebydfr7ne5n0wn4fjuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suđenje Ratku Mladiću</title>
    <ns>0</ns>
    <id>536864</id>
    <revision>
      <id>3924078</id>
      <timestamp>2026-09-05T10:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <comment>Prvi dio teksta</comment>
      <origin>3924078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8891" sha1="q41vmjbfh9edjmr3722sqznyey0p67m" xml:space="preserve">{{Izmjena u toku}}
'''''Suđenje Ratku Mladiću''''' (službeni naziv predmeta: '''''Tužilac protiv Ratka Mladića'''''; {{en|The Prosecutor v. Ratko Mladić}}) bio je krivični postupak pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) u [[Hag]]u protiv [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], generala i komandanta Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS).&lt;ref name=&quot;MKSJ_2010&quot;&gt;{{cite web |title=Izjava Tužilaštva u vezi s predloženom izmijenjenom optužnicom protiv Ratka Mladića |url=https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-u-vezi-s-predlo%C5%BEenom-izmijenjenom-optu%C5%BEnicom-protiv-ratka-mladi%C4%87a |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=13. 5. 2010 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Mladić je bio optužen po 11 tačaka za zločine počinjene tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] od od maja 1992. do novembra 1995: dvije tačke [[genocid]]a, pet tačaka [[zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i četiri tačke [[ratni zločin|kršenja zakona i običaja ratovanja]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case&quot;&gt;{{cite web |title=Ratko Mladić (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/en/cases/mict-13-56 |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Optužnica ga je teretila za učešće u četiri udružena zločinačka poduhvata čiji su ciljevi, prema navodima Tužilaštva, bili trajno uklanjanje [[Bošnjaci|bosanskih Muslimana]] i [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|bosanskih Hrvata]] s teritorija na koje su bosanski Srbi polagali pravo, širenje terora među civilnim stanovništvom Sarajeva kampanjom granatiranja i snajperskih napada, uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce radi prisiljavanja [[NATO]]-a da obustavi zračne napade na snage bosanskih Srba te eliminacija [[Bošnjaci|bosanskih Muslimana]] iz [[Srebrenica|Srebrenice]] u julu 1995.&lt;ref name=&quot;MKSJ_2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Indictment_2011&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić (Prosecution's Second Amended Indictment, Case No. IT-09-92-I) |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/110601.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |date=1. 6. 2011 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_2021_Mladic&quot;&gt;{{cite web |title=Appeal Judgement Summary for Prosecutor v. Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/210608-judgement-summary-mladic-13-56.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=8. 6. 2021 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić se pred Tribunalom prvi put pojavio 3. juna 2011, nakon što je uhapšen u [[Srbija|Srbiji]] i 31. maja 2011. prebačen u pritvor MKSJ-a u Hagu.&lt;ref name=&quot;ICTY_Video_2011&quot;&gt;{{cite web |title=Video of Initial Appearance of Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/en/press/video-initial-appearance-ratko-mladi%C4%87 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=3. 6. 2011 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Suđenje je počelo 16. maja 2012, a dokazni postupak trajao je više od četiri godine. Tokom 530 dana zasjedanja izvedeno je 592 svjedoka i uvedeno gotovo 10.000 dokaznih predmeta.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2017&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=22. 11. 2017 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Presuda Pretresnog vijeća izrečena je 22. novembra 2017. Vijeće je proglasilo Mladića krivim po 10 od 11 tačaka optužnice i osudilo ga na kaznu [[doživotni zatvor|doživotnog zatvora]].&lt;ref name=&quot;Guard_verd&quot;&gt;{{cite news |last1=Bowcott |first1=Owen |last2=Borger |first2=Julian |title=Ratko Mladić convicted of war crimes and genocide at UN tribunal |url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal |newspaper=The Guardian |date=22. 11. 2017 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Oslobođen je optužbe za genocid iz tačke 1, koja se odnosila na zločine počinjene 1992. u šest općina u Bosni i Hercegovini. Istovremeno je proglašen krivim po tački 2 za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] počinjen u području [[Srebrenica|Srebrenice]] 1995, kao i za [[zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja obuhvaćena tačkama 3–11. Presuda je obuhvatala osude za progon, istrebljivanje, ubistvo, deportaciju i prisilno premještanje kao zločine protiv čovječnosti, te za ubistvo, terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca kao kršenja zakona i običaja ratovanja.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Trial_Judgement_2017&quot;&gt;{{cite web |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |url=https://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case_BCS&quot;&gt;{{cite web |title=Ratko Mladić (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt; Pretresno vijeće je utvrdilo da je Mladić za te zločine krivično odgovoran na osnovu svog učešća u četiri [[Udruženi zločinački poduhvat|udružena zločinačka poduhvata]] (UZP): sveobuhvatnom udruženom zločinačkom poduhvatu, udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za Sarajevo, udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za Srebrenicu i udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za uzimanje pripadnika Ujedinjenih nacija za taoce.&lt;ref name=&quot;ICTY_Trial_Judgement_2017&quot; /&gt;

Na prvostepenu presudu žalbe su podnijeli i Mladićeva odbrana i Tužilaštvo. Žalbeni pretres održan je 25. i 26. augusta 2020. pred Žalbenim vijećem [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove|Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove]] (IRMCT), koji je nakon zatvaranja MKSJ-a preuzeo njegove preostale funkcije. Pretres je ranije bio odgađan zbog Mladićevog zdravstvenog stanja i ograničenja povezanih s [[Pandemija COVID-a 19|pandemijom bolesti COVID-19]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Appeals_2020&quot;&gt;{{cite press release |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals hears oral arguments in the Mladić case |url=https://www.irmct.org/en/news/20-08-26-appeals-chamber-hears-oral-arguments-mladic-case |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=26. 8. 2020 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Žalbeno vijeće je 8. juna 2021. odbilo Mladićevu žalbu u cijelosti i potvrdilo prvostepenu presudu, uključujući kaznu [[Doživotni zatvor|doživotnog zatvora]]. Istovremeno je odbijena i žalba Tužilaštva kojom je traženo da Mladić bude proglašen krivim za genocid po tački 1. optužnice. Time je prvostepena presuda postala pravosnažna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Appeal_Judgement_2021&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Judgement (Case No. MICT-13-56-A) |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/210608-appeal-judgement-JUD285R0000638396-mladic-13-56-en.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=8. 6. 2021 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Mladić je preminuo 27. augusta 2026. u Hagu, dok je izdržavao kaznu doživotnog zatvora.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Remains_2026&quot;&gt;{{cite press release |title=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals hands over remains of Ratko Mladić to next of kin |url=https://www.irmct.org/en/news/international-residual-mechanism-criminal-tribunals-hands-over-remains-ratko-mladic-next-kin |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=3. 9. 2026 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}}
[[Kategorija:2011. u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:2011. u Srbiji]]
[[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Suđenja pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju|Mladic, Ratko]]
[[Kategorija:21. vijek u Hagu]]</text>
      <sha1>q41vmjbfh9edjmr3722sqznyey0p67m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>3924081</id>
      <parentid>3924078</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T11:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bosancica by MK</username>
        <id>173186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>3924081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8888" sha1="ler8chy53vf57wvpktrxsdq8wh5stpi" xml:space="preserve">{{Izmjena u toku}}
'''''Suđenje Ratku Mladiću''''' (službeni naziv predmeta: '''''Tužilac protiv Ratka Mladića'''''; {{en|The Prosecutor v. Ratko Mladić}}) bio je krivični postupak pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) u [[Hag]]u protiv [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]], generala i komandanta Glavnog štaba [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS).&lt;ref name=&quot;MKSJ_2010&quot;&gt;{{cite web |title=Izjava Tužilaštva u vezi s predloženom izmijenjenom optužnicom protiv Ratka Mladića |url=https://www.icty.org/bcs/press/izjava-tu%C5%BEila%C5%A1tva-u-vezi-s-predlo%C5%BEenom-izmijenjenom-optu%C5%BEnicom-protiv-ratka-mladi%C4%87a |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=13. 5. 2010 |access-date=4. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;

Mladić je bio optužen po 11 tačaka za zločine počinjene tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] od maja 1992. do novembra 1995: dvije tačke [[genocid]]a, pet tačaka [[zločin protiv čovječnosti|zločina protiv čovječnosti]] i četiri tačke [[ratni zločin|kršenja zakona i običaja ratovanja]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case&quot;&gt;{{cite web |title=Ratko Mladić (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/en/cases/mict-13-56 |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Optužnica ga je teretila za učešće u četiri udružena zločinačka poduhvata čiji su ciljevi, prema navodima Tužilaštva, bili trajno uklanjanje [[Bošnjaci|bosanskih Muslimana]] i [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|bosanskih Hrvata]] s teritorija na koje su bosanski Srbi polagali pravo, širenje terora među civilnim stanovništvom Sarajeva kampanjom granatiranja i snajperskih napada, uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce radi prisiljavanja [[NATO]]-a da obustavi zračne napade na snage bosanskih Srba te eliminacija [[Bošnjaci|bosanskih Muslimana]] iz [[Srebrenica|Srebrenice]] u julu 1995.&lt;ref name=&quot;MKSJ_2010&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Indictment_2011&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić (Prosecution's Second Amended Indictment, Case No. IT-09-92-I) |url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/110601.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia (ICTY) |date=1. 6. 2011 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_2021_Mladic&quot;&gt;{{cite web |title=Appeal Judgement Summary for Prosecutor v. Ratko Mladić |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/210608-judgement-summary-mladic-13-56.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |date=8. 6. 2021 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mladić se pred Tribunalom prvi put pojavio 3. juna 2011, nakon što je uhapšen u [[Srbija|Srbiji]] i 31. maja 2011. prebačen u pritvor MKSJ-a u Hagu.&lt;ref name=&quot;ICTY_Video_2011&quot;&gt;{{cite web |title=Video of Initial Appearance of Ratko Mladić |url=https://www.icty.org/en/press/video-initial-appearance-ratko-mladi%C4%87 |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=3. 6. 2011 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Suđenje je počelo 16. maja 2012, a dokazni postupak trajao je više od četiri godine. Tokom 530 dana zasjedanja izvedeno je 592 svjedoka i uvedeno gotovo 10.000 dokaznih predmeta.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2017&quot;&gt;{{cite web |title=ICTY convicts Ratko Mladić for genocide, war crimes and crimes against humanity |url=https://www.icty.org/en/press/icty-convicts-ratko-mladi%C4%87-for-genocide-war-crimes-and-crimes-against-humanity |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ)]] |date=22. 11. 2017 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Presuda Pretresnog vijeća izrečena je 22. novembra 2017. Vijeće je proglasilo Mladića krivim po 10 od 11 tačaka optužnice i osudilo ga na kaznu [[doživotni zatvor|doživotnog zatvora]].&lt;ref name=&quot;Guard_verd&quot;&gt;{{cite news |last1=Bowcott |first1=Owen |last2=Borger |first2=Julian |title=Ratko Mladić convicted of war crimes and genocide at UN tribunal |url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/22/ratko-mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-at-un-tribunal |newspaper=The Guardian |date=22. 11. 2017 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; Oslobođen je optužbe za genocid iz tačke 1, koja se odnosila na zločine počinjene 1992. u šest općina u Bosni i Hercegovini. Istovremeno je proglašen krivim po tački 2 za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] počinjen u području [[Srebrenica|Srebrenice]] 1995, kao i za [[zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i kršenja zakona i običaja ratovanja obuhvaćena tačkama 3–11. Presuda je obuhvatala osude za progon, istrebljivanje, ubistvo, deportaciju i prisilno premještanje kao zločine protiv čovječnosti, te za ubistvo, terorisanje, protivpravne napade na civile i uzimanje talaca kao kršenja zakona i običaja ratovanja.&lt;ref name=&quot;ICTY_Press_2017&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ICTY_Trial_Judgement_2017&quot;&gt;{{cite web |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |url=https://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |publisher=[[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] |date=22. 11. 2017 |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Case_BCS&quot;&gt;{{cite web |title=Ratko Mladić (MICT-13-56) |url=https://www.irmct.org/bcs/cases/mict-13-56 |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals |access-date=5. 9. 2026 |language=bs}}&lt;/ref&gt; Pretresno vijeće je utvrdilo da je Mladić za te zločine krivično odgovoran na osnovu svog učešća u četiri [[Udruženi zločinački poduhvat|udružena zločinačka poduhvata]] (UZP): sveobuhvatnom udruženom zločinačkom poduhvatu, udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za Sarajevo, udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za Srebrenicu i udruženom zločinačkom poduhvatu vezanom za uzimanje pripadnika Ujedinjenih nacija za taoce.&lt;ref name=&quot;ICTY_Trial_Judgement_2017&quot; /&gt;

Na prvostepenu presudu žalbe su podnijeli i Mladićeva odbrana i Tužilaštvo. Žalbeni pretres održan je 25. i 26. augusta 2020. pred Žalbenim vijećem [[Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove|Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove]] (IRMCT), koji je nakon zatvaranja MKSJ-a preuzeo njegove preostale funkcije. Pretres je ranije bio odgađan zbog Mladićevog zdravstvenog stanja i ograničenja povezanih s [[Pandemija COVID-a 19|pandemijom bolesti COVID-19]].&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Appeals_2020&quot;&gt;{{cite press release |title=The Appeals Chamber of the International Residual Mechanism for Criminal Tribunals hears oral arguments in the Mladić case |url=https://www.irmct.org/en/news/20-08-26-appeals-chamber-hears-oral-arguments-mladic-case |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=26. 8. 2020 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Žalbeno vijeće je 8. juna 2021. odbilo Mladićevu žalbu u cijelosti i potvrdilo prvostepenu presudu, uključujući kaznu [[Doživotni zatvor|doživotnog zatvora]]. Istovremeno je odbijena i žalba Tužilaštva kojom je traženo da Mladić bude proglašen krivim za genocid po tački 1. optužnice. Time je prvostepena presuda postala pravosnažna.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Appeal_Judgement_2021&quot;&gt;{{cite web |title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Judgement (Case No. MICT-13-56-A) |url=https://www.irmct.org/sites/default/files/case_documents/210608-appeal-judgement-JUD285R0000638396-mladic-13-56-en.pdf |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=8. 6. 2021 |access-date=4. 9. 2026 |format=PDF |language=en}}&lt;/ref&gt; 

Mladić je preminuo 27. augusta 2026. u Hagu, dok je izdržavao kaznu doživotnog zatvora.&lt;ref name=&quot;IRMCT_Mladic_Remains_2026&quot;&gt;{{cite press release |title=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals hands over remains of Ratko Mladić to next of kin |url=https://www.irmct.org/en/news/international-residual-mechanism-criminal-tribunals-hands-over-remains-ratko-mladic-next-kin |publisher=International Residual Mechanism for Criminal Tribunals (IRMCT) |date=3. 9. 2026 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Reference ==
{{Refspisak}}

{{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}}
[[Kategorija:2011. u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:2011. u Srbiji]]
[[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Suđenja pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju|Mladic, Ratko]]
[[Kategorija:21. vijek u Hagu]]</text>
      <sha1>ler8chy53vf57wvpktrxsdq8wh5stpi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>