Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 1602 3924811 3919039 2026-09-13T07:52:21Z Ziv 117934 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Srebrenica.svg]] → [[File:Emblem of Srebrenica.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 3924811 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}}{{Infokutija naselje u BiH | ime = Srebrenica | drugo_ime = | službeno_ime = Opština Srebrenica | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = Srebrenica_2.jpg | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Panorama Srebrenice | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = Emblem of Srebrenica.svg | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Srebrenica.svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Srebrenica u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|44|06|19.2|N|19|17|48.8|E|type:city|display=inline,title}} | entitet = [[Republika Srpska]] | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = [[Miloš Vučić]]<ref name="Izbori_2024">{{Cite web |url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=36&langId=1#/8/105/0 |title=Rezultati lokalnih izbora 2024. za načelnika za općinu Srebrenica |work=izbori.ba |access-date= 5. 11. 2024}}</ref> | načelnik_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | površina_naselja = 2.62 | površina_općine = 529.83 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 2410 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 13409 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 75 430 | pozivni_broj = (+387) 56 | matični_broj_naselja = 224065<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 20567 | veb-sajt = {{URL|http://www.srebrenica.gov.ba/}} | fusnote = }} '''Srebrenica''' je [[naseljeno mjesto]] i sjedište istoimene [[općina|općine]] u istočnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. == Geografija == [[Datoteka:Općina Srebrenica.svg|mini|desno|265px|{{Center|<small>Geografski položaj općine Srebrenica</small>}}]] === Geografski položaj === {{Susjedne općine | S = [[Bratunac]] | SZ = [[Bratunac]],<br>[[Milići]] | SI = [[Bratunac]] | Z = [[Milići]] | I = [[Bratunac]];<br>[[Srbija]] | J = [[Višegrad]]; [[Srbija]] | JZ = [[Rogatica]] | JI = [[Srbija]] }} [[Datoteka:Perucac_dam.jpg|mini|desno|265px|Jezero Perućac]] === Mjesna zajednica === Naselje Srebrenica je i sjedište istoimene mjesne zajednice koja obuhvata naseljena mjesta: Srebrenica, Baratova, Centar, Crvena Rjeka, Grad, Karanfil, Crkvište, Petriča, Skender, Učina-bašča, Mlinište, Klisa, Kiselica, Panađurište, Kozarica, Kumrići, Pištivoda i Hrid.<ref>{{Cite web |url=http://www.srebrenica.gov.ba/index.php/modules-menu/mjesne-zajednice-srebrenice |title=Mjesne zajednice općine Srebrenica |work=srebrenica.gov.ba |access-date=1. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303230059/http://srebrenica.gov.ba/index.php/modules-menu/mjesne-zajednice-srebrenice |archive-date=3. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> == Historija == === Uvod === Srebrenica je [[grad]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], koji je tokom svoje historije promijenio nekoliko imena, kao što su [[Domavia (Srebrenica)|Domavia]], Argentarija, Argentum, Bosnia Argentaria itd. Na području Srebrenice postojali su tragovi života još od najranijih vremena, što je bilo uslovljeno povoljnim geografskim položajem i bogatstvom srebrenom rudom. Za vrijeme vladavine [[Rimska imperija|Rimskog carstva]] Srebrenica je bila glavni centar za kovanje novca i jedna od najvecih kovačnica Rimske imperije. Srebrenica je deset dana jahanja udaljena od [[Dubrovnik]]a. Srebrenica je u srednjovjekovnoj Bosni činila veoma važan prostor zbog vrijednih nalazišta plemenite rude, tako da su je posjećivali putnici iz svih krajeva svijeta, ostavljajući u ovom kraju tragove različitih kultura. Posmatrano sa vojnog aspekta, njena važnost bila je neprocjenjiva, zbog povoljnog geografskog položaja. Dolazak [[Franjevci|franjevaca]] u Srebrenicu na neki način verificirao je davno postavljenu granicu između istočne i zapadne civilizacije. Provincija [[Bosna Srebrena]] ili [[Bosna argentaria]] formirana kao najistočnija naseobina Franjevaca, pokazala je značaj ovog prostora i potvrdila [[Drina|Drinu]] kao granicu između različitih kultura. === Srednji vijek === Srebrenica, antičko naselje, srednjovjekovni [[rudnik]] i grad (civitas), osmanski grad u srednjem Podrinju. U antičko doba rimsko naselje Domavija poznato po eksploataciji srebra. Ima status [[Kolonija (politika)|kolonije]], sjedište je rimske rudarske administracije za provincije Panoniju i Dalmaciju. Nedaleko od rimske Domavije razvija se srednjovjekovna Srebrenica. Uz pomoć rudara [[Sasi u srednjovjekovnoj Bosni|Sasa]] u prvoj polovini 14. st. reaktivira se proizvodnja srebra. Prvi put se spominje 1352. To je, poslije [[Novo Brdo|Novog Brda]] u Srbiji, najznačajniji [[rudnik]] [[srebro|srebra]] na [[Balkan]]u. Na osnovi eksploatacije srebra sa potrebnom proizvodnom (vađenje ribe, prečišćavanje i topionice), trgovačkom (dućani, zanatske radnje i magacini), stambenom infrastrukturom (kuće) i drugim zgradama (crkve, gostionice - taberna, pivniza) razvija se najjače gradsko naselje u [[Srednjovjekovna Bosna|srednjovjekovnoj Bosni]]. Tu se nalazila carina i kovnica novca. Srebrenički dinari spominju se 1387. U Srebrenici dubrovački trgovci imaju svoju jaku koloniju i stalne konzule. Grad ima vijeće purgara, svoj statut i rudarski zakon što pokazuje osnove gradske samouprave. Ima i svoga [[gradski knez|kneza]] i gradski pečat. Tvrđava za zaštitu grada smještena je u blizini i zove se [[Srebrenik]]. Od 1404. Srebrenica je u rukama [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]]. Od 1410. je u rukama [[Sigismund Luksemburški|Sigismunda Luksemburškog]] (gdje je boravio 14-21. 10. 1410), a od 1411. u rukama [[Stefan Lazarević|despota Stefana Lazarevića]]. Bosanski vladari su uzalud pokušavali da povrate Srebrenicu. To im je uspjelo samo tokom 1446. u doba kralja [[Stjepan Tomaš|Stjepana Tomaša]]. Političke promjene nisu utjecale na dalji privredni razvoj jer sjajno doba Srebrenice pripada prvoj polovini 15. st. Tu je privredni centar čitavog srednjeg [[Podrinje|Podrinja]] u kojem se razvijaju manja rudarska naselja. Kolonija skoro svake godine broji preko 100 prisutnih Dubrovčana, a 1434. blizu 500. Pored Dubrovčana tu posluju Barani, Kotorani, Ulcinjani, Korčulani, Albanci, Osmanlije i Grci. Značaj eksploatacije srebra pokazuje broj od 66 dubrovačkih zlatara koji tu borave u periodu 1413-1459. Izvorima je potvrđeno egzistiranje 15 vrsta zanata. Tu borave i ljekari, glumci i frulaši. Cijena jedne kuće iz 1427. bila je 300 dukata, a to je vrijednost koja ukazuje ne samo na drvene kuće u gradu nego i na kamenu zgradu. Grad ima mlinove, leprozorij i svoju klanicu. Razvija se i domaći sloj trgovaca, najčešće kreditiranjem kod samih Dubrovčana. U trgovačkoj knjizi Luke Sorkočevića 1443. zaveden je 141 dužnik iz same Srebrenice. Grad ima svoj trg, najistaknutiji dio grada te jedini poznati naziv jedne ulice u nekom gradu na ovim prostorima (Ugovor o prodaji kuće na sprat 1423. a koja se nalazila u 'Via de merchado'). Kroz grad je proticala riječica [[Kiževica]]. Razvijena je bila i kultura ove gradske sredine. Postojao je lokalni manir ukrašavanja odjeće (ukras na haljini 'a modo di Srebrenica' 1454). Jedan ugovor o prodaji kuće sastavljen je u Srebrenici 1430. 'in lettera et lingua sclaua'. Topionice su zagađivale vazduh i ugrožavale zdravlje stanovnika pa je grad slovio i kao nezdravo mjesto. Dubrovčani su 1435. tražili od despota izmještanje peći izvan grada. Grad je stradao od požara 1411. i 1428. Grad je imao kanalizaciju. Od 1417. se obnavlja kovnica a novac je imao natpis 'Nova ceka gospodina despota'. Uz kneza u ovo doba postoji i vojvoda, zapovjednik tvrđave i glavni predstavnik ('upravnik vlasti') despota u Srebrenici. Popis franjevačkih samostana [[Bartol Pizanski|Bartola Pizanskog]] (1375) spominje i samostan u Srebrenici. Franjevci u Srebrenici spominju se od 1361. Kapelan u Srebrenici se pominje 1376. Za crkvu [[Sveta Marija|sv. Marije]] i samostan u Srebrenici koji se nalazio u centru grada dubrovački trgovci ostavljaju dijelove svoje imovine u novcu, srebru, odjeći, konjima, nekretninama, a ponekad je istaknuta i njihova namjena za kupovinu crkvenih predmeta kao i za građevinske zahvate na vjerskim objektima (1387, 1403, 1426, 1430, 1436, 1440, 1441 i 1454). Kao gvardijan u Srebrenici 1454. pominje se Frančesko. U crkvi sv. Marije 1485. sagrađena je kapela sa lukovima od kamena. Rekonstrukcija svodova i lukova je vršena 1504. U [[Čagalj|Čaglju]] kod Srebrenice bila je crkva [[Sveti Nikola|sv. Nikole]] (1426, 1454, 1478). Od 1415. se spominje srebrenički [[mitropolit]] pravoslavne crkve pa se vjeruje da je tu bilo i sjedište pravoslavne mitropolije (Desanka Kovačević-Kojić). Žitije despota Stefana Lazarevića od [[Konstantin Filozof|Konstantina Filozofa]] ukazuje na prisustvo [[Crkva bosanska|'bogumilske jeresi']] u Srebrenici. === Osmanlijsko doba === Osmanlije su zauzele Srebrenicu poslije pada Despotovine, krajem 1459. i početkom 1460. U sastavu je Smederevskog sandžaka, a od 1480. pripada Zvorničkom sandžaku. Sjedište je nahije i kadiluka. Uz Gornji, srednjovjekovni, pod Osmanlijama se razvija donji, zvani Turski grad. Prema jednom izvještaju iz 1476. tu je bilo oko 700 kuća, odnosno oko 3.500 stanovnika. Uz opadanje značaja grada u osmansko doba opada i broj stanovnika. Prema popisu iz 1512. ima 260 kuća i 52 neoženjena. U rudarskom zakonu za Srebrenicu (1488) Osmanlije preuzimaju odredbe iz starog rudarskog zakona (iz vremena vojvoda [[Kovačevići|Kovačevića]]). [[Evlija Čelebi]] 1660. bilježi grad sa posadom od 40 vojnika kojima je zapovjedao dizdar. Sultan [[Bajazid II]] potvrdio je 1499]]. franjevcima u Srebrenici privilegiju (zaštitnu povelju, [[Ahdnama|Ahd-namu]]) koju je njegov otac [[Mehmed II Osvajač]] dao franjevcima 1463. Podjelom Bosanske franjevačke vikarije 2514. stvorena je [[Bosna Srebrena|Provincija Bosna Srebrena (Provincia Bosnae Argentinae), koja je ime dobila po Srebrenici, a koja je obuhvatala sve franjevačke crkve pod osmanskom vlašću. Crkva sv. Marije i franjevački samostan propali su u ratovima u 18. st. Srebrenica ima status trgovišta 1879, a 1895. stječe status grada sa pratećom sreskom urbanom infrastrukturom. Godine 1910. ima 421 kuću i 1.612 stanovnika (većina: 909 muslimana, 576 pravoslavnih, 99 katolika, 21 jevreja). === Moderno doba === Kraj osamdesetih godina prošlog vijeka Srebrenicu je zatekao u pokušajima da privrednim razvojem uhvati korak sa svijetom. Stanovništvo ovoga grada, stisnutog planinskim obroncima u neposrednoj blizini rijeke Drine, i preostalih tridesetak hiljada koliko je živjelo u okolnim naseljima, život je zasnivalo na radu u moderniziranim fabrikama, te na poljoprivredi od koje je živjela jedna četvrtina stanovništva općine Srebrenica. Od sredine prošle decenije u Srebrenici je zabilježen nagli porast odlazaka na studiranje širom ex-Jugoslavije. [[Datoteka:Srebrenica-Potočari Memorial Center 2008.jpg|mini|desno|265px|[[Memorijalni centar Srebrenica - Potočari]]]] == Genocid == {{Glavni|Genocid u Srebrenici}} [[Datoteka:20114124.jpg|mini|desno|265px|Priprema za dženazu 775 ubijenih Bošnjaka]] Udružene srpske jedinice iz Srbije i sa područja Bosne i Hercegovine, pod komandom generala Ratka Mladića uz direktnu podršku vojno-političkog rukovodstva Savezne Republike Jugoslavije, 11. jula 1995. u prisustvu holandskih jedinica u sastavu UNPROFOR-a, zauzimaju Srebrenicu i u roku od tri dana čine genocid nad nevinim bošnjačkim civilnim stanovništvom. Lokalno stanovništvo nije imalo mogućnost da pruži odbranu, jer je svo naoružanje, oduzeto 1993. godine, bilo uskladišteno kod UN snaga. Na preliminarnom spisku ubijenih Srebreničana trenutno se nalazi 8372 imena, a oko 12000 ljudi vodi se kao nestalo. == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Srebrenice|Spisak naseljenih mjesta u općini Srebrenica}} === Nacionalni sastav stanovništva - općina Srebrenica === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Srebrenica | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 20567 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 97/8) |work=fzs.ba |access-date= 30. 12. 2015}}</ref> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 30. 12. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 30. 12. 2015}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 15. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 13409 | g2013_bosnjaci = 7248 | g2013_srbi = 6028 | g2013_hrvati = 16 | g2013_bosanci = 19 | g2013_romi = 4 | g2013_muslimani = 18 | g2013_bosanciihercegovci = 3 | g2013_albanci = 2 | g2013_jugosloveni = 4 | g2013_crnogorci = 2 | g2013_pravoslavci = 4 | g2013_nisu_izjasnili = 23 | g2013_nepoznato = 27 | g1991_ukupno = 36666 | g1991_muslimani = 27542 | g1991_srbi = 8315 | g1991_hrvati = 38 | g1991_jugosloveni = 380 | g1981_ukupno = 36292 | g1981_muslimani = 24930 | g1981_srbi = 10294 | g1981_hrvati = 80 | g1981_jugosloveni = 725 | g1981_slovenci = 11 | g1981_crnogorci = 47 | g1981_albanci = 39 | g1981_romi = 21 | g1981_makedonci = 8 | g1971_ukupno = 33357 | g1971_muslimani = 20968 | g1971_srbi = 11918 | g1971_hrvati = 109 | g1971_jugosloveni = 121 | g1971_slovenci = 6 | g1971_crnogorci = 48 | g1971_albanci = 26 | g1971_madari = 5 | g1971_romi = 5 | g1971_makedonci = 8 | g1961_ukupno = 29283 | g1961_muslimani = 14565 | g1961_srbi = 12540 | g1961_hrvati = 71 | g1961_jugosloveni = 1967 | g1961_slovenci = 8 | g1961_crnogorci = 63 | g1961_albanci = 9 | g1961_madari = 3 | g1961_romi = 18 | g1961_makedonci = 8 }} === Nacionalni sastav stanovništva - naseljeno mjesto Srebrenica === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Srebrenica | vrsta_naseljenog_mjesta = naseljeno mjesto | maticni_broj = 224065 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 2410 | g2013_bosnjaci = 998 | g2013_srbi = 1369 | g2013_hrvati = 8 | g2013_bosanci = 4 | g2013_romi = 3 | g2013_muslimani = 4 | g2013_bosanciihercegovci = 1 | g2013_jugosloveni = 3 | g2013_crnogorci = 1 | g2013_pravoslavci = 3 | g2013_nisu_izjasnili = 13 | g1991_ukupno = 5746 | g1991_muslimani = 3673 | g1991_srbi = 1632 | g1991_hrvati = 34 | g1991_jugosloveni = 328 | g1981_ukupno = 4512 | g1981_muslimani = 2473 | g1981_srbi = 1406 | g1981_hrvati = 56 | g1981_jugosloveni = 496 | g1981_slovenci = 6 | g1981_crnogorci = 27 | g1981_albanci = 22 | g1981_romi = 6 | g1981_makedonci = 5 | g1971_ukupno = 3088 | g1971_muslimani = 1858 | g1971_srbi = 921 | g1971_hrvati = 78 | g1971_jugosloveni = 89 | g1971_slovenci = 6 | g1971_crnogorci = 46 | g1971_albanci = 17 | g1971_madari = 5 | g1971_makedonci = 4 | g1961_ukupno = 1859 | g1961_muslimani = 895 | g1961_srbi = 627 | g1961_hrvati = 39 | g1961_jugosloveni = 241 | g1961_slovenci = 2 | g1961_crnogorci = 48 | g1961_albanci = 1 | g1961_madari = 1 | g1961_romi = 4 }} == Politika == Općinom rukovodi [[načelnik općine]] koji se bira na lokalnim općinskim izborima svake četiri godine, na kojima se bira i Općinsko vijeće, koje se sastoji od 23 vijećnika, koji se biraju po partijskim listama. Članovi Općinskog vijeća se biraju direktno, te na osnovu dobijenih glasova, proporcionalno udjelu partije, zastupaju biranu partiju u općinskom vijeću. Ovlasti Načelnika općine i Općinskog vijeća regulisani su zakonima [[Republika Srpska|Republike Srpske]] i statutom općine. === Načelnik općine === {{Glavni|Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2012 (Srebrenica)}} Na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2012.|Općinskim izborima]] održanim 7. oktobra 2012. za načelnika općine Srebrenica izabran je nezavisni kandidat Ćamil Duraković, sa 47,10% ili ukupno 4.455 glasova.<ref name="Izbori_2012">[http://www.izbori.ba/Rezultati/RezultatiFinalni/files/Glavni_report_trka_8_opstina_105.html Zvanični rezultati Općinskih izbora u Srebrenici 2012. godine]</ref> === Općinsko vijeće === {{Glavni|Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2012 (Srebrenica)}} Na izborima za Općinsko vijeće, održanim 7. oktobra 2012. godine, izabrano je 7 predstavnika stranke [[SDA-SBIH, 6 predstavnika]] Savez nezavisnih socijaldemokrata - Milorad Dodik|Saveza nezavisnih socijaldemokrata - Milorada Dodika]] (SNS-Milorad Dodik), 3 iz [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] (SDS), 2 iz [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije BIH]] (SDP BIH), 2 iz [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] (SBB BIH), 1 iz [[Demokratski narodni savez|Demokratskog narodnog saveza]] (DNS), 1 iz stranke Napredna Srebrenica, SNS i DP, te jedan nezavisni kandidat kao predstavnik nacionalnih manjina.<ref name="Izbori_2012" /> == Kultura == [[Datoteka:Srebrenica Stari Grad.JPG|mini|desno|265px|{{Center|Stari grad u Srebrenici}}]] === Nacionalni spomenici === {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Srebrenici}} == Sportski timovi == * [[FK Crni Guber]] == Poznate ličnosti == * [[Emir Suljagić]] * [[Hamza Alić]] * [[Naser Orić]] * [[Ahmed Smajlović]] == Partnerski gradovi == * [[Beykoz]], [[Turska]] * [[Stara Pazova]], [[Srbija]] == Također pogledajte == * [[Ultramaraton Vukovar Srebrenica]] * [[Marš mira]] == Literatura == * Mihailo Dinić, ''Srebrnik kraj Srebrnice'', Glas SKA 161, Beograd 1934, str. 185-196. * Hamdija Kreševljaković, ''Stari bosanski gradovi, Naše starine 1'', Sarajevo 1953, str. 12-13. * Mihailo Dinić, ''Za istoriju rudarstva u srednjevekovnoj Srbiji i Bosni'', I, Beograd 1955, 46-70. * Desanka Kovačević-Kojić, ''Gradska naselja srednjovekovne bosanske države'', Sarajevo 1978, str. 18, 41, 56-57, 73, 154-155, 221, 225-234, 248-249, 253, 268, 274, 277, 284-286, 297-298, 321, 338. * ''Svjetlost Evrope u BiH'', Sarajevo 2004, 32. * Pejo Ćošković, ''Crkva bosanska u XV. stoljeću'', Sarajevo 2005, 109-110. * D. Kovačević-Kojić, ''Gradski život u Srbiji i Bosni (XIV-XV vijek)'', Beograd 2007, str. 203-218, 237-252, 381-403, 405-416, 429-438. * Jelena Mrgić, ''Severna Bosna'', Beograd 2008, 103-105, 131, 190, 192, 199. * Desanka Kovačević-Kojić, ''Srednjovjekovna Srebrenica XIV-XV vijek'', Beograd, 2010. == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Srebrenica}} {{Wikivoyage}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.srebrenica.gov.ba Zvanični sajt općine Srebrenica] {{Srebrenica}} {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Srebrenica}} {{Poluzaštita}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Republike Srpske]] [[Kategorija:Srebrenica|*]] [[Kategorija:Gradska naselja u srednjovjekovnoj Bosni]] n2fnzpox1978b91jya6s06vj7l7agla 0 4404 3924833 3924548 2026-09-13T09:56:10Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg datotekom [[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg|Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 3924833 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Standardi}}{{Preuređivanje}} {{Infokutija kontinent | naziv = Afrika | slika = Africa (orthographic projection).svg | površina = 30.370.000 km² | stanovništvo = 1,2 milijarde<ref name="Svjetska populacija">{{cite web|title=Svjetska populacija|url=https://esa.un.org/unpd/wpp/DataQuery/|publisher=Ujedinjeni narodi|access-date=18. 10. 2017}}</ref> (2016) | gustoća = 36,4/km² | nominalni_BDP = | BDP_PPP = | denonim = [[Afrikanci]] | spisak_država = Spisak suverenih država i zavisnih teritorija Afrike | države = 54 (i 2 osporene) | zavisne_teritorije = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | list_style = text-align:left; | [[Mayotte]] | [[Réunion]] | [[Sveta Helena, Ascension i Tristan da Cunha|Sv. Helena, Ascension i Tristan da Cunha]] | [[Kanarska ostrva]] | [[Ceuta]] | [[Madeira]] | [[Melilla]] }} | nisu_članice_UN_a = | jezici = [[Afrički jezici|1250–3000 jezika]] | vremenske_zone = [[UTC-1]] do [[UTC+4]] | internet = | gradovi = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal; | list_style = text-align:left; | {{ZD|Nigerija}} [[Lagos]] | {{ZD|Egipat}} [[Kairo]] | {{ZD|DR Kongo}} [[Kinshasa]] | {{ZD|Južnoafrička Republika}} [[Johannesburg]] | {{ZD|Sudan}} [[Kartum]] | {{ZD|Tanzanija}} [[Dar es Salaam]] | {{ZD|Egipat}} [[Aleksandrija]] | {{ZD|Obala Slonovače}} [[Abidjan]] | {{ZD|Nigerija}} [[Kano]] | {{ZD|Maroko}} [[Casablanca]] | {{ZD|Nigerija}} [[Ibadan]] | {{ZD|Kenija}} [[Nairobi]] | {{ZD|Nigerija}} [[Abuja]] }} }} '''Afrika'''<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/Africa|title=Africa}}</ref> je jedan od sedam [[Zemlja (planeta)|svjetskih]] [[kontinent|kontinenata]]. Sa površinom od 30.370.000 [[kvadratni kilometar|km²]] (uključujući i [[Ostrvo|ostrva]] koja joj pripadaju) čini oko 6% [[Zemlja (planeta)|Zemljine]] površine i oko 20,4% ukupnog svjetskog kopna<ref>Sayre, April Pulley (1999), Africa, Twenty-First Century Books. {{ISBN|0-7613-1367-2}}.</ref>, po čemu je drugi najveći kontinent nakon [[Azija|Azije]]. S brojem stanovnika koji broji oko 1,3 milijarde Afrika je poslije [[Azija|Azije]] drugi najmnogoljudniji kontinent i predstavlja 16% ukupne [[Svjetsko stanovništvo|svjetske populacije]]. Uzimajući u obzir prosječnu starost stanovništva, Afrika ima najmlađu populaciju na svijetu,<ref>{{cite web|title=5 ways the world will look dramatically different in 2100|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2015/08/17/5-ways-the-world-will-look-dramatically-different-in-2100/|last=Swanson|first=Ana|date=17. 8. 2015|work=Washington Post}}</ref><ref>{{cite news|last=[[Njideka Harry|Harry]]|first=Njideka U.|date=11. 9. 2013|title=African Youth, Innovation and the Changing Society|work=Huffington Post|url=http://www.huffingtonpost.com/njideka-u-harry/african-youth-innovation-_b_3904408.html}}</ref> pri čemu je [[Medijana (statistika)|medijana]] starosti stanovništva Afrike 2012. iznosila svega 19,7 godina u odnosu na svjetski prosjek od 30,4 godine. Uprkos širokom spektru prirodnih resursa, najsiromašniji je kontinent i s najmanjim iznosom [[BDP]]-a po glavi stanovnika, velikim dijelom zbog naslijeđa [[Utrka za Afriku|evropske kolonizacije Afrike]] i posljedica [[Hladni rat|hladnog rata]]. Unatoč ovoj niskoj koncentraciji bogatstva, nedavna privredna ekspanzija te velika i mlada populacija čine Afriku važnim ekonomskim tržištem u širem globalnom kontekstu. Okružena je [[Sredozemno more|Sredozemnim morem]] na sjeveru, [[Sueski kanal|Sueskim kanalom]] i [[Crveno more|Crvenim morem]] duž [[Sinaj|Sinajskog poluostrva]] na sjeveroistoku, [[Indijski okean|Indijskim okeanom]] na jugoistoku i [[Atlantski okean|Atlantskim okeanom]] na zapadu. Kontinent obuhvata i [[Madagaskar]] kao i različite [[arhipelag]]e. Sastoji se od 54 [[Diplomatsko priznanje|potpuno priznate države]], devet teritorija i dvije ''[[de facto]]'' nezavisne države sa [[Spisak nepriznatih država|djelimičnim priznanjem]]. [[Alžir]] je površinski najveća a [[Nigerija]] najmnogoljudnija afrička država. Afrika, a posebno centralni dio Istočne Afrike, široko je prihvaćena kao mjesto porijekla ljudske rase. Kontinent se prostire na [[ekvator]]u i obuhvata mnoge klimatske oblasti i jedini je kontinent koji se proteže od sjevernih do južnih umjerenih zona. Vrlo je raznolik kontinent, kako po narodima koji ga naseljavaju, tako i kulturi i jezicima koji su u upotrebi. Krajem 19. stoljeća europske države su kolonizirale veći dio Afrike, tako da većina današnjih država ovog kontinenta svoje početke vuku iz perioda [[Dekolonizacija Afrike|dekolonizacije]] s početka i sredine 20. stoljeća. Afričke nacije pokušavaju da međusobno sarađuju usljed čega se osnivaju međunarodne organizacije, između ostalih i [[Afrička unija]], sa sjedištem u [[Etiopija|etiopskom]] [[Glavni grad|glavnom gradu]] [[Adis Abeba|Adis Abebi]]. == Etimologija == Stari Rimljani koristili su ime ''Terra Africa'' – "zemlja Afra" (množina od "Afer") – za sjeverni dio kontinenta, koji odgovara današem [[Tunis]]u, gdje se nalazila rimska provincija Afrika. Samo porijeklo imena "Afrika" ima više tumačenja: od feničanskog ''afar'' (''prašina''), [[grčki jezik|grčkog]] ''aphrike'' (''bez hlada'') ili [[latinski jezik|latinskog]] ''aprica'' (''sunčano''). Termin ''Afri'' je latinski naziv koji se koristi za stanovnike Afrike, koja se u najširem smislu odnosi na sva ostrva na jugu Mediterana (Drevna Libija). Vjerovatno je da se ovo ime izvorno odnosilo na libijsko pleme. Termin se često povezivao sa hebrejskim ili feničanskim terminom ''afar'' što bi u prijevodu na [[bosanski jezik]] značilo ''prašina'' ali se hipotezom iz 1981. tvrdi da termin iz kojeg je nastao naziv ''Afrika'' proizlazi iz [[Berberi|berberskog]] termina ''ifri'' (množina ''ifran'') a što je značenje za "pećinu", odnosno na ''stanovnike pećine''. Ista riječ se nalazi i u nazivu naroda ''Banu Ifran'' iz Alžira i [[Tripolitanija|Tripolitanije]], berberskog plemena koje je izvorno naseljavalo područje Yafrana (također poznatog i pod terminom Ifrane), u sjeverozapadnom dijelu današnje [[Libija|Libije]]. Za vrijeme rimske vladavine, [[Kartaga]] je postala glavni grad pokrajine ''Africa Proconsularis'', koja je uključivala i obalni dio moderne Libije. Latinski sufiks ''ica'' se ponekad može koristiti za označavanje zemlje. Kasnije muslimansko carstvo [[Ifrikija]], koje se nalazilo u današnjem [[Tunis]]u, takođe je sačuvalo ovaj oblik naziva. Prema Rimljanima, "Afrika" se nalazila zapadno od Egipta dok se termin Azija koristio za Anadoliju i zemlje istočno od nje. == Historija == {{Glavni|Historija Afrike}}'''Prahistorija''' Većina [[Paleoantropologija|paleoantropologa]] smatra Afrički kontinent najstarijom naseljenom teritorijom na Zemlji. Sredinom 20. stoljeća [[Antropologija|antropolozi]] su otkrili mnoge [[Fosili|fosile]] i dokaze o ljudskoj okupaciji koji datiraju prije 7 miliona godina. Nakon evolucije [[Homo sapiens]]a prije 260.000 do 350.000 godina, Afrički kontinent je uglavnom bio naseljen [[Lovac-sakupljač|lovcima-sakupljačima]]. Ovi moderni ljudi su 50.000. godine p. n. e. napustili Afriku i naselili ostatak svijeta preko moreuza [[Bab el-Mandeb]]a na Crvenom moru, [[Gibraltarski moreuz|Gibraltarskog moreuza]] na Sredozemnom moru i [[Sueski kanal|Sueskog kanala]] na Crvenom moru. Veličina Sahare je bila izuzetno promjenjiva zahvaljujući globalnim klimatskim uslovima. Na kraju [[Ledeno doba|ledenog doba]] 10.500. godine p. n. e., Sahara je ponovo postala zelena plodna dolina. To je dovelo do pripitomljavanja životinja i nastanku poljoprivrede. Oko 4.000. godine p. n. e. saharska klima je počela postajati sve toplija. Ova klimatska promjena je uzrokovala nestanak jezera i rijeka što je smanjilo količinu plodnog zemljišta koja je izazvala migraciju poljoprivrednih zajednica u tropsku klimu Zapadne Afrike. Obrada željeza u potpunosti je uspostavljena 500. godine p. n. e. u mnogim područjima istočne i zapadne Afrike. U zapadnoj Africi iskopani su bakreni predmeti iz Egipta, Sjeverne Afrike, Nubije i Etiopije što sugerira da su uspostavili transsaharsku trgovačku mrežu.[[Datoteka:Abu_Simbel_Main_Temple_(2346939149).jpg|250px|mini|lijevo|Kolosalna statua [[faraon]]a [[Ramzes II|Ramzesa II]] na lokalitetu [[Abu Simbel]]a, datira iz perioda od oko 1400. godine p. n. e.]] U većini ljudske [[historija|historije]], Afrika (kao i ostali kontinenti) nije imala države, već je bila naseljena grupama [[pleme]]na, kraljevinama i [[porodica]]ma. Iako je [[Egipat]] prva ikad formirana država, najveći dio podsaharske Afrike, s izuzetkom [[Etiopija|Etiopije]], Nubijskog kraljevstva i Sahela, do nedavno nije bio organiziran u države. U [[14. vijek]]u evropski istraživači stigli su u Afriku. Prevarom lokalnih plemenskih vođa, Evropljani su zarobili milione Afrikanaca i razvezli ih širom svijeta kao roblje. U ranom [[19. vijek]]u evropske imperijalne sile okupirale su najveći dio kontinenta formirajući mnoge kolonijalne države, ostavljajući samo 2 nezavisne nacije ([[Liberija]] i [[Etiopija]]). Ova okupacija trajala je do kraja [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kad je počelo postepeno proglašavanje nezavisnosti afričkih država. I danas najveći dio afričkih država ima granice koje su bile povučene u doba evropskog kolonijalizma. == Geografija i geologija== {{Glavni|Geografija Afrike}} [[Datoteka:187 1003703 africa dxm.png|250px|mini|desno|Satelitski snimak Zemlje, na kojem se pustinja Sahara (sjeverni dio Afrike) jasno uočava]] Afrički kontinent je najveća kopnena masa koja se svojim većim dijelom nalazi na zemljinoj južnoj hemisferi. Odvojena od Evrope Sredozemnim morem, Afrika se spaja s Azijom na svom krajnjem sjeveroistoku, preko Sueske, 163&nbsp;km široke prevlake,<ref>Drysdale, Alasdair and Gerald H. Blake. (1985) The Middle East and North Africa, Oxford University Press US. {{ISBN|0-19-503538-0}} Pristupljeno 21.4.2016.</ref> koju presjeca Sueski kanal. Geopolitički, egipatsko poluostrvo Sinaj, koje se nalazi istočno od sueskog kanala, se smatra dijelom Afrike.<ref>[http://education.nationalgeographic.org/mapping/outline-map/ "Atlas - Xpeditions @ nationalgeographic.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421180438/http://education.nationalgeographic.org/mapping/outline-map/ |date=21. 4. 2016 }} Pristupljeno 21.4.2016.</ref> Od najsjevernije afričke tačke, [[Ras ben Sakka]], koja se nalazi u [[Tunis]]u (37° 21' sjeverne [[Geografska širina|geografske širine]]) do najjužnije tačke, [[Aguljaski rt|Aguljaskog rta]] u [[Južnoafrička Republika|Južnoafričkoj Republici]] (34°51'15 južne geografske širine), je udaljenost od oko 8.000&nbsp;km.<ref>Lewin, Evans. (1924) Africa, Clarendon press Pristupljeno 21.4.2016.</ref> S druge strane, udaljenost između najzapadnije tačke, [[Zeleni rt|Zelenog rta]], koji se nalazi u [[Senegal]]u (17°33'22" zapadne geografske dužine) i [[Rt Hafun|Rta Hafun]], koji se nalazi u Somaliji (51°27'52"), iznosi oko 7.400&nbsp;km.<ref>(1998) Merriam-Webster's Geographical Dictionary (Index), Merriam-Webster, pp. 10–11. {{ISBN|0-87779-546-0}} Pristupljeno 21.4.2016.</ref> Površinski najveća zemlja u Africi je Alžir a najmanji su [[Sejšeli]], arhipelag koji se sastoji od 115 ostrva i koji se nalazi istočno od obale Afrike. Država sa najmanjim brojem stanovnika na kontinentalnom dijelu Afrike je [[Gambija]]. Geološki gledano, iako joj geografski ne pripada, Afrika uključuje i [[Arapsko poluostrvo]], planinu [[Zagros]], na tromeđi [[Iran]]a, [[Irak]]a i [[Turska|Turske]] i [[Anadolija|Anadolijsku visoravan]] u Turskoj, označavajući mjesto gdje se [[Afrička ploča]] sudarila sa [[Euroazija|Euroazijom]]. [[Afrotropička ekozona]] i [[Saharsko-Arabijska regija]] na svom sjevernom dijelu su jedinstvena biogeografska regija dok [[Afroazijski jezici|Afroazijska grupa jezika]] ovaj prostor i lingvistički čini jednom cjelinom. === Afrička ploča === {{Glavni|Afrička ploča}} Afrička ploča je jedna od glavnih tektonskih ploča koja se prostire područjem Ekvatora i nultog meridijana. Obuhvata veći dio afričkog kontinenta, kao i okeansku koru koja se nalazi između kontinenta i raznih okeanskih grebena. Tokom perioda od prije 60 do 10 miliona godine, započelo je odvajanje somalijske od Afričke ploče duž Istočnoafričkog rifta. S obzirom da se Afrika sastoji od kore i afričke i somalijske tektonske ploče, ponekad se u literaturi Afrička ploča naziva i Nubijska kako bi se izbjeglo miješanje ove ploče s kontinentom. Afrička ploča zauzima površinu od 61.300.000&nbsp;km². Zapadni rub Afričke ploče je divergentna granica sa Sjevernoameričkom pločom na sjeveru i južnoameričkom pločom na jugu koja čini centralni i južni dio Srednjoatlantskog grebena. Afrička ploča je na sjeveroistoku omeđena Arabijskom, na jugoistoku Somalijskom, na sjeveru evroazijskom, Egejsko morskom i Anadolijskom dok se na jugu ove ploče nalazi Antarktička ploča. Sve granice Afričke ploče su divergentne ili raširene granice, sa izuzetkom sjeverne granice i kratkog segmenta u blizini Azora poznatog kao Terceira rasjed. === Klima === [[Datoteka:Africa_map_of_K%C3%B6ppen_climate_classification.svg|250px|mini|desno|Mapa Afrike prema Köppenovoj klasifikaciji klime]] {{Glavni|Klima Afrike}} [[Klima]] je u najvećem dijelu topla. Na području [[ekvator]]a je [[ekvatorijalna klima|ekvatorijalna]] te se idući na sjever i jug nalaze [[tropska klima|tropska]] i [[pustinjska klima|pustinjska]]. Na visokim planinama zbog nadmorske visine vlada [[umjerena klima|umjerena]], pa i [[hladna klima]]. Pod stalnim snijegom je [[Kilimandžaro]], najviši vrh Afrike (u [[Tanzanija|Tanzaniji]]). == Države i teritorije == {{glavni|Spisak suverenih država i zavisnih teritorija Afrike}} {| class="wikitable sortable" style="margin-left:auto; margin-right:auto; border:1px solid #aaa;" |- style="background:#ececec;" ! class="unsortable" style="width:20px" | Grb ! class="unsortable" style="width:20px" | Zastava ! Naziv regije, države<br>i/ili teritorije ! data-sort-type="number" | Površina<br>(km²) ! data-sort-type="number" | Broj<br>stanovnika<ref name="uscen">{{cite web|url=https://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl|title=IDB: Countries Ranked by Population|date=28. 11. 1999|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/19991128111024/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl|archive-date=28. 11. 1999}}</ref> ! Godina ! data-sort-type="number" | Gustoća<br>(po km²) ! Glavni grad |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[Sjeverna Afrika]]''' |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Seal of Algeria.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Alžir}} | [[Alžir]] |style="text-align:right;"|2.381.740 |style="text-align:right;"|34.178.188 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|14 |[[Alžir (grad)|Alžir]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Arms of Ceuta.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Ceuta}} |[[Ceuta]] (Španija)<ref>Špansku eksklavu [[Ceuta|Ceutu]] okružuje Maroko u Sjevernoj Africi; za broj stanovnika i površinu koriste se podaci iz 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|20 |style="text-align:right;"|85.107 |style="text-align:right;"|2017. |style="text-align:right;"|3.575 |– |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Aegyptium.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Egipat}} |[[Egipat]]<ref>[[Egipat]] se smatra transkontinentalnom državom i Sjevernoj Africi i Zapadnoj Aziji; za broj stanovnika i površinu samo se koriste podaci afričkog dijela, zapadno od [[Sueski kanal|Sueskog kanala]].<br></ref> |style="text-align:right;"|1.001.450 |style="text-align:right;"|82.868.000 |style="text-align:right;"|2012. |style="text-align:right;"|83 |[[Kairo]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Arms of the Canary Islands.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Kanarska ostrva}} |[[Kanarska ostrva]] (Španija)<ref>Španska [[Kanarska ostrva]], koja imaju dva glavna grada: [[Las Palmas de Gran Canaria]] i [[Santa Cruz de Tenerife]], često se smatraju dijelom Sjeverne Afrike zbog relativne blizine [[Maroko|Maroku]] i [[Zapadna Sahara|Zapadnoj Sahari]]; za broj stanovnika i površinu koriste se podaci iz 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|7.492 |style="text-align:right;"|2.154.905 |style="text-align:right;"|2017. |style="text-align:right;"|226 |[[Las Palmas de Gran Canaria]],<br>[[Santa Cruz de Tenerife]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:The emblem on the passport of Libya.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Libija}} |[[Libija]] |style="text-align:right;"|1.759.540 |style="text-align:right;"|6.310.434 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|4 |[[Tripoli]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Insularum Materiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Madeira}} |[[Madeira]] (Portugal)<ref>Portugalska [[Madeira]] često se smatra dijelom Sjeverne Afrike zbog relativne blizine Maroku; za broj stanovnika i površinu koriste se podaci iz 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|797 |style="text-align:right;"|245.000 |style="text-align:right;"|2001. |style="text-align:right;"|307 |[[Funchal]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Maroci.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Maroko}} |[[Maroko]] |style="text-align:right;"|446.550 |style="text-align:right;"|35.740.000 |style="text-align:right;"|2017. |style="text-align:right;"|78 |[[Rabat]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Arms of Melilla.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Melilla}} |[[Melilla]] (Španija)<ref>Špansku eksklavu [[Melilla|Melillu]] okružuje Maroko u Sjevernoj Africi; za broj stanovnika i površinu koriste se podaci iz 2001.<br></ref> |style="text-align:right;"|12 |style="text-align:right;"|85.116 |style="text-align:right;"|2017. |style="text-align:right;"|5.534 |– |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Sudaniae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Sudan}} |[[Sudan]] |style="text-align:right;"|1.861.484 |style="text-align:right;"|30.894.000 |style="text-align:right;"|2008. |style="text-align:right;"|17 |[[Kartum]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Tunesiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Tunis}} |[[Tunis]] |style="text-align:right;"|163.610 |style="text-align:right;"|10.486.339 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|64 |[[Tunis (grad)|Tunis]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Zapadna Sahara}} | [[Zapadna Sahara]]<ref name="Sahrawi Arab Democratic Republic">Na teritoriju [[Zapadna Sahara|Zapadne Sahare]] pretendiraju [[Demokratska Arapska Republika Sahara]] i [[Maroko]]. Afrička unija priznaje DARS kao suverenu državu. Maroko smatra da je cijela zemlja dio njihovih južnih pokrajina i upravlja 4/5 teritorije, dok DARS kontrolira 1/5. Aneksija ove teritorije nije međunarodno priznata.</ref> |style="text-align:right;"|266.000 |style="text-align:right;"|405.210 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|2 |[[El Aaiún]] |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[Istočna Afrika]]''' |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Burundiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Burundi}} | [[Burundi]] |style="text-align:right;"|27.830 |style="text-align:right;"|8.988.091 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|323 |[[Gitega]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Gibuti.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Džibuti}} | [[Džibuti]] |style="text-align:right;"|23.000 |style="text-align:right;"|828.324 |style="text-align:right;"|2015. |style="text-align:right;"|22 |[[Djibouti]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Erythraeae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Eritreja}} | [[Eritreja]] |style="text-align:right;"|121.320 |style="text-align:right;"|5.647.168 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|47 |[[Asmara]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Emblem of Ethiopia.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Etiopija}} | [[Etiopija]] |style="text-align:right;"|1.127.127 |style="text-align:right;"|84.320.987 |style="text-align:right;"|2012. |style="text-align:right;"|75 |[[Adis Abeba]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne incognitum.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Francuske južne i antarktičke teritorije}} | [[Francuske južne i antarktičke teritorije]] (Francuska) |style="text-align:right;"|439.781 |style="text-align:right;"|100 |style="text-align:right;"|2019. |style="text-align:right;"|– |[[Saint-Pierre (Réunion)|Saint-Pierre]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Blason imaginaire de Guiron le Courtois.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Južni Sudan}} |[[Južni Sudan]] |style="text-align:right;"|619.745 |style="text-align:right;"|8.260.490 |style="text-align:right;"|2008. |style="text-align:right;"|13 |[[Juba]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Keniae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Kenija}} | [[Kenija]] |style="text-align:right;"|582.650 |style="text-align:right;"|39.002.772 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|66 |[[Nairobi]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Seal of the Comoros.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Komori}} | [[Komori]] |style="text-align:right;"|2.170 |style="text-align:right;"|752.438 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|347 |[[Moroni]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Seal of Madagascar.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Madagaskar}} | [[Madagaskar]] |style="text-align:right;"|587.040 |style="text-align:right;"|20.653.556 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|35 |[[Antananarivo]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Arms of Malawi.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Malavi}} |[[Malavi]] |style="text-align:right;"|118.480 |style="text-align:right;"|14.268.711 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|120 |[[Lilongwe]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Mauritiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Mauricijus}}, {{ZID|Britanske indijskookeanske teritorije}} |[[Mauricijus]] |style="text-align:right;"|2.040 |style="text-align:right;"|1.284.264 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|630 |[[Port Louis]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:BlasonMayotte.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Mayotte}} |[[Mayotte]] (France) |style="text-align:right;"|374 |style="text-align:right;"|223.765 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|490 |[[Mamoudzou]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Emblem of Mozambique.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Mozambik}} |[[Mozambik]] |style="text-align:right;"|801.590 |style="text-align:right;"|21.669.278 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|27 |[[Maputo]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Rwanda.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Ruanda}} | [[Ruanda]] |style="text-align:right;"|26.338 |style="text-align:right;"|10.473.282 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|398 |[[Kigali]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:BlasonRéunion.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Réunion}} | [[Réunion]] (Francuska) |style="text-align:right;"|2.512 |style="text-align:right;"|743.981 |style="text-align:right;"|2002. |style="text-align:right;"|296 |[[Saint-Denis (Réunion)|Saint-Denis]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Insularum Seisellensium.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Sejšeli}} |[[Sejšeli]] |style="text-align:right;"|455 |style="text-align:right;"|87.476 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|192 |[[Victoria (Sejšeli)|Victoria]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Somaliae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Somalija}} |[[Somalija]] |style="text-align:right;"|637.657 |style="text-align:right;"|9.832.017 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|15 |[[Mogadiš]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Tanzaniae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Tanzanija}} |[[Tanzanija]] |style="text-align:right;"|945.087 |style="text-align:right;"|44.929.002 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|43 |[[Dodoma]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Ugandae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Uganda}} |[[Uganda]] |style="text-align:right;"|236.040 |style="text-align:right;"|32.369.558 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|137 |[[Kampala]] |- |colspan="8" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Srednja Afrika]]''' |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Emblem of Angola.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Angola}} |[[Angola]] |style="text-align:right;"|1.246.700 |style="text-align:right;"|12.799.293 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|10 |[[Luanda]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Tzadiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Čad}} |[[Čad]] |style="text-align:right;"|1.284.000 |style="text-align:right;"|10.329.208 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|8 |[[N'Djamena]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|DR Kongo}} |[[DR Kongo]] |style="text-align:right;"|2.345.410 |style="text-align:right;"|69.575.000 |style="text-align:right;"|2012. |style="text-align:right;"|30 |[[Kinshasa]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Equatorial Guinea.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Ekvatorska Gvineja}} |[[Ekvatorska Gvineja]] |style="text-align:right;"|28.051 |style="text-align:right;"|633.441 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|23 |[[Malabo]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Gabonis.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Gabon}} |[[Gabon]] |style="text-align:right;"|267.667 |style="text-align:right;"|1.514.993 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|6 |[[Libreville]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Cammaruniae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Kamerun}} |[[Kamerun]] |style="text-align:right;"|475.440 |style="text-align:right;"|18.879.301 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|40 |[[Yaoundé]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne rei publicae Congensis.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Republika Kongo}} |[[Republika Kongo]] |style="text-align:right;"|342.000 |style="text-align:right;"|4.012.809 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|12 |[[Brazzaville]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne rei publicae Africae Mediae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Srednjoafrička Republika}} |[[Srednjoafrička Republika]] |style="text-align:right;"|622.984 |style="text-align:right;"|4.511.488 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|7 |[[Bangui]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Sveti Toma i Princip}} | [[Sveti Toma i Princip]] |style="text-align:right;"|1.001 |style="text-align:right;"|212.679 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|212 |[[São Tomé]] |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[Južna Afrika (regija)|Južna Afrika]]''' |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Botswanae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Bocvana}} |[[Bocvana]] |style="text-align:right;"|600.370 |style="text-align:right;"|1.990.876 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|3 |[[Gaborone]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Swaziae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Esvatini}} |[[Esvatini]] |style="text-align:right;"|17.363 |style="text-align:right;"|1.123.913 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|65 |[[Mbabane]] |- | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | {{ZD|Južnoafrička Republika}} |[[Južnoafrička Republika]] |style="text-align:right;"|1.219.912 |style="text-align:right;"|51.770.560 |style="text-align:right;"|2011. |style="text-align:right;"|42 |[[Bloemfontein]], [[Cape Town]], [[Pretoria]]<ref>[[Bloemfontein]] je sjedište sudske vlasti, [[Cape Town]] zakonodavne, a [[Pretoria]] izvršne.<br></ref> |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Lesothi.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Lesoto}} |[[Lesoto]] |style="text-align:right;"|30.355 |style="text-align:right;"|2.130.819 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|70 |[[Maseru]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Namibiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Namibija}} | [[Namibija]] |style="text-align:right;"|825.418 |style="text-align:right;"|2.108.665 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|3 |[[Windhoek]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Zambiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Zambija}} |[[Zambija]] |style="text-align:right;"|752.614 |style="text-align:right;"|11.862.740 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|16 |[[Lusaka]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Zimbabuae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Zimbabve}} |[[Zimbabve]] |style="text-align:right;"|390.580 |style="text-align:right;"|11.392.629 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|29 |[[Harare]] |- style="background:#eee;" |colspan="8" style="text-align:center;"|'''[[Zapadna Afrika]]''' |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Benini.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Benin}} | [[Benin]] |style="text-align:right;"|112.620 |style="text-align:right;"|8.791.832 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|78 |[[Porto-Novo]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Burkina Faso}} | [[Burkina Faso]] |style="text-align:right;"|274.200 |style="text-align:right;"|15.746.232 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|57 |[[Ouagadougou]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Gambiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Gambija}} | [[Gambija]] |style="text-align:right;"|11.300 |style="text-align:right;"|1.782.893 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|158 |[[Banjul]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Ganae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Gana}} | [[Gana]] |style="text-align:right;"|239.460 |style="text-align:right;"|23.832.495 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|100 |[[Accra]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Guinea.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Gvineja}} | [[Gvineja]] |style="text-align:right;"|245.857 |style="text-align:right;"|10.057.975 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|41 |[[Conakry]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Ganae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Gvineja-Bisau}} | [[Gvineja-Bisau]] |style="text-align:right;"|36.120 |style="text-align:right;"|1.533.964 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|43 |[[Bissau]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Liberiae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Liberija}} |[[Liberija]] |style="text-align:right;"|111.370 |style="text-align:right;"|3.441.790 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|31 |[[Monrovia]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Mali.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Mali}} |[[Mali]] |style="text-align:right;"|1.240.000 |style="text-align:right;"|12.666.987 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|10 |[[Bamako]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Seal of Mauritania (2018).svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Mauritanija}} |[[Mauritanija]] |style="text-align:right;"|1.030.700 |style="text-align:right;"|3.129.486 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|3 |[[Nouakchott]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Nigritanum.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Niger}} |[[Niger]] |style="text-align:right;"|1.267.000 |style="text-align:right;"|15.306.252 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|12 |[[Niamey]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Nigeriae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Nigerija}} |[[Nigerija]] |style="text-align:right;"|923.768 |style="text-align:right;"|166.629.000 |style="text-align:right;"|2012. |style="text-align:right;"|180 |[[Abuja]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Emblem of Guinea-Bissau.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Obala Slonovače}} |[[Obala Slonovače]] |style="text-align:right;"|322.460 |style="text-align:right;"|20.617.068 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|64 |[[Abidjan]],<ref>Zvanično, glavni grad je [[Yamoussoukro]], dok je [[Abidjan]] ''[[de facto]]'' sjedište zemlje.</ref> [[Yamoussoukro]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Senegaliae.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Senegal}} |[[Senegal]] |style="text-align:right;"|196.190 |style="text-align:right;"|13.711.597 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|70 |[[Dakar]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Insigne Montis Leonini.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Sijera Leone}} |[[Sijera Leone]] |style="text-align:right;"|71.740 |style="text-align:right;"|6.440.053 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|90 |[[Freetown]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Arms of the United Kingdom.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Ujedinjeno Kraljevstvo}} |[[Sveta Helena, Ascension i Tristan da Cunha]] (Ujedinjeno Kraljevstvo) |style="text-align:right;"|420 |style="text-align:right;"|7.728 |style="text-align:right;"|2012. |style="text-align:right;"|13 |[[Jamestown (Sveta Helena)|Jamestown]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Emblem of Togo.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Togo}} |[[Togo]] |style="text-align:right;"|56.785 |style="text-align:right;"|6.019.877 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|106 |[[Lomé]] |- | style="text-align:center" | [[Datoteka:Coat of arms of Cape Verde.svg|20px]] | style="text-align:center" | {{ZD|Zelenortska Ostrva}} | [[Zelenortska Ostrva]] |style="text-align:right;"|4.033 |style="text-align:right;"|429.474 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|107 |[[Praia]] |- style="font-weight:bold; background:#eee;" | colspan="3" | Ukupno |style="text-align:right;"|30.368.609 |style="text-align:right;"|1.001.320.281 |style="text-align:right;"|2009. |style="text-align:right;"|33 |style="background:#eee;"| |} == Politika == Afrika se sastoji od 54 države, od kojih su po uređenju većina [[Republika|republike]] u kojima vlast ima predsjednik. Od stjecanja nezavisnosti razvoj afričkih država sputavan je nestabilnošću, korupcijom, nasiljem i diktaturama. Donedavno, samo nekoliko država u Africi je razvilo demokratske vlade, u kojima nije na vlasti diktatura. U mnogim zemljama su se pojavila stara plemenska neprijateljstva, koja su bila smirena u doba kolonijalnih vlasti. U mnogim državama vojska se pojavila kao jedini faktor koji može održati red i praktično imati vlast. U periodu između [[1960]]. i [[1980]]. u Africi je bilo više od 70 državnih udara i 13 atentata na predsjednike. [[Hladni rat]], sukob između SAD i [[SSSR]]-a, također je imao ulogu u nestabilnosti. Kada su države postajale nezavisne, obje zaraćene strane očekivale su pristupanje jednom od blokova. Najveći broj država se u to vrijeme pridruživao [[Pokret nesvrstanih|Pokretu nesvrstanih]]. I pored toga, mnoge države sjeverne Afrike primale su sovjetsku vojnu pomoć, dok su centralne i južne afričke države bile potpomognute [[SAD]]-om ili [[Francuska|Francuskom]]. Padovi vlada i raširena korupcija su kao rezultat dali rašireno siromaštvo, glad, dok su u značajnoj mjeri distributivni sistemi nesposobni da stanovništvu obezbjede dovoljne količine vode i hrane za opstanak. U Africi je došlo i do velikog širenja brojnih zaraznih bolesti poput [[HIV]]-virusa, uzročnika [[Sida|side]]. Pod pritiskom međunarodnih finansijskih institucija, poput [[MMF]]a, mnoge afričke vlade pokrenule su ekonomije koje počinju davati pozitivne rezultate. Političke asocijacije kakva je Afrička unija, daju nadu za veću kooperativnost i mir među zemljama. == Stanovništvo == Približno 80% Afrikanaca živi u južno od pustinje [[Sahara]]. Domorodačko stanovništvo Podsaharskih zemalja je uglavnom crnačko. Postoje brojne varijacije fizičkih odlika među crnačkim stanovništvom, a najuopćenija podjela je na tip [[Masai]] koji su poznati po visokoj građi i na tip [[Pigmeji]] koji su među najnižim tipovima na Zemlji. Oko 30% afrikanaca pripada bijeloj rasi, a to su narodi sjevernog dijela kontineneta. Približno 65% afričke populacije pripada crnoj rasi, južni obod pustinje Sahare približna je granica između negroidne i kavkasoidne rasne grupe. Međutim, u objema grupama se izdvajaju mješoviti tipovi. Karakterističan je etiopski tip, kojem pripadaju narodi u zemljama tzv. [[Rog Afrike|Roga Afrike]]. Mulati u Južnoafričkoj Republici. [[Bantu narodi]] broje do 250 miliona pripadnika su dominantni u, centralnoj i južnoj Africi.Dijele se na preko stotinu etničkih grupa najbrojnije su: Zulu, Kosa, Čvana, Kongo, Makua na jugu, Kongo, Fang, Mongo, Hutu u centralnoj Africi, Kikuju, Ganda, Njmavezi, Sukuma u n istočnoj Africi. U pustinji [[Kalahari]]. Sudanski crnci (oko 300 miliona) zapremaju čitavu zapadnu Afriku južno od Sahare, a granaju se u 2 velike grupe: 1. sahelsku i 2. gvinejsku grupu. Prvoj pripadaju narodi kao što su Hausa, Fulbe, Wolof, Malinke, Bambara, Senufo, Mosi, Kanura i Songai. Drugoj grupi pripadaju Yoruba, Ibi, Ibibio, Akan, Fon, Eve, Temne i Mende. U južnoj Africi živi narod poznat pod imenom [[Bušmani]]. Na sjeveru Afrike živi brojna populacija koja ne pripada crnačkoj populaciji. Arapi, Berberi i nešto jevreja, semitskog su porijekla i Etiopljani. anailoti oko 30 miliona su dominantni u [[Južni Sudan|Južnom Sudanu]], sjevernoj [[Uganda|Ugandi]] i zapadnoj [[Kenija|Keniji]]. Narodi sjeverne Afrike u najvećem broju govore afro-azijskim jezicima. U ove narode spadaju i drevni Egipćani, Berberi, Nubijci, koji su proširili civilizaciju iz Sjeverne Afrike po antičkom svijetu. U [[600]]. godini Arapi su s istoka prešli u Afriku i osvojili čitav region. [[Berberi]] su ostali u manjini u [[Maroko|Maroku]] i [[Alžir]]u, dok jedan broj Berbera živi i u [[Tunis]]u i [[Libija|Libiji]]. [[Tuarezi]] i drugi nomadski narodi većinsko su stanovništvo u saharskim državama. Narodi poput Etiopljana i Somalaca najčešće se smatraju crncima, ali, historijski gledano, oni su miješanog porijekla i vezani su i za sjevernoafričku i za podsaharsku kulturu. Neki dijelovi istočne Afrika, a naročito ostrvo [[Zanzibar]] su prihvatili Arapske i muslimanske doseljenike i trgovce u [[srednji vijek|srednjem vijeku]]. Od početka [[16. vijek]]a Evropljani, poput Portugalaca i Holanđana, formirali su trgovačke stanice i utvrđenja duž zapadne i južne obale Afrike. Veliki broj Holanđana, Francuza i Nijemaca naselili su današnju [[Južnoafrička Republika|Južnoafričku Republiku]]. Njihovi potomci, [[Afrikaneri]], najveća su bjelačka populacija u Južnoj Africi. === Jezici === Postoje četiri grupe jezika koje pripadaju Africi. * ''[[Afro-azijatski jezici]]'' kao što su berberski i semitski jezici * ''[[Niger-Kongo jezici]]'' kao što su [[svahili]] i bantu jezik * ''[[Koizanski jezici]]'' kao što je !Xóõ jezik * ''[[Nilsko-saharski jezici]]'' [[Engleski jezik|Engleski]], [[francuski jezik|francuski]] i [[portugalski jezik]] zvanični su jezici u nekim državama. === Religija === {{Glavni|Religije Afrike}} [[Datoteka:Great_Mosque_of_Kairouan_Panorama_-_Grande_Mosqu%C3%A9e_de_Kairouan_Panorama.jpg|250px|mini|desno|[[Ukbetova džamija|Ukbetova]] ili Velika džamija u Kairuanu, Tunis]] Religijska slika kontinenta je veoma složena. Afrikanci ispoljavaju veoma širok spektar vjerskih uvjerenja a do relevantnih statističkih podataka o religijskoj pripadnosti je teško doći jer su to često osjetljive teme za vlade s mješovitim vjerskim zajednicama. Prema podacima ''World Book Encyclopedije'' is [[SAD]]-a, [[islam]] je najbrojnija religija u Africi<ref>[http://www.nytimes.com/2001/11/01/world/rising-muslim-power-in-africa-causes-unrest-in-nigeria-and-elsewhere.html "Porast muslimanskih snaga u Africi prouzrokovano nemirima u Nigeriji i drugdje"] Pristupljeno 21.4.2016.</ref> a po broju pripadnika slijedi [[kršćanstvo]]. MS druge strane, prema ''Encyclopedia Britannica'', 45% stanovništva su kršćani, 40% su muslimani a oko 10% prakticira neke od tradicionalnih religija. Mali broj Afrikanaca prakticira [[hinduizam]], [[budizam]], [[Konfučijanizam]] ili su pak nereligiozni. Islam, velika svjetska religija, na tlo Afrike se proširila arapskim osvajačima. Njihova osvajanja na sjeveru prevashodno su bila političke prirode, pošto su taj dio naseljavali Egipćani i [[Berberi]]. Arapi kao njihovi srodnici su ih brzo pridobili u svoju vjeru i kulturu. Izuzetak su Kopti koji kao manjina naseljavaju teritoriju sa muslimanskom većinom. Od 12. vijeka arapski trgovci stupaju u kontakt s velikim kulturama u zapadnoj Africi, kao sto su: Gana, Songai i Bornu, koji su kao trgovci naučavali islam domorocima. Ubrzo do 14. vijeka nova vjera se jako učvrstila od Senegala do Nigerije i Kameruna. U istočnoj Africi priobalne gradove Mokadiso, Lamu i Kilva su osnovali Arabljani i Persijanci koji su širili islam među crnačkim domorocima. Prvi koji su prihvatili islam još u 12. vijeku bili su nomadski Somali. Miješanjem Arapa i crnačkog stanovništva u [[Istočna Afrika|Istočnoj Africi]] stvara se narod Svahili čijim jezikom se služi oko 50 miliona ljudi. Smatra se da je oko 45% afrikanaca muslimanske vjere. Narodi koji govore [[Arapski jezik|arapskim jezikom]] su stanovnici teritorije koja se proteže od Maroka do Sudana, među njima su i Berberi kao i većina stanovništva Senegala, Gvineje, Malija, Nigera, Čada, sjeverne Nigerije, nekih krajeva Obale Slonovače, Gane, Kameruna itd. Na istoku Afrike, islam je najdominantniji u Somaliji, Komorima, Džibutiju i Eritreji, te u znatnom broju u Etiopiji, Tanzaniji i Ugandi. Na jugu veliki broj muslimana imaju Malavi, Mozambik i Južnoafrička Republika. == Kultura == Mnoge sjeverne države od [[Egipat|Egipta]] do [[Maroko|Maroka]] se smatraju dijelom arapske kulture. Južno od Sahare postoji veliki broj kulturnih područja, od kojih su neki veoma mali. Veliki dio tih kultura se može smatrati dijelom Bantu kulture. === Umjetnost === {{Glavni|Afrička umjetnost}} == Također pogledajte == * [[Afrička unija]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Africa}} {{Commonscat|Africa}} {{wikiatlas|Africa}} * http://www.francewatcher.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050519034329/http://www.francewatcher.org/ |date=19. 5. 2005 }} * [https://web.archive.org/web/20050404183457/http://globalpolitician.com/articles.asp?ID=195 Scandal of African Poverty] * [https://web.archive.org/web/20050404182952/http://globalpolitician.com/articles.asp?ID=186 Education in the Quest for Responsible Governance in Africa] * [http://www.afrolink.com/ AfroLink.com] - Africa Directory, with categorized links to African sites, updates, resources and more. * [https://web.archive.org/web/20041208152946/http://flag.blackened.net/revolt/africa/accounts/chekov.html An Irish anarchist in Africa] provides a readable and compelling, but biased, introduction to today's western Africa. * [https://web.archive.org/web/20150128032344/http://www.africadatabase.org/ The Contemporary Africa Database] * [http://allafrica.com/ AllAfrica.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160210121749/http://allafrica.com/ |date=10. 2. 2016 }}, current news/events, information, economy stats, etc. * [https://web.archive.org/web/20060820065433/http://www.zabalaza.net/texts/african_anarchism/contents.htm African Anarchism: The History of a Movement] * [http://www.africansummerfestival.de/ African Summer Festival, Karlsruhe, Germany] {{Države Afrike}} {{Fizičke osobine Zemlje}} {{Kontinenti}} [[Kategorija:Afrika|*]] [[Kategorija:Kontinenti]] oexwik09nx0w4xe7o7hn1d7b0y2rsj7 0 5650 3924854 3923790 2026-09-13T10:40:24Z AnToni 2325 /* Otoci */ 3924854 wikitext text/x-wiki {{Istaknuti članak}} {{Drugo_značenje|Malta (višeznačnica)}} {{Infokutija država| | izvorno_ime = ''Repubblika ta' Malta''<br />''Republic of Malta'' | zvanično_ime = Republika Malta | ime_genitiv = Malte | himna = "[[L-Innu Malti]]"<br />("Himna Malte"){{Center|[[Datoteka:Malta National Anthem.ogg]]}} | zastava = Flag_of_Malta.svg | grb = Coat_of_arms_of_Malta.svg | mapa = EU-Malta.svg | službeni_jezik = [[Malteški jezik|malteški]], [[Engleski jezik|engleski]] | glavni_grad = [[Valletta]] (de facto)<br />{{coord|35|53|N|14|30|E|type:city}} | najveći_grad = [[Birkirkara]] | državno_uređenje = [[Republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Spisak predsjednika Malte|Predsjednica]] | vladar_prva_vlast = [[Myriam Spiteri Debono]] | vrsta_druge_vlasti = [[Spisak premijera Malte|Premijer]] | vladar_druga_vlast = [[Robert Abela]] | po_površini_na_svijetu = 186 | površina = 315 | procenat_vode = zanemariv | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 166 | stanovnika = 519.562 <small>(popis 2021)</small> | gustoća = 1700 | nezavisnost = od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] | nezavisnost_priznato = [[21. septembar]] [[1964]]. | bdp_ukupno = $9.893 biliona | bdp_godina = 2008 | po_broju_bdp_na_svijetu = 142. | bdp_per_capita = $23,971 | hdi = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▲</span>0.902 | hdi_godina = 2008 | hdi_nivo = {{color|#009900|visok}} | po_broju_hdi_na_svijetu = 38. | gini = | gini_godina = | valuta = [[Euro]] | vremenska_zona = [[CET]] ([[UTC]]+1)<br /> - ljeti [[CEST]] (UTC+2) | najveća_tačka_ime = [[Ta'Dmejrek]] (Dingli Cliffs) | najveća_tačka_metara = 253 | internetski_nastavak = [[.mt]] | pozivni_broj = +356 }} '''Malta''', zvanično '''Republika Malta''' ([[Malteški jezik|malteški]]: ''Repubblika ta' Malta'', [[Engleski jezik|engleski]]: ''Republic of Malta'') je [[ostrvska država]] u [[Sredozemno more|Sredozemnom moru]]. Sastoji se od nekoliko većih i manjih ostrva od kojih su tri naseljena. Najvećo [[ostrvo]] je Malta na kojem živi najveći dio stanovništva zemlje. Ova zemlja u kojoj živi manje od pola miliona stanovnika je, s obzirom na površinu, jedna od najgušće naseljenih zemalja svijeta. Malteško ostrvlje nalazi se nedaleko od [[Sicilija|Sicilije]] ([[Italija]]), te manje od 300&nbsp;km od obale [[Afrika|Afrike]]. Zbog svog strateškog položaja, Maltom su tokom [[Historija|historije]] vladale mnoge sile, kao što su [[Feničani]], [[Rim]]ljani, Fatimidi, Ivanovci i Britanci. Od 21. septembra 1964. Malta je nezavisna od [[Velika Britanija|Velike Britanije]], a od 1. maja 2004. članica [[Evropska Unija|Evropske unije]]. Malta je izraženo [[Katoličanstvo|katolička]] zemlja, s jednim od najvećih procenata udjela rimokatolika u stanovništvu na svijetu. [[Kršćanstvo]] je na Maltu donio [[Apostol (kršćanstvo)|apostol]] Sveti Pavle koji je na ovom otoku doživio brodolom. Službeni jezici Malte su [[Malteški jezik|malteški]] i [[Engleski jezik|engleski]]. [[Italijanski]] također ima veliki značaj u državi, budući da je bio službeni jezik do 1934. == Historija == === Prve kulture i antika === Prvi naseljenici Malteških otoka bili su [[Poljoprivreda|poljoprivrednici]] koji su se ovdje naselili oko 5200. p. n. e. sa [[Sicilija|Sicilije]]. Ti prvi naseljenici najvjerovatnije su bili Sikanci, za koje se smatra da su bili jedino pleme koje je naseljavalo ove otoke u to vrijeme <ref>[http://www.localhistories.org/malta.html "Brief History of Malta"] LocalHistories.org</ref>, a smatraju se srodnicima [[Iberi|Ibera]]. Stanovništvo otoka u to vrijeme bavilo se uzgojem [[žitarica]] i [[Stočarstvo|stoke]], a, kao i mnoge druge evropske kulture u to vrijeme, poštovali su kult plodnosti. [[Datoteka:Malta Hagar Qim BW 2011-10-04 16-42-30.JPG|mini|desno|215px|Hagar Qim]] Keramički predmeti nađeni u Għar Dalamu slični su onima nađenim u Agrigentu na Siciliji. U ovom ranom razdoblju malteške civilizacije pojavljuju se mistični megalitni hramovi, čiji se ostaci mogu još naći na Malti i Gozu. Ti su hramovi jedni od najstarijih struktura napravljenih od kamena na [[Zemlja (planeta)|Zemlji]] <ref name="Old Temples Study Foundation OTSF">[http://www.otsf.org/ Old Temples Study Foundation (OTSF)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html |title=Aberystwyth, The University of Wales |access-date=7. 4. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081212031419/http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html |archive-date=12. 12. 2008 |url-status=dead }}</ref><ref>David Trump et al, Malta Before History (2004: Miranda Publishers)</ref>, a korišteni su u razdoblju između 4000 i 2500. p. n. e. [[Datoteka:Malta 16 Mnajdra.jpg|mini|lijevo|170px|Hramovi Mnajdre iz 4. milenijuma p. n. e.]] Neki naučnici smatraju da su hramovi korišteni za žrtvovanje [[Životinje|životinja]], iako su to samo nagađanja. Ova kultura je nestala s ovih otoka oko 2500. p. n. e, a nagađa se da je kulturu izbrisala neka [[bolest]] ili [[glad]]. Sukobi se ne smatraju razlogom nestanka jer ne postoje dokazi o [[Oružje|oružju]] iz tog perioda. Negdje oko 3500. p. n. e. ova kultura je sagradila neke od najstarijih vjerskih građevina na svijetu, kao što su hramovi Ġgantije na Gozu <ref name="Old Temples Study Foundation OTSF"/>, te hramovi Ħaġar Qima i Mnajdre <ref>Sheehan, Sean [http://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87&dq=%C4%A6a%C4%A1ar+Qim+and+Mnajdra&sig=ACfU3U1ozj76aQDaWbOpgv4EsJxWGi8jgg#v=onepage&q&f=false Malta], Marshall Cavendish. {{ISBN|0-7614-0993-9}}</ref> Smatra se da su dolaskom čovjeka na ove otoke izumrli lokalni patuljasti vodeni konji i [[slon]]ovi. Nakon ove civilizacije Malteški otoci neko vrijeme bili su nenaseljeni. U [[bronzano doba]] opet dolaze naseljenici, čija je kultura obuhvaćala kremiranje posmrtnih ostataka i izgradnju manjih megalitnih građevina zvanih ''dolmeni'' <ref>Daniel Cilia, [http://web.infinito.it/utenti/m/malta_mega_temples/linetime.html "Malta Before Common Era", in The Megalithic Temples of Malta].</ref>. Oko 700. p. n. e. na otoke dolaze [[Grci]] koji su se najviše nastanili na području današnje Vallette <ref>[http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp "Notable dates in Malta's history"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp |date=25. 11. 2009 }}, Department of Information - Maltese Government</ref>. Vijek poslije tu dolaze i [[Feničani]], koji su se otocima koristili kao [[Trgovina|trgovačkom]] stanicom na njihovim sredozemnim trgovačkim rutama <ref>Owen, Charles. [http://books.google.com/books?id=OhRCAAAAIAAJ&q=malta+Phoenician++%22trading+post%22&dq=malta+Phoenician++%22trading+post%22&pgis=1 The Maltese Islands], Praeger.</ref>. Nakon pada Feničanskog carstva, ovo područje je oko 400. p. n. e. potpalo pod kontrolu Kartage, bivše feničanske kolonije <ref>Terterov, Marat. [http://books.google.com/books?id=kc7DO3TZEYcC&pg=PA4&dq=malta+Phoenician++%22trading+post%22&sig=ACfU3U2Sm0qNg7diIWAe4mLI4LUqiRKNgA#v=onepage&q=malta%20Phoenician%20%20%22trading%20post%22&f=false Doing Business with Malta] , GMB Publishing Ltd. {{ISBN|1-905050-63-1}}</ref>. U to vrijeme Kartažani su koristili Maltu za uzgoj [[maslina]], [[rogač]]a i proizvodnju [[Tkanina|tkanine]]. Za vrijeme [[Punski ratovi|Punskih ratova]] 218. p. n. e, Maltežani su se pobunili protiv kartagenske vlasti, te dali kontrolu nad svojim vojnim garnizonom rimskom konzulu Semproniju <ref name="books.google.co.uk">Castillo, Dennis Angelo. [http://books.google.co.uk/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25&lpg=PA25&dq=MALTA+sEMPRONIUS&source=web&ots=JHcfabryVa&sig=cXCtKu3apl5Y2y7OEhaMvt1CMM0&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA25,M1 The Maltese Cross: A Strategic History of Malta], Greenwood Publishing Group. {{ISBN|0-313-32329-1}}</ref>. Za vrijeme Sirakuske pobune, Malta je ostala vjerna Rimu, zbog čega je nagrađena naslovom ''Foederata Civitas'', koji je značio određenu razinu autonomije unutar pokrajine Sicilije <ref name="books.google.co.uk"/>. U to vrijeme otok su nazivali Melita, a glavni grad nalazio se u središtu otoka i nosio je isto ime (današnja Mdina) <ref name="books.google.co.uk"/>. Zbog uspješnosti i važnosti Malteških otoka u rimskoj državi, car Hadrijan im je 117. p. n. e. dao status municipija. Godine 60, na sjevernom dijelu otoka koji je danas poznat kao Zaljev sv. Pavla, nasukao se brod apostola sv. Pavla <ref name="books.google.co.uk"/>. Prema pričama, on je ostao na otoku tri mjeseca, tokom kojih je širio kršćanstvo i izvodio čuda. Raspadom Rimskog carstva na Istočno i Zapadno u 4. vijeku, Malta potpada pod kontrolu [[Bizantija|Bizantije]] kojom se vladalo iz [[Carigrad]]a. O razdoblju bizantijske vlasti na Malti, koja je trajala četiri vijeka, malo je poznato. Postoje dokazi da su [[Germani|germanska]] plemena, uključujući [[Goti|Gote]] i [[Vandali|Vandale]], kratkovremeno preuzeli vlast nad otocima, nakon čega je Bizantija ponovno preuzela otoke i na njih postavila vojsku <ref>Borg, Victor Paul. [http://books.google.com/books?id=o1QO1Tk-FsMC&pg=PA331&dq=byzantine+malta&lr=&as_brr=3&sig=ACfU3U38b0XhbN8wTPyxs2tPEX0RbyVg9w#v=onepage&q=byzantine%20malta&f=false The Rough Guide to Malta & Gozo], Rough Guides. {{ISBN|1-85828-680-8}}</ref>. === Srednji vijek === [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Sicily.svg|mini|desno|150px|Aragonska zastava Kraljevine Sicilije]] Za vrijeme bizantijsko-[[Arapi|arapskih]] ratova, Malta je zajedno sa Sicilijom osvojena nakon što je admiral Eufemije izdao Bizantiju i zatražio od Aglabida zauzimanje ove teritorije <ref>[https://www.stanford.edu/dept/archaeology/cgi-bin/drupal/index.php?q=MountPolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf "Brief history of Sicily"]{{Mrtav link}} (PDF), Archaeology.Stanford.edu</ref>. Pošto je to područje bilo dio Sicilijanskog emirata, kontrolu nad njim su 909. dobili Fatimidi. Za vrijeme arapske vlasti uveden je novi sistem [[Navodnjavanje|navodnjavanja]], neke nove kulture [[Voće|voća]] i [[pamuk]], te sicilijsko-arapski jezik, koji se nakon nekog vremena razvio u [[malteški jezik]] <ref>Wilson, Andrew. [http://books.google.com/books?id=jIP9WiIOtKYC&pg=PA64&dq=Siculo-Arabic+Maltese&lr=&as_brr=3&sig=ACfU3U0ANaOtExtwNoXiIbN9koijAKe_9A Corpus Linguistics Around the World] , Rodopi. {{ISBN|90-420-1836-4}}</ref>. Lokalno kršćansko stanovništvo imalo je slobodu prakticiranja svoje vjere, ali je zato moralo plaćati dodatan [[porez]] vlastima <ref>Bain, Carolyn. [http://books.google.com/books?id=lqHLlLsgi1IC&pg=PA22&dq=malta+arab&lr=&as_brr=3&sig=ACfU3U3QDGMLZFGwiilmVB0bB-Nfsq8X9w Malta & Gozo], Lonely Planet. {{ISBN|1-74059-178-X}}</ref>. Godine 1091. [[Normani]] osvajaju Siciliju i Malteške otoke, a lokalni kršćani toplo dočekuju sicilijanskog grofa [[Rogerije I, grof Sicilije|Rogerija I]]. Zbog oslobođenja, Maltežani nude Rogeriju I sudjelovanje u njegovim ratovima, a on je na to, prema predaji, poderao dio svoje crveno-bijele zastave i dao je Maltežanima, što je osnova današnje zastave Malte. [[Datoteka:JPDV.jpg|mini|lijevo|175px|Jean Parisot de La Valette, osnivač [[Valletta|Vallette]]]] Za vrijeme vlasti dinastije [[Hauteville (dinastija)|Hauteville]], Malta doživljava procvat. U to vrijeme bila je dio [[Kraljevina Sicilija|Kraljevine Sicilije]], koja je još obuhvatala Siciliju i južni dio [[Apeninski poluotok|Apeninskog poluostrva]]. [[Katolička Crkva|Katoličanstvo]] je ponovo postalo državna religija, a njom je na Malti upravljala Palermska biskupija. U tom periodu širi se normanska [[arhitektura]], pogotovo u tadašnjem glavnom gradu Mdini. Sicilijanski kralj [[Tankred, kralj Sicilije|Tankred]] pretvara Maltu i Gozo u feudalni posjed ili [[feud]] na čelu sa knezom. Zbog njihove strateške važnosti, Malteški otoci bili su meta mnogih osvajačkih sila, tako da su prvi knezovi bili vješti đenovski gusari, a stanovništvo otoka je militarizirano kako bi bilo spremno na pokušaje zauzimanja otoka. Kraljevinom od [[1194]]. do [[1266]]. vlada [[dinastija Hohenstaufen]], zahvaljujući braku cara [[Henrik VI, car Svetog Rimskog Carstva|Henrika VI]] i kraljice [[Konstancija, kraljica Sicilije|Konstancije]], posljednje sicilijanske vladarice iz dinastije Hauteville. Za vrijeme vladavine njihovog sina, sicilijanskog kralja [[Fridrik II, car Svetog Rimskog Carstva|Fridrika I]], s Malte je [[1224]]. protjerano svo muslimansko stanovništvo<ref>{{cite news|url=http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Time-Line}}</ref>, a ukupno muško kršćansko stanovništvo Celana u [[Abruzzo|Abruzzu]] preseljeno je na Maltu. Jedno kratko vrijeme kraljevstvom je vladala sicilijanska dinastija [[Anžuvinci|Anžuvinaca]], koji su zbog visokih [[porez]]a bili vrlo nepopularni na Malti, djelimično i zbog [[rat]]a [[Karlo I, kralj Napulja|Karla I Anžuvinca]] sa Genovom, kad je [[1275]]. opljačkan otok Gozo. Nedugo nakon ovih napada izbija pobuna poznata kao Sicilijanska večernja. Kraljevstvo se dijeli na Napuljsko i Sicilijansko kraljevstvo, koje zajedno s Maltom potpada pod vlast [[Aragonija|Aragonije]]. Otokom sve do [[1409]]. vladaju rođaci aragonskih kraljeva, nakon čega postaje dio [[Kruna Aragonije|Aragonske krune]].<ref>{{cite news|url=http://www.knowital.com/history/sicily/sicily-history.html|publisher=KnowItal.com|title=History of Sicily|access-date=13. 4. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013151847/http://www.knowital.com/history/sicily/sicily-history.html|archive-date=13. 10. 2007|url-status=dead}}</ref> U Aragonskom kraljevstvu djeca vladara nosila su titulu kneza Malte. U ovo vrijeme malteško plemstvo doživljava procvat. Od 1397. titula kneza Malte ponovo dobija feudalni značaj, te nakon sukoba oko naslova [[kralj]] ukida taj naslov. Nakon što je ta titula ponovo uvedena, opet izbijaju svađe u kojima se malteško plemstvo pobunilo protiv kneza Gonsalva Monroya. Iako su se Maltežani bunili protiv kneza, iskazali su odanost sicilijanskoj kruni, što je razlog zbog čega ih aragonski kralj [[Alfons V, kralj Aragonije|Alfons V]] nije kaznio, nego je obećao da nikad neće dodijeliti taj položaj nekom drugom, te ga je objedinio s krunom. Kao ishod ovih događaja, grad Mdina je dobio nadimak ''Città Notabile''. === Malteški vitezovi i Napoleon === [[Datoteka:Malta Mdina BW 2011-10-05 12-41-38.JPG|mini|desno|175px|[[Barok]]na Katedrala sv. Pavla u Mdini.]] Godine [[1530]], [[Karlo V, car Svetog Rimskog Carstva]], daje otoke viteškom redu [[Ivanovci|Ivanovaca]] na vječno upravljanje. Malteški su vitezovi [[1522]]. bili istjerani s [[Rodos (otok)|Rodosa]] od strane [[Osmansko Carstvo|Osmanlija]]. Godine [[1565]], vitezovi su, zajedno s Maltežanima, izdržali veliku opsadu Malte koju je izvela osmanska mornarica. Nakon ove opsade, planirano je pojačanje malteških zidina, pogotovo u lučkom području gdje je izgrađen novi grad Valletta, nazvan po velikom meštru Jeanu de la Valetteu. Također, uzduž obale izgrađeni su i stražarski tornjevi (Wignacourt, Lascaris i de Redin) nazvani po velikim meštrima koji su naredili njihovu gradnju. Za vrijeme vlasti Malteških vitezova na otocima su napravljeni mnogi građevinski i kulturni projekti, uključujući ukrašavanje Città Vittoriose, izgradnju novih gradova, kao što su Città Rohan i Città Hompesch, te poboljšanje akademskog i društvenog života. Vlast Ivanovaca doživljava kraj kad je [[Napoleon]] osvojio Maltu na svom ratnom pohodu na [[Egipat]] [[1798]]. Ovo osvajanje izvedeno je Napoleonovim lukavstvom tako da je zatražio sigurnu luku kako bi ponovo opskrbio svoje brodove, a nakon što je sigurno ušao u Vallettu, okrenuo je oružje na svoje domaćine. Veliki meštar Ferdinand von Hompesch zu Bolheim kapitulirao je, a Napoleon je nekoliko dana ostao na Malti, tokom kojih je sistemski pljačkao otok, te uspostavio sopstvenu upravu. Nakon toga je dalje otplovio za Egipat, ostavljajući znatan garnizon na Malti. Francuske okupacijske snage bile su izuzetno nepopularne među stanovništvom, djelimično i zbog njihovog stava prema vjeri. Stanovništvo se pobunilo protiv finansijskih i vjerskih reformi, pa su se Francuzi morali sakriti unutar gradskih zidina. [[Velika Britanija]] je, zajedno s Kraljevstvom dviju Sicilija, slala vojnu pomoć Maltežanima, te su Britanci svojom mornaricom blokirali otoke. Izolirane francuske snage, pod generalom Claude-Henrijem Belgrand de Vauboisom, predale su se 1800, te su otoci potpali pod britansku vlast na čelu s guvernerom Alexanderom Ballom. Maltežani su tada napravili deklaraciju kojom su tražili direktnu zaštitu britanskog monarha, tada [[George III, kralj Ujedinjenog Kraljevstva|Georgea III]], te su zahtijevali da kralj nema pravo ustupiti otoke nekoj drugoj sili.<ref>{{cite book | last=Holland | first=James | title=Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940-1943 | publisher=Miramax Books | year=2003 | isbn=1-4013-5186-7 | url=https://archive.org/details/fortressmaltaisl00holl }}</ref> === Britanska vlast i Drugi svjetski rat === [[Datoteka:BombDamageMalta.jpg|mini|215px|lijevo|Šteta koju je napravila bomba pala u Valletti za vrijeme Drugog svjetskog rata.]] Godine [[1814]], Pariskim mirovnim sporazumom Malta je službeno postala dio Britanske imperije. Zbog svog položaja na pola puta između [[Gibraltar]]a i [[Suecki kanal|Sueckog kanala]], Malta je bila važno pomorsko pristanište i smatrana je važnom postajom na putu za Indiju. Godine [[1919]], Britanske snage su pucale na grupu protestanata protiv novih [[porez]]a, ubivši četiri Maltežana. Ovaj incident doveo je do značajnog rasta podrške proitalijanskim strankama, koje su se protivile britanskm prisustvu na otoku. Ovaj dan je poznat kao [[Sette Giugno]] ([[Italijanski]] za 7. juna) i na Malti se slavi kao nacionalni praznik. 1930-ih britanska je Sredozemna flota, koja je bila važan pokretač trgovine na otoku, premještena u [[Aleksandrija|Aleksandriju]]. Malta je odigrala važnu ulogu u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]], zbog svoje blizine pomorskim putevima Sila Osovine. Zbog hrabrosti koje su Maltežani iskazali u dugotrajnoj borbi protiv neprijateljskih snaga, kralj [[George VI, kralj Ujedinjenog Kraljevstva|George VI]] kolektivno je nagradio Maltežane ordenom George Cross. Replika ove nagrade danas se nalazi u gornjem lijevom uglu [[Zastava Malte|zastave Malte]]. === Nezavisnost === Nakon rata, Laburistička stranka je neuspješno probala integrisati Maltu u Ujedinjeno Kraljevstvo. Dana 21. septembra [[1964]]. Malti je odobrena nezavisnost. Prema [[ustav]]u iz 1964, Malta je zadržala [[Elizabeta II, kraljica Ujedinjenog Kraljevstva|Elizabetu II]] kao kraljicu Malte koju predstavlja generalni guverner. Dana 13. decembra [[1974]]. Malta je postala republika unutar [[Commonwealth nacija|Commonwealtha]], na čelu s predsjednikom države. Ugovor o odbrani koji je potpisan ubrzo poslije nezavisnosti i koji je promijenjen 1972, istekao je 31. marta [[1979]], kada su se britanske vojne snage povukle s Malte. Zemlja je 1980. službeno prihvatila politiku neutralnosti, te je do 2004. bila članica [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]]. Godine [[1989]], Malta je ugostila sastanak na vrhu između američkog predsjednika [[George H. W. Bush|Georgea H. W. Busha]] i sovjetskog vođe [[Mihail Gorbačov|Mihaila Gorbačova]], koji je signalizovao kraj [[Hladni rat|Hladnog rata]]. Od [[2004]]. godine, Malta je članica [[EU|Evropske unije]], te se pridružila [[Eurozona|Eurozoni]] 1. januara [[2008]]. godine, odnosno tada je svoju nacionalnu [[Valuta|valutu]] [[Malteška lira|liru]] zamijenila [[euro]]m.<ref>{{cite web|url=http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|title=Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008|access-date=16. 4. 2010|archive-date=30. 1. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|url-status=dead}}</ref> == Vlada == [[Datoteka:Malta-Valletta-GrandMastersPalace1.jpg|mini|170px|lijevo|Palata u kojoj se nalazi Zastupnički dom u [[Valletta|Valletti]].]] Prema državnom sistemu Malta je [[republika]]<ref>{{cite web|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm|title=Poglavlje 1 / Republika Malta|work=Malteški ustav iz 1964.|language=engleski|access-date=22. 4. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm|archive-date=27. 8. 2011|url-status=dead}}</ref>, čiji su parlamentarni sistem i javna uprava uveliko oblikovani prema westminsterskom sistemu. [[Parlament]] zemlje je Zastupnički dom (''Il-Kamra tad- Deputati'') čiji se članovi biraju javnim izborima na mandat od pet godina. Dom ranije može raspustiti predsjednik države, na savjet premijera. Zastupnički dom sastoji se od 65 zastupničkih mjesta. U slučaju da stranka koja je pobijedila na izborima nema parlamentarnu većinu, u parlament se dodaju dodatna zastupnička mjesta kako bi se osigurala parlamentarna većina. Predsjednika države bira Zastupnički dom na mandat od pet godina. Uloga predsjednika Malte je više ceremonijalna, te veću vlast zapravo ima premijer. Glavne stranke u državi su kršćansko demokratska Nacionalistička stranka (''Partit Nazzjonalista'' ili ''Nationalist Party''), te socijaldemokratska Laburistička stranka (''Partit Laburista'' ili ''Labour Party''). Od 2008. na vlasti je Nacionalistička stranka s premijerom Lawrenceom Gonzijem. U državi postoji i nekoliko manjih stranka koje nisu zastupljene u parlamentu. Sve do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] [[Politika|političkim]] prilikama na Malti dominiralo je jezičko pitanje, gdje su glavni učesnici bile probritanske i proitalijanske stranke.<ref>{{Cite web |url=http://www.maltavoyager.com/history_independence.html |title=Maltavoyager.com - History - The Independence |access-date=22. 4. 2010 |archive-url=https://archive.today/20120906002153/http://www.maltavoyager.com/history_independence.html |archive-date=6. 9. 2012 |url-status=dead }}</ref> Nakon rata, glavna politička pitanja odnosila su se na odnose sa [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenim Kraljevstvom]], te kasnije na odnose sa [[EU|Evropskom unijom]]. === Administrativna podjela === [[Datoteka:Regions of Malta by color.png|200px|mini|desno|{{colorbox|#00FFFF|size=15}} Centralna regija {{colorbox|#FFA500|size=15}} Regija Gozo {{colorbox|#32CD32|size=15}} Sjeverna regija {{colorbox|#7f00FF|size=15}} Jugoistočna regija {{colorbox|#FF0000|size=15}} Južna regija]] [[Datoteka:Malta location map.svg|mini|desno|200px|Upravna podjela Malte na općine]] Malta je administrativno podijeljena na pet [[Regije Malte|regija]] ({{jez-mt|reġjuni}}), a regije su podijeljene na općine. Politički je Malta podijeljena na 68 lokalnih vijeća (lokaliteta), od kojih je svako vijeće odgovorno za upravljanje [[grad]]ovima i područjima različitih veličina. Upravna odgovornost podijeljena je između lokalnih vijeća i središnje vlasti u Valletti. Prema Zakonu o lokalnim vijećima iz 1993, Republika Malta je podijeljena na 54 lokalna vijeća na otoku Malti i 14 vijeća na otoku [[Gozo (ostrvo)|Gozo]]. Registrovani birači biraju članove vijeća svake tri godine. Na čelu lokalnog vijeća nalazi se načelnik ili gradonačelnik. Svako vijeće bira izvršnog sekretara koji je odgovoran za finansijske, upravne i izvršne poslove. Sve odluke donose se zajedno sa ostalim članovima vijeća. Lokalna vijeća odgovorna su za lokalna pitanja, te za provedbu odluka središnje vlasti. {|border="0" cellspacing="8" cellpadding="0" |- !colspan="4"|'''Lokaliteti na otoku Malti''' |- |width="25%" valign="top"| * Attard * Balzan * Birgu * Birkirkara * Birżebbuġa * Bormla * Buġibba * Dingli * Fgura * Floriana * Gudja * Gżira * Għargħur * Għaxaq * Ħamrun |width="25%" valign="top"| * Iklin * Isla * Kalkara * Kirkop * Lija * Luqa * Marsa * Marsaskala * Marsaxlokk * Mdina * Mellieħa * Mġarr * Mosta * Mqabba * Msida |width="25%" valign="top"| * Mtarfa * Naxxar * Paceville * Paola * Pembroke * Pietà * Qawra * Qormi * Qrendi * Rabat * Safi * San Ġiljan (Saint Julian's) * Santa Luċija (Saint Lucia's) * San Pawl il-Baħar (Saint Paul's Bay) * San Ġwann |width="25%" valign="top"| * Santa Venera * Siġġiewi * Sliema * Swieqi * Ta'Qali * Ta' Xbiex * Tarxien * [[Valletta]] * Vittoriosa (Birgu) * Xemxija * Xgħajra * Żabbar * Żebbuġ * Żejtun * Żurrieq |- !colspan="4"|'''Lokaliteti na otoku Gozo''' |- |width="25%" valign="top"| * Fontana * Għajnsielem * Għarb * Għasri |width="25%" valign="top"| * Kerċem * Munxar * Nadur * Qala |width="25%" valign="top"| * Victoria (Rabat) * San Lawrenz (Saint Lawrence) * Sannat |width="25%" valign="top"| * Xagħra * Xewkija * Żebbuġ |} == Geografija == [[Datoteka:View of Nature Reserve from St. Agatha's Tower.JPG|mini|260px|desno|Krajolik Malte]] [[Datoteka:Satelite image of Malta.jpg|mini|lijevo|260px|Satelitska snimka države]] Malteški otoci su otočje koje se nalazi u srednjem dijelu [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]]. Udaljeni su 93&nbsp;km od [[italija]]nskog otoka [[Sicilija|Sicilije]] i oko 360&nbsp;km od [[Libija|Libije]]. U cijelom otočju naseljena su samo tri najveća otoka: Malta, [[Gozo]] (''Għawdex'') i Comino ([[Kemmuna]]). Svi ostali manji otoci i otočići nisu naseljeni. Otoci su bogati zaljevima, koji služe kao dobre prirodne luke. Ovi otoci su zapravo vrhovi podvodnih brijegova između Sicilije i sjeverne Afrike koje je okružilo more nakon zadnjeg [[ledeno doba|ledenog doba]]<ref>{{cite web|url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.asp?lID=12783&sID=48883|title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean}}{{Mrtav link}}</ref>. Otočje se nalazi na ivici afričke tektonske ploče, na granici s euroazijskom pločom.<ref>{{cite web|url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg|title=Geodynamic Map of the Mediterranean|author=Commission for the Geological Map of the World|access-date=16. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg|archive-date=17. 12. 2008|url-status=dead}}</ref> Krajolik otoka karakterišu mala brda i polja. Najviša tačka je Ta' Dmejrek (253 m) na otoku Malti, blizu Dinglija. Na otocima nema stalnih rijeka i jezera. Ponekad se potoci oblikuju nakon višednevnih padavina. Izvori slatke tekuće vode mogu se naći na otoku tokom cijele godine. Takva mjesta na Malti su Baħrija, l-Intaħleb i San Martin, dok na Gozu tekuće vode ima u dolini Lunzjata. Iako mnogi Maltu smatraju najjužnijom tačkom Evrope, taj naslov ipak pripada [[Grčka|grčkom]] otoku Gavdosu. === Otoci === Glavni, te jedini naseljeni otoci zemlje su Malta (315&nbsp;km²), [[Gozo]] (67&nbsp;km²) i [[Comino]] (3&nbsp;km²). Ostali otoci koji čine ovo otočje su: [[Cominotto]] (''Kemmunett''), [[Filfla]], hrid [[Fungus]] (''Il-Ġebla tal-Ġeneral''), otok [[Manoel]] (dio grada Gżira, s kojim je spojen mostom), te [[Otok svetoga Pavla]]. Glavni i najnaseljeniji otok u otočju je Malta. Ukupan popis otoka i hridi: {|width="100%" |valign="top"| * Comino * Cominotto * Delmarva * [[Filfla]] * Gozo * Malta * Manoel * Otok sv. Pavla/Selmunett * Hrid Barbaganni * Hrid Fessej |valign="top"| * Hrid Fungus * Hrid Għallis * Hrid Halfa * Hridi velike plave lagune * Hridi Mistra * Hrid Tac-Cawl * Qawra/Ta`Fraben * Hridi male plave lagune * Hrid Sala * Hrid Xrob l-Għaġin |} == Klima == [[Datoteka:Klimadiagramm-deutsch-La Valetta-Malta.png|mini|Klimatski dijagram Valette]] Malta ima [[Mediteranska klima|mediteransku klimu]] (Köppenova klasifikacija klime ili Csa), s blagim, kišovitim [[zima]]ma i toplim, suhim [[Ljeto|ljetima]]. Općenito se može reći da na Malti vladaju godišnje dva doba, zbog čega su u toplijim mjesecima otoci privlačni [[Turizam|turistima]]. Ipak, u proljeće znaju puhati jaki hladni [[Vjetar|vjetrovi]]. Opskrba [[Voda|vodom]] veliki je problem Malte, budući da je ljeti, kad je najveća potrošnja vode, ujedno i najmanje padavina. Tokom zime česti su brzi pljuskovi nakon kojih zemlja ne stigne upiti vodu, nego ona otječe u [[more]]. Izvor slatke vode na Malti jesu podzemne rezerve, koje se crpe sistemom tunela zvanih Ta' Kandja koji idu prosječno 97 metara ispod površine. Oko polovine pitke vode u državi proizvodi se [[Desalinizacija|desalinizacijom]], koja je kontraverzna zbog zagađenja okoliša korištenjem [[Fosilna goriva|fosilnih goriva]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6525069.stm BBC News "Briney future for vulnerable Malta"]</ref> Službeno najniža [[temperatura]] zabilježena je u Valletti [[19. februar|19. 2.]] [[1895]]. (1.2&nbsp;°C), a najviša je zabilježena na [[aerodrom]]u Luqa u augustu [[1999]]. (43.8&nbsp;°C). Neslužbeno je najniža temperatura bila [[1962]]. na uzletištu Ta' Qali, kad je zabilježena temperatura od −1.7&nbsp;°C. Te je godine padao i [[snijeg]], koji je vrlo rijetka pojava na Malti. Dosad su sniježne padavine zabilježene u februaru 1895, januaru [[1905]]. i [[31. januar|31. 1.]] 1962. {{Vremenski okvir <!-- * Najviša prosječna temperatura * --> | vt_jan = 15 | vt_feb = 15 | vt_mar = 16 | vt_apr = 18 | vt_maj = 22 | vt_jun = 27 | vt_jul = 32 | vt_aug = 32 | vt_sep = 28 | vt_okt = 24 | vt_nov = 19 | vt_dec = 16 <!-- * Najniža prosječna temperatura * --> | nt_jan = 9 | nt_feb = 9 | nt_mar = 10 | nt_apr = 12 | nt_maj = 15 | nt_jun = 19 | nt_jul = 22 | nt_aug = 22 | nt_sep = 20 | nt_okt = 18 | nt_nov = 14 | nt_dec = 11 <!-- * Padavine * --> | p_jan = 89,0 | p_feb = 61,3 | p_mar = 40,9 | p_apr = 22,5 | p_maj = 6,6 | p_jun = 3,2 | p_jul = 0,4 | p_aug = 7,0 | p_sep = 40,4 | p_okt = 89,7 | p_nov = 80,0 | p_dec = 112,3 <!-- Ostalo --> | izvor = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=79561&refer= Weatherbase] i World Meteorological Organization }} == Privreda == Do XIX vijeka ekonomija Malte bila je ograničena na proizvodnju [[pamuk]]a, [[duhan]]a, te [[Brodogradnja|brodogradnju]]. Kasnije su brodogradilišta iskoristili Britanci za vojne svrhe. Zbog svoje strateške lokacije malteška ekonomija je cvjetala u ratno vrijeme. To je bilo uočljivo i za vrijeme [[Krimski rat|Krimskog rata]] [[1854]]. Otvaranje [[Suecki kanal|Sueckog kanala]] [[1869]] značajno je pogodovalo malteškoj privredi zbog povećanog broja brodova koji su pristajali u ovdašnje luke kako bi se ponovo opskrbili gorivom. Već je krajem XIX vijeka privreda zemlje počela slabiti, da bi do 1940-ih Malta bila u ozbiljnoj privrednoj krizi. Uzrok tome djelimično su bili i novi trgovački brodovi koji nisu morali toliko često stajati kako bi se opskrbili [[gorivo]]m. [[Datoteka:AIDAcara Valetta.jpg|mini|lijevo|Industrijska pomorska zona u Valletti]] Danas su najznačajniji malteški resursi vapnenac, povoljan geografski položaj i produktivna radna snaga. Malta proizvodi samo oko 20% robe za vlastite potrebe, ima vrlo ograničenu opskrbu slatkom vodom, te nema domaćih energetskih izvora. Privreda zemlje ovisi o inozemnoj [[Trgovina|trgovini]] (brodski prevoz tereta), obrtništvu (elektronika i tekstil), te [[Turizam|turizmu]]. Turistička infrastruktura značajno se povećala zadnjih nekoliko godina, iako je usput došlo i do preintenzivnog razvoja, koji je doveo i do uništenja tradicionalnog stambenog smještaja. Danas je Malta i sve značajnije turističko tržište.<ref>{{cite web|url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309|title=More Maltese travel abroad|work=The Malta Independent|access-date=22. 4. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20071215013655/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309|archive-date=15. 12. 2007|url-status=dead}}</ref> U posljednje vrijeme privredi zemlje značajno doprinosi i filmska produkcija, budući da se na Malti svake godine snimi nekoliko visokobudžetnih stranih filmova. Zemlja je danas i izvoznik usluga kao što su [[bankarstvo]] i [[finansije]]. U politiku zemlje spadaju i velike investicije u [[obrazovanje]]. Budući da su svi nivoi obrazovanja na Malti besplatni, ona stvara mnogo visokokvalificiranih radnika koji značajno doprinose razvoju zemlje. Kako bi se pripremila za članstvo u [[EU]], Malta je privatizirala nekoliko državnih preduzeća. Trenutno Malta i [[Tunis]] dogovaraju iskorištavanje podmorskog prostora između te dvije zemlje, najvećim dijelom radi vađenja prirodnog [[plin]]a. == Stanovništvo == [[Maltežani]] čine najveći udio stanovnika Malte. Najveća manjina u državi su Britanci, od kojih su najveći broj penzioneri koji su se u kasnijoj životnoj dobi preselili na Maltu. Prema popisu stanovništva iz 2005, koji je uključivao i strance koji su na Malti minimalno godinu dana, broj stanovnika države bio je 404.039, od čega su žene činile 50,3%, a muškarci 49,7%. Prema dobnim grupama, 17,1% bili su građani ispod 14 godina starosti, 68,2% između 15 i 64 godine, te ostalih 13,7% iznad 65 godina starosti. Gustoća stanovništva na Malti je 1.282 stan./km², što je najveći broj stanovnika po kvadratnom kilometru u Evropskoj uniji, te jedna od najvećih gustoća stanovništva na svijetu. Broj stanovnika na Malti obično raste između svakog popisa stanovništva, a jedini koji je pokazivao negativan trend bio je onaj 1967. godine, kada je, najvećim dijelom zbog iseljavanja, broj stanovnika pao za 1,7%. Rast stanovništva je između 1985. i 1995. bio 9,5%, a između 1995. i 2005. smanjio se na 6,9%, što je godišnji rast od 0,7%. Broj rođenih je još uvijek veći od broja umrlih (3860 naspram 3025), iako je od popisa 1995. [[natalitet]] pao za 21,8%. Kao i u većini zemalja EU, stanovništvo Malte postepeno stari, ali je to još uvijek manje od EU prosjeka. === Jezici === Službeni jezici Malte su [[malteški jezik]] i [[engleski jezik]]. Malteški je nacionalni jezik države, te maternji jezik Maltežana. To je [[semitski jezik]] je koji je nastao od sicilijanskog arapskog, a ima veliki broj posuđenica iz [[Sicilijanski jezik|sicilijanskog]], [[Italijanski jezik|italijanskog]], nešto [[Francuski jezik|francuskog]], te u novije vrijeme i engleskog. Malteška abeceda sastoji se od 30 latiničnih slova gdje se nalaze i dijakritička slova ''ż'', ''ċ'' i ''ġ'', te slova ''għ'', ''ħ'', i ''ie'', koja postoje samo u malteškom jeziku. Italijanski je bio službeni jezik Malte sve do 1934. godine, kada ja zamijenjen malteškim i engleskim jezikom. Ovaj jezik je još uvijek snažno zastupljen u zemlji, te ga veliki dio stanovništva govori kao drugi jezik. Italijanski televizijski programi kao Mediaset i [[Radiotelevisione Italiana|RAI]] su vrlo popularni na Malti.<ref name=LinguisticView>Ignasi Badia i Capdevila; [http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm A view of the linguistic situation in Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704082531/http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm |date=4. 7. 2008 }}; NovesSl; 2004</ref> Prema [[Eurobarometar|Eurobarometru]] 100% stanovništva Malte govori malteški, 88% zna engleski, 66% italijanski i 17% francuski.<ref>http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf</ref> Prema ovim statistikama, ovo je jedna od zemalja s najvećim znanjem stranih jezika u Evropskoj uniji. === Religija === [[Datoteka:Paola-church.jpg|Crkva u Paoli|mini|lijevo]] Malteškim ustavom zajamčena je sloboda svim religijama, a [[Katoličanstvo]] se spominje kao državna [[religija]]. Prema procjenama oko 98% stanovništva Malte su rimokatolici, zbog čega je ovo zemlja sa skoro najvećim udjelom katolika u stanovništvu. U cijeloj državi postoji oko 360 crkvi, što je praktično jedna crkva na 1.000 stanovnika. Župne crkve (''il-parroċċa'' ili ''il-knisja parrokjali'') su geografsko i kulturno središte svakog naselja u državi. Svako mjesto obilježava dan svog sveca zaštitnika sa muzičkim povorkama, procesijama, posebnim [[misa]]ma, [[vatromet]]om i drugim oblicima slavlja. Kršćanstvo je na Maltu donio Sveti Pavao 70. godine, kada se njegov brod nasukao na ove otoke. Najranijom [[Kršćanstvo|kršćanskom]] bogomoljom na otoku smatra se [[pećina]] svetog Pavla, koja se nalazi na sjeveroistoku Malte, u kojoj je on navodno bio zatočen. Ostaci kršćanskih grobova i obreda nađeni su u blizini pećine, a datiraju iz 3. vijeka. Širom otoka nalaze se [[katakombe]] iz perioda rimskih progona kršćana, od kojih su najpoznatije katakombe Svetog Pavla i Svete Agate. Također na otoku postoji nekoliko crkvi u pećinama, ukljućujući i onu u pećini kod Mellieħe, gdje je prema legendi, Sveti Luka naslikao Bogorodicu. Ovo je hodočasničko odredište još od srednjeg vijeka. [[Datoteka:ZTN city center.jpg|mini|desno|250px|Crkva u središtu Żejtuna]] Vijekovima je nadležnost nad kršćanskom zajednicom na Malti imala Palermska biskupija, osim za vrijeme Karla I Anžuvinca. To je ojačalo veze Malte sa Sicilijom i Italijom, te vjerovatno pridonijelo činjenici da je italijanski jezik vijekovima bio glavni jezik kulture na Malti. Od [[1808]], svi malteški biskupi bili su Maltežani. Kao rezultat [[Normani|normandijske]] i [[Španija|španske]] vladavine, kao i vladavine Malteških vitezova, Malta je postala i ostala pobožna katolička zemlja. Sveta [[inkvizicija]] je također imala dugu tradiciju na otocima od njenog osnivanja 1530. Zadnji inkvizitor je napustio ove otoke 1798, nakon što su Malteški vitezovi kapitulirali pred snagama [[Napoleon]]a. Sveci zaštitnici Malte su Sveti Pavao, Sveta Agata i Sveti Juraj. Iako nije svetac zaštitnik, sv. Juraj Preca (''San Ġorġ Preca'') je duboko poštovan kao prvi malteški svetac. Službeno ga je kanonizirao papa [[Papa Benedikt XVI|Benedikt XVI]] 2007. Mnogi Maltežani su priznati kao blaženi, kao što su Maria Adeodata Pisani i Nazju Falzon koje je 2001. beatificirao papa [[Ivan Pavao II]] Vjernici lokalnih [[Protestanti|protestantskih]] crkvi u većini slučajeva nisu Maltežani, nego penzionisani Britanci koji žive na ovim otocima. Ovdje živi i oko 500 [[Jehovini svjedoci|jehovinih svjedoka]], te 60 pripadnika ostalih crkava, kao što su mormoni i evangelisti. Crkve ostalih kršćanskih zajednica su prezbiterijanska i [[metodisti]]čka crkva sv. Andrije u Valletti, anglikanska katedrala sv. Pavla i crkva u Birkirkari adventista sedmog dana. [[Judaizam|Jevrejska]] zajednica Malte dosegla je svoj vrhunac u srednjem vijeku za vrijeme normanske vlasti. Godine [[1479]], Malta i [[Sicilija]] potpale su pod aragonsku vlast, tokom koje je 1492. donesen Alhambrijski dekret koji je prisilio sve Jevreje na napuštanje zemlje. Zen [[budizam]] i bahaizam imaju oko 40 vjernika. U državi postoji jedna [[džamija]]. Na Malti živi oko 3.000 [[Muslimani|muslimana]], od kojih su većina stranci. Nedavno je otvorena i islamska osnovna škola. == Kultura == Malteška kultura je spoj mnogih raznih kultura koji su tokom vijekova bili u dodiru s Malteškim otocima. To su većinom okolne mediteranske kulture, te kulture zemalja koje su Maltom vladale prije sticanja nezavisnosti. === Književnost === Dokumentirana malteška [[književnost]] postoji preko dva vijeka, a nedavni dokazi svjedoče i o književnoj aktivnosti na lokalnom jeziku još iz srednjeg vijeka. Najznačajniji malteški pjesnik je Dun Karm Psaila koji ima status nacionalnog pjesnika. Neki od drugih važnijih malteških književnika su Rużar Briffa i Karmenu Vassallo. Krajem 1960-ih malteška književnost doživljava izuzetne promjene u svim oblicima kniževnosti. Neki od značajnijih [[Poezija|pjesnika]] u drugoj polovini 20. vijeka su Mario Azzopardi, Victor Fenech, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Charles Flores, Daniel Massa, Maria Ganado, Lillian Sciberras i Akille Mizzi. U [[Proza|prozi]] su se istakli Frans Sammut,Paul P. Borg i [[Joe J. Camilleri]], a u pozorištu [[Francis Ebejer]], [[Alfred Sant]], Doreen Micallef i Oreste Calleja. Novu generaciju pisaca čine [[Guze' Stagno]], [[Karl Schembri]] i Clare Azzopard, dok su u pjesništvu važnija imena Adrian Grima, Immanuel Mifsud, Norbet Bugeja i Simone Inguanez. Postoji nekoliko malteških književnika koji su ostvarili uspješnu karijeru u inostranstvu. To su romanopisac [[Trezza Azzopardi]], pisac knjiga za djecu Saviour Pirotta, te [[Novinarstvo|novinar]] i autor [[strip]]ova [[Joe Sacco]]. === Muzika === Iako danas u Malti prevladava zapadnjačka [[muzika]], postoji i tradicionalna malteška muzika od koje je najizraženija vrsta għana. Ovaj muzički oblik sastoji se od gitare koju naizmjenice svira nekoliko ljudi, većinom muškarci. Tekst ove muzike je uvijek improviziran i obrađuje određenu temu, a cilj je stvoriti prijateljsku, ali izazovnu atmosferu. === Gastronomija === [[Datoteka:Malta_Pastizzi.JPG|mini|lijevo|205px|Pastizzi, tipični malteški delikates.]] [[Datoteka:Malta ftira.JPG|mini|desno|210px|Vrsta malteškog hljeba, zvanog ftira.]] Malteška kuhinja je tipična [[mediteranska kuhinja]] koja se temelji na svježim lokalnim sezonskim proizvodima i plodovima mora. U lokalnoj kuhinji postoje brojna jedinstvena jela koja su nastala spojevima raznih kuhinja. Najveći je utjecaj italijanske kuhinje, posebno sicilijanske, ali postoje i utjecaji [[Tunis|tuniške]], španske, berberske, te u novije vrijeme britanske i francuske kuhinje. U malteškim domaćinstvima, malteška kuhinja je i dalje vrlo popularna, kao i u restoranima. Ipak, vrlo su česti vanjski utjecaji na lokalnu gastronomiju. Tako se uz tradicionalnu kuhinju pojavljuju i elementi ne samo evropskih i afričkih, nego i azijskih i sjevernoameričkih kuhinja. Pojedini otoci također imaju svoje specijalitete. Popularna lokalna jela su ftira biż-żejt, ġbejniet, pastizzi i Ross il-Forn. === Sport === Malteški nacionalni nogometni station je Stadion Ta' Qali. Malteška nogometna reprezentacija je nekoliko puta pobijedila puno jače nogometne reprezentacije u tom sportu. Maltežani u svjetskim natjecanjima često podupiru Italiju ili Englesku, zbog kulturnih naklonosti prema tim zemljama.<ref>{{cite news |author= |title=Maltese mad keen on England |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/euro2000/teams/england/773547.stm }}</ref> Tradicionalna igra ove države je [[boćarstvo]], koje postoji u lokalnom obliku zvanom ''boċċi''. Širom Malte postoje mnogi mali klubovi (''Bocci Klabbs'' ili ''Klabbs tal-Bocci'') koji su vrlo aktivni, te imaju mnogo uspjeha na lokalnom i evropskom nivou. Glavna razlika između malteške i ostalih verzija ove igre je u obliku samih boća. == Društvene djelatnosti == === Obrazovanje === Od 1946, u Malti je obavezno osnovnoškolsko obrazovanje, a od 1971. i srednjoškolsko. Sveukupno je školovanje obavezno od 5 do 16 godina života. Uz besplatno državno obrazovanje, postoji i crkveno i privatno obrazovanje. Većina učitelja u crkvenim školama prima platu od države.<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/education.html|title=Education in Malta|access-date=12. 10. 2007}}</ref> Od 2008. postoje i dvije međunarodne škole: Verdala International School i QSI Malta. Sistem obrazovanje u državi temelji se na britanskom obrazovnom modelu. Osnovna škola traje šest godina. Sa 11 godina starosti učenici polažu ispit za drugi stepen obrazovanja, koji može biti državna ili crkvena škola. Sa 16 godina učenici opet moraju položiti ispit, te mogu nastaviti školovanje na još većem stepenu cjelokupnog obrazovanja. Ovaj oblik obrazovanja traje dvije godina, nakon čega slijedi matura. Nakon toga učenici se mogu odlučiti za visokoškolsko obrazovanje. Ovaj oblik obrazovanja u državi provodi Malteški Univerzitet. === Jezici školovanja === Malteški i engleski koriste se za predavanje na prvom i drugom nivou školovanja učenika, te su oba ova jezika i obavezni predmeti u školi. Dok se u državnim školama obično podjednako koriste malteški i engleski, privatne škole većinom se služe samo engleskim jezikom. Katedre na Malteškom univerzitetu također najvećim dijelom koriste engleski jezik, te je to i jezik najvećeg broja kolegija na fakultetima.<ref name=LinguisticView/><ref>{{Cite web |url=http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm |title=MED Magazine |access-date=23. 4. 2010 |archive-date=5. 9. 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050905023705/http://www.macmillandictionary.com/med-magazine/February2005/27-LI-Maltese.htm |url-status=dead }}</ref> Od sveukupnog broja studenata koji uče strane jezike na drugom nivou obrazovanja, 51% uči italijanski, a 38% [[francuski jezik]]. Ostali izbori su [[Njemački jezik|njemački]], [[Španski jezik|španski]], [[Ruski jezik|ruski]] i [[Arapski jezik|arapski]].<ref name=LinguisticView/><ref>[http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580 Foreign Language Learning] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114113545/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580 |date=14. 1. 2009 }}; National Statistics Office - Malta</ref> === Zdravstvo === Malta ima dugu historiju zdravstva. Prva bolnica u zemlji datira iz 1372. Danas se zdravstveni sistem u zemlji temelji na državnom i privatnom zdravstvu. [[Svjetska zdravstvena organizacija]] stavlja Maltu na peto mjesto po kvaliteti zdravstvenog sistema u svijetu, što je znatno iznad mnogih razvijenih zemalja u svijetu. U Malti postoji nekoliko javnih bolnica, a najnovija je Mater Dei Hospital koja je jedna od najvećih [[Medicina|medicinskih]] zgrada u Evropi. Zadnjih nekoliko godina Malta se pokušava predstaviti u svijetu kao destinacija zdravstvenog turizma. Kao takva destinacija vrlo je popularna među Britancima. U državi postoji nekoliko pružatelja usluge dolaska na Maltu radi zdravstvenih razloga. == Saobraćaj == === Cestovni saobraćaj === [[Datoteka:Map of Malta 2.png|mini|210px|Glavne ceste]] U državi se saobraćaj odvija lijevom stranom, kao u Velikoj Britaniji. S obzirom na veličinu države, udio automobila je prilično visok; četvrti u EU. Godine 1990, u državi je bilo registrovano 182.254 automobila, što je 582 na km².<ref>Sammut & Savona-Ventura, "Petrol Lead in a Small Island Environment", ''International Journal of Risk & Safety in Medicine'' 9 (1996) str. 33.-40.</ref> Na Malti postoji 2.254&nbsp;km cesta, od kojih je 1.972&nbsp;km (87,5%) asfaltirano, a 282&nbsp;km neasfaltirano (stanje 2003.)<ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation|title=''NationMaster'' - Transportation statistics}}</ref> [[Datoteka:FBY749.jpg|lijevo|mini|Tradicionalni malteški autobus u [[Valletta|Valletti]]]] Glavno sredstvo javnog prevoza u državi su [[autobus]]i, koji jeftino i učestalo povezuju razne dijelove Malte i Goza. Najveći broj autobusa polazi sa središnjeg terminala u Valletti. Autobusi voze otokom od 1905, te su danas postali turistička atrakcija zemlje. Danas se ipak tradicionalni autobusi zamjenjuju novijim modernijim autobusima. Nekada su autobusi bili ofarbani prema bojama ruta po kojima su vozili, nakon čega su prefarbani u zeleno. Danas su svi autobusi na Malti žute boje, s narančastom crtom, dok su autobusi na Gozu sivi, sa crvenom crtom. Danas Maltom vozi oko 500 autobusa, od kojih je većina u vlasništvu samih vozača. Autobusi voze prema jedinstvenom rasporedu koje su odredile saobraćajne institucije. Statistički gledano, malteškim autobusima preveze se 31 milion putnika godišnje.<ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.com.mt/2006/11/22/l4.html|title=Transportation statistics|work=Business Today|author=Debono, James}}</ref> Obično pola od ukupnog broja autobusa vozi po linijama javne prometne mreže, dok druga polovina služi za privatni i školski prevoz. == Također pogledajte == * [[L-Innu Malti]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{commons|Malta}} {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20010516224507/http://www.gov.mt/ Službena stranica vlade Malte] * [http://www.visitmalta.com Službena turistička stranica Malte] {{Commonwealth}} {{EU}} {{Države Evrope}} {{Mediteranska unija}} {{Općine na Malti}} {{Vijeće Evrope}} [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Malta| ]] [[Kategorija:Mediteranske države]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države članice Vijeća Evrope]] [[Kategorija:Države članice Mediteranske unije]] [[Kategorija:Države članice Evropske unije]] 1z4o1d6lqxwxf7r2dd54cmfzpka2n9d 0 12543 3924806 3914269 2026-09-13T07:07:24Z Milenioscuro 52916 ([[c:GR|GR]]) [[File:Map showing Counties underthe new kenyan constitution..gif]] → [[File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg]] svg 3924806 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} {{Infokutija država| izvorno_ime =Jamhuri ya Kenya<br />Republic of Kenya| zvanično_ime =Republika Kenija| ime_genitiv =Kenije| zastava =Flag of Kenya.svg| grb =Alternate Coat of arms of Kenya.svg| mapa =Kenya in its region (de-facto).svg| službeni_jezik =[[Svahili jezik|svahili]] i [[Engleski jezik|engleski]]| glavni_grad =[[Nairobi]]| vrsta_prve_vlasti =Predsjednik| vladar_prva_vlast =[[Uhuru Kenyatta]]| vrsta_druge_vlasti =Predsjednik vlade| vladar_druga_vlast =| po_površini_na_svijetu =46.| površina =582.650| procenat_vode =2,3| po_broju_stanovnika_na_svijetu =29.| stanovnika =47.564.296| gustoća =53| nezavisnost =Od [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] [[12. decembar|12. decembra]] [[1963]].| valuta =[[Kenijski šiling]] (100 centa)| vremenska_zona =[[UTC]] +3| himna ="[[Ee Mungu Nguvu Yetu]]"{{Center|[[Datoteka:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav]]}}| internetski_nastavak =[[.ke]]| pozivni_broj =254| |}} '''Republika Kenija'''<ref>{{Cite news|title=Kenya {{!}} Currency, Map, Population, Capital, Religion, Flag, People, & Photos {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Kenya|newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=17. 2. 2026|language=en}}</ref> jest država u istočnoj [[Afrika|Africi]]. Sa 580.367&nbsp;km², Kenija je 48. najveća država na svijetu po ukupnoj površini. Sa nešto više od 47.6 miliona ljudi, Kenija je 29. zemlja po broju stanovnika. Glavni i najveći grad Kenije je [[Nairobi]], dok je njegov najstariji grad i prvi glavni grad obalni grad Mombasa. Grad Kisumu je treći po veličini grad, a ujedno je i kopnena luka na jezeru [[Victoria]]. Ostala važna urbana središta uključuju Nakuru i Eldoret. Od 2020. Kenija je treće najveće gospodarstvo u subsaharskoj Africi nakon [[Nigerija|Nigerije]] i [[Južnoafrička Republika|Južnoafričke republike]].<ref>{{Cite web|last=Reporter|first=Standard|title=Kenya now third-largest economy in sub-Saharan Africa|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001374151/kenya-now-third-largest-economy-in-sub-saharan-africa|access-date=8. 6. 2020|website=The Standard|language=en}}</ref> Graniči sa [[Etiopija|Etiopijom]], [[Somalija|Somalijom]], [[Tanzanija|Tanzanijom]], [[Uganda|Ugandom]] i [[Južni Sudan|Južnim Sudanom]], a izlazi na [[Indijski okean]]. == Etimologija == Republika Kenija je dobila ime po [[Kenya (planina)|planini Kenya]].<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/kenya|title=kenya {{!}} Origin and meaning of the name kenya by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com|language=en|access-date=27. 6. 2021}}</ref> Najraniju zabilježenu verziju modernog imena napisao je [[Njemačka|njemački]] istraživač [[Johann Ludwig Krapf]] u 19. vijeku. Dok je putovao Kamba kamp prikolicom koju je vodio legendarni trgovac [[Kivoi]], Krapf je spazio planinski vrh i pitao kako se zove. Kivoi mu je rekao "''Kĩ-Nyaa''" ili "''Kĩĩma-Kĩĩnyaa''", vjerovatno zato što ga je uzorak crne stijene i bijelog snijega na vrhovima posjetio na perje muškog [[noj]]a.<ref name=":1">{{Cite book|last=Sullivan|first=Paul|title=Kikuyu Districts|publisher=Mkuki na Nyota Publishers|year=2006|location=Dar es Salaam, Tanzania}}</ref> ''Agikuyu'', koji naseljavaju obronke planine Kenya, u [[Kikuju]] ga zovite ''Kĩrĩma Kĩrĩnyaga'', dok ga [[Embu]] zovu "''Kirenyaa''". Sva tri imena imaju isto značenje.<ref>{{Cite web|url=http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html|title=History|date=26. 5. 2016|website=web.archive.org|access-date=27. 6. 2021|archive-date=26. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html|url-status=bot: unknown}}</ref> Ludwig Krapf je to ime zabilježio i kao Kenia i kao Kegnia.<ref>{{Cite book|last=Foottit|first=Claire|url=https://www.worldcat.org/oclc/57751946|title=Kenya|date=2004|publisher=Bradt|isbn=1-84162-066-1|location=Chalfont St. Peter|oclc=57751946}}</ref> Neki su rekli da je ovo bila precizna nota afričkog izgovora /ˈkɛnjə/.<ref>{{Cite journal|last=Ratcliffe|first=B. J.|date=1943|title="The Spelling of Kenya."|url=https://www.jstor.org/stable/717465|journal=Journal of the Royal African Society|volume=42|issue=166|pages=42–44|issn=0368-4016}}</ref> Karta iz 1882. godine koju je nacrtao [[Joseph Thompsons]], [[Škotska|škotski]] [[Geologija|geolog]] i prirodoslovac, ukazivao je na planinu Kenya kao ''Kenia''.<ref name=":1" /> Ime planine je prihvaćeno, a ''[[pars pro toto]]'', kao ime države. Nije ušao u široku službenu upotrebu tokom ranog kolonijalnog perioda, kada se o zemlji govorilo kao o istočnoafričkom protektoratu. Službeno ime promijenjeno je u [[Kolonija Kenija]] 1920. godine. == Historija == U starom vijeku u nju su dolazile ekspedicije,trgovci iz Egipte,Fenikije,,.Arabljani su imali trgovačke veze pa su se naseljavali na primorju uz uski dio.Zauzela ju je Engleska.Nacionalno oslobođenje je počelo 1952 pod vodstvom organizacije Mau-Mau.Nezavisna od 1963 godine. ===Prahistorija=== [[File:Turkana Boy.jpg|thumb|upright=0.65|left|''Dječak iz Turkane'', [[hominid]]ski fosil star 1.6 miliona godina (''[[Homo erectus]]'').]] Fosili pronađeni u Keniji pokazali su da su [[Primati]] naseljavali to područje više od 20 miliona godina. Nedavna otkrića u blizini jezera [[Turkana]] ukazuju da su hominidi poput [[Homo habilis]]a (prije 1.8 do 2.5 miliona godina) i [[Homo erectus]]a (prije 1.9 miliona do 350 000 godina) mogući izravni preci modernog [[Homo sapiens]]a, a živjeli su u Keniji u doba [[pleistocen]]a.{{Izvor}} Istočna Afrika, uključujući Keniju, jedno je od najranijih područja u kojima se vjeruje da su živjeli moderni ljudi (Homo sapiens). Pronađeni su dokazi 2018. godine, koji datiraju prije otprilike 320.000 godina, u mjestu Olorgesailie, o ranoj pojavi modernog ponašanja, uključujući: trgovačke mreže na velike udaljenosti (koje uključuju robu poput opsidijana)i upotrebu pigmenata. Autori tri studije iz 2018. godine primjećuju da su dokazi o tim ponašanjima datirani u približno isto vrijeme kao i najraniji poznati fosilni ostaci Homo sapiensa (kao što su ''Jebel Irhoud'' u [[Maroko|Maroku]] i ''Florisbad'' u JAR-u) i ukazuju na to da su kompleksne moderne karakteristike ponašanja vjerovatno već započele u Africi za vrijeme pojave Homo sapiensa.<ref name="NPR-593591796">{{cite news |last=Chatterjee |first=Rhitu |authorlink=Rhitu Chatterjee |title=Scientists Are Amazed By Stone Age Tools They Dug Up In Kenya |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya |date=15. 3. 2018 |work=[[NPR]] |access-date=15. 3. 2018 }}</ref><ref name="The Atlantic-555674">{{cite news |last=Yong |first=Ed |authorlink=Ed Yong |title=A Cultural Leap at the Dawn of Humanity - New finds from Kenya suggest that humans used long-distance trade networks, sophisticated tools, and symbolic pigments right from the dawn of our species. |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/ |date=15. 3. 2018 |work=[[The Atlantic]] |access-date=15. 3. 2018 }}</ref><ref name="Brooks">{{Cite journal|title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age|journal=Science|volume=360|issue=6384|pages=90–94|year=2018|doi = 10.1126/science.aao2646|pmid=29545508|vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB|bibcode=2018Sci...360...90B|doi-access=free}}</ref> ===Neolitik=== Prvi stanovnici današnje Kenije bile su skupine lovaca-sakupljača, slične modernim govornicima [[Khoisan]] grupe jezika (Bušmeni).<ref name="EhretHRSC">Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.</ref> Tokom ranog [[holocen]]a, klima u regiji promijenila se iz suhih uvjeta na vlažnije, pružajući priliku za razvoj kulturnih tradicija poput poljoprivrede i stočarstva, u povoljnijem okruženju.<ref name="EhretCHS">Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.</ref> Otprilike 500. pne., grupe stočara koje su govorile nilotskim jezicima počele su migrirati iz današnjeg južnog Sudana u Keniju.<ref name="EhretCHS"/><ref name="AmbroseALR">Ambrose, S.H. (1982). "Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa." In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, {{ISBN|0-520-04593-9}}.</ref><ref name="AmbroseSG">Ambrose, S.H. (1986) ''Sprache und Geschichte in Afrika'' 7.2, 11.</ref> Nilotske skupine u Keniji uključuju grupu Kalenjin, Samburu, Luo, Turkana i Maasai.<ref name="ILO">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=_84Gg-o5BhYC|page=55}}|title=Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: Emerging trends|date=2000|publisher=International Labour Organization|isbn=9789221122586|language=en}}</ref> Do prvog milenija nove ere, poljoprivrednici koji su govorili [[Bantu]] jezicima doselili su se u to područje, u početku uz obalu.<ref name="EhretACA">Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, {{ISBN|0-8139-2057-4}}.</ref> Bantu crnci originalno dolaze iz zapadne Afrike duž rijeke Benue u današnjoj istočnoj Nigeriji i zapadnom [[Kamerun]]u.<ref name="WayneSmith">Smith, C. Wayne (1995) ''Crop Production: Evolution, History, and Technology'', John Wiley & Sons, p. 132, {{ISBN|0-471-07972-3}}.</ref> Migracija Bantu naroda donijela je novi razvoj u poljoprivredi i obrađivanju željeza u regiju.<ref name="WayneSmith"/> Bantu grupe u Keniji, između ostalih, uključuju Kikuyu, Luhya, Kamba, Kisii, Meru, Kuria, Aembu, Ambeere, Wadawida-Watuweta, Wapokomo i Mijikenda. ===Svahili razdoblje trgovine=== [[File:Lamu door.jpg|thumb|right|Tradicionalna svahili izrezbarena drvena vrata u Lamuu.]] Kenijska je obala bila dom zajednicama željezara i Bantu uzgajivačima, lovcima i ribarima koji su gospodarstvo održavali poljoprivredom, ribarstvom, proizvodnjom metala i trgovinom sa stranim zemljama. Te su zajednice formirale najranije gradove-države u regiji, koji su bili zajednički poznati kao Azanija.<ref name="pbs.org">{{cite web|url=https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |title=Wonders of the African World |publisher=[[PBS]] |access-date=16. 4. 2010}}</ref> Do 1. stoljeća nove ere mnogi gradovi-države kao što su Mombasa, Malindi i Zanzibar počeli su uspostavljati trgovinske odnose s [[Arapi]]. To je dovelo do povećanog gospodarskog rasta Svahili država, uvođenja islama, arapskog utjecaja na jezik svahili, širenja kulture, kao i do toga da su Svahili gradovi postali članovi veće trgovačke mreže.<ref>{{cite web |url=http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |title=History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili |publisher=swahilihub.com |date= |access-date=17. 7. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |archive-date=21. 6. 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="Nanjira">{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=LZuxGsXVPoMC|page=114}}|title=African Foreign Policy and Diplomacy from Antiquity to the 21st Century|last=Nanjira|first=Daniel Don|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313379826|language=en}}</ref> Mnogi historičari dugo su vjerovali da su gradove-države uspostavili arapski ili [[Perzija|perzijski]] trgovci, ali arheološki dokazi naveli su znanstvenike da Svahili gradove-države prepoznaju kao autohtoni izum koji je, iako podvrgnut stranom utjecaju zbog trgovine, zadržao kulturnu jezgru Bantu naroda.<ref>{{cite journal|author=Spear, Thomas|year=2000|title=Early Swahili History Reconsidered|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=33|issue=2|pages=257–290|jstor=220649|doi=10.2307/220649}}</ref> Sultanat Kilwa bio je srednjovjekovni sultanat sa središtem u Kilwi, u današnjoj Tanzaniji. Na njegovom vrhuncu autoritet Kilwe protezao se cijelom dužinom obale Svahilija, uključujući Keniju. Rečeno je da ga je u 10. stoljeću osnovao Ali ibn al-Hassan Shirazi,<ref>شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360</ref> perzijski sultan iz [[Shiraz]]a u južnom [[Iran]]u.<ref>Hastings, James (2003) ''Encyclopedia of Religion and Ethics Part 24'', Kessinger Publishing, p. 847</ref> Međutim, znanstvenici pretpostavljaju da su tvrdnje arapskog ili perzijskog porijekla gradova-država pokušaji svahilija da se legitimišu i na lokalnom i na međunarodnom nivou.<ref>{{cite web|title=The wealth of Africa The Swahili Coast|publisher=British Museum|url=https://www.britishmuseum.org/pdf/SwahiliCoast_TeachersNotes.pdf|access-date=7. 6. 2017}}</ref><ref>{{cite web|author=K. Kris Hirst|date=12. 2. 2017|title=Swahili Culture Guide – The Rise and Fall of Swahili States|publisher=10 June 2017|url=https://www.thoughtco.com/swahili-culture-guide-171638}}</ref> Od 10. stoljeća, vladari Kilwe nastavili su graditi složene koraljne džamije i uvoditi bakrene kovanice.<ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=kVwhcDDhHQkC|page=62}}|p=62|title=Makran, Oman, and Zanzibar: Three-Terminal Cultural Corridor in the Western Indian Ocean, 1799-1856|last=Nicolini|first=Beatrice|date=1. 1. 2004|publisher=BRILL|isbn=9789004137806|language=en}}</ref> Svahili, bantu jezik s arapskim, perzijskim i drugim [[Bliski istok|bliskoistočnim]] i južnoazijskim [[posuđenica]]ma, kasnije se razvio kao [[lingua franca]] za trgovinu između različitih naroda. Svahili sada ima i posuđenice iz engleskog jezika. ===Rani period portugalske kolonizacije=== [[File:Braun Mombasa UBHD.jpg|thumb|left|[[Portugalska imperija|Portugalci]] su vladali Kenijom od 1498 do 1730. [[Mombasa]] je bila pod vlašću [[Portugal]]a od 1593. do 1698. te od 1728–29.]] Svahili su Mombasu pretvorili u glavnu luku te su uspostavili trgovinske veze s drugim obližnjim gradovima-državama, kao i trgovačkim centrima u Perziji, Arabiji, pa čak i [[Indija|Indiji]].<ref>{{cite book|url={{google books |plainurl=y |id=6u3CRDloG-YC|page=22}}|title=Hybrid Urbanism |publisher=Greenwood Publishing Group |date= 30. 3. 2001|isbn=978-0-275-96612-6|author=Alsayyad, Nezar}}</ref> U 15.-om vijeku, portugalski putnik Duarte Barbosa tvrdio je da je "Mombasa vrlo prometno mjesto i ima dobru luku u kojoj su uvijek vezana mala plovila raznih vrsta, a također i sjajni brodovi, koji vode iz Sofale i drugih koji dolaze iz Cambaya i Melinde i drugi koji plove na otok Zanzibar. ""<ref>{{cite book|url={{google books |plainurl=y |id=3CPc22nMqIC|page=24}}|title=The African Dispersal in the Deccan|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0485-1|author=Ali, Shanti Sadiq|year=1996}}{{Mrtav link}}</ref> Kasnije u 17. vijeku , svahilijska je obala osvojena i došla je pod izravnu vlast [[oman]]skih Arapa, koji su proširili trgovinu robovima kako bi udovoljili zahtjevima plantaža u Omanu i [[Zanzibar]]u.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)]". ''Encyclopædia Britannica'' Online.</ref> U početku su ti trgovci uglavnom dolazili iz Omana, no kasnije su mnogi dolazili iz Zanzibara.<ref>[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230022459/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html |date=30. 12. 2007 }}. ''National Geographic''.</ref> Usto su i Portugalci počeli kupovati robove od omanskih i zanzibarskih trgovaca kao odgovor na prekid transatlantske trgovine robljem od strane britanskih abolicionista. Vjekovima je kenijska obala bila domaćin mnogim trgovcima i istraživačima. Među gradovima na kenijskoj obali nalazi se i grad Malindi. Malindi je ostao važno naselje sve od 14. stoljeća i jednom je konkuriralo Mombasi za dominaciju u regiji afričkih Velikih jezera. Malindi je tradicionalno bio prijateljski lučki grad za strane sile. 1414. godine kineski trgovac i istraživač Zheng He, zastupajući [[Ming|dinastiju Ming]], posjetio je istočnoafričku obalu na jednom od svojih posljednjih 'Putovanja blagom'.<ref>{{cite web|title=PBS website|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html|access-date=12. 10. 2015}}</ref> Vlasti Malindija također su dočekale portugalskog istraživača Vasca da Gamu 1498. godine. ===Britanska Kenija (1888-1962)=== [[File:Africa 1909 16a.png|thumb|right|[[Britanska istočna Afrika]] 1909.]] Kolonijalna historija Kenije potječe od uspostavljanja njemačkog protektorata nad obalnim posjedom sultana Zanzibara 1885. godine, nakon čega je uslijedio dolazak Imperijalne British East Africa Company 1888. godine. Rivalstvo između sila spriječeno je kad je Njemačka predala Britaniji svoje obalne posjede 1890. godine. Nakon toga je uslijedila izgradnja ugandske željeznice koja je prolazila kroz zemlju.<ref name="Encyclopædia Britannica">{{Cite web|url=https://kawa.ac.ug/Africanhistory/the_nandi_resistance__1898__1905.html|title=THE NANDI RESISTANCE (1898 - 1905)|website=kawa.ac.ug|access-date=17. 2. 2026}}</ref> Izgradnji željeznice opirale su se neke etničke skupine - osobito Nandi, koje je deset godina od 1890. do 1900. vodio Orkoiyot Koitalel Arap Samoei - no Britanci su na kraju izgradili željeznicu. Nandi su prva etnička skupina koja je smještena u zavičajni rezervat da bi ih se spriječilo da ometaju izgradnju željeznice.<ref name="Encyclopædia Britannica">Encyclopædia Britannica</ref> Tokom perioda izgradnje željeznice došlo je do značajnog priliva radnika iz Indije koji su osigurali glavninu kvalifikovane radne snage potrebne za izgradnju željeznice.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005">[[R. Mugo Gatheru]] (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}</ref> Oni i većina njihovih potomaka kasnije su ostali u Keniji i predstavljaju srž nekoliko različitih zajednica Indijaca u zemlji.<ref>{{cite web|author=Jenkins, Orville Boyd |url=http://orvillejenkins.com/profiles/sikh.html |title=Sikh |publisher=Orvillejenkins.com |access-date=16. 4. 2010}}</ref> Pred početak [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] u avgustu 1914., guverneri Britanske istočne Afrike (kako je protektorat bio općenito poznat) i njemačke Istočne Afrike u početku su se dogovorili o primirju pokušavajući držati mlade kolonije podalje od neposredne borbe. Potpukovnik Paul von Lettow-Vorbeck preuzeo je zapovjedništvo nad njemačkim vojnim snagama, odlučan u namjeri da osigura što više britanskih resursa. Potpuno odsječen od Njemačke, von Lettow izveo je učinkovitu kampanju gerilskog rata, živjeći od zemlje, osvajajući britanske zalihe i ostajući neporažen. Na kraju se predao u [[Sjeverna Rodezija|Sjevernoj Rodeziji]] (danas Zambija) četrnaest dana nakon potpisivanja primirja 1918.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005"/> [[File:Kurve bei Mombasa.jpg|thumb|upright=1.35|left|Željeznica Kenija – Uganda u blizini Mombase, oko 1899.]] Da bi progonili von Lettowa, Britanci su rasporedili trupe britanske indijske vojske iz Indije, ali im je trebao velik broj nosača kako bi prevladali zastrašujući logistički problem prevoženja zaliha daleko u unutrašnjost pješke. Osnovan je Carrier Corps koji je na kraju mobilizirao preko 400.000 Afrikanaca, doprinoseći njihovoj dugoročnoj politizaciji.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005"/> 1920. godine Istočnoafrički protektorat pretvoren je u koloniju i preimenovan u Keniju po najvišoj planini. Tokom prvog dijela 20. vijeka, unutrašnjost središnjeg gorja naselili su britanski i drugi evropski poljoprivrednici, koji su postali bogati uzgajajući kafu i čaj.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723000220/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html |date=23. 7. 2013 }}. ''Time''. 5 November 1965</ref> Do 1930-ih, oko 30.000 bijelaca doseljenika živjelo je na tom području i steklo politički utjecaj zbog svog doprinosa tržišnoj ekonomiji. Središnje gorje već je bilo dom za preko milion pripadnika naroda Kikuyu, od kojih većina nije imala vlasništvo nad zemljištem u evropskom smislu te su živjeli kao nomadski poljoprivrednici. Kako bi zaštitili svoje interese, doseljenici su zabranili uzgoj kafe, uveli porez na kolibe, a bezemljaši su dobivali sve manje zemlje u zamjenu za svoj rad. Uslijedio je masovni egzodus u gradove kako se njihova sposobnost da žive od zemlje smanjivala.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005" /> Do 1950-ih u Keniji je živjelo 80.000 doseljenika bijelaca.<ref>{{Cite book|url={{google books |plainurl=y |id=R-r3g6OdLEUC|page=28}}|p=28|title=Kenya|last=Firestone|first=Matthew|date=15. 9. 2010|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781742203553|language=en}}</ref> Tokom Drugog svjetskog rata Kenija je bila važan izvor radne snage i poljoprivrede za [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]. Sama Kenija bila je mjesto borbi između [[Saveznici|savezničkih]] snaga i [[Italija|talijanskih]] trupa 1940–41. Bombardirani su i Wajir i Malindi. 1952. godine princeza [[Elizabeta II|Elizabeta]] i njen suprug princ Filip bili su na odmoru u hotelu Treetops u Keniji kada je njezin otac, kralj George VI, umro u snu. Mlada princeza prekinula je putovanje i odmah se vratila kući kako bi preuzela prijestolje. Okrunjena je za kraljicu Elizabetu II u Westminsterskoj opatiji 1953.<ref>{{cite news| url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/the_queens_diamond_jubilee/9046958/Diamond-Jubilee-the-moment-that-Princess-Elizabeth-became-Queen.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Hugo | last=Vickers | title=Diamond Jubilee: the moment that Princess Elizabeth became Queen | date=29. 1. 2012}}</ref> ===Ustanak Mau Mau=== Od oktobra 1952. do decembra 1959. Kenija je bila u vanrednom stanju proizašlom iz pobune Mau Mau protiv britanske vladavine. Mau Mau, poznatiji i kao Kenijska kopnena i vojska slobode (Kenya Land and Freedom Army), bili su prvenstveno pripadnici etničke skupine Kikuyu.{{Izvor}} Guverner je zatražio i pribavio britanske i afričke trupe, uključujući Kraljeve afričke puške (King's African Rifles). Britanci su započeli protupobunjeničke operacije. U maju 1953. general Sir George Erskine preuzeo je dužnost vrhovnog zapovjednika oružanih snaga kolonije, uz ličnu podršku Winstona Churchilla.<ref name="Wunyabari O. Maloba 1993">Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.</ref> Hvatanje Waruhiua Itotea (ratno ime "General China") 15. januara 1954. i kasnija ispitivanja doveli su do boljeg razumijevanja zapovjedne strukture Mau Mau za Britance. ''Operacija Nakovanj'' počela je 24. aprila 1954. nakon višesedmičnog planiranja uz odobrenje Ratnog vijeća. Operacija je grad Nairobi učinkovito stavila pod vojnu opsadu. Stanari u Nairobiju pregledani su, a oni na koje se sumnjalo da su pristalice Mau Maua preseljeni su u logore. Više od 80.000 pripadnika etničke skupine Kikuyu držano je u logorima bez suđenja, često podvrgnuto brutalnom postupanju.<ref>{{cite news |title=Uncovering the brutal truth about the British empire |url=https://www.theguardian.com/news/2016/aug/18/uncovering-truth-british-empire-caroline-elkins-mau-mau |work=The Guardian |date=18. 8. 2016}}</ref> Rezervne snage dobrovoljaca su činile jezgru vladine strategije jer su je činili lojalni Afrikanci, a ne strane snage poput Britanske vojske i King's African Rifles. Do kraja vanredne situacije domobrani su ubili 4.686 Mau Maua, 42% ukupnog broja pobunjenika. Porobljavanje Dedana Kimathija 21. oktobra 1956. u Nyeriju značilo je konačni poraz Mau Maua i u biti okončalo vojnu ofanzivu. Tokom tog razdoblja dogodile su se značajne vladine promjene u posjedu zemljišta. Najvažniji od njih bio je ''Swynnertonov plan'', koji je korišten za nagrađivanje lojalista i kažnjavanje Mau Mau. ===Referendum Somalijaca u Keniji, 1962.=== Prije nego što je Kenija stekla neovisnost, somalijski narod u današnjoj Keniji na područjima sjevernih pograničnih okruga tražio je od britanske vlade da ne bude uključena u Keniju. Kolonijalna vlada odlučila je održati prvi referendum u Keniji 1962. godine kako bi provjerila spremnost Somalijaca u Keniji da se pridruže Somaliji.<ref>{{Cite journal |jstor = 158817|title = The Somali-Kenyan Controversy: Implications for the Future|url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1964-06_2_2/page/165|last1 = Castagno|first1 = A. A.|journal = The Journal of Modern African Studies|year = 1964|volume = 2|issue = 2|pages = 165–188|doi = 10.1017/S0022278X00003980}}</ref> Rezultat referenduma pokazao je da 86% Somalijaca u Keniji želi pristupiti Somaliji, ali britanska kolonijalna administracija odbila je rezultat i Somalijci su ostali u Keniji.<ref>https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1963/apr/03/northern-frontier-district-of-kenya</ref> ===Nezavisnost=== [[File:Jomo Kenyatta.jpg|thumb|upright|left|Prvi predsjednik i osnivač Kenije, [[Jomo Kenyatta]].]] Prvi direktni izbori za lokalne Kenijce za Zakonodavno vijeće održali su se 1957. godine. Usprkos britanskoj nadi da će moć predati "umjerenim" lokalnim suparnicima, Kenijska afrička nacionalna unija (KANU) pod vodstvom Jomoa Kenyatte je bila ta koja je formirala vladu. Kolonija Kenije i protektorat Kenije završili su 12. decembra 1963. godine, s tim da je neovisnost dboila cijela Kenija. Ujedinjeno Kraljevstvo je ustupilo suverenitet nad kolonijom Kenije. Sultan Zanzibara se složio da će istovremeno s neovisnošću kolonije, sultan prestati imati suverenitet nad protektoratom Kenije, tako da će cijela Kenija postati jedna suverena država.<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 762">"Commonwealth and Colonial Law" by Kenneth Roberts-Wray, London, Stevens, 1966. P. 762</ref><ref>HC Deb 22 November 1963 vol 684 cc1329-400 wherein the UK Under-Secretary of State for Commonwealth Relations and for the Colonies stated: "An agreement was then signed on the 8th October 1963, providing that on the date when Kenya became independent the territories comprising the Kenya Coastal Strip would become part of Kenya proper."</ref> Tako je Kenija postala nezavisna zemlja prema Zakonu o nezavisnosti Kenije iz 1963. Ujedinjenog Kraljevstva. Tačno 12 mjeseci kasnije, 12. decembra 1964., Kenija je postala republika pod nazivom "Republika Kenija". Istovremeno, kenijska vojska je vodila rat protiv etničkih somalijskih pobunjenika koji naseljavaju Sjevernu krajinu i koji su se željeli pridružiti Somalijskoj republici na sjeveru.<ref>Bruce Baker, ''Escape from Domination in Africa: Political Disengagement & Its Consequences'', (Africa World Press: 2003), p.83</ref> Prekid vatre na kraju je postignut potpisivanjem Arusha Memoranduma u oktobru 1967., ali relativna nesigurnost prevladavala je do 1969.<ref name="Hogg1986">{{cite journal | last1 = Hogg | first1 = Richard | year = 1986 | title = The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya | url = https://archive.org/details/sim_africa-uk_1986_56_3/page/319 | journal = Africa: Journal of the International African Institute | volume = 56 | issue = 3 | pages = 319–333 | jstor = 1160687 | doi = 10.2307/1160687 }}</ref><ref name="Howell1968">{{cite journal | last1 = Howell | first1 = John |date=maj 1968 | title = An Analysis of Kenyan Foreign Policy | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1968_6_1/page/29 | journal = The Journal of Modern African Studies | volume = 6 | issue = 1 | pages = 29–48 | jstor = 158675 | doi = 10.1017/S0022278X00016657 }}</ref> Kako bi obeshrabrila daljnje invazije, Kenija je 1969. godine potpisala obrambeni pakt s Etiopijom, koji je još uvijek na snazi.<ref>{{cite web|author=Pike, John |url=http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1992/BHK.htm |title=Post-Independence Low Intensity Conflict in Kenya |publisher=Globalsecurity.org |year=1992 |access-date=16. 4. 2010}}</ref> ===Prvi predsjednik Kenije=== Dvanaestog decembra 1964. proglašena je Republika Kenija, a Jomo Kenyatta postao je prvi predsjednik Kenije.<ref>{{cite web |title=Kenya at the United Nations |author=Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations |url=http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-date=8. 6. 2009 |year=2002 |publisher=Consulate General of Kenya in New York |access-date=15. 2. 2010}}</ref> Za vrijeme Kenyatte, korupcija je postala široko rasprostranjena u vladi, državnoj službi i u poslovnom svijetu. Kenyatta i njegova porodica bili su povezani s ovom korupcijom, jer su se obogatili masovnom kupovinom imovine nakon 1963. Njihove akvizicije u Centralnoj provinciji, Rasjednoj dolini i Obali izazvale su veliku ljutnju među Kenijcima bez zemlje. Njegova porodica koristila je njegov predsjednički položaj kako bi zaobišla pravne ili administrativne prepreke za stjecanje imovine. Porodica Kenyatta također je jako investirala u obalni hotelski posao, s tim da je Kenyatta lično posjedovao hotel Leonard Beach.<ref>{{Cite journal|last=Boone|first=Catherine|date=april 2012|title=Land Conflict and Distributive Politics in Kenya|journal=African Studies Review|volume=55|issue=1|pages=75–103|doi=10.1353/arw.2012.0010|issn=0002-0206|hdl=2152/19778|url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/2152/19778/2/Boone_AfricanStudiesReview.pdf}}</ref> Kenyatta je vladao do svoje smrti 22. avgusta 1978.<ref>{{Cite journal|last=Ndegwa|first=Stephen N.|date=1999|title=Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review)|journal=Africa Today|volume=46|issue=2|pages=146–148|doi=10.1353/at.1999.0008|issn=1527-1978}}</ref> ===Moieva era=== [[File:Moi and Bush.jpg|thumb|Daniel arap Moi, drugi predsjednik Kenije, i [[George W. Bush]], predsjednik [[SAD|Sjedinjenih Država]] 2001.]] Nakon Kenyattine smrti 1978. godine, Daniel arap Moi postao je predsjednik. Zadržao je predsjedništvo, nesmetano se kandidirajući na izborima održanim 1979., 1983. (prijevremeni izbori) i 1988., koji su svi održani prema jednopartijskom ustavu. Izbori 1983. održani su godinu dana ranije i bili su izravna posljedica neuspjelog vojnog puča 2. avgusta 1982. Puč 1982. godine organizovao je niskorangirani vojnik Ratnog zrakoplovstva, stariji vojnik Hezekiah Ochuka, a izveli su ga uglavnom pripadnici Ratnog zrakoplovstva. Brzo su ga suzbile snage kojima je zapovijedao načelnik Generalštaba Mahamoud Mohamed, iskusni somalijski vojni zvaničnik.<ref>{{cite book|title=Society|year=1992|publisher=Nyamora Communications Limited|page=12|url={{google books |plainurl=y |id=3MctAQAAIAAJ|page=12}}}}</ref> Ubrzo nakon [[Masakr u Garissi|masakra u Garissi]] 1980. godine, kenijske trupe počinile su [[masakr u Wagalli]] 1984. godine nad hiljadama civila u okrugu Wajir. Službena istraga zločina kasnije je zatražena 2011. godine.<ref>{{cite news|title=Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|access-date=14. 11. 2013|publisher=BBC|date=11. 2. 2011}}</ref> Na izborima održanim 1988. godine pojavio se sistem mlolongo (čekanja), gdje su glasači trebali stati u red iza svojih omiljenih kandidata, umjesto da tajno glasaju.<ref>Harden, Blaine (25 February 1988) [https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election], ''[[The Washington Post]]''.</ref> To je viđeno kao vrhunac vrlo nedemokratskog režima i dovelo je do široke agitacije za ustavnu reformu. Nekoliko spornih klauzula, uključujući onu koja je dozvoljavala samo jednu političku stranku, promijenjeno je u narednim godinama.<ref>{{cite book |chapter-url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |title=Handbook on Religious Liberty Around the World |chapter=Kenya |editor=Moreno, Pedro C. |place=Charlottesville, VA |publisher=The Rutherford Institute |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html |archive-date=29. 6. 2010}}</ref> Kenija je 1991. prešla na višestranački politički sistem nakon 26 godina jednopartijske vladavine. Dana 28. oktobra 1992., predsjednik Moi raspustio je parlament, pet mjeseci prije kraja svog mandata. Kao rezultat toga, započele su pripreme za sva izborna mjesta u parlamentu, kao i za predsjednika. Izbori su se trebali održati 7. decembra 1992., ali su kašnjenja dovela do odlaganja za 29. decembar iste godine. Osim KANU-a, vladajuće stranke, ostale stranke zastupljene na izborima bile su FORD (Forum za obnovu demokratije) Kenija i FORD Asili. Ovi izbori obilježeni su velikim zastrašivanjem suparnika, kao i uznemiravanjem izbornih zvaničnika. Rezultat je bila ekonomska kriza koju je propagiralo etničko nasilje dok je predsjednik optuživan za namještanje izbornih rezultata kako bi zadržao vlast.<ref name="Keith">{{Cite book|title=Politics of the independence of Kenya|last=Keith.|first=Kyle|date=1999|publisher=Macmillan|isbn=978-0333720080|oclc=795968156}}</ref><ref name="Goldsworthy">{{Cite journal|last=Goldsworthy|first=David|date=mart 1982|title=Ethnicity and Leadership in Africa: the 'Untypical' Case of Tom Mboya|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1982-03_20_1/page/107|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=20|issue=1|pages=107–126|doi=10.1017/s0022278x00000082|issn=0022-278X}}</ref><ref name="ParliamentKe">{{cite web|url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2167_92.htm|title=KENYA: parliamentary elections National Assembly, 1992|website=archive.ipu.org|access-date=29. 1. 2019}}</ref> Ovi izbori bili su prekretnica za Keniju jer su označili početak kraja Moijevog vodstva i vladavine KANU-a. Moi je zadržao predsjedničko mjesto, a George Saitoti je postao potpredsjednik. Iako se održao na vlasti, KANU je osvojio 100 mjesta i izgubio 88 mjesta, koje je osvojilo šest opozicionih stranaka.{{Izvor}} Izbori 1992. godine označili su početak višestranačke politike nakon više od 25 godina vladavine KANU-a.<ref name="Keith"/> Nakon prepucavanja nakon izbora, 5.000 ljudi je ubijeno, a dodatnih 75.000 raseljeno iz svojih domova.<ref>{{cite web|url=http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo|title=Clashes, elections and land - church keeps watch in Molo|date=19. 7. 2007|website=IRIN|access-date=29. 1. 2019}}</ref> U narednih pet godina stvoreni su mnogi politički savezi kao priprema za naredne izbore. 1994. Jaramogi Oginga Odinga je umro, a nekoliko koalicija pridružilo se njegovoj FORD Kenya stranci da bi osnovalo novu stranku pod nazivom Ujedinjeni nacionalni demokratski savez (UNDA). Međutim, ovu stranku su mučila neslaganja. 1995. Richard Leakey osnovao je stranku Safina, ali mu je odbijena registracija do novembra 1997.<ref name="BBCKenyaHist">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176|title=Kenya profile|date=31. 1. 2018|access-date=29. 1. 2019}}</ref> 1996. KANU je revidirao ustav kako bi Moi omogućio da ostane predsjednik još jedan mandat. Nakon toga, Moi je ponovno izašao na izbore i osvojio peti mandat 1997.<ref>{{cite web|url=https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm|title=Kenya History Timeline - historic overview of Kenya, Africa|website=Crawfurd Homepage|access-date=29. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223160656/https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm|archive-date=23. 12. 2018|url-status=dead}}</ref> Njegovi glavni protivnici, Kibaki i Odinga, snažno su kritizirali njegovu pobjedu kao lažnu.<ref name="BBCKenyaHist" /><ref name="ReferenceA">{{cite journal | last1 = Anderson | first1 = David M. | year = 2003 | title = Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era? | url = https://archive.org/details/sim_african-affairs_2003-04_102_407/page/331 | journal = African Affairs | volume = 102 | issue = 407| pages = 331–342 | doi = 10.1093/afraf/adg007 }}</ref> Nakon ove pobjede, Moiju je ustavno zabranjeno da se bori za još jedan predsjednički mandat. Počevši od 1998. godine, Moi je pokušao utjecati na politiku sukcesije zemlje da bi Uhuru Kenyatta bio izabran na predstojećim izborima 2002.<ref>{{cite web|url=http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/|title=A look at Kenya's elections history since independence in 1964|last=AfricaNews|date=25. 10. 2017|website=Africanews|access-date=29. 1. 2019}}</ref> ===Predsjednik Kibaki i put ka novom ustavu=== Moijev plan da ga zamijeni Uhuru Kenyatta nije uspio te je pobijedio Mwai Kibaki, koji se kandidirao za oporbenu koaliciju "Nacionalna dugina koalicija" (NARC). David Anderson (2003) izvještava da su lokalni i međunarodni promatrači izbore proglasili slobodnima i poštenima i činilo se da predstavljaju prekretnicu u kenijskoj demokratskoj evoluciji.{{Izvor}} Kenijci su 2005. godine odbili plan za zamjenu ustava iz 1963. novim.<ref>{{cite web|url=http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas|title=Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution|website=CMI – Chr. Michelsen Institute|access-date=13. 5. 2016}}</ref> Kao rezultat, izbori 2007. održani su prema proceduri utvrđenoj starim ustavom. Kibaki je reizabran na izuzetno osporavanim izborima pokvarenim političkim i etničkim nasiljem. Glavni lider opozicije, Raila Odinga, tvrdio je da su rezultati izbora namješteni i da je on s pravom izabran za predsjednika. U nasilju koje je uslijedilo, 1.500 ljudi je ubijeno, a još 600.000 interno raseljeno, što je predstavljalo najgore nasilje nakon izbora u Keniji. Da bi zaustavili smrt i raseljavanje ljudi, Kibaki i Odinga dogovorili su se da rade zajedno, pri čemu je ovaj zauzeo poziciju premijera.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm|title=Deal to end Kenyan crisis agreed|date=12. 4. 2008|access-date=29. 1. 2019}}</ref> Tako je Odinga postao drugi premijer Kenije. U julu 2010. Kenija se udružila sa drugim istočnoafričkim zemljama kako bi formirala novo zajedničko istočnoafričko tržište unutar [[Istočnoafrička zajednica|Istočnoafričke zajednice]] (EAC).<ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|title=FACTBOX-East African common market begins|date=1. 7. 2010|work=Reuters|access-date=29. 1. 2019|archive-date=11. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211145446/https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|url-status=dead}}</ref> U kolovozu 2010. Kenijci su održali referendum i usvojili novi ustav, koji je ograničio predsjedničke ovlasti i smanjio neke ovlasti centralne vlade.<ref name="BBCKenyaHist"/> ===Decentralizacija vlasti i razdvajanje ovlasti=== Nakon donošenja novog ustava, Kenija je postala predsjednička predstavnička demokratska republika, pri čemu je predsjednik Kenije i šef države i šef vlade, i višestranačkog sustava. Novi ustav također navodi da izvršnu vlast provodi izvršna vlast vlasti na čelu s predsjednikom, koji predsjedava kabinetom koji čine ljudi izabrani izvan parlamenta. Zakonodavna vlast pripada isključivo Parlamentu. Sudstvo je neovisno od izvršne i zakonodavne vlasti. Mwai Kibaki postao je prvi predsjednik koji je služio prema ovom novom ustavu, dok je Uhuru Kenyatta postao prvi predsjednik izabran prema ovom ustavu. 2011. Kenija je počela slati trupe u Somaliju za borbu protiv islamske terorističke skupine Al-Shabaab.<ref>{{cite web|url=http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&cid=4&|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314153558/http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&cid=4&|url-status=dead|archive-date=14. 3. 2012|title=The Standard {{!}} Online Edition :: Somalia government supports Kenyan forces' mission|date=14. 3. 2012|access-date=29. 1. 2019}}</ref> Sredinom 2011. godine dvije uzastopne propuštene kišne sezone uzrokovale su najgoru sušu u istočnoj Africi viđenu u 60 godina. Posebno je pogođena regija sjeverozapadne Turkane<ref name="RedCross">{{cite web|url=http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-date=4. 1. 2012 |title=Red Cross warns of catastrophe in Turkana |publisher=Kbc.co.ke |date=25. 7. 2011 |access-date=7. 8. 2011|author=Koech, Dennis }}</ref>, a lokalne su škole zbog toga zatvorene.<ref name="Kscafthit">{{cite web|url=http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |title=Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana |publisher=Indcatholicnews.com |date=28. 7. 2011 |access-date=7. 8. 2011}}</ref> Kriza je navodno završila početkom 2012. zbog koordiniranih napora u pružanju pomoći. Agencije za pomoć naknadno su svoj naglasak prebacile na inicijative za oporavak, uključujući kopanje kanala za navodnjavanje i distribuciju sjemena biljaka.<ref name="Unsfisiobrr">Gettleman, Jeffrey (3 February 2012) [https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain]. ''The New York Times''.</ref> [[File:Secretary Kerry Jokes About HIs Height Standing With Kenyan President Uhuru Kenyatta at the State House in Nairobi (28534132883).jpg|thumb|Predsjednik Kenije [[Uhuru Kenyatta]] sa američkim državnim sekretarom [[John Kerry|Johnom Kerryjem]], 22. avgusta 2016.]] 2013. godine u Keniji su održani prvi opći izbori nakon donošenja novog ustava. Uhuru Kenyatta pobijedio je u spornom izbornom rezultatu, što je dovelo do peticije oporbenog čelnika Raile Odinge. Vrhovni sud potvrdio je izborne rezultate i predsjednik Kenyatta započeo je svoj mandat s Williamom Rutom kao zamjenikom predsjednika. Usprkos ishodu ove presude, Vrhovni sud i glava Vrhovnog suda smatrani su moćnim institucijama koje mogu izvršavati svoju ulogu provjere ovlasti predsjednika.<ref>{{cite web|url=https://www.nation.co.ke/news/politics/1064-1734782-jlg2e7/index.html|title=Supreme Court upholds Uhuru's election as president|website=Daily Nation|access-date=29. 1. 2019}}</ref> 2017. godine Uhuru Kenyatta osvojio je drugi mandat na drugim spornim izborima. Nakon poraza, Raila Odinga ponovno je podnio zahtjev za provjerom rezultata na Vrhovnom sudu, optuživši izborno povjerenstvo za loše upravljanje izborima, a Uhuru Kenyattu i njegovu stranku za lažiranje. Vrhovni sud poništio je izborne rezultate u onoj što je postala značajna presuda u Africi i jedna od rijetkih u svijetu u kojoj su poništeni rezultati predsjedničkih izbora.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court|title=Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay|last=Burke|first=Jason|date=25. 10. 2017|work=The Guardian|access-date=29. 1. 2019|issn=0261-3077}}</ref> Ovom je presudom učvršćen položaj Vrhovnog suda kao neovisnog tijela.<ref>{{cite web|url=https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law|title=Kenya court decision demonstrates respect for rule of law {{!}} IDLO|website=www.idlo.int|access-date=29. 1. 2019}}</ref> Nakon toga, Kenija je imala drugi krug izbora za predsjedničku poziciju, u kojem je Uhuru izašao kao pobjednik nakon što je Raila odbio sudjelovati, navodeći nepravilnosti.<ref>{{cite web|url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes|title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election|last=Team|first=Standard|website=The Standard|access-date=29. 1. 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html|title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election|newspaper= New York Times|access-date=29. 1. 2019}}</ref> == Geografija i klima== [[File:Koppen-Geiger Map KEN present.svg|thumb|Karta Kenije po [[Köppenova klimatska klasifikacija|Köppenovoj klimatskoj klasifikaciji]].]] Sa svojih 580.367&nbsp;km², Kenija je 47. po veličini država na svijetu (nakon Madagaskara). Leži između geografskih širina 5° sjeverno i 5° južno te između 34° zapadno i 42° istočno. S obale Indijskog okeana niske ravnice se uzdižu do centralnog gorja. Gorje dijeli [[Velika rasjedna dolina]], a plodna zaravan leži na istoku. Kenijsko gorje jedno je od najuspješnijih regija poljoprivredne proizvodnje u Africi.<ref name=":0">{{Cite book|title=The World Factbook|last=CIA|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|location=|page=336}}</ref> Na planinama se nalazi najviša tačka u Keniji i drugi najviši vrh na kontinentu: planina Kenija, koja doseže visinu od 5.199 metara, gdje se mogu naći ledenjaci. Planina [[Kilimanjaro]] (5.895 m) može se vidjeti od Kenije do juga kod granice sa Tanzanijom. ===Klima=== [[File:A lone giraffe in Nairobi National Park.jpg|thumb|Žirafa u Nacionalnom parku Nairobi (Nairobi u pozadini)]] Klima Kenije varira od tropske duž obale do umjerene u unutrašnjosti do sušne u sjevernim i sjeveroistočnim dijelovima zemlje. Područje dobije puno sunca svakog mjeseca. Obično je noću i rano ujutro u unutrašnjosti svježe na višim nadmorskim visinama. Sezona "dugih kiša" odvija se od marta / aprila do maja / juna. Sezona "kratkih kiša" odvija se od oktobra do novembra / decembra. Kiša je ponekad obilna i često pada u popodnevnim i večernjim satima. Tokom ovih mjeseci tropske kiše temperatura ostaje visoka. Najtopliji period je februar i mart, vodeći u sezonu dugih kiša, a najhladniji je u julu, do sredine avgusta. ===Biljni i životinjski svijet=== Kenija ima značajnu površinu posvećenu staništima divljih životinja, uključujući Masai Mara, gdje plavi gnui i drugi [[bovidi]] učestvuju u godišnjim migracijama velikih razmjera. Više od milion [[gnu]]a i 200.000 [[Zebra|zebri]] učestvuje u migraciji preko rijeke Mara.<ref>{{cite web|url=http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/|title=Wildebeest Migration|last=Society|first=National Geographic|date=19. 1. 2012|website=National Geographic Society|access-date=13. 5. 2016|archive-date=12. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/|url-status=dead}}</ref> Afričkih "velikih pet"([[lav]]ovi, [[leopard]]i, [[bivo]]li, [[Nosorog|nosorozi]] i [[slon]]ovi) mogu se naći u Keniji, a posebno na Masai Mari. Veliki broj ostalih divljih životinja, gmazova i ptica može se naći u nacionalnim parkovima i rezervatima u zemlji. Godišnja migracija životinja odvija se između juna i septembra, a učestvuju milioni životinja, privlačeći dragocijen strani turizam. Dva miliona gnua neprestano migriraju na udaljenosti od 2.900 kilometara od [[Serengeti]]ja u susjednoj Tanzaniji do Masai Mare<ref>{{cite web|title=Masai Mara|url=http://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari.html|access-date=13. 10. 2020|archive-date=10. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150510021837/http://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari.html|url-status=dead}}</ref> u Keniji, tražeći zalihe hrane i vode. Ova Serengeti migracija gnua broji se među sedam prirodnih čuda Afrike.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tanzania/7824876/New-road-threatens-Africas-wonder-of-the-world-wildebeest-migration.html|title=New road threatens Africa's 'wonder of the world' wildebeest migration|last=Pflanz|first=Mike|journal=Daily Telegraph|date=13. 6. 2010|access-date=15. 1. 2020|language=en-GB|issn=0307-1235}}</ref> ==Vlada i politika== [[File:JUDICIARY.JPG|thumb|Zgrada Vrhovnog suda Kenije.]] Kenija je predsjednička predstavnička demokratska republika sa višestranačkim sistemom. Predsjednik je i šef države i šef vlade. Izvršnu vlast vrši vlada. Zakonodavna vlast pripada i vladi i Narodnoj skupštini i Senatu. Sudstvo je neovisno od izvršne i zakonodavne vlasti. Sve je veća zabrinutost, posebno tokom mandata bivšeg predsjednika Daniela arap Moi-a, da se izvršna vlast sve više miješa u poslove pravosuđa.<ref>{{cite web|url=http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11|title=The Criminal Justice System and Eroding Democracy After Independence – Page 12|last=Novak|first=Andrew|website=racism.org|access-date=13. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603102544/http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11|archive-date=3. 6. 2016|url-status=dead}}</ref> Kenija ima visok nivo korupcije prema Indeksu percepcije korupcije (CPI) koji sprovodi[[Transparency International]]. U 2019. godini država se u indeksu plasirala na 137. mjesto od 180 zemalja, s ocjenom 28 od 100<ref>{{cite web |title=Corruption Perceptions Index 2019 |url=https://www.transparency.org/cpi2019?/news/feature/cpi-2019 |website=transparency.org |publisher=[[Transparency International]] |access-date=20. 2. 2020 |archive-date=12. 5. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190641/https://www.transparency.org/cpi2019?%2Fnews%2Ffeature%2Fcpi-2019 |url-status=dead }}</ref> . Međutim, postoji nekoliko prilično značajnih pomaka u vezi sa suzbijanjem korupcije, npr. uspostavljanje nove i neovisne komisije za etiku i borbu protiv korupcije (EACC).<ref>{{cite web|title=Business Corruption in Kenya|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx|publisher=Business Anti-Corruption Portal|access-date=4. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140406012851/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx|archive-date=6. 4. 2014|url-status=dead}}</ref> ===Vanjski odnosi=== [[File:President Obama visits Nairobi Kenya July 2015 (20848405843).jpg|thumb|Američki predsjednik [[Barack Obama]] u Nairobiju, Juli 2015.]] Kenija ima bliske veze sa svojim komšijama koji govore svahili jezik u regiji Velikih afričkih jezera. Odnosi s Ugandom i Tanzanijom generalno su dobri, jer tri države rade na ekonomskoj i socijalnoj integraciji kroz zajedničko članstvo u Istočnoafričkoj zajednici. Odnosi sa Somalijom povijesno su bili napeti, iako je postojala određena vojna koordinacija protiv islamističkih pobunjenika. Kenija ima dobre odnose sa Ujedinjenim Kraljevstvom.<ref name="upenn">[http://www.africa.upenn.edu/NEH/kforeignrelation.htm Kenya – Foreign Relations]. Retrieved on 16 January 2015.</ref> Kenija je jedna od najproameričkih država u Africi i svijetu.<ref>{{cite web |url=http://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |title=Opinion of the United States |publisher=Pewglobal.org |date= |access-date=17. 7. 2016 |archive-date=5. 4. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405225516/https://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |url-status=dead }}</ref> ===Oružane snage=== Kenijske odbrambene snage su oružane snage Republike Kenije. Kenijska vojska, kenijska mornarica i kenijsko ratno zrakoplovstvo čine Nacionalne odbrambene snage (NDF). Trenutne Kenijske odbrambene snage uspostavljene su članom 241. Ustava Kenije iz 2010. godine; KDF je reguliran Zakonom o obrambenim snagama Kenije iz 2012.<ref>{{cite web|last=Ministry of Defence|title=Kenya Defence Forces Act – No. 25 of 2012|url=http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf|publisher=National Council for Law Reporting|access-date=6. 5. 2014|archive-date=3. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003132740/http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf/|url-status=dead}}</ref> Predsjednik Kenije je vrhovni zapovjednik svih oružanih snaga. Oružane snage redovno su raspoređene u mirovnim misijama širom svijeta. ===Administrativne podjele=== [[File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg|thumb|47 okruga u Keniji.]] Kenija je podijeljena na 47 poluautonomnih okruga kojima su na čelu guverneri. Ovih 47 okruga čine odjele prvog reda Kenije. Najmanje administrativne jedinice u Keniji nazivaju se lokacijama. Lokacije se obično nazivaju prema njihovim centralnim selima/gradovima. Mnogi veći gradovi sastoje se od nekoliko lokacija. Svaka lokacija ima poglavara kojeg imenuje država. ==Stanovništvo== ===Jezici=== Razne etničke grupe u Keniji obično govore svoj maternji jezik u vlastitim zajednicama. Dva službena jezika, engleski i svahili, koriste se u različitom stepenu tečnosti za komunikaciju s drugim populacijama. Engleski se koristi u trgovini, školovanju i vladi.<ref name="Cugrwed">{{cite book|last=Proquest Info & Learning (COR)|title=Culturegrams: World Edition|year=2009|isbn=978-0-9778091-6-5|page=98}}</ref> Mnogi u ruralnim područjima govore samo svoj maternji jezik.<ref name="Broassim">{{cite book|author1=Brown, E. K. |author2=Asher, R. E. |author3=Simpson, J. M. Y. |title=Encyclopedia of language & linguistics, Volume 1, Edition 2|year=2006|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-044299-0|page=181}}</ref> Varijanta engleskog koja se najčešće koristi u Keniji je britanski engleski. Pored toga, poseban lokalni dijalekt, kenijski engleski jezik, koriste se u nekim zajednicama i pojedincima u zemlji i sadrži jedinstvene karakteristike koje su izvedene iz lokalnih Bantu jezika, kao što su svahili i kikuyu.<ref name="Cliike">{{cite web|last1=Nyaggah|first1=Lynette Behm|title=Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax|publisher=University of California|url=http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/|access-date=8. 8. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/|archive-date=26. 12. 2016}}</ref> Razvija se od kolonizacije, a sadrži i određene elemente američkog engleskog. Sheng je dijalekt koji se govori u nekim urbanim područjima. Primarno se sastoji od mješavine svahilija i engleskog jezika, i primjer je [[code-switching]]a.<ref name="Nphil">{{cite book|last1=Derek Nurse|first1=Gérard Philippson|title=Bantu Languages|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79683-9|page=197|url={{google books|plainurl=y|id=M8cHBAAAQBAJ}}|access-date=20. 10. 2014}}</ref> U Keniji se govori ukupno 69 jezika. Većina pripada dvjema širokojezičnim porodicama: [[Niger-Kongo]] (ogranak Bantu) i [[Nilo-saharski jezici|Nilo-saharska]] (nilotski ogranak), kojima govore Bantu i nilotske populacije. [[Kušiti|Kušitska]] i arapska etnička manjina govore jezicima koji pripadaju odvojenoj porodici afroazijskih jezika, a stanovništvo porijeklom iz Indije i Evrope govore jezicima iz indoevropske porodice.<ref name="Ethnken">[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Languages of Kenya]. Ethnologue.com.</ref> === Religija === Većina Kenijaca su kršćani (85,5%), od kojih su 53,9% protestanti, a 20,6% rimokatolici. Prezbiterijanska crkva istočne Afrike ima 3 miliona sljedbenika u Keniji i okolnim zemljama.<ref>[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions]. Reformiert-online.net. Retrieved 16 April 2013.</ref> Islam je druga najveća religija, koja čini 10,9% stanovništva. Šezdeset posto kenijskih muslimana živi u obalnom regionu, što čini 50% ukupnog tamošnjeg stanovništva, dok je u gornjem dijelu istočne regije Kenije dom za 10% muslimana u toj zemlji, gdje oni čine većinsku vjersku skupinu. Starosjedilačka vjerovanja prakticira 0,7% stanovništva, iako mnogi hrišćani i muslimani koji se samoidentificiraju održavaju neka tradicionalna vjerovanja i običaje. Nereligiozni Kenijci čine 1,6% stanovništva. ===Obrazovanje=== [[File:MSc student at Kenyatta University.jpg|thumb|Student na Univerzitetu Kenyatta u Nairobiju.]] Djeca pohađaju jaslice ili vrtiće u privatnom sektoru do svoje pete godine. To traje jednu do tri godine (KG1, KG2 i KG3) i financira se privatno jer sve donedavno nije postojala vladina politika o predškolskom obrazovanju.<ref>{{cite web|url=http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy|title=Government to review Early Childhood Development policy|last=Reporter|first=Standard|website=Standard Digital News|access-date=23. 6. 2016}}</ref> Osnovno formalno obrazovanje započinje sa šest godina i traje 12 godina, sastoji se od osam godina u osnovnoj školi i četiri u srednjoj ili srednjoj školi. Osnovna škola je besplatna u javnim školama, a polaznici se mogu pridružiti stručnom omladinskom/seoskom veleučilištu ili naučiti zanat kao što su krojenje, stolarija, popravak motornih vozila, polaganje opeke i zidanje za otprilike dvije godine.<ref name=":2">{{cite web|url=http://kenyapage.net/education/primary.html|title=Primary School Education in Kenya|website=kenyapage.net|access-date=10. 6. 2016}}</ref> Oni koji završe srednju školu mogu se pridružiti politehničkom ili nekom drugom tehničkom fakultetu i studirati tri godine, ili direktno ići na univerzitet i studirati četiri godine. Trideset osam i po posto odrasle kenijske populacije je nepismeno. == Privreda == Kenijska makroekonomska perspektiva neprestano bilježi snažan rast u posljednjih nekoliko decenija, uglavnom od projekata cestovne i željezničke infrastrukture. Međutim, velik dio ovog rasta proizašao je iz novčanih tokova preusmjerenih iz običnih kenijskih džepova na mikroekonomskom nivou ciljanim monetarnim i fiskalnim mjerama, zajedno sa lošim upravljanjem, korupcijom, masovnom krađom javnih sredstava, prekomjernom zakonodavstvom i neefikasnim pravosuđem, što je rezultiralo smanjenim prihodima u običnim domaćinstvima i malim preduzećima, nezaposlenošću, slabom zaposlenošću i općem nezadovoljstvu u više sektora. Kenija ima indeks humanog razvoja ([[HDI]]) od 0.555 (srednji), rangirana na 145 od 186 na svijetu. Od 2005. godine 17,7% Kenijaca živjelo je od manje od 1.25 dolara dnevno. Kenija je 2017. godine zauzela 92. mjesto u rejtingu Svjetske banke o lakoći poslovanja sa 113. mjesta u 2016. (od 190 zemalja).<ref>{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya|title=Doing Business in Kenya – World Bank Group|website=www.doingbusiness.org|access-date=14. 1. 2017}}</ref> Ekonomija je zabilježila veliku ekspanziju, vidljivu po snažnim performansama u turizmu, visokom obrazovanju i telekomunikacijama, i pristojnim rezultatima nakon suše u poljoprivredi, posebno vitalnom sektoru čaja. Telekomunikacije i financijske aktivnosti u posljednjoj deceniji sada čine 62% BDP-a. Kenija ima razvijeniji sektor finansijskih usluga od svojih susjeda. Berza vrijednosnih papira u Nairobiju (NSE) zauzima 4. mjesto u Africi po tržišnoj kapitalizaciji. ===Poljoprivreda=== [[File:Kapsowar1.JPG|thumb|Poljoprivreda u Keniji]] Poljoprivreda je drugi najveći doprinos bruto domaćem proizvodu (BDP) Kenije nakon uslužnog sektora. U 2005. godini poljoprivreda, uključujući šumarstvo i ribarstvo, činila je 24% BDP-a, kao i 18% najamne zaposlenosti i 50% prihoda od izvoza. Glavne gotovinske kulture su čaj, hortikulturni proizvodi i kafa. Hortikulturni proizvodi i čaj glavni su sektori rasta. Proizvodnja glavnih prehrambenih proizvoda kao što je kukuruz podložna je naglim fluktuacijama povezanim s vremenom. Čaj, kafa, sisal, buhač, kukuruz i pšenica uzgajaju se u plodnom gorju, jednom od najuspješnijih regiona poljoprivredne proizvodnje u Africi.<ref name=":0" /> Stoka dominira u polusušnoj savani na sjeveru i istoku. Kokosi, ananas, indijski oraščići, pamuk, šećerna trska, sisal i kukuruz uzgajaju se u nižim područjima. Kenija nije postigla nivo ulaganja i efikasnost u poljoprivredi koja može garantirati prehrambenu sigurnost, a zajedno sa rezultirajućim siromaštvom (53% stanovništva živi ispod granice siromaštva), značajan dio stanovništva redovito gladuje i u velikoj je mjeri ovisan o hrani pomoć. Šeme za male vlasnike posjeduju, razvijaju i njima upravljaju pojedinci ili grupe poljoprovrednika koji djeluju kao korisnici vode ili grupe za samopomoć. Navodnjavanje se vrši na individualnim ili grupnim farmama u prosjeku od 0.1-0.4 ha. Kenija je treći najveći izvoznik rezanog cvijeća na svijetu. ===Industrija i proizvodnja=== [[File:Orrling of Nairobi.jpg|thumb|300px|left|Kenya Commercial Bank]] Iako je Kenija zemlja sa niskim srednjim dohotkom, proizvodnja čini 14% BDP-a, a industrijska aktivnost koncentrirana je oko tri najveća urbana središta Nairobija, Mombasa i Kisumu, a dominira prehrambena industrija kao što je mljevenje žitarica, proizvodnja piva, drobljenje šećerne trske i proizvodnja robe široke potrošnje, npr. vozila iz kompleta. Kenija takođe ima industriju proizvodnje cementa.<ref>{{cite web|url=http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/|title=Cement production keeps pace with growing demand|date=5. 9. 2015|website=Construction Business Review|access-date=13. 5. 2016}}</ref> Kenija ima rafineriju nafte koja prerađuje uvezenu sirovu naftu u naftne derivate, uglavnom za domaće tržište. Pored toga, značajan i neformalni sektor koji se često naziva ''jua kali'' bavi se malom proizvodnjom predmeta za domaćinstvo, autodijelova i poljoprivrednih alata.<ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm|title=Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises|date=2. 8. 2005|website=www.ilo.org|access-date=13. 5. 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mygov.go.ke/?p=5038|title=Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation|date=13. 11. 2015|website=MyGov|access-date=13. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038|archive-date=10. 6. 2016|url-status=dead}}</ref> ===Energija=== Najveći udio opskrbe Kenije električnom energijom dolazi iz geotermalne energije,<ref>[https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&product=electricityandheat Electricity in Kenya] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&product=electricityandheat |date=2015 }}. IEA 2014</ref> nakon čega slijede hidroelektrane na branama duž gornje rijeke Tane. Postoje i nalazišta nafte na Turkani. ''Tullow Oil'' procjenjuje da su rezerve nafte u zemlji oko milijardu barela. ===Turizam=== [[File:Elephants at Amboseli national park against Mount Kilimanjaro.jpg|thumb|Nacionalni park Amboseli]] [[File:Tsavo east panorama.jpg|thumb|Nacionalni park Istočni Tsavo]] Turizam u Keniji je drugi najveći izvor deviznih prihoda nakon poljoprivrede. Glavne turističke atrakcije su foto safariji kroz 60 nacionalnih parkova i rezervata. Ostale atrakcije uključuju migraciju gnua na Masaai Mari, koja se smatra sedmim svjetskim čudom; historijske džamije i utvrde iz kolonijalnog doba u Mombasi, Malindiju i Lamuu; poznati krajolik poput planine Kenije i Velike resjedne doline; plantaže čaja u Kerichou; plantaže kafe u Thiki; prekrasan pogled na planinu Kilimanjaro preko granice sa Tanzanijom i plaže duž obale, prema Indijskom okeanu. ==Kultura== ===Književnost=== [[File:Ngũgĩ wa Thiong'o (signing autographs in London).jpg|thumb|Kenijski pisac Ngũgĩ wa Thiong'o.]] ''Ngũgĩ wa Thiong'o'' je jedan od najpoznatijih pisaca u Keniji. Njegov roman, ''Ne plači, dijete'', ilustracija je života u Keniji tokom britanske okupacije. Priča opisuje učinke Mau Maua na živote Kenijaca. Njegova kombinacija tema - kolonijalizam, obrazovanje i ljubav - pomogla mu je da postane jedan od najpoznatijih romana u Africi. M.G. Vassanjijev roman ''The In-Between World of Vikram Lall'' iz 2003. godine osvojio je Gillerovu nagradu 2003. To je fiktivni memoar Kenijca indijskog porijekla i njegove porodice koji se prilagođavaju promjenjivoj političkoj klimi u kolonijalnoj i postkolonijalnoj Keniji. Od 2003. godine književni časopis ''Kwani?'' objavljuje kenijsku savremenu književnost. Usto, Kenija njeguje i svestrane nove autore kao što je Paul Kipchumba (Kipwendui, Kibiwott) koji pokazuju panafrički pogled na svijet(''Afrika u kineskom 21. vijeku: U potrazi za strategijom (2017.'').<ref>{{cite book|title=Africa in China's 21st Century: In Search of a Strategy|publisher= Independently published |date=3. 12. 2017|isbn = 978-1973456803}}</ref> ===Muzika=== [[File:Juacali 2.jpg|thumb|Popularni kenijski muzičar Jua Cali.]] Kenija ima raznolik asortiman popularnih oblika muzike, pored više vrsta narodne muzike zasnovane na raznolikosti od preko 40 regionalnih jezika.<ref>[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry], [[WIPO]] Magazine (July 2007).</ref> Tekstovi su najčešće na kiswahiliju ili engleskom jeziku. Postoje i neki novi aspekti lingale posuđeni od kongoanskih muzičara. Tekstovi su takođe napisani na lokalnim jezicima. [[Zilizopendwa]] je žanr lokalne urbane muzike koju su 1960-ih, 70-ih i 80-ih godina snimili muzičari poput Daudija Kabake, Fadhilija Williama i Sukume Bin Ongara. Isukuti je energičan ples koji izvode podplemena Luhya u ritmu tradicionalnog [[Bubnjevi|bubnja]] zvanog Isukuti tokom mnogih prilika, poput rođenja djeteta, braka ili sahrane. Ostali tradicionalni plesovi uključuju ''Ohanglu'' među Luoima, ''Nzele'' među Mijikendama, ''Mugithi'' među Kikuyama i ''Taarab'' među Svahilijima. Pored toga, Kenija ima rastuću kršćansku [[gospel]] muzičku scenu. Među istaknute lokalne gospel muzičare ubraja se i ''Kenyan Boys Choir''. Benga muzika je popularna od kasnih 1960-ih pa do danas, posebno u području oko jezera Victoria. Riječ benga povremeno se koristi za označavanje bilo koje vrste pop muzike. [[Bas]], [[gitara]] i [[udaraljke]] su uobičajeni instrumenti. ===Sport=== [[File:2012 Olympics - Womens 5000m start 4.jpg|thumb|left|Jepkosgei Kipyego i Jepkemoi Cheruiyot na Olimpijskim igrama u Londonu 2012. godine.]] Kenija je aktivna u nekoliko sportova, među kojima su [[kriket]], [[reli]], [[fudbal]], [[ragbi]], [[hokej na travi]] i [[boks]]. Država je poznata uglavnom po svojoj dominaciji u [[Atletika|atletici]] na srednje i velike daljine, gdje je neprestano proizvodila prvake na Olimpijadama i igrama Commonwealtha u raznim disciplinama na daljinu, posebno na 800 m, 1.500 m, 3.000 m u utrkama sa preponama, 5.000 m, 10.000 m i maraton. Kenijski sportisti (posebno Kalenjin) i dalje dominiraju u svijetu trčanja na daljinu, iako je konkurencija Maroka i Etiopije smanjila ovu nadmoć. Među najpoznatijim kenijskim sportistima su četverostruka ženska pobjednica Bostonskog maratona i dvostruka svjetska prvakinja Catherine Ndereba, svjetski rekorder na 800 metara David Rudisha, bivši svjetski rekorder u maratonu Paul Tergat i John Ngugi. [[File:David Rudisha Daegu 2011.jpg|thumb|Kenijski atletičar koji drži olimpijski i svjetski rekord za utrku na 800 metara,David Rudisha.]] Kenija je tokom [[Olimpijske igre|Olimpijskih igara]] u Pekingu osvojila nekoliko medalja: šest zlatnih, četiri srebrne i četiri bronzane, što je čini najuspješnijom afričkom državom na Olimpijskim igrama 2008. godine. Kenija je bila dominantna u ženskoj odbojci u Africi, s tim što su i klubovi i nacionalna reprezentacija u protekloj deceniji osvajali različita kontinentalna prvenstva.<ref>{{cite web|url=http://kenyapage.net/commentary/kenya-sports-commentary/kenya-womens-volleyball-caps-four-decades-of-excellence/|title=Kenya women's volleyball caps three decades of excellence {{!}} Kenya Page Blog|website=kenyapage.net|access-date=10. 6. 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chimpreports.com/volleyball-kenya-crowned-african-nations-champions/|title=Volleyball: Champions Kenya Scoop Major Continental Awards {{!}}|website=www.chimpreports.com|access-date=10. 6. 2016}}</ref> Keniju predstavlja Lucas Onyango kao profesionalni igrač ragbi lige koji igra u engleskom klubu [[Oldham]]u. Osim bivših [[superliga]]ša, igrao je i za Widnes Vikings i Sale Salese.<ref>{{cite web |url=http://www.nation.co.ke/sports/rugby/-/1106/629940/-/xq30p7z/-/index.html |title=Nakuru upset KCB in Kenya Cup |work=Daily Nation |date=25. 7. 2009 |access-date=16. 4. 2010 |archive-date=12. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112045931/https://www.nation.co.ke/sports/rugby/-/1106/629940/-/xq30p7z/-/index.html |url-status=dead }}</ref> Ragbi postaje sve popularniji, posebno s godišnjim turnirom Safari Sevens. Što se tiče moto-relija, Kenija je dom svjetski poznatog [[Safari Rally]]ja, koji se obično broji kao jedan od najtežih relija na svijetu.<ref>The Auto Channel, 21 July 2001: [http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html FIA RALLY: Delecour takes points finish on Safari Rally debut]</ref> Nairobi je bio domaćin nekoliko velikih kontinentalnih sportskih događaja, uključujući [[FIBA]]-ino prvenstvo u Africi 1993. godine, gdje je kenijska košarkaška reprezentacija završila među četiri najbolje, što je njen najbolji rezultat do sada.<ref>[http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html 1993 FIBA Africa Championship for Men] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131023712/http://www.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html |date=31. 1. 2016 }}, ARCHIVE.FIBA.COM. Retrieved 24 January 2016.</ref> ===Kuhinja=== [[File:Ugali & Sukuma Wiki.jpg|thumb|Ugali i sukuma wiki, najvažnija kenijska jela]] Kenijci obično imaju tri obroka dnevno - doručak (kiamsha kinywa), ručak (chakula cha mchana) i večeru (chakula cha jioni ili jednostavno chajio). Između toga imaju čaj od 10 sati (chai ya saa nne) i 16 sati. čaj (chai ya saa kumi). Doručak je obično čaj ili kaša s kruhom, ''chapati'', ''mahamri'', kuhani slatki krompir ili jam. Githeri je uobičajeno jelo za ručak u mnogim domaćinstvima, dok se ''ugali'' s povrćem, kiselim mlijekom (mursik), mesom, ribom ili bilo kojim drugim varivom uglavnom jede za ručak ili večeru. Postoje i regionalne varijacije i jela. U zapadnoj Keniji, među Luoima, riba je uobičajeno jelo; među Kalenjinima, koji dominiraju velikim dijelom rasjedne doline, mursik - kiselo mlijeko - uobičajeno je piće. U gradovima poput Nairobija postoje restorani brze hrane, uključujući Steers, [[KFC]] i [[Subway]]. Sir je sve popularniji u Keniji, s porastom potrošnje, posebno među srednjom klasom. == Također pogledajte == * [[Kajiado]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Kenya}} {{Commonscat|Kenya}} {{wikiatlas|Kenya}} * {{službeni website|http://www.president.go.ke}} Predsjednika Kenije * {{službeni website|http://www.parliament.go.ke}} Parlamenta Kenije * {{CIA World Factbook link|ke|Kenija}} {{Države Afrike}} {{Afrička unija}} {{Commonwealth}} [[Kategorija:Kenija|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države engleskog govornog područja]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1963.]] [[Kategorija:Države članice Ujedinjenih nacija]] 0gil4mprfgjfux6jrep45vm3i50eah4 0 13439 3924832 3836253 2026-09-13T09:56:07Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg datotekom [[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg|Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 3924832 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Preuređivanje}} {{Čišćenje}} {{Standardi}} {{Infokutija država |izvorno_ime = Burkina Faso |zvanično_ime = Burkina Faso |zastava = Flag of Burkina Faso.svg |grb = Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg |mapa = LocationBurkinaFaso.png |službeni_jezik = [[Francuski jezik|francuski]] |glavni_grad = [[Ouagadougou]] |vrsta_prve_vlasti = Predsjednik |vladar_prva_vlast = [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] |vrsta_druge_vlasti = Predsjednik vlade |vladar_druga_vlast = [[Albert Ouédraogo]] |po_površini_na_svijetu = 72. |površina = 274.200 |procenat_vode = 0,146 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 58. |stanovnika = 21.510.181 |gustoća = 64 |nezavisnost = Od [[Francuska|Francuske]] [[5. august]] [[1960]]. |valuta = [[CFA franak]] (100 centima) |vremenska_zona = [[UTC]] +0 |himna = "[[Une Seule Nuit]]" |internetski_nastavak = [[.bf]] |pozivni_broj = 226 }} '''Burkina Faso''' je kontinentalna država u [[Zapadna Afrika|Zapadnoj Africi]]. Graniči se sa [[Togo]]m i [[Gana|Ganom]] na jugu, [[Obala Slonovače|Obalom Slonovače]] na jugozapadu, [[Benin]]om na jugoistoku, [[Niger]]om na istoku i [[Mali]]jem na sjeveru. Glavni grad je [[Ouagadougou]]. Prema procjenama iz 2014. Burkina Faso imala je 17,3 miliona stanovnika.<ref name="INSD">{{Cite web|url=http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf|title=Etat_et_structure_de_la_population.pdf|access-date=5. 4. 2021|archive-date=13. 11. 2013|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20131113161626/http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf|url-status=dead}}</ref> Ranije poznata pod imenom [[Republika Gornja Volta]], država je preimenovana u Burkinu Faso 4. augusta 1984. Službeni jezik je [[Francuski jezik|francuski]]. Prije nego što su [[Francuska|Francuzi]] pokorili Burkinu Faso u kasnom 19. vijeku Burkinom Faso vladale su različite etničke skupine. Nezavisnost od Francuza stekla je 1960. == Etimologija == Ranije nazvana Republika Gornja Volta, zemlja je 4. augusta 1984. preimenovana u "Burkina Faso" od tadašnjeg predsjednika [[Thomas Sankare|Thomasa Sankare]]. Riječi "Burkina" i "Faso" potječu iz različitih jezika koji se govore u zemlji: "Burkina" dolazi iz [[Mossi (jezik)|Mossija]] što znači "uspravno", pokazujući kako su ljudi ponosni na svoj integritet, dok "Faso" dolazi iz jezika [[Djula (jezik)|Djula]] (kako je napisano u [[N'Ko pismo|N'Ko pismu]]: ߝߊ߬ߛߏ߫ ''faso'') i znači "otadžbina" (doslovno, "očeva kuća"). Sufiks "''-bè''" dodan na "Burkina" da bi formirao demonim "''Burkinabè''" dolazi iz jezika [[Fula (jezik)|Fula]] i znači "muškarci ili žene".<ref>{{Cite web|url=https://afrolegends.com/2013/09/12/why-the-name-burkina-faso/|title=Why the name: Burkina Faso?|last=Y|first=Dr|date=12. 9. 2013|website=African Heritage|language=en|access-date=26. 6. 2021}}</ref> Etimologija [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e rezimira kao "zemlju poštenih (nepotkupljivih) ljudi".<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/|title=Burkina Faso - The World Factbook|website=www.cia.gov|access-date=26. 6. 2021|archive-date=11. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso|url-status=dead}}</ref> [[Francuska]] kolonija Gornja Volta dobila je ime zbog svog položaja na gornjim tokovima [[Volta (rijeka)|rijeke Volte]] ([[Crna Volta|Crna]], [[Crvena Volta|Crvena]] i [[Bijela Volta]]).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.ba/books?id=by3eqBwNRyIC&pg=PA21&redir_esc=y|title=iAfrica - Ancient History UNTOLD|publisher=Forbidden Fruit Books LLC|language=en}}</ref> == Historija == Sjeverozapadni dio današnje Burkine Faso je bio naseljen lovcima-skupljačima između 14000 i 5000 p. n. e. Bila pod vlašću Francuza, a nezavisna od 5. 9. 1960. == Vlada == {{Proširiti sekciju}} == Političke podjele == Zemlja je podijeljena na 13 administrativnih regiona. Ovi regioni obuhvataju 45 provincija i 301 departaman. Svakim regionom upravlja guverner. == Geografija == Nalazi se u gornjem slivu rijeke Olge, bez izlaza na more. Površina 274.000&nbsp;km², oko 16,3 miliona stanovnika (2010). Reljef je uglavnom sačinjen od visoravni, a klima je tropska. Glavni grad je Uagadugu. Država graniči sa [[Mali]]jem, [[Niger]]om, [[Togo]]m, [[Benin]]om i [[Obala Slonovače|Obalom Slonovače]]. [[Datoteka:Burkina sat.png|mini|desno|Satelitski snimak]] == Privreda == Veoma zaostala zemlja, uz veliki uticaj stranih kompanija (uglavnom francuskog porijekla). U bruto društvenom proizvodu najveći uticaj ima [[poljoprivreda]] 40%, 18% industrija. Mali broj nezaposlenih (1986) 15%. Poljoprivreda; sogrum, kukuruz, kikiriki, duhan, šećerna trska. Srednje razvijeno stočarstvo. Industrija; tekstilna, metalna, prehrambena. Rude: [[zlato]], [[bakar]], boksit, [[cink]]. [[Datoteka:Tree map export 2009 Burkina Faso.jpeg|mini|Šematski prikaz izvoza Burkine Faso u 2009.]] ==Društvo== ===Demografija=== Burkina Faso je [[Sekularizam|sekularna]] država. Većina stanovništva živi u južnom i centralnom dijelu države. Na hiljade ljudi redovno migrira u Obalu Slonovače i Ganu. Ratovi u Obali Slonovače primorali su mnoge da se vrate u Burkinu Faso. Burkina Faso ima šestu najveću stopu fertiliteta na svijetu, 5,93 djece na jednu ženu. Prema izvještaju [[State Department]]a iz 2009. ropstvo je i dalje zastupljeno u Burkini Faso, a meta su često djeca.<ref>June&nbsp;2009 the [[State Department|U.S. Department of State]] ''Trafficking in Persons Report'', http://gvnet.com/humantrafficking/BurkinaFaso-2.htm</ref> ===Etničke grupe=== 40% od 17,3 miliona stanovnika Burkine Faso pripada narodu [[Mossi]]. Oni vode porijeklo od ratnika koji su oko 1100. migrirali u današnju Burkinu Faso sa područja [[Carstvo Gana|Carstva Gane]], koje je obuhvatalo teritoriju jugoistočne [[Mauritanija|Mauritanije]] i zapadnog Malija.<ref name=bn>[http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm "Burkina Faso"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209154615/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |date=9. 2. 2011 }}, U.S. Department of State, June 2008.<br/></ref> Druga najvećina skupina je narod [[Bobo]] koji žive uglavnom oko [[Bobo-Dioulasso|Bobo-Dioulassa]]. Ostatak stanovništa čine [[Gurunsi]], [[Senufo]], [[Lobi]], [[Mande]] i polu-nomadski [[Fula]]ni koji naseljavaju sjeverne dijelove države. ===Jezici=== [[Datoteka:Languages of Burkina Faso.png|250px|thumb|Jezici Burkine Faso]] U Burkini Faso se priča 69 jezika,<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BF Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, 16th&nbsp;edition. Dallas, Tex.: SIL International.] (Page on "Languages of Burkina Faso.")</ref> od kojih su 60 autohtoni. Oko 40% stanovništa priča [[Mossi jezik|Mossi]]. Mossi se priča uglavnom u središnjem dijelu države, oko glavnog grada Ouagadougoua. Mossi jezik je usko povezan sa [[Gurunsi jezik]]om. Na zapadu se uglavnom pričaju [[Mande jezici]], kao što su [[Bobo jezik|Bobo]], [[Marka jezik|Marka]] i [[Samo jezik|Samo]]. Na sjeveru su rasprostranjeni [[Fula jezik|Fula jezici]]. Službeni jezik je [[Francuski jezik|francuski]] koji se počeo koristiti za vrijeme kolonijalnog doba. ===Religija=== {{Pie chart |thumb = right |caption = Religija u Burkini Faso (2006)<ref>{{cite web |url=http://cns.bf/IMG/pdf/Depliant_Resultats_Definitifs_du_RGPH_2006.pdf |title=Recensement général de la population et de l'habitation de 2006 |author=Comité national du recensement |date=juli 2008 |publisher=Conseil national de la statistique |access-date=20. 1. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511060719/http://cns.bf/IMG/pdf/Depliant_Resultats_Definitifs_du_RGPH_2006.pdf |archive-date=11. 5. 2011 |url-status=dead }}</ref> |label1 = [[Islam]] |value1 = 60.5 |color1 = MediumSeaGreen |label2 = [[Kršćanstvo]] |value2 = 23.2 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[Tradicionalne afričke religije]] |value3 = 15.3 |color3 = GreenYellow |label4 = [[Ireligija]] i drugo |value4 = 1.0 |color4 = Gray }} Islam je najveća religija u Burkini Faso. Muslimani čine 60,5% stanovništva države. Većina muslimana su [[Sunitski islam|suniti]],<ref name=RGPH2006>{{cite web |url=http://cns.bf/IMG/pdf/Depliant_Resultats_Definitifs_du_RGPH_2006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511060719/http://cns.bf/IMG/pdf/Depliant_Resultats_Definitifs_du_RGPH_2006.pdf |archive-date=11. 5. 2011 |title=Recensement général de la population et de l'habitation de 2006 |author=Comité national du recensement |date=juli 2008 |publisher=Conseil national de la statistique |access-date=30. 4. 2016 |url-status=dead }}</ref><ref name="report2010">[http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17&nbsp;November 2010)</ref> a postoji i mala manjina [[Šiizam|šiita]]. Veliki broj muslimana pripada [[Derviši|derviškim redovima]], a postoji i [[Ahmedije|ahmedijska]] zajednica.<ref>{{Cite book|title=Breach of Faith|quote=Estimates of around 20&nbsp;million would be appropriate|authorlink=|volume=|publisher=Human Rights Watch|location=|isbn=|page=8|url=https://books.google.com/books?id=yi8ONIe1fv4C&pg=PA8&hl=en&sa=X&ei=-jgWU83CCIOZyAPJjoDYCQ&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false|access-date=4. 6. 2014 | date=juni 2005}}</ref> Od derviških redova najznačniji je red [[Tidžanije|tidžanija]]. [[Katoličanstvo|Katolici]] čine 19% stanovništva, a [[Protestantizam|protestanata]] je 4,3%. 15,3% ispovijeda tradicionalne religije. 0,6% ispovijeda druge religije, a 0,4% ne ispovijeda nijednu religiju.<ref name=RGPH2006/><ref name=report2010/> == Obrazovanje i kultura == Edukacija u Burkini Faso je podijeljena na osnovno, srednje i visoko obrazovanje. Visoka škola košta godišnje oko 25,000 CFA (50 USD) godišnje, što je mnogo više nego što većina ''Burkinabè'' porodica može da izdvoji. == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{wikiatlas}} * {{službeni website|http://www.gouvernement.gov.bf}} Vlade Burkine Faso {{simboli jezika|fr|francuski}} * {{CIA World Factbook link|uv|Burkina Faso}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=BF Burkina Faso] na "International Futures" * [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13072774 Burkina Faso] na [[BBC|BBC News]] {{Države Afrike}} {{Afrička unija}} {{OIS}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Burkina Faso|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države francuskog govornog područja]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1960.]] [[Kategorija:Kontinentalne države]] [[Kategorija:Države članice Afričke unije]] [[Kategorija:Države članice Ujedinjenih nacija]] r3n16rl37rf46t7aebax1k45mjs3q2m 0 20613 3924807 3915832 2026-09-13T07:09:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924807 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija država| izvorno_ime=Sveti Kristofor i Nevis| zvanično_ime=Sveti Kristofor i Nevis| ime_genitiv=Svetog Kristofora i Nevisa| zastava=Flag of Saint Kitts and Nevis.svg| grb=Coat of arms of Saint Kitts and Nevis (variant).svg| mapa=LocationSaintKittsAndNevis.png| službeni_jezik=[[Engleski jezik|engleski]]| glavni_grad=[[Basseterre]]| vrsta_prve_vlasti=Generalni Guverner| vladar_prva_vlast=[[Cuthbert Sebastian]]| vrsta_druge_vlasti=Predsjednik vlade| vladar_druga_vlast=[[Denzil Douglas]]| po_površini_na_svijetu=186.| površina=261| procenat_vode=zanemarivo| po_broju_stanovnika_na_svijetu=209.| stanovnika=42.696| gustoća=149| nezavisnost=1983| valuta=[[Istočnokaripski dolar]]| vremenska_zona=-4, ljeti -4| himna="[[O Land of Beauty!]]"<center>[[File:United_States_Navy_Band_-_O_Land_of_Beauty.ogg]]</center>| internetski_nastavak=[[.kn]]| pozivni_broj=1-869| |}} '''Federacija Sveti Kristofor i Nevis''' se nalazi u [[Srednja Amerika|Srednjoj Americi]], u sjevernom dijelu [[Mali Antili|Malih Antila]]. Država se sastoji od dva brdovita ostrva [[vulkan]]skog porijekla. Dijeli ih tri kilometra širok prolaz. == Historija == Nezavisnost od [[Velika Britanija|Velike Britanije]] stekli su [[1983]]. godine kao parlamentarna monarhija u okviru britanskog [[Commonwealth]]a. == Vlada == Ustroj vlasti je višestranački, odnosno [[ustav]]na [[monarhija]] s dva zakonodavna doma. == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Geografija == {{Proširiti sekciju}} == Privreda == Slaba privreda zasniva se na uzgoju [[Šećerna trska|šećerne trske]]. Devedesetih godina postao je značajan i [[turizam]]. == Stanovništvo == Većina stanovništva su [[Crnci]] ili mješanci, a uglavnom potomci bivših [[Robovlasništvo|robova]]. == Kultura == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Saint Kitts and Nevis}} {{Commonscat|Saint Kitts and Nevis}} {{wikiatlas|Saint Kitts and Nevis}} ; Uprava * [http://www.sknis.info Saint Kitts & Nevis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160706203847/http://www.sknis.info/ |date=6. 7. 2016 }} službena vladina informativna usluga * [http://www.gov.kn Saint Kitts & Nevis] službena vladina stranica * [http://www.ciu.gov.kn St. Kitts & Nevis Citizenship-by-Investment Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622030345/http://www.ciu.gov.kn/ |date=22. 6. 2013 }} * [http://www.fsrc.kn Saint Kitts & Nevis] St Kitts Financial Services Regulatory Commission ; Opće informacije * {{CIA World Factbook link|sc|Sveti Kristofor i Nevis}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1202982.stm Sveti Kristofor i Nevis] na [[BBC|BBC News]] ; Karte * [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?pagename=Saint_Kitts_and_Nevis&params=17_18_N_62_44_W_type:country GeoHack list of street, satellite, and topographic maps] * [http://www.caribbean-on-line.com/islands/sk/skm.shtml Caribbean-On-Line, St. Kitts & Nevis Maps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120812025043/http://www.caribbean-on-line.com/islands/sk/skm.shtml |date=12. 8. 2012 }} ; Turizam *[http://www.nevisisland.com/ Nevis Tourism Authority] – službena stranica *[http://www.stkittstourism.kn/ Saint Kitts Tourism Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409144226/http://www.stkittstourism.kn/ |date=9. 4. 2007 }} – službena stranica ; Novosti * [http://www.winnfm.com West Indies News Network (WINN FM)] * [http://www.thestkittsnevisobserver.com The St. Kitts-Nevis Observer] * [http://www.sknvibes.com SKNVibes] * [http://www.miyvue.com MIYVUE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171227192722/http://www.miyvue.com/ |date=27. 12. 2017 }} {{Commonwealth}} {{Države Sjeverne i Srednje Amerike}} {{Karibi}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Sveti Kristofor i Nevis|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Ostrvske države]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1983.]] 5pbxyy96jjtftjjla77hjtqqdebtmx3 0 21128 3924841 3714100 2026-09-13T10:05:46Z AnToni 2325 /* Vanjski linkovi */ 3924841 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Geokutija|Naselje <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Valletta | izvorno_ime = | drugo_ime = Il-Belt Valletta | kategorija = Grad <!-- *** Ime **** --> | etimologija = | službeni_naziv = | moto = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = Malta 230915 Valletta 03.jpg | opis_slike = Panorama Valette <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | simbol = Insigne Valettae coronatum.svg <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | država = Malta | zastava_države = da | politička_podjela1 = [[Malta (ostrvo)|Malta]] | politička_podjela1_vrsta = Ostrvo <!-- *** Položaj i visina *** --> | položaj = | nadmorska_visina = | širina_stepeni = | širina_minuta = | širina_sekundi = | širina_SJ = | dužina_stepeni = | dužina_minuta = | dužina_sekundi = | dužina_IZ = | najviši = | najviša_visina = | najniža = | najniža_visina = <!-- *** Dimenzije *** --> | dužina = | dužina_orijentacija = | širina = | širina_orijentacija = | površina = 0,8 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_metro = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo = 6 098 | stanovništvo_datum = | stanovništvo_urban = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_općina = | stanovništvo_gustoća = 7 622,5 | stanovništvo_urban_gustoća = | stanovništvo_općina_gustoća = | stanovništvo_metro_gustoća = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovan = | vlada = | gradonačelnik = Alexiei Dingli | gradonačelnik_partija = [[Partit Nazzjonalista|PN]] | lider = <!-- *** Kod *** --> | vremenska_zona = [[Srednjoevropsko vrijeme]] | utc_odstupanje = | vremenska_zona_DST = | utc_offset_DST = | poštanski_broj = VLT | pozivni broj = 356 | kod = <!-- *** Karta *** --> | karta = Valletta-map.svg | razmjer_karte = | karta_lokacija_x = | karta_lokacija_y = <!-- *** Webb stranice *** --> | web_stranica = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} {{Infokutija Svjetska baština | SB = Grad Valletta | zvanični_naziv = | slika = File:Panorama of Valletta.jpg | veličina_slike = | opis = | dio = | sadrži = | lokacija = {{flag|Malta}} | kriterij = i, vi | ID = 131 | koordinate = N35 54 2.016 E14 30 51.984 | godina = 1980. | proširenja = | ugroženost = | površina = 55,5 ha | tampon-zona = | veb-sajt = | locmapin = | opis_karte = | širina_karte = | reljef = <!-- "1" za refeljnu kartu ako je dostupna --> | dijete = <!-- "yes" ako je ova infokutija unutar neke druge --> | ugrađeno = <!-- za ugrađivanje druge infokutije unutar ove --> }} '''Valletta''' (kolokvijalno: ''Il Belt'' = "grad") je glavni grad [[Malta|Malte]]. U Valletti se nalaze brojne znamenite građevine od 16. vijeka naovamo koje su izgrađene za vrijeme kada su ostrvom vladali [[Ivanovci]]. Tako grad odiše umjetničkim stilovima kao što su: [[manirizam]], [[barok]] (dominantan), [[neoklasicizam]], ali i moderni [[funkcionalizam]] u područjima obnovljenima nakon stradanja u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]. Zbog tog bogatstva Valletta je upisana na [[UNESCO]]-ov spisak mjesta svjetske baštine u Evropi još 1980. godine. == Ime == Službeno ime koje je [[Ivanovci|Red svetog Ivana]] dao gradu bilo je ''Humillima Civitas Valletta'' – grad posvećen poniznosti, međutim zbog svojih bastiona i tvrđava, zajedno s ljepotom baroknih zgrada duž uzanih ulica, postao je poznat kao ''Superbissima'' – „Veličanstveni“ među vladajućim kućama Evrope. Na malteškom on se uobičajeno naziva ''Il-Belt'', što jednostavno znači „grad“. == Historija == Kamen temeljac grada Valletta postavio je Veliki majstor Reda svetog Ivana, [[Jean Parisot de la Valette]], [[28. mart]]a [[1566]]. Red (koji je bio dugo upravljao gradom i ostrvom) odlučio je osnovati novi grad na poluostrvu Scebberras odmah poslije okončanja velike opsade Malte, da bi učvrstio poziciju reda na Malti – „malteških vitezova“. Grad je projektirao Francesco Lapparelli, dok je najvažnije zgrade sagradio Gerolamo Cassar. Valletta je zato grad s mnogim zgradama iz 16. vijeka i kasnije, ali najveći broj ih je izgrađen u vrijeme Vitezova svetog Ivana iz Jeruzalema (Vitezova hospitalaca ili Malteških vitezova). Poslije vitezova i kratke vladavine [[Francuska|Francuza]], sljedeći period veće gradnje bio je za vrijeme [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanske]] vladavine. Vrata su proširena, zgrade rušene i ponovo zidane, kuće proširivane i instalirani uređaji za gradske potrebe. Međutim, čitav grad i njegova infrastruktura su oštećeni u zračnim napadima za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], a veličanstvena zgrada opere, izgrađena u [[19. vijek|19. vijeku]] na ulazu u grad, srušena je. Grad ima brojne znamenite kafiće, mjesta za sastanke, restorane, banke, hotele i vladine zgrade. Postoje i javni vrtovi s kojih se pruža veličanstven pogled na Veliku luku i okolinu. ==Znamenitosti== [[Datoteka:GrandHarbourValletta1801.jpg|mini|Velika luka Vallette 1801. god.]] Poluostrvo Valletta, koje okružuju dvije prirodne luke, [[Marsamxett]] i Velika luka, je najveća luka na Malti, s dokovima na Marsi, terminalom za putničke brodove koji je nedavno sagrađen u Velikoj luci, duž starih gradskih zidina s prodavaonicama koje je sagradio Veliki majstor Pinto. Grad ima 320 spomenika, svi na površini od 55 ha, što čini površinu sa najvećom koncentracijom spomenika na svijetu. i nalazi se na listi [[UNESCO]]-ove [[Svjetska baština|svjetske baštine]]:<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/131 UNESCO: Svjetska baština Valeta - whc.unesco.org - Pristupljeno 20.11.2021.]</ref> * Konkatedrala [[Sveti Ivan Krstitelj|Svetog Ivana]], u kojoj se nalaze najveća djela [[Caravaggio|Caravaggia]]), je izgrađena 1572. godine (arhitekt maltežanin Gerolamo Cassar) kao samostanska crkva Ivanovaca, malteških vitezova. * Palata ''Auberge de Castille et Leon'', bivša rezidencija malteških vitezova (koji su dolazili iz [[Kastilja|Kastilje]], [[Leon]]a i [[Portugal]]a), a danas zgrada predsjednika vlade. Nju je izvorno izgradio malteški arhitekt Girolamo Cassar 1574. godine, a opsežno je obnovljena i modernizirana 1741. godine (Andrea Belli). * Utvrđenja koja su vitezovi sazidali da bi zaštitili grad od napada sastoje se od brojnih [[bastion]]a, polubastiona, [[ravelin]]a i [[zid]]ina koji dosežu i do 100 metara visine. * Palata Velikog majstora iz 1571.-74. godine; danas sjedište Malteškog parlamenta i ured predsjednika Malte. Izvorno je izgrađena oko dva velika dvorišta kojima dominira skulptura [[Neptun (mitologija)|Neptuna]]. Ima dva ulaza s prednje strane i jedan s Kraljičinog trga (''Piazza Regina''), zapadno od Nacionalne knjižnice. Njen arsenal, u stražnjem dijelu, posjeduje jednu od najboljih kolekcija srednjovjekovnog i renesansnog oružja u Evropi. * Nacionalni muzej umjetnosti; [[rokoko]] palata iz 1570ih i bivše sjedište zapovjednika britanske sredozemne flote od 1789. god. * Teatar Manoel (''Teatru Manwel'') je izgrađen u samo deset mjeseci 1731. godine i jedno je od najstarijih operativnih pozorišta u Evropi. * Hospital ''Sacra Infermeria'' iz 1574. god. je bilo jedno od najcjenjenijih u renesansi. <gallery> Slika:St-johns-co-cathedral-front.jpg|<center>Oltar Konkatedrale sv. Ivana Slika:Malta-Valletta-GrandMastersPalace1.jpg|<center>Unutrašnjost Palate velikog meštra Slika:Joseph Mallord William Turner - Malta.jpg|<center>[[J. M. W. Turner]], ''Velika luka u Valletti'', Nacionalni muzej umjetnosti Slika:Vallettaupperbarraccagardens.JPG|<center>Park Donja Barrakka sa Spomenikom sjećanja </gallery> == Stanovništvo == Stanovništvo Vallette je konstantno opadalo tokom godina i danas ga ima tek trećina od nekadašnjeg broja. Ovaj proces se naročito ubrzao poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], kada se stanovništvo preselilo u okolna predgrađa, a sam grad je ostao centar trgovačkih i administrativnih aktivnosti Malte. Prema službenoj procjeni grad je 2005. godine imao je 7.048, a 2008. 6.098 stanovnika, što dokazuje trend opadanja populacije. == Prijevoz == Javni prijevoz na Malti koristi autobuse i odvija se uglavnom na linijama ka i od Vallette, preko terminala koji se nalazi odmah do ulaza u grad. Promet u samom gradu je ograničen,a neke glavne ulice su potpuno pretvorene u pješačke zone. == Kultura == Praznik Svetog Pavla iz Tarsa se proslavlja u Valletti [[10. februar]]a, dok se praznici Svetog Dominika, [[Sveti Augustin|Svetog Augustina]] i [[Sveta Marija|Naše Gospe od Karmela]] slave tokom cijele godine. Priređuje se i procesija [[Sveta Rita|Svete Rite]]. Valletta je poznata i po Valletta F.C., jednom od najboljih fudbalskih klubova na ostrvu. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Valletta}} * [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/la_valette_capitale_de_l_ordre_de_malte.asp La Valette, malteškog reda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214021751/http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/la_valette_capitale_de_l_ordre_de_malte.asp |date=14. 12. 2011 }} napisao Alain Blondy, Profesor na univerzitetu Pariz IV-Sorbona. * [https://web.archive.org/web/20080305005928/http://www.visitmalta.com/en/what_to_see/wts_maltaspast/ wts_maltapast_valletta/wts_maltapast_valletta.html Turističke informacije] * [http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=131 Valletta kao mjesto svjetske baštine] * [http://www.guidetomalta.net/valletta.htm Valletta - GuidetoMalta.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070530072244/http://www.guidetomalta.net/valletta.htm |date=30. 5. 2007 }} {{Glavni gradovi evropskih država}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Glavni gradovi evropskih država]] [[Kategorija:Svjetska baština na Malti]] [[Kategorija:Valletta|*]] aqfsxfzocvi85iapov2pyl8f8zqpii8 0 26706 3924781 3877196 2026-09-12T15:05:26Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924781 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Ovidije | slika = Statuia lui Ovidiu.jpg | opis_slike = Kip Ovidija u rumunskom gradu Constanța | puno_ime = Publius Ovidius Naso | datum_rođenja = [[20. mart]] [[43. p. n. e.]] | mjesto_rođenja = [[Sulmona]], [[Rimsko Carstvo|Rimska republika]] (danas [[Italija]]) | datum_smrti = 17/18. n. e. | mjesto_smrti = [[Constanța]], [[Rimsko Carstvo]] (danas [[Rumunija]]) | zanimanje = pjesnik | jezik = | obrazovanje = | period = | žanr = elegija, ep, drama | poznata_djela = }} '''Publije Ovidije Nazon''' (''Publius Ovidius Naso'') poznatiji kao '''Ovidije''', bio je antički pjesnik. On se, pored [[Horacije|Horacija]] i [[Vergilije|Vergilija]], ubraja među tri najveća pjesnika klasične rimske književnosti.<ref name="Fuhrmann"/> U svojoj ranoj fazi, Ovidije je pisao ljubavne pjesme, u zrelijoj fazi bavio se epskim ciklusima, da bi u kasnoj fazi pisao tužbalice (jadikovke). Njegova dobro očuvana djela i radovi nisu bila dovoljno cijenjena i poštovana u kasnoj antici. Međutim, u [[srednji vijek|Srednjem vijeku]] i [[barok]]u, ona su imala izuzetno snažaj utjecaj na pjesništvo, likovnu umjetnost i muziku tog perioda. Ipak, u periodu [[romantika|romantike]], taj utjecaj je opao, oživjevši opet u drugoj polovini 19. vijeka.<ref name="Fuhrmann"/> Iako je njegov cjelokupni rad duboko urastao u kulturnu svijest današnje civilizacije, ipak se "Preobražaji" ("[[Metamorfoze]]") smatraju za njegovo najveće djelo. Ovidije je pisao više o svom životu nego većina drugih rimskih pjesnika. Podaci o njegovoj biografiji crpe se prvenstveno iz njegove poezije, posebno iz ''Tristije'' 4.10,<ref>{{Cite book|last=Conte|first=Gian Biagio|url=https://www.google.com/books/edition/Latin_Literature/NJGp_dkXnuUC?hl=en|title=Latin Literature: A History|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1987|pages=340}}</ref> koja daje poduži autobiografski prikaz njegovog života. Drugi izvori uključuju [[Seneka stariji|Seneku Starijeg]] i [[Kvintilijan]]a. Ovidije je prvih 25 godina svoje književne karijere proveo prvenstveno pišući poeziju u [[Elegija|elegičnom metru]] sa erotskim temama.<ref>The most recent chart that describes the dating of Ovid's works is in Knox.</ref> Hronologija ovih ranih radova nije sigurna, ali naučnici su utvrdili okvirne datume. Smatra se da su njegovo najranije sačuvano djelo ''Heroides'', pisma mitoloških heroina njihovim odsutnim ljubavnicima, koja su možda objavljena 19. godine prije Hrista, iako je datum nesiguran jer zavisi od obavijesti u ''Am.'' 2.18.19–26 koji izgleda opisuje zbirku kao rano objavljeno djelo.<ref name="Trist. 4.10.53–4">''Trist.''</ref> [[Datoteka:Herkulaneischer_Meister_001.jpg|mini|508x508piksel|[[Medea|Medeja]] na fresci iz [[Herculaneum|Herkulaneuma]]]] [[Datoteka:Ex_P._Ovidii_Nasonis_Metamorphoseon_libris_XV.tif|mini|''Metamorfoze'', 1618]] == Bilješke == {{Refspisak}} == Izdanja == ** McKeown, J. (ed), ''Ovid: Amores. Text, Prolegomena and Commentary in four volumes'', Vol. I–III (Liverpool, 1987–1998) (ARCA, 20, 22, 36). ** Ryan, M. B.; Perkins, C. A. (ed.), ''Ovid's Amores, Book One: A Commentary'' (Norman: University of Oklahoma Press, 2011) (Oklahoma Series in Classical Culture, 41). ** Tarrant, R. J. (ed.), ''P. Ovidi Nasonis Metamorphoses'' (Oxford: OUP, 2004) (Oxford Classical Texts). ** Anderson, W. S., ''Ovid's Metamorphoses, Books 1–5'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1996). ** Anderson, W. S., ''Ovid's Metamorphoses, Books 6–10'' (Norman: University of Oklahoma Press, 1972). ** Kenney, E. J. (ed.), ''P. Ovidi Nasonis Amores, Medicamina Faciei Femineae, Ars Amatoria, Remedia Amoris'' (Oxford: OUP, 1994²) (Oxford Classical Texts). ** Myers, K. Sara ''Ovid Metamorphoses 14''. Cambridge Greek and Latin Classics. (Cambridge University Press, 2009). ** Ramírez de Verger, A. (ed.), ''Ovidius, Carmina Amatoria. Amores. Medicamina faciei femineae. Ars amatoria. Remedia amoris.'' (München & Leipzig: Saur, 2006²) (Bibliotheca Teubneriana). ** Dörrie, H. (ed.), ''Epistulae Heroidum / P. Ovidius Naso'' (Berlin & New York: de Gruyter, 1971) (Texte und Kommentare; Bd. 6). ** Fornaro, P. (ed.), ''Publio Ovidio Nasone, Heroides'' (Alessandria: Edizioni del'Orso, 1999) ** Alton, E.H.; Wormell, D.E.W.; Courtney, E. (eds.), ''P. Ovidi Nasonis Fastorum libri sex'' (Stuttgart & Leipzig: Teubner, 1997⁴) (Bibliotheca Teubneriana). ** Fantham, Elaine. ''Fasti. Book IV.'' Cambridge Greek and Latin Classics. (Cambridge University Press, 1998). ** Wiseman, Anne and Peter Wiseman ''Ovid: Fasti''. (Oxford University Press, 2013). ** Goold, G.P., ''et alii'' (eds.), ''Ovid, Heroides, Amores; Art of Love, Cosmetics, Remedies for Love, Ibis, Walnut-tree, Sea Fishing, Consolation; Metamorphoses; Fasti; Tristia, Ex Ponto'', Vol. I-VI, (Cambridge, Massachusetts/London: HUP, 1977–1989, revised ed.) (Loeb Classical Library) ** Hall, J.B. (ed.), ''P. Ovidi Nasonis Tristia'' (Stuttgart & Leipzig: Teubner 1995) (Bibliotheca Teubneriana). ** [[:en:Jennifer Ingleheart|Ingleheart, Jennifer]] ''Tristia Book 2. (''Oxford University Press, 2010). ** Richmond, J. A. (ed.), ''P. Ovidi Nasonis Ex Ponto libri quattuor'' (Stuttgart & Leipzig: Teubner 1990) (Bibliotheca Teubneriana). == Dalje čitanje == * {{Cite book|last=William Turpin|url=http://www.openbookpublishers.com/product/348/ovid--amores--book-1-|title=Ovid, Amores (Book 1)|publisher=Open Book Publishers|year=2016|isbn=978-1-78374-162-5|series=Dickinson College commentaries|doi=10.11647/OBP.0067|doi-access=free|access-date=7. 10. 2023|archive-date=2. 1. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102075216/http://www.openbookpublishers.com/product/348/ovid--amores--book-1-|url-status=dead}} A '''free''' textbook for download. * Brewer, Wilmon, ''Ovid's Metamorphoses in European Culture (Commentary),'' Marshall Jones Company, Francestown, NH, Revised Edition 1978 * More, Brookes, ''Ovid's Metamorphoses (Translation in Blank Verse),'' Marshall Jones Company, Francestown, NH, Revised Edition 1978 * ''Ovid Renewed: Ovidian Influences on Literature and Art from the Middle Ages to the Twentieth Century''. Ed. Charles Martindale. Cambridge, 1988. * Richard A. Dwyer "Ovid in the Middle Ages" in ''Dictionary of the Middle Ages'', 1989, pp.&nbsp;312–14 * Federica Bessone. P. Ovidii Nasonis Heroidum Epistula XII: Medea Iasoni. Florence: Felice Le Monnier, 1997. pp.&nbsp;324. * Theodor Heinze. P. Ovidius Naso. Der XII. Heroidenbrief: Medea an Jason. Mit einer Beilage: Die Fragmente der Tragödie Medea. Einleitung, Text & Kommentar. Mnemosyne Supplement 170 Leiden: Brill Publishers, 1997. pp. xi, 288. * R. A. Smith. ''Poetic Allusion and Poetic Embrace in Ovid and Virgil''. Ann Arbor; The University of Michigan Press, 1997. pp. ix, 226. * Michael Simpson, ''The Metamorphoses of Ovid''. Amherst: University of Massachusetts Press, 2001. pp.&nbsp;498. * Philip Hardie (ed.), ''The Cambridge Companion to Ovid''. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. pp. xvi, 408. * ''Ovid's Fasti: Historical Readings at its Bimillennium''. Edited by Geraldine Herbert-Brown. Oxford, OUP, 2002, 327 pp. * Susanne Gippert, Joseph Addison's ''Ovid: An Adaptation of the Metamorphoses in the Augustan Age of English Literature''. Die Antike und ihr Weiterleben, Band 5. Remscheid: Gardez! Verlag, 2003. pp.&nbsp;304. * Heather van Tress, ''Poetic Memory. Allusion in the Poetry of Callimachus and the Metamorphoses of Ovid''. Mnemosyne, Supplementa 258. Leiden: Brill Publishers, 2004. pp. ix, 215. * Ziolkowski, Theodore, ''Ovid and the Moderns''. Ithaca: Cornell University Press, 2005. pp.&nbsp;262. * Desmond, Marilynn, ''Ovid's Art and the Wife of Bath: The Ethics of Erotic Violence''. Ithaca: Cornell University Press, 2006. pp.&nbsp;232. * Rimell, Victoria, ''Ovid's Lovers: Desire, Difference, and the Poetic Imagination''. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. pp.&nbsp;235. * Pugh, Syrithe, ''Spenser and Ovid''. Burlington: Ashgate, 2005. p.&nbsp;302. * Montuschi, Claudia, Il tempo in Ovidio. Funzioni, meccanismi, strutture. Accademia la colombaria studi, 226. Firenze: Leo S. Olschki, 2005. p.&nbsp;463. * Pasco-Pranger, Molly, ''Founding the Year: Ovid's Fasti and the Poetics of the Roman Calendar''. Mnemosyne Suppl., 276. Leiden: Brill Publishers, 2006. p.&nbsp;326. * Martin Amann, Komik in den Tristien Ovids. (Schweizerische Beiträge zur Altertumswissenschaft, 31). Basel: Schwabe Verlag, 2006. pp.&nbsp;296. * {{Cite book|last=Sciaramenti|first=Benedetta|title=Metamorfosi e corpo: poesia ovidiana e arti figurative|date=2023|publisher=Giorgio Bretschneider Editore|isbn=9788876893438|location=Rome}} * P. J. Davis, ''Ovid & [[Oktavijan August|Augustus]]: A political reading of Ovid's erotic poems''. London: Duckworth, 2006. p.&nbsp;183. * Lee Fratantuono, ''Madness Transformed: A Reading of Ovid's Metamorphoses''. Lanham, Maryland: Lexington Books, 2011. * Peter E. Knox (ed.), ''Oxford Readings in Ovid''. Oxford: Oxford University Press, 2006. p.&nbsp;541. * Andreas N. Michalopoulos, ''Ovid Heroides 16 and 17''. Introduction, text and commentary. (ARCA: Classical and Medieval Texts, Papers and Monographs, 47). Cambridge: Francis Cairns, 2006. pp. x, 409. * R. Gibson, S. Green, S. Sharrock, ''The Art of Love: Bimillennial Essays on Ovid's Ars Amatoria and Remedia Amoris''. Oxford: Oxford University Press, 2006. pp.&nbsp;375. * Johnson, Patricia J. ''Ovid before Exile: Art and Punishment in the Metamorphoses''. (Wisconsin Studies in Classics). Madison, WI: The University of Wisconsin Press, 2008. pp. x, 184. * Nandini Pandey, ''The Poetics of Power in Augustan Rome: Latin Poetic Responses to Early Imperial Iconography'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2018) * Patrick Wilkinson, ''Ovid Recalled'' (Cambridge: Cambridge University Press, 1955) {{Commonscat|Ovid}} {{Wikicitat|Publius Ovidius Naso}} [[Kategorija:Rimski pisci]] [[Kategorija:Rođeni 43. p. n. e.]] [[Kategorija:Rimska književnost]] [[Kategorija:Umrli 17.]] 8ijwaoeb5zcydj3r0rwv02d9vkuin8o 0 55255 3924780 3843688 2026-09-12T15:01:36Z JackyM59 179607 Dodatak fotografije 3924780 wikitext text/x-wiki {{Infokutija likovni umjetnik | ime =Pierre-Auguste Renoir | slika =PARenoir.jpg | opis_slike = | datum_rođenja ={{Datum rođenja|1841|2|25}} | mjesto_rođenja =[[Limoges]], [[Francuska]] | datum_smrti ={{Datum smrti i godine|1919|12|17|1841|2|25}} | mjesto_smrti =[[Cagnes]], [[Francuska]] | nacionalnost = | obrazovanje = | supružnik = | period =[[Impresionizam]] | vrsta_umjetnosti = slikarstvo | djela =''Bal du moulin de la Galette'', 1876. <br/> ''Le Déjeuner des canotiers'', 1880. <br/> ''Akt'', 1910. | utjecao = | utjecali = | nagrade = | potpis =[[Datoteka:Renoir autograph.png|180px]] | web-stranica = }} '''Pierre-Auguste Renoir''' ([[Limoges]], 25. februar 1841 - [[Cagnes]], 17. decembar 1919), [[Francuska|francuski]] slikar.<ref>https://www.britannica.com/biography/Pierre-Auguste-Renoir</ref> [[Datoteka:Renoir, Pierre-Auguste, by Dornac, BNF Gallica.jpg|thumb|Pierre-Auguste Renoir, oko 1910|lijevo|164x164piksel]] Jedan od najistaknutijih predstavnika [[impresionizam|impresionizma]]. Isprva je pod uticajem [[Realizam (likovna umjetnost)|realizma]], ali 70-ih godina razvio je vlastiti izraz, karakterističan po svjetloružičastim oker i modrim tonovima, te se priključuje impresionistima. Slikao je život [[Pariz]]a na ulicama i pozorištu i građanskim zabavištima. Česti su motivi kupačica, ženskih i dječjih glava. U čulnom i nagonskom zanosu za ljepote viđenog svijeta slikao je sve do duboke starosti. Kada mu je reuma ukočila prste slikao je kistom vezanim za šaku. Ostavio je vrlo veliki broj radova. Bavio se i [[litografija|litografijom]] i [[bakropis]]om, a posljednjih godina života i [[kiparstvo]]m. [[Datoteka:Étude pour un portrait de Pierre-Auguste Renoir.jpg|centar|mini|Studija za portret, Muzej Chartreuse u Douaiju]] {{commons|Pierre-Auguste Renoir}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://www.metmuseum.org/essays/auguste-renoir-1841-1919 {{Impresionizam}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Francuski slikari|Renoir, Pierre-Auguste]] i98s8jiizqdkk2n8clv10jbkgkk2xai 0 65363 3924777 3923984 2026-09-12T12:20:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924777 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Nizozemski Antili | izvorno_ime = Land Nederlandse Antillen | status = [[Kraljevina Nizozemska|Konstitutivna zemlja Kraljevine Nizozemske]] | genitiv = Nizozemskih Antila | genitiv2 = | razdoblje = 1954–2010. | država_prije1 = Curaçao i zavisne teritorije | država_prije_zastava1 = Flag of the Netherlands.svg | država_poslije1 = Aruba | država_poslije_zastava1 = Flag of Aruba.svg | država_poslije2 = Bonaire | država_poslije_zastava2 = Flag of Bonaire.svg | država_poslije3 = Curaçao | država_poslije_zastava3 = Flag of Curaçao.svg | država_poslije4 = Saba | država_poslije_zastava4 = Flag of Saba.svg | država_poslije5 = Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije | država_poslije_zastava5 = Flag of Sint Eustatius.svg | zastava = Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg | zastava2 = Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg | grb = Coat of arms of the Netherlands Antilles (1986-2010).svg | grb2 = Nederlandse Antillen wapen 1964–1986.svg | uzrečica = ''Libertate unanimus''<br /><small>([[nizozemski jezik|nizozemski]]: ''In vrijheid verenigd'' – "Ujedinjeni u slobodi")</small> | himna = [[Wilhelmus]]<br /><small>"Vilim"</small> <small>(1954–1964)</small><br />[[Datoteka:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg]]<br /><br />[[Tera di solo y suave biento]]<br /><small>"Zemlja sunca i blagog povjetarca"</small> <small>(1964–2000)</small><br /><br />[[Himna bez naslova|Himna Nizozemskih Antila]]<br /><small>(2000–2010)</small><br />[[Datoteka:Anthem of the Netherlands Antilles.ogg]] | karta = Kingdom of the Netherlands in its region (Caribbean special).svg | opis_karte = Položaj Nizozemskih Antila u Karipskom moru | glavni_grad = [[Willemstad]] | glavni_grad_koordinate = | najveći_grad = [[Willemstad]] | službeni_jezik = [[nizozemski jezik|nizozemski]], [[engleski jezik|engleski]], [[papiamento]]<ref name="OfficieleTalen2007">{{cite web |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR10499 |website=Lokale wet- en regelgeving (Overheid.nl) |date=28. 3. 2007 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> | sistem_pisanja = [[Latinica]] | etničke_grupe = | religija = | demonim = Nizozemski Antilac, Nizozemska Antilka | državno_uređenje = Parlamentarna [[konstitutivna monarhija]] | vrsta_vlasti = Monarh | godina_prve_vlasti = 1954–1980. | vladar_prva_vlast = [[Juliana, kraljica Holandije|Juliana]] | vrsta_vlasti2 = Monarh | godina_druge_vlasti = 1980–2010. | vladar_druga_vlast = [[Beatrix]] | vrsta_vlasti3 = Guverner (prvi) | godina_treće_vlasti = 1951–1956. | vladar_treća_vlast = [[Teun Struycken]] | vrsta_vlasti4 = Guverner (posljednji) | godina_četvrti_vlasti = 2002–2010. | vladar_četvrti_vlast = [[Frits Goedgedrag]] | vrsta_vlasti5 = Premijer (prvi) | godina_peti_vlasti = 1951–1954. | vladar_peti_vlast = [[Moises Frumencio da Costa Gomez]] | vrsta_vlasti6 = Premijer (posljednja) | godina_šesti_vlasti = 2006–2010. | vladar_šesti_vlast = [[Emily de Jongh-Elhage]] | zakonodavstvo = [[Parlament Nizozemskih Antila]] | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = [[Povelja Kraljevine Nizozemske]] | događaj1 = Donošenje Ustava | događaj_datum1 = 29. mart 1955. | događaj2 = Otcjepljenje [[Aruba|Arube]] | događaj_datum2 = 1. januar 1986. | osnivanje = 15. decembar 1954. | ukidanje = 10. oktobar 2010. | nezavisnost = | nezavisnost_priznato = | površina = 800 | po_površini_na_svijetu = 184. | procenat_vode = zanemarivo | stanovnika = | stanovnika_godina = | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 185. | procjena = 197.041 | procjena_godina = 2009. | gustoća = 246 | po_broju_gustoće_na_svijetu = | valuta = [[Gulden nizozemskih antila]] | vremenska_zona = [[UTC]]-4 | ljetno_računanje_vremena = Ne izračunava se | format_datuma = | vozacka_strana = desno | pozivni_broj = +599 | internetski_nastavak = [[.an]] | danas_dio = [[Nizozemska]]<br />* [[Aruba]]<br />* [[Curaçao]]<br />* [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]]<br />* [[Karipska Nizozemska]] ([[Bonaire]], [[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]]) | komentar = }} [[Datoteka:Encyclopaedie van Nederlandsch West-Indië-Antilles part 2-Benj004ency01ill stitched.jpg|mini|desno|300px|Historijska karta [[Nizozemski Antili|Nizozemskih Antila]] s početka 20. vijeka]] '''Nizozemski Antili'''<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nt.html|title=CIA - The World Factbook|website=www.cia.gov|language=en|access-date=18. 1. 2026|archive-date=5. 12. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205173858/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nt.html|url-status=dead}}</ref> ({{nl|Nederlandse Antillen}}), poznati i kao '''Holandski Antili''', bili su autonomna država unutar [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]] koja je postojala od 1954. do 2010. Činili su je ostrva [[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]], [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]], [[Aruba]], [[Bonaire]] i [[Curaçao]], koji se nalaze u području [[Mali Antili|Malih Antila]]. Nizozemski Antili osnovani su 1954. kao autonomni nasljednik nizozemske kolonije [[Kolonija Curaçao i zavisne teritorije|Curaçao i zavisnih teritorija]]. Njihovo raspuštanje 2010. predstavljalo je završetak procesa ustavnih promjena započetog ranije. [[Aruba]] je 1986. stekla status zasebne države unutar Kraljevine Nizozemske, dok su [[Curaçao]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] taj status stekli 10. oktobra 2010. Istovremeno su [[Bonaire]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Saba]] postali posebne općine Nizozemske i danas čine tzv. [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]].<ref name="GovNL_KingdomParts">{{cite web |title=What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands? |url=https://www.government.nl/faq/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |website=Government of the Netherlands |access-date=2. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Surinam]], koji je bio susjedna nizozemska kolonija u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], nije bio dio Nizozemskih Antila. Umjesto toga, 1954. postao je zasebna autonomna država unutar Kraljevine Nizozemske, a potpunu nezavisnost stekao je 1975. Iako su Nizozemski Antili prestali postojati kao ustavna cjelina 2010, ostrva koji su ih činili i danas su dio Kraljevine Nizozemske. Međutim, njihov ustavni i pravni položaj se razlikuje. Aruba, Curaçao i Sveti Martin danas su države unutar Kraljevine Nizozemske, dok su Bonaire, Sveti Eustahije i Saba dio Nizozemske kao posebne općine.<ref name="StatuutGeschiedenis">{{cite web |title=Geschiedenis Statuut voor het Koninkrijk |url=https://www.parlement.com/geschiedenis-statuut-voor-het-koninkrijk |website=Parlement.com |publisher=Montesquieu Instituut |access-date=2. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Ostrva koji su nekada činili Nizozemske Antile, zajedno s Arubom, danas se u širem geografskom i političkom kontekstu često nazivaju [[Karipska Nizozemska|Nizozemskim Karibima]], bez obzira na njihov sadašnji ustavni status.<ref name="CaribbeanVisa">{{cite web |title=Visa for the Dutch Caribbean |url=http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140119043938/http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html |archive-date=19. 1. 2014 |url-status=dead |website=Embassy of the Kingdom of the Netherlands in London |access-date=2. 9. 2026 |language=en}}</ref> === Geografska podjela === {{Glavni|Geografija Nizozemskih Antila}} [[Datoteka:Kralendijk en Klein Bonaire.jpg|mini|desno|300px|Ravničarski pejzaž ostrva [[Klein Bonaire]]]] Nizozemski Antili obuhvatali su šest ostrva u [[arhipelag]]u [[Mali Antili]], koja su geografski bila podijeljena u dvije zasebne grupe, međusobno udaljene oko 800 kilometara: # Sjeverna grupa ([[SSS ostrva]]): [[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]]. # Južna grupa ([[ABC ostrva]]): [[Aruba]], [[Bonaire]] i [[Curaçao]]. ==== Sjeverna grupa ==== Sjeverna grupa ostrva u literaturi je poznata i pod nazivima [[Ostrva zavjetrine]], Bovenwindska ostrva ili [[SSS ostrva]], što predstavlja akronim nastao od početnih slova njihovih naziva ([[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]], [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]]). [[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] nalaze se u sjeveroistočnom dijelu [[Karibi|Kariba]], istočno od [[Portoriko|Portorika]]. Sva tri ostrva su vulkanskog porijekla i odlikuju se pretežno brdovitim reljefom.<ref name="Species_Geography">{{cite web |title=Geography of the Dutch Caribbean |url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/content/geography-dutch-caribbean |website=Dutch Caribbean Species Register |publisher=Naturalis Biodiversity Center |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> * [[Datoteka:Flag of Saba.svg|22px|border]] [[Saba]] * [[Datoteka:Flag of Sint Eustatius.svg|22px|border]] [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] * [[Datoteka:Flag of Sint Maarten.svg|22px|border]] [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] – obuhvata južni dio ostrva [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]], dok je sjeverni dio [[Sveti Martin (kolektivitet)|francuska prekomorska teritorija]]. Ova granica na ostrvu [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] predstavljala je jedinu kopnenu granicu Nizozemskih Antila s nekom drugom državom. Sjeverna ostrva leže u pojasu čestih [[tropski ciklon|uragana]], pa su znatno izloženija vremenskim nepogodama u odnosu na južnu grupu.<ref name="KNMI">{{cite web |last1=Haarsma |first1=Rein |last2=Groenland |first2=Rob |last3=Stoffelen |first3=Ad |last4=Geurts |first4=Harry |title=Orkanen in Caribisch Nederland |url=https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/orkanen-in-caribisch-nederland |website=Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> ==== Južna grupa ==== Južna grupa ostrva u geografskoj literaturi nazivaju se i [[Ostrva privjetrine]], Benedenwindska ostrva ili [[ABC ostrva]], prema početnim slovima naziva triju ostrva koja je sačinjavaju ([[Aruba]], [[Bonaire]], [[Curaçao]]). Aruba, Bonaire i Curaçao smješteni su u južnom dijelu [[Karipsko more|Karipskog mora]], neposredno uz sjevernu obalu [[Venecuela|Venecuele]].<ref name="Meteo_Climate">{{cite web |title=Climate Summary |url=https://meteo.cw/climate.php?Lang=Eng |website=Meteorological Department Curaçao |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> * [[Datoteka:Flag of Aruba.svg|22px|border]] [[Aruba]] – imala je poseban status unutar Antila do izdvajanja 1. januara 1986. * [[Datoteka:Flag of Bonaire.svg|22px|border]] [[Bonaire]] – uključuje i nenaseljeno ostrvce [[Klein Bonaire]]. * [[Datoteka:Flag of Curaçao.svg|22px|border]] [[Curaçao]] – uključuje i nenaseljeno ostrvce [[Klein Curaçao]]. Za razliku od vulkanskog sjevera, [[ABC ostrva]] su geološki starija, pretežno ravničarska i odlikuju se suhom, polupustinjskom klimom pod stalnim utjecajem istočnih [[pasat]]nih vjetrova. Zbog svog položaja blizu ekvatora i južnije od uobičajenih koridora tropskih ciklona, uragani ih pogađaju izuzetno rijetko.<ref name="KNMI_2022">{{cite web |title=Tropische orkanen bij benedenwindse eilanden: geen ABC-tje |url=https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/tropische-orkanen-bij-benedenwindse-eilanden-geen-abc-tje |website=Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) |date=29. 6. 2022 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> == Klima == [[Nizozemski Antili]] imali su [[tropska klima|tropsku klimu]], ali su među njihovim ostrvima postojale izražene regionalne razlike. [[Saba]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]], odnosno Bovenwindsa ostrva, imali su vlažniju tropsku klimu i veću količinu padavina, dok su [[Aruba]], [[Bonaire]] i [[Curaçao]], odnosno Benedenwindsa ostrva, imali znatno sušniju, polusušnu do suhu klimu. Razlika je posljedica geografskog položaja, [[Reljef (geografija)|reljef]]a i utjecaja sjeverne obale [[Južna Amerika|Južne Amerike]].<ref name="Meteo_Climate" /><ref name="KNMI_2017">{{cite web |last=Homan |first=Carine |title=Klimaatverandering op de Caribische Eilanden |url=https://www.knmi.nl/over-het-knmi/nieuws/klimaatverandering-op-de-caribische-eilanden |website=Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) |date=1. 9. 2017 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> [[SSS ostrva]] nalaze se u području koje je češće izloženo [[tropski ciklon|tropskim ciklonima]]. Sezona atlantskih [[uragan]]a traje od juna do novembra, a [[Saba]] i [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] posebno su izloženi prolasku tropskih oluja i uragana. Na tim vulkanskim ostrvima obilne padavine povezane s tropskim ciklonima mogu izazvati bujične [[Poplava|poplave]], odrone i [[Klizište|klizišta]].<ref name="KNMI" /> Nasuprot tome, ABC ostrva nalaze se na južnom rubu područja u kojem se razvijaju atlantski uragani. Njihova klima obilježena je toplim temperaturama tokom cijele godine, relativno malom količinom [[padavina]] i umjerenim do jakim istočnim pasatima. [[Aruba]] ima pretežno suhu klimu, dok [[Bonaire]] i [[Curaçao]] imaju polusuhu klimu prema [[Köppenova klasifikacija klime|Köppenovoj klasifikaciji]].<ref name="Meteo_Climate" /> Klimatske razlike bile su značajne i za način korištenja zemljišta i razvoj stanovništva. Sušnija ABC ostrva imala su ograničene mogućnosti za [[Poljoprivreda|poljoprivredu]] i tradicionalno su bili povezani sa [[Stočarstvo|stočarstvom]], proizvodnjom soli i drugim djelatnostima prilagođenim sušnoj klimi, dok su vlažnija i brdovitija [[SSS ostrva]] imala drugačije prirodne i poljoprivredne uslove.<ref name="PotterEtAl2017">{{cite book |last1=Potter |first1=Amy E. |last2=Modlin |first2=E. Arnold |last3=Schmutz |first3=Phillip P. |chapter=Aruba, Bonaire, and Curaçao |editor-last=Allen |editor-first=Casey D. |title=Landscapes and Landforms of the Lesser Antilles |publisher=Springer Cham |location=Cham, Switzerland |year=2017 |pages=293–317 |doi=10.1007/978-3-319-55787-8_18 |isbn=978-3-319-55785-4 |chapter-url=https://digitalcommons.georgiasouthern.edu/geo-facpubs/158/ |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Klimatske karakteristike ostrva mijenjaju se zbog globalnog zagrijavanja. Prema klimatskim scenarijima KNMI-ja, na [[Saba|Sabi]] i [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Svetom Eustahiju]] očekuju se više temperature, promjene u količini padavina i veća učestalost jakih uragana praćenih obilnim padavinama, dok su promjene na Bonaireu drugačije.<ref name="KNMI23_Klimaatscenarios">{{cite web |author=Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) |title=KNMI'23-klimaatscenario's |url=https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/achtergrond/knmi-23-klimaatscenario-s |website=KNMI |date=9. 10. 2023 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> == Historija == {{Također pogledajte|Kolonija Curaçao i zavisne teritorije|Nizozemsko kolonijalno carstvo}} [[Datoteka:Lower Town Sint Eustatius.jpg|mini|desno|300px|U 18. stoljeću [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] bio je najvažnije nizozemsko ostrvo na Karibima.]] === Pretkolonijalno razdoblje i španska vlast === Ostrva koji će kasnije činiti Nizozemske Antile bila su naseljena autohtonim stanovništvom prije dolaska [[Evropljani|Evropljana]]. Na južnim ostrva [[Aruba]], [[Bonaire]] i [[Curaçao]] živjeli su pripadnici domorodačkih zajednica povezanih s narodima sjeverne obale [[Južna Amerika|Južne Amerike]], dok su i sjevernija ostrva imala vlastito autohtono stanovništvo.<ref name="Alofs2018">{{cite book |last=Alofs |first=Luc |title=Koloniale mythen en Benedenwindse feiten: Curaçao, Aruba en Bonaire in inheems Atlantisch perspectief, ca. 1499-1636 |url=https://www.sidestone.com/books/koloniale-mythen-en-benedenwindse-feiten |publisher=Sidestone Press |location=Leiden |year=2018 |isbn=978-90-8890-601-5 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Prvi evropski kontakti s ostrvima zabilježeni su krajem 15. stoljeća. Tokom drugog putovanja [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] 1493. španska ekspedicija stigla je do ostrva sjevernog dijela arhipelaga, među kojima su bili [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Saba]]. Godine 1499. ekspedicija pod zapovjedništvom [[Alonso de Ojeda|Alonsa de Ojede]], u kojoj su učestvovali [[Amerigo Vespucci]] i kartograf [[Juan de la Cosa]], istražila je južna ostrva Arubu, Bonaire i Curaçao.<ref name="Alofs2018" /> [[Španija]] je tokom 16. stoljeća uspostavila vlast nad južnim ostrvima, ali oni nisu imali isti značaj kao veće španske kolonije na [[Karibi|Karibima]] i u Južnoj Americi. Autohtono stanovništvo bilo je izloženo prisilnom odvođenju i radu, a dio stanovništva odveden je na [[Hispaniola|Hispaniolu]].<ref name="Alofs2018" /> === Nizozemsko osvajanje i kolonijalna privreda === [[Datoteka:Curacao Willemstad (36699795245).jpg|mini|desno|300px|[[Willemstad]]]] U prvoj polovini 17. stoljeća [[Nizozemska zapadnoindijska kompanija]] (WIC) počela je širiti nizozemsku vlast na Karibima. Godine 1634. WIC je osvojio [[Curaçao]] od Španije. Nizozemci su na ostrvu podigli [[Tvrđava "Amsterdam" (Curaçao)|Tvrđavu "Amsterdam"]], oko kojeg se razvijalo naselje [[Willemstad]]. Curaçao je postao važna nizozemska trgovačka i pomorska baza, kao i jedan od centara trgovine porobljenim [[Afrika]]ncima.<ref name="NationaalArchief_WIC">{{cite web |author=Nationaal Archief |title=1.11.06.14 Inventaris van de digitale duplicaten van de WIC-archieven, aanwezig in de New York State Archives te Albany, 1630-1682 |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/1.11.06.14/beschrijving/context |website=Nationaal Archief |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="UNESCO_Willemstad">{{cite web |author=UNESCO World Heritage Centre |title=Historic Area of Willemstad, Inner City and Harbour, Curaçao |url=https://whc.unesco.org/en/list/819/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 17. stoljeća Nizozemci su uspostavili vlast i na ostalim ostrvima koja će kasnije činiti Nizozemske Antile. [[Aruba]] i [[Bonaire]] došli su pod nizozemsku vlast 1636, dok je [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] iste godine postao nizozemski posjed. [[Saba]] je tokom narednih godina ušla u nizozemsku sferu, a nizozemski dio [[Sveti Martin (ostrvo)|Svetog Martina]] uspostavljen je nakon podjele ostrva 1648. između [[Nizozemska|Nizozemske]] i [[Francuska|Francuske]].<ref name="Hartog1997_Forten">{{cite book |last=Hartog |first=Johan |title=De forten en verdedigingswerken van Curaçao en Bonaire: van Van Walbeeck tot Wouters, 1634-1942 |url=https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/de-forten-verdedigingswerken-en-geschutstellingen-2/ |publisher=Uitgeverij Europese Bibliotheek |location=Zaltbommel |year=1997 |isbn=978-90-288-6426-9 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="Hartog1997_FortenStatiaSaba">{{cite book |last=Hartog |first=Johan |title=De forten en verdedigingswerken van Sint Eustatius en Saba: van Pieter van Corselles tot Abraham Heyliger 1636-1785 |url=https://dutchcaribbeanheritage.org/informatie/de-forten-verdedigingswerken-en-geschutstellingen/ |publisher=Uitgeverij Europese Bibliotheek |location=Zaltbommel |year=1997 |isbn=978-90-288-6428-3 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="Verdragenbank_Concordia1648">{{cite web |author=Ministerie van Buitenlandse Zaken |title=Agreement between the authorities of the Netherlands part and the authorities of the French part of Sint Maarten on the partition of Sint Maarten (Treaty of Concordia) |url=https://verdragenbank.overheid.nl/en/Treaty/Details/001109 |website=Verdragenbank Overheid.nl |date=23. 3. 1648 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemska kolonijalna privreda oslanjala se na [[Trgovina|trgovinu]], [[pomorstvo]], plantažnu proizvodnju, vađenje soli i trgovinu robljem. Curaçao je posebno dobio važnu ulogu u atlantskoj trgovini robljem. Nakon dolaska WIC-a porobljeni Afrikanci dovođeni su na ostrvo, odakle su neki dalje prodavani drugim kolonijama, dok su drugi ostajali na Curaçau i radili na [[plantaža]]ma i u domaćinstvima.<ref name="NationaalArchief_Manumissies">{{cite web |author=Nationaal Archief |title=Curaçao vrij van slavernij: manumissies 1722-1863 |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/zoekhulpen/curacao-vrij-van-slavernij-manumissies-1722-1863 |website=Nationaal Archief |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] je tokom 18. stoljeća postao jedno od najvažnijih trgovačkih centara [[Karibi|Kariba]]. Njegova uloga slobodne luke omogućila je intenzivnu trgovinu s britanskim, francuskim i drugim kolonijama. Tokom [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]] ostrvo je bilo važan izvor oružja i druge robe za [[Trinaest kolonija|trinaest američkih kolonija]]. Zbog velikog obima trgovine i bogatstva koje se na njemu koncentrisalo dobio je nadimak "Zlatna stijena".<ref name="Hartog1997_FortenStatiaSaba" /><ref name="OostindieRoitman2014">{{cite book |editor-last1=Oostindie |editor-first1=Gert |editor-last2=Roitman |editor-first2=Jessica V. |title=Dutch Atlantic Connections, 1680-1800: Linking Empires, Bridging Borders |url=https://www.jstor.org/stable/10.1163/j.ctt1w8h3c9 |publisher=Brill |location=Leiden |year=2014 |isbn=978-90-04-27131-9 |doi=10.1163/j.ctt1w8h3c9 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> U februaru 1781. britanske snage pod zapovjedništvom admirala [[George Brydges Rodney|Georgea Brydgesa Rodneya]] zauzele su ostrvo [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i opljačkale njegovu trgovačku imovinu. Iste godine ostrvo je više puta prelazio iz ruke u ruku, a njegovo ranije trgovačko značenje bilo je trajno oslabljeno.<ref name="Hartog1997_FortenStatiaSaba" /> === Ropstvo i kolonijalna uprava === Nizozemska je 1815. učvrstila svoju vlast nad karipskim posjedima. U razdoblju od 1815. do 1828. postojale su zasebne upravne jedinice za [[Curaçao]] s [[Aruba|Arubom]] i Bonaireom, te za ostrvo [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] sa [[Saba|Sabom]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Svetim Martinom]]. Od 1828. do 1845. svako nizozemsko karipsko ostrvo bilo je zajedno sa [[Surinam]]om pod jednim [[guverner]]om. Godine 1845. takva upravna struktura je napuštena, a svih šest ostrva stavljeno je pod upravu guvernera sa sjedištem na Curaçau.<ref name="AlgemeneRekenkamer_Tijdsbeeld">{{cite web |author=Algemene Rekenkamer |title=Tijdsbeeld Koninkrijk, overheidsfinanciën, Algemene Rekenkamer van 1814 tot 2014 |url=https://www.rekenkamer.nl/over-de-algemene-rekenkamer/pand-aan-het-lange-voorhout-8-tijdelijk-gesloten-wegens-renovatie/geschiedenis |website=Algemene Rekenkamer |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="RoitmanVeenendaal2023">{{cite journal |last1=Roitman |first1=Jessica Vance |last2=Veenendaal |first2=Wouter P. |title=Worlds Apart: Island Identities and Colonial Configurations in the Dutch Caribbean |journal=Island Studies Journal |date=1. 11. 2023 |volume=18 |issue=2 |doi=10.24043/isj.401 |doi-access=free |url=https://islandstudiesjournal.org/article/83334-worlds-apart-island-identities-and-colonial-configurations-in-the-dutch-caribbean |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> U kolonijalnom sistemu ropstvo je bilo zakonski uređeno i predstavljalo je važan dio privrede nizozemskih karipskih posjeda. Na Curaçau je 1795. izbila velika pobuna porobljenih ljudi pod vodstvom [[Tula (Curaçau)|Tule]], koja je bila nasilno ugušena. Pobuna je postala jedan od najznačajnijih događaja u historiji ropstva na ostrvu.<ref name="Kunneman_2013">{{cite book |author1=Frank Kunneman |author2=Gerda Gehlen |author3=Guido Rojer |author4=Ieteke Witteveen |author5=Jennifer Smit |author6=John de Freitas |author7=Lloyd Narain |author8=Louis Philippe Römer |author9=Luisette Sambo |author10=Menno ter Bals |author11=Michael Newton |author12=Natasha Maritza van der Dijs |author13=Nolda Römer-Kenepa |author14=Oscar van Dam |author15=Ronald Gill |author16=Rose Mary Allen |author17=Sharo Bikker |author18=Stella Pieters Kwiers |author19=Suzy Römer |author20=Sygmund Montesant |author21=Wim Kamps |author22=Wim Rutgers |author23=Zaida Lake |editor1-last=Caribpublishing |editor2-last=SWP Publishers |title=Contemporary Curaçao: A Caribbean Community |url=https://dutchcaribbeanheritage.org/en/information/contemporary-curacao/ |publisher=SWP Publishers / Caribpublishing |location=Amsterdam |year=2013 |isbn=978-90-8850-403-7 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemska je 1. jula 1863. ukinula ropstvo u svojim kolonijama na [[Karibi]]ma i u [[Surinam]]u. Na području nekadašnjih Nizozemskih Antila ukidanje ropstva označilo je kraj višestoljetnog pravnog sistema u kojem su porobljeni ljudi bili tretirani kao vlasništvo. Kolonijalni arhivi s Curaçaa, Arube, Svetog Martina i drugih ostrva svjedoče o sistemu ropstva, oslobađanju porobljenih ljudi i nadoknadama isplaćenim bivšim vlasnicima.<ref name="UNESCO_Curacao">{{cite web |author=UNESCO |title=Documentary heritage of the enslaved people of the Dutch Caribbean and their descendants (1816-1969) - Curaçao |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/documentary-heritage-enslaved-people-dutch-caribbean-and-their-descendants-1816-1969-curacao |website=UNESCO Memory of the World Register |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Slavernijverleden">{{cite web |author=Nationaal Archief |title=Slavernijverleden |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/zoekhulpen/slavernijverleden |website=Nationaal Archief |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Godine 1865. stupile su na snagu nove Uredbe o upravljanju za koloniju Curaçao. Njima je osnovan Kolonijalni savjet kao savjetodavno tijelo, dok je izvršna vlast ostala koncentrisana u rukama guvernera. Ustavna reforma iz 1936. dodatno je promijenila kolonijalnu upravu, ali je politička moć i dalje bila ograničena.<ref name="Nationaal_20479">{{cite web |author=Nationaal Archief |title=2.04.79 Inventaris van het archief van het Ministerie van Koloniën, 1850-1900 |url=https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/archief/2.04.79/beschrijving/context |website=Nationaal Archief |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> === Naftna industrija i Drugi svjetski rat === Početkom 20. stoljeća razvoj naftne industrije u [[Venecuela|Venezueli]] znatno je promijenio privredu [[Curaçao|Curaçaa]] i [[Aruba|Arube]]. Nakon otkrića velikih naftnih nalazišta oko jezera Maracaibo, [[Shell plc|Royal Dutch Shell]] odlučio je izgraditi rafineriju na Curaçau. Izgradnja je započela tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], a rafinerija je puštena u rad u maju 1918. Nafta je ubrzo postala osnova industrijalizacije i privrednog rasta Curaçaa.<ref name="Nationaal_150Jaar">{{cite web |author=Nationaal Archief Curaçao |title=Expositie 150 Jaar afschaffing Slavernij 1863 – 2013 |url=https://nationaalarchief.cw/exposities/expositie-150-jaar-afschaffing-slavernij/ |website=Nationaal Archief Curaçao |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="CuraçaoPorts_History">{{cite web |author=Curaçao Ports Authority |title=Port History |url=https://curports.com/our-ports/port-history/ |website=Curaçao Ports Authority |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Na [[Aruba|Arubi]] je kompanija [[Lago Oil & Transport Co. Ltd]] 1924. uspostavila naftni pretovarni terminal, a 1929. počela je s radom velika rafinerija u području San Nicolaasa. Razvoj naftne industrije doveo je do naglog povećanja broja stanovnika, izgradnje nove infrastrukture i velikih društvenih promjena na ostrvu.<ref name="HistoriaDiAruba_Gold">{{cite web |author=Historia di Aruba |title=Gold |url=https://www.historiadiaruba.aw/index.php?Itemid=42&id=28&lang=en&option=com_content&task=view |website=Historia di Aruba |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] naftne rafinerije na Curaçau i Arubi imale su veliki strateški značaj za [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|Saveznike]]. Nakon njemačkog napada na Nizozemsku 10. maja 1940, [[Britanija|britanske]] snage stigle su na ostrva kako bi pomogle u njihovoj odbrani i zaštiti rafinerija. Početkom 1942. nizozemska vlada zatražila je od [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] pomoć u odbrani ostrva, nakon čega su američke snage zamijenile britanske. Američke snage bile su zadužene prvenstveno za zaštitu rafinerija i drugih strateških postrojenja, pri čemu je nizozemska civilna uprava i dalje zadržala vlast nad ostrvima.<ref name="WorldWarWest">{{cite web |author=Verzetsmuseum |title=World War in the West |url=https://www.verzetsmuseum.org/en/kennisbank/world-war-in-the-west |website=Verzetsmuseum Amsterdam |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="FRUS1942">{{cite web |author=United States Department of State |title=The Netherlands Minister (Loudon) to the Under Secretary of State (Welles), No. GA 35, Washington, January 6, 1942 |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1942v03/d55 |website=Foreign Relations of the United States, 1942, Europe, Volume III |date=6. 1. 1942 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Ratna potražnja za [[Nafta|naftom]] dodatno je povećala privredni značaj Curaçaa i Arube. Rafinerije su bile među važnim izvorima goriva za savezničke ratne operacije, zbog čega su ostrva postala ciljevi njemačkih pomorskih napada. Rat je istovremeno ubrzao političke i društvene promjene i povećao značaj zahtjeva za većom autonomijom.<ref name="WorldWarWest" /> === Autonomija i nastanak Nizozemskih Antila === Poslijeratni period donio je ubrzanu političku reformu. Ustavnim promjenama 1948. prošireno je biračko pravo, ograničena su ovlaštenja [[guverner]]a, a naziv "Nizozemske Antile" počeo se službeno koristiti za teritorijalnu zajednicu šest karipskih ostrva. Time je započet prijelaz s kolonijalne uprave prema autonomnom političkom poretku.<ref name="Nationaal_20479" /> U februaru 1951. stupila je na snagu privremena ustavna regulacija za Nizozemske Antile, a 3. marta 1951. donesena je [[Uredba o ostrvima Nizozemskih Antila]] (ERNA). Njome su ostrvska područja dobila široku autonomiju u vlastitim poslovima i vlastite ostrvske organe uprave.<ref name="Stb_1951_64">{{cite web |author=Kingdom of the Netherlands |title=Staatsblad 1951, 64: Wet van 3 maart 1951, houdende vaststelling van de Eilandenregeling Nederlandse Antillen [Uredba o otocima Holandskih Antila] |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-1951-64 |website=Officiële Bekendmakingen |date=3. 3. 1951 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Pregovori između Nizozemske, Surinama i Nizozemskih Antila doveli su do donošenja [[Statut Kraljevine Nizozemske|Statuta Kraljevine Nizozemske]]. Statut je proglašen 15. decembra 1954. a u skladu s njim je uspostaviljen novi ustavni poredak u kojem su Nizozemska, Surinam i Nizozemski Antili imali položaj zemalja unutar Kraljevine, s autonomijom u unutrašnjim poslovima i zajedničkom odgovornošću za određene poslove Kraljevine.<ref name="Charter_1954">{{cite web |author=Royal House of the Netherlands |title=Charter for the Kingdom of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/monarchy/legislation/charter-for-the-kingdom-of-the-netherlands |website=Royal House of the Netherlands |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rijksoverheid.nl/themas/overheid-en-democratie/grondwet-en-statuut/statuut-koninkrijk |title=Statuut Koninkrijk |publisher=Rijksoverheid |access-date=3 September 2026 |language=nl}}</ref> Nakon ustavne reforme, Nizozemski Antili su kao zemlja unutar Kraljevine obuhvatali Arubu, Bonaire, Curaçao i tri Bovenwindska ostrva – Sveti Martin, Sveti Eustahije i Sabu. Unutrašnja uprava bila je podijeljena između centralnih organa Nizozemskih Antila i ostrvskih vlasti. Ujedinjeni narodi su 1955. odlučili da je primjereno obustaviti prijenos informacija o Nizozemskim Antilima i Surinamu prema članu 73(e) Povelje Ujedinjenih naroda, nakon što je Nizozemska dostavila informacije o novom ustavnom poretku uspostavljenom Statutom. UN je time evidentirao promjenu statusa teritorija kao "promjenu statusa", a ne kao stjecanje međunarodno priznate nezavisnosti.<ref name="UN_Decolonization">{{cite web |author=United Nations |title=List of former Trust and Non-Self-Governing Territories |url=https://www.un.org/dppa/decolonization/history/former-trust-and-nsgts |website=United Nations - Department of Political and Peacebuilding Affairs |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> === Društvene i političke promjene === Iako su Nizozemski Antili 1954. dobili široku unutrašnju autonomiju, među ostrvima su postojale značajne političke i ekonomske razlike. [[Curaçao]] je imao najveći broj stanovnika i najvažniju industrijsku bazu, dok su manja ostrva imala slabiji politički utjecaj u centralnim institucijama. Posebno je na [[Aruba|Arubi]] postojao zahtjev za većom autonomijom u odnosu na Curaçao i centralnu vladu Nizozemskih Antila.<ref name="Roitman_2023">{{cite journal |last1=Roitman |first1=Jessica Vance |last2=Veenendaal |first2=Wouter P. |title=Worlds Apart: Island Identities and Colonial Configurations in the Dutch Caribbean |journal=Island Studies Journal |volume=18 |issue=2 |pages=1–27 |year=2023 |doi=10.24043/isj.401 |doi-access=free |url=https://islandstudiesjournal.org/article/83334-worlds-apart-island-identities-and-colonial-configurations-in-the-dutch-caribbean |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Dana 30. maja 1969. na Curaçau je izbila velika radnička pobuna nakon radnog spora u vezi s platama radnika jednog podizvođača rafinerije Shell. Protesti su se proširili na [[Willemstad]], gdje je došlo do sukoba s policijom, požara, pljačke i uništavanja imovine. U intervenciji su poginula najmanje dva demonstranta, a nizozemski marinci poslani su na ostrvo kako bi pomogli u uspostavljanju reda. Pobuna je imala dugoročne političke i društvene posljedice i označila važnu prekretnicu u emancipaciji afro-kuracaške većine i razvoju savremene političke kulture na ostrvu.<ref name="Revolte_1969">{{cite web |author=Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis |title=30 mei 1969: revolte op Curaçao |url=https://iisg.amsterdam/nl/blog/collection-news/30-mei-69-revolte-op-curacao |website=Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis |date=20. 5. 2019 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl |archive-date=3. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260903225013/https://iisg.amsterdam/nl/blog/collection-news/30-mei-69-revolte-op-curacao |url-status=dead }}</ref><ref name="Sharpe2009_CuracaoUprising">{{cite encyclopedia |last=Sharpe |first=Michael Orlando |title=Curaçao, 1969 Uprising |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons, Ltd |date=20. 4. 2009 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0429 |url-access=subscription |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781405198073.wbierp0429 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Pobuna 1969. dodatno je ojačala zahtjeve za političkom ravnopravnošću, socijalnim reformama i većom autonomijom pojedinačnih ostrva. Na Arubi je tokom 1970-ih posebno ojačao pokret za zaseban status unutar Kraljevine, poznat kao pokret za ''[[status aparte]]''.<ref name="Aruba_Historie">{{cite web |author=Gobierno di Aruba |title=Historie van het Koninkrijk en Aruba |url=https://www.gobierno.aw/nl/historie-van-het-koninkrijk-en-aruba |website=Gobierno di Aruba |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> === Aruba i raspad Nizozemskih Antila === [[Datoteka:Driedaags bezoek premier Den Uyl Weeknummer 74-36 - Open Beelden - 58221.ogv|mini|desno|300px|Nizozemski premijer Den Uyl u posjeti Antilima 1974.]] [[Surinam]] je 25. novembra 1975. napustio [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevinu Nizozemsku]] i postao nezavisna država. Time su Nizozemski Antili ostali jedina karipska zemlja unutar Kraljevine koja je i dalje obuhvatala više ostrva.<ref name="Royal_House">{{cite web |author=Royal House of the Netherlands |title=History of the Kingdom of the Netherlands |url=https://www.royal-house.nl/topics/history/history-of-the-kingdom-of-the-netherlands |website=Royal House of the Netherlands |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Aruba je 1. januara 1986. napustila Nizozemske Antile i stekla status zasebne zemlje unutar Kraljevine Nizozemske, poznat kao ''[[status aparte]]''. Time je ostala povezana s Kraljevinom, ali više nije bila dio Nizozemskih Antila.<ref name="Aruba_Historie" /><ref name="Royal_House" /> Prilikom stjecanja ''statusa aparte'' predviđeno je da Aruba 1996. postane nezavisna država. Međutim, tokom narednih godina taj plan je napušten.<ref name="HistorieStatuut">{{cite web |author=Gobierno di Aruba |title=Historie van de Statuut |url=https://www.gobierno.aw/nl/historie-van-de-statuut |website=Gobierno di Aruba |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Nakon izdvajanja [[Aruba|Arube]], preostalih pet ostrva nastavilo je činiti Nizozemske Antile, ali su se razlike u stavovima o budućem ustavnom položaju povećavale. [[Curaçao]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] težili su status zasebnih zemalja unutar Kraljevine, dok su [[Bonaire]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Saba]] težili bližu ustavnu vezu s [[Nizozemska|Nizozemskom]]. Pregovori tokom 1990-ih i 2000-ih doveli su do konačnog dogovora o raspuštanju Nizozemskih Antila.<ref name="DCH_Antilles">{{cite web |author=Dutch Caribbean Heritage Alliance |title=The Netherlands Antilles |url=https://dutchcaribbeanheritage.org/en/information/the-netherlands-antilles/ |website=Dutch Caribbean Heritage Alliance |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemski Antili prestali su postojati kao zemlja unutar Kraljevine 10. oktobra 2010. [[Curaçao]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] postali su zasebne zemlje unutar Kraljevine Nizozemske, dok su [[Bonaire]], [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] i [[Saba]] postali javnopravna tijela Nizozemske i time njen karipski dio.<ref name="Charter_1954" /><ref name="Trb_2010_328">{{cite web |author=Kingdom of the Netherlands |title=Tractatenblad 2010, 328: Besluit van de Raad van Ministers van het Koninkrijk van 8 oktober 2010 tot wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/trb-2010-328.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=8. 10. 2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> === Disolucija === {{Glavni|Disolucija Nizozemskih Antila}} [[Datoteka:Kingdom of the Netherlands constitutive countries and special municipalities-bs.png|mini|desno|300px|Zemlje i posebne općine Kraljevine Nizozemske]] Nakon referenduma održanih početkom 1990-ih, na kojima je na većini ostrva podržan opstanak Nizozemskih Antila uz promjene njihovog ustavnog uređenja, pitanje budućeg statusa ostrva ponovo je otvoreno početkom 21. stoljeća. Između 2000. i 2005. na svih pet ostrva održani su [[referendum]]i o njihovom budućem ustavnom statusu. Referendumi su bili savjetodavni, a njihovi rezultati predstavljali su osnovu za daljnje pregovore o ustavnom uređenju.<ref name="UN_OHCHR_Netherlands">{{cite web |author=United Nations High Commissioner for Human Rights |title=Human Rights Reports and Communications concerning the Kingdom of the Netherlands and the Dutch Caribbean |url=https://docstore.ohchr.org/SelfServices/FilesHandler.ashx?enc=4th%2BVTcaxGY4P2QwkM%2BsDsuXkJGn6LkOb6y3HjS%2BUY%2BcZUHMflUdMiCYerRgd8Aunl%2BnaXNY8R%2FVxbwWKE4gonYDqmv%2FpE3zXEUCEdY%2Fu4w%3D |website=UN Human Rights Office (OHCHR) |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Na [[Sveti Martin (ostrvo)|Svetom Martinu]] je 23. juna 2000. 69,9% birača podržalo status autonomne zemlje unutar [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]]. Na [[Saba|Sabi]] je 5. novembra 2004. 86,0% birača glasalo za direktne veze s Nizozemskom. Na [[Bonaire]]u je 18. februara 2005. 59,5% birača podržalo direktne veze s Nizozemskom, dok je na [[Curaçao]]u 8. aprila 2005. 68% birača podržalo status autonomne zemlje unutar Kraljevine. Istoga dana na [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Svetom Eustahiju]] je 76,6% birača glasalo za ostanak u Nizozemskim Antilima.<ref name="UN_OHCHR_Netherlands" /> Rezultati referenduma pokazali su da je velika većina stanovništva željela ostati unutar [[Kraljevina Nizozemska|Kraljevine Nizozemske]], ali da na četiri od pet ostrva nije postojala podrška nastavku Nizozemskih Antila kao jedinstvene države. [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] je bilo jedino ostrvo na kojem je većina podržala očuvanje Nizozemskih Antila. Ostrvsko vijeće Svetog Eustahijija naknadno je, uzimajući u obzir rezultate referenduma na ostalim ostrvima, prihvatilo pregovore o novom ustavnom uređenju.<ref name="Kst_31954_3">{{cite web |author=Tweede Kamer der Staten-Generaal |title=Kamerstuk 31 954, nr. 3: Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen - Memorie van Toelichting |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31954-3.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=15. 6. 2009 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Dana 26. novembra 2005. u [[Willemstad]]u je održana početna Konferencija okruglog stola ({{en|Round Table Conference}}, RTC), na kojoj su učestvovali predstavnici Nizozemske, Arube, Nizozemskih Antila i pet ostrvskih teritorija. Na konferenciji je utvrđen okvir za daljnji proces ustavne reforme. Predviđeno je da Curaçao i Sveti Martin dobiju status zemalja unutar Kraljevine, dok bi Bonaire, Sveti Eustahije i Saba dobili novi ustavni položaj u direktnoj vezi s Nizozemskom. Kao prvobitni datum za uspostavljanje novih ustavnih odnosa određen je 1. juli 2007.<ref name="Kst_32213_3">{{cite web |author=Tweede Kamer der Staten-Generaal |title=Kamerstuk 32 213, nr. 3: Regels inzake de invoering van de wetgeving voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) - Memorie van Toelichting |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32213-3.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=9. 11. 2009 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> U oktobru 2006. postignut je sporazum između Nizozemske i Bonairea, Svetog Eustahija i Sabe o njihovom budućem ustavnom položaju. U završnoj izjavi od 10. i 11. oktobra 2006. dogovoreno je da će ova tri ostrva postati javna tijela u smislu člana 134. [[Ustav Nizozemske|Ustava Nizozemske]] i tako postati dio nizozemskog državnog sistema. Njihov položaj trebao je biti prilagođen posebnim okolnostima ostrva, uključujući njihovu malu površinu i broj stanovnika, udaljenost od evropskog dijela Nizozemske i ostrvski karakter.<ref name="Kst_30800_IV_5_b1">{{cite web |author=Tweede Kamer der Staten-Generaal |title=Kamerstuk 30 800 IV, nr. 5 b1: Slotverklaring van de Miniconferentie over de toekomstige staatskundige positie van Bonaire, Sint Eustatius en Saba |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30800-IV-5-b1 |website=Officiële Bekendmakingen |date=11. 10. 2006 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Dana 2. novembra 2006. Nizozemska, Nizozemski Antili, Curaçao i Sveti Martin postigli su sporazum o budućem položaju Curaçaa i Svetog Martina. Dogovoreno je da oba ostrva postanu zemlje unutar Kraljevine Nizozemske, uz vlastite [[ustav]]e i široku [[Autonomija|autonomiju]] u unutrašnjim poslovima. Sporazumom su, između ostalog, utvrđeni kriteriji za njihove ustave, uređenje pravosuđa i provođenje zakona, kao i finansijski nadzor. Nizozemska je preuzela obavezu da u okviru dogovorenog procesa preuzme značajan dio duga Nizozemskih Antila.<ref name="Kst_32213_3" /> Sporazum od 2. novembra 2006. nije odmah prihvaćen na Curaçau. Ostrvsko vijeće Curaçaa odbilo ga je 28. novembra 2006. Nakon novih pregovora i političkih promjena, novo ostrvsko vijeće odobrilo je sporazum u julu 2007. Curaçao je potom održao novi referendum 15. maja 2009, na kojem je 51,99% birača podržalo rezultate pregovora i nastavak procesa ustavne reforme, dok je 48,01% glasalo protiv.<ref name="NIS_2013">{{cite report |last1=Schotborgh-van de Ven |first1=P. C. M. |last2=van Velzen |first2=Susan |title=National Integrity System Assessment: Curaçao |publisher=Transparency International |date=2013 |isbn=978-3-943497-35-9 |url=https://www.eerstekamer.nl/overig/20130702/rapport_national_integrity_system/document |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> Prvobitni rok za uspostavljanje novog ustavnog uređenja, 1. juli 2007, nije ostvaren. Tokom pregovora rok je pomjeren na 15. decembar 2008, ali ni tada nova ustavna struktura nije stupila na snagu. Na Konferenciji okruglog stola održanoj 15. decembra 2008. potvrđeno je da je većina pripremnog rada završena i započeta je faza provođenja, uključujući pripremu potrebnog zakonodavstva za nove zemlje i javna tijela.<ref name="Bijleveld_RTC_2008">{{cite web |author=Bijleveld-Schouten, Ank |title=Conclusies van de Ronde Tafel Conferentie van 15 december 2008 |url=https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?did=2008D23877&id=2008Z10247 |website=Tweede Kamer der Staten-Generaal |date=15. 12. 2008 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Tokom 2009. i 2010. dovršeno je zakonodavstvo potrebno za novu ustavnu strukturu. U septembru 2009. postignut je dogovor o ciljnom datumu tranzicije 10. oktobra 2010, uz uslove koji su uključivali usvajanje izmjene [[Povelja Kraljevine Nizozemske|Povelje Kraljevine Nizozemske]], donošenje ustava Curaçaa i Svetog Martina i pripremu za preuzimanje državnih nadležnosti.<ref name="Kst_31954_30">{{cite web |last=Van Gent |first=Ineke |title=Kamerstuk 31 954, nr. 30: Wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen - Amendement van het lid Van Gent |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31954-30.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=15. 4. 2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Dana 7. septembra 2010. donesen je [[Zakon Kraljevine]] kojim je izmijenjena Povelja Kraljevine Nizozemske u vezi s ukidanjem Nizozemskih Antila. Zakonom je određeno da Curaçao i Sveti Martin dobiju status zemalja unutar Kraljevine, da Bonaire, Sveti Eustahije i Saba postanu dio nizozemskog državnog sistema te da se zemlja Nizozemski Antili ukine.<ref name="Stb_2010_333">{{cite web |author=Kingdom of the Netherlands |title=Staatsblad 2010, 333: Rijkswet van 7 september 2010 tot wijziging van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-333.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=7. 9. 2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Na završnoj konferenciji za okruglim stolom 9. septembra 2010. potvrđen je početak novih ustavnih odnosa 10. oktobra 2010. Kraljevskom odlukom od 23. septembra 2010. godine određeno je da izmjena Povelje stupi na snagu 10. oktobra 2010. u 00:00 sati po lokalnom vremenu na Arubi, Curaçau, Svetom Martinu, Bonaireu, Svetom Eustahiju i Sabi.<ref name="KB_2010">{{cite web |author=Tweede Kamer der Staten-Generaal |title=Toezending koninklijk besluit tot inwerkingtreding van de Rijkswet wijziging Statuut in verband met de opheffing van de Nederlandse Antillen |url=https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=2010D31634 |website=Tweede Kamer der Staten-Generaal |date=2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="Stb_2010_387">{{cite web |author=Kingdom of the Netherlands |title=Staatsblad 2010, 387: Besluit van 9 september 2010, houdende vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de rijkswetten met betrekking do de opheffing van de Nederlandse Antillen |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2010-387.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=9. 9. 2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Dana 10. oktobra 2010. Nizozemski Antili prestali su postojati kao zemlja unutar Kraljevine Nizozemske. Curaçao i Sveti Martin postali su zasebne zemlje unutar Kraljevine, dok su Bonaire, Sveti Eustahije i Saba postali dio Nizozemske kao javna tijela. Kraljevina Nizozemska od tada se sastoji od četiri zemlje: [[Nizozemska]], [[Aruba]], [[Curaçao]] i [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Maratin]]. Bonaire, Sveti Eustahije i Saba zajedno čine [[Karipska Nizozemska|Karipsku Nizozemsku]].<ref name="Trb_2010_328" /> == Politička podjela == {| class="wikitable" |- style="background:#ddd;" ! Zastava ! Naziv ! Glavni grad ! Površina (km²) ! Valuta ! Službeni jezici ! Napomene |- | [[Datoteka:Flag of Curaçao.svg|graničnik|40px]] | [[Curaçao]] | [[Willemstad]] | style="text-align:right;"| 444 | [[Nizozemski antilski gulden]] | rowspan="3" | [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i papiamento | Glavni grad Nizozemskih Antila<ref name="StabroekNews_2010">{{cite news |author=Stabroek Staff |title=Netherlands Antilles no more |url=http://www.stabroeknews.com/2010/10/09/news/regional/netherlands-antilles-no-more/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017000000/http://www.stabroeknews.com/2010/10/09/news/regional/netherlands-antilles-no-more/ |archive-date=17. 10. 2018 |url-status=dead |work=Stabroek News |date=9. 10. 2010 |access-date=3. 9. 2026 |language=en}}</ref> |- | [[Datoteka:Flag of Bonaire.svg|graničnik|40px]] | [[Bonaire]] | [[Kralendijk]] | style="text-align:right;"| 288 | [[Nizozemski antilski gulden]] | |- | [[Datoteka:Flag of Aruba.svg|graničnik|40px]] | [[Aruba]] | [[Oranjestad, Aruba|Oranjestad]] | style="text-align:right;"| 180 | [[Nizozemski antilski gulden]]<br>(od 1986. [[Arupski florin]]) | Izdvojila se 1. januara 1986.<ref name="Kst_32213_3" /> |- | [[Datoteka:Flag of Sint Maarten.svg|graničnik|40px]] | [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] | [[Philipsburg, Sint Maarten|Philipsburg]] | style="text-align:right;"| 34 | [[Nizozemski antilski gulden]] | rowspan="3" | [[Nizozemski jezik|nizozemski]] i [[Engleski jezik|engleski]] | rowspan="3" | [[SSS ostrva]] činila su jedinstveno ostrvsko područje do 1983, kada su podijeljena na tri zasebna ostrvska područja.<ref name="SmnNews_Timeline">{{cite news |last=Arduin |first=Nilda |title=Consider this: Timeline |url=https://smn-news.com/index.php/st-maarten-st-martin-news/40732-consider-this-timeline-2.html |work=St. Maarten News |date=1. 7. 2022 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Arduin_2022">{{cite report |last=Arduin |first=R. J. A. |title=Position paper: Initiating an approach to amending the Charter |url=http://www.sxmparliament.org/wp-content/uploads/2022/04/IS-761-dd-07apr2022-R.J.A.Arduin-Position-paper-CCAD-roundtable-panel.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619153358/http://www.sxmparliament.org/wp-content/uploads/2022/04/IS-761-dd-07apr2022-R.J.A.Arduin-Position-paper-CCAD-roundtable-panel.pdf |archive-date=19. 6. 2024 |url-status=dead |publisher=Parliament of Sint Maarten |date=april 2022 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> |- | [[Datoteka:Flag of Sint Eustatius.svg|graničnik|40px]] | [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] | [[Oranjestad, Sveti Eustahije|Oranjestad]] | style="text-align:right;"| 21 | [[Nizozemski antilski gulden]] |- | [[Datoteka:Flag of Saba.svg|graničnik|40px]] | [[Saba]] | [[The Bottom]] | style="text-align:right;"| 13 | [[Nizozemski antilski gulden]] |- class="sortbottom" style="background:#ccc;" | [[Datoteka:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|graničnik|40px]] | Nizozemski Antili | [[Willemstad]] | style="text-align:right;"| 980 (prije 1986)<br>800 | [[Nizozemski antilski gulden]] | | style="text-align:right;"| |} == Ustav == {{Glavni|Politika Nizozemskih Antila}} [[Datoteka:EU OCT and OMR map en.png|mini|desno|300px|Karta [[Evropska unija|Evropske unije]] i njenih prekomorskih zemalja i područja i najudaljenijih regija]] Državno uređenje Nizozemskih Antila ({{nl|Staatsregeling van de Nederlandse Antillen}}) doneseno je kraljevskim dekretom 29. marta 1955. Zajedno s [[Uredba o ostrvima Nizozemskih Antila|Uredbom o ostrvima Nizozemskih Antila]] ({{nl|Eilandenregeling Nederlandse Antillen}}) činilo je osnovu ustavnog uređenja Nizozemskih Antila. Državno uređenje uređivalo je institucije i nadležnosti na nivou zemlje, dok je Uredba o ostrvima uređivala položaj i nadležnosti pojedinih ostrvskih područja. Zbog takve podjele nadležnosti, Nizozemski Antili u ustavnopravnoj literaturi opisivani su kao federalno uređena zajednica.<ref name="Stb_1955_136">{{cite web |author=Kingdom of the Netherlands |title=Staatsblad 1955, 136: Wet van 29 maart 1955, houdende vaststelling van de Staatsregeling van de Nederlandse Antillen [Ustav Holandskih Antila] |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-1955-136.pdf |website=Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden |date=29. 3. 1955 |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}</ref><ref name="Borman_2012">{{cite book |last=Borman |first=C. |title=Het Statuut voor het Koninkrijk |edition=3rd |publisher=Wolters Kluwer |date=16. 4. 2012 |isbn=978-90-13-09930-0 |url=https://shop.wolterskluwer.nl/Het-Statuut-voor-het-Koninkrijk-sNPSTATKON/ |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Šef države bio je [[kralj Nizozemske]], koji je kao šef vlade Nizozemskih Antila bio predstavljen [[guverner Nizozemskih Antila|guvernerom]]. Guverner je imao izvršnu vlast, dok su ministri bili odgovorni [[Parlament Nizozemskih Antila|Parlamentu Nizozemskih Antila]] ({{nl|Staten van de Nederlandse Antillen}}).<ref name="Stb_1955_136" /> Zakonodavnu vlast imao je jednodomni [[Parlament Nizozemskih Antila]], koji je imao 22 člana. Broj zastupničkih mjesta bio je raspoređen prema ostrvskim područjima: 14 mjesta pripadalo je [[Curaçao|Curaçau]], po tri Bonaireu i Svetom Martinu, a po jedno Sabi i Svetom Eustahiju. Zastupnici su birani na općim izborima na mandat od četiri godine.<ref name="Kst_31956_3">{{cite web |author=Tweede Kamer der Staten-Generaal |title=Kamerstuk 31 956, nr. 3: Regels met betrekking tot de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba) - Memorie van Toelichting |url=https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31956-3.html |website=Officiële Bekendmakingen |date=15. 6. 2009 |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Nizozemski Antili nisu bili dio [[Evropska unija|Evropske unije]], nego su imali status [[Prekomorske zemlje i područja|prekomorske zemlje i područja]] (OCT) pridruženih Evropskoj uniji. Taj status proizlazio je iz prava Evropske unije i bio je uređen odredbama ugovora o pridruživanju prekomorskih zemalja i područja.<ref name="EUR_Lex_TFEU_Annex2">{{cite web |author=European Union |title=Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union – Annex II: Overseas countries and territories to which the provisions of Part Four of the Treaty on the Functioning of the European Union apply |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:12008EN02 |website=EUR-Lex |date=9. 5. 2008 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> U trenutku disolucije Nizozemskih Antila 10. oktobra 2010. njihov dotadašnji status prestao je postojati za tu državnu cjelinu. Evropska unija je potom nastavila primjenjivati režim OCT na pojedinačne teritorije, pri čemu su Bonaire, SVeti Eustahije i Saba ostali na popisu prekomorskih zemalja i područja.<ref name="EUR_Lex_Council_Decision_2012_692">{{cite web |author=Council of the European Union |title=2012/692/EU: Council Decision of 29 October 2012 amending Decision 2001/822/EC on the association of the overseas countries and territories with the European Community |url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32012D0692 |website=EUR-Lex |date=29. 10. 2012 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> == Privreda == {{Glavni|Privreda Nizozemskih Antila}} Privreda Nizozemskih Antila bila je mala, otvorena i relativno nediversifikovana. Njene glavne djelatnosti bile su [[turizam]], međunarodne finansijske usluge, [[prerada nafte]] i pomorski saobraćaj. Posebno značajnu ulogu imao je naftni sektor na [[Curaçao|Curaçau]], gdje su se nalazili rafinerija i objekti za pretovar nafte, dok je turizam bio posebno važan za Curaçao, [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] i [[Bonaire]]. U 2005. uslužni sektor činio je oko 84% [[BDP]]-a, industrija oko 15%, a [[poljoprivreda]] oko 1%.<ref name="IMF_Antilles_2004">{{cite report |author=International Monetary Fund |title=Kingdom of the Netherlands—Netherlands Antilles: Assessment of the Supervision and Regulation of the Financial Sector Volume I—Review of Financial Sector Regulation and Supervision |url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2004/271/article-A001-en.xml |publisher=International Monetary Fund |date=26. 8. 2004 |isbn=978-1-4519-3426-7 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="StateDept_Antilles_2010">{{cite web |author=U.S. Department of State |title=Background Note: Netherlands Antilles |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/netherlandsantilles/128593.htm |website=U.S. Department of State (Archived Content) |date=15. 11. 2010 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Međunarodne finansijske usluge, koje su tradicionalno predstavljale jedan od glavnih izvora prihoda, počele su gubiti na značaju od sredine 1980-ih zbog promjena u poreznim propisima drugih jurisdikcija. Udio prihoda od offshore finansijskog sektora u [[BDP]]-u smanjio se s oko 20% sredinom 1980-ih na manje od 2% 2002. Istovremeno je turizam postajao sve važniji izvor prihoda od izvoza usluga.<ref name="IMF_Antilles_2004" /> [[Privreda]] je bila zavisna od uvoza. Glavni uvozni proizvodi bili su sirova nafta za preradu i ponovni izvoz, mašine i električna oprema, hemijski proizvodi i prehrambeni proizvodi. U 2005. [[Venecuela|Venezuela]] je bila najveći dobavljač, s 59,1% ukupnog uvoza, a slijedile su [[Sjedinjene Američke Države]] s 17,7% i [[Brazil]] a 7,1%. Najvažniji izvozni proizvod bili su naftni derivati, dok su među glavnim izvoznim tržištima bile Sjedinjene Američke Države, [[Meksiko]] i [[Panama]].<ref name="StateDept_Antilles_2010" /> Razvoj [[poljoprivreda|poljoprivrede]] bio je ograničen nepovoljnim prirodnim uslovima, naročito siromašnim tlima i nedostatkom vode. Poljoprivreda je imala vrlo mali udio u ukupnoj privrednoj aktivnosti, a među glavnim proizvodima bili su aloja, sirak, [[kikiriki]], [[povrće]] i tropsko voće.<ref name="StateDept_Antilles_2010" /> Nizozemska je imala važnu ulogu u finansiranju razvoja Nizozemskih Antila. Krajem 1990-ih razvojna pomoć iznosila je oko 2,5% BDP-a godišnje, pri čemu je najveći dio sredstava dolazio iz Nizozemske, a manji dio iz [[Evropska unija|Evropske unije]]. I u prvoj polovini 2000-ih značajni transferi iz Nizozemske pomagali su u ublažavanju vanjskih ekonomskih neravnoteža.<ref name="IMF_Antilles_1999">{{cite report |author=International Monetary Fund |title=Kingdom of the Netherlands—Netherlands Antilles: Selected Issues and Statistical Appendix |url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/1999/065/article-A002-en.xml |publisher=International Monetary Fund |date=19. 7. 1999 |isbn=978-1-4518-0098-2 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="IMF_Antilles_2006">{{cite report |author=International Monetary Fund |title=Kingdom of the Netherlands—Netherlands Antilles: Staff Report for the 2005 Article IV Consultation |url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2006/116/article-A001-en.xml |publisher=International Monetary Fund |date=31. 3. 2006 |isbn=978-1-4518-0104-0 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Bruto domaći proizvod Nizozemskih Antila iznosio je 2002. oko 2,7 milijardi američkih dolara, odnosno oko 15.600 američkih dolara po stanovniku.<ref name="IMF_Antilles_2004" /> [[Nizozemski antilski gulden]] imao je fiksni kurs prema [[američki dolar|američkom dolaru]] od 1,79 guldena za jedan američki dolar. Taj kurs bio je na snazi od 23. decembra 1971. i zadržan je do disolucije Nizozemskih Antila 2010.<ref name="IMF_Antilles_2004" /> == Stanovništvo == {{Glavni|Stanovništvo Nizozemskih Antila}} Stanovništvo Nizozemskih Antila bilo je etnički, kulturno i jezički raznoliko. Njegovu strukturu oblikovali su domorodačko stanovništvo [[Karibi|Kariba]], evropska kolonizacija i dovođenje [[Afrika]]naca u okviru [[Atlantska trgovina robljem|atlantske trgovine robljem]], kao i kasnija doseljavanja s drugih karipskih ostrva, iz [[Latinska Amerika|Latinske Amerike]], [[Evropa|Evrope]] i drugih dijelova svijeta. Historijski razvoj stanovništva razlikovao se među ostrvima, pri čemu su na njegovu strukturu utjecali različiti obrasci [[Kolonizacija|kolonizacije]], trgovine, [[Migracija stanovništva|migracija]] i doseljavanja.<ref name="Klooster_Oostindie_2018">{{cite book |last1=Klooster |first1=Wim |last2=Oostindie |first2=Gert |title=Realm Between Empires: The Second Dutch Atlantic, 1680–1815 |publisher=Cornell University Press |date=15. 5. 2018 |isbn=978-1-5017-0526-7 |url=https://books.google.ba/books?id=ejFEDwAAQBAJ |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Prema popisu stanovništva iz 2001, [[papiamento]] je bio najzastupljeniji jezik u Nizozemskim Antilima: kao najčešće korišteni jezik u domaćinstvu navodilo ga je 65,4% stanovništva. Slijedili su [[engleski jezik|engleski]] sa 15,9%, [[nizozemski jezik|nizozemski]] sa 7,3% i [[španski jezik|španski]] sa 6,1%. Jezička struktura znatno se razlikovala među ostrvima. Na Curaçau je papiamento bio najčešći jezik (81,2%), kao i na Bonaireu (74,7%), dok je engleski dominirao na Svetom Martinu (67,5%), Svetom Eustahiju (82,7%) i Sabi (88,3%).<ref name="CBS_CW_2001">{{cite report |author=Central Bureau of Statistics Curaçao |title=Fourth Population and Housing Census Netherlands Antilles 2001: Main Results, Volume 2 |url=https://www.cbs.cw/_flysystem/media/tables-h-household-characteristics.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics Curaçao |date=2002 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Papiamento]] je [[Kreolski jezik|kreolski jezik]] nastao u karipskom području pod utjecajem više jezika, među kojima su posebno značajni [[portugalski jezik|portugalski]], [[španski jezik|španski]], [[nizozemski jezik|nizozemski]] i [[engleski jezik|engleski]], uz utjecaje različitih afričkih jezika. Na Curaçau i Bonaireu imao je ulogu glavnog jezika stanovništva. U svakodnevnoj upotrebi bili su prisutni i španski i različiti kreolski govori, posebno među doseljenim stanovništvom.<ref name="CBS_CW_2001" /> Zakonon o službenim jezicima, nizozemski, engleski i papiamento proglašeni su službenim jezicima Nizozemskih Antila 1. jula 2007.<ref name="Landsverordening_Officiële_Talen_2007">{{cite web |author=Nederlandse Antillen |title=Landsverordening van de 28ste maart 2007 houdende vaststelling van de officiële talen (Landsverordening officiële talen) |url=https://lokaleregelgeving.overheid.nl/10499 |website=Lokale wet- en regelgeving (Overheid.nl) |date=28. 3. 2007 |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}</ref> Većina stanovništva pripadala je [[Kršćanstvo|kršćanskim]] zajednicama. Prema popisu stanovništva iz 2001, [[rimokatolici]] su činili oko 72% stanovništva. Među ostalim većim kršćanskim zajednicama bili su pentekostalci, [[Protestantizam|protestanti]], adventisti sedmog dana, metodisti i [[Jehovini svjedoci]]. Oko 1,3% stanovništva bilo je [[jevreji|jevrejske]] vjere, dok je oko 5,2% navelo da nije pripadalo nijednoj religiji.<ref name="CBS_CW_Demographic_2001">{{cite report |author=Central Bureau of Statistics Curaçao |title=Fourth Population and Housing Census Netherlands Antilles 2001: Main Results, Volume 2 |url=https://www.cbs.cw/_flysystem/media/tables-de-demographic-characteristics.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics Curaçao |date=2002 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Prema istom popisu, 924 stanovnika, odnosno oko 0,53% ukupnog stanovništva, izjasnilo se kao [[musliman]]i. Najveći broj muslimana živio je na Curaçau (512) i Svetom Martinu (310), dok su manje muslimanske zajednice zabilježene na Bonaireu (64), Sabi (29) i Svetom Eustahiju (9).<ref name="CBS_CW_Demographic_2001" /> Vjerska struktura razlikovala se među ostrvima. Rimokatolicizam je bio naročito zastupljen na Curaçau i Bonaireu, dok su protestantske i druge kršćanske zajednice imale veći značaj na Svetom Eustahiju, Sabi i Svetom Martinu. Na Curaçau je postojala historijski značajna [[Jevreji|jevrejska zajednica]], posebno zajednica [[Sefardski Jevreji|sefardskih Jevreja]] portugalskog i španskog porijekla. Njeni pripadnici počeli su se naseljavati na ostrvu sredinom 17. stoljeća, nakon čega je zajednica postala važan dio trgovačkog i društvenog života Curaçaa.<ref name="Klooster_1997">{{cite journal |last=Klooster |first=Wim |title=Contraband Trade by Curaçao's Jews with Countries of Idolatry, 1660-1800 |journal=Studia Rosenthaliana |volume=31 |issue=1/2 |date=1997 |pages=58–73 |publisher=Amsterdam University Press |url=https://www.jstor.org/stable/41482354 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Klooster_Oostindie_2018"/> Stanovništvo Nizozemskih Antila bilo je mobilno. Građani Nizozemskih Antila imali su pravo slobodnog kretanja i nastanjivanja u [[Nizozemska|Nizozemskoj]], što je imalo značajan utjecaj na tržište rada. Tokom 1990-ih i početkom 2000-ih zabilježeno je značajno iseljavanje, posebno s Curaçaa, a među iseljenicima je bio velik udio mlađeg i kvalifikovanog stanovništva. Iseljavanje u Nizozemsku ublažavalo je nezaposlenost na ostrvima, ali je istovremeno doprinosilo nedostatku kvalifikovane radne snage.<ref name="IMF_Antilles_2006" /><ref name="IMF_Selected_Issues">{{cite report |author=International Monetary Fund |title=Kingdom of the Netherlands—Netherlands Antilles: Recent Economic Developments, Selected Issues, and Statistical Appendix |url=https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2001/073/article-A001-en.xml |publisher=International Monetary Fund |date=18. 5. 2001 |isbn=978-1-4518-0100-2 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Istovremeno se povećavao broj doseljenika iz drugih karipskih zemalja i Latinske Amerike. Posebno su bili prisutni doseljenici iz [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]], [[Haiti|Haitija]] i [[Kolumbija|Kolumbije]], a njihov je priliv djelimično nadoknađivao iseljavanje stanovništva u Nizozemsku. Ovaj proces bio je naročito izražen na Svetom Martinu, gdje je tokom 1990-ih i 2000-ih došlo do snažnog rasta stanovništva.<ref name="IMF_Antilles_2006" /> == Kultura == {{Vidi također|Muzika Arube i Nizozemskih Antila|Kultura na ostrvu Sveti Marin|Kultura Sabe}} [[Datoteka:bulawaya-1.jpg|mini|desno|300px|Ples [[Bulawaya|bulawaye]] na [[Curaçao|Curaçau]]]] Kultura Nizozemskih Antila bila je oblikovana geografskim položajem ostrva, njihovom kolonijalnom prošlošću, etničkom i jezičkom raznolikošću stanovništva kao i vezama s drugim karipskim zemljama, [[Latinska Amerika|Latinskom Amerikom]], [[Nizozemska|Nizozemskom]] i [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. Zbog različitih historijskih iskustava pojedinih ostrva, kulturne tradicije nisu bile jedinstvene na cijelom području Nizozemskih Antila. Posebno su se razlikovale tradicije južnih ostrva Curaçaa i Bonairea, na kojima je papiamento imao važnu ulogu, od kulturnih tradicija engleskojezičnih ostrva Sveti Martin, Sveti Eustahije i Saba.<ref name="Rotmeijer_2023">{{cite thesis |last=Rotmeijer |first=Sanne |title=News in a Glasshouse: Media, Publics, and Senses of Belonging in the Dutch Caribbean |degree=PhD |publisher=University of Amsterdam |date=2023 |url=https://www.researchgate.net/publication/373041594_News_in_a_Glasshouse_Media_Publics_and_Senses_of_Belonging_in_the_Dutch_Caribbean |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Muzika]] i [[ples]] imali su važnu ulogu u kulturnom životu. Na Curaçau su se razvili različiti oblici tradicionalne muzike i plesa, među kojima je [[Bulawaya|bulawaya]], povezana s afričko-karipskim kulturnim naslijeđem. Papiamento je imao važnu ulogu u usmenoj tradiciji i popularnoj muzici, dok su tokom vremena na lokalnu kulturu utjecali i evropski, afrički, karipski i latinoamerički kulturni elementi.<ref name="CBS_CW_2001" /> [[Karneval]] je postao jedan od najvažnijih javnih kulturnih događaja na više ostrva. Na Curaçau se njegovo obilježavanje može dokumentovati najmanje od 19. stoljeća: prvi poznati zapis o organizovanju karnevalskih povorki potječe iz 1872. Prva ulična povorka održana je 1947, dok je 1961. osnovan Centralni karnevalski odbor Curaçaoa s ciljem ponovnog podsticanja interesa za karneval. Godine 1971. osnovan je Karnevalski odbor Curaçaoa, čime je započela nova faza razvoja karnevala i njegovog širenja među stanovništvom. Iste godine [[Tumba (muzika)|tumba]] je uvedena kao ''roadmarch'', odnosno glavna pjesma karnevalske povorke.<ref name="Nationaal_Archief_Educatiemappen">{{cite web |author=Nationaal Archief Curaçao |title=Educatiemappen |url=https://nationaalarchief.cw/educatie/educatiemappen/ |website=Nationaal Archief Curaçao |access-date=4. 9. 2026 |language=nl}}</ref> == Sport == {{Glavni|Nizozemski Antili na Olimpijskim igrama}} [[Bejzbol]] je bio jedan od najpopularnijih sportova na Nizozemskim Antilima, naročito na Curaçau. Ostrva su dala veliki broj profesionalnih igrača, uključujući više njih koji su nastupali u [[Glavna bejzbol liga|Glavna bejzbolska liga]] (MLB). Među poznatijim igračima s Curaçaa bili su [[Hensley Meulens]], [[Andruw Jones]], [[Kenley Jansen]], [[Andrelton Simmons]], [[Ozzie Albies]], [[Jonathan Schoop]], [[Didi Gregorius]] i [[Jurickson Profar]]. Hensley Meulens bio je prvi igrač rođen na Curaçau koji je nastupio u MLB-u, čime je otvoren put kasnijem nizu igrača s ostrva.<ref name="Kelly_2020">{{cite web |last=Kelly |first=Matt |title=How did Curaçao become a baseball paradise? |url=https://www.mlb.com/news/a-small-island-looks-at-curacao-baseball-stars |website=MLB.com |date=6. 7. 2020 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Andruw Jones]] ostvario je posebno zapažen podvig u [[Svjetska serija|Svjetskoj seriji]] 1996. U prvoj utakmici između [[Atlanta Braves|Atlanta Bravesa]] i [[New York Yankees|New York Yankeesa]] pogodio je dva ''home-runa'' u svoja prva dva nastupa na palici, čime je postao prvi igrač koji je to ostvario u historiji Svjetske serije.<ref name="MLB_Andruw_Jones_1996">{{cite web |author=MLB.com |title=Andruw homers in his first two World Series at-bats |url=https://www.mlb.com/video/andruw-s-two-homers-c20030483 |website=MLB.com |date=20. 10. 1996 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemski Antili nastupili su na [[Ljetne olimpijske igre|Ljetnim olimpijskim igrama]] od 1960. do 2008, a njihovi sportisti osvojili su jednu olimpijsku medalju. [[Jan Boersma]] osvojio je srebrnu medalju u [[Jedrenje|jedrenju]] na dasci na [[Olimpijske igre 1988.|Ljetnim olimpijskim igrama 1988.]] u [[Seul|Seulu]].<ref name="Olympedia_AHO">{{cite web |author=Olympedia |title=Netherlands Antilles (AHO) |url=https://www.olympedia.org/countries/AHO |website=Olympedia |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Na [[Zimske olimpijske igre 1988.|Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] u [[Calgary|Calgaryju]] Nizozemski Antili prvi put su nastupili na zimskim igrama. Bart Carpentier Alting i Bart Drechsel zauzeli su 29. mjesto u dvosjedu u [[bob]]u, što je ostao najbolji plasman Nizozemskih Antila na zimskim olimpijskim igrama. Carpentier Alting nastupio je i u [[sanjkanje|sanjkanju]], gdje je zauzeo 36. mjesto. Nizozemski Antili nastupili su i na [[Zimske olimpijske igre 1992.|Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] u [[Albertville|Albertvilleu]], gdje su u dvosjedu u bobu zauzeli 37. mjesto.<ref name="Olympedia_AHO_2008">{{cite web |author=Olympedia |title=Netherlands Antilles at the 2008 Summer Olympics |url=https://www.olympedia.org/countries/AHO/editions/43 |website=Olympedia |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Olympedia_Churandy_Martina">{{cite web |author=Olympedia |title=Bart Carpentier Alting |url=https://www.olympedia.org/athletes/84624 |website=Olympedia |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nakon raspuštanja Nizozemskih Antila 10. oktobra 2010, njihovo mjesto u olimpijskom sistemu više nije postojalo kao zasebna reprezentacija. Na [[Olimpijske igre 2012.|Ljetnim olimpijskim igrama 2012.]] tri sportista s bivših Nizozemskih Antila nastupila su kao nezavisni olimpijski sportisti pod olimpijskom zastavom. To su bili atletičar Liemarvin Bonevacia, džudista Reginald de Windt i jedriličarka Philipine van Aanholt.<ref name="Olympedia_IOA_2012">{{cite web |author=Olympedia |title=Independent Olympic Athletes at the 2012 Summer Olympics |url=https://www.olympedia.org/countries/IOA/editions/54 |website=Olympedia |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemski Antili imali su vlastitu [[šah]]ovsku federaciju koja je bila članica [[FIDE|Međunarodne šahovske federacije (FIDE)]] pod oznakom AHO. Nakon raspuštanja Nizozemskih Antila, šahovska organizacija Curaçaa nastavila je djelovati u međunarodnom šahu, a FIDE je 2026. vodi pod oznakom CUR kao federaciju Curaçaa.<ref name="Curacao_Chess_Federation">{{cite web |author=Curaçao Chess Federation |title=Curaçao Chess Federation – Official Website |url=https://www.curacaochessfederation.com/ |website=Curaçao Chess Federation |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> == Kriminalitet == Kriminalitet u Nizozemskim Antilima bio je povezan s geografskim položajem ostrva između [[Južna Amerika|Južne]] i [[Sjeverna Amerika|Sjeverne Amerike]], međunarodnim pomorskim i zračnim saobraćajem, razvijenim turizmom i offshore finansijskim sektorom. Poseban problem predstavljali su [[trgovina drogom|trgovina narkoticima]], [[organizirani kriminal]], [[pranje novca]] i [[Trgovina ljudima|trgovina ljudima]]. Problemi su se razlikovali među ostrvima, pri čemu su Curaçao i Sveti Martin, kao najveća i najrazvijenija ostrva, imali posebno značajnu ulogu u međunarodnim tokovima ljudi, robe i kapitala.<ref name="UNODC_2002_Organized_Crime">{{cite report |author=United Nations Office on Drugs and Crime |title=Results of a pilot survey of forty selected organized criminal groups in sixteen countries |url=https://www.unodc.org/pdf/crime/publications/Pilot_survey.pdf |publisher=United Nations |date=septembar 2002 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> === Trgovina narkoticima === Nizozemski Antili bili su važna tranzitna tačka za krijumčarenje [[kokain]]a iz Južne Amerike prema Evropi i Sjevernoj Americi. Posebno je bila značajna ruta između Curaçaa i Nizozemske. Istraživanje [[Ured Ujedinjenih naroda za droge i kriminal|Ureda Ujedinjenih naroda za droge i kriminal]] opisalo je organizovanu kriminalnu grupu koja je djelovala između [[Curaçao|Curaçaa]] i [[Rotterdam]]a i bila prvenstveno uključena u krijumčarenje kokaina. Grupa je koristila kurire koji su drogu prenosili zračnim i pomorskim putem, a bila je povezana s nasiljem, korupcijom i drugim oblicima organizovanog kriminala.<ref name="UNODC_2002_Organized_Crime" /> Početkom 2000-ih krijumčarenje kokaina zračnim putem predstavljalo je posebno izražen problem. Zbog velikog broja putnika koji su pokušavali prenijeti drogu na komercijalnim letovima uvedena je kontrola poznata kao "100%-tna kontrola", kojom su putnici na letovima s Curaçaa prema Nizozemskoj podvrgavani pojačanim pregledima. Prema izvještaju o trgovini narkoticima na Karibima, oko 60% kokaina zaplijenjenog na području Kariba 2004. zaplijenjeno je u Nizozemskim Antilima. Isti izvor navodi procjenu antileanskih vlasti da je približno 75% kriminaliteta bilo povezano s drogom.<ref name="IDPC_2007_Drug_Trafficking">{{cite report |author=International Drug Policy Consortium |title=Case study: drug trafficking and the Netherlands Antilles |url=https://idpc.net/publications/2007/03/drug-trafficking-netherlands-antilles |publisher=International Drug Policy Consortium |date=1. 3. 2007 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Nizozemske i antileanske vlasti razvile su zajedničke mjere protiv krijumčarenja narkotika, uključujući intenzivniju kontrolu putnika, policijsku saradnju i efikasnije procesuiranje predmeta povezanih s drogom. Zbog položaja ostrva između proizvođača narkotika u Južnoj Americi i evropskog tržišta, borba protiv međunarodne trgovine narkoticima ostala je jedno od važnijih područja djelovanja sigurnosnih i pravosudnih institucija.<ref name="US_SD_2009_HRR">{{cite report |author=United States Department of State |title=2009 Human Rights Reports: Netherlands Antilles |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2009/eur/136049.htm |publisher=United States Department of State |date=11. 3. 2010 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> === Organizovani kriminal i pranje novca === Razvijeni offshore finansijski sektor činio je Nizozemske Antile osjetljivim na [[pranje novca]] i korištenje legalnih privrednih struktura za prikrivanje prihoda stečenih kriminalnim aktivnostima. Američki izvještaji krajem 1990-ih upozoravali su da su offshore bankarstvo, holding-kompanije, međunarodni finansijski tokovi i kasino-industrija stvarali mogućnosti za pranje novca. Istovremeno su vlasti Nizozemskih Antila poduzele mjere za jačanje nadzora: pranje novca kriminalizovano je 1995, a 1996. uvedene su obaveze identifikacije klijenata i prijavljivanja neuobičajenih transakcija te je uspostavljena finansijsko-obavještajna jedinica.<ref name="US_SD_1997_INCSR">{{cite report |author=United States Department of State |title=1997 International Narcotics Control Strategy Report: Money Laundering and Financial Crimes |url=https://1997-2001.state.gov/global/narcotics_law/1997_narc_report/money.html |publisher=United States Department of State |date=mart 1998 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> [[Međunarodni monetarni fond]] je početkom 2000-ih također ocjenjivao sistem sprječavanja pranja novca u Nizozemskim Antilima. Pranje novca bilo je [[krivično djelo]], a propisi su obuhvatali prihode ostvarene različitim vrstama kriminala. Međunarodni finansijski sektor bio je podvrgnut licenciranju i nadzoru, ali je zbog međunarodne prirode finansijskih tokova i dalje postojala potreba za jačanjem nadzora i provođenje propisa.<ref name="IMF_Antilles_2004" /> Organizovani kriminal nije bio ograničen na trgovinu narkoticima. Istraživanja UNODC-a pokazala su da su kriminalne grupe povezane s Nizozemskim Antilima djelovale transnacionalno i koristile različite oblike logističke, finansijske i koruptivne podrške. Prihodi od nezakonitih aktivnosti mogli su biti ulagani u legalnu ekonomiju, čime se granica između kriminalnih i zakonitih privrednih aktivnosti dodatno zamagljivala.<ref name="UNODC_2002_Organized_Crime" /> === Trgovina ljudima === [[Trgovina ljudima]] predstavljala je dodatni problem. Prema izvještaju [[State Department|State Departmenta]] iz 2009, svih pet ostrva Nizozemskih Antila predstavljalo je tranzitno i odredišno područje za muškarce i žene koji su bili žrtve trgovine ljudima radi [[Seksualna eksploatacija|seksualne eksploatacije]] i [[Prisilni rad|prisilnog rada]]. Žrtve su dolazile iz [[Kolumbija|Kolumbije]], [[Venecuela|Venezuele]], [[Surinam]]a, [[Kuba|Kube]], [[Dominikanska Republika|Dominikanske Republike]] i drugih zemalja [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i [[Karibi|Kariba]]. Posebno su bile ugrožene žene uključene u legalnu i ilegalnu [[Prostitucija|prostituciju]], kao i migranti zaposleni u građevinarstvu, poljoprivredi i domaćinstvima.<ref name="US_SD_2009_TIP">{{cite report |author=United States Department of State |title=2009 Trafficking in Persons Report: Netherlands Antilles |url=https://2009-2017.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2009/123137.htm |publisher=United States Department of State |date=16. 6. 2009 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Borbu protiv trgovine ljudima otežavalo je to što Nizozemski Antili dugo nisu imali posebno krivično zakonodavstvo posvećeno toj vrsti kriminala. Vlasti su zbog toga koristile postojeće odredbe krivičnog zakonodavstva koje su omogućavale procesuiranje djela povezanih s krijumčarenjem ljudi, ropstvom, otmicom i prisilom. Istovremeno je razvijana saradnja s Nizozemskom i drugim zemljama u cilju istrage slučajeva, procesuiranja počinioca i zaštite žrtava.<ref name="US_SD_2009_TIP" /> === Zatvorski sistem === Glavni zatvor Nizozemskih Antila bio je "Koraal Specht" na Curaçau, koji je kasnije preimenovan u zatvor "Bon Futuro". Zatvor je više puta bio predmet ispitivanja [[Evropski komitet za sprečavanje mučenja|Evropskog komiteta za sprječavanje mučenja]] (CPT). Tokom posjete 2002. CPT je razmatrao stanje u Bon Futuru, uključujući uslove pritvora i postupanje prema zatvorenicima.<ref name="CPT_2002_Report">{{cite report |author=European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment |title=Report to the Authorities of the Kingdom of the Netherlands on the visits carried out to the Kingdom in Europe and to the Netherlands Antilles by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) in February 2002 |url=https://rm.coe.int/16806977e7 |publisher=Council of Europe |date=15. 11. 2002 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> CPT je u izvještaju nakon posjete 2007. naveo da su u zatvoru "Bon Futuru" zabilježeni navodi zatvorenika o [[Fizičko zlostavljanje|fizičkom zlostavljanju]] od strane zatvorskog osoblja, posebno tokom intervencija jedinice za hitne intervencije. Izvještaj je također ukazao na ozbiljne nedostatke u odnosima između osoblja i zatvorenika, kao i na probleme u organizaciji zatvorske službe.<ref name="CPT_2007_Report">{{cite report |author=European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment |title=Report to the authorities of the Kingdom of the Netherlands on the visits carried out to the Kingdom in Europe, Aruba, and the Netherlands Antilles by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) in June 2007 |url=https://www.refworld.org/reference/countryrep/coecpt/2008/53206 |publisher=Council of Europe |date=5. 2. 2008 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> Problemi su uključivali i neodgovarajuće materijalne uslove. U ranijim izvještajima CPT je ukazivao na prenapučenost, nedostatke u održavanju higijene i druge probleme u pritvorskim i zatvorskim uslovima. Vlasti Nizozemskih Antila provodile su tokom 2000-ih obnovu i proširenje zatvorskog kompleksa, ali su izvještaji CPT-a i dalje ukazivali na ozbiljne sistemske nedostatke.<ref name="CPT_2002_Report" /><ref name="CPT_2007_Report_Official">{{cite report |author=European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment |title=Report to the authorities of the Kingdom of the Netherlands on the visits carried out to the Kingdom in Europe, Aruba, and the Netherlands Antilles by the European Committee for the Prevention of Torture and Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CPT) in June 2007 |url=https://rm.coe.int/168069780d |publisher=Council of Europe |date=30. 1. 2008 |access-date=4. 9. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Aruba]] * [[Bonaire]] * [[Curaçao]] * [[Historija Nizozemskih Antila]] * [[Karibi]] * [[Karipska Nizozemska]] * [[Kultura Nizozemskih Antila]] * [[Saba]] * [[Sveti Eustahije (ostrvo)|Sveti Eustahije]] * [[Sveti Martin (ostrvo)|Sveti Martin]] * [[Mali Antili]] * [[Nizozemski Karibi]] * [[Nizozemsko kolonijalno carstvo]] * [[Nizozemska Zapadna Indija]] ==Reference== {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Borman |first=C. |title=Het Statuut voor het Koninkrijk |url=https://books.google.com/books?id=2-tZN0vj5QwC&pg=PP1 |publisher=Kluwer |location=Deventer |year=2005 |isbn=978-90-13-02306-0 |language=nl}} * {{cite book |last=Morison |first=Samuel Eliot |title=History of United States Naval Operations in World War II: The Battle of the Atlantic, September 1939 – May 1943 |url=https://books.google.com/books?id=nwvs7TDDXyoC |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |isbn=978-0-252-06963-5 |language=en}} * {{cite book |last1=Oostindie |first1=G. |last2=Klinkers |first2=I. |title=Het Koninkrijk inde Caraïben: een korte geschiedenis van het Nederlandse dekolonisatiebeleid 1940–2000 |publisher=Amsterdam University Press |year=2001 |isbn=978-90-5356-438-7 |language=nl}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Netherlands Antilles}} {{Commonscat|Netherlands Antilles}} {{wikiatlas|the Netherlands Antilles}} * [https://web.archive.org/web/20101018032207/http://www.gov.an/ Službeni sajt Vlade Nizozemskim Antila] (arhivirano) {{nl simbol}} * [https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/ Službena stranica Antillenhuis-a] (arhivirano) {{nl simbol}} * [https://web.archive.org/web/20101205173858/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nt.html Nizozemski Antili] na sajtu ''The World Factbook'' [[Centralna obavještajna agencija|Centralne obavještajne agencije]] (arhivirano) {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20160527055959/https://www.wdl.org/en/item/4393/ Nizozemski Antili] na sajtu Svjetske digitalne biblioteke (arhivirano) {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20081025074859/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/netherlandsantilles.htm Nizozemski Antili] iz publikacije ''UCB Libraries GovPubs'' (arhivirano) {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nizozemski Antili|*]] [[Kategorija:Bivše države na Karibima]] [[Kategorija:Bivše nizozemske kolonije]] [[Kategorija:Zavjetrinski Antili]] [[Kategorija:20. vijek na Arubi]] [[Kategorija:20. vijek na Bonaireu]] [[Kategorija:20. vijek na Curaçau]] [[Kategorija:20. vijek na Sint Maartenu]] [[Kategorija:Države nizozemskog govornog područja]] [[Kategorija:Države engleskog govornog područja]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1954.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 2010.]] [[Kategorija:Specijalne teritorije Evropske unije]] e6pt9m0xsz7d5f171wxcj4t50ptoksr 0 65645 3924831 3669439 2026-09-13T09:56:04Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg datotekom [[:File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg|Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: 3924831 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|mini|desno|Grb Burkine Faso]] '''Grb Burkine Faso''' zvanični je simbol ove [[Afrika|afričke]] zemlje, a sastoji se od štita zasnovanog na [[Zastava Burkine Faso|nacionalnoj zastavi]]. Iznad štita je naziv države "[[Burkina Faso]]", a ispod moto države na [[Francuski jezik|francuskom]]: "''Unité, Progrès, Justice''" (jedinstvo, napredak, pravda). Potpora ovih natpisa su dva koplja, dok štit pridržavaju s obje strane dva [[konj]]a. Dvije biljke koje izlaze iz oba kraja donje trake predstavljaju biserno proso, važnu žitaricu koja se uzgaja u ovoj zemlji u kojoj [[poljoprivreda]] predstavlja 32% [[Bruto domaći proizvod|bruto domaćeg proizvoda]]. Grb Burkine Faso sličan je starom grbu Gornje Volte, sa zastavom Burkine Faso koja zamjenjuje zastavu Gornje Volte u sredini. Grb i njegovo značenje propisani su Zakonom br. 020/97/II/AN. <ref>{{Cite web|url=https://www.fotw.info/flags/bf.html|title=Burkina Faso|website=fotw.info|access-date=2019-07-20}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=Armoiries|url=https://www.gcob.gov.bf/ressources/armoiries|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117221012/https://www.gcob.gov.bf/ressources/armoiries|archive-date=17 January 2021|access-date=5 April 2021|website=Great Chancellery of Burkinabe Orders}}</ref> == Također pogledajte == * [[Zastava Burkine Faso]] == Reference == {{Refspisak}} {{Grbovi Afrike}} {{Commonscat|Coats of arms of Burkina Faso}} [[Kategorija:Grbovi država|Burkina Faso]] [[Kategorija:Burkina Faso]] su2wtr4ltycw1tvcbykzx4kmt2k3nds 0 67562 3924784 3762558 2026-09-12T16:38:09Z De71la 163722 3924784 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država| |izvorno_ime = 澳門特別行政區<br />Região Administrativa Especial de Macau |zvanično_ime = Posebna upravna regija Makao |ime_genitiv = Macaua |zastava = Flag of Macau.svg |grb = Coat_of_arms_of_Macao.svg |mapa = LocationMacau.png |službeni_jezik = [[Kineski jezik|kineski]], [[Portugalski jezik|portugalski]] |glavni_grad = nema glavnog grada |vrsta_prve_vlasti = Predsjednik Vlade |vladar_prva_vlast = [[Ho Iat Seng]] |vrsta_druge_vlasti = |vladar_druga_vlast = |po_površini_na_svijetu = |površina = 28,6 |procenat_vode = 0 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 167. |stanovnika = 431.000 |gustoća = 17,31 |nezavisnost = |valuta = [[Makaonska pataka]] (MOP) |vremenska_zona = [[UTC]]+8 |himna = "[[March of the Volunteers]]" |internetski_nastavak = [[.mo]] |pozivni_broj = +853 |}} '''Makao''' ('''Macao''' ili '''Macau''') je jedna od dvije teritorije posebne upravne regije [[Kina|Kine]], zajedno sa [[Hong Kong]]om. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Macau {{!}} Geography and Cartography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref>Makao je teritorija na kojoj živi više od pola milona stanovnika, a sastoji od poluostrva i dva ostrva. Makao je u svijetu posebno poznat po [[turizam|turizmu]] i [[kockanje|kockanju]], kao i po razvijenoj tekstilnoj i elektroničkoj industriji, te [[bankarstvo|bankarstvu]]. Makaom je upravljao [[Portugal]] sve do [[1999]]. godine, kada je nadležnost prepuštena [[Kina|Kini]]. Ovo je bila najstarija evropska kolonija u Kini. U sastavu NR Kine, Makao uživa veliku autonomiju koja je garantovana po principu „jedna država, dva sistema.<ref>{{Cite web|url=https://gao.um.edu.mo/living-community/macao/history/|title=History - Global Affairs Office {{!}} University of Macau|website=gao.um.edu.mo|language=en-US|access-date=2026-09-12}}</ref> == Historija == Od dolaska Portugalaca u 17. vijeku, teritorija Makaa se širila procesom nasipanja zemljišta. Vlade iz tog perioda izvršile su nasipanje područja između Makaa i kineskog kopna, čime je formirano današnje poluostrvo. Nakon [[Opijumski rat|Opijumskog rata]] 1841. godine, [[Velika Britanija|Britanija]] je osnovala Hong Kong, a većina stranih trgovaca napustila je Makao, koji je postao zabačena sredina. Ipak, grad je nastavio oživljavati multikulturalni život i svakodnevno praktično koristiti svoje historijske građevine, postavši pritom omiljena destinacija za međunarodne putnike, pisce i umjetnike.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.macaotourism.gov.mo/en/travelessential/about-macao/brief-history|title=Brief History - Macao Government Tourism Office|website=www.macaotourism.gov.mo|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref> Krajem 20. vijeka, vlada je pokrenulaprograme nasipanja kako bi se popunila područja oko ostrva [[Taipa (ostrvo)|Taipa]] i [[Coloane (ostrvo)|Coloane]], odnosno ravničarska [[Močvara|močvarna]] zemljišta koja okružuju prirodna brda na tim ostrvima.<ref name=":2" /> == Geografija == Makao je smješten na južnoj obali, u blizini Hong Konga. Poznat još po živopisnom spoju portugalske i kineske kulture, posjeduje jedinstven historijski i arhitektonski ambijent, te lokalitete [[UNESCO]]-ve svjetske baštine koja govori o kolonijalnoj prošlosti ovog mjesta. <ref name=":1" /> === Klima === Makao se ističe promjenama u klimi i vremenskim obrascima povezanim s globalnim zagrijavanjem. Ova teritorija se pretežno odlikuje [[Suptropska klima|suptropskom i monsunskom klimom]], s prosječnom godišnjom temperaturom od 25 stepeni Celzijusa (77 stepeni Farenhajta). Zimske temperature u prosjeku iznose oko 14 stepeni Celzijusa (57 stepeni Farenhajta), dok ljetne temperature često prelaze 30 stepeni Celzijusa (86 stepeni Farenhajta). Tokom ljetnih mjeseci na ovo područje snažan uticaj imaju [[Pacifički obruč|pacifički]] [[Tajfun|tajfuni]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.smg.gov.mo/webdiss/e_climate.htm|title=Climate of Macau|website=www.smg.gov.mo|access-date=2026-09-12}}</ref> == Zanimljivosti == Makao važi za jednu od vodećih svjetskih destinacija za igre na sreću i zbog toga ga često nazivaju i „''svjetskom prijestolnicom kockanja''”, te privlači milione turista u potrazi za zabavom i luksuzom. == Također pogledajte == * [[Hong Kong]] == Reference == <references /> == Vanjski linkovi == {{Commons|Category:Macau|Macau}}https://www.britannica.com/place/Macau-administrative-region-China<nowiki/>{{Države Azije}} {{Administrativna podjela NR Kine}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Makao| ]] [[Kategorija:Azija]] [[Kategorija:Geografija Kine]] [[Kategorija:Specijalne administrativne regije u Kini]] [[Kategorija:Poluostrva u Aziji]] lnm0ou0rt3numvlqj6a6c554vdky9w2 3924785 3924784 2026-09-12T16:38:28Z De71la 163722 3924785 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država| |izvorno_ime = 澳門特別行政區<br />Região Administrativa Especial de Macau |zvanično_ime = Posebna upravna regija Makao |ime_genitiv = Macaua |zastava = Flag of Macau.svg |grb = Coat_of_arms_of_Macao.svg |mapa = LocationMacau.png |službeni_jezik = [[Kineski jezik|kineski]], [[Portugalski jezik|portugalski]] |glavni_grad = nema glavnog grada |vrsta_prve_vlasti = Predsjednik Vlade |vladar_prva_vlast = [[Ho Iat Seng]] |vrsta_druge_vlasti = |vladar_druga_vlast = |po_površini_na_svijetu = |površina = 28,6 |procenat_vode = 0 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 167. |stanovnika = 431.000 |gustoća = 17,31 |nezavisnost = |valuta = [[Makaonska pataka]] (MOP) |vremenska_zona = [[UTC]]+8 |himna = "[[March of the Volunteers]]" |internetski_nastavak = [[.mo]] |pozivni_broj = +853 |}} '''Makao''' ('''Macao''' ili '''Macau''') je jedna od dvije teritorije posebne upravne regije [[Kina|Kine]], zajedno sa [[Hong Kong]]om. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Macau {{!}} Geography and Cartography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref>Makao je teritorija na kojoj živi više od pola milona stanovnika, a sastoji od poluostrva i dva ostrva. Makao je u svijetu posebno poznat po [[turizam|turizmu]] i [[kockanje|kockanju]], kao i po razvijenoj tekstilnoj i elektroničkoj industriji, te [[bankarstvo|bankarstvu]]. Makaom je upravljao [[Portugal]] sve do [[1999]]. godine, kada je nadležnost prepuštena [[Kina|Kini]]. Ovo je bila najstarija evropska kolonija u Kini. U sastavu NR Kine, Makao uživa veliku autonomiju koja je garantovana po principu „jedna država, dva sistema.<ref>{{Cite web|url=https://gao.um.edu.mo/living-community/macao/history/|title=History - Global Affairs Office {{!}} University of Macau|website=gao.um.edu.mo|language=en-US|access-date=2026-09-12}}</ref> == Historija == Od dolaska Portugalaca u 17. vijeku, teritorija Makaa se širila procesom nasipanja zemljišta. Vlade iz tog perioda izvršile su nasipanje područja između Makaa i kineskog kopna, čime je formirano današnje poluostrvo. Nakon [[Opijumski rat|Opijumskog rata]] 1841. godine, [[Velika Britanija|Britanija]] je osnovala Hong Kong, a većina stranih trgovaca napustila je Makao, koji je postao zabačena sredina. Ipak, grad je nastavio oživljavati multikulturalni život i svakodnevno praktično koristiti svoje historijske građevine, postavši pritom omiljena destinacija za međunarodne putnike, pisce i umjetnike.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.macaotourism.gov.mo/en/travelessential/about-macao/brief-history|title=Brief History - Macao Government Tourism Office|website=www.macaotourism.gov.mo|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref> Krajem 20. vijeka, vlada je pokrenula programe nasipanja kako bi se popunila područja oko ostrva [[Taipa (ostrvo)|Taipa]] i [[Coloane (ostrvo)|Coloane]], odnosno ravničarska [[Močvara|močvarna]] zemljišta koja okružuju prirodna brda na tim ostrvima.<ref name=":2" /> == Geografija == Makao je smješten na južnoj obali, u blizini Hong Konga. Poznat još po živopisnom spoju portugalske i kineske kulture, posjeduje jedinstven historijski i arhitektonski ambijent, te lokalitete [[UNESCO]]-ve svjetske baštine koja govori o kolonijalnoj prošlosti ovog mjesta. <ref name=":1" /> === Klima === Makao se ističe promjenama u klimi i vremenskim obrascima povezanim s globalnim zagrijavanjem. Ova teritorija se pretežno odlikuje [[Suptropska klima|suptropskom i monsunskom klimom]], s prosječnom godišnjom temperaturom od 25 stepeni Celzijusa (77 stepeni Farenhajta). Zimske temperature u prosjeku iznose oko 14 stepeni Celzijusa (57 stepeni Farenhajta), dok ljetne temperature često prelaze 30 stepeni Celzijusa (86 stepeni Farenhajta). Tokom ljetnih mjeseci na ovo područje snažan uticaj imaju [[Pacifički obruč|pacifički]] [[Tajfun|tajfuni]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.smg.gov.mo/webdiss/e_climate.htm|title=Climate of Macau|website=www.smg.gov.mo|access-date=2026-09-12}}</ref> == Zanimljivosti == Makao važi za jednu od vodećih svjetskih destinacija za igre na sreću i zbog toga ga često nazivaju i „''svjetskom prijestolnicom kockanja''”, te privlači milione turista u potrazi za zabavom i luksuzom. == Također pogledajte == * [[Hong Kong]] == Reference == <references /> == Vanjski linkovi == {{Commons|Category:Macau|Macau}}https://www.britannica.com/place/Macau-administrative-region-China<nowiki/>{{Države Azije}} {{Administrativna podjela NR Kine}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Makao| ]] [[Kategorija:Azija]] [[Kategorija:Geografija Kine]] [[Kategorija:Specijalne administrativne regije u Kini]] [[Kategorija:Poluostrva u Aziji]] kok7oqq7ms81thlfy8inkw3u35lgoxs 3924810 3924785 2026-09-13T07:45:34Z AnToni 2325 nije potrebno u Fahrenhajtima 3924810 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država| |izvorno_ime = 澳門特別行政區<br />Região Administrativa Especial de Macau |zvanično_ime = Posebna upravna regija Makao |ime_genitiv = Macaua |zastava = Flag of Macau.svg |grb = Coat_of_arms_of_Macao.svg |mapa = LocationMacau.png |službeni_jezik = [[Kineski jezik|kineski]], [[Portugalski jezik|portugalski]] |glavni_grad = nema glavnog grada |vrsta_prve_vlasti = Predsjednik Vlade |vladar_prva_vlast = [[Ho Iat Seng]] |vrsta_druge_vlasti = |vladar_druga_vlast = |po_površini_na_svijetu = |površina = 28,6 |procenat_vode = 0 |po_broju_stanovnika_na_svijetu = 167. |stanovnika = 431.000 |gustoća = 17,31 |nezavisnost = |valuta = [[Makaonska pataka]] (MOP) |vremenska_zona = [[UTC]]+8 |himna = "[[March of the Volunteers]]" |internetski_nastavak = [[.mo]] |pozivni_broj = +853 |}} '''Makao''' ('''Macao''' ili '''Macau''') je jedna od dvije teritorije posebne upravne regije [[Kina|Kine]], zajedno sa [[Hong Kong]]om. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Macau {{!}} Geography and Cartography {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref>Makao je teritorija na kojoj živi više od pola milona stanovnika, a sastoji od poluostrva i dva ostrva. Makao je u svijetu posebno poznat po [[turizam|turizmu]] i [[kockanje|kockanju]], kao i po razvijenoj tekstilnoj i elektroničkoj industriji, te [[bankarstvo|bankarstvu]]. Makaom je upravljao [[Portugal]] sve do [[1999]]. godine, kada je nadležnost prepuštena [[Kina|Kini]]. Ovo je bila najstarija evropska kolonija u Kini. U sastavu NR Kine, Makao uživa veliku autonomiju koja je garantovana po principu „jedna država, dva sistema.<ref>{{Cite web|url=https://gao.um.edu.mo/living-community/macao/history/|title=History - Global Affairs Office {{!}} University of Macau|website=gao.um.edu.mo|language=en-US|access-date=2026-09-12}}</ref> == Historija == Od dolaska Portugalaca u 17. vijeku, teritorija Makaa se širila procesom nasipanja zemljišta. Vlade iz tog perioda izvršile su nasipanje područja između Makaa i kineskog kopna, čime je formirano današnje poluostrvo. Nakon [[Opijumski rat|Opijumskog rata]] 1841. godine, [[Velika Britanija|Britanija]] je osnovala Hong Kong, a većina stranih trgovaca napustila je Makao, koji je postao zabačena sredina. Ipak, grad je nastavio oživljavati multikulturalni život i svakodnevno praktično koristiti svoje historijske građevine, postavši pritom omiljena destinacija za međunarodne putnike, pisce i umjetnike.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.macaotourism.gov.mo/en/travelessential/about-macao/brief-history|title=Brief History - Macao Government Tourism Office|website=www.macaotourism.gov.mo|language=en|access-date=2026-09-12}}</ref> Krajem 20. vijeka, vlada je pokrenula programe nasipanja kako bi se popunila područja oko ostrva [[Taipa (ostrvo)|Taipa]] i [[Coloane (ostrvo)|Coloane]], odnosno ravničarska [[Močvara|močvarna]] zemljišta koja okružuju prirodna brda na tim ostrvima.<ref name=":2" /> == Geografija == Makao je smješten na južnoj obali, u blizini Hong Konga. Poznat još po živopisnom spoju portugalske i kineske kulture, posjeduje jedinstven historijski i arhitektonski ambijent, te lokalitete [[UNESCO]]-ve svjetske baštine koja govori o kolonijalnoj prošlosti ovog mjesta. <ref name=":1" /> === Klima === Makao se ističe promjenama u klimi i vremenskim obrascima povezanim s globalnim zagrijavanjem. Ova teritorija se pretežno odlikuje [[Suptropska klima|suptropskom i monsunskom klimom]], s prosječnom godišnjom temperaturom od 25°C. Zimske temperature u prosjeku iznose oko 14°C, dok ljetne temperature često prelaze 30°C Tokom ljetnih mjeseci na ovo područje snažan uticaj imaju [[Pacifički obruč|pacifički]] [[Tajfun|tajfuni]].<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.smg.gov.mo/webdiss/e_climate.htm|title=Climate of Macau|website=www.smg.gov.mo|access-date=2026-09-12}}</ref> == Zanimljivosti == Makao važi za jednu od vodećih svjetskih destinacija za igre na sreću i zbog toga ga često nazivaju i „''svjetskom prijestolnicom kockanja''”, te privlači milione turista u potrazi za zabavom i luksuzom. == Također pogledajte == * [[Hong Kong]] == Reference == <references /> == Vanjski linkovi == {{Commons|Category:Macau|Macau}}https://www.britannica.com/place/Macau-administrative-region-China<nowiki/>{{Države Azije}} {{Administrativna podjela NR Kine}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Makao| ]] [[Kategorija:Azija]] [[Kategorija:Geografija Kine]] [[Kategorija:Specijalne administrativne regije u Kini]] [[Kategorija:Poluostrva u Aziji]] s8iix65rm1ktqf5rnm0ueu0lwqujtfd 0 85917 3924783 3692506 2026-09-12T16:10:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924783 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Pellets hand.jpg|mini|desno|200px|Peletirano drvo]] [[Datoteka:Nurdles 01 gentlemanrook.jpg|mini|desno|200px|Peletirana plastika]] [[Datoteka:Nuclear fuel pellets.jpeg|mini|desno|200px|Peletirani [[uranijum]]]] '''Peletiranje''' podrazumjeva tehnološki proces kojim se neki drugi ulazni materijal (ruda, [[ugalj]], [[koks]], [[drvo]], krmno bilje ili drugi u rasutom stanju) tretira tako da se od njega formira granulat (peleti) u prečniku 2–5&nbsp;cm. Paleti se uglavnom prepoznaju po cilindričnom obliku, a kao takvi su veoma zgodni za manipulaciju i automatizaciju u potrošnji. Peletiranje materijala se sprovodi u cilju: * smanjenja [[vlažnost]]i * povećanja [[kvalitet]]a (kaloričnost, sadržaj [[mineral]]a i sl.) u manjoj zapremini/masi * lakše manipulacije * manjih gubitaka u [[transport]]u Najveću primjenu peletiranje ima u: * preradi [[Mineral|mineralnih sirovina]] i teškoj industriji * preradi otpada u [[Prehrambena industrija|prehrambenoj industriji]] * industriji stočne hrane * preradi otpada u drvoj industriji Paletiranje se nameće kao veoma važna i ekološki pogodna tehnologija u obradi drveta i pripremi [[Biomasa|biomase]] za loženje-ogrijev, imajući u vidu da biljni omotač naše planete predstvlja obnovljiv izvor potencijalne [[Energija|energije]]. Od [[2007]]. godine, peletiranje otpada u industriji prerade drveta naglo raste, a sa tim i potražnja za pećima na pelete. Danas su peći (za centralno/parno grijanje) na pelete toliko automatizovane da se mogu porediti sa pećima na tečna goriva, a stepen iskorištenja energenta se kreće oko 90-95%. [[Termički stepen iskorištenja|Stepen iskorištenja]] energenta ovdje znači, da će od 100&nbsp;kg mase peleta ostati manje od 0,5&nbsp;kg mase pepela i čađi. == Također pogledajte == * [[Visoka peć]] == Vanjski linkovi == * https://web.archive.org/web/20141031140356/http://www.advanced-exploration.com/industry/io_products/ * http://www.aebiom.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511170116/http://www.aebiom.org/ |date=11. 5. 2008 }} * http://www.pelletheat.org/ {{stub-tehn}} {{Commonscat|Pellets}} [[Kategorija:Energetika]] [[Kategorija:Tehnika]] 0fpstig64nvs0ieluo4446656w8m3iv 1 104391 3924786 1163091 2026-09-12T16:38:46Z De71la 163722 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3924786 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} {{Stranica_za_razgovor}} mcotf7y83ayukzkv9wijxbk7p390a3n 3924834 3924786 2026-09-13T10:00:39Z AnToni 2325 3924834 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} == Maraton "Male države..." == Ova [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Makao&diff=prev&oldid=3924784 promjena] nije dovoljna za Maraton "Male države...". Potrebno je dopuniti članak s najmanje 3000 bajta (trenutno je manje - reference se ne računaju...)--[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 12:00, 13 septembar 2026 (CEST) 26kxuzdk6urt485iqljhatwl1xruipp 10 110022 3924836 3525376 2026-09-13T10:01:32Z AnToni 2325 AnToni premjestio je stranicu [[Šablon:Općine na Malti]] na [[Šablon:Gradovi na Malti]] 3525376 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Općine na Malti | naslov = {{ZD|Malta}} [[Općina|Općine]] na [[Malta|Malti]] | podaciklasa = hlist | slika = [[Datoteka:Coat of arms of Malta.svg|50px|Grb Malte]] | grupa1 = Ostrvo Malta | podaci1 = * [[Attard]] * [[Balzan (Malta)|Balzan]] * [[Birgu|Birgu (Vittoriosa)]] * [[Birkirkara]] * [[Birżebbuġa]] * [[Cospicua|Bormla (Cospicua)]] * [[Dingli]] * [[Fgura]] * [[Floriana]] * [[Gudja]] * [[Gżira]] * [[Għargħur]] * [[Għaxaq]] * [[Ħamrun]] * [[Iklin]] * [[Senglea|Isla (Senglea)]] * [[Kalkara]] * [[Kirkop]] * [[Lija]] * [[Luqa]] * [[Marsa]] * [[Marsaskala]] * [[Marsaxlokk]] * [[Mdina]] * [[Mellieħa]] * [[Mġarr]] * [[Mosta]] * [[Mqabba]] * [[Msida]] * [[Mtarfa]] * [[Naxxar]] * [[Paola (Malta)|Paola]] * [[Pembroke (Malta)|Pembroke]] * [[Pietà (Malta)|Pietà]] * [[Qormi]] * [[Rabat (Malta)|Rabat]] * [[Safi (Malta)|Safi]] * [[San Ġiljan|San Ġiljan (St Julian's)]] * [[San Ġwann]] * [[San Pawl il-Baħar|San Pawl il-Baħar (St. Paul's Bay)]] * [[Santa Luċija]] * [[Santa Venera]] * [[Siġġiewi]] * [[Sliema]] * [[Swieqi]] * [[Ta’ Xbiex]] * [[Tarxien]] * [[Valletta]] * [[Xgħajra]] * [[Żabbar]] * [[Żebbuġ]] * [[Żejtun]] * [[Żurrieq]] | grupa2 = Ostrvo [[Gozo]] | podaci2 = * [[Fontana (Malta)|Fontana]] * [[Għajnsielem]] * [[Għarb]] * [[Għasri]] * [[Kerċem]] * [[Munxar]] * [[Nadur]] * [[Qala]] * [[Victoria (Malta)|Victoria]] * [[San Lawrenz]] * [[Sannat]] * [[Xagħra]] * [[Xewkija]] * [[Żebbuġ (Gozo)|Żebbuġ]] }}<noinclude> [[Kategorija:Politička podjela Malte]] [[Kategorija:Navigacijski šabloni]] </noinclude> t1w6633z0cw8p23ph7t8f3hqzsmjsbe 3924838 3924836 2026-09-13T10:03:25Z AnToni 2325 3924838 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Općine na Malti | naslov = {{ZD|Malta}} [[Općina|Općine]] na [[Malta|Malti]] | podaciklasa = hlist | slika = [[Datoteka:Coat of arms of Malta.svg|50px|Grb Malte]] | grupa1 = Ostrvo Malta | podaci1 = * [[Attard]] * [[Balzan (Malta)|Balzan]] * [[Birgu|Birgu (Vittoriosa)]] * [[Birkirkara]] * [[Birżebbuġa]] * [[Cospicua|Bormla (Cospicua)]] * [[Dingli]] * [[Fgura]] * [[Floriana]] * [[Gudja]] * [[Gżira]] * [[Għargħur]] * [[Għaxaq]] * [[Ħamrun]] * [[Iklin]] * [[Senglea|Isla (Senglea)]] * [[Kalkara]] * [[Kirkop]] * [[Lija]] * [[Luqa]] * [[Marsa]] * [[Marsaskala]] * [[Marsaxlokk]] * [[Mdina]] * [[Mellieħa]] * [[Mġarr]] * [[Mosta]] * [[Mqabba]] * [[Msida]] * [[Mtarfa]] * [[Naxxar]] * [[Paola (Malta)|Paola]] * [[Pembroke (Malta)|Pembroke]] * [[Pietà (Malta)|Pietà]] * [[Qormi]] * [[Rabat (Malta)|Rabat]] * [[Safi (Malta)|Safi]] * [[San Ġiljan|San Ġiljan (St Julian's)]] * [[San Ġwann]] * [[San Pawl il-Baħar|San Pawl il-Baħar (St. Paul's Bay)]] * [[Santa Luċija]] * [[Santa Venera]] * [[Siġġiewi]] * [[Sliema]] * [[Swieqi]] * [[Ta’ Xbiex]] * [[Tarxien]] * [[Valletta]] * [[Xgħajra]] * [[Żabbar]] * [[Żebbuġ]] * [[Żejtun]] * [[Żurrieq]] | grupa2 = Ostrvo [[Gozo]] | podaci2 = * [[Fontana (Malta)|Fontana]] * [[Għajnsielem]] * [[Għarb]] * [[Għasri]] * [[Kerċem]] * [[Munxar]] * [[Nadur]] * [[Qala]] * [[Victoria (Malta)|Victoria]] * [[San Lawrenz]] * [[Sannat]] * [[Xagħra]] * [[Xewkija]] * [[Żebbuġ (Gozo)|Żebbuġ]] }}<includeonly> [[Kategorija:Gradovi na Malti]]</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Politička podjela Malte]] [[Kategorija:Navigacijski šabloni]] </noinclude> ccmllfmqa58gap1c67v22trod0ct8y5 3924839 3924838 2026-09-13T10:04:29Z AnToni 2325 3924839 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Gradovi na Malti | naslov = {{ZD|Malta}} [[Spisak gradova na Malti|Gradovi]] na [[Malta|Malti]] | podaciklasa = hlist | slika = [[Datoteka:Coat of arms of Malta.svg|50px|Grb Malte]] | grupa1 = Ostrvo Malta | podaci1 = * [[Attard]] * [[Balzan (Malta)|Balzan]] * [[Birgu|Birgu (Vittoriosa)]] * [[Birkirkara]] * [[Birżebbuġa]] * [[Cospicua|Bormla (Cospicua)]] * [[Dingli]] * [[Fgura]] * [[Floriana]] * [[Gudja]] * [[Gżira]] * [[Għargħur]] * [[Għaxaq]] * [[Ħamrun]] * [[Iklin]] * [[Senglea|Isla (Senglea)]] * [[Kalkara]] * [[Kirkop]] * [[Lija]] * [[Luqa]] * [[Marsa]] * [[Marsaskala]] * [[Marsaxlokk]] * [[Mdina]] * [[Mellieħa]] * [[Mġarr]] * [[Mosta]] * [[Mqabba]] * [[Msida]] * [[Mtarfa]] * [[Naxxar]] * [[Paola (Malta)|Paola]] * [[Pembroke (Malta)|Pembroke]] * [[Pietà (Malta)|Pietà]] * [[Qormi]] * [[Rabat (Malta)|Rabat]] * [[Safi (Malta)|Safi]] * [[San Ġiljan|San Ġiljan (St Julian's)]] * [[San Ġwann]] * [[San Pawl il-Baħar|San Pawl il-Baħar (St. Paul's Bay)]] * [[Santa Luċija]] * [[Santa Venera]] * [[Siġġiewi]] * [[Sliema]] * [[Swieqi]] * [[Ta’ Xbiex]] * [[Tarxien]] * [[Valletta]] * [[Xgħajra]] * [[Żabbar]] * [[Żebbuġ]] * [[Żejtun]] * [[Żurrieq]] | grupa2 = Ostrvo [[Gozo]] | podaci2 = * [[Fontana (Malta)|Fontana]] * [[Għajnsielem]] * [[Għarb]] * [[Għasri]] * [[Kerċem]] * [[Munxar]] * [[Nadur]] * [[Qala]] * [[Victoria (Malta)|Victoria]] * [[San Lawrenz]] * [[Sannat]] * [[Xagħra]] * [[Xewkija]] * [[Żebbuġ (Gozo)|Żebbuġ]] }}<includeonly> [[Kategorija:Gradovi na Malti]]</includeonly><noinclude> [[Kategorija:Politička podjela Malte]] [[Kategorija:Navigacijski šabloni]] </noinclude> 1af55x16ikfbkpy3ta0vak93cfb13q6 1 131315 3924790 3924764 2026-09-12T19:19:49Z Tulum387 155909 /* Izvori i provjerljivost */ odgovor 3924790 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}} == Genetika i sl. == Može li neko ove nebuloze iz članka počistiti? [[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:44, 16 mart 2024 (CET) == Dodat prijedlog za odjeljak Genetika: R1a loza Kuč iz Ljeskove, metodološke napomene o Y-DNK i etnografiji == == Prijedlog za dopunu članka: R1a loza Kuč iz Ljeskove i metodološke napomene == Pozdrav svima. Pišem kao potomak porodice Kuč iz Ljeskove kod Tutina, čija porodična tradicija vodi porijeklo iz Meduna i šire oblasti Kuča. Ne predlažem zamjenu postojeće, akademski citirane literature niti negiranje albanskih, slavenskih, katoličkih, pravoslavnih ili muslimanskih slojeva u historiji Kuča. Predlažem da članak jasnije odrazi već dokumentovanu činjenicu da Kuči nisu bili jedinstvena genealoška ni genetska cjelina, te da se uz većinski E-V13 obrazac evidentira i manjinska R1a loza Kuč iz Ljeskove. === Sažetak prijedloga === Predlažem da se u odjeljak "Genetika" doda kraći, neutralno formulisan pasus o testiranoj porodici Kuč iz Ljeskove, uz jasno označavanje granice između javno provjerljivih podataka i porodične interpretacije. Javno provjerljivi dio prijedloga je sljedeći: * U zapisima Bošnjačkog DNK projekta postoji unos za prezime '''Kuč''', s izvornom lokacijom '''Kuči/Medun, Crna Gora''' i trenutnom lokacijom '''Tutin/Ljeskova/Sandžak''', koji pripada Y-DNK haplogrupi '''R1a''' (R1a-M198), a ne dominantnoj E-V13/E-BY165837 lozi među mnogim drugim testiranim potomcima Kuča. * To je relevantno zato što se i u postojećoj etnografskoj literaturi Stari Kuči opisuju kao skup više bratstava, odnosno kao historijski sloj nastao spajanjem različitih rodova, a ne kao potomstvo jedne jedine očinske linije. * Sam nalaz R1a ne dokazuje nacionalnu, etničku ili "čistu" slavensku pripadnost. Y-DNK prati samo jednu mušku liniju, dok autosomalna DNK i historijsko srodstvo odražavaju mnogo širu mješavinu predaka. Porodična interpretacija, koju ne predlažem da se u članak unosi kao utvrđena činjenica, jeste da ova R1a loza može predstavljati stariji medunski sloj, genetski različit od kasnije dominantne E-V13 grane. Ona se temelji na porodičnom rodoslovu, Y-DNK podudaranju s paternalnim rođakom, genetskoj vezi s lozom Živaljević procijenjenoj na približno 500–600 godina, te na historijskom kontekstu ranih muslimanskih porodica zabilježenih oko Meduna u osmanskim defterima. To je radna hipoteza, ne zaključena akademska teza. === Zašto bi ovo trebalo biti pomenuto === Trenutna verzija članka opravdano navodi dominantnu E-V13 komponentu i albansko-slaven­ski kontaktni kontekst. Međutim, ako se članak zasniva i na genetskim podacima, metodološki je korisno navesti da među testiranim potomcima postoje i očinske loze izvan E-V13. Time se ne osporava većinski obrazac niti porijeklo drugih bratstava. Naprotiv, to sprečava da se genetska većina jedne grane automatski prenese na sve historijske i savremene porodice koje nose kučki identitet. Y-DNK rezultat jedne porodice ne može dokazati porijeklo cijelog plemena. Ali može dokazati da ta konkretna paternalna linija nije dio iste neposredne muške loze kao E-V13 grane. To je ograničen, ali relevantan podatak, naročito u slučaju Starih Kuča, koje izvori opisuju kao višerodovsku zajednicu. === Etymologija i porijeklo === Ne predlažem da se briše ili potiskuje akademski podržana albanska etimologija imena Kuči/Kuçi. Ona treba ostati jasno predstavljena kao najzastupljenije tumačenje u savremenoj literaturi. Međutim, korisno je zadržati i stav da etimologija ostaje sporna te da postoje prijedlozi povezani sa slavenskim toponimima, Kučevom, poljskim Kucz/Kuczów i drugim oblicima. Prisustvo sličnog korijena u slavenskoj toponimiji ne pobija albanski sloj u formiranju Kuča, ali upozorava protiv tvrdnje da je samo ime konačno i isključivo riješeno. Slično tome, činjenica da su mnogi preci sandžačkih Kuča govorili albanski ne mora sama po sebi riješiti pitanje njihovog starijeg očinskog porijekla. Sandžak je dugo bio kontaktna i migracijska zona između Bosne, Albanije, Kosova, Srbije i Crne Gore. Jezik, vjera, administrativna pripadnost i identitet mijenjali su se kroz stoljeća, dok Y-DNK opisuje samo jednu usku mušku liniju. === Marko Miljanov i usmena predanja === Djelo Marka Miljanova ima veliku vrijednost kao zapis kučkih usmenih predanja, folklora i političke kulture 19. stoljeća. Ipak, za konkretne tvrdnje o srednjovjekovnom očinskom porijeklu pojedinih bratstava ne bi trebalo biti jedini odlučujući izvor. Njegove genealogije treba čitati zajedno s defterima, ranijim administrativnim zapisima, kritičkom historiografijom i, gdje je primjenjivo, genetskim podacima. To posebno vrijedi za predanja koja povezuju više različitih bratstava s jednim srednjovjekovnim pretkom. === Predloženi neutralni tekst za članak === <blockquote> Pored dominantne haplogrupe E-V13/E-BY165837 među dijelom testiranih potomaka Kuča, dobrovoljni DNK projekti bilježe i manjinske očinske loze. Jedan prijavljeni rezultat za porodicu Kuč, porijeklom iz oblasti Kuči/Medun i danas vezanu za Ljeskovu kod Tutina u Sandžaku, pripada haplogrupi R1a-M198. Ovaj pojedinačni rezultat ne omogućava zaključke o porijeklu cijelog plemena, ali je u skladu s etnografskim opisima Starih Kuča kao zajednice sastavljene od više bratstava različitog porijekla. Potrebni su dodatni javno dostupni i nezavisno provjerljivi rezultati kako bi se utvrdio širi historijski značaj ove loze. </blockquote> === Izvori i provjerljivost === Spreman sam dostaviti javno dostupnu poveznicu ili snimak arhivskog unosa Bošnjačkog DNK projekta za R1a rezultat, kao i anonimizirani dokaz podudaranja testova paternalnih rođaka, ako urednici smatraju da je to potrebno. Razumijem da privatni FamilyTreeDNA/YFull rezultati i porodično predanje sami po sebi ne ispunjavaju standarde Wikipedije za utvrđivanje historijskih činjenica. Zato predlažem da se u sam članak, ako postoji saglasnost, unese samo sažeta i strogo neutralna formulacija o javno evidentiranom R1a rezultatu, dok detaljnije porodične hipoteze ostanu predmet daljnjeg istraživanja i razgovora. [[Korisnik:Emirkuc|Emirkuc]] ([[Razgovor s korisnikom:Emirkuc|razgovor]]) 10:12, 12 septembar 2026 (CEST) [[Korisnik:Emirkuc|Emirkuc]] ([[Razgovor s korisnikom:Emirkuc|razgovor]]) 10:12, 12 septembar 2026 (CEST) :Daću sebi za pravo da Vam odgovorim kao jedan od aktivnih korisnika bs.Wikipedije, pa neka me kolege isprave ako je moj stav pogrešan. :"''Stariji medunski sloj''", "''kasnije dominantne grane''" itd. nisu relevantne stvari za Wikipediju u smislu u kojem su ovdje predstavljene (preopširne su), a isto vrijedi i za detaljne informacije o pojedinačnim haplogrupama ukoliko za njih ne postoje [[Wikipedia:Provjerljivost|pouzdani, nezavisni i sekundarni izvori]] koji ih stavljaju u historijski kontekst, a da se nešto ja pitam, iskreno bih izbacio čitav pododjeljak o genetici, ali mi tema nije toliko zanimljiva da je uređujem. Upitno je koliko su ovi gore podaci [[Wikipedia:Relevantnost|relevantni za Wikipediju]]. :Činjenica da je jedna porodica testirana i da se njen rezultat razlikuje od rezultata drugih testiranih porodica sama po sebi nije dovoljna da se iz toga izvodi historijski zaključak o postojanju "starijeg medunskog sloja", o kasnijem doseljavanju ili o odnosu bratstava. To bi već predstavljalo vlastito povezivanje genetičkih rezultata, rodoslova, predanja i historijskih izvora, odnosno [[Wikipedia:Bez originalnog istraživanja|originalno istraživanje, koje je, prema pravilima Wikipedije, zabranjeno]]. :Mislim da se u pisanju članka otišlo u pogrešnom pravcu sa upotrebom umjetne inteligencije, pa da se to sve đuture u jedan bućkuriš sastavilo, i šta valja i šta ne valja. Maltene bi se, kad bismo prihvatili članak, otvorio prostor za to da se svaki DNK rezultat može uklopiti, a što, zasigurno, ne bi valjalo. Treba jasnu distinkciju napraviti šta je Vama lično genealoški zanimljivo, a šta je genetičko istraživanje čiji podaci jasno mogu obogatiti članak. Nismo ni baza rezultata, niti mjesto za rodoslove i genetska podudaranja bratstava. :Uostalom, moj zaključak je da je tema plemena enciklopedijski zanimljiva prvenstveno zbog historijskih i etnografskih razloga: plemenska zajednica u CG jedan je od primjera dugotrajnog opstanka tih struktura dole, uz svu složenost migracija, vjerske situacije, identiteta, modernih državnih struktura i šta sve ne. Upravo o tim procesima postoji relevantna literatura koja se podudara sa Kučima, to u članku treba sažeti i sve što se podudara uredno posložiti. :Na osnovu svega navedenog mislim da prijedlog u sadašnjem obliku nije ostvariv. Ono što bih Vam, pak, mogao preporučiti, ako se interesujete za ovakve stvari, jeste da kontaktirate neke rođake iz ovog plemena (pretpostavljam da pripadate istom s obzirom na vaše ime), sastavite neke lijepe tekstove, istražite historiju zajedno, pa da to sve uklopite u jednu finu pitku sadržinu koja će zainteresovati i ostale, pa što ne neku knjigu da napišete? :Lijep pozdrav, :<span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 21:19, 12 septembar 2026 (CEST) 02foki4qspcmyverht73cr0le8u9pg1 10 149125 3924797 3757796 2026-09-12T22:49:06Z Gumruch 15867 2026 3924797 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Pobjednice US Opena | naslov = [[Spisak pobjednica US Opena – pojedinačno|Pobjednice]] [[US Open]]a ([[Open Era]]) | naslovstil = background-color:#B2C8FF; | podaciklasa = hlist | podaci1 = * [[US Open 1968 – ženski singl|1968]]:&nbsp;[[Virginia Wade]] * [[US Open 1969 – ženski singl|1969]]–[[US Open 1970 – ženski singl|1970]]:&nbsp;[[Margaret Court]] * [[US Open 1971 – ženski singl|1971]]–[[US Open 1972 – ženski singl|1972]]:&nbsp;[[Billie Jean King]] * [[US Open 1973 – ženski singl|1973]]:&nbsp;[[Margaret Court]] * [[US Open 1974 – ženski singl|1974]]:&nbsp;[[Billie Jean King]] * [[US Open 1975 – ženski singl|1975]]–[[US Open 1976 – ženski singl|1976]]–[[US Open 1977 – ženski singl|1977]]–[[US Open 1978 – ženski singl|1978]]:&nbsp;[[Chris Evert]] * [[US Open 1979 – ženski singl|1979]]:&nbsp;[[Tracy Austin]] * {{nowrap|[[US Open 1980 – ženski singl|1980]]:&nbsp;[[Chris Evert]]}} * [[US Open 1981 – ženski singl|1981]]:&nbsp;[[Tracy Austin]] * [[US Open 1982 – ženski singl|1982]]:&nbsp;[[Chris Evert]] * [[US Open 1983 – ženski singl|1983]]–[[US Open 1984 – ženski singl|1984]]:&nbsp;[[Martina Navratilova]] * [[US Open 1985 – ženski singl|1985]]:&nbsp;[[Hana Mandlikova]] * [[US Open 1986 – ženski singl|1986]]–[[US Open 1987 – ženski singl|1987]]:&nbsp;[[Martina Navratilova]] * [[US Open 1988 – ženski singl|1988]]–[[US Open 1989 – ženski singl|1989]]:&nbsp;[[Steffi Graf]] * [[US Open 1990 – ženski singl|1990]]:&nbsp;[[Gabriela Sabatini]] * [[US Open 1991 – ženski singl|1991]]–[[US Open 1992 – ženski singl|1992]]:&nbsp;[[Monika Seleš]] * [[US Open 1993 – ženski singl|1993]]:&nbsp;[[Steffi Graf]] * [[US Open 1994 – ženski singl|1994]]:&nbsp;[[Arantxa Sánchez Vicario]] * [[US Open 1995 – ženski singl|1995]]–[[US Open 1996 – ženski singl|1996]]:&nbsp;[[Steffi Graf]] * [[US Open 1997 – ženski singl|1997]]:&nbsp;[[Martina Hingis]] * [[US Open 1998 – ženski singl|1998]]:&nbsp;[[Lindsay Davenport]] * [[US Open 1999 – ženski singl|1999]]:&nbsp;[[Serena Williams]] * {{nowrap|[[US Open 2000 – ženski singl|2000]]–[[US Open 2001 – ženski singl|2001]]:&nbsp;[[Venus Williams]]}} * [[US Open 2002 – ženski singl|2002]]:&nbsp;[[Serena Williams]] * [[US Open 2003 – ženski singl|2003]]:&nbsp;[[Justine Henin]] * [[US Open 2004 – ženski singl|2004]]:&nbsp;[[Svjetlana Kuznjecova]] * [[US Open 2005 – ženski singl|2005]]:&nbsp;[[Kim Clijsters]] * [[US Open 2006 – ženski singl|2006]]:&nbsp;[[Marija Šarapova]] * [[US Open 2007 – ženski singl|2007]]:&nbsp;[[Justine Henin]] * [[US Open 2008 – ženski singl|2008]]:&nbsp;[[Serena Williams]] * [[US Open 2009 – ženski singl|2009]]–[[US Open 2010 – ženski singl|2010]]:&nbsp;[[Kim Clijsters]] * [[US Open 2011 – ženski singl|2011]]:&nbsp;[[Samantha Stosur]] * [[US Open 2012 – ženski singl|2012]]–[[US Open 2013 – ženski singl|2013]]–[[US Open 2014 – ženski singl|2014]]:&nbsp;[[Serena Williams]] * [[US Open 2015 – ženski singl|2015]]:&nbsp;[[Flavia Pennetta]] * [[US Open 2016 – ženski singl|2016]]:&nbsp;[[Angelique Kerber]] * [[US Open 2017 – ženski singl|2017]]:&nbsp;[[Sloane Stephens]] * [[US Open 2018 – ženski singl|2018]]:&nbsp;[[Naomi Osaka]] * {{nowrap|[[US Open 2019 – ženski singl|2019]]:&nbsp;[[Bianca Andreescu]]}} * [[US Open 2020 – ženski singl|2020]]:&nbsp;[[Naomi Osaka]] * [[US Open 2021 – ženski singl|2021]]:&nbsp;[[Emma Raducanu]] * [[US Open 2022 – ženski singl|2022]]:&nbsp;[[Iga Świątek]] * [[US Open 2023 – ženski singl|2023]]:&nbsp;[[Coco Gauff]] * [[US Open 2024 – ženski singl|2024]]–[[US Open 2025 – ženski singl|2025]]:&nbsp;[[Arina Sabaljenka]] * [[US Open 2026 – ženski singl|2026]]:&nbsp;[[Jelena Ribakina]] [[Kategorija:Pobjednici US Opena]] }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni US Opena]] </noinclude> pnv05dw8348xf7q9vmg8mbwfypj1rxp 0 263060 3924789 3844375 2026-09-12T18:45:38Z ~2026-49331-00 185658 /* Biografija */ U izdanju izdavacke kuće Glas Srpske iz Banja Luke izašla je nova Tadićeva knjiga. 3924789 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ognjen Tadic 2025 (cropped).jpg|mini|Ognjen Tadić]] '''Ognjen Tadić''' <ref name=sdsrs>{{Cite web |url=http://www.sdsrs.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5274&Itemid=22 |title=Arhivirana kopija |access-date=25. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829194937/http://www.sdsrs.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5274&Itemid=22 |archive-date=29. 8. 2014 |url-status=dead }}</ref> ([[Sarajevo]], [[20. april]] [[1974]], SFRJ) je političar, pravnik, novinar i sociolog iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Diplomirao je na Pravnom fakultetu, a magistrirao na Fakultetu političkih nauka [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]. Oženjen je [[Daliborka Tadić|Daliborkom Tadić]] i imaju kćer i dva sina. Živi i radi u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. == Biografija== Od 2023. savjetnik je [[predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]. Bio je delegat u V sazivu [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeća naroda Republike Srpske]] (2018-22), član Kolegija (predsjedavajući / zamjenik predsjedavajućeg) [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] u VI (2010-14) i VII sazivu (2014-18), delegat u [[Parlamentarna skupština mediterana|Parlamentarnoj skupštini Mediterana]] (2011-2019) i narodni poslanik u VII sazivu [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]] (2006-10). Kao poslanik iz Narodne skupštine Republike Srpske bio je stalni posmatrač pri [[Skupština Zapadno-evropske unije|Skupštini Zapadno-evropske unije]] (2008-10). Za poslanika u Narodnu skupštinu Republike Srpske izabran je i za njen III saziv (1997) i IV saziv (1998), ali je odlukama Privremene izborne komisije Bosne i Hercegovine spriječen da preuzme dužnost. Bio je šef Kabineta (1998/99), savjetnik za društvene djelatnosti (1999/2000) i politički savjetnik (2004-06) [[predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]. Radio je kao advokat (2001-11) i novinar (1990-98). Bio je član Predsjedništva Udruženja pravnika Republike Srpske, član Skupštine Saveza udruženja pravnika Srbije i Republike Srpske, član Izvršnog odbora Advokatske komore Republike Srpske i predsjednik Zbora advokata regije Banja Luka Advokatske komore Republike Srpske. Autor je knjiga ''Polje sukoba'' (Besjeda, Banja Luka, 2023., prvo izdanje; Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025., drugo izdanje), ''Dejtonsko pravo'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025.), ''Dejtonska politika'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025.), ''Paradigma unije'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2026.) i ''Stvarati ili nestati'' (Glas Srpske, Banja Luka, 2026.), kao i više naučnih i stručnih članaka iz područja sociologije i prava. Odlikovan je Ordenom Njegoša Republike Srpske (1999), Ordenom Novomučenika bihaćko-petrovačkih Eparhije bihaćko-petrovačke Srpske pravoslavne crkve (2021), Medaljonom Narodne skupštine Republike Srpske (2023), Zlatnim znakom Saveza logoraša Republike Srpske (2009.) ==Izvori== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Ognjen Tadić}} {{Predsjedavajući Doma naroda PSBiH}} {{DEFAULTSORT:Tadić, Ognjen}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Srpske demokratske stranke]] [[Kategorija:Političari Srpske radikalne stranke Republike Srpske]] [[Kategorija:Političari Demokratskog narodnog saveza]] [[Kategorija:Političari Narodne stranke Republike Srpske]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Banjoj Luci]] gs2m31jbldkf5lgox0rs7v7lv0yoiep 3924791 3924789 2026-09-12T19:43:10Z GoodBosnian 170315 3924791 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ognjen Tadic 2025 (cropped).jpg|mini|Ognjen Tadić]] '''Ognjen Tadić''' <ref name=sdsrs>{{Cite web |url=http://www.sdsrs.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5274&Itemid=22 |title=Arhivirana kopija |access-date=25. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140829194937/http://www.sdsrs.org/index.php?option=com_content&view=article&id=5274&Itemid=22 |archive-date=29. 8. 2014 |url-status=dead }}</ref> ([[Sarajevo]], [[20. april]] [[1974]], SFRJ) je bosanskohercegovački političar, pravnik, novinar i sociolog. Diplomirao je na Pravnom fakultetu, a magistrirao na Fakultetu političkih nauka [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]. == Biografija== Od 2023. savjetnik je [[predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]. Bio je delegat u V sazivu [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeća naroda Republike Srpske]] (2018-22), član Kolegija (predsjedavajući / zamjenik predsjedavajućeg) [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] u VI (2010-14) i VII sazivu (2014-18), delegat u [[Parlamentarna skupština mediterana|Parlamentarnoj skupštini Mediterana]] (2011-2019) i narodni poslanik u VII sazivu [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]] (2006-10). Kao poslanik iz Narodne skupštine Republike Srpske bio je stalni posmatrač pri [[Skupština Zapadno-evropske unije|Skupštini Zapadno-evropske unije]] (2008-10). Za poslanika u Narodnu skupštinu Republike Srpske izabran je i za njen III saziv (1997) i IV saziv (1998), ali je odlukama Privremene izborne komisije Bosne i Hercegovine spriječen da preuzme dužnost. Bio je šef Kabineta (1998/99), savjetnik za društvene djelatnosti (1999/2000) i politički savjetnik (2004-06) [[predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]. Radio je kao advokat (2001-11) i novinar (1990-98). Bio je član Predsjedništva Udruženja pravnika Republike Srpske, član Skupštine Saveza udruženja pravnika Srbije i Republike Srpske, član Izvršnog odbora Advokatske komore Republike Srpske i predsjednik Zbora advokata regije Banja Luka Advokatske komore Republike Srpske. Autor je knjiga ''Polje sukoba'' (Besjeda, Banja Luka, 2023., prvo izdanje; Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025., drugo izdanje), ''Dejtonsko pravo'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025.), ''Dejtonska politika'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2025.), ''Paradigma unije'' (Službeni glasnik Republike Srpske, Banja Luka, 2026.) i ''Stvarati ili nestati'' (Glas Srpske, Banja Luka, 2026.), kao i više naučnih i stručnih članaka iz područja sociologije i prava. Odlikovan je Ordenom Njegoša Republike Srpske (1999), Ordenom Novomučenika bihaćko-petrovačkih Eparhije bihaćko-petrovačke Srpske pravoslavne crkve (2021), Medaljonom Narodne skupštine Republike Srpske (2023), Zlatnim znakom Saveza logoraša Republike Srpske (2009.) Oženjen je [[Daliborka Tadić|Daliborkom Tadić]] i imaju kćer i dva sina. Živi i radi u [[Banja Luka|Banjoj Luci]]. ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Ognjen Tadić}} {{Predsjedavajući Doma naroda PSBiH}} {{DEFAULTSORT:Tadić, Ognjen}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Srpske demokratske stranke]] [[Kategorija:Političari Srpske radikalne stranke Republike Srpske]] [[Kategorija:Političari Demokratskog narodnog saveza]] [[Kategorija:Političari Narodne stranke Republike Srpske]] [[Kategorija:Političari iz Sarajeva]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Banjoj Luci]] d0x75utbhgepwl7rfye02rju9wna6yo 0 269972 3924840 3702504 2026-09-13T10:05:10Z AnToni 2325 3924840 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Geokutija|Naselje <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Sliema | izvorno_ime = | drugo_ime = | kategorija = Grad <!-- *** Ime **** --> | etimologija = | službeni_naziv = | moto = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = Sliema montage.png | opis_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = Flag of Sliema.svg | simbol = Sliema coa.svg <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | država = Malta | zastava_države = da | politička_podjela1 = [[Malta (ostrvo)|Malta]] | politička_podjela1_vrsta = Ostrvo <!-- *** Položaj i visina *** --> | položaj = | nadmorska_visina = | širina_stepeni = | širina_minuta = | širina_sekundi = | širina_SJ = | dužina_stepeni = | dužina_minuta = | dužina_sekundi = | dužina_IZ = | najviši = | najviša_visina = | najniža = | najniža_visina = <!-- *** Dimenzije *** --> | dužina = | dužina_orijentacija = | širina = | širina_orijentacija = | površina = 1.3 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_metro = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo = 15,242 | stanovništvo_datum = | stanovništvo_urban = | stanovništvo_metro = | stanovništvo_općina = | stanovništvo_gustoća = 12,000 | stanovništvo_urban_gustoća = | stanovništvo_općina_gustoća = | stanovništvo_metro_gustoća = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovan = | vlada = | gradonačelnik = Anthony Chircop | gradonačelnik_partija = | lider = <!-- *** Kod *** --> | vremenska_zona = [[Srednjoevropsko vrijeme]] | utc_odstupanje = | vremenska_zona_DST = | utc_offset_DST = | poštanski_broj = SLM | pozivni broj = 356 | kod = <!-- *** Karta *** --> | karta = Sliema-map.svg | razmjer_karte = | karta_lokacija_x = | karta_lokacija_y = <!-- *** Webb stranice *** --> | web_stranica = [http://www.sliema-malta.com Službena stranica Slieme] <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Sliema''' je [[grad]] smješten na sjeveroistočnoj obali ostrva [[Malta]]. Pedesetih godina 19. vijeka postaje ljetno odmaralište bogataša, a vremenom prerasta u gradsko naselje. Danas je Sliema turistički centar sa hotelima, trgovinama, restoranima i kafićima. Zbog izuzetno guste [[Urbanizacija|urbanizacije]], Sliema je praktički spojena sa gradom [[St. Julian's]] na sjeverozapadu i [[Valletta|Vallettom]] na jugoistoku. Grad je dobio naziv po kapeli [[Djevica Marija|Djevice Marije]] koja je služila kao svjetionik i referentna tačka ribarima koji su živjeli na tom području. Naziv bi tako mogao biti povezan sa molitvom "Zdravo Marijo", što bi na [[Malteški jezik|malteškom jeziku]] glasilo "Sliem Għalik Marija". Sliem na malteškom znači mir. {{Commonscat}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Sliema|*]] ich5ufbcvpi9o4b325rflsp9wvo1wu1 0 413717 3924805 3914155 2026-09-13T04:04:50Z ~2026-49414-37 185673 update 3924805 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija |grupa= |ime=Željezara Zenica |slika=Zeljezara Zenica.jpg |vrsta=[[Dioničko društvo]] |osnivanje=1892 |osnivači=Martin von Schmidt<br />Hans Johann III von Pengg<br />Leo Bondy |sjedište=[[Zenica]], [[Bosna i Hercegovina]] |predsjednik= |ključneosobe=Lakshimi Mittal (generalni direktor ArcelorMittal-a)<br />Marinko Bošnjak (Željezara Zenica)<br />Biju Nair (ArcelorMittal Zenica) |industrija=Metalna industrija |proizvodi= |zaposleni=2400 (ArcelorMittal Zenica)<br />750 (Željezara Zenica) |holding= |slogan= |web=[http://corporate.arcelormittal.com/ Službeni sajt] |pod_posluženo= |usluge= |prihod=659,9 miliona [[Konvertibilna marka|KM]] (ArcelorMittal Zenica 2014) |operativni_prihod= |neto_dobit=22,5 miliona KM (Arcelor Mittal Zenica 2014)<br />{{gubitak}} −3,2 miliona [[Konvertibilna marka|KM]] (Željezara Zenica 2014) |divizije= |podruž= |vlasnik=ArcelorMittal i Vlada FBiH |prestala_postojati= |dodatak= }} '''Željezara Zenica''' je trenutno zatvorena [[željezara]] u [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačkom]] gradu [[Zenica]]. Željezara Zenica bila je u državnom vlasništvu i djelovala pod imenom BH Steel d.o.o. Zenica do decembra 2004, kada ju je kupio holandski [[Mittal Steel Company]], koji je bio jedan od najvećih proizvođača [[čelik]]a na svijetu. Međutim, jedan manjinski dio željezare u Zenici ostao je u državnom vlasništvu i od tada počeo poslovati kao Željezara Zenica d.o.o.<ref>{{cite web|url=http://www.slobodnaevropa.org/a/serijal-privatizacijske-pljacke---zenicka-zeljezara-od-radnickog-raja-do-strajkova/25279640.html|title=Serijal Privatizacijske pljačke - Zenička Željezara: Od radničkog raja do štrajkova|website=Radio Slobodna Evropa|access-date=18. 6. 2016}}</ref> Mittal Steel Company i [[Arcelor]], najveći proizvođač čelika, ujedinili su se u [[ArcelorMittal]] 2007. Tako je željezara u Zenici od tada počela poslovati pod imenom ArcelorMittal Zenica.<ref>{{cite web|url=http://www.dw.com/hr/nastaje-najve%25C4%2587i-proizvo%25C4%2591a%25C4%258D-%25C4%258Delika-na-planetu/a-2280881-1|title=Nastaje najveći proizvođač čelika na planetu {{!}} Gospodarstvo {{!}} DW.COM {{!}} 29.06.2006|last=(www.dw.com)|first=Deutsche Welle|website=DW.COM|access-date=18. 6. 2016}}{{Mrtav link}}</ref> Željezara Zenica najveća je željezara u Bosni i Hercegovini i najveći izvoznik u Bosni i Hercegovini (2014),<ref>{{cite web|url=http://www.akta.ba/bs/Vijest/vijesti/saznajte-ko-su-top-10-uvoznika-i-izvoznika-u-bih-u-2014-godini/48097|title=Saznajte ko su: Top 10 uvoznika i izvoznika u BiH u 2014. godini|last=Akta.ba|website=Akta.ba|access-date=18. 6. 2016|archive-date=26. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026212537/http://www.akta.ba/bs/Vijest/vijesti/saznajte-ko-su-top-10-uvoznika-i-izvoznika-u-bih-u-2014-godini/48097|url-status=dead}}</ref> dok je među željezarama u državama bivše [[Socijalistička federativna republika Jugoslavija|SFRJ]] također jedna od najvećih.<ref>{{cite web|url=http://novovrijeme.ba/zenicka-zeljezara-prica-o-privrednom-divu-koji-je-nadzivio-cetiri-sistema-dvije-privatizacije-i-tri-rata/|title=Zenička željezara: Priča o privrednom divu koji je nadživio četiri sistema, dvije privatizacije i tri rata|website=novovrijeme.ba|access-date=18. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624204948/http://novovrijeme.ba/zenicka-zeljezara-prica-o-privrednom-divu-koji-je-nadzivio-cetiri-sistema-dvije-privatizacije-i-tri-rata/|archive-date=24. 6. 2014|url-status=dead}}</ref> == Historija == Izgradnja željezare u Zenici je završena na jesen 1892. godine u vrijeme okupacije [[Austro-Ugarska|austro-ugarske]] nad Bosnom i Hercegovinom. Tada je vođena pod nazivom "Eisenwerk Zenica".<ref name="Harv|Ademović,|str. 13">{{Harv|Ademović,|str. 13}}</ref> Željezara je trebala raditi na bazi sirovog željeza iz [[Vareš]]a ,te je osnovana je kao zadruga kapitala od strane industrijalaca Martin von Schmidta iz [[Willhelmsburg]]a u [[Austrija|Austriji]], Hans Johann III von Pengga iz [[Thörl]]a u Austriji, te [[Češka|češkog]] industrijalca Leo Bondya iz [[Prag]]a, koji su u nju uložili 2,6 miliona austrijskih kruna. Zenica je izabrana radi željezničke pruge, koja prolazi kroz taj grad, zbog značajnih količina [[Ugalj|uglja]] i zbog najnižeg iznosa poreza među tadašnjim zemljama austrougarske, koji je na dobit u tadašnjoj Bosni i Hercegovini iznosio samo 3%. Sedam godina kasnije, 1897. godine željezara Zenica počela je djelovati kao [[dioničko društvo]]. 1900. godine dioničko društvo željezare u Zenici je emitovalo 900.000 kruna. Do kraja 1905. godine željezara Zenica je imala dvije primitivne [[SM peći]] za proizvodnju čelika, od kojih je prva podignuta 1899. godine, a druga 1901. godine. Gorivi plin potreban za postrojenja proizvodio je se u gasnim generatorima, koji su radili metodom nepotpunog sagorjevanja uglja, tako da je [[plin]] pretežno sadržavao ugljenmonoksid (poznatiji kao CO²). Ti gasni generatori su radili do 1966. godine, kada je željezara modernizovana. 1913. godine izgrađena je i jedna treća SM peći sa kapacitetom 50.000 tona čelika. ===Prvi svjetski rat=== {{Glavni|Prvi svjetski rat}} Željezara je za investitore bila veoma profitabilna, prije svega, zbog masovnog naoružavanja i predstojećih rata sa Srbijom. Dok je profit u 1900. iznosio 132.602 krune, u 1908. povećava se na 1.300.000 kruna. U sljedećih 8 godina ukupna dobit je iznosila 3,8 miliona kruna što je značilo 25% više nego što je uloženo u Željezaru. Pred početak Prvog svjetskog rata u 1912. tadašnji maksimum proizvodnje je dostigao 38.583 tona sirovog čelika odnosno 33.008 tona valjanih proizvoda. Isti nivo proizvodnje ostvaren je tek ponovo u 1938.Zbog ,izbijanja rata i nedostatka sirovina, znatno je smanjena proizvodnja u toku sljedeće 3 godine te je Željezara poslovala s deficitom. Većina čelika je dostavljana u regije: [[Bosna i Hercegovina]] 23,9%; Austrija 6,25%; [[Mađarska]] 61,3%; te [[Bugarska]] i [[Rumunija]] 8,55%. U početku nije postojao visok stepen mehanizacije. U 1912. radilo je 737 radnika od toga 506 iz Bosne i Hercegovine, 146 iz [[Austrija|Austrije]], 75 iz Mađarske i 10 iz ostalih regiona.<ref name="Harv|Ademović,|str. 13"/> 18 godina kasnije, pred kraj [[Austro-Ugarska|Austrougarskog castva]], 1918. godine je željezari Zenica emitovano 1,5 miliona kruna, tako da je to dioničko društvo tada imalo kapital u iznosu od 5 miliona austrijskih kruna. ===Period između dva svjetska rata=== {{Glavni|Kraljevina Jugoslavija|Kraljevina SHS}} [[Datoteka:Zeljezara Zenica 1895.jpg|mini|309x309piksel|Željezara Zenica 1895. godine]] Nakon pada austrougarskog carstva, osnivanja [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine SHS]] i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] privreda u Zenici i čitavoj Bosni i Hercegovini je od 1918. do 1941. godine stagnirala zbog predratne organizacije BiH kao "izvora ruda" što je u glavnom služilo za izvoz. Krahom svjetske ekonomije, pada i standard unutar BiH, te je u proseku dohodak po glavi stanovnika iznosio oko 75% proseka Kraljevine Jugoslavije. Međutim, pred početak drugog svjetskog rata uložena je određena količina novca u željezaru zenica, koja time sa oko 4000 radnika postaje najveće preduzeće u Bosni i Hercegovini<ref>{{Cite web|url=http://www.zenica.ba/fakta/o-gradu/historija-zenice/|title=Historija Zenice|website=www.zenica.ba|access-date=18. 6. 2016|archive-date=21. 7. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721040550/http://www.zenica.ba/fakta/o-gradu/historija-zenice/|url-status=dead}}</ref>. Ukupni kapital željezare iznosio je 1.250.000 dinara, koji su bili raspodijeljeni na 25.000 dionica. Većina dionica je pripaladala Jadranskoj banci. Dominantna pozicija stranih ulagača prisila je jugoslavensku vladu da se formira jugoslavenski željezni kartel (JUGČEL). U 1927. godini kartel je obuhvatao 3 željezare (Zenica, [[Željezara Jesenice|Jesenice]], i [[Željezara Štore|Štore]]). U 1935. proširena je proizvodnja na žicu i eksere. Uvedene su 4 mašine za vučenje žice, 15 mašina za kovanje eksera, mašina za proizvodnju bodljikave žice kao i mašina za galvanizaciju. U 1939. godini jugoslavenska vlada je izvršila dokapitalizaciju u visini od 45 miliona dinara. Prva značajnija investicija izvršena je izgradnjom valjaonice prečnika 800mm. Izgradnju je izvršila njemačka kompanija ''Krupp-Grusonwerk A.G.Magedburg-Buckau''. Sljedeći korak ostvaren je izgradnjom [[Termoelektrana|termocentrale]] u sklopu željezare u junu 1937. U 1941. osnovan je ''Jugoslovenski čelik a.d.'' koje su činili pored željezare Zenica, željezara i [[rudnik željeza u Varešu]], [[rudnik željezne rude u Ljubiji]] i [[Rudnik Raspotočje|rudnici uglja Zenica]] i [[Rudnik uglja Breza|Breza]].<ref name=":0"/> ===Drugi svjetski rat=== {{Glavni|Drugi svjetski rat}} Tokom rata naziv željezare je glasio ''HRUTAD'' (Hrvatski rudnici i talionice akcionarsko društvo). Zbog velike važnosti njemački okupator je povećao prozvodnju. Stalni napadi [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodno-oslobodilačke vojske]] (NOVJ) koji su doveli i do djelimičnog uništenja postrojenja te je proizvodnja u 1944. iznosila oko 6520 tone. NOVJ je u 11. junu 1945. ušla u Zenicu, zahvaljujući naporima radnika mnoga postrojenja su sačuvana od potpunog uništenja. Samo nekoliko dana nakon kasnije ponovo se pokreće proizvodnja.<ref name=":0">{{Harv|Ademović,|str. 14}}</ref> ===Poslijeratni period=== [[Petogodišnji plan (SFRJ)|Prvi petogodišnji plan]] u bivšoj Jugoslaviji proglašen je u ljeto 1947. Predviđeno je proširivanje proizvodnje čelika i željeza. Prema tom planu postojeće željezare i čeličane su trebale biti obnovljene i modernizovane. U prethodnoj verziji nova fabrika je željeza je trebala biti napravljena kod Doboja. Odluka je međutim donesena da se proizvodnja u Zenici proširi. Planirane su valjaonice i visoki peći s kapacitetom od 300.000 tona čelika godišnje. U 1948. su došle poteškoće u razvoju ekonomije na području Jugoslavije. U to vrijeme donesena je [[Informbiro|rezolucija Informbiroa]] koja je otežavala robnu razmjenu s inostranstvom. Planirano je da se do 1955. godišnja proizvodnja poveća na 585.000 tona čelika.<ref>{{Harv|Ademović,|str. 12}}</ref> Dogradnja željezare u Zenici, koja je završena [[12. oktobar|12. oktobra]] 1958. godine svečanim otvaranjem, na kojem je sudjelovao i predsjednik Socijalističke federativne republike Jugoslavije (SFRJ) [[Josip Broz Tito]].<ref>{{Harv|Ademović,|str. 47}}</ref> Tada je izgrađena treća visoka peći i kapacitet povećan sa 70.000 (1945) na 600.000 tona čelika godišnje. U narednim decenijma ponovo su modernizovani pogona i izgrađeni nove peći. Tako je 1977. godine željezara u Zenici imala 17.000 zaposlenih, dok je taj iznos prije početka drugog svjetskog rata još iznosio 4000. [[Datoteka:Arcelor Mittal.svg|mini|Logo ArcelorMittal Zenica-e]] 1987. godina bila je dosada najbolja godina u istoriji željezare u Zenici po proizvodnji. Željezara Zenica je tada imala oko 24.000 zaposlenih i imala obim proizvodnje u iznosu od 1,87 miliona tona čelika. Željezara Zenica je tada bila jedna od najvećih željezara u [[Evropa|Evropi]]. Nakon početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] 1992. godine, svi pogoni zeničke željezare su ugašeni i obustavili proizvodnju, a i nakon kraja rata u Bosni i Hercegovini željezara nije odmah počela ponovo sa proizvodnjom. 1998. godine je nastalo zajedničko državno preduzeće između Željezare Zenica i [[Kuvajtski investicioni fond|Kuvajtskog investicionog fonda]] (KIA) pod imenom BH Steel d.o.o. Zenica sa oko 1000 zaposlenih. Šest godina kasnije, u decembru 2004. godine je po preporuci Harisa Silajdžića izvršena je privatizacija željezare u Zenici sa Mittal Steel Company-om po prodanoj cijeni u iznosu jednog [[Dolar|US$-Dollara]]. Mittal Steel je se obavezao povećati broj zaposlenih na 4150 i investirati 135 miliona američkih dollara. Međutim, jedan manjinski dio željezare je ostao je u državnom vlasništvu i posluje kao Željezara Zenica d.o.o., dok privatizovani počinje poslovati kao Mittal Steel d.o.o. Zenica. [[Datoteka:ArcelorMittal Zenica building.JPG|mini|313x313piksel|Upravna zgrada Željezare Zenica]] Nakon pregovora između Mittal Steel i Arcelor-a 2006. godine, osnovano je 2007. godine između tih dvoje metalskih giganta zajedničko preduzeće pod imenom ArcelorMittal, nakon kojeg je željezara postala članica ArcelorMittal Group-e i počinje poslovati kao ArcelorMittal Zenica. 2008. godine završena je modernizacija pogona ženičke željezare i ponovo je, nakon 17-godišnje pauze, se počelo sa proizvodnjom toplo valjanih proizvoda. == Proizvodnja == Željezara u Zenici proizvodi toplo valjane proizvode za tržište [[Balkan]]a, [[Evropska unija|Evropsku uniju]] i [[Sjeverna Afrika|sjeverne Afrike]]<ref>{{Cite web|url=http://corporate.arcelormittal.com/sustainability/local-picture/bosnia|title=Bosnia|website=corporate.arcelormittal.com|access-date=18. 6. 2016|archive-date=29. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629181327/http://corporate.arcelormittal.com/sustainability/local-picture/bosnia|url-status=dead}}</ref>. Željezo i ugalj za željeznicu se dobiva iz obilježnih rudnika, dok se koks dobiva iz [[Global Ispat Koksna Industrija Lukavac|Global Ispat Koksna Industrija Lukavac-a]] (GIKIL)<ref>{{Cite web|url=http://bportal.ba/kinezi-preuzeli-zeljezaru-smederevo-evo-sta-to-znaci-za-1-000-radnika-lukavackog-gikil-a/|title=Kinezi preuzeli željezaru Smederevo: Evo šta to znači za 1.000 radnika lukavačkog GIKIL-a|date=21. 5. 2016|website=Bportal|access-date=18. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160524054153/http://bportal.ba/kinezi-preuzeli-zeljezaru-smederevo-evo-sta-to-znaci-za-1-000-radnika-lukavackog-gikil-a/|archive-date=24. 5. 2016|url-status=dead}}</ref>. == Kritika == === Zagađenje === I ako se od strane ArcelorMittal-a navodi kako su oni uložili dosta napora u smanjenje iznosa štitnih emisionih gasova koji dolazi iz Željezare Zenica<ref>{{Cite web|url=http://www.avaz.ba/clanak/198225/arcelormittal-zagadenje-u-zenici-uzrokuju-kucna-lozista-ogroman-broj-vozila-i-druga-industrijska-postrojenja|title=ARCELORMITTAL "Zagađenje u Zenici uzrokuju kućna ložišta, ogroman broj vozila i druga industrijska postrojenja"|website=www.avaz.ba|access-date=18. 6. 2016|archive-date=14. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160614114418/http://www.avaz.ba/clanak/198225/arcelormittal-zagadenje-u-zenici-uzrokuju-kucna-lozista-ogroman-broj-vozila-i-druga-industrijska-postrojenja|url-status=dead}}</ref>, brojna zdravstvena, ekološka i građanska udruženja i institucije tvrdi kako je zenička željezara glavni krivac za zagađenje u Zenici i okolini<ref>{{Cite web|url=http://www.bilten.org/?p=3899|title=Zenica na pragu ekološke katastrofe|website=Bilten|access-date=18. 6. 2016}}</ref>. U decembru 2012. godine u Zenici je održan protest od oko 3000 građana Zenice, koji su tražili da se promijeni stanje u Zenici. [[Datoteka:Mittal Steel Company logo.svg|mini|Logo priješnje Mittal Steel Company Zenica-e]] Dvije godine kasnije, u decembru 2014. godine [[ljekarska komora Federacije Bosne i Hercegovine]] je poručila kako se zdravlje građana Zenice mora hitno zaštiti ili se, po njihovim riječima, čak mora i razmišljati o njihovom iseljenju. U augustu 2015. godine potpisan je ugovor o izgradnji filtera sa danskom kompanijom [[FLSmidth]] u vrijednosti od oko više od 6 miliona KM. Direktor ArcelorMittal Zenica-e je tada rekao kako je cilj tog projekta smanjenje emisije prašine za sinter mašine broj 5 u željezari na ispod 50&nbsp;mg/Nm³, što je i zakonski dozvoljenja granica, dok je prema svojim rječima i postoji potencijal smanjenja na 30&nbsp;mg/Nm³. U oktobru 2015. godine ArcelorMittal dao je i saopštenje za javnost, u kojim se navodi kako zagađenje uzrokuju sami građani Zenice kućnim ložištima, ogromnim broju vozila, te druga industrijska postrojenja. === Privatizacija === Mnogi mediji u Bosni i Hercegovini, kao npr. "[[Slobodna Evropa]]", izvještavaju kako je loša privatizacija željezare u Zenici. Oni izvještavaju kako su hiljade ljudi ostalo bez posla, loši uslovi rada, te da se nisu ispoštovali uslovi za privatizaciju zeničke željezare. Osim toga, oni i izvještavaju kako se željezara nije smijela prodavati za toliko nisku cijenu. Drugi mediji u Bosni i Hercegovini, npr. [[TV1 (BiH)|TV1]]<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=X0FGTCiS1hI|title=Istina o Željezari Zenica:Investirano preko 127 miliona maraka i zapošljava 2500 radnika|last=|first=|date=|website=|publisher=TV1|access-date=18. 6. 2016}}</ref> ili "Novo Vrijeme" međutim navode, kako je Željezara Zenica uspješno privatizovana, te je pokretač razvoja i značajan dio izvoza Bosne i Hercegovine, te da su uslovi privatizacije većinom ispoštovani i uloženi značajna sredstva. Novo Vrijeme izvještava, kako je razlog puno manjeg broja radnika i modernizacija pogona, što uzrokuje manjim potrebama radnika. ==Literatura== * {{cite book|last1=Ademović|first1=Fadil|title=Monografija - Željezara Zenica|date=1965|publisher=Željezara Zenica|location=Zenica|language=en|ref=harv}} == Reference == {{refspisak|2}} [[Kategorija:Kompanije u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Industrija u Bosni i Hercegovini]] 3agtz6z0jg0ipwhxn9hito2kgdk0s7j 0 474302 3924830 3314969 2026-09-13T09:22:42Z AnToni 2325 [[Kategorija:Żurrieq]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3924830 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ostrvo | ime = Filfla | izvorno ime = Filfla | izvorno ime link = Malteški jezik | naziv slike = Filfla 1.jpg | opis = Pogled na Filflu i susjednu Filfolettu | slika alt = | površina = 0,06 | dužina = | širina = | najviša tačka = 60 | lokacija = [[Sredozemno more]] | koordinate = {{coord|35|47|15|N|14|24|37|E|region:MT_type:isle|display=inline}} | arhipelag = [[Malteški arhipelag]] | država = [[Malta]] | državna administrativna podjela naslov = [[Regije Malte|Regija]] | državna administrativna podjela = [[Južna regija]] | državna administrativna podjela naslov 1 = [[Općine Malte|Općina]] | državna administrativna podjela 1 = [[Żurrieq]] | najveći grad = | karta = Malta | demonim = | stanovništvo =0 | gustoća naseljenosti = | etničke grupe = }} '''Filfla''' je maleno kamenito [[krečnjak|krečnjačko]] [[ostrvo]] udaljeno 4,5{{razmak}}km južno od najvećeg [[malta|malteškog]] ostrva [[Malta (ostrvo)|Malta]]. Nekih 100 metara jugozapadno nalazi se ostrvce Filfoletta koje je ujedno najjužnija tačka države Malte.<ref>{{cite web |last1=Sciberras |first1=Jeffrey |last2=Sciberras |first2=Arnold |title=Topography and Flora of the Satellite Islets surrounding the Maltese Archipelago |url=https://www.researchgate.net/profile/Arnold_Sciberras2/publication/260294462_SCIBERRAS_J.__SCIBERRAS_A_%282010%29_Topography_and_Flora_of_the_Satellite_islets_surrounding_the_Maltese_Archipelago._The_Central_Mediterranean_Naturalist_5%282%2931-42._Nature_Trust_Malta_publications/links/00b49530ad3f6c4e5f000000.pdf |publisher=The Central Mediterranean Naturalist |access-date=28. 3. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210328142647/https://www.researchgate.net/profile/Arnold-Sciberras/publication/260294462_SCIBERRAS_J_SCIBERRAS_A_2010_Topography_and_Flora_of_the_Satellite_islets_surrounding_the_Maltese_Archipelago_The_Central_Mediterranean_Naturalist_5231-42_Nature_Trust_Malta_publications/links/00b49530ad3f6c4e5f000000/SCIBERRAS-J-SCIBERRAS-A-2010-Topography-and-Flora-of-the-Satellite-islets-surrounding-the-Maltese-Archipelago-The-Central-Mediterranean-Naturalist-5231-42-Nature-Trust-Malta-publications.pdf |archive-date=28. 3. 2021 |location=Malta |language=en |date=decembar 2010 |url-status=live }}</ref> Površina ostrva je 6 hektara i u fizionomskom pogledu to je zaravnjen krečnjački plato okružen do 60 metara visokim i izrazito strmim klifovima. Ostrvo je podložno veoma snažnoj eroziji te se njegova površina konstantno smanjuje uslijed urušavanja u more. U administrativnom pogledu ovo nenaseljeno ostrvo pripada opštini [[Zurrieq]] koja se nalazi na glavnom ostrvu. Jedina poznata građevina koja je ikada bila sagrađena na ovom ostrvu jest malena kapelica izgrađena u jednoj od pećina 1343. koja je uništena u [[zemljotres]]u 1856. zbog kojeg je cijeli taj dio ostrva potonuo u more. Sve do 1971. ostrvo su kao lokaciju za vojne vježbe koristili pripadnici Britanske [[Kraljevska ratna mornarica|Kraljevske ratne mornarice]] i avijacije. Od 1980. ostrvo je posebni rezervat prirode naseljen ptičijim vrstama. Na njegovim obroncima gnijezde se vrste ''Hydrobates pelagicus'', [[Calonectris diomedea|Veliki zovoj]] (''Calonectris diomedea'') i [[Žutokljuni galeb]] (''Larus michahellis''). Naseljavaju ga i dvije endemske vrste guštera i puževa. Na njemu raste i endemski divlji praziluk čije stabljike izrastu do 2 metra visine. Godine 1988. donesen je zakon prema kojem je područje od 1 [[nautička milja|nautičke milje]] (1,9{{razmak}}km) oko ostrva proglašeno zaštićenim i uvedena zabrana ribolova u tim vodama. Zabrana ribolova je i zbog opasnosti od mogućih aktiviranja eksplozivnih naprava zaostalih nakon britanskih vojnih vježbi. Pristup ostrvu dozvoljen je samo u naučne svrhe i to uz posebnu dozvolu Ministarstva za ekologiju Malte. == Također pogledajte == * [[Malta]] * [[Geografija Malte]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline}} {{coord|35|47|15|N|14|24|37|E|region:MT_type:isle|display=title}} [[Kategorija:Malteška ostrva]] [[Kategorija:Żurrieq]] diqu9gvmnc2dnv2ly099mr0ggb2krnb 0 477655 3924848 3885668 2026-09-13T10:19:13Z AnToni 2325 3924848 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje|Zastarjeli podaci}} [[Malta]] je administrativno podijeljena na pet regija ({{jez-mt|reġjuni}}). tri nove regije su osnovane 1993. i proglašene 2001. godine.<ref>{{cite web|title=Malta |url=http://www.aer.eu/fileadmin/user_upload/MainIssues/Regional_Democracy/AER_Regionalism_Report/Report_by_country/MALTA_2010.pdf |publisher=[[Assembly of European Regions]] |access-date=1. 4. 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130208122702/http://www.aer.eu/fileadmin/user_upload/MainIssues/Regional_Democracy/AER_Regionalism_Report/Report_by_country/MALTA_2010.pdf |archive-date=8. 2. 2013 }}</ref> ==Regije== ===Aktuelne=== [[Datoteka:Regions of Malta by color.png|thumb|left|{{colorbox|#00FFFF|size=15}} Centralna regija {{colorbox|#FFA500|size=15}} Regija Gozo {{colorbox|#32CD32|size=15}} Sjeverna regija {{colorbox|#7f00FF|size=15}} Jugoistočna regija {{colorbox|#FF0000|size=15}} Južna regija]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" ! class="unsortable" scope="col" | Grb ! scope="col" | Regija ! scope="col" | Sjedište ! scope="col" | Najveći grad ! scope="col" | Površina ! scope="col" | Broj stanovnika (2014) ! scope="col" | Gustoća ! scope="col" | Osnivanje |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[Datoteka:Central Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Centralna regija (Malta)|Centralna regija]]''' | [[San Ġwann]] | [[Birkirkara]] | 23.6&nbsp;km² | {{nts|111994}} | 4700/km² | 2009. |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[Datoteka:Gozo Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Regija Gozo]]''' | [[Victoria (Gozo)|Victoria]] | Victoria | 68,7&nbsp;km² | {{nts|37342}} | 540/km² | 1993. |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[Datoteka:Northern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Sjeverna regija (Malta)|Sjeverna regija]]''' | [[St. Paul's Bay]] | St. Paul's Bay | 112,9&nbsp;km² | {{nts|102892}} | 910/km² | 2009. |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[Datoteka:South Eastern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Jugoistočna regija (Malta)|Jugoistočna regija]]''' | [[Tarxien]] | [[Żabbar]] | 36,2&nbsp;km² | {{nts|99301}} | 2700/km² | 2009. |- ! scope="row" style="background-color:transparent" | [[Datoteka:Southern Region Malta coa.svg|40px|center]] | '''[[Južna regija (Malta)|Južna regija]]''' | [[Qormi]] | Qormi | 78,9&nbsp;km² | {{nts|93897}} | 1200/km² | 2009. |- |} ===Bivše (1993&ndash;2009)=== [[Datoteka:Regiones de Malta.PNG|thumb|left|'''1''' Gozo '''2''' Malta Majjistral '''3''' Malta Xlokk]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align: center;" ! scope="col" | Regija ! scope="col" | Najveći grad ! scope="col" | Površina ! scope="col" | Broj stanovnika (2005) ! scope="col" | Gustoća ! scope="col" | Osnivanje ! scope="col" | Ukidanje |- ! scope="row" style="background-color:transparent"| '''[[Malta Majjistral]]''' | [[Birkirkara]] |163&nbsp;km² |{{nts|227117}} |1393/km² |1993 |2009 |- ! scope="row" style="background-color:transparent"| '''[[Malta Xlokk]]''' | [[Żabbar]] |64&nbsp;km² |{{nts|140882}} |2201/km² |1993 |2009 |- |} {{clear}} ==Također pogledajte== *[[Spisak općina na Malti]] *[[Spisak izbornih okruga na Malti]] *[[ISO 3166-2:MT]] ==Reference== {{commons category|Regions of Malta}} {{refspisak}} {{Regije Malte}} [[Kategorija:Regije Malte| ]] [[Kategorija:Administrativna podjela Malte]] [[Kategorija:Geografija Malte]] j9go3inebfzr2mbs7bhgr22x68rnhba 0 478817 3924798 3885929 2026-09-12T23:14:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924798 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Septin 4''' je [[protein]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''SEPTIN4'''.<ref>{{Cite web | url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/284083 | title = C17orf47 chromosome 17 open reading frame 47 [Homo sapiens (human)] - Gene - NCBI | website = www.ncbi.nlm.nih.gov }}</ref> Gen je dugačak 2.698 [[bazni par|parova baza]], sa jednim GT–AG [[intron]]om i orijentiran je na minus lancu [[DNK]]. Pre[[informacijska RNK]] ima dva [[egzon]]a, a predviđeni protein dug je 570 [[aminokiselina]]. Ne postoje eksperimentalne strukture za proizvod gena SEPTIN4 s identitetom sekvence >90%. '''Svojstva proteina''' Iako se predviđa da je SEPTIN4 unutarćelijski protein, njegovo tačno mjesto nije poznato. Postoji izvjesno pouzdanje da subćelijske lokacije SEPTIN4 uključuju [[citosol]], jedro i [[mitohondrije]].<ref>{{Cite web | url = http://pfam.xfam.org/family/PF15548 | title = Pfam: Family: DUF4655 (PF15548) | website = pfam.xfam.org | access-date = 29. 2. 2016 }}</ref> C17orf47 sadrži domen nepoznate funkcije DUF4655, koji ima dužinu karakterističnu za tu porodicu DUF.<ref>{{Cite web | url = http://www.genome.jp/dbget-bin/www_bget?hsa:284083 | title = KEGG T01001: 284083 | website = www.genome.jp | access-date = 29. 2. 2016 }}</ref> Postoje tri predviđene regije male složenosti u SEPTIN4. Ova područja male složenosti mogu sadržavati pojmove povezane sa reakcijom na stres, koji uključuju fleksibilno vezanje za određene funkcije.<ref>{{Cite web | url = http://useast.ensembl.org/Homo_sapiens/Transcript/Domains?db=core;g=ENSG00000181013;r=17:58541587-58544368;t=ENST00000321691 | title = Transcript: C17orf47-001 (ENST00000321691) - Domains & features - Homo sapiens - Ensembl genome browser 83 | website = useast.ensembl.org | access-date = 29. 2. 2016 }}{{Mrtav link}}</ref> Postoje tri poznata polimorfna [[SNP]]-a u SEPTIN4. Postoji i šest lokacija [[posttranslacijske modifikacije|posttranslacijskih modifikacija]] podržanih sa više zapisa, prema Fosfozitu. ==Aminokiselinska sekvenca== Gen je dugačak 2.698 parova baza, sadrži jedan GT–AG intron i orijentiran je na minus lancu DNK. Preinformacijska RNK ima dva egzona, a predviđeni protein dug je 570 [[aminokiselina]], sa molelulskom masom od 63.111<ref name="UniProt">{{cite web|url=http://www.uniprot.org/uniprot/Q8NEP4#sequences |title=UniProt, Q8NEP4 |access-date=June 11 2021}}</ref>. :Simboli {{refbegin|4}} '''C''': [[Cistein]] <br> '''D''': [[Asparaginska kiselina]] <br> '''E''': [[Glutaminska kiselina]] <br> '''F''': [[Fenilalanin]] <br> '''G''': [[Glicin]] <br> '''H''': [[Histidin]] <br> '''I''': [[Izoleucin]] <br> '''K''': [[Lizin]] <br> '''L''': [[Leucin]] <br> '''M''': [[Metionin]] <br> '''N''': [[Asparagin]] <br> '''P''': [[Prolin]] <br> '''Q''': [[Glutamin]] <br> '''R''': [[Arginin]] <br> '''S''': [[Serin]] <br> '''T''': [[Treonin]] <br> '''V''': [[Valin]] <br> '''W''': [[Triptofan]] <br> '''Y''': [[Tirozin]] {{refend}} <table style="font-family:monospace;"> <tr style="text-align:right;"><th>10</th><th></th><th>20</th><th></th><th>30</th><th></th><th>40</th><th></th><th>50</th></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>MVKTNKPGAK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VAVSAQRGSE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VTTNTSPQQG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>HGYVLASSHR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SAAVSLNPSH</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>RRSEAAHPTT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PHSASDYPRS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VSLQSGPGHY</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>AVPTPRGPET</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GPRTESSRHS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>SPHLKSQKTQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TLASHASSRQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>WKVSPPREEA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>ARRGSESKSG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>REVGHHASSI</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>PDAKSTHQLS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FQDQKNNLQS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QILEDDPPSK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VQNPQGVRVP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RRILSYPKDE</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>AVQTEPIQRI</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>TTTSEIRSPR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SPSLLEHGSS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>CVSADYQTAQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RRVPVEESET</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>GPYGPIPSKP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KALYRNMNLD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SLLKLSVLKD</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SDGVHRVSAR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VDPESLHKYS</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>AYPETKPSAK</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VLVSSQVESN</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VRTPIRGNSE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VGRRVTISPG</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>VQSVEPTHHV</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>TVPSVSEGSH</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>KSSMFVTPEP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IYKQQTQKPP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EITYMSQGPT</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PRYPELSQKP</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>SIHAELELTP</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>RPLPPRSLPR</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>YGPDSSWWPL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LNPEVETPQS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>QLTTPDFEPK</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>CSPSLDLLLS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>GFKIDSSPFC</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>EDLKFQREKA</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>SLSPPSPPKE</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>FPSWAPLSEV</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>PQTPKHTCKQ</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>PIQRFTAFFL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>DVSEEMYNRV</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>IWWLKGLCFS</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>LLWAHCGSLG</td></tr> <tr style="background-color: #eee;"><td>DGRTGEEWHL</td><td style="background-color: #f9f9f9;"></td><td>CIYRAGSFRR</td></tr> </table> == Homologija== Oko 68 vrsta organizama, uglavnom sisara, imaju ortologe sa SPETIN4. ==Ekspresija == Postoji pozitivna diferencijalna ekspresija [[iRNK]] i proteina SEPTIN4 u normalnom tkivu [[testis]]a.<ref>{{Cite web | url = https://www.genecards.org/cgi-bin/carddisp.pl?gene=C17orf47 | title = C17orf47 Gene(Protein Coding) – Chromosome 17 Open Reading Frame 47 | website = www.genecards.org | access-date = 29. 2. 2016 }}</ref> Specifically, nucleolar expression of the gene product occurs in the seminiferous ducts of the testis.<ref>{{Cite web | url = http://www.proteinatlas.org/ENSG00000181013-C17orf47/tissue | title = Tissue expression of C17orf47 - Summary - The Human Protein Atlas | website = www.proteinatlas.org | access-date = 29. 2. 2016 | archive-date = 8. 5. 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160508200800/http://www.proteinatlas.org/ENSG00000181013-C17orf47/tissue | url-status = dead }}</ref> Iako SEPTIN4 do sada nije povezan ni sa jednom bolešću, nekoliko slučajeva karcinoida pokazalo je snažnu ekspresiju SEPTIN4 putem bojenja [[antitijelo]]m HPA028424 koje je obezbedila kompanija Sigma-Aldrich.<ref>{{Cite web | url = http://www.proteinatlas.org/ENSG00000181013-C17orf47/cancer | title = Expression of C17orf47 in cancer - Summary - The Human Protein Atlas | website = www.proteinatlas.org | access-date = 29. 2. 2016 | archive-date = 8. 5. 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160508200304/http://www.proteinatlas.org/ENSG00000181013-C17orf47/cancer | url-status = dead }}</ref> ''Polyphen'' predviđa da će varijante C17orf47 biti benigne.<ref>{{cite journal | vauthors = Dusi S, Valletta L, Haack TB, Tsuchiya Y, Venco P, Pasqualato S, Goffrini P, Tigano M, Demchenko N, Wieland T, Schwarzmayr T, Strom TM, Invernizzi F, Garavaglia B, Gregory A, Sanford L, Hamada J, Bettencourt C, Houlden H, Chiapparini L, Zorzi G, Kurian MA, Nardocci N, Prokisch H, Hayflick S, Gout I, Tiranti V | title = Exome sequence reveals mutations in CoA synthase as a cause of neurodegeneration with brain iron accumulation | journal = American Journal of Human Genetics | volume = 94 | issue = 1 | pages = 11–22 | date = januar 2014 | pmid = 24360804 | pmc = 3882905 | doi = 10.1016/j.ajhg.2013.11.008 }}</ref> Tokom studije o [[endocitoza|endocitnom sistemu]], pronađena je slaba, ali specifična povezanost sa SEPTIN4 u regulaciji endocitoze. Nokdaun SEPTIN4 prouzrokovao je smanjenu endocitozu epidermnog [[faktor rasta|faktora rasta]], kao i smanjenu endocitozu [[transferin]]a. U drugom eksperimentu, razlaganje SEPTIN4 rezultiralo je smanjenom infekcijom ćelija virusom vakc inija.<ref>{{Cite web | url = http://www.genomernai.org/v15/geneDetails/284083 | title = GenomeRNAi - a database for RNAi phenotypes and reagents | website = www.genomernai.org | access-date = 29. 2. 2016 | archive-date = 12. 5. 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160512175557/http://www.genomernai.org/v15/geneDetails/284083 | url-status = dead }}</ref> == Predviđena struktura == [[File:C17orf47 Predicted Tertiary Structure.jpg|thumb|left|256x256px]] {{clear}} == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Geni na hromosomu 17]] [[Kategorija:Ljudski proteini]] [[Kategorija:Proteomika]] 0xynny8tzh931xqk0aoqt8d2sadlby9 0 492614 3924775 3889769 2026-09-12T12:10:30Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924775 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bivša država | zvanično_ime = Nikejsko Carstvo | izvorno_ime = Nicaea | genitiv = Nikejskog Carstva | razdoblje = Gornji [[Srednji vijek]] | država_prije1 = Rimsko Carstvo | država_prije_zastava1 = Vexilloid of the Roman Empire.svg | država_prije2 = | država_prije_zastava2 = | država_prije3 = | država_prije_zastava3 = | država_prije4 = | država_prije_zastava4 = | država_prije5 = | država_prije_zastava5 = | država_poslije1 = Osmanlijsko Carstvo | država_poslije_zastava1 = Flag of the Ottoman Empire (Thicker Crescent).svg | država_poslije2 = | država_poslije_zastava2 = | država_poslije3 = | država_poslije_zastava3 = | država_poslije4 = | država_poslije_zastava4 = | država_poslije5 = | država_poslije_zastava5 = | zastava = Byzantine imperial flag, 14th century.svg | grb = Byzantine Palaiologos Eagle.svg | uzrečica = Βασιλεὺς Βασιλέων, Βασιλεύων Βασιλευόντων <br /><small>([[grčki jezik|grčki]]: "Car careva, Vladar vladara")</small> | himna = | karta = Byzantine Empire animated.gif | glavni_grad = [[Nikeja]] ([[İznik]]) (''[[de jure]]'')<br />[[Nymphaion (Ionia)|Nymphaion]] ([[Kemalpaşa]]) (''de facto'') | glavni_grad_kordinati = | najveći_grad = [[Nikeja]] | službeni_jezik = [[Grčki]] | etničke_grupe = | državno_uređenje = Apsolutna [[autokratija]] | vrsta_vlasti = Monarhija | godina_prve_vlasti = 1204. – 1261. | vladar_prva_vlast = [[Theodore I Laskaris]] | godina_druge_vlasti =1222–1254 | vladar_druga_vlast =[[John III Doukas Vatatzes]] | godina_treće_vlasti = 1254–1258 | vladar_treća_vlast = [[Theodore II Laskaris]] [[John IV Laskaris]] | valuta = [[Histamenon]], [[hiperpiron]] | religija = [[grčko pravoslavlje]] (zvanično)}} [[Slika:4KPARTITIO.png|thumb|right|330px| Situacija u Istočnom rimskom carstvu 1214. godine, 10 godina nakon [[Pad Konstantinopolja|Pada Konstantinopolja]].]] '''Nikejsko Carstvo''' ili '''Carstvo Nikeje'''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U6PnAwAAQBAJ|title=History of the Byzantine Empire, 324–1453|last=Vasiliev|first=Alexander A.|publisher=Univ of Wisconsin Press|year=1952|isbn=978-0299809263|pages=546}}</ref> je konvencijski [[historiografija|historiografski]] naziv za najvećeg od tri [[Bizantijski Grci|bizantijskih Grka]]<ref>''The Columbia history of the world'' by John Arthur Garraty, Peter Gay (1972), p. 454: "The Greek empire in exile at Nicaea proved too strong to be driven out of Asia Minor, and in Epirus another Greek dynasty defied the intruders.”</ref><ref name="A. Heurtley, H. C page 55">''A Short history of Greece from early times to 1964'' by W. A. Heurtley, H. C. Darby, C. W. Crawley, C. M. Woodhouse (1967), p. 55: "There in the prosperous city of Nicaea, Theodoros Laskaris, the son in law of a former Byzantine Emperor, establish a court that soon become the Small but reviving Greek empire."</ref> Osnovači su pripadnici aristokratije [[Bizantijsko Carstvo|Bizantijskog Carstva]], koji su pobjegli nakon što su [[Konstantinopolj]] okupirale vojne snage [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]] i [[Mletačka Republika|Mletačke Republike]] tokom [[Četvrti krstaški rat|Četvrtog krstaškog rata]], događaj poznat kao [[pljačkanje Konstantinopolja]]. Kao i druge bizantijske krnje države nastale nakon raspada carstva 1204. godine (kao što su [[Carstvo Trapezunda]] i [[Carstvo Soluna]]), bilo je nastavak istočne polovine [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]], koje je preživjelo skoro do samog kraja srednjovjekovnog perioda. Četvrtu državu, poznatu u historiografiji kao [[Latinsko Carstvo]], uspostavili su krstaši i Republika Venecija nakon zauzimanja Konstantinopolja i okoline. Tvrdilo se da je zakoniti nastavak Rimskog Carstva, iako nije imalo značajnu vezu s njim. Osnovali su je porodica [[Laskaris]], a trajalo je od 1204. do 1261. godine, kada su Nikejci obnovili Bizantijsko Carstvo u Carigradu. ==Historija== ===Osnivanje=== U 1204, [[Bizantijski car]] [[Alexios V|Alexios V Ducas Murtzouphlos]] pobiegao je iz Konstantinopolja nakon što su [[Krstaški ratovi|Križari iz četvrtog krstaškog rata]] napali grad. Ubrzo nakon toga, [[Teodor I Laskaris]], zet cara [[Alexios III Angelos|Alexiosa III Angelosa]], proglašen je za cara, ali je i on, shvativši da je situacija u Konstantinoplolju beznadežna, pobjegao u grad [[Nikeja|Nikeju]] u [[Bitinija|Bitiniji]]. [[Latinsko carstvo]], koje su uspostavili krstaši u Konstantinopolju, imalo je slabu kontrolu nad bivšom vizantijskom teritorijom, a grčke [[države nasljednice]] Bizantijskog carstva nastale su u [[Epirska despotovina|Epiru]], [[Trapezond|Trapezudu]] i [[Nikeja|Nikeji]]. Trapezund se otcijepio kao nezavisna država nekoliko sedmica prije [[Pad Konstantinopolja (1204)|pada Konstantinopolja]].<ref>Michael Panaretos, ''Chronicle'', ch. 1. Greek text in ''Original-Fragmente, Chroniken, Inschiften und anderes Materiale zur Geschichte des Kaiserthums Trapezunt'', part 2; in ''Abhandlungen der historischen Classe der königlich bayerischen Akademie'' '''4''' (1844), abth. 1, pp. 11; German translation, p. 41</ref> Nikeja je, međutim, bila najbliža Latinskom carstvu i bila je u najboljoj poziciji da pokuša da ponovo uspostavi Bizantsko carstvo. Teodor Laskaris nije bio odmah uspešan, pošto ga je [[Henri Flandrski]] porazio kod Poimanenona i Pruse (sada [[Bursa, Turska|Bursa]]) 1204. Ali Teodor je uspio da zauzme veći dio sjeverozapadne [[Anadolija|Anadolije]] nakon [[Bugarska|bugarskog]] poraza od latinskog cara [[Balduin I od Konstantinopolja|Baldvina I]] u [[Bitki kod Adrijanopolja (1205)|Bici kod Adrijanopolja]], jer je Henri pozvan u Evropu da se brani od invazije od [[car]]a [[Kalojan od Bugarske|Kalojana od Bugarske]].<ref>Alice Gardiner, ''The Lascarids of Nicaea: The Story of an Empire in Exile'', 1912, (Amsterdam: Adolf M. Hakkert, 1964), pp. 75–78</ref> Teodor je također porazio vojsku iz Trapezunda, kao i druge manje rivale, ostavljajući ga na čelu najmoćnije od država nasljednica. Brojna primirja i savezi su sklopljeni i raskinuti u narednih nekoliko godina, kao što je bizantijski nasljednik naveo, Latinsko Carstvo, [[Bugarsko Carstvo]] i [[Turci Seldžuci|Seldžuci]] [[Ikonije]] (čija teritorija takođe graničio sa Nikejom) su se međusobno borili. Godine 1211, u [[Bitka kod Antiohije na Meandru|Antiohiji na Meandru]], Teodor je pobijedio veliku invaziju Seldžuka, koji su podržavali ponudu Aleksija III Anđela da se vrati na vlast. Gubici pretrpljeni kod Antiohije, međutim, doveli su do poraza od strane Latinskog Carstva u [[Bitka kod Rhyndacusa (1211)|Rhyndacus Riveru]] i gubitka većine [[Mizija|Mizije]] i obale [[Mramorno more|Mramornog mora]] u narednom [[Nimfejski sporazum (1214)|Nimfejskom sporazumu]]. Nikejci su nadoknađeni za ovaj teritorijalni gubitak kada je 1212. godine smrt [[David Komnen|Davida Komnena]] omogućila njihovu aneksiju njegove zemlje u [[Paflagonija|Paflagoniji]].{{sfn|Angold|1999|p=547}} Godine 1205. preuzeo je tradicionalne titule vizantijskih careva. Tri godine kasnije, sazvao je Crkveni sabor da bi izabrao novog pravoslavnog [[Vaseljenski Patrijarh Konstantinopoljski|Carigradskog Patrijarha]]. Novi patrijarh krunisao je Teodora za cara i uspostavio svoje sedište u Teodorovoj prestonici, Nikeji. Godine 1219. oženio se kćerkom latinske carice [[Jolanda od Flandrije|Jolande od Flandrije]], ali je umro 1221. i naslijedio ga je njegov zet [[Jovan III Ducas Vatatzes]].{{sfn|Angold|1999|p=547}} ===Ekspanzija=== [[slika:Lefke Kapisi Iznik 932a.jpg|thumb|250px| Gradski zid Nikeje, kapija Lefke; [[Iznik]], [[Turska]]]] Laskaridi su u početku osporili pristupanje Vatacesa, a „[[sebastokrator]]es“ Isak i Aleksije, braća Teodora I, tražili su pomoć od Latinskog carstva. Vatatzes je, međutim, prevladao nad njihovim udruženim snagama u [[Bitki kod Poimanenona]], osiguravši svoj tron i povrativši gotovo sve azijske teritorije koje je u tom procesu držalo Latinsko Carstvo. Godine 1224. Latinsko [[Kraljevstvo Soluna]] je zauzeo [[Epirski despot]] [[Teodor Komnenos Duka]], koji se krunisao za cara u rivalstvu Vatacesu i uspostavio [[Carstvo Soluna]]. Pokazalo se da je kratko trajao, jer je došao pod bugarsku kontrolu nakon [[Bitka kod Klokotnice|Bitke kod Klokotnice]] 1230. godine. S obzirom da Trapezund nije imao nikakvu stvarnu moć, Nikeja je bila jedina preostala vizantijska država, a Jovan III je proširio svoju teritoriju preko [[Egejsko more|Egejskog mora]]. Godine 1235. ušao je u savez sa [[Ivan Asen II od Bugarske|Ivanom Asenom II od Bugarske]], omogućavajući mu da proširi svoj uticaj na [[Solun]] i [[Epir]]. Godine 1242. [[Mongoli]] su napali Seldžučku teritoriju istočno od Nikeje, i iako je Ivan III bio zabrinut da bi ga mogli napasti sljedeći, na kraju su eliminisali Seldžučku prijetnju Nikeji. Godine 1245. Ivan se udružio sa [[Sveto Rimsko Carstvo|Svetim Rimskim Carstvom]] oženivši [[Konstanca II od Hohenstaufena|Konstancu II od Hohenstaufena]], kćerku [[Frederik II, caraSvetog Rimskog carstva|Frederika II]]. Godine 1246, Jovan je napao Bugarsku i povratio veći deo Trakije i Makedonije, i nastavio da inkorporira Solun u svoje carstvo. Do 1248. godine Jovan je pobedio Bugare i opkolio Latinsko carstvo. Nastavio je da uzima zemlju od Latina sve do svoje smrti 1254. [[Teodor II Laskaris]], sin Jovana III, suočio se sa invazijama Bugara u [[Trakija|Trakiju]], ali je uspješno branio teritoriju. [[Epiro-nikejski sukob (1257–59)|Sukob]] između Nikeje i Epira izbio je 1257. Epir se udružio sa [[Manfred od Sicilije|Manfredom od Sicilije]] kada je Teodor II umro 1258. Naslijedio ga je [[Jovan IV Laskaris]], ali kako je još bio dijete bio je pod regentstvom generala Mihaila Paleologa. Mihael se proglasio ko-carem (kao [[Mihael VIII Paleolog|Mihael VIII]]) 1259. godine, i ubrzo je pobijedio kombinovanu invaziju Manfreda, epirskog despota, i latinskog [[Kneževina Aheja|Princa Aheje]] u [[Bitka kod Pelagonije|Bici kod Pelagonije]]. ===Ponovno zauzimanje Konstantinopolja=== [[slika:Hyperpyron-Michael VIII Paleologus-sb2241.jpg|thumb|250px| Novčić koji je izdao [[Mihael VIII Paleolog]] u čast oslobođenja Konstantinopolja od latinske vojske i obnove Bizantijskog carstva.]] Godine 1260. Mihajlo je započeo [[Osada Konstantinopolja (1260)|napad na Carigrad]] sam, što njegovi prethodnici nisu mogli učiniti. Udružio se sa [[Republika Đenova|Đenovom]], a njegov general [[Alexios Strategopoulos]] proveo je mjesece posmatrajući Konstantinopolj kako bi planirao svoj napad. U julu 1261. godine, dok se većina latinske vojske borila na drugim mjestima, Aleksije je uspio da ubijedi stražare da otvore kapije grada. Jednom unutra, spalio je[[Mletačka Republika|mletački]] kvart (pošto je Venecija bila neprijatelj Đenove i bila je u velikoj mjeri odgovorna za zauzimanje grada 1204.). Mihael je priznat za cara nekoliko sedmica kasnije, obnavljajući Vizantijsko carstvo. Aheja je ubrzo ponovo zauzeta, ali Trapezund i Epir su ostali nezavisne bizantijske grčke države. Obnovljeno carstvo se također suočilo s novom prijetnjom od [[Otomansko carstvo|Osmanlija]], kada su ustali da zamijene Seldžuke. ==Posljedice== Nakon 1261. godine, Konstantinopolj je ponovo postao glavni grad Bizantijakog Carstva.{{sfn|Geanakoplos|1989|page=173}} Teritoriji bivšeg Nikejskog carstva oduzeto je njeno bogatstvo koje je korišćeno za obnovu Konstantinopolja i finansiranje brojnih ratova u Evropi protiv Latinnske države i Epira. Vojnici su prebačeni iz Male Azije u Evropu, ostavljajući staru granicu relativno nebranjenom. Napadi turskih ''[[Gazija (ratnik)|gazija]]'' ostali su nekontrolisani, a granica je sve više pregažena. Uzurpacija legitimnog vladara Laskarida Jovana IV Laskarisa od strane Mihaila VIII Paleologa 1261. godine otuđila je veliki deo stanovništva od obnovljenog Bizantijskog carstva u Konstantinopolju. Jovan IV je ostavljen u Nikeji, a kasnije je oslijepljen po Mihailovom naređenju na svoj jedanaesti rođendan, 25. decembra 1261. To ga je učinilo nepodobnim za prijestolje, pa je prognan i zatvoren u tvrđavu u Bitiniji. Ova akcija je dovela do ekskomunikacije Mihaila VIII Paleologa od strane patrijarha Arsenija Autorejana, i kasnije pobune koju je predvodio Pseudo-Jovan IV u blizini Nikeje. Posljednja historijska era bivše teritorije Nikejskog carstva je historija postepenog osvajanja od strane Turaka. Nakon smrti Mihaila VIII 1282. godine, turski pohodi su se pretvorili u trajno naseljavanje i uspostavljanje turskih [[anadolski bejlici|bejlika]] na nekadašnjoj vizantijskoj teritoriji. Iako je car Andronik II uložio neke napore da popravi situaciju, oni su bili neuspješni. Oko 1300. godine, Turci su osvojili skoro čitavo nekadašnje Nikejsko carstvo, uz samo mali pojas teritorije koji se držao direktno nasuprot Konstantinopolja. Konačni kraj vizantijske Male Azije došao je padom Burse 1326, Nikeje 1331 i Nikomedije 1337. ==Vojska== Nikejsko carstvo se sastojalo od najnaseljenije grčke regije Bizantije, sa izuzetkom Trakije koja je bila pod latinsko/bugarskom kontrolom. Kao takvo, Carstvo je bilo u stanju da podigne razumno brojnu vojnu snagu od oko 20.000 vojnika na svom vrhuncu – broj koji je zabilježen kao učešće u brojnim ratovima protiv krstaških država. Nikejani su nastavili neke aspekte [[Komnenska vojska|Komnenske vojske]], ali bez resursa dostupnih komninskim carevima, Nicejski Bizantinci nisu mogli da se uporede sa brojem, niti kvalitetom, vojske koju je car [[Manuel Komnenos|Manuel]] a pojavili su se njegovi prethodnici. Zapadna Mala Azija imala je izlaz na more, što ju je činilo bogatijom od većine rascjepkanih država u okolini i vremenom je postala najmoćnija država u regionu, makar samo na kratko. ==Ideologija i helenizam== Dvor Nikejske države je naširoko koristio izraz "Heleni" umjesto ranijih "Rimljani" da opiše svoje stanovništvo koje govori grčki.<ref>{{cite journal |last1=Bialor |first1=Perry |title=Chapter 2, Greek Ethnic Survival Under Ottoman Domination |journal=ScholarWorks@UMass Amherst |date=2008 |page=73 |url=https://scholarworks.umass.edu/anthro_res_rpt9/1/ |language=en |access-date=15. 8. 2022 |archive-date=18. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818120938/https://scholarworks.umass.edu/anthro_res_rpt9/1/ |url-status=dead }}</ref> Contemporaries preferred the use of "Hellas" or the adjective "Hellenikon" for the Empire of Nicaea.<ref>{{cite book |last1=Meyendorff |first1=John |title=Byzantium and the Rise of Russia: A Study of Byzantino-Russian Relations in the Fourteenth Century |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521135337 |page=100 |url=https://books.google.com/books?id=KKZdTvs1ySYC |language=en |quote=The Empire of Nicaea, in particular, was seen as the Hellenikon, or as Hellas}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Stavridou-Zafraka |first1=Alkmeni |title=Byzantine Culture in Late Mediaeval Greek States |journal=Βυζαντιακά |date=2015 |volume=32 |page=211 |url=http://histsociety.web.auth.gr/Byzantiaka%202015%20-%20Periexomena%2032.htm |access-date=15. 8. 2022 |archive-date=22. 9. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922141023/http://histsociety.web.auth.gr/Byzantiaka%202015%20-%20Periexomena%2032.htm |url-status=dead }}</ref> Kao takav, car Teodor Laskaris ponekad je zamijenio pojmove Romaioi (Rimljani) i Graikoi Helenima.<ref>{{cite book |last1=Maltezou |first1=Chryssa |last2=Schreine |first2=Peter |title=Bisanzio, Venezia e il mondo franco-greco |date=2002 |publisher=Istituto ellenico di studi bizantini e postbizantini di Venezia |isbn=9789607743220 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=8CBmAAAAMAAJ |language=fr |quote=Theodoros Laskaris totally avoids the terms Latinoi in his letters and uses Italoi instead, he also replaces the terms Romaioi (Romans) and Greek by Hellenes.}}</ref> Car Teodor II opisuje svoje carstvo kao "novu Heladu".<ref>{{cite book |last1=Doumanis |first1=Nicholas |title=A History of Greece |date=2009 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=9781137013675 |page=140 |url=https://books.google.com/books?id=vuEcBQAAQBAJ |language=en }}{{Mrtav link}}</ref> Patrijarh [[German II od Carigrada|Germanos II]] je u službenoj prepisci sa zapadnim svijetom koristio izraz: "Graikoi" da opiše lokalno stanovništvo i "Carstvo Grka" (starogrčki|Βασιλεία των Γραικών) kao naziv države. U to vrijeme postojala je usklađena inicijativa za samoidentifikovanje etničkih Grka.<ref>{{cite book |last1=Hilsdale |first1=Cecily J. |title=Byzantine Art and Diplomacy in an Age of Decline |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107729384 |page=84 |url=https://books.google.com/books?id=t7GkAgAAQBAJ |language=en}}</ref> Neki naučnici vide period Nikejskog carstva kao pokazatelj rastuće etničke helenske svijesti i [[grčki nacionalizam|grčkog nacionalizma]]. Međutim, ovi naučnici upozoravaju da porast etničke svijesti nije uticao na zvaničnu imperijalnu ideologiju.<ref name="Angelov, Dimiter 1330. p95">Angelov, Dimiter. ''Imperial ideology and political thought in Byzantium (1204–1330)''. Cambridge: University Press, 2007. p. 95 Also Kaldellis, Anthony. ''Hellenism in Byzantium : the transformations of Greek identity and the reception of the classical tradition''. Cambridge: University Press, 2007.</ref> In the official ideology, the traditional view of Byzantium as the Roman Empire was not overturned, as the usage of the word Rhomaioi for subjects of the Nicene emperors demonstrates.<ref name="Angelov, Dimiter 1330. p95"/> Zvanična ideologija Nikejskog Carstva bila je rekonkvista i militarizam, što se nije moglo vidjeti u kasnijoj paleološkoj retorici iz 14. stooljeća<ref>Angelov, pp. 99–101</ref> Ideologiju Nikeje iz 13. stoljeća karakterisalo je vjerovanje u kontinuirani značaj Konstantinopolja i nada da će se ponovo osvojiti grad, oslanjajući se manje na tvrdnje o političkom univerzalizmu ili helenskom nacionalizmu nego na starozavjetne ideje jevrejske providnosti. Car se u ovom periodu često poredi sa [[Mojsije]]m<ref>Angold, Michael. ''A Byzantine government in exile : government and society under the Laskarids of Nicaea, 1204–1261''. London: Oxford University Press, 1975. p. 13</ref> ili [[Zorobabel]], ili čak kao "[[Vatreni stup (teofanija)|Vatreni stup]]" koji vodi Božji narod u Obećanu zemlju, npr. u govoru koji je održao [[Theodore I Laskaris]], napisao [[Niketas Choniates]].<ref>Angelov, str. 99</ref> Retorika ovog perioda je takođe veličala rat i ponovno osvajanje Konstantinopolja koristeći slike koje nisu izvučene iz Starog zavjeta. Naprimjer, u svom panegiriku Teodora I Laskarisa, Choniates opisuje bitku sa seldžučkim sultanom kao bitku između kršćanstva i [[islam]]a, retorički upoređujući rane Teodora, koji je sam ubio neprijateljskog zapovijjednika, s ranama Krista na križu.<ref name="Angelov, 100">Angelov, p 100</ref> Dimiter Angelov sugeriše da je zapadna ideologija krstaša možda uticala na razvoj ovog gledišta o ponovnom osvajanju, a tokom tog perioda spominje se da je patrijarh Mihailo IV Autoreianos nudio potpuno oproštenje grijehova nikejskim trupama koje su spremale da uđu u bitku, što je praksa gotovo identično zapadnjačkom plenarnom popuštanju. Međutim, davanje takvih oprosta bilo je kratkog vijeka, a čini se da su mnogi mogući križarski utjecaji nestali nakon 1211.<ref name="Angelov, 100"/> Bizantinci iz 13. stoljeća su također povlačili paralele između situacije u kojoj se carstvo nalazilo nakon 1204. godine i situacije u kojoj su bili klasični Grci. Ovi dokazi su pomogli da se ojača stav nekih naučnika, kao što je A. E. Vacalopoulos, koji vide ove reference, u kombinaciji s ponovnom procjenom klasične prošlosti Bizantije, kao genezu grčkog nacionalizma.<ref>Angold, Michael. "Byzantine ‘Nationalism’ and the Nicaean Empire." ''Byzantine and Modern Greek Studies'', '''1''' (1975) pp. 51–52</ref> Sa gubitkom Konstantinopolja, ovo poređenje je imalo ideju [[Imena Grka|"Helena"]] okruženih varvarima; Honijat je izjednačio seldžučkog sultana kojeg je ubio Teodor I sa Kserksom, a patrijarh [[Patrijarh Germanus II od Konstantinopolja|German II]] je podsjetio na pobjedu [[Jovan III Vatatzes|Jovana III Vatatzesa]] kao još jednu bitku [[Bitka kod Maratona|Maraton]] ili [[Bitka kod Salamine|Salamina]].<ref>Angold, p. 29</ref> Na isti način, [[Teodor II Laskaris]] je uporedio pobjede svog oca sa pobjedama [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]] i nastavio da veliča borilačke vriednosti savremenih "Helena".<ref>Angelov, p. 97</ref> Osim toga, čini se da je tokom ovog perioda došlo do promjene u načinu na koji se riječ "Heleni" koristila u bizantijskom jeziku. Do tada, "Helena" je nosila negativnu konotaciju i bila je posebno povezana s ostacima paganizma. U ovom periodu, međutim, čini se da i termini "Graikoi" i "Heleni" ulaze u diplomatsku upotrebu carstva kao oblik vjerske i etničke samoidentifikacije, podstaknuti željom da se carstvo i njegovi građani razlikuju od Latina.<ref>Angelov, pp. 96–97</ref> [[Carigradski patrijarh Germanus II]] posebno ilustruje ovu novu viziju etničkog i vjerskog identiteta. Njegova pisma izjednačavaju dobro rođenje sa čistoćom njegovog helenističkog porijekla, pridajući više vrijednosti njegovom helenističkom lingvističkom i etničkom porijeklu nego bilo kakvoj povezanosti s Konstantinopoljom, i pokazujući njegov prezir prema Latinima koji su se ponosili posjedovanjem grada. Među naučnicima se vodi debata o tačnom vremenu promjene značenja riječi Hellena. Roderick Beaton, uzimajući u obzir dokaze o upotrebi termina "Heleni" u 12. stoljeću, vidi da se prevrednovanje termina dogodilo prije gubitka Konstantinopolja 1204. Pored toga, za razliku od Vakalopulosa,<ref>A. E. Vacalopoulos, ''The Origins of the Greek Nation:the Byzantine Period (1204–1461)'' (New Brunswick, 1970).</ref> Beaton ne vidi rođenje grčkog nacionalizma, već embrion "etničke" svijesti, prvenstveno zasnovan na jeziku.<ref>Beaton, Roderick. "Antique Nation? 'Hellenes' on the Eve of Greek Independence and in Twelfth-Century Byzantium," ''Byzantine and Modern Greek Studies'', '''31''' (2007), pp. 76–95</ref> Michael Angold napominje da ideologija tog perioda pokazuje sposobnost Bizantijaca da reaguje i prilagođava se promjenjivim kulturnim i političkim okolnostima, uključujući egzil, te da je ideološki razvoj ovog perioda uglavnom prekinut i odbačen od strane obnovljenog carstva [[Palaiologoi]], pošto se [[Mihael VIII]] vratio ideologiji ranijih perioda.<ref>Angold, Michael. "Byzantine ‘Nationalism’ and the Nicaean Empire", ''Byzantine and Modern Greek Studies'', '''1''' (1975) p. 70</ref> ==Carevi== * [[Teodor I Laskaris]] (1204–1222) * [[Jovan III Ducas Vatatzes]] (1222–1254) * [[Teodor II Laskaris]] (1254–1258) * [[Jovan IV Laskaris]] (1258–1261) * [[Mihael VIII Paleolog]] (su-car 1259–1261; obnovljeno Bizantijsko carstvo) ==Također pogledajte== * [[Laskaris|Dinastija Laskaris i porodično stablo srodnika]] * [[Vatatzes|Dinastija Vatatzes i porodično stablo srodnika]] * [[Porodična stabla vizantijskih carskih dinastija]] ==Citati== {{refspisak}} ==Reference== * {{New Cambridge Medieval History|volume=5|last1=Angold|first1=Michael|chapter=Byzantium in exile|pages=543–568|chapter-url=https://doi.org/10.1017/CHOL9780521362894.026}} * {{cite book|last1=Geanakoplos|first1=Deno John|title=Constantinople and the West: Essays on the Late Byzantine (Palaeologan) and Italian Renaissances and the Byzantine and Roman Churches|url=https://archive.org/details/constantinoplewe0000gean|date=1989|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0299118846}} {{Teme Bizantijskog carstva}} {{Fragmenti Bizantijskog Carstva}} {{Srednjovjekovne države u Anadoliji}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Nikeja, Carstvo}} [[Kategorija:Nikejsko Carstvo| ]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1204.]] [[Kategorija:Države i teritorije ukinute 1261.]] [[Kategorija:Laskaridska dinastija|Dinastija Laskarida]] [[Kategorija:Historija Turske]] [[Kategorija:13. vijek u Aziji]] [[Kategorija:Historija pokrajine Bursa]] [[Kategorija:İznik]] [[Kategorija:13. vijek u Bizantijskom Carstvu]] [[Kategorija:Bizantijske krnje države]] [[Kategorija:Bivša carstva]] 0v9nrard902e9x7xlf7bsl72h2h1c2g 0 494655 3924822 3917921 2026-09-13T08:49:51Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924822 wikitext text/x-wiki [[Evropsko prvenstvo u nogometu 2024.]] (''UEFA Euro 2024'') [[nogomet]]ni je turnir koji se održava od 14. juna do 14. jula 2024. na kojem učestvuju 24 muške reprezentacije iz nacija koje su članice Unije evropskih fudbalskih asocijacija ([[UEFA]]). Turnir se prenosi putem televizije i radija širom svijeta. == Televizija == === UEFA === {| class="wikitable" !Teritorija !Nosilac prava !Ref |- |Albanija |{{flatlist| *[[Televizioni Klan|TV Klan]] *Tring}} |<ref>{{Cite web|title=Tv Klan blen të drejtat ekskluzive për Euro 2024|url=https://tvklan.al/tv-klan-blen-te-drejtat-ekskluzive-per-euro-2024/|access-date=24. 11. 2023|publisher=TV Klan|date=17. 11. 2023}}</ref><ref>{{Cite Web|title=Kampionati Europian i Futbollit, ekskluzivisht për të gjithë abonentët e platformës Tring|url=https://shqiptarja.com/lajm/euro-2024-tring-fiton-te-drejten-ekskluzive-te-trasmetimit-te-kampionatit-dy-kanale-te-dedikuara|access-date=21. 5. 2024|publisher=shqiptarja.com|date=15. 5. 2024}}</ref> |- |Andora |{{flatlist| *[[RTVE]] *[[TF1 Group|TF1]] *[[Groupe M6|M6]]}} |<ref name=M6/><ref name=TF1/><ref name=TVE/> |- |Armenija |[[Armenia TV]] |<ref name=UEFA>{{Cite web|title=ISO UEFA EURO 2024|url=https://editorial.uefa.com/resources/0271-143d5ca22321-81cd74fb3de0-1000/iso_uefa_euro_2024_-_20220119.pdf|access-date=19. 1. 2022|website=uefa.com|publisher=UEFA|archive-date=20. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120135936/https://editorial.uefa.com/resources/0271-143d5ca22321-81cd74fb3de0-1000/iso_uefa_euro_2024_-_20220119.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |Austrija |{{flatlist| *[[ORF (emiter)|ORF]] *[[ServusTV]] }} |<ref>{{cite news|title=TV-Knaller: EURO 2024 und 2028 auf ServusTV|url=https://www.oe24.at/sport/fussball/international/tv-knaller-euro-2024-und-2028-auf-servustv/471597757|access-date=1. 4. 2021|work=sport 24 auto|publisher=oe24.at|date=1. 4. 2021|language=de}}</ref><ref>{{cite news|title=ServusTV und ORF kooperieren bei FIFA WM 2022 und UEFA EURO 2024|url=https://www.servustv.com/sport/a/servustv-und-orf-kooperieren-bei-fifa-wm-2022-und-uefa-euro-2024/239899/|access-date=23. 6. 2022|work=ServusTV|date=23. 6. 2022|language=de|archive-date=17. 10. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017111854/https://www.servustv.com/sport/a/servustv-und-orf-kooperieren-bei-fifa-wm-2022-und-uefa-euro-2024/239899/|url-status=dead}}</ref> |- |Azerbejdžan |{{flatlist|*[[İctimai Television]] *CBC Sport }} |<ref>{{Cite web|title=Azərbaycanda Avropa çempionatını bu kanal yayımlayacaq|date=9. 2. 2023 |url=https://sportline.az/post/azerbaycanda-avropa-chempionatini-bu-kanal-yayimlayacaq|access-date=27. 5. 2023|publisher=Sportline}}</ref><ref>{{cite news|title=Azərbaycanlı futbol azarkeşləri üçün Avropa çempionatında sürpriz|url=https://oxu.az/idman/azerbaycanli-futbol-azarkesleri-ucun-avropa-cempionatinda-surpriz|access-date=13. 6. 2024|date=12. 6. 2024}}</ref> |- |Belgija |{{flatlist}} *[[RTBF]] *[[VRT (emiter)|VRT]] {{endflatlist}} |<ref>{{Cite web|title=Les Diables sur la RTBF jusqu’en 2028!|url=https://www.rtbf.be/sport/football/euro/detail_les-diables-sur-la-rtbf-jusqu-en-2028?id=10802321|access-date=23. 7. 2021|website=rtbf.be|date=12. 7. 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Kijk deze zomer en de komende jaren naar het EK voetbal|url=https://sporza.be/nl/2021/04/28/kijk-deze-zomer-en-de-komende-jaren-naar-het-ek-voetbal-basketbal-en-hockey-op-sporza~1619624477083/|access-date=27. 5. 2021|publisher=Sporza|date=29. 4. 2021}}</ref> |- |Bjelorusija |{{Flatlist|*[[Capital TV (Bjelorusija)|Capital TV]] *RTR}} |<ref>{{Cite news|title=Мировой футбол в Беларуси! ЗАО «Столичное телевидение» – официальный партнер УЕФА по трансляции ЧЕ|url=https://sport5.by/news/football/evro-2024/Matchi-Evro2024-s-zavtrashnego-dnya-v-Belarusi-mozhno-uvidet-po-TV|date=13. 6. 2024|access-date=14. 6. 2024|archive-date=14. 6. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240614140459/https://sport5.by/news/football/evro-2024/Matchi-Evro2024-s-zavtrashnego-dnya-v-Belarusi-mozhno-uvidet-po-TV/|url-status=dead}}</ref> |- |Bosna i Hercegovina |[[Bosanskohercegovačka radio-televizija|BHRT]] |<ref name=UEFA/> |- |Bugarska |{{flatlist| *[[Bugarska nacionalna televizija|BNT]] *[[Nova (bugarski TV kanal)|Nova]] }} |<ref>{{cite news|title=Nova Broadcasting Group secures broadcasting rights to UEFA EURO 2024™ and UEFA EURO 2028™|url=https://nova.bg/accents/view/2022/02/17/357421/nova-broadcasting-group-secures-broadcasting-rights-touefa-euro-2024-and-uefa-euro-2028/|access-date=17. 2. 2022|work=Nova|date=17. 2. 2022}}</ref> |- |Crna Gora |{{flatlist| *[[Radio-televizija Crne Gore|RTCG]] *[[Arena Sport]] }} |<ref name=UEFA/><ref>{{cite news|title=Uz RTCG gledajte najbolji fudbal i čitajte najzanimljivije vijesti|url=https://rtcg.me/cir/euro2024/vijesti/564134/uz-rtcg-gledajte-najbolji-fudbal-i-citajte-najzanimljivije-vijesti.html|access-date=10. 6. 2024|publisher=RTCG|date=10. 6. 2024}}</ref> |- |Češka |[[Češka televizija|ČT]] |<ref>{{Cite web|title=Reprezentační fotbal bude do roku 2028 na České televizi, práva má na další dvě Eura|url=https://sport.ceskatelevize.cz/clanek/fotbal/reprezentacni-fotbal-bude-do-roku-2028-na-ceske-televizi-prava-ma-na-dalsi-dve-eura/61602595d60dfef4a41f85da|access-date=11. 10. 2021|website=sport.ceskatelevise.cz|date=8. 10. 2021}}</ref> |- |Danska |{{flatlist| *[[DR (emiter)|DR]] *[[TV 2 (Danska)|TV 2]]}} |<ref name=Denmark>{{cite news|last1=Svenson|first1=David|title=TV2 Denmark dislodges Discovery by acquiring all Uefa national team rights|url=https://www.sportbusiness.com/news/tv2-denmark-dislodges-discovery-by-acquiring-all-uefa-national-team-rights/|access-date=10. 9. 2020|work=SportBusiness|date=10. 9. 2020}}</ref> |- |Estonija |{{flatlist| *[[Eesti Rahvusringhääling|ERR]] *[[TV3 Group (Baltik)|TV3]] }} |<ref name=Baltics>{{cite news|title=NENT Group's Viaplay becomes home of UEFA national team football in Estonia, Latvia and Lithuania|url=https://www.viaplaygroup.com/news/news-releases/nent-groups-viaplay-becomes-home-uefa-national-team-football-estonia-latvia-and|work=NENT|date=1. 9. 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=TV3 Group and Viaplay Group enter Baltics agreement |url=https://tv3group.eu/newsstream/tv3-group-and-viaplay-group-enter-baltics-agreement/ |website=TV3 Group |access-date=16. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316022328/https://tv3group.eu/newsstream/tv3-group-and-viaplay-group-enter-baltics-agreement/ |archive-date=16. 3. 2024 |date=1. 2. 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Jalgpalli EM finaalturniiri näitavad Eestis TV3 ja ETV |url=https://sport.tv3.ee/uefa-euro-2024/jalgpalli-em-finaalturniiri-naitavad-eestis-tv3-ja-etv/ |website=Sport.tv3.ee |publisher=TV3 |access-date=30. 5. 2024 |language=Estonian |date=9. 5. 2024 |archive-date=23. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123183403/https://sport.tv3.ee/uefa-euro-2024/jalgpalli-em-finaalturniiri-naitavad-eestis-tv3-ja-etv/ |url-status=dead }}</ref> |- |Finska |[[Yle]] |<ref>{{cite news|last1=Ross|first1=Martin|title=YLE regains Finnish national team rights in six-year Uefa deal|url=https://www.sportbusiness.com/news/yle-regains-finnish-national-team-rights-in-six-year-uefa-deal/|access-date=23. 9. 2020|work=SportBusiness|date=23. 9. 2020}}</ref> |- |Francuska |{{flatlist| *[[TF1 Group|TF1]] *[[Groupe M6|M6]] *[[beIN Sports (francuski TV kanal)|beIN Sports]] }} |<ref name=M6>{{Cite web|title=LE GROUPE M6 DIFFUSEUR DES MATCHS DES BLEUS DE LA LIGUE DES NATIONS 2022/2023 ET DE L'EURO 2024|url=https://www.groupem6.fr/le-groupe-m6-diffuseur-des-matchs-des-bleus-de-la-ligue-des-nations-2022-2023-et-de-leuro-2024/|access-date=5. 5. 2022|publisher=M6|archive-date=31. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831112902/https://www.groupem6.fr/le-groupe-m6-diffuseur-des-matchs-des-bleus-de-la-ligue-des-nations-2022-2023-et-de-leuro-2024/|url-status=dead}}</ref><ref name=TF1>{{Cite web|title=LE GROUPE TF1 ACQUIERT AUPRÉS DE L'UEFA LES DROITS DES MATCHS DE L'ÉQUIPE DE FRANCE|url=https://groupe-tf1.fr/sites/default/files/communiques/communique_de_presse_le_groupe_tf1_acquiert_aupres_de_luefa_les_droits_des_matchs_de_lequipe_de_france.pdf|access-date=5. 5. 2022|publisher=TF1}}</ref><ref>{{cite news|title=Euro 2024 : L'UEFA Euro 2024™ et l'UEFA Euro 2028™ diffusés en intégralité sur beIN SPORTS !|url=https://www.beinsports.com/fr-fr/football/euro/articles/euro-2024-l-uefa-euro-2024-et-l-uefa-euro-2028-diffus%C3%A9s-en-int%C3%A9gralit%C3%A9-sur-bein-sports-2024-06-07|access-date=7. 6. 2024|publisher=beIN Sports|date=7. 6. 2024}}</ref> |- |Grčka |[[Grčka radio-televizija|ERT]] |<ref>{{cite news|title=Η ΕΡΤ «κατέκτησε» το Euro 2024 και το Euro 2028|url=https://www.newsbeast.gr/media/arthro/7469083/i-ert-katektise-to-euro-2024-kai-to-euro-2028|access-date=14. 7. 2021|work=Newsbeast.gr|date=5. 2. 2021|language=greek}}</ref> |- |Gruzija |[[Gruzijski javni emiter|GPB]] |<ref name=UEFA/> |- |Hrvatska |[[Hrvatska radiotelevizija|HRT]] |<ref>{{Cite web|title=Vrhunski nogomet i dalje u programu Hrvatske radiotelevizije!|url=https://sport.hrt.hr/medunarodni-nogomet/vrhunski-nogomet-i-dalje-u-programu-hrvatske-radiotelevizije-7517359|access-date=23. 5. 2022|website=sport.hrt.hr|publisher=HRT}}</ref> |- |Irska |[[RTÉ]] |<ref name=UEFA/> |- |Island |[[RÚV]] |<ref>{{cite news|last1=Örn Jónsson|first1=Einar|title=EM í fótbolta 2024 og 2028 á RÚV|url=https://www.ruv.is/frett/2021/02/05/em-i-fotbolta-2024-og-2028-a-ruv|access-date=25. 3. 2021|work=RÚV|date=2. 6. 2021|language=is}}</ref> |- |Italija |{{flatlist| *[[RAI]] *[[Sky Sport (Italija)|Sky Sport]] }} |<ref name=UEFA/><ref name=ITA>{{cite news|title=Europei 2024 su Sky Sport: date, format e stadi|url=https://sport.sky.it/calcio/europei/europei-2024-gironi-partite-guida#00|access-date=5. 7. 2023|publisher=Sky Sport|date=4. 7. 2023|language=it}}</ref> |- |Izrael |{{flatlist| *Charlton *[[Izraelski javni emiter|KAN]] }} |<ref name=UEFA/><ref>{{cite news|title=חגיגת כדורגל: ספורט 1 ישדר את יורו 2024 {{!}} רשימת המשחקים|url=https://m.maariv.co.il/culture/tv/Article-1097250|access-date=30. 5. 2024|date=7. 5. 2024}}</ref> |- |Kazahstan |[[Kazahstanska radio-televizija|Qazaqstan]] |<ref name="UEFA2">{{Cite|title=Where to watch the UEFA EURO 2024: TV broadcast partners, TV broadcast partners, live streams|url=https://www.uefa.com/euro2024/news/028c-1aac3485461c-41747e62ee85-1000--where-to-watch-uefa-euro-2024-tv-broadcast-partners-live-st/|date=23. 4. 2024|publisher=UEFA}}</ref><ref>{{Cite web|title=XVII чемпионат Европы по футболу в прямом эфире покажут телеканалы «Qazaqstan» и «Qazsport»|url=https://www.qazsporttv.kz/ru/news/17493/|access-date=30. 5. 2024|publisher=Qazsport|date=17. 5. 2024}}</ref> |- |Kosovo |Artmotion |<ref>{{Cite web|title=Kosova, Nations League, Kampionatet Evropiane, Kualifikimet për Botërorin dhe Ndeshjet Miqesore në Futboll i Bashkohen Familjes ARTMOTION|url=https://www.artmotion.net/2022/06/10/kosova-nations-league-kampionatet-evropiane-kualifikimet-per-boterorin-dhe-ndeshjet-miqesore-ne-futboll-i-bashkohen-familjes-artmotion/|access-date=17. 6. 2022|publisher=Artmotion|language=sq|archive-date=25. 6. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625232416/https://www.artmotion.net/2022/06/10/kosova-nations-league-kampionatet-evropiane-kualifikimet-per-boterorin-dhe-ndeshjet-miqesore-ne-futboll-i-bashkohen-familjes-artmotion/|url-status=dead}}</ref> |- |Latvija |[[TV3 Group (Baltik)|TV3]] |<ref name=Baltics/> |- |Lihtenštajn |[[Swiss Broadcasting Corporation|SRG SSR]] |<ref name=SRG/> |- |Litvanija |[[TV3 Group (Baltik)|TV3]] |<ref name=Baltics/> |- |Mađarska |[[MTVA (Mađarska)|MTVA]] |<ref>{{Cite web|title=Újabb történelmi bejelentés: 2028-ig az M4 Sport a magyar labdarúgó-válogatott és a következő két Eb kizárólagos otthona|url=https://m4sport.hu/magyar-foci/cikk/2021/11/15/ujabb-tortenelmi-bejelentes-2028-ig-az-m4-sport-a-magyar-labdarugo-valogatott-es-a-kovetkezo-ket-eb-kizarolagos-otthona/|access-date=18. 11. 2021|website=m4sport.hu|publisher=MTVA|language=hu}}</ref> |- |Malta |[[Public Broadcasting Services|PBS]] |<ref name=UEFA/> |- |Moldavija |[[Teleradio-Moldova|TRM]] |<ref>{{Cite web|title=Teleradio-Moldova a încheiat un acord cu UEFA care îi permite să transmită în următorii 5 ani meciurile echipei naţionale de fotbal şi două campionate europene de fotbal|url=https://trm.md/ro/comunicate-trm/teleradio-moldova-a-incheiat-un-acord-cu-uefa-care-ii-permite-sa-transmita-in-urmatorii-5-ani-meciurile-echipei-nationale-de-fotbal-si-doua-campionate-europene-de-fotbal|access-date=17. 11. 2023|publisher=TRM|date=16. 11. 2023|archive-date=27. 11. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127053431/https://trm.md/ro/comunicate-trm/teleradio-moldova-a-incheiat-un-acord-cu-uefa-care-ii-permite-sa-transmita-in-urmatorii-5-ani-meciurile-echipei-nationale-de-fotbal-si-doua-campionate-europene-de-fotbal|url-status=dead}}</ref> |- |Nizozemska |[[Nederlandse Omroep Stichting|NOS]] |<ref>{{cite news|title=EK voetbal ook in 2024 live te zien bij NOS|url=https://nos.nl/collectie/13781/artikel/2386426-ek-voetbal-ook-in-2024-live-te-zien-bij-nos|access-date=24. 6. 2021|work=NOS.nl|date=24. 6. 2021|language=nl}}</ref> |- |Norveška |{{flatlist| *[[NRK]] *[[TV 2 Group|TV 2]] }} |<ref>{{cite news|last1=Svenson|first1=David|title=TV2, NRK secure Uefa national team rights in long-term deal|url=https://www.sportbusiness.com/news/tv2-nrk-secure-uefa-national-team-rights-in-long-term-deal/|access-date=10. 9. 2020|work=SportBusiness|date=8. 9. 2020}}</ref> |- |Njemačka |{{flatlist| *[[ARD (emiter)|ARD]] *[[ZDF]] *[[RTL Deutschland|RTL]] *[[:de:Magenta Sport|Magenta Sport]] }} |<ref>{{cite news|title=Einigung zwischen ARD/ZDF und der Deutschen Telekom über die UEFA EURO 2020, die FIFA WM 2022 und die UEFA EURO 2024|url=https://presseportal.zdf.de/pressemitteilung/mitteilung/einigung-zwischen-ardzdf-und-der-deutschen-telekom-ueber-die-uefa-euro-2020-die-fifa-wm-2022-und-di/|access-date=9. 3. 2021|publisher=ZDF|date=9. 3. 2021|language=de}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mediengruppe RTL zeigt 17 Spiele der Europameisterschaft 2024|url=https://www.rtl.de/cms/em-2024-mediengruppe-rtl-zeigt-17-spiele-der-europameisterschaft-2024-im-free-tv-4718812.html|access-date=7. 12. 2023|publisher=RTL|date=9. 3. 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=Telekom sichert sich Medienrechte für die Heim-EM 2024|url=https://www.telekom.com/de/medien/medieninformationen/detail/telekom-sichert-sich-medienrechte-fuer-die-heim-em-2024-583472|access-date=7. 12. 2023|publisher=Telekom|date=23. 10. 2019|language=de|archive-date=23. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240723232419/https://www.telekom.com/de/medien/medieninformationen/detail/telekom-sichert-sich-medienrechte-fuer-die-heim-em-2024-583472|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Bassam|first1=Tom|title=Report: Euro 2024 rights go to Deutsche Telekom |url=http://www.sportspromedia.com/news/euro-2024-tv-rights-germany-deutsche-telekom|access-date=23. 9. 2019|work=SportsPro|date=23. 9. 2019}}</ref> |- |Poljska |[[Telewizja Polska|TVP]] |<ref>{{cite news|title=Mecze reprezentacji Polski do 2028 roku w Telewizji Polskiej. W tym Euro 2024 i Euro 2028!|url=https://sport.tvp.pl/52924516/reprezentacja-polski-w-tvp-do-2028-roku-euro-2024-i-euro-2028-w-telewizji-polskiej-prawa-transmisyjne|access-date=23. 3. 2021|work=TVP|date=23. 3. 2021|language=Pl}}</ref> |- |Portugal |{{flatlist|*[[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] *[[Sociedade Independente de Comunicação|SIC]] *[[Televisão Independente|TVI]] *[[Sport TV|SportTV]] }} |<ref>{{Cite web|title=Euro 2024: estreia de Portugal é na SIC|url=https://sicnoticias.pt/desporto/2023-12-06-Euro-2024-estreia-de-Portugal-e-na-SIC-1987e8fc|access-date=7. 12. 2023|publisher=SIC|date=6. 12. 2023|archive-date=6. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106080227/https://sicnoticias.pt/desporto/2023-12-06-Euro-2024-estreia-de-Portugal-e-na-SIC-1987e8fc|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Euro 2024: os jogos que vão dar na TVI (e os outros em canal aberto)|url=https://maisfutebol.iol.pt/euro-2024/jogos/euro-2024-os-jogos-que-vao-dar-na-tvi-e-os-outros-em-canal-aberto|access-date=7. 12. 2023|publisher=TVI|date=6. 12. 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Euro2024: RTP assegura transmissão de 12 jogos, SIC e TVI cinco |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/euro/artigos/euro2024-rtp-assegura-transmissao-de-12-jogos-sic-e-tvi-cinco |website=SAPO Desporto |publisher=SAPO |access-date=6. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206220241/https://desporto.sapo.pt/futebol/euro/artigos/euro2024-rtp-assegura-transmissao-de-12-jogos-sic-e-tvi-cinco |archive-date=6. 12. 2023 |url-status=live |language=pt-PT |date=6. 12. 2023}}</ref> |- |Rumunija |[[Pro TV]] |<ref>{{cite news|last1=Boerescu|first1=Gabriela|title=PRO TV anunță achiziționarea drepturilor de difuzare pentru UEFA EURO 2024 și 2028!|url=https://www.protv.ro/exclusiv/pro-tv-anunta-achizitionarea-drepturilor-de-difuzare-pentru-uefa-euro-2024-si-2028.html|access-date=12. 7. 2021|work=Pro TV|date=11. 7. 2021|language=ro}}</ref> |- |Rusija |{{flatlist| *[[Match TV]] *Okko Sport }} |<ref>{{cite news|title=Евро-2024 в России покажут «Матч ТВ» и Okko|trans-title=Match TV and Okko will broadcast Euro-2024 in Russia|url=https://matchtv.ru/football/matchtvnews_NI2063268_Jevro_2024_v_Rossii_pokazhut_Match_TV_i_Okko|access-date=28. 5. 2024|work=Match TV|date=28. 5. 2024|language=ru}}</ref> |- |San Marino |{{flatlist| *[[RAI]] *[[Sky Sport (Italija)|Sky Sport]] }} |<ref name=UEFA/><ref name=ITA/> |- |Srbija |{{flatlist| *[[Radio-televizija Srbije|RTS]] *[[Arena Sport]] }} |<ref name=UEFA/><ref>{{cite news|title=Vest koja će obradovati sve navijače: Cela Srbija će od sada MOĆI DA GLEDA fudbalsku reprezentaciju|url=https://sport.blic.rs/a-m-p-article?uuid=eee5b1f2-cfa4-44fb-8ceb-da2fe773c147&type=article&id=PULS_CMS-Article-eee5b1f2-cfa4-44fb-8ceb-da2fe773c147&gem_id=zDhAsjBAM4sJJDzrazyWz8eAj8L85kOpLV2.bu1DJkv.g7&tpv=SPORT_MOBILE_FUDBAL/DOMACI_FUDBAL&tdv=SPORT_BLIC_RS/sportblic/fudbal/domaci_fudbal/ART|access-date=24. 3. 2022|work=Blic|publisher=sport.blic.rs|date=24. 3. 2022|language=Serbian}}</ref> |- |Slovačka |[[Markíza]] |<ref>{{Cite web|title=Skupina Markíza získala exkluzívne vysielacie práva na futbalové EURO 2024 a EURO 2028|url=https://www.tvnoviny.sk/sport/futbal/2044581_skupina-markiza-ziskala-exkluzivne-vysielacie-prava-na-futbalove-euro-2024-a-euro-2028|access-date=17. 11. 2021|website=tvnoviny.sk|publisher=TV Noviny}}</ref><ref>{{cite news|title=EURO 2024 a 2028 nebudú na RTVS. Vysielacie práva získala iná televízia|url=https://sportnet.sme.sk/spravy/futbal-markiza-ziskala-vysielacie-prava-na-euro-2024-aj-euro-2028/|access-date=16. 11. 2021|work=SME|date=16. 11. 2021|language=sk}}</ref> |- |Slovenija |{{flatlist| *[[Radiotelevizija Slovenija|RTV]] *[[Sport Klub]] }} |<ref name=UEFA/><ref>{{Cite web|title=Slovenija po 24 letih znova na evropskem prvenstvu!|url=https://www.rtvslo.si/sport/nogomet/evropsko-prvenstvo-v-nogometu/slovenija-po-24-letih-znova-na-evropskem-prvenstvu/688910|access-date=7. 12. 2023|publisher=RTV|date=21. 11. 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=Evropsko prvenstvo v Nemčiji 2024 na programih Sportkluba|url=https://sportklub.n1info.si/nogomet/evropsko-prvenstvo-v-nemciji-2024-na-programih-sportkluba/|access-date=21. 11. 2023|publisher=SportKlub|date=21. 11. 2023}}</ref> |- |Španija |[[RTVE]] |<ref name=TVE>{{cite news|title=RTVE con la Selección RTVE refuerza su compromiso con la Selección Española de Fútbol: emitirá la Eurocopa 2024 de Alemania|url=https://www.rtve.es/rtve/20220526/rtve-emitira-eurocopa-2024-alemania/2351691.shtml|access-date=26. 5. 2022|publisher=RTVE|date=26. 5. 2022|language=es}}</ref> |- |Švedska |{{flatlist| *[[Sveriges Television|SVT]] *[[TV4 (Sweden)|TV4]] }} |<ref>{{cite news|last1=Ross|first1=Martin|title=TV4 and SVT retain Uefa European Championships rights|url=https://www.sportbusiness.com/news/tv4-and-svt-retain-uefa-european-championships-rights/|access-date=10. 11. 2020|work=SportBusiness|date=10. 11. 2020}}</ref> |- |Švicarska |[[SRG SSR]] |<ref name=SRG>{{Cite web|title=Nationalmannschafts-Fussball bis 2028 bei der SRG|url=https://www.srgssr.ch/de/news-medien/news/nationalmannschafts-fussball-bis-2028-bei-der-srg|access-date=24. 6. 2021|website=srgssr.ch|date=24. 6. 2021}}</ref> |- |Turska |[[Turska radio-televizija|TRT]] |<ref name=UEFA/> |- |Ukrajina |{{flatlist| *[[Suspilne]] *[[Megogo]] }} |<ref>{{cite web|title=Суспільне та MEGOGO покажуть УЄФА ЄВРО-2024|url=https://corp.suspilne.media/newsdetails/9526|access-date=18. 4. 2024|work=Suspilne|date=18. 4. 2024|language=uk}}</ref> |- |Ujedinjeno Kraljevstvo |{{flatlist| *[[BBC]] *[[ITV (TV mreža)|ITV]] }} |<ref>{{cite news|title=The BBC and ITV to show UEFA Euro 2024 and UEFA Euro 2028|url=https://www.bbc.com/mediacentre/2022/bbc-itv-uefa-euro-2024-euro-2028|access-date=9. 11. 2022|work=BBC|date=9. 11. 2022}}</ref> |- |Vatikan |{{flatlist|*[[RAI]] *[[Sky Sport (Italija)|Sky Sport]]}} |<ref name="UEFA2"/><ref>{{Cite web |last=Sport |first=Sky |date=21. 11. 2023 |title=Euro 2024 su Sky Sport: tutto quello che c'è da sapere |url=https://sport.sky.it/calcio/europei/europei-2024-gironi-partite-guida |access-date=22. 5. 2024 |website=sport.sky.it |language=it}}</ref> |} === Na letovima i na otvorenom moru === {| class="wikitable" !Nosilac prava !Ref |- |[[Sport 24]] |<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Rory |date=22. 4. 2024 |title=Euro 2024 lands on IMG-owned Sport 24 |url=https://www.sportindustry.biz/news-categories/news/euro-2024-uefa-img-sport-24-broadcast-coverage/ |access-date=29. 4. 2024 |website=Sport Industry Group |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jordan |first=Thea |title=IMG's Sport 24 Announces Deal To Broadcast UEFA Euro 2024 |url=https://www.img.com/sports/our-news/imgs-sport-24-announces-deal-to-broadcast-uefa-euro-2024 |access-date=29. 4. 2024 |website=IMG |language=en-GB |archive-date=23. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123184153/https://www.img.com/sports/our-news/imgs-sport-24-announces-deal-to-broadcast-uefa-euro-2024 |url-status=dead }}</ref> |} === Ostatak svijeta === {| class="wikitable" !Teritorija !Nosilac prava !Ref |- |Australija |[[Optus Sport]] |<ref>{{cite news|title=Optus Sport secures the rights to broadcast UEFA EURO 2024|url=https://sport.optus.com.au/articles/os43930/optus-sport-uefa-euro-2024-broadcast-rights-announcement|access-date=7. 6. 2022|work=Optus Sport|date=7. 6. 2022|archive-date=15. 10. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015180714/https://sport.optus.com.au/articles/os43930/optus-sport-uefa-euro-2024-broadcast-rights-announcement|url-status=dead}}</ref> |- |[[Karibi]] |C Sport |<ref>{{cite news|title=CSport Channels Kickoff with Premier League|url=https://verticastmediagroup.com/press-release/85-csport-channels-kickoff-with-premier-league|access-date=1. 8. 2022|date=26. 7. 2022|archive-date=27. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727145501/https://verticastmediagroup.com/press-release/85-csport-channels-kickoff-with-premier-league|url-status=dead}}</ref> |- |[[MENA]] |[[beIN Sports (Srednjo istočni TV Kanal)|beIN Sports]] |<ref>{{cite news|title=UEFA & beIN SPORTS agree major 3-year rights renewal for MENA until 2024|url=https://www.beinsports.com/en/football/news/uefa-bein-sports-agree-major-3-year-rights-re/1701285|access-date=14. 7. 2021|work=beIN Sports|date=10. 6. 2021}}</ref> |- |Novi Zeland |[[Spark New Zealand#Spark Sport|Spark Sport]] |<ref>{{cite news|title=Streaming wars: Spark Sport extends Uefa deal for Euro 2024 and 2028|url=https://www.nzherald.co.nz/business/streaming-wars-spark-sport-extends-uefa-deal-for-euro-2024-and-2028/SVTNAPYRQ3RDHIPHRY6OG3AVPY/|access-date=9. 5. 2022|date=9. 5. 2022}}</ref> |- |[[Supsaharska Afrika]] |New World TV |<ref>{{cite news|title=New World TV lands Uefa national team rights in long-term deal|url=https://www.sportcal.com/News/FeaturedNews/137211|access-date=8. 1. 2022|work=Sportcal|date=7. 1. 2022|archive-date=8. 1. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108230159/https://www.sportcal.com/News/FeaturedNews/137211|url-status=dead}}</ref> |- |Sjedinjene Američke Države |{{flatlist| *[[Fox Sports (Sjedinjene Američke Države)|Fox Sports]] *[[FuboTV]] }} |<ref>{{Cite web |date=3. 11. 2021 |title=FOX Sports Scores Media Rights to UEFA European Championship in Landmark Deal |url=https://www.foxsports.com/presspass/latest-news/2021/11/03/fox-sports-scores-media-rights-uefa-european-championship-landmark-deal |archive-url=https://web.archive.org/web/20220311154000/https://www.foxsports.com/presspass/latest-news/2021/11/03/fox-sports-scores-media-rights-uefa-european-championship-landmark-deal |archive-date=3. 11. 2021 |access-date=3. 11. 2021}}</ref><ref>{{cite news|title=fuboTV Acquires Exclusive Rights to Select UEFA National Team Football and UEFA European Championship Matches Through FOX Sports|url=https://www.businesswire.com/news/home/20220124005188/en/fuboTV-Acquires-Exclusive-Rights-to-Select-UEFA-National-Team-Football-and-UEFA-European-Championship-Matches-Through-FOX-Sports|access-date=25. 1. 2022|work=Business Wire|date=24. 1. 2022}}</ref> |} == Reference == {{refspisak}}{{Evropsko prvenstvo u nogometu 2024.}} gcu3k2v5c12je6bhgsztozeptam8hm0 0 497399 3924779 3835876 2026-09-12T14:50:30Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924779 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Osteopetroza | sinonimi = Albers-Schönbergova bolest, bolest mramornih kostiju | slika = Osteopetrosis pelvis X-ray.png | opis_slike =[[Rendgensko zračenje|Rendgenski snimak]] [[karlica|karlice]] pacijenta sa osteopetrozom, forma početka (Albers-Schönbergova bolest). Obratite pažnju na gustoću kostiju. | izgovoriti = | specijalnost=[[Osteologija]] | simptomi =Abnormalna [[morfologija]] korteksne kosti * Abnormalni oblik [[pršljensko tijelo|pršljenskih tijala]] * Abnormalnost [[Termoregulacija|regulacije temperature]] * Abnormalnost [[rebro|rebara]] * Abnormalnost morfologije [[epifiza|epifize]] * [[Bol u kostima]] * [[Paraliza]] [[glaveni nervi|kranijskih živaca]] * [[Kraniosinostoza]] * [[Gubitak sluha|Oštećenje sluha]] * [[Hipokalcemija]] | komplikacije =Lomljivost kostiju | pojava =Pri formiranju kostiju | trajanje =Cjeloživotno | vrste =Tip I, tip II | uzroci =Nepoznati ili mutacije | rizici = Neispravan rad [[osteoklast]]a i njihova nesposobnost da resorbiraju kost. | dijagnoza = | diferencijalna_dijagnoza =Neuropatska dojenačkaa osteopetroza, djenačka osteopetroza sa bubrežnom tubulskom acidozom, dojenačkaa osteopetroza sa imunodeficijencijom, dojenačka osteopetroza sa sindromom nedostatka adhezije [[leukocit]]a (LAD-III), ''[[piknodisostoza]] (osteopetrosis akropoiki [Bueopetrosis acropoeost] –Ollendorffov sindrom]]), ''[[osteopathia striata]]'' sa kranijskom sklerozom, mješovita skleroza [[skeletna displazija]], progresivna dijafizna displazija | prevencija = | tretman = Liječenje je neophodno za dojenački oblik:<ref name=":2"/> *[[Vitamin D[]] ([[kalcitriol]]) stimulira uspavane osteoklaste, što stimulira resorpciju kostiju * Gama [[interferon]] može imati dugoročne koristi. Poboljšava funkciju [[leukociti|bijelih krvnih ćelija]] (što dovodi do manjeg broja [[infekcija]]), smanjuje volumen kostiju i povećava volumen [[koštana srž|koštane srži]]. * [[Eritropoetin]] se može koristiti za anemiju, a [[kortikosteroid]]i za anemiju i za stimulaciju resorpcije kostiju. [[Transplantacija koštane srži]] (BMT) | lijekovi = | prognoza =Loša, ako se ne liječi | frekvencija =jedn [[novorođenče]] na svakih 1/20.000 do 250.000 novorođenčadi širom svijeta<ref name="ghr.nlm.nih.gov">[http://ghr.nlm.nih.gov/condition/osteopetrosis ghr.nlm.nih.gov/condition/osteopetrosis]</ref> | smrtnost =? }} '''Osteopetroza''', doslovno "okamenjena kost", poznata i kao '''bolest mramornih kostiju''' ili Albers-Schönbergova bolest, izuzetno je rijedak [[nasljeđivanje|naslijeđeni]] [[bolest|poremećaj]] pri čemu se [[kost]]i stvrdnu, postajući [[Gustoća|gušće]], za razliku od češćih stanja kao što je [[osteoporoza]], u kojoj kosti postaju manje guste i krhke, ili [[osteomalacija] ], u kojoj kosti omekšaju. Osteopetroza može uzrokovati rastvaranje i lomljenje kostiju.<ref>{{cite web|url=http://www.cda-adc.ca/jcda/vol-73/issue-9/839.html |title=Marble Bone Disease: A Review of Osteopetrosis and Its Oral Health Implications for Dentists |publisher=Cda-adc.ca |access-date=17. 10. 2013}}</ref> To je jedan od nasljednih uzroka [[osteoskleroza|osteoskleroze]].<ref name="pmid18028760">{{cite journal |vauthors=Lam DK, Sándor GK, Holmes HI, Carmichael RP, Clokie CM |title=Marble bone disease: a review of osteopetrosis and its oral health implications for dentists |journal=J Can Dent Assoc |volume=73 |issue=9 |pages=839–43 |year=2007 |pmid=18028760 |url=http://www.cda-adc.ca/jcda/vol-73/issue-9/839.html |access-date=9. 3. 2023 |archive-date=18. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018051015/http://www.cda-adc.ca/jcda/vol-73/issue-9/839.html |url-status=dead }}</ref> Smatra se prototipom osteosklerozirajućih displazija. Misli se da je uzrok bolesti neispravan rad [[osteoklast]]a i njihova nesposobnost da resorbiraju kost. Iako je ljudska osteopetroza heterogeni poremećaj koji obuhvata različite [[molekula|molekulske]] [[lezije]] i niz kliničkih karakteristika, svi oblici dijele jedan patogeni neksus u osteoklastima. Nepoznati su tačni molekularni defekti ili lokacija [[mutacija]] koje se dešavaju.<ref>{{Cite journal|last1=Stark|first1=Zornitza|last2=Savarirayan|first2=Ravi|date=20. 2. 2009|title=Osteopetrosis|journal=Orphanet Journal of Rare Diseases|volume=4|pages=5|doi=10.1186/1750-1172-4-5|issn=1750-1172|pmc=2654865|pmid=19232111}}</ref> Osteopetrozu je prvi put opisao njemački radiolog [[Heinrich Albers-Schönberg]] 1903. ==Znakovi simptomi== [[slika:Osteopetrosis tarda2.PNG|thumb|17-godišnji muškarac sa osteopetrozom: Tipska deformacija lubanje i grudna [[skolioza]]]] Uprkos ovom prekomjernom formiranju kostiju, ljudi s osteopetrozom imaju tendenciju da imaju kosti koje su krhkije od normalnih. Blaga osteopetroza ne može uzrokovati nikakve simptome i ne predstavlja probleme.<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.checkorphan.org/diseases/albers-schonberg-disease|title=Albers-Schonberg disease — CheckOrphan|website=www.checkorphan.org|language=en|access-date=13. 12. 2017}}</ref> [[slika:Metabolism of calcium and phosphate and hormones.jpg|thumb|Metabolizam kalcijuma, fosfata, hormona i vitamina D]] Međutim, ozbiljni oblici mogu rezultirati sljedećim:<ref name=":2"/> * [[Usporen rast]], deformacije i povećana vjerovatnoća prijeloma * Pacijenti doživljavaju anemiju, ponavljajuće infekcije i [[hepatosplenomegalija|hepatosplenomegaliju]] zbog ekspanzije kosti koja dovodi do sužavanja [[koštana srž|koštane srži]] i [[hematopoeza|vanmedulske hematopoeze]] * To također može rezultirati [[sljepilo|sljepoćom]], [[paraliza facijalnog živca|paralizom lica]] i [[Gubitak sluha|gluhošćom]], zbog povećanog pritiska koji na nerve vrši dodatna kostna masa * Abnormalna [[morfologija]] korteksne kosti * Abnormalni oblik [[pršljensko tijelo|pršljenskih tijala]] * Abnormalnost [[Termoregulacija|regulacije temperature]] * Abnormalnost [[rebro|rebara]] * Abnormalnost morfologije [[epifiza|epifize]] * [[Bol u kostima]] * [[Paraliza]] [[glaveni nervi|kranijskih živaca]] * [[Kraniosinostoza]] * [[Gubitak sluha|Oštećenje sluha]] * [[Hipokalcemija]] {{Patologija kosti}} === Maligna dojenačka osteopetroza === {{glavni|Maligna dojenačka osteopetroza}} [[slika:Autorecessive.svg|thumb]] Autosomno recesivna osteopetroza (ARO), također poznata kao maligna dojenačka osteopetroza ili dojenačka maligna osteopetroza (IMO), rijetki je tip skeletne displazije koju karakterizira izrazit radiografski obrazac ukupne povećane gustoće kostiju s fundamentalnim zahvaćanjem sržnog dijela. Dojenačka osteopetroza se obično manifestira u djetinjstvu. Dijagnoza se uglavnom zasniva na kliničkoj i radiografskoj evaluaciji, potvrđenoj analizom gena gdje je primjenjivo.<ref name="elsobky2016"/> Kao rezultat obliteracije medulskog kanala i proširenja kostiju, teške [[pancitopenija|pancitopenije]], kompresije kranijskog živca i patoloških stanja mogu doći do preloma. [[Prognoza]] je loša ako se ne liječi. Klasične [[Radiografija|radiografske]] karakteristike uključuju endobon ili izgled "kosti u kosti" u kičmi, karlici i proksimalnim [[femur]]ima, gornjim udovima i kratkim cjevastim kostima [[šaka]]. Dodatno, postoji [[deformacija Erlenmeyerove tikvice]] tip 2 koji je karakteriziran odsustvom normalnog dijafiznog metafinog modeliranja distalnog dijela femura s abnormalnim radiografskim izgledom trabekulske kosti i naizmjeničnim radiolucentnim metafiznim trakama.<ref name="elsobky2016">{{cite journal | author = Elsobky TA, Elsobky E, Sadek I, Elsayed SM, Khattab MF | year = 2016 | title = A case of infantile osteopetrosis: The radioclinical features with literature update | url= | journal = Bone Rep | volume = 4 | pages = 11–16 | doi = 10.1016/j.bonr.2015.11.002 | pmid = 28326337 | pmc = 4926827 }}</ref> Precizna i rana dijagnoza dojenačke osteopetroze važna je za upravljanje komplikacijama, [[genetićko savjetovanje]] i pravovremeno uvođenje odgovarajućeg liječenja, odnosno [[HSCT|transplantacije hematopoetskih matičnih ćelija]] (HSCT), koji nudi zadovoljavajući modalitet liječenja za značajan postotak dojenačkih osteopetroza.<ref>{{cite journal | author = Orchard PJ, Fasth AL, Le Rademacher J, He W, Boelens JJ, Horwitz EM | display-authors = etal | year = 2015 | title = Hematopoietic stem cell transplantation for infantile osteopetrosis | journal = Blood | volume = 126 | issue = 2| pages = 270–6 | doi = 10.1182/blood-2015-01-625541 | pmid = 26012570 | pmc = 4497967 }}</ref> Ublažavanje radiografskih [[lezija]] kostiju nakon HSCT-a kod dojenačke osteopetroze predloženo je kao važan pokazatelj uspješnosti terapije. Nekoliko publikacija sa ograničenim brojem učesnika u studiji pokazalo je rješavanje radiografske patologije skeleta nakon HSCT-a.<ref name="elsobky2017">{{cite journal | author = Elsobky TA, El-Haddad A, Elsobky E, Elsayed SM, Sakr HM | year = 2017 | title = Reversal of skeletal radiographic pathology in a case of malignant infantile osteopetrosis following hematopoietic stem cell transplantation | journal = Egypt J Radiol Nucl Med | volume = 48 | issue = 1| pages = 237–43 | doi = 10.1016/j.ejrnm.2016.12.013 | doi-access = free }}</ref><ref name="Hashemi2015">{{cite journal | author = Hashemi Taheri AP, Radmard AR, Kooraki S, Behfar M, Pak N, Hamidieh AA | display-authors = etal | year = 2015 | title = Radiologic resolution of malignant infantile osteopetrosis skeletal changes following hematopoietic stem cell transplantation | journal = Pediatr Blood Cancer | volume = 62 | issue = 9| pages = 1645–9 | doi = 10.1002/pbc.25524 | pmid = 25820806 | s2cid = 11287381 }}</ref> [[slika:Autosomal dominant - en.svg|thumb]] === Osteopetroza odraslih === Autosomno dominantna osteopetroza (ADO) je također poznata kao [[Albers-Schonbergova bolest]]. Većina ne zna da ima ovaj poremećaj jer ne pokazuje nikakve simptome. Međutim, oni koji imaju simptome obično će imati zakrivljenost [[kičma|kičme]] ([[skolioza]]) i višestruke frakture kostiju. Postoje dva tipa osteopetroze odraslih na osnovu radiografskih, biohemijskih i kliničkih karakteristika. {| class="wikitable" !Obilježje !Tip I !Tip II |- |Lobanjska skleroza |Skleroza uglavnom lobanjskog svoda |Skleroza uglavnom baze lobanje |- |[[Kičma]] |Ne pokazuje znakove skleroze |Pokazuje izgled sendviča <ref>https://radiopaedia.org/articles/sandwich-vertebral-body?lang=us {{Bare URL inline|date=april 2022}}</ref> |- |[[Karlica]] |Nema endokosti |Pokazuje endokosti u karlici |- |Rizik od frakture |Nisko |Visoko |- | Serumski kiseli fosfat |Normalno |Vrlo visoko |} Mnogi pacijenti će imati bolove u kostima. Defekti su vrlo česti i uključuju [[neuropatija|neuropatije]] zbog kranijskog [[Sindrom nervne kompresije|zaglavljivanja živca]], [[osteoartritis]]a i sindroma [[karpus]]nog tunela. Oko 40% pacijenata će doživjeti rekurentne prijelome kostiju. 10% pacijenata će imati [[mandibula|mandibulski]] [[osteomijelitis]]. == Uzroci == Različiti tipovi osteopetroze uzrokovani su genetičkim promjenama ([[mutacija]]ma) u jednom od najmanje deset gena. Roditelj ne može ništa učiniti prije, za vrijeme ili nakon trudnoće da izazove osteopetrozu kod djeteta.<ref name=":2"/> Geni povezani s osteopetrozom uključeni su u razvoj i/ili funkciju osteoklasta, ćelija koje razgrađuju [[kost|koštano tkivo]] kada se stara kost zamjenjuje novom (remodeliranje kosti). Ovaj proces je neophodan kako bi kosti bile jake i zdrave. Mutacije u ovim genima mogu dovesti do abnormalnih ili manjka [[osteoklast]]a. Ako se to dogodi, stara kost se ne može slomiti dok se formira nova kost, tako da kosti postaju previše guste i sklone lomljenju.<ref name=":2"/> * Mutacije u genu [[CLCN7]] uzrokuju većinu slučajeva autosomno dominantne osteopetroze, 10-15% slučajeva [[Autosomno nasljeđivanje|autosomno recesivne]] osteopetroze (najteži oblik), i sve poznate slučajeve intermedijarne autosomne osteopetroze . * Mutacije u genu [[TCIRG1]] uzrokuju oko 50% slučajeva [[Autosomno nasljeđivanje|autosomno recesivne]] osteopetroze. * Mutacije u genu [[IKBKG]] uzrokuju [[X-vezano nasljeđivanje|X-vezanu]] osteopetrozu. * Mutacije u drugim genima su rjeđi uzroci osteopetroze. * Kod oko 30% posto oboljelih, uzrok je nepoznat. Normalno, rast kostiju predstavlja ravnotežu između osteoblasta (ćelija koje stvaraju koštano tkivo) i osteoklasta (ćelija koje uništavaju koštano tkivo). Osobe s osteopetrozom imaju manjak osteoklasta, što znači da se premalo kosti resorbira, što rezultira stvaranjem previše kostiju. === Varijacija gena === {| class="wikitable" |- ! Naziv ! [[OMIM]] ! [[Gen]] |- | OPTA1 | {{OMIM|607634||none}} | Receptor ''[[LRP5]]'' |- | OPTA2 | {{OMIM|166600||none}} | [[Hloridni kanal]] ''[[CLCN7]]'' |- | OPTB1 | {{OMIM|259700||none}} | ''[[TCIRG1]]'' [[ATPaza]] |- | OPTB2 | {{OMIM|259710||none}} | ''[[RANKL]]'' |- | OPTB3 | {{OMIM|259730||none}} | ''[[karbonska anhidraza II|CA2]]'' ([[bubrežna tubulska acidoza]]) |- | OPTB4 | {{OMIM|611490||none}} |Hloridni kanal ''CLCN7'' |- | OPTB5 | {{OMIM|259720||none}} | ''[[OSTM1]]'' [[ubikvitin]]-[[ligaza]] |- | OPTB6 | {{OMIM|611497||none}} | ''[[PLEKHM1]]'' [[Adapterski protein transdukcije signala|Adapterski protein]] |- | OPTB7 | {{OMIM|612301||none}} | ''[[TNFRSF11A]]'' (Receptor RANK) |} ==Dijagnoza== Diferencijalna dijagnoza osteopetroze uključuje druge poremećaje koji uzrokuju [[osteosklerozu]]. Oni čine široku lepezu poremećaja sa klinički i radiološki različitim manifestacijama. Među diferencijalnom dijagnozom su nasljedne ostoesklerozirajuće displazije kao što su; neuropatska infantilna osteopetroza, infantilna osteopetroza s bubrežnom tubularnom acidozom, infantilna osteopetroza sa imunodeficijencijom, infantilna osteopetroza sa sindromom nedostatka adhezije leukocita (LAD-III), [[piknodzsostoza]] (''osteopetrosis acropoiki'' [Bueopetrosis acropoeost] –Ollendorffov sindrom]]), ''[[osteopathia striata]]'' sa kranijskom sklerozom, mješovita skleroza [[skeletna displazija|skeletne displazije]]ma, progresivna dijafizna displazija ([[Camurati-Engelmannova bolest]]), SOST-vezana sklerozna [[aplazija]].<ref name="elsobky2016"/> Osim toga, diferencijalna dijagnoza uključuje stečena stanja koja indukuju osteosklerozu kao što su osteosklerotične [[metastaze]], posebno [[karcinom]]i [[rak prostate|prostate]] i [[rak dojke|dojke]], [[Pagetova bolest kostiju]], mijelofibroza (primarni poremećaj ili sekundarno usljed intoksikacije ili malignosti), Erdheim-Chesterova bolest, osteosklerozirajući tipovi [[osteomijelitis]]a, [[anemija srpastih eritrocita|bolest srpastih eritrocita]], hipervitaminoza D i [[hipoparatireoza]].<ref name="Ihde">{{cite journal | author = Ihde LL, Forrester DM, Gottsegen CJ, Masih S, Patel DB, Vachon LA | display-authors = etal | year = 2011 | title = Sclerosing bone dysplasias: Review and differentiation from other causes of osteosclerosis | journal = RadioGraphics | volume = 31 | issue = 7| pages = 1865–82 | doi = 10.1148/rg.317115093 | pmid = 22084176 | doi-access = free }}</ref> == Tretman == Bila je to prva [[genetička bolest]] liječena transplantacijom [[Hematopoeza|hematopoetskih]] [[matične ćelije|matičnih ćelija]] ([[osteoklast]]i su izvedeni iz hematopoetskih prekursora). Nema lijeka, iako se provodi kurativna terapija transplantacijom [[koštana srž|koštane srži]], istražena u kliničkim ispitivanjima. Vjeruje se da će zdrava srž obezbijediti ćelije iz kojih će se razviti osteoklasti.<ref name=":2"/> Ako se pojave komplikacije kod djece, pacijenti se mogu liječiti [[vitamin D|vitaminom D]]. Gama [[interferon]] se takođe pokazao efikasnim i može se povezati sa vitaminom D. [[Eritropoetin]] se koristio za liječenje bilo koje od povezanih [[anemija]]. [[Kortikosteroid]]i mogu ublažiti i anemiju i stimulirati resorpciju kostiju. Prijelomi i [[osteomijelitis]] mogu se liječiti kao i obično.<ref name=":2"/> Liječenje osteopetroze zavisi od specifičnih prisutnih simptoma i težine kod svake osobe. Stoga se opcije liječenja moraju procijeniti na individualnoj osnovi. Podrška u ishrani je važna za poboljšanje rasta, a također povećava osjetljivost na druge mogućnosti liječenja. Dijeta [[nedostatak kalcija|sa nedostatkom kalcija]] je bila korisna za neke pogođene ljude.<ref name=":2"/> Liječenje je neophodno za dojenački oblik:<ref name=":2"/> * Čini se da vitamin D ([[kalcitriol]]) stimulira uspavane osteoklaste, što stimulira resorpciju kostiju * Gama [[interferon]] može imati dugoročne koristi. Poboljšava funkciju [[leukociti|bijelih krvnih ćelija]] (što dovodi do manjeg broja [[infekcija]]), smanjuje volumen kostiju i povećava volumen [[koštana srž|koštane srži]]. * [[Eritropoetin]] se može koristiti za anemiju, a [[kortikosteroid]]i za anemiju i za stimulaciju resorpcije kostiju. [[Transplantacija koštane srži]] (BMT) poboljšava neke slučajeve teške, dojenačke osteopetroze povezane sa zatajenjem koštane srži, i nudi najbolje šanse za dugoročniji preživljavanje za osobe s ovim tipom.<ref name=":2"/> ==Prognoza== Dugoročni izgledi za osobe s osteopetrozom zavise od podtipa i težine stanja kod svake osobe. Teški dojenački oblici osteopetroze povezani su sa skraćenim životnim vijekom, pri čemu većina neliječene djece ne preživi nakon prve decenije. Čini se da je [[transplantacija koštane srži]] izliječila neku novorođenčad s ranom bolešću. Međutim, dugoročna prognoza nakon transplantacije nije poznata. Za one s početkom u djetinjstvu ili [[adolescencija|adolescenciji]], učinak stanja ovisi o specifičnim simptomima (uključujući koliko su krhke kosti i koliko je bol prisutan). Očekivano trajanje života kod odraslih oblika je normalno.<ref>{{Cite web|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/4155/osteopetrosis|title=Osteopetrosis {{!}} Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD) – an NCATS Program|website=rarediseases.info.nih.gov|language=en|access-date=13. 12. 2017|archive-date=13. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213143443/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/4155/osteopetrosis|url-status=dead}}</ref> == Prevalencija == Otprilike osam do 40-ero djece rađa se u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] svake godine sa malignim dojenačknim tipom osteopetroze. Jedna od 100.000 do 500.000 osoba rodi se s ovim oblikom osteopetroze. Više stope su pronađene u [[Danska|Danskoj]] i [[Kostarika|Kostariki]]. Muškarci i žene su pogođeni u jednakom broju.<ref name=":3">{{Cite news|url=https://rarediseases.org/rare-diseases/osteopetrosis/|title=Osteopetrosis - NORD (National Organization for Rare Disorders)|work=NORD (National Organization for Rare Disorders)|access-date=13. 12. 2017|language=en-US}}</ref> Tip osteopetroze odraslih pogađa oko 1.250 osoba u Sjedinjenim Državama. Jedna od svakih 200.000 osoba zahvaćena je osteopetrozom kod odraslih. Više stope su pronađene u [[Brazil]]u. Mužjaci i žene su pogođeni u jednakom broju.<ref name=":3"/> Osteopetroza pogađa jedno [[novorođenče]] na svakih 20.000 do 250.000<ref name="ghr.nlm.nih.gov">[http://ghr.nlm.nih.gov/condition/osteopetrosis ghr.nlm.nih.gov/condition/osteopetrosis]</ref> širom svijeta, ali šanse su mnogo veće u ruskom regionu [[Čuvašija]] (1 od svakih 3.500–4.000 novorođenčadi) zbog genetskih osobina [[Čuvaši|Čuvaškog naroda]].<ref>{{Cite web |url=http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/osteopetrosis |title=Центр Молекулярной Генетики |access-date=9. 3. 2023 |archive-date=14. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514080528/http://www.dnalab.ru/diseases-diagnostics/osteopetrosis |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.genetik.med.cap.ru/Page.aspx?id=580773 Медицинская генетика Чувашии] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201103911/http://www.genetik.med.cap.ru/Page.aspx?id=580773 |date=1. 2. 2016 }}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} == Dopunska literatura == {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Penna |first1=Sara |last2=Capo |first2=Valentina |last3=Palagano |first3=Eleonora |last4=Sobacchi |first4=Cristina |last5=Villa |first5=Anna |title=One Disease, Many Genes: Implications for the Treatment of Osteopetroses |journal=Frontiers in Endocrinology |volume=10|page=85|date=19. 2. 2019 |doi=10.3389/fendo.2019.00085|pmid=30837952 |pmc=6389615 |doi-access=free|ref={{harvid|Penna et al|2019}}}} * {{cite journal |last1=Susani |first1=Lucia |last2=Pangrazio |first2=Alessandra |last3=Sobacchi |first3=Cristina |last4=Taranta |first4=Anna |last5=Mortier |first5=Geert |last6=Savarirayan |first6=Ravi |last7=Villa |first7=Anna |last8=Orchard |first8=Paul |last9=Vezzoni |first9=Paolo |last10=Albertini |first10=Alberto |last11=Frattini |first11=Annalisa |last12=Pagani |first12=Franco |title=TCIRG1-dependent recessive osteopetrosis: Mutation analysis, functional identification of the splicing defects, andin vitro rescue by U1 snRNA |journal=Human Mutation |date=septembar 2004 |volume=24 |issue=3 |pages=225–235 |doi=10.1002/humu.20076|pmid=15300850 |s2cid=31788054 |ref={{harvid|Susani et al|2004}}|doi-access=free }} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene&part=clcn7 GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on CLCN7-Related Osteopetrosis] {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Medicinski izvori | DiseasesDB = 9377 | ICD10 = {{ICD10|Q|78|2|q|65}} | ICD9 = {{ICD9|756.52}} | ICDO = | OMIM = 166600 | OMIM_mult = {{OMIM|259700||none}} | MedlinePlus = | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1692 | MeshID = D010022 }} {{Nedostaci receptora ćelijske površine}} {{Kanalopatije}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Genetički poremećaji po sistemu]] [[Kategorija:Rijetke bolesti]] [[Kategorija:Bolesti imenovane po otkrivaču]] oo0a7vuk4qq3gu67wwg5u9wv4yso18e 0 506911 3924794 3670055 2026-09-12T20:43:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924794 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | počasni_prefiks = | ime = Ranko Rihtman | počasni_sufiks = | slika = | slika_veličina = | široka_slika = | alt = | opis = | pozadina = instrumentalist | ime_na_maternjem = | ime_na_maternjem_jezik = | ime_po_rođenju = | alias = | datum_rođenja = {{Godina rođenja i godine|1948||}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] | porijeklo = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | žanr = | zanimanje = [[Pijanist]], [[kompozitor]], [[aranžer]] i [[dirigent]] | instrument = | karijera = | izdavač = | povezani_umjetnici = | veb-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | značajni_instrumenti = | modul = | modul2 = | modul3 = }} '''Ranko Rihtman''' (rođen 1948) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[pijanist]]a, [[kompozitor]], [[aranžer]] i [[dirigent]].<ref name="andtheconductoris-Ranko Rihtman">{{cite web |title=And the conductor is...- Ranko Rihtman |url=http://www.andtheconductoris.eu/index.htm?http%3A%2F%2Fwww.eurovisionartists.nl%2Fconductor%2Fdir020.asp%3FID=263 |website=www.andtheconductoris.eu |access-date=24. 1. 2021 |archive-date=31. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131201911/http://www.andtheconductoris.eu/index.htm?http%3A%2F%2Fwww.eurovisionartists.nl%2Fconductor%2Fdir020.asp%3FID=263 |url-status=dead }}</ref> == Obrazovanje == Pohađao je [[Muzička akademija u Sarajevu|Sarajevsku muzičku akademiju]], gdje je diplomirao na Odsjeku za etnomuzikologiju i dirigiranje, a potom je pohađao [[Berklee College of Music]] u [[Boston]]u, 1982. i 1983, gdje je završio klasu [[džez]] kompozicije i aranžiranja profesora [[Herb Pomeroy|Herba Pomeroya]].<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> == Karijera == Od 1960-ih svirao je [[orgulje]] i [[klavir]] u nekoliko [[Pop-muzika|pop]] i [[Rok-muzika|rok]] bendova, kao što su [[Čičci (grupa)|Čičci]], [[Ambasadori]], a posebno u [[Indexi]]ma, čiji je bio dugogodišnji član. == Dirigovanje i saradnje == Između 1974. i 1992. radio je kao dirigent [[Plesni orkestar Radio televizije Sarajevo|Plesnog orkestra Radio televizije Sarajevo]], kasnije [[Bosanskohercegovačka radio-televizija|Radio-televizije Bosne i Hercegovine]], obično dirigirajući orkestrom za festival [[Vaš šlager sezone|Vaš Šlager Sezone]], koji se održava svake godine u Sarajevu.<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> Za Jugoslaviju je dva puta aranžirao pjesme za učešće na [[Eurosong]]u, obje u produkciji Radio televizije Sarajevo, prvo 1973. pjesmu [[Gori vatra]] koju je komponovao [[Kemal Monteno]], a pjevao [[Zdravko Čolić]] i dirigirao [[Esad Arnautalić]], a 1981, kada se Jugoslavija vratila u sastav takmičenje nakon petogodišnjeg odsustva, aranžirao i dirigovao "Lejlom", koju je pjevao [[Seid Memić Vajta]].<ref name="andtheconductoris-Ranko Rihtman"/><ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> Od 1970-ih radio je kao aranžer i dirigent za razne umjetnike, kao što su [[Elda Viler]], [[Zdravko Čolić]], [[Ismeta Dervoz]], [[Kemal Monteno]], u pop muzici, a u rok muzici sa [[Bijelo dugme|Bijelim dugmetom]] [[Goran Bregović|Gorana Bregovića]].<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> U džezu je radio kao dirigent i aranžer sa umjetnicima kao što su [[Duško Gojković]], [[Gianni Basso]], [[Bora Roković]], [[Ladislav Fidri]], [[Stjepko Gut]], Jazz orchestra Češkog radija, [[Roberto Cittadini]].<ref name="andtheconductoris-Ranko Rihtman"/><ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> Sarađivao je i sa raznim ansamblima klasične, džez i džez-rok muzike, kao što su [[Sarajevska filharmonija]], [[Narodno pozorište Sarajevo]] i njegov orkestar Opere, [[Simfonijski orkestar RTV Slovenije]], [[Sankt Peterburg Glinka orkestar]].<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> Kada se 1992. preselio u [[Izrael]], na početku [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]], radio je na Izraelskom radiju i sarađivao sa piscem i scenaristom [[Đorđe Lebović|Đorđem Lebovićem]] na pisanju Jugoslavije u četiri stava, koji je izveden na [[Festival Kfar Blum|Kfar Blum festivalu]] [[Klasična muzika|klasične muzike]]. U Izraelu je predavao džez harmoniju, aranžiranje i klavir, bio je akademski savjetnik i radio kao dirigent profesionalnog Big benda i aranžer sa punim radnim vremenom na istom collegeu gdje je predavao.<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> === Filmska muzika === Pisao je muziku za film, TV i pozorište. Radio je na ''[[Miris dunja|Mirisu dunja]]'', film [[Mirza Idrizović|Mirze Idrizovića]] 1991, TV seriji i filmu ''[[Moj brat Aleksa]]'' 1997, ''[[Savršeni krug]]'', film [[Ademir Kenović|Ademira Kenovića]], ''[[Jasmina (film)|Jasmina]]'', [[Nedžad Begović|Nedžada Begovića]], pozorišne predstave ''Woyzek'', ''Hamlet'' i dr.<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> === Himna Bosne i Hercegovine === Komponovao je himnu Republike Bosne i Hercegovine kao samostalne države, ''[[Jedna si jedina]]'', na osnovu stare bosanske narodne pjesme ''[[S one strane Plive]]'', koju je obradio 1992, a autor je i aranžmana za zvaničnu verziju [[Himna Bosne i Hercegovine|aktuelne himne]], koju je komponovao [[Dušan Šestić]] 1998.<ref name="sagafilm.com-Rihtman">{{cite web |title=Ranko Rihtman |url=http://www.sagafilm.com/About_us/Ranko_Rihtman/ |website=SaGA Production - Sarajevo |publisher=Sagafilm Sarajevo, Film Production Company |access-date=24. 1. 2021 |language=en}}</ref><ref name="zamp.hr-baza-Rihtman-Jedna">{{cite web |title=Jedna si jedina -- Baza autora - HDS ZAMP - Glas autora |url=https://www.zamp.hr/baza-autora/djelo/pregled/153942764 |website=www.zamp.hr |publisher=HDS ZAMP - Baza autora |access-date=24. 1. 2021 |language=hr}}</ref><ref name="justsheetmusic-Rihtman-Jedna">{{cite web |title=Ranko Rihtman - Bosnia and Hercegovina - Jedna si Jedina |url=http://www.justsheetmusic.com/sheet-music/ranko-rihtman-bosnia-and-hercegovina-jedna-si-jedina-score/ |website=www.justsheetmusic.com |access-date=24. 1. 2021 |archive-date=31. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131065834/http://www.justsheetmusic.com/sheet-music/ranko-rihtman-bosnia-and-hercegovina-jedna-si-jedina-score/ |url-status=dead }}</ref><ref name="free-scores-Cittadini-Rihtman-Jedna">{{cite web |title=Sheet Music : Roberto Cittadini - Europa Europa / Inni Nazionali Europei ( für Gesang und Klavier) |url=https://www.free-scores.com/boutique/boutique-uk-frame-eur.php?clef=470003&page=/shop/roberto-cittadini-europa-europa-inni-nazionali-europei-sheetmusic--470003 |website=www.free-scores.com |access-date=24. 1. 2021}}</ref><ref name="pizzicato.ch-Bosnian-anthem">{{cite web |title=Pizzicato Noten - European National Anthems: texts with piano reduction by Roberto Cittadini |url=https://www.pizzicato.ch/noten_detail.php?id=2248&lang=i |website=www.pizzicato.ch |access-date=24. 1. 2021 |language=it |date=2001}}</ref><ref name="amazon-Rihtman-score-Jedna">{{cite web |title=Bosnia and Hercegovina - Jedna si Jedina - Score, by Ranko Rihtman (Author-Composer), Roberto Cittadini (Arranged) |url=https://www.amazon.com/Bosnia-Hercegovina-Jedna-Jedina-Score-ebook/dp/B00COEQR7U/ref=sr_1_1?dchild=1&qid=1611498429&refinements=p_27%3ARanko+Rihtman&s=digital-text&sr=1-1 |website=www.amazon.com |access-date=24. 1. 2021}}</ref> === Predavanja === Od 2016. do 2017. bio je predavač na [[Muzička akademija u Sarajevu|Muzičkoj akademiji u Sarajevu]] predajući džez harmoniju, aranžiranje i klavir. Od preseljenja u [[Poreč]], 2015, povremeno se pojavljuje na hrvatskoj muzičkoj sceni kao aranžer. Bio je na istoj poziciji na ''Hed college za savremenu muziku'' u [[Tel Aviv]]u, nakon što se preselio u Izrael na početku rata u BiH 1992, gdje je bio i akademski savjetnik.<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> == Privatni život == Godine 1992, početkom rata u BiH, Rihtman se preselio u Izrael gdje je živio i nastavio svoj muzički rad do 2015. kada se preselio u Poreč, gdje trenutno živi.<ref name="sagafilm.com-Rihtman"/> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Discogs artist|Ranko Rihtman}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Rihtman, Ranko}} [[Kategorija:Rođeni 1948.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Jevreji u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pijanisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački kompozitori]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački dirigenti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački aranžeri]] [[Kategorija:Živi ljudi]] pewixistluxsm7ptkclmwkr7qrc0bsw 0 512229 3924788 3779509 2026-09-12T17:46:46Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924788 wikitext text/x-wiki {{Infokutija događaj | naslov = {{{name| {{BASEPAGENAME}} }}} | slika = ECDM 20241007 Bosnia floods.pdf | veličina slike = {{{image_size|{{{image size|}}}}}} | tekst ={{{caption|{{{image name|}}}}}} | datum = 3–4. oktobar 2024. | mjesto = [[Hercegovačko-neretvanski kanton]], [[Srednjobosanski kanton]] | koordinate. = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | uzrok = Bujica uslijed velike količine kiše u kratkom intervalu | broj_mrtvih = 27 | broj _povrijeđenih = | prijavljeni_nestanci = | prijavljena šteta = | veb-sajt = }} U noći s 3. na 4. oktobar 2024. jug [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] zadesile su [[Poplava|poplave]] uzrokovane atmosferskim nevremenom koje je nastalo iznad [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. Tokom noći poplavljeno je nekoliko gradova u srednjoj Bosni i Hercegovini. Određeni broj gradova je postao nepristupačan zajedno s okolnim selima, jer su putevi, mostovi i željeznice bili blokirani poplavnim vodama i [[Klizište|klizištima]].<ref>{{cite web |title=Strašna tragedija u BiH, najmanje 15 poginulih, deseci nestalih: 'Upozoravamo na ono što slijedi za vikend, situacija je dramatična!' |url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/apokalipsa-i-nacionalna-tragedija-u-bih-nesluzbeno-najmanje-10-mrtvih-poplavljeni-gradovi-sruseni-mostovi-bujice-nose-sela-15508703 |website=[[Jutarnji list]] |access-date=4. 10. 2024 |location=Zagreb |language=hr-hr |date=4. 10. 2024}}</ref><ref name="n1">{{cite web |title=Tragedy strikes Bosnia: At least five dead in devastating floods in Jablanica and Konjic |url=https://n1info.ba/english/news/tragedy-strikes-five-dead-in-devastating-floods-in-jablanica-and-konjic/ |website=N1Info.ba |publisher=[[N1 (televizija)|N1]] |access-date=4. 10. 2024 |location=Sarajevo |language=bs-BA |date=4. 10. 2024}}</ref><ref name="gunjani"/> Ovo je najveća poplava u Bosni i Hercegovini od [[Poplave u Bosni i Hercegovini 2014.|2014]].<ref>{{Cite web |last=BJELAJAC |first=Maja |date=4. 10. 2024 |title=VELIKA TRAGEDIJA POGODILA BIH: Nenaučena lekcija o poplavama iz 2014., ko je sve odgovoran? |url=https://valterportal.ba/velika-tragedija-pogodila-bih-nenaucena-lekcija-o-poplavama-iz-2014-ko-je-sve-odgovoran/ |access-date=5. 10. 2024 |website=Valter Portal |language=bs-BA |archive-date=4. 10. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004134553/https://valterportal.ba/velika-tragedija-pogodila-bih-nenaucena-lekcija-o-poplavama-iz-2014-ko-je-sve-odgovoran/ |url-status=dead }}</ref> == Posljedice == Kuće su se srušile u bujičnim poplavama dok su stanovnici bili unutra.<ref name="kiseljak"/> Glasnogovornik Vlade Hercegovačko-neretvanskog kantona nazvao je to najgorom krizom u kantonu od [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] i zamolio građane da ne putuju u [[Jablanica|Jablanicu]] i [[Konjic]].<ref name="jablanica">{{cite web |title=Potvrđeno 14 smrtnih slučajeva na području Jablanice: "To su oni koje su pronašli spasioci" |url=https://www.klix.ba/vijesti/potvrdjeno-14-smrtnih-slucajeva-na-podrucju-jablanice-to-su-oni-koje-su-pronasli-spasioci/241004089 |website=[[Klix.ba]] |access-date=4. 10. 2024 |location=Sarajevo |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> [[Kiseljak]], [[Kreševo]] ​​i [[Fojnica]] u [[Srednja Bosna|srednjoj Bosni]] također su odsječeni poplavnim vodama,<ref name="kiseljak">{{cite web |title=Naš reporter probio se do Kiseljaka, pogledajte što je snimio: 'Šteta je ogromna' |url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/nas-reporter-probio-se-do-kiseljaka-pogledajte-nadrealne-scene-gotovo-je-tesko-povjerovati-sto-se-dogada-15508725 |website=Jutarnji list |access-date=4. 10. 2024 |language=hr-hr |date=4. 10. 2024}}</ref> dok klizišta i dalje prijete da odsjeku sela poput Vranića i [[Kojsina|Kojsine]].<ref name="n1" /> Mnoga sela između Fojnice i Kiseljaka su postala nepristupačna.<ref>{{cite web |title=Strašne poplave pogodile i Fojnicu: Brojna naselja pod vodom, štete nesagledive |url=https://www.klix.ba/vijesti/svijet/strasne-poplave-pogodile-i-fojnicu-brojna-naselja-pod-vodom-stete-nesagledive/241004038 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> Na nekim mjestima, uključujući [[Gunjani|Gunjane]] kod [[Kreševo|Kreševa]], noćna poplava je porušila mostove.<ref name="gunjani">{{cite web |title=Katastrofalne scene kod Tarčina: Voda odnijela mostove, poplavile kuće i potpuno odsjekla selo |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/katastrofalne-scene-kod-tarcina-voda-odnijela-mostove-poplavile-kuce-i-potpuno-odsjekla-selo/241004026 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> U [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrošcu]] je odron uništio željezničku prugu. Stanovnici [[Gojevići|Gojevića]] kod Fojnice prijavili su "prizore koji podsjećaju na filmove katastrofe",<ref name="n1" /> koji su jedva pobjegli od [[Bujična poplava|bujičnih poplava]].<ref name="n1" /> U [[Donja Jablanica|Donjoj Jablanici]] neki objekti su potpuno zatrpani odronima zemlje izazvanim bujicama. Munara je bila jedini vidljivi dio mjesne [[Džamija|džamije]].<ref name="donja jablanica">{{cite web |title=Kataklizmične scene iz Donje Jablanice: Kuće zatrpane do krova, iznad nanosa zemlje se vidi samo munara |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/kataklizmicne-scene-iz-donje-jablanice-kuce-zatrpane-do-krova-iznad-nanosa-zemlje-se-vidi-samo-munara/241004043 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |date=4. 10. 2024}}</ref> U [[Buturović Polje|Buturović Polju]] kod Konjica bujica je odnijela nekoliko osoba,<ref name="nikšić" /> jedna osoba je poginula.<ref>{{cite web |title=Bolnica iz Turske ponudila pomoć unesrećenim nakon razornih poplava u dijelovima BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bolnica-iz-turske-ponudila-pomoc-unesrecenim-nakon-razornih-poplava-u-dijelovima-bih/241005034 |website=Klix.ba |access-date=5. 10. 2024 |language=sh |date=5. 10. 2024}}</ref> [[Donja Jablanica]] pretrpjela je neke od najvećih šteta, sa 19 poginulih.<ref name="CNN">{{cite news|title=At least 21 killed, dozens missing in floods in Bosnia |url= https://edition.cnn.com/2024/10/05/europe/bosnia-floods-deadly-weather-intl/index.html |work=[[CNN News]]|date=5. 10. 2024|access-date=5. 10. 2024}}</ref> Neke zgrade potpuno su zatrpane klizištima izazvanim poplavama. Munara i kupola bili su jedini vidljivi dio mjesne džamije.<ref name="donja jablanica"/> [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine|Premijer Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Nermin Nikšić]] izvijestio je da je klizište koje je zatrpalo selo možda počelo u obližnjem [[kamenolom]]u te da Vlada istražuje uzroke klizišta. Nikšić je naveo da je nemoguće na vrijeme predvidjeti klizište i evakuisati Donju Jablanicu.<ref name="nikšić">{{cite web |title=Nikšić o kamenolomu u Jablanici: Neka porodica Honđo je vlasnik, na mještane se obrušilo kompletno brdo |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/niksic-o-kamenolomu-u-jablanici-neka-porodica-hondjo-je-vlasnik-na-mjestane-se-obrusilo-kompletno-brdo/241005033 |website=Klix.ba |access-date=5. 10. 2024 |language=sh |date=5. 10. 2024}}</ref> Također su tri smrtna slučaja u Fojnici i pet u Konjicu.<ref>{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/crna-hronika/u-konjicu-pronadjena-posljednja-osoba-za-kojom-se-tragalo-nakon-poplava-i-odrona/241016108|title=U Konjicu pronađena posljednja osoba za kojom se tragalo nakon poplava i odrona|date=16. 10. 2024|publisher=Klix.ba|location=Sarajevo, Bosnia and Herzegovina|language=sh|access-date=16. 10. 2024}}</ref> === Hrvatska i Crna Gora === U susjednoj [[Hrvatska|Hrvatskoj]] došlo je do relativno manjih poplava, gdje su upozorenja o naglim poplavama izdata od 3. do 4. oktobra.<ref>{{cite web |title=Zbog obilne kiše prijeti opasnost od bujičnih poplava |url=https://vijesti.hrt.hr/hrvatska/zbog-obilne-kise-prijeti-opasnost-od-bujicnih-poplava-11789665 |publisher=[[HRT]] |access-date=4. 10. 2024 |location=Zagreb |language=hr |date=3. 10. 2024}}</ref> [[Gračac (Hrvatska)|Gračac]] i [[Krk]] oborili su svoje rekorde svih vremena po dnevnim padavinama, sa 249,1 odnosno 192&nbsp;mm, respektivno.<ref>{{cite web |last1=Pelajić |first1=Izidor |last2=Vakula |first2=Zoran |title=Oborina ponegdje oborila rekorde! |url=https://vrijeme-i-promet.hrt.hr/meteo-kutak/oborina-ponegdje-oborila-rekorde--11791640 |publisher=HRT |access-date=4. 10. 2024 |language=hr |date=4. 10. 2024}}</ref> Rijeke [[Sava]], [[Kupa]] i [[Odra]] bile su u porastu zbog padavina. Lokalizirane poplave zabilježene su u [[Ogulin]]u, ali se i dalje očekuje porast vodostaja u [[Karlovac|Karlovcu]] sredinom dana 4. oktobra.<ref>{{cite web |title=Vodostaji Save, Kupe i Odre u porastu, u Ogulinu poplavljene kuće i podrumi |url=https://vijesti.hrt.hr/hrvatska/iako-su-vodostaji-rijeka-visoki-u-hrvatskim-vodama-ne-ocekuju-poplave-11791579 |publisher=HRT |access-date=4. 10. 2024 |language=bos |date=4. 10. 2024}}</ref> Poplave su zabilježene i u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], gdje su veliki tokovi vode odnijeli zgrade.<ref>{{cite web |title=Poplave širom Crne Gore, voda prodrla u kuće, nosila objekte |url=https://rtcg.me/vijesti/servisne-informacije/607757/video-poplave-sirom-crne-gore-voda-prodrla-u-kuce-nosila-objekte.html |publisher=rtcg |access-date=4. 10. 2024 |language=cnr |date=4. 10. 2024}}</ref> == Operacije spašavanja == [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]] je na posebnoj konferenciji za novinare objavila 14 smrtnih slučajeva u Jablanici i jednog u Fojnici; "brojne"<ref name="fbih government" /> druge nestale osobe prijavile su njihove porodice. [[Magistralni put M17|Magistralni put Sarajevo–Mostar]] zatvoren je zbog štete od poplava.<ref name="fbih government">{{cite web |title=Vanredno obraćanje Vlade FBiH zbog nacionalne tragedije usljed poplava u BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vanredno-obracanje-vlade-fbih-zbog-nacionalne-tragedije-usljed-poplava-u-bih/241004099 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|Ministarstvo odbrane]] poslalo je [[helikopter]]e, a potvrđeno je da je jedan helikopter [[EUFOR]]-a spasio dijete usred ruševina koje je ostavila poplava u Jablanici. [[Agencija za civilnu zaštitu FBiH]] koordinira akcije spašavanja.<ref name="n1" /> Policija [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]] blokirala je saobraćaj prema [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskom kantonu]],<ref>{{cite web |title=Sarajevska policija preusmjerava saobraćaj prema HNK jer je većina puteva devastirana |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/sarajevska-policija-preusmjerava-saobracaj-prema-hnk-jer-je-vecina-puteva-devastirana/241004084 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> a [[BIHAMK]] je savjetovao putnike ikoji idu iz sjeverne Bosne u Hercegovinu da obilaze pogođena područja.<ref name="kiseljak" /> Predsjednik [[Srbija|Srbije]] [[Aleksandar Vučić]] ponudio je pomoć [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeću ministara Bosne i Hercegovine]].<ref name="klix.ba">{{cite web |title=Vučić ponudio pomoć Bosni i Hercegovini: Spremni smo pomoći iste sekunde |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/vucic-ponudio-pomoc-bosni-i-hercegovini-spremni-smo-pomoci-iste-sekunde/241004080 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> [[Centralna izborna komisija BiH]] saopćila je da će se lokalni izbori 6. oktobra održati kako je planirano. Mnogi političari su otkazali konferencije za štampu zbog poplava.<ref>{{cite web |title=Treba li CIK odgoditi izbore u nedjelju? Poginulo je 15 ljudi, a prekinuta je i putna žila kucavica |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/treba-li-cik-odgoditi-izbore-u-nedjelju-poginulo-je-15-ljudi-a-prekinuta-je-i-putna-zila-kucavica/241004105 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> Dana 5. oktobra, u pojedinim područjima [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskog kantona]] puštena je [[Električna energija|struja]]. U planu je popravak oborenih dalekovoda do netaknutih objekata na području Jablanice. Prema podacima [[Elektroprivreda Bosne i Hercegovine|Elektroprivrede Bosne i Hercegovine]], velika šteta je izbjegnuta na tri [[Hidroelektrana|hidroelektrane]] na rijeci Neretvi.<ref>{{cite web |title=Elektroprivreda BiH: Određena područja su već dobila struju, ali tražimo alternativu za kritična naselja |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/elektroprivreda-bih-odredjena-podrucja-su-vec-dobila-struju-ali-trazimo-alternativu-za-kriticna-naselja/241005035 |website=Klix.ba |access-date=5. 10. 2024 |language=sh |date=5. 10. 2024}}</ref> Očekuje se da će popravak pruge u [[Ostrožac (Jablanica)|Ostrožcu]] potrajati nekoliko mjeseci i nanijeti "ogromnu štetu" privrednim subjektima i [[Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine|Željeznicama Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{cite web |title=Bit će potrebno nekoliko mjeseci za uspostavljanje željezničkog saobraćaja: Dnevni gubitak je čak 280.000 KM |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bit-ce-potrebno-nekoliko-mjeseci-za-uspostavljanje-zeljeznickog-saobracaja-dnevni-gubitak-je-cak-270-000-km/241005055 |website=Klix.ba |access-date=5. 10. 2024 |language=sh |date=5. 10. 2024}}</ref> Srbija, Hrvatska i Slovenija su poslali u pomoć obučene ljude i vatrogasno spasilačke jedinice sa terenskim vozilima.<ref>{{cite news|title=Spasilački timovi iz Srbije, Hrvatske i Slovenije uključili se u otklanjanje posledica poplava u BiH|url=https://n1info.rs/vesti/spasilacki-timovi-iz-srbije-hrvatske-i-slovenije-ukljucile-se-u-otklanjanje-posledica-poplava-u-bih/|publisher=n1info.rs|date=7. 10. 2024|access-date=7. 10. 2024}}</ref> == Međunarodna reakcija == * [[Hrvatska]] — [[Premijer Hrvatske]] [[Andrej Plenković]] ponudio je bosanskohercegovačkoj vladi pomoć svoje zemlje.<ref>{{cite web |title=Plenković: Hrvatska je spremna pomoći BiH, nadamo se što manjem gubitku ljudskih života |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/plenkovic-hrvatska-je-spremna-pomoci-bih-nadamo-se-sto-manjem-gubitku-ljudskih-zivota-988371 |website=[[Oslobođenje]] |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> * [[Evropska unija]] — Predsjednik [[Evropsko vijeće|Evropskog vijeća]] [[Charles Michel]], visoki predstavnik EU za vanjske poslove i sigurnosnu politiku [[Josep Borrell]] i komesar za upravljanje krizama [[Janez Lenarčič]] brzo su dali izjave saučešća za žrtve i da je [[Evropska unija]] spremna pomoći kroz svoj mehanizam civilne zaštite i aktiviranjem [[Program Copernicus|programa Copernicus]].<ref>{{cite web |title=Evropski zvaničnici pružili podršku stanovnicima poplavljenih područja, aktiviran i program Copernicus |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/evropski-zvanicnici-pruzili-podrsku-stanovnicima-poplavljenih-podrucja-aktiviran-i-program-copernicus/241004227 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> * [[Crna Gora]] — [[Predsjednik Crne Gore]] [[Jakov Milatović]] uputio je saučešće i ponudio pomoć.<ref>{{cite web |title=Milatović pružio podršku građanima BiH: Crna Gora nudi svaku vrstu pomoći poplavljenim područjima |url=https://www.klix.ba/vijesti/regija/milatovic-pruzio-podrsku-gradjanima-bih-crna-gora-nudi-svaku-vrstu-pomoci-poplavljenim-podrucjima/241004223 |website=Klix.ba |access-date=4. 10. 2024 |language=bs |date=4. 10. 2024}}</ref> * [[Srbija]] — [[Predsjednik Srbije|Predsednik Srbije]] [[Aleksandar Vučić]] poručio je da je Srbija spremna da pomogne, ponudivši slanje timova za spasavanje od poplava.<ref name="klix.ba"/> == Također pogledajte == * [[Poplave u Bosni i Hercegovini 2014.]] * [[Poplave u jugoistočnoj Evropi 2014.]] * [[Poplave u Bosni i Hercegovini 2021.]] == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:2024. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Poplave u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Poplave u 2024.]] 4ragmsgyd8uc3tnc5d4c5oyvrasfphk 3 514990 3924792 3924771 2026-09-12T19:47:45Z Konduras 109737 /* Pregled prevoda Žmaher i RDB */ odgovor 3924792 wikitext text/x-wiki {{Korisnik:Z1KA/Menu}} == Gradonačelnici == @[[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] znaš li gdje bih mogao naci popis gradonačelnika Banja Luke kroz historiju? Napravio sam šablone za Sarajevo, Mostar, Tuzlu i Zenicu, još bih za Banja Luku ali nema ništa na zvaničnoj stranici, niti negdje drugo. Pozdrav, [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:31, 10 januar 2025 (CET) :Ako nema negdje neki članak o gradonačelnicima onda stvarno ne znam. Jedina stvar što mi pada na pamet jeste da kontaktirate gradonačelnikovu kancelariju (ili relevantnu službu) putem emaila ili poziva i da pitate koliko daleko u historiju imaju podatke. Poželjno da imaju i slike sa slobodnom licencom. :Pozdrav. [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|R]]) 13:44, 10 januar 2025 (CET) ::E, aferim za Avdića i IK. :-) Mada sam na EN viđao slučajeve s dvije IK u istom članku (odvojene, ne ugrađena jedna u drugu, zbog različitih karijera). Ja ću popuniti sportsku kad uhvatim (moram nešto drugo završiti izvan WP)... ako me neko ne pretekne :-) (jer ima na ES, FR i IT). [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:13, 25 august 2025 (CEST) :::Hvala. Viđao sam i ja, ali pretpostavljam da je to stari sistem ili za one koji ne znaju da postoji ugrađivanje infokutije u infokutiju. Uglavnom, ovako je definitivno ljepše. IK košarkaš, nogometaš i rukometaš (već imala neophodne postavke) su riješeni. Ako još šta ima, napišite pa da se doda, tako da možemo više IK spojiti u jednu. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 16:16, 25 august 2025 (CEST) ::::To ostaje uvijek otvoreno; trebat će gdje god ko ima dvije bitne karijere, samo zavisi koje su. A malo je takvih članaka kod nas trenutno. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:22, 25 august 2025 (CEST) == CEE == Članci o Bosni i Hercegovini i Republici Srpskoj se ne ubrajaju u CEE, kad se radi o Wikipediji na bosanskom jeziku. [[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:28, 24 mart 2025 (CET) :Upoznat sam s tim. Ja svake godine za CEE pokušam uraditi barem 1 članak za sve učesnice, uključujući BiH i RS, pa ih zbog toga označim, ali i zbog lične statistike. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA'''&nbsp;</span>]] 18:36, 24 mart 2025 (CET) :ipak se na Meti broje u ukupnom rezultatu [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 19:46, 24 mart 2025 (CET) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> =Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar= </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div></div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585966 --> == Share Your Feedback – Wiki Loves Ramadan 2025 == Dear Z1KA Thank you for being a part of '''[[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]]''' — whether as a contributor, jury member, or local organizer. Your efforts helped make this campaign a meaningful celebration of culture, heritage, and community on Wikimedia platforms. To help us improve and grow this initiative in future years, we kindly ask you to complete a short '''feedback form'''. Your responses are valuable in shaping how we support contributors like you. * '''Feedback Form:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXEtaqszxcwmTJa8pGT60E7GDtpbssNadR9vZFVFbLicGFBg/viewform Submit your feedback here] * '''Deadline to submit:''' 31 May 2025 It will only take a few minutes to complete, and your input will directly impact how we plan, communicate, and collaborate in the future. Thank you again for your support. We look forward to having you with us in future campaigns! Warm regards,<br/> ''Wiki Loves Ramadan International Team'' 10:51, 19 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/Participants&oldid=28751574 --> == Preusmjerenja == Šta ćemo s ovih 13 pokvarenih nogometnih preusmjerenja [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Pokvarena_preusmjerenja&limit=250&offset=0 ovdje] (reprezentacije)? [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 19:08, 13 august 2025 (CEST) :Što se tiče nogometnih reprezentacija, planirao sam redom sve praviti po federacijama. Pošto su većina u Aziji, mislio sam za Wikipedia Asian Month dosta njih uraditi, međutim to je tek u novembru mjesecu. Ako imate neku sugestiju, slobodno predložite. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:13, 13 august 2025 (CEST) ::Ako me persiraš, nema potrebe. :) Pitam da znam treba li ih izbrisati ili će biti napravljeni članci, pa da ne diram. Onda neka stoje, ne jedu hljeba. :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 20:59, 13 august 2025 (CEST) :::To je iz navike hahah. Biti će napravljeni uglavnom, pošto imaju i šabloni oko toga gdje mora biti npr. "Burme" za Mjanmar, pa da ne bude redlink. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 21:41, 13 august 2025 (CEST) ::::Zapravo, nije toliki problem napraviti članke nego '''održavati ih'''. Tu smo tanki, pogotovo sa sportskim reprezentacijama i klubovima. Lahko je EN Wiki pokrivati sve muške i ženske repke u svim sportovima i dobnim kategorijama (klubove da ne spominjem); šta ćemo mi? Najčešća je situacija da članci padnu u zapećak, i to godinama, pa zato smjernica i za repke i za klubove (prenesi i ostalim "nogometašima / sportistima", iako i mene ima u sportovima, ali manje u ekipnim): najbolje bi se bilo ograničiti na prevođenje uvoda članaka na EN Wiki (od historije koliko ko želi i može), a tabele sa statistikama svesti na one koje najmanje zastarijevaju (infokutije se podrazumijevaju). Važi i za članke koje već imamo, naravno. Jednostavno, nemamo ljudstva za više. Želje su jedno, a realne mogućnosti najčešće suprotne tome. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:49, 14 august 2025 (CEST) :::::Bilo bi dobro da ima neka automatizacija, jer je većinom isti šablon (npr. Kao za SP i kvalifikacije). Mislim da se može napraviti na način da se sam upisuju vrijednosti, umjesto da se za svaku repku pravi šablon, dosta bi olakšalo popunjavanje i samim tim i održavanje. Vidjeti ću nešto u vezi toga. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:40, 15 august 2025 (CEST) Kakao – kakaa, Curaçao - Curaçaa. ;-) – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:52, 21 novembar 2025 (CET) :Popravljeno, hvala. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 01:41, 21 novembar 2025 (CET) == Papua Nova Gvineja == Cao, hoćeš li da zaredamo po šablonu Pokrajine Papue Nove Gvineje pa da to kompletiramo tokom Okeanijskog mjeseca? [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:28, 2 decembar 2025 (CET) :Može, ne bi to bilo loše da uradimo Regije, Pokrajine i sl. za PNG. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 18:38, 2 decembar 2025 (CET) ::I da sve slike budu u PNG-formatu. :) :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 18:41, 2 decembar 2025 (CET) :::Može, kontam bolje da se fokusiramo nego da se raštrkano svega po malo a ništa do kraja [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:47, 2 decembar 2025 (CET) == Šabloni - brisanje == Napiši ovdje koje šablone treba izbrisati kada završiš pa ću izbrisati. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 15:27, 12 februar 2026 (CET) :Označio sam ih sa {{tl|Brisanje}} pa komotno možeš sve označene tu. BTW čestitke za administratora! :D [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:33, 12 februar 2026 (CET) == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Share your Wiki Loves Ramadan 2026 journey! == Dear Organizer, On behalf of the Wiki Loves Ramadan International Team, I want to send a massive thank you for your leadership and hard work during the 2026 campaign. Organizing local events, coordinating juries, and tracking metrics takes a lot of effort, and your dedication has been vital to bridging the knowledge gap regarding Islamic heritage and traditions. As we wrap up this year's campaign, we would love to hear how things went in your community. We have put together the Organizer Feedback Form to capture your successes, challenges, and metrics. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Thank you again for championing this campaign. We couldn't do this without you. Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:12, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> == Thank you for joining Wiki Loves Ramadan 2026! == Dear Participant, Thank you so much for participating in the Wiki Loves Ramadan 2026 campaign! Whether you were writing articles or uploading photos to Wikimedia Commons, your contributions have helped share beautiful traditions, Islamic history, and cultural heritage with the rest of the world. We want to make sure next year's campaign is even better, and we need your help to do it! We would love it if you could take 3–5 minutes to fill out our quick '''Participant Feedback Form'''. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScw_bPHsVzpby50jc2_syJD5-mS9scnRL5BLv9UXH2tK3Mr8w/viewform Thank you again for sharing your knowledge and creativity with the Wikimedia movement. Keep an eye on your talk page and our social media for the final winner announcements soon! Happy editing, Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:13, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Participants&oldid=30750498 --> == Pitanje u vezi imenovanja određenih članaka == Zdravo Z1KA, primetio sam da si imenovao člana za treću vladu Save Minića kao Vlada Republike Srpske Save Minića III, gde sam daljim pregledom video da svaki članak o vladi Republike Srpske ide Vlada Republike Srpske (ime premijera) (redni broj njegove vlade), pa me zanima zar nije "lakše" ili kako već da bude npr Treća vlada Save Minića umesto Vlada Republike Srpske Save Minića III? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:14, 5 juli 2026 (CEST) :Možda jeste ljepše i lakše tako, ali o tome ne odlučujem ja. Kada sam izrađivao članke držao sam se formata prethodnih članaka i članaka drugih vlada, pa sam isti format koristio i za nove. Jedinu korekciju koju bih napravio u tom načinu jeste da se zna vlada čega, dakle "Treća vlada Republike Srpske Save Minića" ili "Druga vlada Federacije BiH Nermina Nikšića" za premijere sa 2+ vlada (ako je neko bio samo jednom, onda samo Vlada RS ili FBiH + Ime Prezime). [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:32, 5 juli 2026 (CEST) ::Možda je i to previše, jer se u samom članku definiše čega je vlada. Doduše moguće i ja sam malo zakomplikovao kod nas na srpskoj viki kod naziva članka Sastav Savjeta ministara B. Krišo, al ajde. ::Elem, ako možeš pregledaj članak o Miniću, pošto stoji da je nepregledana, mislim da ti imaš pravo da skineš tu oznaku kod izmena, tj da si patroler što bi se kod nas na sr.wiki reklo. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:43, 5 juli 2026 (CEST) :::To je neka formalnost, slično za svjetsko prvenstvo. Svi znamo o kojem se radi, ali članak se mora zvati "Svjetsko prvenstvo '''u nogometu/fudbalu'''" da se zna da je u tom sportu, jer inače ima za svaki sport svjetsko. Što se tiče članaka za pregled, upravo to radim, ako neko prije mene to ne riješi. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:47, 5 juli 2026 (CEST) ::::Bosancica by MK je bacila pogled, sredila ga je malo, ali idalje stoji nepregledano. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:51, 5 juli 2026 (CEST) :::::Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 21:13, 5 juli 2026 (CEST) == Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske == Jel bi mogao skinuti ovu oznaku Nepregledano sa članka Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:55, 18 juli 2026 (CEST) :Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:27, 19 juli 2026 (CEST) == Gentle Reminder: Kindly submit your Organizer Feedback for Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Organizer, Hope you are doing well and keeping safe. We are reaching out to express our heartfelt gratitude for your relentless efforts and dedication in organizing Wiki Loves Ramadan 2026 in your local community. Organizing campaigns takes a lot of hard work, and your leadership has truly made a wonderful impact in bridging the knowledge gap regarding Islamic history and culture. As we are wrapping up this year’s activities, we kindly remind you to share your local campaign report and experience with us. If you haven't done so already, please take a few minutes to fill out the Organizer Feedback Form. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Your feedback is incredibly valuable to us. It will not only help us prepare our global impact report but also guide us in securing better resources and funding for organizers like you in the upcoming years. (You will also find a small section inside the form to provide your local language translations for the 2027 campaign banners!). Thank you so much for being a pillar of this campaign. Together, we can make the 2027 edition even more successful! Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:47, 19 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> == Dopuna članka za Našu stranku == Pozdrav, Dobio sam info da je moja izmjena odbijena kao neuredna. Tražim pojašnjenje te odluke, imajući u vidu da sam utrošio 20 dana da ga sastavim što nije bilo lako napraviti, i istražiti sve podatke nosilaca javnih funkcija, pa bih volio da znam zašto npr. nije prihvaćeno uz obrazloženje šta tačno treba doraditi i ja bih to doradio, a ovako paušalno napisati ''neuredno'' nema nikakvog smisla. https://bs.wikipedia.org/wiki/Na%C5%A1a_stranka Hvala [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 09:34, 21 juli 2026 (CEST) :20 dana za nešto što je par guglanja ili jedan ChatGPT prompt? :Ali evo, pojasniti ću, ''I'll give you the benefit of the doubt''. Prenatrpano je naslovima, podnaslovima i tabelama, te nije uopšte enciklopedijski. Veoma je zakomplikovano nešto što je moglo stati u nekoliko paragrafa. Ono što mogu je izaći u susret pa vratiti izmjenu, tako da možete fino doraditi. Dovoljno je jedan naslov sa eventualno jednom tabelom ili paragrafom gdje se sve ove informacije mogu napisati. Ono što mogu pohvaliti jeste referencirani sadržaj, ali bi preporučio da ne koristite reference političkih stranaka, osim ako nema drugog izvora. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 12:21, 21 juli 2026 (CEST) ::Za mene praviti odgovarajuće tabele nije bilo baš lako ali dobro. Ne svodi se sve na ChatGPT i obično googlanje. Sad već imam ideju šta treba mijenjati ali mi treba ta verzija da se vrati i ja ću je doraditi, jer imam dosta članaka iza sebe i mislim da to mogu popraviti. Hvala za pojašnjenje. [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 17:53, 22 juli 2026 (CEST) :::Vraćena je stranica, sredite po dogovoru. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:56, 22 juli 2026 (CEST) :::Sredite, dopunite još nekim informacijama u skladu s pravilima. Preporuka je da pogledate slične članke, kao npr. [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] i slične. Samo pripazite na neutralnost članka i naravno prethodno navedenih uputa i kritika. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:03, 22 juli 2026 (CEST) == Spisak institucija BiH == Pozdrav Z1KA, Napravila sam izmjenu naziva stranice, ali nisam sigurna da je i ovako navedeno ispravno. Riječ "agencije" svakako ne trebaju u nazivu, jer bi onda trebali pobrojati sve organe. Ali kada se uđe u tekst vidi se da se obrađuju institucije BiH (državni nivo), institucije entiteta (institucije FBiH i institucije RS) i institucije Brčko distrikta BiH). Naziv institucije BiH odnosi se na institucije na državnom nivou. Pa bi možda najbolje bilo ili staviti Spisak institucije u BiH ili razdvojiti članke. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 19:36, 3 august 2026 (CEST) :Slažem se. Preimenovati ću članak u [[Spisak institucija u Bosni i Hercegovini]]. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:54, 3 august 2026 (CEST) == Pregled prevoda Žmaher i RDB == Baci pogled na ta dva članka, nzm koliko sam ih prilagodio. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 21:14, 4 septembar 2026 (CEST) :Potrebno je proširiti oba članka po pravilima. Trenutno, nije zadovoljavajući broj bajtova (ne računaju se šabloni, reference i sl.). [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 12:48, 12 septembar 2026 (CEST) ::Koliko bajtova treba da ima? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 21:47, 12 septembar 2026 (CEST) hohxxot7ncpuu1rmujvg1ulogp2oh62 3924828 3924792 2026-09-13T09:14:32Z Z1KA 87045 /* Pregled prevoda Žmaher i RDB */ odgovor 3924828 wikitext text/x-wiki {{Korisnik:Z1KA/Menu}} == Gradonačelnici == @[[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] znaš li gdje bih mogao naci popis gradonačelnika Banja Luke kroz historiju? Napravio sam šablone za Sarajevo, Mostar, Tuzlu i Zenicu, još bih za Banja Luku ali nema ništa na zvaničnoj stranici, niti negdje drugo. Pozdrav, [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 10:31, 10 januar 2025 (CET) :Ako nema negdje neki članak o gradonačelnicima onda stvarno ne znam. Jedina stvar što mi pada na pamet jeste da kontaktirate gradonačelnikovu kancelariju (ili relevantnu službu) putem emaila ili poziva i da pitate koliko daleko u historiju imaju podatke. Poželjno da imaju i slike sa slobodnom licencom. :Pozdrav. [[Korisnik:Z1KA|Z1KA]] ([[Razgovor s korisnikom:Z1KA|R]]) 13:44, 10 januar 2025 (CET) ::E, aferim za Avdića i IK. :-) Mada sam na EN viđao slučajeve s dvije IK u istom članku (odvojene, ne ugrađena jedna u drugu, zbog različitih karijera). Ja ću popuniti sportsku kad uhvatim (moram nešto drugo završiti izvan WP)... ako me neko ne pretekne :-) (jer ima na ES, FR i IT). [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:13, 25 august 2025 (CEST) :::Hvala. Viđao sam i ja, ali pretpostavljam da je to stari sistem ili za one koji ne znaju da postoji ugrađivanje infokutije u infokutiju. Uglavnom, ovako je definitivno ljepše. IK košarkaš, nogometaš i rukometaš (već imala neophodne postavke) su riješeni. Ako još šta ima, napišite pa da se doda, tako da možemo više IK spojiti u jednu. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 16:16, 25 august 2025 (CEST) ::::To ostaje uvijek otvoreno; trebat će gdje god ko ima dvije bitne karijere, samo zavisi koje su. A malo je takvih članaka kod nas trenutno. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 16:22, 25 august 2025 (CEST) == CEE == Članci o Bosni i Hercegovini i Republici Srpskoj se ne ubrajaju u CEE, kad se radi o Wikipediji na bosanskom jeziku. [[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 18:28, 24 mart 2025 (CET) :Upoznat sam s tim. Ja svake godine za CEE pokušam uraditi barem 1 članak za sve učesnice, uključujući BiH i RS, pa ih zbog toga označim, ali i zbog lične statistike. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA'''&nbsp;</span>]] 18:36, 24 mart 2025 (CET) :ipak se na Meti broje u ukupnom rezultatu [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 19:46, 24 mart 2025 (CET) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> =Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar= </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div></div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585966 --> == Share Your Feedback – Wiki Loves Ramadan 2025 == Dear Z1KA Thank you for being a part of '''[[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]]''' — whether as a contributor, jury member, or local organizer. Your efforts helped make this campaign a meaningful celebration of culture, heritage, and community on Wikimedia platforms. To help us improve and grow this initiative in future years, we kindly ask you to complete a short '''feedback form'''. Your responses are valuable in shaping how we support contributors like you. * '''Feedback Form:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXEtaqszxcwmTJa8pGT60E7GDtpbssNadR9vZFVFbLicGFBg/viewform Submit your feedback here] * '''Deadline to submit:''' 31 May 2025 It will only take a few minutes to complete, and your input will directly impact how we plan, communicate, and collaborate in the future. Thank you again for your support. We look forward to having you with us in future campaigns! Warm regards,<br/> ''Wiki Loves Ramadan International Team'' 10:51, 19 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/Participants&oldid=28751574 --> == Preusmjerenja == Šta ćemo s ovih 13 pokvarenih nogometnih preusmjerenja [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Posebno:Pokvarena_preusmjerenja&limit=250&offset=0 ovdje] (reprezentacije)? [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 19:08, 13 august 2025 (CEST) :Što se tiče nogometnih reprezentacija, planirao sam redom sve praviti po federacijama. Pošto su većina u Aziji, mislio sam za Wikipedia Asian Month dosta njih uraditi, međutim to je tek u novembru mjesecu. Ako imate neku sugestiju, slobodno predložite. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:13, 13 august 2025 (CEST) ::Ako me persiraš, nema potrebe. :) Pitam da znam treba li ih izbrisati ili će biti napravljeni članci, pa da ne diram. Onda neka stoje, ne jedu hljeba. :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 20:59, 13 august 2025 (CEST) :::To je iz navike hahah. Biti će napravljeni uglavnom, pošto imaju i šabloni oko toga gdje mora biti npr. "Burme" za Mjanmar, pa da ne bude redlink. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 21:41, 13 august 2025 (CEST) ::::Zapravo, nije toliki problem napraviti članke nego '''održavati ih'''. Tu smo tanki, pogotovo sa sportskim reprezentacijama i klubovima. Lahko je EN Wiki pokrivati sve muške i ženske repke u svim sportovima i dobnim kategorijama (klubove da ne spominjem); šta ćemo mi? Najčešća je situacija da članci padnu u zapećak, i to godinama, pa zato smjernica i za repke i za klubove (prenesi i ostalim "nogometašima / sportistima", iako i mene ima u sportovima, ali manje u ekipnim): najbolje bi se bilo ograničiti na prevođenje uvoda članaka na EN Wiki (od historije koliko ko želi i može), a tabele sa statistikama svesti na one koje najmanje zastarijevaju (infokutije se podrazumijevaju). Važi i za članke koje već imamo, naravno. Jednostavno, nemamo ljudstva za više. Želje su jedno, a realne mogućnosti najčešće suprotne tome. [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:49, 14 august 2025 (CEST) :::::Bilo bi dobro da ima neka automatizacija, jer je većinom isti šablon (npr. Kao za SP i kvalifikacije). Mislim da se može napraviti na način da se sam upisuju vrijednosti, umjesto da se za svaku repku pravi šablon, dosta bi olakšalo popunjavanje i samim tim i održavanje. Vidjeti ću nešto u vezi toga. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:40, 15 august 2025 (CEST) Kakao – kakaa, Curaçao - Curaçaa. ;-) – [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 00:52, 21 novembar 2025 (CET) :Popravljeno, hvala. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 01:41, 21 novembar 2025 (CET) == Papua Nova Gvineja == Cao, hoćeš li da zaredamo po šablonu Pokrajine Papue Nove Gvineje pa da to kompletiramo tokom Okeanijskog mjeseca? [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:28, 2 decembar 2025 (CET) :Može, ne bi to bilo loše da uradimo Regije, Pokrajine i sl. za PNG. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 18:38, 2 decembar 2025 (CET) ::I da sve slike budu u PNG-formatu. :) :) [[Korisnik:KWiki|KWiki]] ([[Razgovor s korisnikom:KWiki|razgovor]]) 18:41, 2 decembar 2025 (CET) :::Može, kontam bolje da se fokusiramo nego da se raštrkano svega po malo a ništa do kraja [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:47, 2 decembar 2025 (CET) == Šabloni - brisanje == Napiši ovdje koje šablone treba izbrisati kada završiš pa ću izbrisati. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 15:27, 12 februar 2026 (CET) :Označio sam ih sa {{tl|Brisanje}} pa komotno možeš sve označene tu. BTW čestitke za administratora! :D [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:33, 12 februar 2026 (CET) == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Share your Wiki Loves Ramadan 2026 journey! == Dear Organizer, On behalf of the Wiki Loves Ramadan International Team, I want to send a massive thank you for your leadership and hard work during the 2026 campaign. Organizing local events, coordinating juries, and tracking metrics takes a lot of effort, and your dedication has been vital to bridging the knowledge gap regarding Islamic heritage and traditions. As we wrap up this year's campaign, we would love to hear how things went in your community. We have put together the Organizer Feedback Form to capture your successes, challenges, and metrics. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Thank you again for championing this campaign. We couldn't do this without you. Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:12, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> == Thank you for joining Wiki Loves Ramadan 2026! == Dear Participant, Thank you so much for participating in the Wiki Loves Ramadan 2026 campaign! Whether you were writing articles or uploading photos to Wikimedia Commons, your contributions have helped share beautiful traditions, Islamic history, and cultural heritage with the rest of the world. We want to make sure next year's campaign is even better, and we need your help to do it! We would love it if you could take 3–5 minutes to fill out our quick '''Participant Feedback Form'''. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScw_bPHsVzpby50jc2_syJD5-mS9scnRL5BLv9UXH2tK3Mr8w/viewform Thank you again for sharing your knowledge and creativity with the Wikimedia movement. Keep an eye on your talk page and our social media for the final winner announcements soon! Happy editing, Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:13, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Participants&oldid=30750498 --> == Pitanje u vezi imenovanja određenih članaka == Zdravo Z1KA, primetio sam da si imenovao člana za treću vladu Save Minića kao Vlada Republike Srpske Save Minića III, gde sam daljim pregledom video da svaki članak o vladi Republike Srpske ide Vlada Republike Srpske (ime premijera) (redni broj njegove vlade), pa me zanima zar nije "lakše" ili kako već da bude npr Treća vlada Save Minića umesto Vlada Republike Srpske Save Minića III? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:14, 5 juli 2026 (CEST) :Možda jeste ljepše i lakše tako, ali o tome ne odlučujem ja. Kada sam izrađivao članke držao sam se formata prethodnih članaka i članaka drugih vlada, pa sam isti format koristio i za nove. Jedinu korekciju koju bih napravio u tom načinu jeste da se zna vlada čega, dakle "Treća vlada Republike Srpske Save Minića" ili "Druga vlada Federacije BiH Nermina Nikšića" za premijere sa 2+ vlada (ako je neko bio samo jednom, onda samo Vlada RS ili FBiH + Ime Prezime). [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:32, 5 juli 2026 (CEST) ::Možda je i to previše, jer se u samom članku definiše čega je vlada. Doduše moguće i ja sam malo zakomplikovao kod nas na srpskoj viki kod naziva članka Sastav Savjeta ministara B. Krišo, al ajde. ::Elem, ako možeš pregledaj članak o Miniću, pošto stoji da je nepregledana, mislim da ti imaš pravo da skineš tu oznaku kod izmena, tj da si patroler što bi se kod nas na sr.wiki reklo. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:43, 5 juli 2026 (CEST) :::To je neka formalnost, slično za svjetsko prvenstvo. Svi znamo o kojem se radi, ali članak se mora zvati "Svjetsko prvenstvo '''u nogometu/fudbalu'''" da se zna da je u tom sportu, jer inače ima za svaki sport svjetsko. Što se tiče članaka za pregled, upravo to radim, ako neko prije mene to ne riješi. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 20:47, 5 juli 2026 (CEST) ::::Bosancica by MK je bacila pogled, sredila ga je malo, ali idalje stoji nepregledano. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:51, 5 juli 2026 (CEST) :::::Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 21:13, 5 juli 2026 (CEST) == Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske == Jel bi mogao skinuti ovu oznaku Nepregledano sa članka Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 20:55, 18 juli 2026 (CEST) :Riješeno. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:27, 19 juli 2026 (CEST) == Gentle Reminder: Kindly submit your Organizer Feedback for Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Organizer, Hope you are doing well and keeping safe. We are reaching out to express our heartfelt gratitude for your relentless efforts and dedication in organizing Wiki Loves Ramadan 2026 in your local community. Organizing campaigns takes a lot of hard work, and your leadership has truly made a wonderful impact in bridging the knowledge gap regarding Islamic history and culture. As we are wrapping up this year’s activities, we kindly remind you to share your local campaign report and experience with us. If you haven't done so already, please take a few minutes to fill out the Organizer Feedback Form. * '''Link to form''': https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfDsuYSv2S4RCQuwAO9MlykJwgPIy-l9ENTr7I_GxpfVuo2TA/viewform * '''Deadline''': 31 July 2026 Your feedback is incredibly valuable to us. It will not only help us prepare our global impact report but also guide us in securing better resources and funding for organizers like you in the upcoming years. (You will also find a small section inside the form to provide your local language translations for the 2027 campaign banners!). Thank you so much for being a pillar of this campaign. Together, we can make the 2027 edition even more successful! Warm Regards, [[m:User:ZI Jony|ZI Jony]] (Project Lead) for the Wiki Loves Ramadan 2026 International Team. 22:47, 19 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/2026/Organizers&oldid=30750499 --> == Dopuna članka za Našu stranku == Pozdrav, Dobio sam info da je moja izmjena odbijena kao neuredna. Tražim pojašnjenje te odluke, imajući u vidu da sam utrošio 20 dana da ga sastavim što nije bilo lako napraviti, i istražiti sve podatke nosilaca javnih funkcija, pa bih volio da znam zašto npr. nije prihvaćeno uz obrazloženje šta tačno treba doraditi i ja bih to doradio, a ovako paušalno napisati ''neuredno'' nema nikakvog smisla. https://bs.wikipedia.org/wiki/Na%C5%A1a_stranka Hvala [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 09:34, 21 juli 2026 (CEST) :20 dana za nešto što je par guglanja ili jedan ChatGPT prompt? :Ali evo, pojasniti ću, ''I'll give you the benefit of the doubt''. Prenatrpano je naslovima, podnaslovima i tabelama, te nije uopšte enciklopedijski. Veoma je zakomplikovano nešto što je moglo stati u nekoliko paragrafa. Ono što mogu je izaći u susret pa vratiti izmjenu, tako da možete fino doraditi. Dovoljno je jedan naslov sa eventualno jednom tabelom ili paragrafom gdje se sve ove informacije mogu napisati. Ono što mogu pohvaliti jeste referencirani sadržaj, ali bi preporučio da ne koristite reference političkih stranaka, osim ako nema drugog izvora. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 12:21, 21 juli 2026 (CEST) ::Za mene praviti odgovarajuće tabele nije bilo baš lako ali dobro. Ne svodi se sve na ChatGPT i obično googlanje. Sad već imam ideju šta treba mijenjati ali mi treba ta verzija da se vrati i ja ću je doraditi, jer imam dosta članaka iza sebe i mislim da to mogu popraviti. Hvala za pojašnjenje. [[Korisnik:Markonixbg|Markonixbg]] ([[Razgovor s korisnikom:Markonixbg|razgovor]]) 17:53, 22 juli 2026 (CEST) :::Vraćena je stranica, sredite po dogovoru. [[Korisnik:Panasko|Panasko]] ([[Razgovor s korisnikom:Panasko|razgovor]]) 18:56, 22 juli 2026 (CEST) :::Sredite, dopunite još nekim informacijama u skladu s pravilima. Preporuka je da pogledate slične članke, kao npr. [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] i slične. Samo pripazite na neutralnost članka i naravno prethodno navedenih uputa i kritika. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:03, 22 juli 2026 (CEST) == Spisak institucija BiH == Pozdrav Z1KA, Napravila sam izmjenu naziva stranice, ali nisam sigurna da je i ovako navedeno ispravno. Riječ "agencije" svakako ne trebaju u nazivu, jer bi onda trebali pobrojati sve organe. Ali kada se uđe u tekst vidi se da se obrađuju institucije BiH (državni nivo), institucije entiteta (institucije FBiH i institucije RS) i institucije Brčko distrikta BiH). Naziv institucije BiH odnosi se na institucije na državnom nivou. Pa bi možda najbolje bilo ili staviti Spisak institucije u BiH ili razdvojiti članke. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 19:36, 3 august 2026 (CEST) :Slažem se. Preimenovati ću članak u [[Spisak institucija u Bosni i Hercegovini]]. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 19:54, 3 august 2026 (CEST) == Pregled prevoda Žmaher i RDB == Baci pogled na ta dva članka, nzm koliko sam ih prilagodio. [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 21:14, 4 septembar 2026 (CEST) :Potrebno je proširiti oba članka po pravilima. Trenutno, nije zadovoljavajući broj bajtova (ne računaju se šabloni, reference i sl.). [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 12:48, 12 septembar 2026 (CEST) ::Koliko bajtova treba da ima? [[Korisnik:Konduras|Konduras]] ([[Razgovor s korisnikom:Konduras|razgovor]]) 21:47, 12 septembar 2026 (CEST) :::Dobar i kompletan članak je onaj članak koji ima najmanje 4000 bajtova čistog sadržaja, dakle bez šablona, referenci i sličnih stvari. Uz to, treba imati najmanje 1 referencu i treba biti napisan iz neutralnog, objektivnog gledište. Članak može imati i ispod toga, čak i npr. 1000 ili manje, ali tada postaje stub ([[Wikipedia:U začetku]]). S obzirom da je članak nov, predlažem da ga barem dopunite do te brojke. Naravno, sadržaj mora imati smisla i ne smije se ponavljati samo u drugoj formi. [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 11:14, 13 septembar 2026 (CEST) 1ykty1xolgxe3fh2j03vzubdzbdtq4f 0 527537 3924776 3907679 2026-09-12T12:16:43Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3924776 wikitext text/x-wiki '''Niskoponavljajuća kopija''' ('''LCR'''), također poznata kao '''segmentne duplikacije''' ('''SD'''), ili '''duplikoni''', su sekvence [[Dezoksiribonukleinska kiselina|DNK]] prisutne na više lokacija unutar [[genom]]a koje dijele visok nivo identiteta sekvence. == Ponavljanja == Ponavljanja, ili [[duplikacija (genetika)|duplikacije]], obično su dugačke 10–300 [[bazni par|kb]] i čine više od 95% [[poravnanje sekvence|identiteta sekvence]]. Iako rijetka kod većine sisara, LCR-ovi čine veliki dio [[ljudski genom|ljudskog genoma]] zbog značajne ekspanzije tokom [[evolucija primata|evolucije primata]].<ref>{{cite thesis|url=http://etd.ohiolink.edu/send-pdf.cgi/Johnson%20Matthew%20Eric.pdf?case1190140658|title=Primate Gene and Genome Evolution Driven by Segmental Duplication of Chromosome 16|last=Johnson|first=M.E.|type=Ph.D.|date=2008|publisher=Case Western Reserve University|access-date=2. 11. 2025|archive-date=2. 3. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302214915/http://etd.ohiolink.edu/send-pdf.cgi/Johnson%20Matthew%20Eric.pdf?case1190140658|url-status=dead}}</ref> Kod ljudi, [[hromosomi Y]] i [[Hromosom 22|22]] imaju najveći udio [[standardna devijacija|standardnih devijacija]]: 50,4% odnosno 11,9%<ref>{{Cite journal | doi = 10.1038/nrg1895 | title = Primate segmental duplications: crucibles of evolution, diversity and disease | year = 2006 | author = Bailey, Jeffrey A. | journal = Nature Reviews Genetics | volume = 7 | pages = 552–64 | pmid = 16770338 | last2 = Eichler | first2 = EE | issue = 7 | s2cid = 3203768 }}</ref> [[SRGAP2]] je SD. Neusklađenost LCR-ova tokom [[nealelna homologna rekombinacija|nealelne homologne rekombinacije]] (NAHR)<ref name="pmid20188345">{{cite journal|last1=Zhang|first1=F|last2=Potocki|first2=L|last3=Sampson|first3=JB|last4=Liu|first4=P|last5=Sanchez-Valle|first5=A|last6=Robbins-Furman|first6=P|last7=Navarro|first7=AD|last8=Wheeler|first8=PG|last9=Spence|first9=JE|last10=Brasington|first10=CK|last11=Withers|first11=MA|last12=Lupski|first12=JR|title=Identification of uncommon recurrent Potocki-Lupski syndrome-associated duplications and the distribution of rearrangement types and mechanisms in PTLS.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2010-03-12_86_3/page/462|journal=American Journal of Human Genetics|date=12. 3. 2010|volume=86|issue=3|pages=462–70|doi=10.1016/j.ajhg.2010.02.001|pmid=20188345|pmc=2833368}}</ref> je važan mehanizam koji leži u osnovi [[mikrodelecijski sindrom|hromosomskih mikrodelecijskih poremećaja]], kao i njihovih recipročnih duplikacijskih partnera.<ref>{{cite journal|last1=Shaikh|first1=TH|last2=Kurahashi|first2=H|last3=Saitta|first3=SC|last4=O'Hare|first4=AM|last5=Hu|first5=P|last6=Roe|first6=BA|last7=Driscoll|first7=DA|last8=McDonald-McGinn|first8=DM|last9=Zackai|first9=EH|author9-link=Elaine Zackai|last10=Budarf|first10=ML|last11=Emanuel|first11=BS|title=Chromosome 22-specific low copy repeats and the 22q11.2 deletion syndrome: genomic organization and deletion endpoint analysis.|journal=Human Molecular Genetics|date=1. 3. 2000|volume=9|issue=4|pages=489–501|doi=10.1093/hmg/9.4.489|pmid=10699172|doi-access=free}}</ref> Mnogi LCR-ovi su koncentrirani u "vrućim tačkama", kao što je regija [[hromosom 17|17p11-12]], od kojih se 27% sastoji od LCR sekvence. NAHR i [[nehomologno spajanje krajeva]] (NHEJ) unutar ove regije odgovorni su za širok spektar poremećaja, uključujući [[Charcot-Marie-Toothov sindrom tip 1A]],<ref name="pmid11381029">{{cite journal|last1=Inoue|first1=K|last2=Dewar|first2=K|last3=Katsanis|first3=N|last4=Reiter|first4=LT|last5=Lander|first5=ES|last6=Devon|first6=KL|last7=Wyman|first7=DW|last8=Lupski|first8=JR|last9=Birren|first9=B|title=The 1.4-Mb CMT1A duplication/HNPP deletion genomic region reveals unique genome architectural features and provides insights into the recent evolution of new genes.|url=https://archive.org/details/genome-research_2001-06_11_6/page/1018|journal=Genome Research|date=juni 2001|volume=11|issue=6|pages=1018–33|doi=10.1101/gr.180401|pmid=11381029|pmc=311111}}</ref> [[nasljedna neuropatija sa sklonošću ka paralizama uzrokovanim pritiskom]],<ref name="pmid11381029" /> [[Smith-Magenisov sindrom|Smith-Magenisov]],<ref name="pmid15148657">{{cite journal|last1=Shaw|first1=CJ|last2=Withers|first2=MA|last3=Lupski|first3=JR|title=Uncommon deletions of the Smith-Magenis syndrome region can be recurrent when alternate low-copy repeats act as homologous recombination substrates.|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2004-07_75_1/page/74|journal=American Journal of Human Genetics|date=juli 2004|volume=75|issue=1|pages=75–81|doi=10.1086/422016|pmid=15148657|pmc=1182010}}</ref> i [[Potocki–Lupskijev sindrom]].<ref name="pmid20188345" /> == Detekcija == Postoje dva široko prihvaćena metoda za detekciju SD-a:<ref>{{Cite web|url=http://genomebiology.com/2003/4/4/R25|title=Genome-wide detection of segmental duplications|access-date=2. 11. 2025|archive-date=17. 12. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217072407/http://genomebiology.com/2003/4/4/R25|url-status=dead}}</ref> *1. Poređenje sklopa cijelog genoma (WGAC), u kojem se identificiraju regije homologije unutar sklopa. *2. Detekcija sekvenci [[Svegenomska studija asocijacije|cijelog genoma]] pomoću sačmarice (WSSD), u kojoj se duplikacija regija zaključuje povećanom [[Pokrivenost (genetika)|pokrivenost čitanja]] na mjestu segmentne duplikacije. == Također pogledajte == * [[Pseudogen]] * [[Molekularna evolucija]] * [[Komparativna genomika]] * [[Inparanoid]] * [[Duplikacija tandemskog egzona]] * [[Varijacije broja kopija 1q21.1]] * [[Segmentalna duplikacija na ljudskom Y hromosomu]] == Reference == {{Refspisak}} {{Ponovljena sekvenca}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Molekularna genetika]] [[Kategorija:Mutacije]] 1vzyng4o7n6oztwu1kva9sstoz0vshd 0 530141 3924821 3890787 2026-09-13T08:48:17Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Waipio_waterfall.jpg datotekom [[:File:Hiʻilawe_Falls.jpg|Hiʻilawe_Falls.jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · 3924821 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Waipio Lookout View.jpg|200px|mini|Pogled s vidikovca u dolini Waipiʻo.]] [[Datoteka:Hiʻilawe Falls.jpg|200px|mini|Vodopad Hiʻilawe u pozadini doline Waipiʻo.]] [[Datoteka:WaipioValley.jpg|200px|mini|Pogled na stražnji dio doline Waipiʻo.]] [[Datoteka:Waipio Valley uphill.JPG|200px|mini|Pogled na stražnji dio doline Waipiʻo.]] [[Datoteka:2006 Hawaii earthquake.JPG|200px|mini|Urušavanje litice na ušću doline Waipiʻo tijekom potresa u zaljevu Kiholo u listopadu 2006.]] [[Datoteka:WaipioRoad.jpg|200px|mini|Komadić doline Waipiʻo s pristupne ceste, koja ima nagib od 25%.]] '''Dolina Waipiʻo''' (eng. ''Waipiʻo Valley'') [[dolina]] je smještena na [[Havaji|havajskom]] Velikom otoku, u okrugu [[Hāmākua]]. Ime doline znači „zakrivljena voda” na [[Havajski jezik|havajskom]] jeziku.<ref name="Lovebigisland">{{Cite web|url=https://www.lovebigisland.com/waipio-valley/|title=Waipi‘o Valley: How to visit and what to see|publisher=Lovebigisland.com|date=1. 10. 2024|access-date=1. 8. 2024|language=en}}</ref> U dolini se nalazio dvor nekih havajskih [[poglavica]] (havajski ''[[Aliʻi]]''). Prvi vladar koji je tamo imao dvor bio je [[Kahaimoelea]]. Mjesto je bilo poznato po stablima ''Eugenije reinwardtiane'', koja su zvana ''Nioi wela o Paʻakalana''. Ta su se stabla nalazila pokraj dvora poglavicâ, ali je poglavica [[Kahekili II.]] dao spaliti četiri „sveta stabla” u 18. stoljeću.<ref>{{Cite web|url=https://www.sacred-texts.com/pac/hft/hft08.htm|title=Hawaiian Folk Tales|author=Thomas Thrum|publisher=A. C. McClurg|date=1907|page=12|language=en}}</ref> Dolina je danas poznata po farmama ''[[taro]]a'' i prekrasnim vodopadima.<ref>{{Cite web|url=https://www.latimes.com/travel/la-tr-travel-hawaii-cultural-awareness-20190421-story.html|title=Learning Hawaii's history may be key to avoiding cultural insensitivity|author=Christine Hitt|publisher=Los Angeles Times|date=21. 4. 2019|access-date=1. 8. 2024|language=en}}</ref> Posljednja scena iz filma ''[[Waterworld]]'' (1995.) snimljena je u dolini.<ref name="Lovebigisland"/><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0114898/locations|title=Locations - Waterworld (1995.)|publisher=[[IMDb]]|access-date=1. 8. 2024|language=en}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjske veze == {{Commons|Waipio Valley|Dolina Waipiʻo}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Doline]] [[Kategorija:Geografija Havaja]] 5mr2kqe14i08x440f5akm86ygqjam7c 0 530443 3924782 3924313 2026-09-12T15:36:40Z Z1KA 87045 3924782 wikitext text/x-wiki {{Budući izbori}} {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Denis Bećirović]] | stranka1 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Darijana Filipović]] | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Zdenko Lučić]] | stranka2 = [[Nezavisni kandidat|Nezav.]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Željka Cvijanović]] | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br />[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br />[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = | map_image = | map_size = | map_caption = | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = 8 | postotak1 = | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = 5 | postotak3 = | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = | stranka5 = [[Demokratska fronta]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati5 = 3 | postotak5 = | stranka6 = [[Naša stranka]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati6 = 3 | postotak6 = | stranka7 = [[Narod i pravda]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati7 = 2 | postotak7 = | stranka8 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati8 = 2 | postotak8 = | stranka9 = [[Partija demokratskog progresa]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati9 = 2 | postotak9 = | stranka10 = [[Narodni evropski savez]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati10 = 2 | postotak10 = | stranka11 = [[Za pravdu i red]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati11 = 1 | postotak11 = | stranka12 = [[Demokratski savez]] | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|DEMOS|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Nedeljko Čubrilović]]}} | mandati12 = 1 | postotak12 = | stranka13 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati13 = 1 | postotak13 = | stranka14 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|BHI|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Fuad Kasumović]]}} | mandati14 = 1 | postotak14 = | stranka15 = [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|NPD|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Šemsudin Mehmedović]]}} | mandati15 = 1 | postotak15 = | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' su [[opći izbori]] koji će se održati 4. oktobra 2026, na osnovu [[Izbori u Bosni i Hercegovini#Izborni zakon|Izbornog zakona Bosne i Hercegovine]]. Na izborima biraju se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo bi trebali biti prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima će se službeno koristiti nove izborne tehnologije, nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije bi osigurale i ojačale što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ==== Član iz reda srpskog naroda ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez_okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednica Vlade Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravud i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez_okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-RS|grupa=lower-alpha}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka BiH]] |Regionalni predsjednik HSS BiH-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == ==Također pogledajte== *[[Izbori u Bosni i Hercegovini]] *[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Izbori za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine|Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Kantonalne skupštine|Izbori za zastupnike u skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska|Izbori u Republici Srpskoj]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik|Izbori za predsjednika Republike Srpske 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|Izbori za poslanike u Narodnoj skupštini Republike Srpske 2026.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] jsjns8xmbro6vhvts78z46r2qu0xlnp 0 534642 3924799 3901531 2026-09-13T00:55:38Z Bosancica by MK 173186 Dorađen uvodni dio 3924799 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Zdenko Lučić | slika = | opis_slike = | redoslijed = | vrijeme_na_vlasti = | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 1967. | mjesto_rođenja = [[Ljubuški]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | politička_stranka = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = [[pravnik]], brigadni general, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = [[Hrvatsko vijeće odbrane]] | godine_službe = | čin = brigadni general | komandovao = | ratovi = [[Rat u Bosni i Hercegovini]] | ordeni = }} '''Zdenko Lučić''' ([[Ljubuški]], 1967) [[bosanskohercegovački]] je pravnik, privrednik, bivši vojni oficir i političar. Tokom ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini 1990-ih godina obavljao je različite zapovjedne, organizacijske i sigurnosne dužnosti. Učestvovao je u formiranju struktura [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO), uključujući Vojnu policiju HVO-a, jedinicu posebne namjene i Nastavno središte novaka u Čapljini, a obavljao je i odgovorne dužnosti u [[Sigurnosno-informativna služba|Sigurnosno-informativnoj službi]] (SIS) HVO-a.<ref name="lucic-biografija">{{cite web |title=Zdenko Lučić – Službena stranica |url=https://zdenkolucic.ba/ |website=zdenkolucic.ba |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="LJPortal_2025_Lucic_Intervju">{{cite web |last=Nižić |first=Sandra |title=Ekspozivni intervju – Zdenko Lučić: Bivši oficiri JNA razbijali HVO – danas kroje politiku i karijere |url=https://ljportal.com/ekspozivni-intervju-zdenko-lucic-bivsi-oficiri-jna-razbijali-hvo-danas-kroje-politiku-i-karijere-111236/ |website=LJportal / OTPOR.Media |date=28. 12. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nosilac je čina brigadnog generala.<ref name="HercegovinaInfo_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |last=Kolobara |first=Z. |title=Tko je Zdenko Lučić kojim 'Petorka' planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=20. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon 1996. djelovao je u sigurnosno-obavještajnom sistemu [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]], u okviru [[Sigurnosna izvještajna služba|Sigurnosno izvještajne službe]] (SIS), u odjelu [[Hrvatsko ratno zrakoplovstvo|Hrvatskog ratnog zrakoplovstva]] i [[protivzračna odbrana|protivzračne odbrane]] (HRZ i PZO).<ref name="klix-biografija">{{cite web |last=D. Be. |title=Ko je Zdenko Lučić i da li će na megdan Darijani Filipović i Slavenu Kovačeviću |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-zdenko-lucic-i-da-li-ce-na-megdan-darijani-filipovic-i-slavenu-kovacevicu/260424191 |website=Klix.ba |date=24. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1997. izabran je za predsjednika Mladeži [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]], a na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|općim izborima 1998.]] izabran je za zastupnika u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="lucic-biografija" /><ref name="klix-biografija" /><ref name="oslobodjenje-biografija">{{cite web |last=Sofradžija |first=Lejla |title=Izbori su sve bliže - ovo su svi kandidati u utrci za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/izbori-su-sve-blize-ovo-su-svi-kandidati-u-utrci-za-predsjednistvo-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=14. 8. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Početkom 2000-ih priključio se političkoj stranci [[Hrvatski istinski preporod]], na čijem je čelu bio [[Miroslav Tuđman]], te je 2002. postao njen glavni sekretar i iste godine izabran za vijećnika Gradskog vijeća [[Makarska|Makarske]].<ref name="oslobodjenje-biografija" /><ref name="Ramski_Vjesnik_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić, neovisni kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://ramski-vjesnik.ba/clanak/tko-je-zdenko-lucic-neovisni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/272253/ |website=Ramski Vjesnik |date=28. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2026.]] zajednički je kandidat pet stranaka, [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez|HDS]], za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda.<ref name="oslobodjenje-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat Petorke za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-je-kandidat-petorke-za-clana-predsjednistva-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="bosnainfo-kandidat">{{cite web |title=HDZ 1990 i partneri potvrdili: Zdenko Lučić će biti njihov kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://bosnainfo.ba/politika/hdz-1990-i-partneri-potvrdili-zdenko-lucic-ce-biti-njihov-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/ |website=Bosnainfo |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="hrt-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić kandidat hrvatskih oporbenih stranaka za Predsjedništvo BiH |url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/zdenko-lucic-kandidat-hrvatskih-oporbenih-stranaka-za-predsjednistvo-bih-12703314 |website=Hrvatska radiotelevizija |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="hnp-kandidat">{{cite web |title=Petorka s Lučićem najavila novu zoru i eru nove politike |url=https://hnp.ba/novosti/petorka-s-lucicem-najavila-novu-zoru-i-eru-nove-politike/ |website=Hrvatski nacionalni pomak |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026}}</ref> ==Biografija== Lučić je rođen 1967. u [[Ljubuški|Ljubuškom]]. Po obrazovanju je diplomirani pravnik. Još kao student prava uključio se u organiziranje [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] početkom 1990-ih.<ref name="hercegovina-biografija">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić kojim "Petorka" planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/amp/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="politicki-biografija">{{cite web |title=Ko je Zdenko Lučić |url=https://www.politicki.ba/vijesti/ko-je-zdenko-lucic/100154 |website=Politički.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bio je pripadnik struktura Hrvatskog vijeća odbrane, gdje je stekao čin brigadnog generala.<ref name="avaz-kandidatura">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/1038554/zdenko-lucic-je-kandidat-za-predsjednistvo-bih |website=Dnevni avaz |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="dnevnik">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, konačna odluka petorke početkom idućeg tjedna |url=https://www.dnevnik.ba/vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-konacna-odluka-petorke-pocetkom-iduceg-tjedna/ |website=Dnevnik.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Nakon rata djelovao je u javnom i poslovnom sektoru. Radio je kao univerzitetski asistent u Mostaru, gdje je predavao pravne i ekonomske predmete, a potom je obavljao rukovodeće dužnosti u bankarskim i finansijskim institucijama.<ref name="etto">{{cite web |title=Lučić kao izbor hercegovačke "Petorke": Vojna karijera, politika i ekonomija u jednoj biografiji |url=https://etto.ba/clanak/lucic-kao-izbor-hercegovacke-petorke-vojna-karijera-politika-i-ekonomija-u-jednoj-biografiji |website=Etto.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == Lučić se u proljeće 2026. počeo spominjati kao mogući kandidat stranaka hrvatske opozicije za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Krajem aprila 2026. javno je objavio da prihvata kandidaturu, navodeći da nastupa kao kandidat s hrvatskim identitetom i predstavljajući radni nacrt strateškog dokumenta o sigurnosnoj politici Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{cite web |title=Zdenko Lučić objavio da je kandidat petorke za hrvatskog člana Predsjedništva BiH: Najavio i plan djelovanja i "nacionalnu strategiju" |url=https://raport.ba/zdenko-lucic-objavio-da-je-kandidat-petorke-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-najavio-i-plan-djelovanja-i-nacionalnu-strategiju |website=Raport.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Predsjednici pet stranaka okupljenih oko HDZ-a 1990, HRS-a, HNP-a, HSS-a i HDS-a potvrdili su u maju 2026. da će Lučić biti njihov kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda. Time je postao jedan od najavljenih kandidata za tu funkciju, uz Darijanu Filipović iz [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] i Slavena Kovačevića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]].<ref name="oslobodjenje-kandidat"/><ref name="bosnainfo-kandidat"/> U obrazloženju kandidature predstavnici Petorke naveli su da Lučića vide kao kandidata koji može ponuditi alternativu politici HDZ-a BiH. U javnim istupima naglašavao je sigurnosnu politiku, očuvanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine, položaj Hrvata u Bosni i Hercegovini i potrebu izrade strategije nacionalne sigurnosti.<ref name="hercegovina-prvi">{{cite web |title=Zdenko Lučić prvi put se obratio kao kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/zdenko-lucic-prvi-put-se-obratio-as-kandidat-za-predsjednistvo-bih-hrvati-su-se-znali-izboriti-za-svoju-opstojnost/255970/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="viteski">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, uskoro konačna odluka |url=https://viteski.ba/vijesti/bih-vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-uskoro-konacna-odluka/ |website=Viteški.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lučić, Zdenko}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubuški]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Generali Hrvatskog vijeća odbrane]] idlyl9df8ud8g4phwfaziz0ozw1z6fd 3924800 3924799 2026-09-13T01:09:27Z Bosancica by MK 173186 3924800 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Zdenko Lučić | slika = | opis_slike = | redoslijed = | vrijeme_na_vlasti = | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 1967. | mjesto_rođenja = [[Ljubuški]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | politička_stranka = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = | zanimanje = [[pravnik]], brigadni general, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = [[Hrvatsko vijeće odbrane]] | godine_službe = | čin = brigadni general | komandovao = | ratovi = [[Rat u Bosni i Hercegovini]] | ordeni = }} '''Zdenko Lučić''' ([[Ljubuški]], 1967) je [[bosanskohercegovački]] pravnik, privrednik, bivši vojni oficir i političar. Tokom ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini 1990-ih obavljao je različite zapovjedne, organizacijske i sigurnosne dužnosti. Učestvovao je u formiranju struktura [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO), uključujući Vojnu policiju HVO-a, jedinicu posebne namjene i Nastavno središte novaka u Čapljini, a obavljao je i odgovorne dužnosti u [[Sigurnosno-informativna služba|Sigurnosno-informativnoj službi]] (SIS) HVO-a.<ref name="lucic-biografija">{{cite web |title=Zdenko Lučić – Službena stranica |url=https://zdenkolucic.ba/ |website=zdenkolucic.ba |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="LJPortal_2025_Lucic_Intervju">{{cite web |last=Nižić |first=Sandra |title=Ekspozivni intervju – Zdenko Lučić: Bivši oficiri JNA razbijali HVO – danas kroje politiku i karijere |url=https://ljportal.com/ekspozivni-intervju-zdenko-lucic-bivsi-oficiri-jna-razbijali-hvo-danas-kroje-politiku-i-karijere-111236/ |website=LJportal / OTPOR.Media |date=28. 12. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nosilac je čina brigadnog generala.<ref name="HercegovinaInfo_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |last=Kolobara |first=Z. |title=Tko je Zdenko Lučić kojim 'Petorka' planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=20. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon 1996. djelovao je u sigurnosno-obavještajnom sistemu [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]], u okviru [[Sigurnosna izvještajna služba|Sigurnosno izvještajne službe]] (SIS), u odjelu [[Hrvatsko ratno zrakoplovstvo|Hrvatskog ratnog zrakoplovstva]] i [[protivzračna odbrana|protivzračne odbrane]] (HRZ i PZO).<ref name="klix-biografija">{{cite web |last=D. Be. |title=Ko je Zdenko Lučić i da li će na megdan Darijani Filipović i Slavenu Kovačeviću |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-zdenko-lucic-i-da-li-ce-na-megdan-darijani-filipovic-i-slavenu-kovacevicu/260424191 |website=Klix.ba |date=24. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1997. izabran je za predsjednika Mladeži [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]], a na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|općim izborima 1998.]] izabran je za zastupnika u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="lucic-biografija" /><ref name="klix-biografija" /><ref name="oslobodjenje-biografija">{{cite web |last=Sofradžija |first=Lejla |title=Izbori su sve bliže - ovo su svi kandidati u utrci za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/izbori-su-sve-blize-ovo-su-svi-kandidati-u-utrci-za-predsjednistvo-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=14. 8. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Početkom 2000-ih priključio se političkoj stranci [[Hrvatski istinski preporod]], na čijem je čelu bio [[Miroslav Tuđman]], te je 2002. postao njen glavni sekretar i iste godine izabran za vijećnika Gradskog vijeća [[Makarska|Makarske]].<ref name="oslobodjenje-biografija" /><ref name="Ramski_Vjesnik_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić, neovisni kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://ramski-vjesnik.ba/clanak/tko-je-zdenko-lucic-neovisni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/272253/ |website=Ramski Vjesnik |date=28. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2026.]] zajednički je kandidat pet stranaka, [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez|HDS]], za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda.<ref name="oslobodjenje-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat Petorke za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-je-kandidat-petorke-za-clana-predsjednistva-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="bosnainfo-kandidat">{{cite web |title=HDZ 1990 i partneri potvrdili: Zdenko Lučić će biti njihov kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://bosnainfo.ba/politika/hdz-1990-i-partneri-potvrdili-zdenko-lucic-ce-biti-njihov-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/ |website=Bosnainfo |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="hrt-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić kandidat hrvatskih oporbenih stranaka za Predsjedništvo BiH |url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/zdenko-lucic-kandidat-hrvatskih-oporbenih-stranaka-za-predsjednistvo-bih-12703314 |website=Hrvatska radiotelevizija |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="hnp-kandidat">{{cite web |title=Petorka s Lučićem najavila novu zoru i eru nove politike |url=https://hnp.ba/novosti/petorka-s-lucicem-najavila-novu-zoru-i-eru-nove-politike/ |website=Hrvatski nacionalni pomak |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026}}</ref> ==Biografija== Lučić je rođen 1967. u [[Ljubuški|Ljubuškom]]. Po obrazovanju je diplomirani pravnik. Još kao student prava uključio se u organiziranje [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] početkom 1990-ih.<ref name="hercegovina-biografija">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić kojim "Petorka" planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/amp/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="politicki-biografija">{{cite web |title=Ko je Zdenko Lučić |url=https://www.politicki.ba/vijesti/ko-je-zdenko-lucic/100154 |website=Politički.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bio je pripadnik struktura Hrvatskog vijeća odbrane, gdje je stekao čin brigadnog generala.<ref name="avaz-kandidatura">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/1038554/zdenko-lucic-je-kandidat-za-predsjednistvo-bih |website=Dnevni avaz |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="dnevnik">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, konačna odluka petorke početkom idućeg tjedna |url=https://www.dnevnik.ba/vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-konacna-odluka-petorke-pocetkom-iduceg-tjedna/ |website=Dnevnik.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Nakon rata djelovao je u javnom i poslovnom sektoru. Radio je kao univerzitetski asistent u Mostaru, gdje je predavao pravne i ekonomske predmete, a potom je obavljao rukovodeće dužnosti u bankarskim i finansijskim institucijama.<ref name="etto">{{cite web |title=Lučić kao izbor hercegovačke "Petorke": Vojna karijera, politika i ekonomija u jednoj biografiji |url=https://etto.ba/clanak/lucic-kao-izbor-hercegovacke-petorke-vojna-karijera-politika-i-ekonomija-u-jednoj-biografiji |website=Etto.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == Lučić se u proljeće 2026. počeo spominjati kao mogući kandidat stranaka hrvatske opozicije za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Krajem aprila 2026. javno je objavio da prihvata kandidaturu, navodeći da nastupa kao kandidat s hrvatskim identitetom i predstavljajući radni nacrt strateškog dokumenta o sigurnosnoj politici Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{cite web |title=Zdenko Lučić objavio da je kandidat petorke za hrvatskog člana Predsjedništva BiH: Najavio i plan djelovanja i "nacionalnu strategiju" |url=https://raport.ba/zdenko-lucic-objavio-da-je-kandidat-petorke-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-najavio-i-plan-djelovanja-i-nacionalnu-strategiju |website=Raport.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Predsjednici pet stranaka okupljenih oko HDZ-a 1990, HRS-a, HNP-a, HSS-a i HDS-a potvrdili su u maju 2026. da će Lučić biti njihov kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda. Time je postao jedan od najavljenih kandidata za tu funkciju, uz Darijanu Filipović iz [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] i Slavena Kovačevića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]].<ref name="oslobodjenje-kandidat"/><ref name="bosnainfo-kandidat"/> U obrazloženju kandidature predstavnici Petorke naveli su da Lučića vide kao kandidata koji može ponuditi alternativu politici HDZ-a BiH. U javnim istupima naglašavao je sigurnosnu politiku, očuvanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine, položaj Hrvata u Bosni i Hercegovini i potrebu izrade strategije nacionalne sigurnosti.<ref name="hercegovina-prvi">{{cite web |title=Zdenko Lučić prvi put se obratio kao kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/zdenko-lucic-prvi-put-se-obratio-as-kandidat-za-predsjednistvo-bih-hrvati-su-se-znali-izboriti-za-svoju-opstojnost/255970/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="viteski">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, uskoro konačna odluka |url=https://viteski.ba/vijesti/bih-vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-uskoro-konacna-odluka/ |website=Viteški.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lučić, Zdenko}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubuški]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Generali Hrvatskog vijeća odbrane]] 6fdfy9xakut7ch06vny8fxq3ob5ydpi 3924801 3924800 2026-09-13T01:45:54Z Bosancica by MK 173186 Dorađena infokutija 3924801 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Zdenko Lučić | slika = | opis_slike = | redoslijed = Zastupnik u [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 1998–2000. | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 1967. | mjesto_rođenja = [[Ljubuški]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | politička_stranka = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = Pravni fakultet u Mostaru | zanimanje = pravnik, privrednik, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = [https://zdenkolucic.ba/ zdenkolucic.ba] | nagrade = | pripadnost = | vojska = {{Plainlist| * [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska (HV)]] * [[Hrvatsko vijeće odbrane |Hrvatsko vijeće odbrane (HVO)]] }} | godine_službe = | čin = brigadni general | komandovao = | ratovi = {{Plainlist| * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] * [[Rat u Hrvatskoj]] }} | ordeni = {{Plainlist| * [[Red hrvatskog pletera]]<ref name="Narodne_Novine_1996_Pleter">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Redom hrvatskog pletera za osobiti doprinos razvitku i ugledu Republike Hrvatske i dobrobiti njezinih građana |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1996_07_56_1145.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=56/1996 |date=11. 7. 1996 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> * [[Red hrvatskog trolista]]<ref name="Narodne_Novine_1996">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Redom hrvatskog trolista za osobite zasluge za Republiku Hrvatsku stečene u ratu |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/full/1996_07_56_1136.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=56/1996 |date=11. 7. 1996 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> * [[Spomenica Domovinske zahvalnosti]]<ref name="Narodne_Novine_1997">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Spomenicom domovinske zahvalnosti za časnu i uzornu službu u zajedničkim operacijama HV i HVO u razdoblju do 1997. |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_11_120_7768.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=120/1997 |date=10. 11. 1997 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> }} }} '''Zdenko Lučić''' ([[Ljubuški]], 1967) je [[bosanskohercegovački]] pravnik, privrednik, bivši vojni oficir i političar. Tokom ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini 1990-ih obavljao je različite zapovjedne, organizacijske i sigurnosne dužnosti. Učestvovao je u formiranju struktura [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO), uključujući Vojnu policiju HVO-a, jedinicu posebne namjene i Nastavno središte novaka u Čapljini, a obavljao je i odgovorne dužnosti u [[Sigurnosno-informativna služba|Sigurnosno-informativnoj službi]] (SIS) HVO-a.<ref name="lucic-biografija">{{cite web |title=Zdenko Lučić – Službena stranica |url=https://zdenkolucic.ba/ |website=zdenkolucic.ba |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="LJPortal_2025_Lucic_Intervju">{{cite web |last=Nižić |first=Sandra |title=Ekspozivni intervju – Zdenko Lučić: Bivši oficiri JNA razbijali HVO – danas kroje politiku i karijere |url=https://ljportal.com/ekspozivni-intervju-zdenko-lucic-bivsi-oficiri-jna-razbijali-hvo-danas-kroje-politiku-i-karijere-111236/ |website=LJportal / OTPOR.Media |date=28. 12. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nosilac je čina brigadnog generala.<ref name="HercegovinaInfo_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |last=Kolobara |first=Z. |title=Tko je Zdenko Lučić kojim 'Petorka' planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=20. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon 1996. djelovao je u sigurnosno-obavještajnom sistemu [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]], u okviru [[Sigurnosna izvještajna služba|Sigurnosno izvještajne službe]] (SIS), u odjelu [[Hrvatsko ratno zrakoplovstvo|Hrvatskog ratnog zrakoplovstva]] i [[protivzračna odbrana|protivzračne odbrane]] (HRZ i PZO).<ref name="klix-biografija">{{cite web |last=D. Be. |title=Ko je Zdenko Lučić i da li će na megdan Darijani Filipović i Slavenu Kovačeviću |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-zdenko-lucic-i-da-li-ce-na-megdan-darijani-filipovic-i-slavenu-kovacevicu/260424191 |website=Klix.ba |date=24. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1997. izabran je za predsjednika Mladeži [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]], a na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|općim izborima 1998.]] izabran je za zastupnika u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="lucic-biografija" /><ref name="klix-biografija" /><ref name="oslobodjenje-biografija">{{cite web |last=Sofradžija |first=Lejla |title=Izbori su sve bliže - ovo su svi kandidati u utrci za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/izbori-su-sve-blize-ovo-su-svi-kandidati-u-utrci-za-predsjednistvo-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=14. 8. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Početkom 2000-ih priključio se političkoj stranci [[Hrvatski istinski preporod]], na čijem je čelu bio [[Miroslav Tuđman]], te je 2002. postao njen glavni sekretar i iste godine izabran za vijećnika Gradskog vijeća [[Makarska|Makarske]].<ref name="oslobodjenje-biografija" /><ref name="Ramski_Vjesnik_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić, neovisni kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://ramski-vjesnik.ba/clanak/tko-je-zdenko-lucic-neovisni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/272253/ |website=Ramski Vjesnik |date=28. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2026.]] zajednički je kandidat pet stranaka, [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez|HDS]], za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda.<ref name="oslobodjenje-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat Petorke za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-je-kandidat-petorke-za-clana-predsjednistva-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="bosnainfo-kandidat">{{cite web |title=HDZ 1990 i partneri potvrdili: Zdenko Lučić će biti njihov kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://bosnainfo.ba/politika/hdz-1990-i-partneri-potvrdili-zdenko-lucic-ce-biti-njihov-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/ |website=Bosnainfo |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="hrt-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić kandidat hrvatskih oporbenih stranaka za Predsjedništvo BiH |url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/zdenko-lucic-kandidat-hrvatskih-oporbenih-stranaka-za-predsjednistvo-bih-12703314 |website=Hrvatska radiotelevizija |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="hnp-kandidat">{{cite web |title=Petorka s Lučićem najavila novu zoru i eru nove politike |url=https://hnp.ba/novosti/petorka-s-lucicem-najavila-novu-zoru-i-eru-nove-politike/ |website=Hrvatski nacionalni pomak |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026}}</ref> ==Biografija== Lučić je rođen 1967. u [[Ljubuški|Ljubuškom]]. Po obrazovanju je diplomirani pravnik. Još kao student prava uključio se u organiziranje [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] početkom 1990-ih.<ref name="hercegovina-biografija">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić kojim "Petorka" planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/amp/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="politicki-biografija">{{cite web |title=Ko je Zdenko Lučić |url=https://www.politicki.ba/vijesti/ko-je-zdenko-lucic/100154 |website=Politički.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bio je pripadnik struktura Hrvatskog vijeća odbrane, gdje je stekao čin brigadnog generala.<ref name="avaz-kandidatura">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/1038554/zdenko-lucic-je-kandidat-za-predsjednistvo-bih |website=Dnevni avaz |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="dnevnik">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, konačna odluka petorke početkom idućeg tjedna |url=https://www.dnevnik.ba/vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-konacna-odluka-petorke-pocetkom-iduceg-tjedna/ |website=Dnevnik.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Nakon rata djelovao je u javnom i poslovnom sektoru. Radio je kao univerzitetski asistent u Mostaru, gdje je predavao pravne i ekonomske predmete, a potom je obavljao rukovodeće dužnosti u bankarskim i finansijskim institucijama.<ref name="etto">{{cite web |title=Lučić kao izbor hercegovačke "Petorke": Vojna karijera, politika i ekonomija u jednoj biografiji |url=https://etto.ba/clanak/lucic-kao-izbor-hercegovacke-petorke-vojna-karijera-politika-i-ekonomija-u-jednoj-biografiji |website=Etto.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == Lučić se u proljeće 2026. počeo spominjati kao mogući kandidat stranaka hrvatske opozicije za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Krajem aprila 2026. javno je objavio da prihvata kandidaturu, navodeći da nastupa kao kandidat s hrvatskim identitetom i predstavljajući radni nacrt strateškog dokumenta o sigurnosnoj politici Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{cite web |title=Zdenko Lučić objavio da je kandidat petorke za hrvatskog člana Predsjedništva BiH: Najavio i plan djelovanja i "nacionalnu strategiju" |url=https://raport.ba/zdenko-lucic-objavio-da-je-kandidat-petorke-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-najavio-i-plan-djelovanja-i-nacionalnu-strategiju |website=Raport.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Predsjednici pet stranaka okupljenih oko HDZ-a 1990, HRS-a, HNP-a, HSS-a i HDS-a potvrdili su u maju 2026. da će Lučić biti njihov kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda. Time je postao jedan od najavljenih kandidata za tu funkciju, uz Darijanu Filipović iz [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] i Slavena Kovačevića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]].<ref name="oslobodjenje-kandidat"/><ref name="bosnainfo-kandidat"/> U obrazloženju kandidature predstavnici Petorke naveli su da Lučića vide kao kandidata koji može ponuditi alternativu politici HDZ-a BiH. U javnim istupima naglašavao je sigurnosnu politiku, očuvanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine, položaj Hrvata u Bosni i Hercegovini i potrebu izrade strategije nacionalne sigurnosti.<ref name="hercegovina-prvi">{{cite web |title=Zdenko Lučić prvi put se obratio kao kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/zdenko-lucic-prvi-put-se-obratio-as-kandidat-za-predsjednistvo-bih-hrvati-su-se-znali-izboriti-za-svoju-opstojnost/255970/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="viteski">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, uskoro konačna odluka |url=https://viteski.ba/vijesti/bih-vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-uskoro-konacna-odluka/ |website=Viteški.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lučić, Zdenko}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubuški]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Generali Hrvatskog vijeća odbrane]] 8itwolpy8pcfjaetb3yah5xskn4yofd 3924802 3924801 2026-09-13T01:50:23Z Bosancica by MK 173186 3924802 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Zdenko Lučić | slika = | opis_slike = | redoslijed = Zastupnik u [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta FBiH]] | vrijeme_na_vlasti = 1998–2000. | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = | vrijeme_na_vlasti2 = | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 1967. | mjesto_rođenja = [[Ljubuški]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | etnicitet = [[Hrvati|Hrvat]] | politička_stranka = | supružnik = | djeca = | obrazovanje = Pravni fakultet u Mostaru | zanimanje = pravnik, privrednik, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = [https://zdenkolucic.ba/ zdenkolucic.ba] | nagrade = | pripadnost = | vojska = {{Plainlist| * [[Zbor narodne garde|Zbor narodne garde (ZNG)]] * [[Oružane snage Republike Hrvatske|Hrvatska vojska (HV)]] * [[Hrvatsko vijeće odbrane |Hrvatsko vijeće odbrane (HVO)]] }} | godine_službe = | čin = brigadni general | komandovao = | ratovi = {{Plainlist| * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] * [[Rat u Hrvatskoj]] }} | ordeni = {{Plainlist| * [[Red hrvatskog pletera]]<ref name="Narodne_Novine_1996_Pleter">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Redom hrvatskog pletera za osobiti doprinos razvitku i ugledu Republike Hrvatske i dobrobiti njezinih građana |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1996_07_56_1145.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=56/1996 |date=11. 7. 1996 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> * [[Red hrvatskog trolista]]<ref name="Narodne_Novine_1996">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Redom hrvatskog trolista za osobite zasluge za Republiku Hrvatsku stečene u ratu |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/full/1996_07_56_1136.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=56/1996 |date=11. 7. 1996 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> * [[Spomenica Domovinske zahvalnosti]]<ref name="Narodne_Novine_1997">{{cite web |title=Odluka o odlikovanju Spomenicom domovinske zahvalnosti za časnu i uzornu službu u zajedničkim operacijama HV i HVO u razdoblju do 1997. |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_11_120_7768.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=120/1997 |date=10. 11. 1997 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> }} }} '''Zdenko Lučić''' ([[Ljubuški]], 1967) je [[bosanskohercegovački]] pravnik, privrednik, bivši vojni oficir i političar. Tokom ratova u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini 1990-ih obavljao je različite zapovjedne, organizacijske i sigurnosne dužnosti. Učestvovao je u formiranju struktura [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO), uključujući Vojnu policiju HVO-a, jedinicu posebne namjene i Nastavno središte novaka u Čapljini, a obavljao je i odgovorne dužnosti u [[Sigurnosno-informativna služba|Sigurnosno-informativnoj službi]] (SIS) HVO-a.<ref name="lucic-biografija">{{cite web |title=Zdenko Lučić – Službena stranica |url=https://zdenkolucic.ba/ |website=zdenkolucic.ba |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="LJPortal_2025_Lucic_Intervju">{{cite web |last=Nižić |first=Sandra |title=Ekspozivni intervju – Zdenko Lučić: Bivši oficiri JNA razbijali HVO – danas kroje politiku i karijere |url=https://ljportal.com/ekspozivni-intervju-zdenko-lucic-bivsi-oficiri-jna-razbijali-hvo-danas-kroje-politiku-i-karijere-111236/ |website=LJportal / OTPOR.Media |date=28. 12. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nosilac je čina brigadnog generala.<ref name="HercegovinaInfo_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |last=Kolobara |first=Z. |title=Tko je Zdenko Lučić kojim 'Petorka' planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=20. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Nakon 1996. djelovao je u sigurnosno-obavještajnom sistemu [[Republika Hrvatska|Republike Hrvatske]], u okviru [[Sigurnosna izvještajna služba|Sigurnosno izvještajne službe]] (SIS), u odjelu [[Hrvatsko ratno zrakoplovstvo|Hrvatskog ratnog zrakoplovstva]] i [[protivzračna odbrana|protivzračne odbrane]] (HRZ i PZO).<ref name="klix-biografija">{{cite web |last=D. Be. |title=Ko je Zdenko Lučić i da li će na megdan Darijani Filipović i Slavenu Kovačeviću |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-zdenko-lucic-i-da-li-ce-na-megdan-darijani-filipovic-i-slavenu-kovacevicu/260424191 |website=Klix.ba |date=24. 4. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1997. izabran je za predsjednika Mladeži [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]], a na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|općim izborima 1998.]] izabran je za zastupnika u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="lucic-biografija" /><ref name="klix-biografija" /><ref name="oslobodjenje-biografija">{{cite web |last=Sofradžija |first=Lejla |title=Izbori su sve bliže - ovo su svi kandidati u utrci za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/izbori-su-sve-blize-ovo-su-svi-kandidati-u-utrci-za-predsjednistvo-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=14. 8. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Početkom 2000-ih priključio se političkoj stranci [[Hrvatski istinski preporod]], na čijem je čelu bio [[Miroslav Tuđman]], te je 2002. postao njen glavni sekretar i iste godine izabran za vijećnika Gradskog vijeća [[Makarska|Makarske]].<ref name="oslobodjenje-biografija" /><ref name="Ramski_Vjesnik_2026_Tko_je_Zdenko_Lucic">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić, neovisni kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://ramski-vjesnik.ba/clanak/tko-je-zdenko-lucic-neovisni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/272253/ |website=Ramski Vjesnik |date=28. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2026.]] zajednički je kandidat pet stranaka, [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez|HDS]], za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda.<ref name="oslobodjenje-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat Petorke za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-je-kandidat-petorke-za-clana-predsjednistva-bi-h/ |website=Oslobođenje |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="bosnainfo-kandidat">{{cite web |title=HDZ 1990 i partneri potvrdili: Zdenko Lučić će biti njihov kandidat za člana Predsjedništva BiH |url=https://bosnainfo.ba/politika/hdz-1990-i-partneri-potvrdili-zdenko-lucic-ce-biti-njihov-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih/ |website=Bosnainfo |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="hrt-kandidat">{{cite web |title=Zdenko Lučić kandidat hrvatskih oporbenih stranaka za Predsjedništvo BiH |url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/zdenko-lucic-kandidat-hrvatskih-oporbenih-stranaka-za-predsjednistvo-bih-12703314 |website=Hrvatska radiotelevizija |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="hnp-kandidat">{{cite web |title=Petorka s Lučićem najavila novu zoru i eru nove politike |url=https://hnp.ba/novosti/petorka-s-lucicem-najavila-novu-zoru-i-eru-nove-politike/ |website=Hrvatski nacionalni pomak |date=5. 5. 2026 |access-date=13. 9. 2026}}</ref> ==Biografija== Lučić je rođen 1967. u [[Ljubuški|Ljubuškom]]. Po obrazovanju je diplomirani pravnik. Još kao student prava uključio se u organiziranje [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] početkom 1990-ih.<ref name="hercegovina-biografija">{{cite web |title=Tko je Zdenko Lučić kojim "Petorka" planira matirati Čovića? |url=https://www.hercegovina.info/amp/vijesti/bih/tko-je-zdenko-lucic-kojim-petorka-planira-matirati-covica/255169/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="politicki-biografija">{{cite web |title=Ko je Zdenko Lučić |url=https://www.politicki.ba/vijesti/ko-je-zdenko-lucic/100154 |website=Politički.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bio je pripadnik struktura Hrvatskog vijeća odbrane, gdje je stekao čin brigadnog generala.<ref name="avaz-kandidatura">{{cite web |title=Zdenko Lučić je kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.avaz.ba/vijesti/bih/1038554/zdenko-lucic-je-kandidat-za-predsjednistvo-bih |website=Dnevni avaz |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="dnevnik">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, konačna odluka petorke početkom idućeg tjedna |url=https://www.dnevnik.ba/vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-konacna-odluka-petorke-pocetkom-iduceg-tjedna/ |website=Dnevnik.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Nakon rata djelovao je u javnom i poslovnom sektoru. Radio je kao univerzitetski asistent u Mostaru, gdje je predavao pravne i ekonomske predmete, a potom je obavljao rukovodeće dužnosti u bankarskim i finansijskim institucijama.<ref name="etto">{{cite web |title=Lučić kao izbor hercegovačke "Petorke": Vojna karijera, politika i ekonomija u jednoj biografiji |url=https://etto.ba/clanak/lucic-kao-izbor-hercegovacke-petorke-vojna-karijera-politika-i-ekonomija-u-jednoj-biografiji |website=Etto.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == Lučić se u proljeće 2026. počeo spominjati kao mogući kandidat stranaka hrvatske opozicije za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. Krajem aprila 2026. javno je objavio da prihvata kandidaturu, navodeći da nastupa kao kandidat s hrvatskim identitetom i predstavljajući radni nacrt strateškog dokumenta o sigurnosnoj politici Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{cite web |title=Zdenko Lučić objavio da je kandidat petorke za hrvatskog člana Predsjedništva BiH: Najavio i plan djelovanja i "nacionalnu strategiju" |url=https://raport.ba/zdenko-lucic-objavio-da-je-kandidat-petorke-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-najavio-i-plan-djelovanja-i-nacionalnu-strategiju |website=Raport.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Predsjednici pet stranaka okupljenih oko HDZ-a 1990, HRS-a, HNP-a, HSS-a i HDS-a potvrdili su u maju 2026. da će Lučić biti njihov kandidat za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda. Time je postao jedan od najavljenih kandidata za tu funkciju, uz Darijanu Filipović iz [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] i Slavena Kovačevića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]].<ref name="oslobodjenje-kandidat"/><ref name="bosnainfo-kandidat"/> U obrazloženju kandidature predstavnici Petorke naveli su da Lučića vide kao kandidata koji može ponuditi alternativu politici HDZ-a BiH. U javnim istupima naglašavao je sigurnosnu politiku, očuvanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine, položaj Hrvata u Bosni i Hercegovini i potrebu izrade strategije nacionalne sigurnosti.<ref name="hercegovina-prvi">{{cite web |title=Zdenko Lučić prvi put se obratio kao kandidat za Predsjedništvo BiH |url=https://www.hercegovina.info/vijesti/bih/zdenko-lucic-prvi-put-se-obratio-as-kandidat-za-predsjednistvo-bih-hrvati-su-se-znali-izboriti-za-svoju-opstojnost/255970/ |website=Hercegovina.info |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="viteski">{{cite web |title=Cvitanović: Kandidatura generala Lučića je potpuno legitimna, uskoro konačna odluka |url=https://viteski.ba/vijesti/bih-vijesti/cvitanovic-kandidatura-generala-lucica-je-potpuno-legitimna-uskoro-konacna-odluka/ |website=Viteški.ba |date=2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Lučić, Zdenko}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Ljubuški]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pravnici]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Generali Hrvatskog vijeća odbrane]] 5s6k38v9e2winqicnpxv48h1iavl98p 0 535593 3924817 3901775 2026-09-13T08:33:51Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku MINØ.107487.jpg datotekom [[:File:Esten_Gjelten_-_MINØ.107487.jpg|Esten_Gjelten_-_MINØ.107487.jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: Crit. 2. To change from a meaningless or a 3924817 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Esten Gjelten | slika = Esten Gjelten - MINØ.107487.jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Norveška}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1942|09|27}} | mjesto_rođenja = [[Tolga]] | država_rođenja = [[Norveška]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2025|03|15|1942|09|27}} | mjesto_smrti = [[Tolga]] | država_smrti = [[Norveška]] | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = | kraj_karijere = 1973. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''0''' | medalje_OI = | zlato_OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969.|1969]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970.|1970]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1971.|1971]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973.|1973.]]) | medalje_SP = '''3''' | zlato_SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = | pobjede_SK = | plasman_SK = | pobjede_SK_štafeta = <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969.|SP 1969.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970.|SP 1970.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973.|SP 1973.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 3 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 28. 9. 2024. }} '''Esten Gjelten''' rođen 27. septembra 1942. u [[Tolga|Tolgi]], bio je [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac. Umro je 15. marta 2025.<ref>{{cite web |url=https://bergstenvoll.vareminnesider.no/memorial_page/memorial_page_personal_info.php?order_id=4438454&set_site_id=1032&setup_new_session=1&sign=3f92cad33f3b37be6250e40e0b1a78e2 |title= Berg Stenvoll begravelsesbyrå - Våre minnesider|access-date=17. 3. 2025|language=no}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === Gjelten nije nastupao na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]] u biatlonu. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1969}} | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969 – štafeta|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1970}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970 – 20 km|6]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970 – štafeta|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1971}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1971 – 20 km|22]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1973}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973 – 20 km|5]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973 – štafeta|2]] |} Esten Gjelten je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969.|SP 1969.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973.|SP 1973.]] nastupio četiri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je tri srebrne medalje. Sve srebrne medalje osvojao je u štafetnim utrkama, uvijek iza sovjetskih štafeta: prvu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969.|SP 1969.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1969 – štafeta|štafeti]] s [[Jon Istad|Jonom Istadom]], [[Magnar Solberg|Magnarom Solbergom]] i [[Ragnar Tveiten|Ragnarom Tveitenom]] sa 6:03.5&nbsp;min zaostatka iza sovjetske štafete u sastavu: [[Aleksandar Tihonov]], [[Viktor Mamatov]], [[Rinat Safin]] i [[Vladimir Gundarcev]]; drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970.|SP 1970.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1970 – štafeta|štafeti]] s [[Tor Svendsberget|Torom Svendsbergetom]], [[Magnar Solberg|Magnarom Solbergom]] i [[Ragnar Tveiten|Ragnarom Tveitenom]] sa 5:36.0&nbsp;min zaostatka iza sovjetske štafete u sastavu: [[Aleksandar Tihonov]], [[Viktor Mamatov]], [[Rinat Safin]] i [[Aleksandar Ušakov (biatlonac)|Aleksandar Ušakov]]; treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973.|SP 1973.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973 – štafeta|štafeti]] sa [[Tor Svendsberget|Torom Svendsbergetom]], [[Ragnar Tveiten|Ragnarom Tveitenom]] i [[Kjell Hovda|Kjellom Hovdom]] sa 5.0&nbsp;s zaostatka iza sovjetske štafete u sastavu: [[Aleksandar Tihonov]], [[Rinat Safin]], [[Jurij Kolmakov]] i [[Genadij Kovaljov]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je peto mjesto na SP 1973. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1973 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 4:38.9&nbsp;min bio sporiji od sovjetskog biatlonca [[Aleksandar Tihonov|Aleksandra Tihonova]]. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1973. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|4068}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Gjelten, Esten}} [[Kategorija:Rođeni 1942.]] [[Kategorija:Umrli 2025.]] [[Kategorija:Biografije, Tolga]] [[Kategorija:Norveški biatlonci]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] acio8zwcveuwgfdugt4sd9aoa5aq421 4 536756 3924787 3924713 2026-09-12T16:39:07Z De71la 163722 /* Članci */ 3924787 wikitext text/x-wiki <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">{{{header|Wikipedijin mjesec malih država i teritorija 2026.}}}<div style="margin-right :1em; float:right;"> [[Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|280px]]</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> {{{subheader|Male države i teritorije 2026.}}} </div> </div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px;"> '''Male države i teritorije'''<ref>{{Cite book|last=Kurečić|first=Petar|url=https://hrcak.srce.hr/file/146682|title=Problematika definiranja malih država}}</ref> godišnji je Wikimaraton koji za cilj ima poboljšanje broja članaka o malim državama i teritorijama čija je površina manja od 1000 km.² Održavat će se svakog septembra, a njegov cilj na Wikipediji na bosanskom jeziku jest da poboljša količinu i kvalitet članaka vezanih za te države i teritorije. Listu država o kojima se mogu pisati članci možete naći [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini ovdje]: sve države i teritorije počevši od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]] do [[Vatikan]]a. == Pravila == '''Sažeto: Napravite nove ili proširite postojeće članke vezane za te države i teritorije (ljude, mjesta, kulturu itd.) tokom septembra.''' * Članak treba biti nov ili proširen između 0:00 1. septembra i 23:59 30. septembra (UTC) 2026. * Novi članak ili izmjena na postojećem mora biti veličine najmanje 3000 bajtova {{small|(ne računaju se infokutija, šabloni itd.).}} * Članak mora ispunjavati kriterij [[Wikipedia:Relevantnost|relevantnosti]]. * Članak mora imati pristojne reference; sumnjivi ili kontroverzni iskazi u članku trebaju biti potvrđeni referencama. * Članak ne smije biti mašinski preveden i treba biti formatiran u skladu s pravilima Wikipedije. * Ne smije biti problema sa člankom (kršenje autorskih prava, relevantnost itd.) * Članak ne bi trebao biti spisak. * Članak treba biti informativan. * Članak treba biti o bilo kojoj temi vezanoj za neku od malih država i teritorija. * Članke koje naprave organizatori trebaju provjeriti drugi organizatori. * Sudije s Wikipedije na svakom jeziku odredit će je li članak prihvaćen za takmičenje na njihovom jeziku. ==Prijavljivanje== Prijave se primaju bilo kada na: <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Prijavi se|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Učesnici}} |class=mw-ui-progressive}} </div> ==Dodaj članke== Želite doprinijeti Wikipediji na bosanskom jeziku za maraton "Male države i teritorije"? Pošaljite doprinose posredstvom alata Fountain. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Dodaj članak|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026}} </div> </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 20px; "> <div style="text-align:center;"> </div> </div> </div> </div> == Organizatori == * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] === Žiri === * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Panasko|Panasko]] == Članci == {{Stubičasti dijagram | naslov = Male države i teritorije 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 60% | lijevo1 = Autor | desno1 = Broj bodova | maks = 10 |ime_stuba1= [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=8 |ime_stuba2= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=7 |ime_stuba3= [[Korisnik:Bosancica by MK|{{Nowrap|Bosancica by MK}}]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=4 |ime_stuba4= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba4=#f8b699|cifra_stuba4=5 |ime_stuba5= [[Korisnik:De71la|De71la]] |boja_stuba5=pink|cifra_stuba5=3 }} * [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026./Učesnici|Učesnici i članci 2026.]] [[Kategorija:Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija|2026]] 008c6bjo2fwmlupyz7q0x6u9pe4hwr4 3924820 3924787 2026-09-13T08:36:32Z AnToni 2325 /* Članci */ 3924820 wikitext text/x-wiki <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">{{{header|Wikipedijin mjesec malih država i teritorija 2026.}}}<div style="margin-right :1em; float:right;"> [[Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|280px]]</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> {{{subheader|Male države i teritorije 2026.}}} </div> </div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px;"> '''Male države i teritorije'''<ref>{{Cite book|last=Kurečić|first=Petar|url=https://hrcak.srce.hr/file/146682|title=Problematika definiranja malih država}}</ref> godišnji je Wikimaraton koji za cilj ima poboljšanje broja članaka o malim državama i teritorijama čija je površina manja od 1000 km.² Održavat će se svakog septembra, a njegov cilj na Wikipediji na bosanskom jeziku jest da poboljša količinu i kvalitet članaka vezanih za te države i teritorije. Listu država o kojima se mogu pisati članci možete naći [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini ovdje]: sve države i teritorije počevši od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]] do [[Vatikan]]a. == Pravila == '''Sažeto: Napravite nove ili proširite postojeće članke vezane za te države i teritorije (ljude, mjesta, kulturu itd.) tokom septembra.''' * Članak treba biti nov ili proširen između 0:00 1. septembra i 23:59 30. septembra (UTC) 2026. * Novi članak ili izmjena na postojećem mora biti veličine najmanje 3000 bajtova {{small|(ne računaju se infokutija, šabloni itd.).}} * Članak mora ispunjavati kriterij [[Wikipedia:Relevantnost|relevantnosti]]. * Članak mora imati pristojne reference; sumnjivi ili kontroverzni iskazi u članku trebaju biti potvrđeni referencama. * Članak ne smije biti mašinski preveden i treba biti formatiran u skladu s pravilima Wikipedije. * Ne smije biti problema sa člankom (kršenje autorskih prava, relevantnost itd.) * Članak ne bi trebao biti spisak. * Članak treba biti informativan. * Članak treba biti o bilo kojoj temi vezanoj za neku od malih država i teritorija. * Članke koje naprave organizatori trebaju provjeriti drugi organizatori. * Sudije s Wikipedije na svakom jeziku odredit će je li članak prihvaćen za takmičenje na njihovom jeziku. ==Prijavljivanje== Prijave se primaju bilo kada na: <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Prijavi se|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Učesnici}} |class=mw-ui-progressive}} </div> ==Dodaj članke== Želite doprinijeti Wikipediji na bosanskom jeziku za maraton "Male države i teritorije"? Pošaljite doprinose posredstvom alata Fountain. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Dodaj članak|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026}} </div> </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 20px; "> <div style="text-align:center;"> </div> </div> </div> </div> == Organizatori == * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] === Žiri === * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Panasko|Panasko]] == Članci == {{Stubičasti dijagram | naslov = Male države i teritorije 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 60% | lijevo1 = Autor | desno1 = Broj bodova | maks = 10 |ime_stuba1= [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=8 |ime_stuba2= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=7 |ime_stuba3= [[Korisnik:Bosancica by MK|{{Nowrap|Bosancica by MK}}]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=4 |ime_stuba4= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba4=#f8b699|cifra_stuba4=6 |ime_stuba5= [[Korisnik:De71la|De71la]] |boja_stuba5=pink|cifra_stuba5=3 }} * [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026./Učesnici|Učesnici i članci 2026.]] [[Kategorija:Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija|2026]] r810ifi1s8fomfhge7u2vxzaumyk57g 3924859 3924820 2026-09-13T11:57:57Z Ghibki1313139 185678 /* Članci */ 3924859 wikitext text/x-wiki <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">{{{header|Wikipedijin mjesec malih država i teritorija 2026.}}}<div style="margin-right :1em; float:right;"> [[Datoteka:Male-drzave-i-teritorije-2026.png|280px]]</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> {{{subheader|Male države i teritorije 2026.}}} </div> </div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="background-color:#f0f0f0; padding: 16px; margin-top: -15px; font-size: 18px; font-weight: 200; line-height: 30px;"> '''Male države i teritorije'''<ref>{{Cite book|last=Kurečić|first=Petar|url=https://hrcak.srce.hr/file/146682|title=Problematika definiranja malih država}}</ref> godišnji je Wikimaraton koji za cilj ima poboljšanje broja članaka o malim državama i teritorijama čija je površina manja od 1000 km.² Održavat će se svakog septembra, a njegov cilj na Wikipediji na bosanskom jeziku jest da poboljša količinu i kvalitet članaka vezanih za te države i teritorije. Listu država o kojima se mogu pisati članci možete naći [https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_dr%C5%BEava_po_povr%C5%A1ini ovdje]: sve države i teritorije počevši od [[Sveti Toma i Princip|Svetog Tome i Principa]] do [[Vatikan]]a. == Pravila == '''Sažeto: Napravite nove ili proširite postojeće članke vezane za te države i teritorije (ljude, mjesta, kulturu itd.) tokom septembra.''' * Članak treba biti nov ili proširen između 0:00 1. septembra i 23:59 30. septembra (UTC) 2026. * Novi članak ili izmjena na postojećem mora biti veličine najmanje 3000 bajtova {{small|(ne računaju se infokutija, šabloni itd.).}} * Članak mora ispunjavati kriterij [[Wikipedia:Relevantnost|relevantnosti]]. * Članak mora imati pristojne reference; sumnjivi ili kontroverzni iskazi u članku trebaju biti potvrđeni referencama. * Članak ne smije biti mašinski preveden i treba biti formatiran u skladu s pravilima Wikipedije. * Ne smije biti problema sa člankom (kršenje autorskih prava, relevantnost itd.) * Članak ne bi trebao biti spisak. * Članak treba biti informativan. * Članak treba biti o bilo kojoj temi vezanoj za neku od malih država i teritorija. * Članke koje naprave organizatori trebaju provjeriti drugi organizatori. * Sudije s Wikipedije na svakom jeziku odredit će je li članak prihvaćen za takmičenje na njihovom jeziku. ==Prijavljivanje== Prijave se primaju bilo kada na: <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Prijavi se|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/Učesnici}} |class=mw-ui-progressive}} </div> ==Dodaj članke== Želite doprinijeti Wikipediji na bosanskom jeziku za maraton "Male države i teritorije"? Pošaljite doprinose posredstvom alata Fountain. <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|Dodaj članak|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026}} </div> </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 20px; "> <div style="text-align:center;"> </div> </div> </div> </div> == Organizatori == * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] === Žiri === * [[Korisnik:AnToni|AnToni]] * [[Korisnik:Panasko|Panasko]] == Članci == {{Stubičasti dijagram | naslov = Male države i teritorije 2026. | širina = 300px | širina_stubovima = 60% | lijevo1 = Autor | desno1 = Broj bodova | maks = 10 |ime_stuba1= [[Korisnik:Tulum387|Tulum387]] |boja_stuba1=gold |cifra_stuba1=8 |ime_stuba2= [[Korisnik:Panasko|Panasko]] |boja_stuba2=silver |cifra_stuba2=7 |ime_stuba3= [[Korisnik:Bosancica by MK|{{Nowrap|Bosancica by MK}}]] |boja_stuba3=#d8e6c4|cifra_stuba3=4 |ime_stuba4= [[Korisnik:AnToni|AnToni]] |boja_stuba4=#f8b699|cifra_stuba4=6 |ime_stuba5= [[Korisnik:De71la|De71la]] |boja_stuba5=pink|cifra_stuba5=3 |ime_stuba6= [[Korisnik:Ghibki1313139]] |boja_stuba6=#00D0FF|cifra_stuba6=1 }} * [[Wikipedia:Male države i teritorije/2026./Učesnici|Učesnici i članci 2026.]] [[Kategorija:Wikipedia:Mjesec malih država i teritorija|2026]] 9jll7ax1esgh2qlsha8uh8cdapko7ih 4 536764 3924855 3923312 2026-09-13T11:46:26Z Ghibki1313139 185678 /* */ 3924855 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) * [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 00:25, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] 01:04, 1 septembar 2026 (CEST) * <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 02:45, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Ghibki1313139|Ghibki]] 13:46, 13 septembar 2026 (CET) 0r9fqe726w8s9an2gzmkq1m7zlyey15 3924857 3924855 2026-09-13T11:48:08Z Ghibki1313139 185678 /* */ 3924857 wikitext text/x-wiki * -[[User:AnToni|'''<span style="font-size:0.925em; font-family:'Bradley Hand ITC';"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|<big><span style="color:red; font-family:'Bradley Hand ITC';">'''''R'''''</span></big>]])} 13:43, 29 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:Z1KA|<span style="border:1px solid #002366;border-radius:20px;background:#1E90FF;padding:2px;color:#efe6e6;text-shadow:black 0.2em 0.2em 0.3em; font-family: Comic Sans;">&nbsp;'''✪ Z1KA ✪'''&nbsp;</span>]] 15:40, 30 august 2026 (CEST) * [[Korisnik:De71la|<span style="color:#8B008B;">De71la</span>]] 00:21, 01. september 2026 (CEST) * [[Korisnik:Arnel|Arnel ]] ([[Razgovor s korisnikom:Arnel|razgovor]]) 00:25, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] 01:04, 1 septembar 2026 (CEST) * <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 02:45, 1 septembar 2026 (CEST) * [[Korisnik:Ghibki1313139|Ghibki]] 13:46, 13 septembar 2026 (CEST) j8xxemxblji94ekilfue6t0y7e35kq4 0 536895 3924795 3924509 2026-09-12T21:12:11Z ZalhaT 185483 3924795 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Admir Zukan | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1986|10|4}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], SFRJ | nacionalnost = bosanskohercegovačka | zanimanje = karatista, sportski funkcioner | godine_aktivnosti = | poznat_po = bronzana medalja na Svjetskom prvenstvu u karateu 2014. }} '''Admir Zukan''' (rođen 4. oktobra 1986. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) je bosanskohercegovački [[karate|karatista]] i sportski funkcioner. Takmičio se u kumiteu, u kategoriji preko 84 kg, i bio je kapiten seniorske karate reprezentacije [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Najveći uspjeh ostvario je na Svjetskom prvenstvu 2014. godine u [[Bremen|Bremenu]], gdje je osvojio bronzanu medalju u kategoriji preko 84 kg.<ref name="karaterec">{{Cite web|url=https://www.karaterec.com/en/competitors/admir-zukan/|title=Admir Zukan – takmičarski rezultati|website=Karate Records|language=en}}</ref><ref name="sports">{{Cite web|url=https://www.the-sports.org/admir-zukan-karate-spf399190.html|title=Admir Zukan (Karate): Prize list and results|website=the-sports.org|language=en}}</ref> S reprezentacijom je osvajao medalje i u ekipnom kumiteu na svjetskim i evropskim prvenstvima, a dva puta je biran za najuspješnijeg sportistu Bosne i Hercegovine. Poslije takmičarske karijere radi kao trener i sportski funkcioner te obavlja dužnost generalnog sekretara Karate saveza Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{Cite web|url=https://raport.ba/karate-savez-bih-ocekuje-jos-vecu-podrsku-dokazali-smo-da-pripadamo-svjetskom-vrhu|title=Karate savez BiH očekuje još veću podršku: "Dokazali smo da pripadamo svjetskom vrhu"|website=Raport.ba|date=2. 11. 2022}}</ref> == Biografija == Zukan je rođen 4. oktobra 1986. godine u Sarajevu, gdje se karateom počeo baviti sa devet godina.<!-- IZVOR POTREBAN: datum rođenja i dob početka treniranja bili su potkrijepljeni samo izvorom koji je uklonjen --> Diplomirao je na Fakultetu sporta i tjelesnog odgoja [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Takmičio se za Univerzitetski karate klub „Bosna“ iz Sarajeva, čiji su članovi dugo činili okosnicu državne reprezentacije, u kojoj je nastupao pod vodstvom selektora Suada Ćupine.<ref name="sa2012">{{Cite web|url=https://www.sarajevo.ba/bs/article/3509/behmen-cestitao-karatistima-bih-na-bronzanoj-medalji-osvojenoj-na-evropskom-prvenstvu-u-tenerifima|title=Behmen čestitao karatistima BiH na bronzanoj medalji osvojenoj na evropskom prvenstvu u Tenerifima|website=Grad Sarajevo|date=6. 6. 2012}}</ref> == Takmičarska karijera == Tokom karijere nastupao je u juniorskoj i seniorskoj konkurenciji na domaćim i međunarodnim takmičenjima, među kojima su evropska, svjetska, mediteranska i balkanska prvenstva.<ref name="karaterec" /> === Počeci === U februaru 2007. godine osvojio je bronzanu medalju na Evropskom prvenstvu za kadete, juniore i mlađe seniore u [[İzmir|Izmiru]], u uzrastu od 18 do 20 godina i kategoriji preko 80 kg.<ref name="karaterec" /> Iste godine bio je prvi u apsolutnoj kategoriji na turniru Bohemia Cup.<ref name="karaterec" /> U junu 2007. godine, kao član muške reprezentacije Kantona Sarajevo u borbama, osvojio je srebrnu medalju na 5. Evropskom karate prvenstvu regija u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Ekipu je i tada vodio selektor Suad Ćupina.<ref name="sa2007">{{Cite web|url=https://www.sarajevo.ba/bs/article/1873/gradonacelnica-primila-musku-karate-reprezentaciju-u-borbama-kantona-sarajevo|title=Gradonačelnica primila Mušku karate reprezentaciju u borbama Kantona Sarajevo|website=Grad Sarajevo|date=26. 7. 2007}}</ref> === Seniorska karijera === Na Svjetskom prvenstvu 2006. godine u [[Tampere|Tampereu]] reprezentacija Bosne i Hercegovine osvojila je srebrnu medalju u muškom ekipnom kumiteu, a Zukan je bio član te ekipe.<!-- IZVOR POTREBAN: treba vrelo koje Zukana imenom navodi u sastavu za Tampere 2006. --> Četiri godine kasnije, na Svjetskom prvenstvu 2010. godine u [[Beograd]]u, bh. reprezentacija osvojila je bronzanu medalju u ekipnom kumiteu, pobijedivši Sloveniju 3:0 u meču za treće mjesto. Zukan je nastupio u sastavu s Tarikom Lušijom, Nerminom Poturom, Alemom Kupusovićem, Matom Odakom, Oliverom Mandarićem i Adnanom Adilovićem.<ref name="ss2010">{{Cite web|url=https://sportsport.ba/borilacki-sport/mandaric-mozda-se-neko-i-nas-sjeti/46117|title=Mandarić: Možda se neko i nas sjeti|website=SportSport.ba|date=5. 11. 2010}}</ref> Ranije te godine bronza je stigla i na Evropskom prvenstvu u [[Atina|Atini]].<!-- IZVOR POTREBAN: treba vrelo koje Zukana imenom navodi u sastavu za Atinu 2010. --> Na Evropskom prvenstvu 2011. godine u [[Zürich]]u zauzeo je peto mjesto u kategoriji preko 84 kg.<ref name="karaterec" /> Te sezone bio je i drugi na Grand Prixu Slovačke, a godinu ranije na istom turniru bio je prvi.<ref name="karaterec" /> Godina 2012. donijela mu je novu ekipnu medalju: na Evropskom prvenstvu u Adeju na Tenerifima ([[Španija]]), u konkurenciji 45 zemalja, reprezentacija Bosne i Hercegovine osvojila je bronzu u ekipnom kumiteu, a Zukan je bio u sastavu uz Alema Kupusovića, Nermina Potura, Adnana Adilovića, Nermina Sinanovića, Nedžada Jusića, Adija Kurtovića, Adnana Lušiju i Seada Ćupinu.<ref name="sa2012" /> Iste godine osvojio je bronzanu medalju na Mediteranskom prvenstvu u [[Tuzla|Tuzli]],<!-- IZVOR POTREBAN --> a na Svjetskom prvenstvu u [[Pariz]]u zauzeo je peto mjesto.<ref name="karaterec" /><ref name="sports" /> Na 16. Balkanskom prvenstvu za seniore, održanom 18. i 19. oktobra 2014. godine u [[Ohrid]]u, osvojio je srebrnu medalju u kategoriji preko 84 kg, iza Crnogorca Almira Čečunjanina,<ref name="bkf2014">{{Cite web|url=https://www.balkankarate.org/wp-content/uploads/2014/10/Results.pdf|title=Balkan Senior Championship 18-19.10.2014, Ohrid, Macedonia – Official Results|website=Karate Federation of Balkan|format=PDF|language=en}}</ref><ref name="ilijas">{{Cite web|url=https://ilijas.info/ko-su-najbolji-u-2014/|title=Ko su najbolji u 2014.?|website=ilijas.info|date=2015}}</ref> dok je reprezentacija Bosne i Hercegovine, u kojoj je i on nastupio, osvojila zlato u ekipnom kumiteu.<ref name="bkf2014" /> Na Evropskom prvenstvu iste godine u Tampereu zauzeo je peto mjesto,<ref name="ilijas" /> a na Mediteranskom prvenstvu u [[Bar (Crna Gora)|Baru]] bio je treći.<!-- IZVOR POTREBAN --> U februaru 2015. godine, na Balkanskom prvenstvu za seniore u Čačku, osvojio je bronzanu medalju u kategoriji preko 84 kg, dijeleći treće mjesto s aktuelnim svjetskim prvakom Enesom Erkanom. Bronzu je na istom prvenstvu osvojio i u ekipnom kumiteu.<ref name="bkf2015">{{Cite web|url=https://www.balkankarate.org/wp-content/uploads/2015/02/Results.pdf|title=Balkan Championships for Seniors 2015 – Official Results|website=Karate Federation of Balkan|format=PDF|date=21. 2. 2015|language=en}}</ref> === Svjetsko prvenstvo 2014. === Najveći pojedinačni uspjeh Zukan je ostvario na Svjetskom prvenstvu u karateu, održanom od 5. do 9. novembra 2014. godine u Bremenu, gdje je u kategoriji preko 84 kg osvojio bronzanu medalju. Zlato je pripalo Turčinu Enesu Erkanu, srebro Irancu Sajjadu Ganjzadehu, a drugu bronzu osvojio je Španac Jagoba Vizuete.<ref name="karaterec" /><ref name="sports" /> Bila je to njegova prva pojedinačna medalja sa svjetskih prvenstava – ranije je na tom takmičenju odličja osvajao samo u ekipnoj konkurenciji. Do medalje je došao nakon pet pobjeda u šest borbi. U polufinalu ga je zaustavio predstavnik [[Iran]]a, a u borbi za broncu savladao je predstavnika [[Egipat|Egipta]].<!-- IZVOR POTREBAN za tok takmičenja (polufinale i borba za broncu) --> == Priznanja == U izboru Sportskog saveza Bosne i Hercegovine dva puta je proglašen najuspješnijim sportistom u muškoj konkurenciji, 2012. i 2014. godine.{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} U izboru za 2014. godinu sakupio je 510 bodova, ispred džudiste Haruna Sadikovića (480 bodova) i atletičara [[Amel Tuka|Amela Tuke]] (390 bodova).<ref name="ilijas" /> Isto tako je dva puta, 2012. i 2014. godine, proglašen sportistom godine [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} U ženskoj konkurenciji za 2014. godinu nagrađena je džudistkinja [[Larisa Cerić]].<ref name="st">{{Cite web|url=https://sarajevotimes.com/zukan-ceric-athletes-year-canton-sarajevo/|title=Zukan and Ceric Athletes of the Year in Canton Sarajevo|website=Sarajevo Times|date=6. 3. 2015|language=en}}</ref> Poslije osvajanja bronzane medalje u Bremenu primila ga je i [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]].<!-- IZVOR POTREBAN: treba link na saopćenje Vlade FBiH --> == Poslije takmičarske karijere == Nakon završetka takmičarske karijere nastavio je djelovanje u karateu kao trener, vodeći Univerzitetski karate klub „Bosna“ Sarajevo i Karate klub „Mawashi“ Sarajevo.{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Obavlja i dužnost generalnog sekretara Karate saveza Bosne i Hercegovine.<ref name="ks2021">{{Cite web|url=https://vlada.ks.gov.ba/aktuelnosti/novosti/ministarstvo-kulture-i-sporta-ks-najavilo-podrsku-odlasku-karate|title=Ministarstvo kulture i sporta KS najavilo podršku odlasku karate reprezentativaca na Evropsko prvenstvo|website=Vlada Kantona Sarajevo|date=2021}}</ref> Savez okuplja oko 180 klubova.<ref name="raport" /> Više puta je bio vođa delegacije Bosne i Hercegovine na međunarodnim takmičenjima, među kojima su Svjetsko prvenstvo za kadete, juniore i mlađe seniore 2022. godine u [[Konya|Konji]]<ref name="raport" /> te Evropsko prvenstvo istih uzrasta 2023. godine u Larnaki<ref name="tip">{{Cite web|url=https://tip.ba/2023/02/09/zapazeni-rezultati-karate-reprezentacije-bih-na-evropskom-prvenstvu-u-larnaci/|title=Zapaženi rezultati karate reprezentacije BiH na Evropskom prvenstvu u Larnaci|website=TIP.ba|date=9. 2. 2023}}</ref> i 2025. godine u Bielsko-Białoj.<!-- IZVOR POTREBAN za Bielsko-Bialu 2025. --> == Rezultati == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Takmičenje !! Mjesto !! Disciplina !! Rezultat |- | 2006. || Svjetsko prvenstvo || [[Tampere]], [[Finska]] || Ekipni kumite || 2. mjesto |- | 2007. || Evropsko prvenstvo za kadete, juniore i U21 || [[İzmir|Izmir]], [[Turska]] || Kumite +80 kg (18–20 godina) || 3. mjesto |- | 2010. || Evropsko prvenstvo || [[Atina]], [[Grčka]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2010. || Svjetsko prvenstvo || [[Beograd]], [[Srbija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2011. || Evropsko prvenstvo || [[Zürich]], [[Švicarska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2012. || Evropsko prvenstvo || Adeje, [[Španija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2012. || Mediteransko prvenstvo || [[Tuzla]], Bosna i Hercegovina || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2012. || Svjetsko prvenstvo || [[Pariz]], [[Francuska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2014. || Evropsko prvenstvo || [[Tampere]], [[Finska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2014. || Mediteransko prvenstvo || [[Bar (Crna Gora)|Bar]], [[Crna Gora]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2014. || Balkansko prvenstvo || [[Ohrid]], [[Sjeverna Makedonija]] || Kumite +84 kg || 2. mjesto |- | 2014. || Balkansko prvenstvo || [[Ohrid]], [[Sjeverna Makedonija]] || Ekipni kumite || 1. mjesto |- | 2014. || Svjetsko prvenstvo || [[Bremen]], [[Njemačka]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2015. || Balkansko prvenstvo || Čačak, [[Srbija]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2015. || Balkansko prvenstvo || Čačak, [[Srbija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.karaterec.com/en/competitors/admir-zukan/|title=Admir Zukan|website=Karate Records|language=en}} * {{Cite web|url=https://www.the-sports.org/admir-zukan-karate-spf399190.html|title=Admir Zukan|website=the-sports.org|language=en}} {{DEFAULTSORT:Zukan, Admir}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački karatisti]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1986.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 4toitbu5doufala707m26g8qmfs9l39 3924808 3924795 2026-09-13T07:43:46Z AnToni 2325 3924808 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Admir Zukan | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1986|10|4}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], SFRJ | nacionalnost = bosanskohercegovačka | zanimanje = karatista, sportski funkcioner | godine_aktivnosti = | poznat_po = bronzana medalja na Svjetskom prvenstvu u karateu 2014. }} '''Admir Zukan''' (rođen 4. oktobra 1986. u [[Sarajevo|Sarajevu]]) je bosanskohercegovački [[karate|karatista]] i sportski funkcioner. Takmičio se u kumiteu, u kategoriji preko 84 kg, i bio je kapiten seniorske karate reprezentacije [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Najveći uspjeh ostvario je na Svjetskom prvenstvu 2014. u [[Bremen|Bremenu]], gdje je osvojio bronzanu medalju u kategoriji preko 84 kg.<ref name="karaterec">{{Cite web|url=https://www.karaterec.com/en/competitors/admir-zukan/|title=Admir Zukan – takmičarski rezultati|website=Karate Records|language=en}}</ref><ref name="sports">{{Cite web|url=https://www.the-sports.org/admir-zukan-karate-spf399190.html|title=Admir Zukan (Karate): Prize list and results|website=the-sports.org|language=en}}</ref> S reprezentacijom je osvajao medalje i u ekipnom kumiteu na svjetskim i evropskim prvenstvima, a dva puta je biran za najuspješnijeg sportistu Bosne i Hercegovine. Poslije takmičarske karijere radi kao trener i sportski funkcioner te obavlja dužnost generalnog sekretara Karate saveza Bosne i Hercegovine.<ref name="raport">{{Cite web|url=https://raport.ba/karate-savez-bih-ocekuje-jos-vecu-podrsku-dokazali-smo-da-pripadamo-svjetskom-vrhu|title=Karate savez BiH očekuje još veću podršku: "Dokazali smo da pripadamo svjetskom vrhu"|website=Raport.ba|date=2. 11. 2022}}</ref> == Biografija == Zukan je rođen 4. oktobra 1986. u Sarajevu, gdje se karateom počeo baviti sa devet godina.<!-- IZVOR POTREBAN: datum rođenja i dob početka treniranja bili su potkrijepljeni samo izvorom koji je uklonjen --> Diplomirao je na Fakultetu sporta i tjelesnog odgoja [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Takmičio se za Univerzitetski karate klub „Bosna“ iz Sarajeva, čiji su članovi dugo činili okosnicu državne reprezentacije, u kojoj je nastupao pod vodstvom selektora Suada Ćupine.<ref name="sa2012">{{Cite web|url=https://www.sarajevo.ba/bs/article/3509/behmen-cestitao-karatistima-bih-na-bronzanoj-medalji-osvojenoj-na-evropskom-prvenstvu-u-tenerifima|title=Behmen čestitao karatistima BiH na bronzanoj medalji osvojenoj na evropskom prvenstvu u Tenerifima|website=Grad Sarajevo|date=6. 6. 2012}}</ref> == Takmičarska karijera == Tokom karijere nastupao je u juniorskoj i seniorskoj konkurenciji na domaćim i međunarodnim takmičenjima, među kojima su evropska, svjetska, mediteranska i balkanska prvenstva.<ref name="karaterec" /> === Počeci === U februaru 2007. osvojio je bronzanu medalju na Evropskom prvenstvu za kadete, juniore i mlađe seniore u [[İzmir|Izmiru]], u uzrastu od 18 do 20 godina i kategoriji preko 80 kg.<ref name="karaterec" /> Iste godine bio je prvi u apsolutnoj kategoriji na turniru Bohemia Cup.<ref name="karaterec" /> U junu 2007, kao član muške reprezentacije Kantona Sarajevo u borbama, osvojio je srebrnu medalju na 5. Evropskom karate prvenstvu regija u [[Novi Sad|Novom Sadu]]. Ekipu je i tada vodio selektor Suad Ćupina.<ref name="sa2007">{{Cite web|url=https://www.sarajevo.ba/bs/article/1873/gradonacelnica-primila-musku-karate-reprezentaciju-u-borbama-kantona-sarajevo|title=Gradonačelnica primila Mušku karate reprezentaciju u borbama Kantona Sarajevo|website=Grad Sarajevo|date=26. 7. 2007}}</ref> === Seniorska karijera === Na Svjetskom prvenstvu 2006. u [[Tampere|Tampereu]] reprezentacija Bosne i Hercegovine osvojila je srebrnu medalju u muškom ekipnom kumiteu, a Zukan je bio član te ekipe.<!-- IZVOR POTREBAN: treba vrelo koje Zukana imenom navodi u sastavu za Tampere 2006. --> Četiri godine kasnije, na Svjetskom prvenstvu 2010. u [[Beograd]]u, bh. reprezentacija osvojila je bronzanu medalju u ekipnom kumiteu, pobijedivši Sloveniju 3:0 u meču za treće mjesto. Zukan je nastupio u sastavu s Tarikom Lušijom, Nerminom Poturom, Alemom Kupusovićem, Matom Odakom, Oliverom Mandarićem i Adnanom Adilovićem.<ref name="ss2010">{{Cite web|url=https://sportsport.ba/borilacki-sport/mandaric-mozda-se-neko-i-nas-sjeti/46117|title=Mandarić: Možda se neko i nas sjeti|website=SportSport.ba|date=5. 11. 2010}}</ref> Ranije te godine bronza je stigla i na Evropskom prvenstvu u [[Atina|Atini]].<!-- IZVOR POTREBAN: treba vrelo koje Zukana imenom navodi u sastavu za Atinu 2010. --> Na Evropskom prvenstvu 2011. u [[Zürich]]u zauzeo je peto mjesto u kategoriji preko 84 kg.<ref name="karaterec" /> Te sezone bio je i drugi na Grand Prixu Slovačke, a godinu ranije na istom turniru bio je prvi.<ref name="karaterec" /> Godina 2012. donijela mu je novu ekipnu medalju: na Evropskom prvenstvu u Adeju na Tenerifima ([[Španija]]), u konkurenciji 45 zemalja, reprezentacija Bosne i Hercegovine osvojila je bronzu u ekipnom kumiteu, a Zukan je bio u sastavu uz Alema Kupusovića, Nermina Potura, Adnana Adilovića, Nermina Sinanovića, Nedžada Jusića, Adija Kurtovića, Adnana Lušiju i Seada Ćupinu.<ref name="sa2012" /> Iste godine osvojio je bronzanu medalju na Mediteranskom prvenstvu u [[Tuzla|Tuzli]],<!-- IZVOR POTREBAN --> a na Svjetskom prvenstvu u [[Pariz]]u zauzeo je peto mjesto.<ref name="karaterec" /><ref name="sports" /> Na 16. Balkanskom prvenstvu za seniore, održanom 18. i 19. oktobra 2014. u [[Ohrid]]u, osvojio je srebrnu medalju u kategoriji preko 84 kg, iza Crnogorca Almira Čečunjanina,<ref name="bkf2014">{{Cite web|url=https://www.balkankarate.org/wp-content/uploads/2014/10/Results.pdf|title=Balkan Senior Championship 18-19.10.2014, Ohrid, Macedonia – Official Results|website=Karate Federation of Balkan|format=PDF|language=en}}</ref><ref name="ilijas">{{Cite web|url=https://ilijas.info/ko-su-najbolji-u-2014/|title=Ko su najbolji u 2014.?|website=ilijas.info|date=2015}}</ref> dok je reprezentacija Bosne i Hercegovine, u kojoj je i on nastupio, osvojila zlato u ekipnom kumiteu.<ref name="bkf2014" /> Na Evropskom prvenstvu iste godine u Tampereu zauzeo je peto mjesto,<ref name="ilijas" /> a na Mediteranskom prvenstvu u [[Bar (Crna Gora)|Baru]] bio je treći.<!-- IZVOR POTREBAN --> U februaru 2015, na Balkanskom prvenstvu za seniore u Čačku, osvojio je bronzanu medalju u kategoriji preko 84 kg, dijeleći treće mjesto s aktuelnim svjetskim prvakom Enesom Erkanom. Bronzu je na istom prvenstvu osvojio i u ekipnom kumiteu.<ref name="bkf2015">{{Cite web|url=https://www.balkankarate.org/wp-content/uploads/2015/02/Results.pdf|title=Balkan Championships for Seniors 2015 – Official Results|website=Karate Federation of Balkan|format=PDF|date=21. 2. 2015|language=en}}</ref> === Svjetsko prvenstvo 2014. === Najveći pojedinačni uspjeh Zukan je ostvario na Svjetskom prvenstvu u karateu, održanom od 5. do 9. novembra 2014. u Bremenu, gdje je u kategoriji preko 84 kg osvojio bronzanu medalju. Zlato je pripalo Turčinu Enesu Erkanu, srebro Irancu Sajjadu Ganjzadehu, a drugu bronzu osvojio je Španac Jagoba Vizuete.<ref name="karaterec" /><ref name="sports" /> Bila je to njegova prva pojedinačna medalja sa svjetskih prvenstava – ranije je na tom takmičenju odličja osvajao samo u ekipnoj konkurenciji. Do medalje je došao nakon pet pobjeda u šest borbi. U polufinalu ga je zaustavio predstavnik [[Iran]]a, a u borbi za broncu savladao je predstavnika [[Egipat|Egipta]].<!-- IZVOR POTREBAN za tok takmičenja (polufinale i borba za broncu) --> == Priznanja == U izboru Sportskog saveza Bosne i Hercegovine dva puta je proglašen najuspješnijim sportistom u muškoj konkurenciji, 2012. i 2014..{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} U izboru za 2014. godinu sakupio je 510 bodova, ispred džudiste Haruna Sadikovića (480 bodova) i atletičara [[Amel Tuka|Amela Tuke]] (390 bodova).<ref name="ilijas" /> Isto tako je dva puta, 2012. i 2014, proglašen sportistom godine [[Kanton Sarajevo|Kantona Sarajevo]].{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} U ženskoj konkurenciji za 2014. godinu nagrađena je džudistkinja [[Larisa Cerić]].<ref name="st">{{Cite web|url=https://sarajevotimes.com/zukan-ceric-athletes-year-canton-sarajevo/|title=Zukan and Ceric Athletes of the Year in Canton Sarajevo|website=Sarajevo Times|date=6. 3. 2015|language=en}}</ref> Poslije osvajanja bronzane medalje u Bremenu primila ga je i [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]].<!-- IZVOR POTREBAN: treba link na saopćenje Vlade FBiH --> == Poslije takmičarske karijere == Nakon završetka takmičarske karijere nastavio je djelovanje u karateu kao trener, vodeći Univerzitetski karate klub „Bosna“ Sarajevo i Karate klub „Mawashi“ Sarajevo.{{Nedostaje referenca|datum=septembar 2026.}} Obavlja i dužnost generalnog sekretara Karate saveza Bosne i Hercegovine.<ref name="ks2021">{{Cite web|url=https://vlada.ks.gov.ba/aktuelnosti/novosti/ministarstvo-kulture-i-sporta-ks-najavilo-podrsku-odlasku-karate|title=Ministarstvo kulture i sporta KS najavilo podršku odlasku karate reprezentativaca na Evropsko prvenstvo|website=Vlada Kantona Sarajevo|date=2021}}</ref> Savez okuplja oko 180 klubova.<ref name="raport" /> Više puta je bio vođa delegacije Bosne i Hercegovine na međunarodnim takmičenjima, među kojima su Svjetsko prvenstvo za kadete, juniore i mlađe seniore 2022. u [[Konya|Konyi]]<ref name="raport" /> te Evropsko prvenstvo istih uzrasta 2023. u Larnaki<ref name="tip">{{Cite web|url=https://tip.ba/2023/02/09/zapazeni-rezultati-karate-reprezentacije-bih-na-evropskom-prvenstvu-u-larnaci/|title=Zapaženi rezultati karate reprezentacije BiH na Evropskom prvenstvu u Larnaci|website=TIP.ba|date=9. 2. 2023}}</ref> i 2025. u Bielsko-Białoj.<!-- IZVOR POTREBAN za Bielsko-Bialu 2025. --> == Rezultati == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Takmičenje !! Mjesto !! Disciplina !! Rezultat |- | 2006. || Svjetsko prvenstvo || [[Tampere]], [[Finska]] || Ekipni kumite || 2. mjesto |- | 2007. || Evropsko prvenstvo za kadete, juniore i U21 || [[İzmir|Izmir]], [[Turska]] || Kumite +80 kg (18–20 godina) || 3. mjesto |- | 2010. || Evropsko prvenstvo || [[Atina]], [[Grčka]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2010. || Svjetsko prvenstvo || [[Beograd]], [[Srbija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2011. || Evropsko prvenstvo || [[Zürich]], [[Švicarska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2012. || Evropsko prvenstvo || Adeje, [[Španija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |- | 2012. || Mediteransko prvenstvo || [[Tuzla]], Bosna i Hercegovina || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2012. || Svjetsko prvenstvo || [[Pariz]], [[Francuska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2014. || Evropsko prvenstvo || [[Tampere]], [[Finska]] || Kumite +84 kg || 5. mjesto |- | 2014. || Mediteransko prvenstvo || [[Bar (Crna Gora)|Bar]], [[Crna Gora]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2014. || Balkansko prvenstvo || [[Ohrid]], [[Sjeverna Makedonija]] || Kumite +84 kg || 2. mjesto |- | 2014. || Balkansko prvenstvo || [[Ohrid]], [[Sjeverna Makedonija]] || Ekipni kumite || 1. mjesto |- | 2014. || Svjetsko prvenstvo || [[Bremen]], [[Njemačka]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2015. || Balkansko prvenstvo || Čačak, [[Srbija]] || Kumite +84 kg || 3. mjesto |- | 2015. || Balkansko prvenstvo || Čačak, [[Srbija]] || Ekipni kumite || 3. mjesto |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.karaterec.com/en/competitors/admir-zukan/|title=Admir Zukan|website=Karate Records|language=en}} * {{Cite web|url=https://www.the-sports.org/admir-zukan-karate-spf399190.html|title=Admir Zukan|website=the-sports.org|language=en}} {{DEFAULTSORT:Zukan, Admir}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački karatisti]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1986.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 2i1p6eqyvt09q04cnhj45ynl73q1i36 0 536917 3924778 3924752 2026-09-12T12:59:59Z Web-wiki-warrior 94410 Plasman u prethodnoj sezoni 3924778 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #0000FF | Boja2 = #000000 | Ime kluba = '''FK Čornomorec Odesa''' | Puno ime = Fudbalski klub Čornomorec Odesa | Grb = | Nadimak = | Osnovan = [[1936.]] | Raspušten = | Lokacija = {{ZD|UKR}} [[Ukrajina]] | Boje = {{colorbox|black}} {{colorbox|blue}} | Federacija = [[Nogometni savez Ukrajine|UAF]] | Konfederacija = | Liga = [[Premijer liga Ukrajine|Premijer liga]] | Stadion = Čornomorec<ref>{{Cite web |url=https://www.stadiumguide.com/chornomorets/ |title=Čornomorec stadion |work=stadiumguide.com|access-date= 12. 9. 2026}} (engleski)</ref> | Kapacitet = 34.164 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = Roman Hrihorčuk | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 2. mjesto (promovisan) | Prethodna sezona = 2025/26. | Webstranica = [https://chornomorets.ua chornomorets.ua] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = | uzorak_t1 = _chornomorets2024-25_hm | uzorak_dr1 = | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = _chornomorets2024-25_hm | lijeva ruka1 = 000000 | tijelo1 = | desna ruka1 = 000000 | šorc1 = 000000 | čarape1 = 000000 | uzorak_lr2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_t2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_dr2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_š2 = | uzorak_č12 = | lijeva ruka2 = FFFFFF | tijelo2 = FFFFFF | desna ruka2 = FFFFFF | šorc2 = FFFFFF | čarape2 = FFFFFF | }} '''FK Čornomorec Odesa''' ([[ukrajinski]]: ''Футбольний Клуб Чорномо́рець Одеса'') je ukrajinski profesionalni fudbalski klub sa sjedištem u [[Odesa|Odesi]], [[Ukrajina]]. Prema klupskoj web stranici, osnovan je 1936. godine kao Dinamo,<ref>[https://chornomorets.ua/club/history_and_achievements Kratak pregled osnivanja kluba na zvaničnoj web-stranici] (ukrajinski)</ref> ali je sve do 2002. godine na svom grbu nosio 1958. i 1959. godinu<ref>[https://web.archive.org/web/20180420184537/http://uht.org.ua/forum/viewtopic.php?f=19&t=858 FK Čornomorec Odesa]. Forum Ukrajinskog heraldičkog društva. 27. juni 2010. (ukrajinski)</ref> kao godine osnivanja kluba na štitu, što je vrijeme kada je klub dobio svoje sadašnje ime. Štit kluba je veoma sličan štitu rumunskog kluba FC Farul Constanța. Čornomorec je prvi klub u modernoj historiji Ukrajine koji je osvojio Kup Ukrajine (1992.), a ovaj uspjeh je ponovio i u sezoni 1993/94. Više od 30 godina klub je sponzorirala Crnomorska brodarska kompanija (1959.–1991.). Klub je bio među 20 najboljih sovjetskih klubova koji su se takmičili u Sovjetskoj Top ligi. Domaći teren kluba je Stadion Čornomorec, koji je otvoren 2011. godine. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://chornomorets.ua Službena stranica] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/53064--chornomorets-odesa/ Čornomorec Odesa] na zvaničnoj stranici UEFA-e (engleski) [[Kategorija:Nogometni klubovi u Ukrajini]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1936.]] [[Kategorija:Sport u Odesi]] [[Kategorija:FK Čornomorec Odesa]] dyivptvxu8hown8rzffk992uxmz3f8k 3924796 3924778 2026-09-12T21:19:15Z Web-wiki-warrior 94410 ažuriranje 3924796 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #0000FF | Boja2 = #000000 | Ime kluba = '''FK Čornomorec Odesa''' | Puno ime = Fudbalski klub Čornomorec Odesa | Grb = | Nadimak = | Osnovan = [[1936.]] | Raspušten = | Lokacija = {{ZD|UKR}} [[Ukrajina]] | Boje = {{colorbox|black}} {{colorbox|blue}} | Federacija = [[Nogometni savez Ukrajine|UAF]] | Konfederacija = | Liga = [[Premijer liga Ukrajine|Premijer liga]] | Stadion = Čornomorec<ref>{{Cite web |url=https://www.stadiumguide.com/chornomorets/ |title=Čornomorec stadion |work=stadiumguide.com|access-date= 12. 9. 2026}} (engleski)</ref> | Kapacitet = 34.164 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = Roman Hrihorčuk | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 2. mjesto (promovisan) | Prethodna sezona = 2025/26. | Webstranica = [https://chornomorets.ua chornomorets.ua] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = | uzorak_t1 = _chornomorets2024-25_hm | uzorak_dr1 = | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = _chornomorets2024-25_hm | lijeva ruka1 = 000000 | tijelo1 = | desna ruka1 = 000000 | šorc1 = 000000 | čarape1 = 000000 | uzorak_lr2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_t2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_dr2 = _chornomorets2023-24_away | uzorak_š2 = | uzorak_č12 = | lijeva ruka2 = FFFFFF | tijelo2 = FFFFFF | desna ruka2 = FFFFFF | šorc2 = FFFFFF | čarape2 = FFFFFF | }} '''FK Čornomorec Odesa''' ([[ukrajinski]]: ''Футбо́льний Клуб Чорномо́рець Оде́са'') je ukrajinski profesionalni fudbalski klub sa sjedištem u [[Odesa|Odesi]], [[Ukrajina]]. Prema klupskoj web stranici, osnovan je 1936. godine kao Dinamo,<ref>[https://chornomorets.ua/club/history_and_achievements Kratak pregled osnivanja kluba na zvaničnoj web-stranici] (ukrajinski)</ref> ali je sve do 2002. godine na svom grbu nosio 1958. i 1959. godinu<ref>[https://web.archive.org/web/20180420184537/http://uht.org.ua/forum/viewtopic.php?f=19&t=858 FK Čornomorec Odesa]. Forum Ukrajinskog heraldičkog društva. 27. juni 2010. (ukrajinski)</ref> kao godine osnivanja kluba na štitu, što je vrijeme kada je klub dobio svoje sadašnje ime. Štit kluba je veoma sličan štitu rumunskog kluba FC Farul Constanța. Čornomorec je prvi klub u modernoj historiji Ukrajine koji je osvojio Kup Ukrajine (1992.), a ovaj uspjeh je ponovio i u sezoni 1993/94. Više od 30 godina klub je sponzorirala Crnomorska brodarska kompanija (1959.–1991.). Klub je bio među 20 najboljih sovjetskih klubova koji su se takmičili u Sovjetskoj Top ligi. Domaći teren kluba je Stadion Čornomorec, koji je otvoren 2011. godine. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://chornomorets.ua Službena stranica] * [https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/53064--chornomorets-odesa/ Čornomorec Odesa] na zvaničnoj stranici UEFA-e (engleski) [[Kategorija:Nogometni klubovi u Ukrajini]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1936.]] [[Kategorija:Sport u Odesi]] [[Kategorija:FK Čornomorec Odesa]] 82vn9ng63x6uysurzlrdtpvedzkfq2h 0 536918 3924793 2026-09-12T20:19:02Z Wikipedistaba 185662 Nova stranica: {{Kutijica za biografiju | ime = Haris Islamčević | slika = | opis_slike = | datum_rođenja = 31. august 1987. | mjesto_rođenja = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | zanimanje = [[Teolog]], [[sociolog]] religije, profesor, publicista | alma_mater = [[Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu|Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]] | doktorat = [[Univerzitet u Sarajevu]] (2019) | poznat_po... 3924793 wikitext text/x-wiki {{Kutijica za biografiju | ime = Haris Islamčević | slika = | opis_slike = | datum_rođenja = 31. august 1987. | mjesto_rođenja = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | zanimanje = [[Teolog]], [[sociolog]] religije, profesor, publicista | alma_mater = [[Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu|Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]] | doktorat = [[Univerzitet u Sarajevu]] (2019) | poznat_po = Istraživanju modernog ezoterizma i "Nove misli" na Balkanu, društvenoj publicistici | veb-sajt = [https://islamcevic.ba/ islamcevic.ba] }} '''Dr. sc. Haris Islamčević''' (rođen 31. augusta 1987.) bosanskohercegovački je teolog, sociolog religije, profesor i društveni analitičar porijeklom iz [[Sanski Most|Sanskog Mosta]]<ref name="imenik">[https://www.akademskiimenik.ba/profil/1265 Profil Harisa Islamčevića], BH akademski imenik, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Prepoznat je kao istraživač u oblasti islamske dogmatike (akaida) i savremenih religijskih fenomena na Balkanu, s posebnim fokusom na uticaj zapadne ezoterične tradicije i popularne psihologije na tradicionalne vjerske zajednice<ref name="cv">[https://unsa-ba.academia.edu/HarisIslamcevic/CurriculumVitae Curriculum Vitae - Haris Islamčević], Academia.edu, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. == Biografija == Osnovnu školu završio je u Sanskom Mostu, nakon čega stiče srednjoškolsko obrazovanje u Gazi Husrev-begovoj medresi u Sarajevu 2006. godine<ref name="bosnjaci">[https://bosnjaci.net/print.php?pid=68689 Sanjanin Haris Islamčević doktorirao na Fakultetu islamskih nauka], Bošnjaci.net, objavljeno 30. oktobra 2019.</ref>. Iste godine upisuje [[Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]] (FIN), gdje diplomira 2010. godine kao prvi diplomant u svojoj generaciji i jubilarni 100. diplomant ovog fakulteta<ref name="cv" />. Na istom fakultetu nastavlja postdiplomski studij te u martu 2015. godine uspješno brani magistarski rad pod naslovom ''"Istraživanje odnosa muslimanskih gimnazijalaca Unsko-Sanskog kantona prema tradicionalnoj vjerskoj praksi"'' i stiče zvanje magistra islamskih nauka iz oblasti dogmatike i uporednih religija<ref name="iz">[https://islamskazajednica.ba/vijesti/aktuelno/21688-na-fakultetu-islamskih-nauka-magistrirao-haris-islamcevic Na Fakultetu islamskih nauka magistrirao Haris Islamčević], Zvanična stranica Islamske zajednice u BiH, objavljeno 3 mart 2015.</ref>. Doktorsku disertaciju pod naslovom ''„Fenomen Nove misli i analiza zastupljenosti njenoga učenja u vjerovanju muslimana Sanskog Mosta“'' odbranio je 29. oktobra 2019. godine pred komisijom koju su činili prof. dr. Adnan Silajdžić, prof. dr. Enes Karić i prof. dr. Samir Beglerović<ref name="fin-doktorat">[https://fin.unsa.ba/haris-islamcevic-doktorirao-na-fin-u/ Haris Islamčević doktorirao na FIN-u], Zvanična stranica Fakulteta islamskih nauka u Sarajevu, objavljeno 5. novembra 2019.</ref><ref name="inmedia">[https://inmedia.ba/haris-islamcevic-doktorirao-na-fin-u/ Sanjanin Haris Islamčević doktorirao na FIN-u], Inmedia.ba, objavljeno 30. oktobra 2019.</ref>. == Naučni i pedagoški rad == U svom naučnom radu, dr. Islamčević se bavi pitanjima islamske teologije, komparativne religioznosti, savremenog ezoterizma i teologije kulture<ref name="linkedin">[https://ba.linkedin.com/in/harisislamcevicphd Akademski profil dr. Harisa Islamčevića], LinkedIn, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Autor je više od 150 stručnih i naučnih radova, eseja i prikaza knjiga objavljenih u domaćim i međunarodnim časopisima (uključujući časopise ''Znakovi vremena'' i ''Glasnik Rijaseta Islamske zajednice u BiH'')<ref name="cv" />. Njegov pedagoški rad obuhvata višegodišnji angažman u prosvjeti na području općine Sanski Most. Radio je kao vjeroučitelj u osnovnoj školi "Hasan Kikić" i "Peti oktobar", a potom kao profesor islamske vjeronauke u Gimnaziji Sanski Most, Mješovitoj srednjoj školi, te Srednjoj poljoprivrednoj školi „Sanus Futurum“<ref name="bosnjaci" /><ref name="iz" />. == Publicistika i društveni angažman == Pored akademskog rada, Islamčević je aktivan kao društveni kritičar i kolumnista. Njegovi tekstovi redovno tretiraju devijacije u savremenom bh. društvu, problem "obredne pobožnosti" nasuprot suštinskom moralu, politički klijentelizam i problem nestručnosti u javnim institucijama. Glavna platforma za njegove analize, pored lične web stranice, jeste regionalni portal ''Plenum.ba''<ref name="plenum">[https://plenum.ba Profil autora: Haris Islamčević], Plenum.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Također je prepoznatljiv učesnik kulturnog života u Unsko-sanskom kantonu kao moderator i promoter književnih djela i historijskih studija<ref name="inmedia-recenzija">[https://inmedia.ba/haris-islamcevic-put-u-mekku-prica-o-preobrazaju-i-potrazi-za-smislom/ Haris Islamčević o knjizi 'Put u Mekku'], Inmedia.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. == Djela (Bibliografija) == * ''Istraživanje odnosa muslimanskih gimnazijalaca Unsko-Sanskog kantona prema tradicionalnoj vjerskoj praksi'' (magistarska studija, 2015)<ref name="iz" /> * ''Fenomen Nove misli: povijest, učenje, praksa, i istraživanje prisutnosti učenja kod bosanskohercegovačkih muslimana: (slučaj Sanskoga Mosta)'' (Naučna monografija zasnovana na doktorskoj disertaciji, Izdavačka kuća Kalem, 2019) ISBN 9789958062491<ref name="kalem">[https://kalem.ba/proizvod/nova-misao-haris-islamcevic/ Kataloški zapis knjige "Nova misao"], Izdavačka kuća Kalem, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref><ref>[https://www.knjiga.ba/fenomen-nove-misli-b6543.html Fenomen Nove misli - Haris Islamčević], Knjiga.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref> == Reference == {{reference}} == Vanjski linkovi == * [https://islamcevic.ba/ Zvanična web stranica dr. Harisa Islamčevića] * [https://www.researchgate.net/profile/Haris_Islamcevic Naučni profil na ResearchGate] [[Kategorija:Biografije, Sanski Most]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački teolozi]] [[Kategorija:Doktori nauka]] [[Kategorija:Rođeni 1987.]] re1t715ncslae1d8k1wd2sw5a9jzuzb 3924809 3924793 2026-09-13T07:44:40Z AnToni 2325 3924809 wikitext text/x-wiki {{Brisanje|Relevantnost upitna|20. 9. 2026.}} {{Kutijica za biografiju | ime = Haris Islamčević | slika = | opis_slike = | datum_rođenja = 31. august 1987. | mjesto_rođenja = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | zanimanje = [[Teolog]], [[sociolog]] religije, profesor, publicista | alma_mater = [[Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu|Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]] | doktorat = [[Univerzitet u Sarajevu]] (2019) | poznat_po = Istraživanju modernog ezoterizma i "Nove misli" na Balkanu, društvenoj publicistici | veb-sajt = [https://islamcevic.ba/ islamcevic.ba] }} '''Dr. sc. Haris Islamčević''' (rođen 31. augusta 1987.) bosanskohercegovački je teolog, sociolog religije, profesor i društveni analitičar porijeklom iz [[Sanski Most|Sanskog Mosta]]<ref name="imenik">[https://www.akademskiimenik.ba/profil/1265 Profil Harisa Islamčevića], BH akademski imenik, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Prepoznat je kao istraživač u oblasti islamske dogmatike (akaida) i savremenih religijskih fenomena na Balkanu, s posebnim fokusom na uticaj zapadne ezoterične tradicije i popularne psihologije na tradicionalne vjerske zajednice<ref name="cv">[https://unsa-ba.academia.edu/HarisIslamcevic/CurriculumVitae Curriculum Vitae - Haris Islamčević], Academia.edu, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. == Biografija == Osnovnu školu završio je u Sanskom Mostu, nakon čega stiče srednjoškolsko obrazovanje u Gazi Husrev-begovoj medresi u Sarajevu 2006. godine<ref name="bosnjaci">[https://bosnjaci.net/print.php?pid=68689 Sanjanin Haris Islamčević doktorirao na Fakultetu islamskih nauka], Bošnjaci.net, objavljeno 30. oktobra 2019.</ref>. Iste godine upisuje [[Fakultet islamskih nauka u Sarajevu]] (FIN), gdje diplomira 2010. godine kao prvi diplomant u svojoj generaciji i jubilarni 100. diplomant ovog fakulteta<ref name="cv" />. Na istom fakultetu nastavlja postdiplomski studij te u martu 2015. godine uspješno brani magistarski rad pod naslovom ''"Istraživanje odnosa muslimanskih gimnazijalaca Unsko-Sanskog kantona prema tradicionalnoj vjerskoj praksi"'' i stiče zvanje magistra islamskih nauka iz oblasti dogmatike i uporednih religija<ref name="iz">[https://islamskazajednica.ba/vijesti/aktuelno/21688-na-fakultetu-islamskih-nauka-magistrirao-haris-islamcevic Na Fakultetu islamskih nauka magistrirao Haris Islamčević], Zvanična stranica Islamske zajednice u BiH, objavljeno 3 mart 2015.</ref>. Doktorsku disertaciju pod naslovom ''„Fenomen Nove misli i analiza zastupljenosti njenoga učenja u vjerovanju muslimana Sanskog Mosta“'' odbranio je 29. oktobra 2019. godine pred komisijom koju su činili prof. dr. Adnan Silajdžić, prof. dr. Enes Karić i prof. dr. Samir Beglerović<ref name="fin-doktorat">[https://fin.unsa.ba/haris-islamcevic-doktorirao-na-fin-u/ Haris Islamčević doktorirao na FIN-u], Zvanična stranica Fakulteta islamskih nauka u Sarajevu, objavljeno 5. novembra 2019.</ref><ref name="inmedia">[https://inmedia.ba/haris-islamcevic-doktorirao-na-fin-u/ Sanjanin Haris Islamčević doktorirao na FIN-u], Inmedia.ba, objavljeno 30. oktobra 2019.</ref>. == Naučni i pedagoški rad == U svom naučnom radu, dr. Islamčević se bavi pitanjima islamske teologije, komparativne religioznosti, savremenog ezoterizma i teologije kulture<ref name="linkedin">[https://ba.linkedin.com/in/harisislamcevicphd Akademski profil dr. Harisa Islamčevića], LinkedIn, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Autor je više od 150 stručnih i naučnih radova, eseja i prikaza knjiga objavljenih u domaćim i međunarodnim časopisima (uključujući časopise ''Znakovi vremena'' i ''Glasnik Rijaseta Islamske zajednice u BiH'')<ref name="cv" />. Njegov pedagoški rad obuhvata višegodišnji angažman u prosvjeti na području općine Sanski Most. Radio je kao vjeroučitelj u osnovnoj školi "Hasan Kikić" i "Peti oktobar", a potom kao profesor islamske vjeronauke u Gimnaziji Sanski Most, Mješovitoj srednjoj školi, te Srednjoj poljoprivrednoj školi „Sanus Futurum“<ref name="bosnjaci" /><ref name="iz" />. == Publicistika i društveni angažman == Pored akademskog rada, Islamčević je aktivan kao društveni kritičar i kolumnista. Njegovi tekstovi redovno tretiraju devijacije u savremenom bh. društvu, problem "obredne pobožnosti" nasuprot suštinskom moralu, politički klijentelizam i problem nestručnosti u javnim institucijama. Glavna platforma za njegove analize, pored lične web stranice, jeste regionalni portal ''Plenum.ba''<ref name="plenum">[https://plenum.ba Profil autora: Haris Islamčević], Plenum.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. Također je prepoznatljiv učesnik kulturnog života u Unsko-sanskom kantonu kao moderator i promoter književnih djela i historijskih studija<ref name="inmedia-recenzija">[https://inmedia.ba/haris-islamcevic-put-u-mekku-prica-o-preobrazaju-i-potrazi-za-smislom/ Haris Islamčević o knjizi 'Put u Mekku'], Inmedia.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref>. == Djela (Bibliografija) == * ''Istraživanje odnosa muslimanskih gimnazijalaca Unsko-Sanskog kantona prema tradicionalnoj vjerskoj praksi'' (magistarska studija, 2015)<ref name="iz" /> * ''Fenomen Nove misli: povijest, učenje, praksa, i istraživanje prisutnosti učenja kod bosanskohercegovačkih muslimana: (slučaj Sanskoga Mosta)'' (Naučna monografija zasnovana na doktorskoj disertaciji, Izdavačka kuća Kalem, 2019) ISBN 9789958062491<ref name="kalem">[https://kalem.ba/proizvod/nova-misao-haris-islamcevic/ Kataloški zapis knjige "Nova misao"], Izdavačka kuća Kalem, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref><ref>[https://www.knjiga.ba/fenomen-nove-misli-b6543.html Fenomen Nove misli - Haris Islamčević], Knjiga.ba, pristupljeno 12. septembra 2026.</ref> == Reference == {{reference}} == Vanjski linkovi == * [https://islamcevic.ba/ Zvanična web stranica dr. Harisa Islamčevića] * [https://www.researchgate.net/profile/Haris_Islamcevic Naučni profil na ResearchGate] [[Kategorija:Biografije, Sanski Most]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački teolozi]] [[Kategorija:Doktori nauka]] [[Kategorija:Rođeni 1987.]] 7xkdkka8s0velwh26l8ttn2pqmgnq15 6 536919 3924803 2026-09-13T02:34:51Z Bosancica by MK 173186 {{Infoslika |Opis= Prikaz odlikovanja Red hrvatskog pletera. Slika se koristi u svrhu vizuelne identifikacije odlikovanja u infokutiji na vrhu članka. |Izvor= OSRH - Službene stranice OSRH (https://www.osrh.hr) |Datum= 13. septembar 2026. (datum učitavanja na bs.wiki) |Autor= OSRH / Ministarstvo obrane Republike Hrvatske |Objašnjenje= Poštena upotreba (Fair use) u članku [[Red hrvatskog pletera]]. Fotografija prikazuje zvanično državno odlikovanje za čiju vizuelnu prezentaciju ne postoji slob... 3924803 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis= Prikaz odlikovanja Red hrvatskog pletera. Slika se koristi u svrhu vizuelne identifikacije odlikovanja u infokutiji na vrhu članka. |Izvor= OSRH - Službene stranice OSRH (https://www.osrh.hr) |Datum= 13. septembar 2026. (datum učitavanja na bs.wiki) |Autor= OSRH / Ministarstvo obrane Republike Hrvatske |Objašnjenje= Poštena upotreba (Fair use) u članku [[Red hrvatskog pletera]]. Fotografija prikazuje zvanično državno odlikovanje za čiju vizuelnu prezentaciju ne postoji slobodna alternativa. Slika služi isključivo u edukativne svrhe, niske je rezolucije i ne ugrožava originalnu tržišnu ulogu niti komercijalnu vrijednost nositelja autorskih prava. }} == Licenciranje == {{Neslobodna historijska slika|datoteka ima obrazloženje=da}} 2y34ymicc8vet9kcwkc875ogu5s6xjb 0 536920 3924804 2026-09-13T02:37:50Z Bosancica by MK 173186 Novi članak 3924804 wikitext text/x-wiki {{Infokutija orden | ime = Red hrvatskog pletera | slika = Red hrvatskog pletera.jpg | tekst = ''na slici u sredini gore:'' znak Reda; ''lijevo'': mala oznaka; ''desno'': umanjenica Reda | slika2 = [[File:Ribbon of an Order of the Croatian Wattle.png|132px]] | tekst2 = Mala oznaka Reda hrvatskog pletera | vrsta = vojno i civilno odlikovanje | period = | država = {{ZID|Hrvatska}} | dodjeljuje = [[predsjednik Republike Hrvatske]] | kuća = | religija = | traka = | moto = | podobnost = hrvatski i strani državljani | za = poseban doprinos razvoju i ugledu Republike Hrvatske i dobrobiti njezinih građana | status = aktivno | prvi primaoc = | titula_primaoca = | primaoc = | primaoc2 = | kancelar = | komandant = | ocjene = | post nominale = | bivše_ocjene = | rang = 16. u rangu odlikovanja Republike Hrvatske | ustanovljena = [[10. mart]] [[1995.]] | zamijenjena = | prvo_uvođenje = | posljednje_uvođenje = | ukupno = | posthumno = | viša = [[Red hrvatskog trolista]] | niža = [[Spomenica domovinskog rata]] | ista = | povezana = }} '''Red [[Hrvatski pleter|hrvatskog pletera]]''' je [[Odlikovanja i priznanja Republike Hrvatske|odlikovanje Republike Hrvatske]] koje prema važećem slijedu zauzima šesnaesto mjesto među odlikovanjima [[Hrvatska|Republike Hrvatske]]. Ustanovljen je 10. marta 1995. Zakonom o odlikovanjima i priznanjima Republike Hrvatske.<ref name="Zakon_Odlikovanja_Priznanja">{{cite web |title=Odluka o proglašenju Zakona o odlikovanjima i priznanjima Republike Hrvatske |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1995_03_20_377.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=20/1995 |date=15. 3. 1995 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Red hrvatskog pletera dodjeljuje se hrvatskim i stranim državljanima za poseban doprinos razvoju i ugledu Republike Hrvatske te dobrobiti njezinih građana.<ref name="Zakon_Odlikovanja_Priznanja" /> == Dodjela == Odlikovanja Republike Hrvatske dodjeljuje [[predsjednik Republike Hrvatske]] na vlastitu inicijativu ili na prijedlog Državne komisije za odlikovanja i priznanja Republike Hrvatske. Odluka o dodjeli odlikovanja objavljuje se u Narodnim novinama.<ref name="Zakon_Odlikovanja_Priznanja" /> Prema Pravilniku o odlikovanjima i priznanjima, Red hrvatskog pletera sastoji se od znaka Reda, umanjenice Reda, male oznake Reda i isprave o dodjeli.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja">{{cite web |title=Pravilnik o odlikovanjima i priznanjima |url=https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/full/2009_09_106_2701.html |website=Narodne novine |publisher=Službeni list Republike Hrvatske |issue=106/2009 |date=7. 9. 2009 |access-date=13. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Izgled == Znak Reda izrađen je od srebra finoće 999/1000. Na okruglom, bijelo emajliranom ispupčenom medaljonu promjera 32 mm nalazi se stilizovani križ od zlatnog troprutog pletera, čiji su krakovi ispunjeni crvenim emajlom. Križ je izrađen od pozlaćenog srebra finoće 999/1000, a dužina njegovih krakova iznosi 36 mm.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> Na glatkoj, pozlaćenoj poleđini znaka, unutar kružnog troprutog pletera, nalazi se natpis "Republika Hrvatska", dok je u sredini ispisano "Hrvatski pleter".<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> Znak Reda obješen je o vrh istostraničnog trokuta sa stranicama dužine 42 mm, izrađenog od svilene moarirane trake s naizmjenično otisnutim crvenim i bijelim kvadratima. Na poleđini trokuta nalazi se vodoravna igla za pričvršćivanje.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> Umanjenicu Reda čini odljev znaka Reda promjera 18 mm, obješen o svilenu moariranu traku širine 12 mm i dužine 40 mm. Na traci su u sedam redova naizmjenično raspoređeni crveni i bijeli kvadrati veličine 6 mm.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> Malu oznaku Reda čini odljev znaka Reda promjera 14 mm, pričvršćen na sredinu pravougaonika širine 34 mm i visine 14 mm, izrađenog od svilene moarirane vrpce. Na traci su u dva reda naizmjenično raspoređeni crveni i bijeli kvadrati. Na poleđini male oznake nalazi se igla za pričvršćivanje.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> == Isprava o dodjeli == Uz Red hrvatskog pletera dodjeljuje se i isprava o dodjeli. Isprava je štampana na papiru ''Corolla Book Ivory'' gramature 100 g/m², dimenzija 210×297 mm. Njena grafička izrada uključuje zelenkastoplavu podlogu s višebojnim biljnim ukrasima, grb Republike Hrvatske i suhi mali državni pečat Republike Hrvatske.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> Na ispravi se navodi da je odlikovanje dodijeljeno odlukom predsjednika Republike na osnovu člana 97. [[Ustav Republike Hrvatske|Ustava Republike Hrvatske]], uz ime i prezime odlikovane osobe i naziv odlikovanja.<ref name="Pravilnik_Odlikovanja_Priznanja" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatska odlikovanja]] k5n0x4nox41j6ajdp9r7fkesqefioul 0 536921 3924812 2026-09-13T08:08:03Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Zurrieq main parish church.jpg | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt... 3924812 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Zurrieq main parish church.jpg | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. == Geografija == {{sekcija}} == Historija == {{sekcija}} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] so46waiflm5ss9jkmxkqrzys37zj8mr 3924813 3924812 2026-09-13T08:14:20Z AnToni 2325 3924813 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Zurrieq main parish church.jpg | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. To je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Żurrieq je jedan od 10 gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> == Geografija == {{sekcija}} == Historija == {{sekcija}} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] otqy4b13yagclvyou1otyameuxsc9pf 3924814 3924813 2026-09-13T08:20:12Z AnToni 2325 3924814 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Zurrieq main parish church.jpg | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. To je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Żurrieq je jedan od 10 gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> == Geografija == {{sekcija}} == Historija == {{sekcija}} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] a02xq8vr7ed8ghsg1m7qgwsdapuo9dx 3924815 3924814 2026-09-13T08:25:04Z AnToni 2325 /* Geografija */ 3924815 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Zurrieq main parish church.jpg | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. To je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Żurrieq je jedan od 10 gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Historija == {{sekcija}} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] k7fauw4tt4047z35em8kzud013plrxu 3924816 3924815 2026-09-13T08:31:27Z AnToni 2325 3924816 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 4i5daqq957a1xsjrdbseo9c5ri8l3rx 3924818 3924816 2026-09-13T08:35:16Z AnToni 2325 3924818 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Promet == {{sekcija}} == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] b39pn9e7erno78bh7wlepy4ta6lflyh 3924823 3924818 2026-09-13T09:00:06Z AnToni 2325 3924823 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] npgjl7ttlj4s7yovfa7od797ie57tei 3924824 3924823 2026-09-13T09:07:33Z AnToni 2325 /* Znamenitosti */ 3924824 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele == * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] nryifowg795datbzlqjtd4njhtrltxm 3924825 3924824 2026-09-13T09:08:32Z AnToni 2325 3924825 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele == * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] s160yztbn5ya2itgesuh4jogz4ohsp0 3924826 3924825 2026-09-13T09:10:18Z AnToni 2325 /* = Crkve i kapele */ 3924826 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|Svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] c7i05ek7q2l6c4uir77qhkspivr68a9 3924827 3924826 2026-09-13T09:12:20Z AnToni 2325 /* Historija */ 3924827 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == {{sekcija}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] dkloduqepynl1a8ksd1yw9hs84uo39e 3924829 3924827 2026-09-13T09:15:43Z AnToni 2325 /* Geografija */ 3924829 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = općina | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak općina na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 073dj5hls92ms56tadwb6vzn6fih4av 3924835 3924829 2026-09-13T10:01:11Z AnToni 2325 3924835 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Općine na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 90e17uggq8oiinzbxy7ugyqzgujrpp5 3924844 3924835 2026-09-13T10:09:06Z AnToni 2325 /* Vanjski linkovi */ 3924844 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == {{sekcija}} == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 08l4qwp34q7br5qwal52zadl3ipyi2i 3924847 3924844 2026-09-13T10:15:34Z AnToni 2325 /* Sport */ 3924847 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. Također, u blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskov]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 48rtugfwqkja21x21xtkbdfgwa1pp6p 3924849 3924847 2026-09-13T10:21:12Z AnToni 2325 /* Znamenitosti */ 3924849 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. U blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskoj]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] qgfh4eld32ivs1z86iw690n3qg5m4c2 3924850 3924849 2026-09-13T10:21:58Z AnToni 2325 /* Geografija */ 3924850 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = jez-mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Naselja === {{div col|colwidth=22em}} *[[Bubaqra]] *Nigret *Xarolla *Tal-Bebbux *Tal-Ġawhar *Ta' Xaqqa *Taż-Żutli *Tal-Għerien *Taċ-Ċantar *Tax-Xewki *Tal-Ġibjun *Tal-Baqqari *Ta' Taħt iċ-Ċint *Ħal Millieri *Ħal Lew *Ħal Far *Ħal Manin *Wied Ganu *Wied Żurrieq *Wied Babu *Wied Ħallelin *Wied Basasa *Wied Żnuber *Wied Fulija *Għar Ħasan {{colend}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. U blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskoj]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 184qqoc8xduhjx8hbt2ig3n06vap646 3924851 3924850 2026-09-13T10:26:35Z AnToni 2325 3924851 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq | izvorno_ime_jez = mt | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Naselja === {{div col|colwidth=22em}} *[[Bubaqra]] *Nigret *Xarolla *Tal-Bebbux *Tal-Ġawhar *Ta' Xaqqa *Taż-Żutli *Tal-Għerien *Taċ-Ċantar *Tax-Xewki *Tal-Ġibjun *Tal-Baqqari *Ta' Taħt iċ-Ċint *Ħal Millieri *Ħal Lew *Ħal Far *Ħal Manin *Wied Ganu *Wied Żurrieq *Wied Babu *Wied Ħallelin *Wied Basasa *Wied Żnuber *Wied Fulija *Għar Ħasan {{colend}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. U blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskoj]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] bhmwfvsqo0qslo452zqkhy2lr2vd23j 3924852 3924851 2026-09-13T10:29:49Z AnToni 2325 3924852 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq <br> Zurrico | izvorno_ime_jez = mte | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) ([[IPA]]:{{IPA|ɪzːʊˈrːɪːʔ|}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Naselja === {{div col|colwidth=22em}} *[[Bubaqra]] *Nigret *Xarolla *Tal-Bebbux *Tal-Ġawhar *Ta' Xaqqa *Taż-Żutli *Tal-Għerien *Taċ-Ċantar *Tax-Xewki *Tal-Ġibjun *Tal-Baqqari *Ta' Taħt iċ-Ċint *Ħal Millieri *Ħal Lew *Ħal Far *Ħal Manin *Wied Ganu *Wied Żurrieq *Wied Babu *Wied Ħallelin *Wied Basasa *Wied Żnuber *Wied Fulija *Għar Ħasan {{colend}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. U blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskoj]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] 7idrq4r2x2j67rt5fd5esw620uokooi 3924853 3924852 2026-09-13T10:36:29Z AnToni 2325 3924853 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = | izvorno_ime = Iż-Żurrieq <br> Zurrico | izvorno_ime_jez = mte | naselje_vrsta = Grad | slika = Church_of_St_Catherine_(Żurrieq)_01.jpg | slika_alt = | slika_opis = Crkva sv. Katarine u Żurriequ | slika_zastava = New Flag of Żurrieq.svg | zastava_alt = | slika_grb = Zurrieq coa.svg | grb_alt = | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = ''Mill-Baħar iżraq ħadt ismi''<br>''Sic a cyaneo aequore vocor''<br><small><!-- (From the blue sea I got my Name) --></small> | slika_karta = Zurrieq in Malta.svg | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = | pushpin_karta_alt = | pushpin_karta_opis = | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate ={{coord|35|49|45|N|14|28|33|E|type:city_region:MT|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = Država | podjela_ime = {{ZID|Malta}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Malte|Regija]] | podjela_ime1 = [[Zapadna regija (Malta)|Zapadna regija]] | podjela_vrsta2 = [[Distrikti Malte|Distrikt]] | podjela_ime2 = [[Distrikti Malte#Jugoistočni distrikt|Jugoistočni distrikt]] | podjela_vrsta3 = | podjela_ime3 = | uspostavljanje_naslov = | uspostavljanje_datum = | osnivač = | sjedište_vrsta = | sjedište = | vlada_fusnote = | vlada_vrsta = | vladajuće_tijelo = | vođa_partija = | vođa_titula = Gradonačelnik | vođa_ime = Rita Grima | vođa_titula1 = | vođa_ime1 = | vođa_titula2 = | vođa_ime2 = | vođa_titula3 = | vođa_ime3 = | vođa_titula4 = | vođa_ime4 = <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 10.05 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = | nadmorska_visina = 111 | stanovništvo_fusnote = | stanovništvo_datum = 2024 | stanovništvo_ukupno = 12731 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Srednjoevropsko vrijeme|CET]] | utc_ofset1 = +1 | vremenska_zona1_DST = [[Srednjoevropsko ljetno vrijeme|CEST]] | utc_ofset1_DST = +2 | poštanski_broj_vrsta = [[Spisak poštanskih brojeva u San Marinu|Poštanski broj]] | poštanski_broj = ZRQ | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +356 | iso_kod = MT-68 | veb-sajt = {{URL|http://zurrieqlocalcouncil.com/}} | fusnote = }} '''Żurrieq''' ({{jez-mt|Iż-Żurrieq}}) ([[IPA]]: {{IPA|ɪzːʊˈrːɪːʔ|}}) je [[Spisak gradova na Malti|grad]] na [[Malta|Malti]] u [[Zapadna regija (Malta)|Zapadnoj regiji]]. Glavni jezik koji se govori u Żurriequ je [[dijalekt Żurrieq]] [[Malteški jezik|malteškog jezika]].<ref>{{cite book |last1=Kortmann |first1=Bernd |last2=Auwera |first2=Johan |year=2011 |title=The Languages and Linguistics of Europe - A Comprehensive Guide |url=https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |publisher=Walter de Gruyter |page=242 |isbn=9783110220254 |archive-date=11. 3. 2025 |access-date=13. 9. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311195441/https://books.google.com/books?id=Dt_Eg2ehL8kC&dq=zurrieq+dialect+of+maltese&pg=PA242 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://malti.mt/djaletti/dahla/ |title=Djaletti - Daħla |website=Malti |publisher=Department of Maltese at the University of Malta |language=en, mt |access-date=13. 9. 2026 |archive-date=14. 7. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714155242/https://malti.mt/djaletti/dahla/ |url-status=live }}</ref> Grad je u julu 2024. imao 12.731 stanovnika.<ref name="nso_2012-2024">{{cite web |title=Mid-year population estimates by locality, sex and citizenship: 2012-2024 |url=https://nso.gov.mt/wp-content/uploads/Mid-year-population-estimates-by-locality-sex-and-citzenship_2012-2024.xlsx |publisher=National Statistics Office}}</ref> == Historija == Żurrieq je jedan od najstarijih gradova u zemlji. Jedan je od deset gradova koji su dokumentirani 1436.<ref>{{Cite web|title=Iż-Żurrieq|url=https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|access-date=13. 9. 2026|website=Parroċċi – Arċidjoċesi ta' Malta|language=mt-MT|archive-date=7. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250207232603/https://parrocci.knisja.mt/parrocca/iz-zurrieq/|url-status=dead}}</ref> i posvećen je [[Katarina Aleksandrijska|svetoj Katarini]]. Grad se proteže od [[Nigret]]a do [[Ħal Far]]a. U stara vremena grad je imao granicu sa [[Żejtun]]om. Selo [[Qrendi]] bilo je dio župe Żurrieq do 1618. kada je pretvoreno u vlastitu župu.<ref>{{Cite web|date=15. 8. 2017|title=Church|url=https://parroccaqrendi.org/church/|access-date=2022-02-23|website=Parrocca Santa Marija Qrendi|language=en|archive-date=27. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227154937/https://parroccaqrendi.org/church/|url-status=live}}</ref> U Żurriequ se mogu pronaći ostaci iz [[Bronzano doba|brončanog doba]], kao i građevine iz rimskog razdoblja. Te građevine odražavaju povijest naseljavanja otoka od strane različitih naroda: [[Fenikija|Feničana]], [[Kartaginska Republika|Kartažana]], [[Antički Rim|Rimljana]] i [[Antička Grčka|Grka]]. Żurrieq njeguje duboko ukorijenjenu katoličku tradiciju; u čast svete Katarine održavaju se raskošne godišnje svečanosti uz nastupe lokalnih muzičkih sastava, vatromet, ukrase na pročeljima zgrada, što ih čini jednim od najskupljih slavlja na otoku. == Geografija == Područje grada obuhvaća i stjenoviti otok [[Filfla]] – smješten 5&nbsp;km od obale – te pripadajući otočić [[Filfoletta]], koji čini najjužniju kopnenu tačku Malte. === Naselja === {{div col|colwidth=22em}} *[[Bubaqra]] *Nigret *Xarolla *Tal-Bebbux *Tal-Ġawhar *Ta' Xaqqa *Taż-Żutli *Tal-Għerien *Taċ-Ċantar *Tax-Xewki *Tal-Ġibjun *Tal-Baqqari *Ta' Taħt iċ-Ċint *Ħal Millieri *Ħal Lew *Ħal Far *Ħal Manin *Wied Ganu *Wied Żurrieq *Wied Babu *Wied Ħallelin *Wied Basasa *Wied Żnuber *Wied Fulija *Għar Ħasan {{colend}} === Susjedni gradovi === {{Geografska lokacija | Centar = Iż-Żurrieq | Istok = [[Birżebbuġa]] | Jug = ''[[Sredozemno more]]'' | Zapad = [[Il-Qrendi]] | Sjeveroistok = [[Ħal Safi]] | Sjever = [[Ħal Kirkop]] | Sjeverozapad = [[L-Imqabba]] }} == Klima == {{sekcija}} == Znamenitosti == [[Datoteka:Xarolla Windmill.jpg|180px|mini|desno|Vjetrenjača Xarolla]] Jedna od najpopularnijih znamenitosti je [[Plava pećina (Malta)|Plava pećina]]. Lokalno je poznata kao "Il-Ħnejja" . Poznata je po prekrasnim nijansama plave boje ispod svoda. Do nje se može doći ukrcavanjem na tradicionalni brod [[luzzu]] u mjestu [[Wied Iż-Żurrieq]]. Još jedna popularna znamenitost je [[vjetrenjača Xarolla]]. Nalazi se na području mjesta Żurrieq, blizu naselja [[Ħal Safi]]. Jedna je od rijetkih obnovljenih malteških vjetrenjača na otocima. Tijekom obnove ispod vjetrenjače otkrivene su [[katakombe]]. Ispred vjetrenjače nalazi se mala kapelica posvećena [[Sveti Andrija|svetom Andriji]], koja datira iz vremena vitezova; i ona je obnovljena. U kući nadžupnika nalazi se mali punski toranj sagrađen u doba kada je Malta bila pod vlašću Feničana. U blizini ostataka kapelice u predjelu [[Tal-Baqqari]] nalaze se ostaci rimskog tornja. U Żurriequ postoji niz crkava i kapelica. Żurrieq je poznat i po velikim svečanostima koje se održavaju ljeti. Prva od njih, posvećena [[Gospa Karmelska|Gospi Karmelskoj]], slavi se treće nedjelje u maju. Glavna župna svečanost održava se u čast svete Katarine, prve nedjelje u septembru. Tokom obje svečanosti gradske ulice bivaju bogato ukrašene. Tjedan dana održavaju se mise i povorke koje prethode nedjelji kada se kip u procesiji nosi kroz grad. Tijekom cijele sedmice se vatromet, a posebna vatrometna predstava održava se uoči same svečanosti. Blagdan svete Katarine slavi se i 25. novembra, na njezin liturgijski spomendan. === Crkve i kapele === * [[Crkva svete Katarine Aleksandrijske u Iż-Żurriequ]] * [[Crkva Uznesenja Marijinoj u Bubaqri]] * [[Kapela Bezgrešnog začeća Blažene Djevice Marije u Nigretu]] * [[Kapela Navještenja u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Ivana Evanđelista u Ħal Millieriju]] * [[Kapela svetog Lava u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svete Agate u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Jakova u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Bartola u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Andrije u Iż-Żurriequ]] * [[Kapela svetog Luke u Iż-Żurriequ]] == Sport == U gradu postoji nogometni klub [[Żurrieq F.C.]], osnovan 1949. koji se u sezoni 2024/25. takmičio u [[Maltese Challenge League|Drugoj malteškoj ligi]]. == Poznate osobe == {{sekcija}} == Gradovi partneri == * {{ZID|San Marino}}, [[Borgo Maggiore]], od 2001.<ref>{{cite web |title = Twinning ZURRIEQ & BORGO MAGGIORE|url=https://localgovernmentdivisioncms.gov.mt/en/lc/Zurrieq/Pages/Services/Twinning.aspx|language=en|access-date=2024-01-13}}</ref> * {{ZID|Njemačka}}, [[Angermünde]]<ref name="gp">{{cite web|title=Town Twinning|url=http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|website=zurrieqlocalcouncil.com|publisher=Żurrieq|accessdate=13. 9. 2026|archive-date=19. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119173023/http://zurrieqlocalcouncil.com/town-twinning/|url-status=dead|language=en}}</ref> * {{ZID|Kipar}}, [[Morphou]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Taverna (Calabria)|Taverna]]<ref name="gp" /> * {{ZID|Italija}}, [[Pedara]]<ref name="gp" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons|Żurrieq}} {{Authority control}} {{Gradovi na Malti}} [[Kategorija:Żurrieq|*]] i7r0lm6r2kfmdm98yq91xp896e8w73w 1 536922 3924819 2026-09-13T08:36:07Z AnToni 2325 https://fountain.toolforge.org/editathons/wmmd-bs-2026 3924819 wikitext text/x-wiki {{Male države i teritorije - članak|2026}} 3c1y6de9gsxtegymivxprlgwt5sldv0 10 536923 3924837 2026-09-13T10:01:32Z AnToni 2325 AnToni premjestio je stranicu [[Šablon:Općine na Malti]] na [[Šablon:Gradovi na Malti]] 3924837 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Gradovi na Malti]] a9ldt2szukbuwh44ka2th3xrw6h1jhv 14 536924 3924842 2026-09-13T10:08:08Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Gradovi po državama|Malti}} [[Kategorija:Treći nivo državnih administrativnih podjela|Malti]] 3924842 wikitext text/x-wiki {{Gradovi po državama|Malti}} [[Kategorija:Treći nivo državnih administrativnih podjela|Malti]] gq95d3vijxme8hcur58i0s1qlwqwsm8 3924843 3924842 2026-09-13T10:08:23Z AnToni 2325 3924843 wikitext text/x-wiki {{Gradovi po državama|Malte}} [[Kategorija:Treći nivo državnih administrativnih podjela|Malti]] ochyowdpqj2ndq84q7wxzle4id43x66 14 536925 3924845 2026-09-13T10:11:14Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Commonscat|Sliema}} {{Kategorija|Sliema}} [[Kategorija:Gradovi na Malti|Sliema]] 3924845 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Sliema}} {{Kategorija|Sliema}} [[Kategorija:Gradovi na Malti|Sliema]] begxsvvjc47q81z9spn1mej80aug7wk 14 536926 3924846 2026-09-13T10:11:27Z AnToni 2325 Nova stranica: {{Commonscat|Żurrieq}} {{Kategorija|Żurrieq}} [[Kategorija:Gradovi na Malti|Żurrieq]] 3924846 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Żurrieq}} {{Kategorija|Żurrieq}} [[Kategorija:Gradovi na Malti|Żurrieq]] 45dqakmayhumls2qdgx80w21chfd2lb 2 536927 3924856 2026-09-13T11:47:00Z Ghibki1313139 185678 /* */ 3924856 wikitext text/x-wiki toje mene ar75o01qqg5zet9q0bioxay7tkok3iq