Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 4640 3925577 3842966 2026-09-20T07:21:07Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[13. februar]] – [[Hudson Williams]], [[kanada|kanadski]] [[glumac]] 3925577 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} '''2001 ([[Rimski brojevi|MMI]])''' bila je [[prosta godina]] [[prosta godina koja počinje u ponedjeljak|koja je počela u ponedjeljak]] po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]. To je 1. godina [[3. milenij]]a i [[21. vijek]]a i 2. godina [[2000-te|2000-tih]]. Proglašena je: * Međunarodnom godinom volontera == Događaji == * [[6. januar]] – [[Sjedinjene Američke Države|Američki]] kongres proglasio je [[George W. Bush|Georgea W. Busha]] pobjednikom američkih predsjedničkih izbora [[2000]]. * [[15. januar]] – Pokrenuta [[Wikipedia]]. * [[20. januar]] – George W. Bush naslijedio [[Bill Clinton|Billa Clintona]] i postao 43. predsjednik SAD-a. * [[25. januar]] – [[Zoran Đinđić]] stupio na položaj premijera Srbije. * [[6. februar]] – [[Ariel Sharon]] pobijedio je na izborima za [[izrael]]skog premijera. * [[12. februar]] – Svemirska letjelica ''[[NEAR Shoemaker]]'' spustila se na površinu [[asteroid]]a [[433 Eros]] i postala prva svemirska letjelica koja je sletjela na neki asteroid. * [[13. februar]] – Potres magnitude 6,6 pogodio [[Salvador]], poginulo oko 400 ljudi. * [[21. februar]] – U [[Kandahar]]u, sjedištu [[taliban]]a, više od hiljadu ljudi prisustvovalo je javnom izvršenju smrtne kazne vješanjem nad dvije žene optužene za prostituciju. * [[23. mart]] – [[Rusija|Ruska]] svemirska stanica ''[[Mir (svemirska stanica)|Mir]]'' pala je u [[Tihi okean]] nedaleko od [[Fidži]]ja. * [[1. april]] ** Bivši predsjednik Srbije i SR Jugoslavije [[Slobodan Milošević]] predao se policiji nakon dugih pregovora sa srbijanskom Vladom i odveden u beogradski Centralni zatvor. ** Američki špijunski avion sudario se sa kineskim lovcem iznad Južnog kineskog mora, nakon čega je američka letjelica prinudno sletjela u kinesku vojnu bazu Hajnan. * [[2. april]] ** Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine [[Jozo Križanović]] razriješio dužnosti zapovjednika Prvog gardijskog zbora hrvatske komponente Vojske Federacije BiH, generala Zlatana Miju Jelića i njegovog zamjenika Maria Bradaru. ** Čitanjem optužnice i saslušanjem drugooptuženog Mirsada Ćupine, pred Kantonalnim sudom u [[Mostar]]u počelo suđenje 13 mostarskih [[Bošnjak]]a optuženih za ratne zločine protiv ratnih zarobljenika počinjene u zgradi Četvrte osnovne škole u Mostaru, u vrijeme sukoba Hrvatskog Vijeća odbrane ([[HVO]]) i Armije BiH [[1993]]. godine. ** Bivši predsjednik Srbije i SR Jugoslavije i optuženi ratni zločinac [[Slobodan Milošević]] priznao da je [[SR Jugoslavija]] davala pomoć u oružju i municiji [[Srbi]]ma u [[Bosna i Hercegovina|BiH]] i u Hrvatskoj za vrijeme [[Rat u BiH|rata]]. * [[4. april]] ** Delegacija Općine [[Tuzla]] bosanskohercegovačkom [[košarka]]šu [[Mirza Delibašić|Mirzi Delibašiću]] uručila Tuzlansku plakatu sa zlatnim grbom, najviše priznanje koje ova općina dodjeljuje istaknutim ličnostima. ** [[Sudan]]ski ministar odbrane i još 14 vojnih funkcionera poginuli u avionskoj nesreći u kritičnom trenutku građanskog rata u zemlji. * [[28. juni]] – Slobodan Milošević izručen [[Haški tribunal|Haškom tribunalu]]. *[[4. juli]] – 145 poginulih u padu aviona [[Tupoljev TU-154]] u blizini grada [[Irkutsk]]a u Rusiji. * [[11. septembar]] – Više od 3000 poginulih u [[Napadi 11. septembra 2001.|terorističkim napadima]] na [[Svjetski trgovački centar]] u [[New York]]u, [[Pentagon]] i ruralno područje oko Shanksvillea u [[Pennsylvania|Pennsylvaniji]]. * [[7. oktobar]] – SAD pokreće [[Rat protiv terorizma]] zračnim udarima na [[Afganistan]]. * [[8. oktobar]] ** 100 poginulih u avionskoj nesreći u [[Milano|milanskoj]] zračnoj luci nakon što se avion [[McDonnell Douglas DC-9|MD-87]] [[Švedska|švedske]] kompanije [[Scandinavian Airlines System|SAS]] sudario s privatnim avionom, a zatim udario i u zgradu. ** Sudije Haškog tribunala ([[ICTY]]) odbile zahtjev [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]], optuženika za ratne zločine, za privremeno puštanje na slobodu. * [[12. novembar]] – 260 poginulih u avionskoj nesreći aviokompanije [[American Airlines]] nedaleko od New Yorka. * [[14. novembar]] – Napad na [[Afganistan]]u: Saveznici ulaze u glavni grad [[Kabul]]. * [[16. novembar]] – U distribuciji je prvi film iz serijala o [[Harry Potter|Harryju Potteru]]: ''[[Harry Potter i Kamen mudraca]]''. * [[23. novembar]] – Tribunal u [[Den Haag]]u podigao treću i najtežu optužnicu protiv bivšeg jugoslavenskog predsjednika [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Prve dvije su se odnosile na zločine počinjene u Hrvatskoj i na Kosovu, a treća na zločine u Bosni i Hercegovini. * [[25. novembar]] – Američka kompanija "Advanced Cell Technology" saopćila da je klonirala ljudski embrion. Prema izjavi naučnika, dostignuće će biti korišteno u medicini, a ne za kloniranje ljudskog bića. * [[27. novembar]] – [[NASA]] saopćila da je svemirski teleskop ''[[Hubble]]'' otkrio atmosferu na jednoj planeti 150 miliona svjetlosnih godina od Zemlje, što je prvo direktno otkriće atmosfere van našeg Sunčevog sistema. * [[2. decembar]] – Najveća [[energetika|energetska]] kompanija u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[korporacija]] Enron, podnijela je molbu [[New York (savezna država)|njujorškom]] sudu za zaštitu od [[bankrot]]a. To je bio najveći bankrot u historiji SAD-a, a izazvao je veliki udar na finansijskim [[tržište|tržištima]] širom svijeta. * [[7. decembar]] – U [[građanski rat|građanskom ratu]] u [[Afganistan]]u [[taliban]]i predali svoje posljednje uporište [[Kandahar]]. == Rođeni == === Januar === * [[4. januar]] – [[Alina Skripkina]], [[kazahstan]]ska [[biatlon]]ka * [[5. januar]] – [[Anna Gandler]], austrijska [[biatlon]]ka * [[7. januar]] – [[Živa Klemenčič]], [[Slovenija|slovenska]] [[biatlon]]ka * [[28. januar]] – [[Tarik Biberović]], [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačko]]-[[Turska|turski]] [[košarka]]š === Februar === * [[13. februar]] – [[Hudson Williams]], [[kanada|kanadski]] [[glumac]] === Mart === * [[2. mart]] – [[Lea Meier]], [[švicarska]] [[biatlon]]ka * [[18. mart]] – [[Hannah Auchentaller]], [[italija]]nska [[biatlon]]ka === April === * [[20. april]] ** [[Sanita Buliņa]], [[Latvija|latvijska]] [[biatlon]]ka ** [[Sandra Buliņa]], [[Latvija|latvijska]] [[biatlon]]ka === Maj === * [[27. maj]] – [[Brunette (pjevačica)|Brunette]], [[Armeni|armenska]] pjevačica koja je predstavljala [[Armenija na Euroviziji|Armeniju]] na [[Eurosong 2023.|Eurosongu 2023.]] === Juni === * [[18. juni]] – [[Gabriel Martinelli]], [[brazil]]ski nogometaš === Juli === * [[3. juli]] – [[Denis Huseinbašić]], [[Njemačka|njemački]] [[nogomet]]aš === August === * [[11. august]] – [[Sanjin Pehlivanović]], bosanskohercegovački [[bilijar]]ist * [[16. august]] – [[Jannik Sinner]], [[italija]]nski [[tenis]]er * [[19. august]] – [[Darina Čalik]], [[Ukrajina|ukrajinska]] [[biatlon]]ka === Septembar === * [[5. septembar]] – [[Bukayo Saka]], engleski nogometaš * [[7. septembar]] ** [[Daria Gembicka]], [[poljska]] [[biatlon]]ka ** [[Polina Jegorova]], [[kazahstan]]ska [[biatlon]]ka * [[13. septembar]] – [[Sara Urumova]], [[Litvanija|litvanska]] [[biatlon]]ka === Oktobar === === Novembar === === Decembar === * [[23. decembar]] – [[Nika Grbelja]], hrvatska glumica * [[31. decembar]] – [[Lea Rothschopf]], austrijska [[biatlon]]ka == Umrli == === Januar=== * [[1. januar]] – [[Fabijan Šovagović]], hrvatski glumac * [[26. januar]] – [[Fanula Papazoglu]], jugoslavenska i srbijanska historičarka * [[28. januar]] – [[Ranko Marinković]], hrvatski književnik === Februar === * [[24. februar]] – [[Claude E. Shannon]], američki izumitelj * [[25. februar]] – [[Donald Bradman]], australski [[kriket]]aš === Mart === * [[22. mart]] – [[Sabiha Gökçen]], turska pilotkinja bosanskohercegovačkog porijekla === April === * [[4. april]] – [[Liisi Oterma]], finska astronomkinja * [[22. april]] – [[Fadil Hoxha]], [[narodni heroj Jugoslavije]] === Maj === * [[11. maj]] – [[Douglas Adams]], britanski pisac === Juni === * [[5. juni]] – [[Seid Huković]], bosanskohercegovački farmakolog * [[18. juni]] – [[Davorin Popović]], bosanskohercegovački pjevač, član sarajevskih [[Indexi|Indexa]] * [[27. juni]] – [[Jack Lemmon]], američki filmski glumac i režiser === Juli === === August === * [[25. august]] ** [[Aaliyah]], američka pjevačica i glumica ** [[Madge Adam]], [[engleska]] [[astronom]]kinja === Septembar === * [[5. septembar]] – [[Tamara Mihajlovna Smirnova]], ruska astronomkinja * [[9. septembar]] – [[Ahmad Shah Massoud]], afganistanski borac i vojskovođa * [[11. septembar]] – [[Atif Purivatra]], teoretičar evolucije bošnjačkog nacionalnog identiteta === Oktobar === * [[15. oktobar]] – [[Dario Džamonja]], bosanskohercegovački novinar i pisac kratke priče * [[23. oktobar]] – [[Ilija Ladin]], bosanskohercegovački pjesnik * [[24. oktobar]] – [[Jaromil Jireš]], češki režiser i scenarista === Novembar === * [[1. novembar]] – [[Bekir Misirlić]], bosanskohercegovački slikar i skulptor * [[8. novembar]] – [[Radmila Savićević]], srbijanska glumica * [[29. novembar]] – [[George Harrison]], engleski gitarista, pjevač, kompozitor, producent i član [[Beatles]]a === Decembar === * [[8. decembar]] ** [[Mirza Delibašić]], jugoslavenski i bosanskohercegovački košarkaš ** [[Frances Elizabeth Holberton]], američka računarska naučnica * [[16. decembar]] – [[Gheorghe Vilmoș]], [[Rumunija|rumunski]] biatlonac == [[Nobelova nagrada|Nobelove nagrade]] == * [[Nobelova nagrada za fiziku|Fizika]] ** [[Eric A. Cornell]], [[SAD]] ** [[Wolfgang Ketterle]], [[Njemačka]] ** [[Carl E. Wieman]], [[SAD]] * [[Nobelova nagrada za hemiju|Hemija]] ** [[William S. Knowles]], [[SAD]] ** [[Ryoji Noyori]], [[Japan]] ** [[Barry Sharpless]], [[SAD]] * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Fiziologija ili medicina]] ** [[Leland H. Hartwell]], [[SAD]] ** [[Tim Hunt|R. Timothy Hunt]], [[UK]] ** [[Paul Nurse|Paul M. Nurse]], [[UK]] * [[Nobelova nagrada za književnost|Književnost]] ** [[V. S. Naipaul|Vidiadhar Surajprasad Naipaul]], [[UK]] * [[Nobelova nagrada za mir|Mir]] ** [[Ujedinjene nacije]] ** [[Kofi Annan]], [[Gana]] * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|Ekonomija]] ** [[George Akerlof]], [[SAD]] ** [[A. Michael Spence]], [[SAD]] ** [[Joseph E. Stiglitz]], [[SAD]] {{commonscat|2001}} == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} 4bk858rzl34v6qobwpkvus0antpmnxv 0 4681 3925576 3808261 2026-09-20T07:19:32Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[2001]] – [[Hudson Williams]], [[kanada|kanadski]] [[glumac]] 3925576 wikitext text/x-wiki {{FebruarKalendar}} '''13. februar / veljača (13. 2)''' jest 44. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]]. Do kraja godine još je 321 dan (322 u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). == Događaji == * [[1895]] – [[Braća Lumière]] u [[Pariz]]u patentirala svoj izum: [[filmski projektor]]. * [[1959]] – Prva lutka [[Barbie]] prodana u SAD-u. * [[1986]] – Počelo [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1986.|Treće svjetsko prvenstvo]] u [[biatlon]]u u ženskoj konkurenciji, u [[Švedska|švedskom]] gradu [[Falun]]u. * [[1988]] – U [[Calgary]]ju otvorene [[Zimske olimpijske igre 1988.|XV zimske olimpijske igre]], koje su trajale do 28. februara i prve koje su imale 16 dana i tri vikenda. * [[1995]] – [[Peti korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|Peti korpus]] [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] i policija [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] zauzeli [[bihać]]ko prigradsko naselje Sokolac. * [[2001]] – [[Zemljotres]] [[Skala momentne magnitude|magnitude]] 6,6 pogodio [[El Salvador]]; poginulo približno 400 ljudi. == Rođeni == === 17. vijek === * [[1682]] – [[Giovanni Piazzetta]], [[italija]]nski slikar === 19. vijek === * [[1801]] – [[Janoš Kardoš]], [[Slovenci|slovenski]] [[evangelizam|evangelistički]] svećenik, [[pjesnik]], [[pisac]], prevodilac i političar u [[Mađarska|Mađarskoj]] * [[1873]] – [[Fjodor Šaljapin]], ruski operski pjevač * [[1877]] – [[Fehim Spaho]], bosanskohercegovački [[teolog]], naučnik, [[književnik]] i [[prevodilac]] * [[1888]] – [[Georgios Papandreou]], grčki političar i državnik * [[1900]] – [[Ivo Šeremet]], bosanskohercegovački impresionist === 20. vijek === * [[1903]] – [[Georges Simenon]], belgijski književnik * [[1933.]] ** [[Kim Novak]], američka glumica ** [[Zdravko Šotra]], jugoslavenski i srbijanski režiser i scenarist * [[1939]] – [[Horst Schneider (biatlonac)|Horst Schneider]], [[Austrija|austrijski]] [[biatlon]]ac * [[1944]] – [[Jerry Springer]], američki televizijski voditelj * [[1946]] – [[Liza Minnelli]], američka glumica i pjevačica * [[1947]] – [[Bogdan Tanjević]], crnogorski košarkaš i trener * [[1950]] – [[Peter Gabriel]], engleski muzičar * [[1954]] – [[Franz Bernreiter]], [[Zapadna Njemačka|zapadnonjemački]] [[biatlon]]ac * [[1955]] – [[Zlatan Čolaković]], bosanskohercegovačko-hrvatski književnik * [[1960]] – [[Pierluigi Collina]], italijanski [[nogometni sudija]] * [[1962]] – [[Liu Hongwang]], [[Kina|kineski]] olimpijski [[biatlon]]ac. * [[1963]] – [[Sandra Paintin-Paul]], novozelandska i [[Australija|australijska]] [[biatlon]]ka * [[1965]] – [[Valerij Kirijenko]], [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac * [[1971]] – [[Natalija Snjitina]], [[Rusija|ruska]] [[biatlon]]ka * [[1974]] – [[Robbie Williams]], engleski pjevač i zabavljač * [[1984]] – [[Eveli Saue]], estonska [[biatlon]]ka * [[1986]] – [[Susan Dunklee]], [[SAD|američka]] [[biatlon]]ka === 21. vijek === * [[2001]] – [[Hudson Williams]], [[kanada|kanadski]] [[glumac]] == Umrli == === 16. vijek === * [[1542]] – [[Katherine Howard]], peta supruga [[Henrik VIII Engleski|Henrika VIII]] === 17. vijek === * [[1662]] – [[Elizabeta Stuart]], kraljica Češke === 18. vijek === * [[1787]] – [[Ruđer Bošković]], hrvatski matematičar, astronom, geodet, fizičar i filozof === 19. vijek === * [[1883]] – [[Richard Wagner]], [[Njemačka|njemački]] kompozitor, dirigent, muzički teoretičar i esejist === 20. vijek === * [[1967]] – [[Forough Farrokhzad]], iranska književnica i režiserka * [[1999]] – [[Kåre Hovda]], [[Norveška|norveški]] [[biatlon]]ac == Praznici == * [[Svjetski dan radija]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|13 February}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/13/ Na današnji dan (13. februar), ''BBC.co.uk''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314024533/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/february/13/ |date=14. 3. 2023}} {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/february-13/ Na današnji dan (13. februar), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Februar|*-13]] 39rp4vsytj98244sucp91tbiwd4lne8 0 7761 3925604 3919019 2026-09-20T11:01:34Z Bosancica by MK 173186 Dodan video 3925604 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Gacko | drugo_ime = | službeno_ime = Opština Gacko | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2 | image1 = Gacko – View 1.jpg | image2 = Nemanjina ulica u Gacku.jpg | image3 = Jezero Klinje (Gacko) 44.jpg }} | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = Coat of Arms of Gacko.png | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Gacko.svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Gacko u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|43|10|N|18|32|E|type:city|display=inline,title}} | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = Vukota Govedarica | načelnik_stranka = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | površina_naselja = 26.53 | površina_općine = 728.36 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = 940 | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 5363 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 8990 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 89 240 | pozivni_broj = (+387) 59 | matični_broj_naselja = 205958<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 20117 | veb-sajt = {{URL|http://www.gacko-rs.info/}} | fusnote = }} [[Datoteka:Aerial video of Gacko - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.webm|mini|desno|300px|Snimak dronom gradskog područja Gacka]] '''Gacko''' je [[naseljeno mjesto]] i sjedište istoimene općine u sjeveroistočnoj [[Hercegovina|Hercegovini]], [[Bosna i Hercegovina]]. Graniči sa općinama: [[Foča]], [[Kalinovik]], [[Nevesinje]] i [[Bileća]]. == Etimologija == Među historičarima vlada podijeljeno mišljenje kako je Gacko dobilo ime: većina njih zastupa stav da naziv potiče od brda Gat koje se nalazi na obodu Gatačkog polja. Ovo mišljenje sačuvano je u narodnom predanju. Akademik [[Vladimir Ćorović]] je svojevremeno pisao da je Gacko dobilo ime po [[Goti]]ma koji su kratkotrajno vladali ovim prostorima. Stari naziv za Gacko bio je "Metohija",{{izvor}} po hercegovačkom izrazu za izuzetno loše vrijeme, obzirom na to da je [[klima]] u Gacku karakteristična sa teškim, dugim i snjegovitim zimama i izuzetno niskim temperaturama tokom cijele godine. == Geografija == Općina Gacko zauzima površinu od 736&nbsp;km² i ima oko 11.000 stanovnika. Nadmorska visina grada je 940 m što uslovljava umjereno kontinentalnu klimu sa hladnim zimama i toplim ljetima. Smješten je uglavnom na [[Gatačko polje|Gatačkom polju]] ispod visoravni Ponikve. Ovdje je nastalo prvo vještačko jezero u BiH, Klinje, nazvano po toponimu Klini, mjestu na kome je ''"uklinjeno"''. Površina jezera je 26 hektara. Akumulirano je od [[1891]]. do [[1896]]. izgradnjom kamene lučne brane, prve ove vrste na Balkanu. Gacko je jedan od dva grada u Republici Srpskoj koji ima svoju termoelektranu i rudnik. == Historija == Brojne gradine svjedoče o naseljenosti [[Iliri|Ilira]] na ovom području u željeznom dobu. U rimskim izvorima o [[Oktavijan August|Oktavijanovim]] ratovima iz 33-35. p. n. e, kada je osvajao ilirska područja, govori se o osvajanju [[Pirusti|Pirusta]] (koji su živjeli na području gornje [[Drina|Drine]]) i [[Melkumani|Melkumana]]. Iz tog podatka historičari Melkumane smještaju na Gatačko polje. Rimljani grade naselja u Gračanici, Gacku i Kazancima, ali se život nastavio i u predrimskim gradinama (Jasenik, Kokorina, Jugovići, Gradina, posebno oko Avtovca, Slivuljama i Koritima), što je potvrđeno rimskim građevinskim materijalom i novcem. Rimljani grade dva puta. Jedan je išao iz Epidaura (Cavtat) prema Podrinju (poznat kao Dubrovački drum), a drugi je dolazio iz [[Nevesinjsko polje|Nevesinjskog polja]] i išao prema Nikšiću i Skadru. I ovdje je manji dio stanovništva dobio status rimskih građana, što potvrđuju pronađeni nadgrobni natpisi iz Voljica kod Korita.<ref>Ivo Bojanovski, ''Bosna i Hercegovina u antičko doba'', [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine]], 1988.</ref> Grad se u historijskim izvorima prvi put spominje u [[Ljetopis Popa Dukljanina|ljetopisu Popa Dukljanina]] oko 1150. kao područje koje je ulazilo u sastav [[Župa Podgorje|župe Podgorje]], dok ga dubrovački pisani izvori navode od 1278. Prvi tragovi naseljenosti datiraju još iz starog [[paleolit]]a, što svjedoče tragovi nađeni na lokalitetu Ružina pećina. Na tim područjima postoje tragovi naseljenosti od Kelta, a kasnije i [[Bosna i Hercegovina u Rimskom Carstvu|Rimskog Carstva]]. U svojoj burnoj historiji ovaj grad mijenjao je gospodare: kod Gacka je 1276. srpski kralj Dragutin pobijedio svog oca, kralja Uroša I, i nakon toga došao na prijesto; poslije sloma Dušanovog carstva ušlo je u sastav [[Bosansko Kraljevstvo|Bosanskog Kraljevstva]], a novembra 1465. pada pod vlast [[Osmanlije|Osmanlija]], dok odlukom [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]] u ovaj kraj ulaze austrijske trupe 1878. Prvi muslimani ovih krajeva nisu bili domaći ljudi nego [[janjičari]] i [[Spahija|spahije]] koji su stigli u Bosnu nakon dolaska Osmanlija. Broj muslimana rastao je prelaskom na islam pripadnika [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]]. Islamizacija u istočnoj Bosni tekla je dobrovoljno, bez prisile. Neke porodice djelomično su prelazile na islam, pa bi pojedini članovi ostali u svojoj kršćanskoj vjeri.<ref>[[Hivzija Hasandedić]], ''Muslimanska baština Bošnjaka u istočnoj Hercegovini'', "Dobra knjiga", 2017, str. 205.</ref> Gacko pripada starom hercegovačkom prostoru čiji je razvoj kroz vijekove bio vezan za saobraćajne pravce, stočarstvo, trgovinu i kasnije rudarsko-energetske kapacitete gatačkog kraja.<ref name="ANUBiH1990">{{cite web|url=https://bastina.anubih.ba/bitstreams/9af9f699-4dc1-4d68-bd31-07287182db52/download|title=Istorijska nauka o Bosni i Hercegovini u razdoblju 1990–2000|website=Baština ANUBiH|publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Rat u Bosni i Hercegovini === Početkom rata Gacko je, kao i druga mjesta istočne Hercegovine, zahvaćeno uspostavljanjem srpskih kriznih struktura vlasti, prisustvom [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]] i kasnijim djelovanjem snaga [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]]. U presudi u predmetu ''Kunarac, Kovač i Vuković''<ref name="Kunarac">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/kunarac/tjug/en/kun-tj010222e.pdf|title=Prosecutor v. Dragoljub Kunarac, Radomir Kovač and Zoran Vuković, Judgement|date=22. 2. 2001|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|MKSJ]] je naveo da su između kraja juna i početka jula 1992. Gacko i okolna sela napadani na isti način kao i naselja u široj regiji [[Foča|Foče]]: civili su uklanjani iz kuća, a dio stanovništva pokušao je bijeg prema [[Borač]]u i [[Konjic]]u.<ref name="Kunarac" /><ref name="UNCN41993">{{cite web|url=https://docs.un.org/en/E/CN.4/1993/50|title=Situation of Human Rights in the Territory of the Former Yugoslavia: Report on the situation of human rights in Bosnia and Herzegovina, Croatia and the Federal Republic of Yugoslavia|date=10. 2. 1993|website=United Nations Digital Library / Official Document System|publisher=United Nations Commission on Human Rights|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Ista presuda bilježi da je grupa muslimanskih civila iz Gacka, nakon bijega, zarobljena u [[Ulog]]u i zatočena u osnovnoj školi u [[Kalinovik]]u. MKSJ je također utvrdio da su u Kalinovičkoj srednjoj školi bile [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini|zatočene žene]] i djevojke iz Gacka, Kalinovika i susjednih sela, te da je 2. augusta 1992. iz škole odvedeno sedam žena, među njima i četiri žene iz Gacka, koje su potom prebačene prema području Foče.<ref name="Kunarac" /> Sudski materijali MKSJ-a i transkripti u predmetu protiv [[Momčilo Krajišnik|Momčila Krajišnika]] bilježe da su civili bili držani i u [[Policija|policijskoj]] stanici u Gacku, gdje su uslovi zatočenja bili teški, a dio zatočenika učestalo premlaćivan. U istom postupku navedeno je i da je 3. jula 1992. ubijeno pet muškaraca.<ref name="KrajisnikTranskript">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/krajisnik/trans/en/080821IT.htm|title=Prosecutor v. Momčilo Krajišnik, Transcript, 21 August 2008|website=ICTY|publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Izvještaji [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]] iz 1993. navode da su muškarci iz Gacka od juna 1992. bili zatvarani u podrumu hotela ''Rudnik'' i u gatačkoj termoelektrani, dok su drugi izvještaji UN-a zabilježili i masovna pritvaranja bošnjačkih i hrvatskih muškaraca u Gacku tokom 1993. godine.<ref name="UNCN41993" /><ref name="UNSC1993">{{cite web|url=https://digitallibrary.un.org/record/168921/files/S_25969-EN.pdf|title=Security Council report on grave breaches of international humanitarian law in the former Yugoslavia|date=18. 6. 1993|website=United Nations Digital Library|publisher=United Nations Security Council|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Rat je u Gacku doveo do gotovo potpunog nestanka prijeratne bošnjačke i hrvatske zajednice iz javnog života mjesta. Uz ubistva, zatvaranja i deportacije, razorena je i vjerska i društvena infrastruktura nesrpskog stanovništva.<ref name="Kunarac" /><ref name="UNCN41993" /> == Kultura == {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Gacku}} == Ekonomija == Gacko je jedna od najrazvijenijih bosanskohercegovačkih općina, sa razvijenom privredom i industrijom. Općina Gacko ima godišnji budžet od oko 11,2 miliona maraka, čime ima najveći budžet po glavi stanovnika u BiH.{{izvor}} Glavni nosilac privrednog razvoja u općini je Rudnik i Termoelektrana Gacko, jedna od dvije termoelektrane u RS, koja zapošljava oko 1.800 radnika i proizvodi trećinu ukupne električne energije u RS. U općini je zaposleno preko 3.500 radnika,{{izvor}} a stopa nezaposlenosti je oko 20%.{{izvor}} Prosječna plata u općini iznosi 977 KM.{{izvor}} == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Gacka|Spisak naseljenih mjesta u općini Gacko}} === Nacionalni sastav stanovništva – općina Gacko === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Gacko | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 20117 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm">{{cite web|title=Popis 2013 BiH – Stanovništvo prema etničkoj/nacionalnoj pripadnosti i spolu, po naseljenim mjestima|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|work=popis.gov.ba|access-date=19. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919132628/http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|archive-date=19. 9. 2017}}</ref> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 15. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 8990 | g2013_bosnjaci = 369 | g2013_srbi = 8556 | g2013_hrvati = 15 | g2013_muslimani = 1 | g2013_jugosloveni = 3 | g2013_crnogorci = 26 | g2013_slovenci = 1 | g2013_makedonci = 2 | g2013_nisu_izjasnili = 3 | g2013_nepoznato = 6 | g1991_ukupno = 10788 | g1991_muslimani = 3858 | g1991_srbi = 6661 | g1991_hrvati = 29 | g1991_jugosloveni = 84 | g1981_ukupno = 10279 | g1981_muslimani = 3424 | g1981_srbi = 6215 | g1981_hrvati = 21 | g1981_jugosloveni = 380 | g1981_crnogorci = 215 | g1981_albanci = 1 | g1981_makedonci = 1 | g1971_ukupno = 12033 | g1971_muslimani = 4184 | g1971_srbi = 7634 | g1971_hrvati = 15 | g1971_jugosloveni = 20 | g1971_slovenci = 1 | g1971_crnogorci = 142 | g1971_albanci = 1 | g1971_makedonci = 3 | g1961_ukupno = 13296 | g1961_muslimani = 1717 | g1961_srbi = 9793 | g1961_hrvati = 50 | g1961_jugosloveni = 1565 | g1961_slovenci = 2 | g1961_crnogorci = 158 | g1961_albanci = 4 | g1961_makedonci = 1 | g1961_madari = 1 }} === Nacionalni sastav stanovništva – naselje Gacko === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Gacko | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205958 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm" /> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 5363 | g2013_bosnjaci = 13 | g2013_srbi = 5302 | g2013_hrvati = 13 | g2013_jugosloveni = 2 | g2013_crnogorci = 17 | g2013_slovenci = 1 | g2013_makedonci = 2 | g2013_nisu_izjasnili = 2 | g2013_nepoznato = 3 | g1991_ukupno = 4584 | g1991_muslimani = 2253 | g1991_srbi = 2144 | g1991_hrvati = 28 | g1991_jugosloveni = 78 | g1981_ukupno = 2602 | g1981_muslimani = 1235 | g1981_srbi = 1100 | g1981_hrvati = 17 | g1981_jugosloveni = 207 | g1981_crnogorci = 31 | g1981_albanci = 1 | g1981_makedonci = 1 | g1971_ukupno = 1604 | g1971_muslimani = 776 | g1971_srbi = 776 | g1971_hrvati = 10 | g1971_jugosloveni = 15 | g1971_slovenci = 1 | g1971_crnogorci = 20 | g1961_ukupno = 1368 | g1961_muslimani = 91 | g1961_srbi = 912 | g1961_hrvati = 8 | g1961_jugosloveni = 331 | g1961_crnogorci = 23 | g1961_albanci = 3 }} == Sport == ===FK Mladost Gacko=== Fudbalski klub [[FK Mladost Gacko|Mladost]] je osnovan 1970. godine i u [[SFRJ]] se takmičio u regionalnoj ligi. Najveći prijeratni uspjeh klub je doživio plasmanom u Republičku ligu Bosne i Hercegovine. Poslije rata, FK Mladost Gacko se takmičio u 1. ligi Republike Srpske a kasnije u [[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Premijer ligi Bosne i Hercegovine]] iz koje ispada 2001/2002 godine. Trenutno klub se takmiči u Prvoj ligi Republike Srpske. Svoj najveći poslijeratni uspjeh je plasman u četvrtfinale kupa Bosne i Hercegovine 2000/01 godine. ===KK Mladost Gacko=== Košarkaški klub Mladost Gacko osnovan je 1996. godine. Najveći uspjeh kluba je osvajanje kupa Republike Srpske. Klub je ugašen 2005. Trenutno u Gacku postoji [[OKK Gacko]], koji se takmiči u 1. ligi Republike Srpske. ===KK Terma Gacko=== Karate klub Terma Gacko bio je jedan od najuspješnijih karate klubova Bosne i Hercegovine. Klub je osnovao dr. Senad Sarić a najveći uspjeh doživjeo je plasmanom u pojedinačnom takmičenju u Evropi. Treće mjesto tada je osvojio Haris Čampara koji je poginuo 8. juna 1992. godine braneći Sarajevo. Klub i danas uspješno postoji u Gacku. == Također pogledajte == * [[Gatačko govedo]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Gacko}} * [http://www.gacko-rs.info/ Zvanični sajt općine Gacko] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Gacko}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Republike Srpske]] [[Kategorija:Gacko|*]] [[Kategorija:Hercegovina]] h60dcyhmm2995xcttac10nqqiezjks6 0 9908 3925561 3913471 2026-09-19T22:35:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = John Ford | slika = John Ford 1946.jpg | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1894|02|01}} | mjesto_rođenja = [[Cape Elizabeth (Maine)|Cape Elizabeth]], [[Maine]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1973|08|31|1894|02|01}} | mjesto_smrti = [[Palm Desert (Kalifornija)|Palm Desert]], [[Kalifornija]], SAD | nacionalnost = Amerikanac | druga_imena = | zanimanje = Filmski režiser | godine_aktivnosti = 1917–1966. | poznat_po = | značajni_radovi = ''[[Tihi čovjek]]'' (1952) <br/> ''[[Tragači]]'' (1956) <br/> ''[[Čovjek koji je ubio Libertyja Valancea]]'' (1962) <br/> ''[[Kako je osvojen Zapad]]'' (1962) }} '''John Martin Feeney''' (1. februar 1894. – 31. august 1973.), profesionalno poznat kao '''John Ford''', bio je američki filmski [[režiser]] i [[Filmski producent|producent]]. Smatra se jednim od najvažnijih i najuticajnijih filmskih stvaralaca tokom [[Zlatno doba Hollywooda|Zlatnog doba Hollywooda]],<ref>Gallagher, Tag ''John Ford: The Man and his Films'' (University of California Press, 1984), 'Preface'</ref> i bio je jedan od prvih američkih režisera koji je prepoznat kao autor.<ref name=":2">{{Cite web |date=5. 10. 2023 |title=AUTEUR SPOTLIGHT {{!}} John Ford |url=https://thehoya.com/auteur-spotlight-john-ford/ |access-date=7. 1. 2024 |language=en-US |archive-date=7. 1. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240107025455/https://thehoya.com/auteur-spotlight-john-ford/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=6. 2. 2010 |title=Classic Ford. A John Ford Retrospective, Part I |url=https://harvardfilmarchive.org/programs/classic-ford-a-john-ford-retrospective-part-i |access-date=7. 1. 2024 |website=Harvard Film Archive |language=en}}</ref> U karijeri dugoj više od 50 godina, režirao je preko 140 filmova između 1917. i 1965. (iako je većina njegovih [[Nijemi film|nijemih filmova]] sada izgubljena), i dobio je šest nagrada [[Oscar]] uključujući rekordne četiri pobjede u kategoriji za [[Oscar za najbolju režiju|najbolju režiju]] za filmove ''[[Potkazivač (1935.)|Potkazivač]]'' (1935.), ''[[Plodovi gnjeva (film)|Plodovi gnjeva]]'' (1940.), ''[[Kako je bila zelena moja dolina (film)|Kako je bila zelena moja dolina]]'' (1941.) i ''[[Tihi čovjek]]'' (1952). Ford je poznat po svojim [[Vestern film|vesternima]], kao što su ''[[Poštanska kočija (film)|Poštanska kočija]]'' (1939), ''[[Moja draga Klementina]]'' (1946), ''[[Fort Apache (film)|Fort Apache]]'' (1948), ''[[Tragači]]'' (1956) i ''[[Čovjek koji je ubio Libertyja Valancea]]'' (1962); iako je radio u mnogim drugim žanrovima, uključujući [[Komedija|komedije]], historijske [[Drama|drame]] i [[Dokumentarni film|dokumentarne filmove]]. Često je koristio snimanje na lokaciji i široke snimke, u kojima su njegovi likovi uokvireni na ogromnom, oštrom i neravnom prirodnom terenu. Zaslužan je za pokretanje karijera nekih od najvećih holivudskih zvijezda tokom 1930-ih, 40-ih i 50-ih, uključujući glumce kao što su: [[John Wayne]], [[Henry Fonda]], [[Maureen O'Hara]] i [[James Stewart]]. Fordov rad bio je veoma cijenjen od strane njegovih savremenika kao što su: [[Akira Kurosawa]], [[Orson Welles]], [[Frank Capra]],<ref name=JFo>{{cite book |last = Davis |first = Ronald L. |title = John Ford: Hollywood's old master |url = https://archive.org/details/johnfordhollywoo00davi_0 |url-access = registration |publisher = [[University of Oklahoma Press]] |series = The Oklahoma Western Biographies |year = 1995 |isbn = 978-0-8061-2916-7}}</ref>[[Andrej Tarkovski]] i [[Ingmar Bergman]] koji ga proglašavaju jednim od najvećih režisera svih vremena.<ref>{{cite web |last=Silverman |first=Charles |date=10. 9. 2013 |title=Akira Kurosawa's Yojimbo |url=https://www.moma.org/explore/inside_out/2013/09/10/akira-kurosawas-yojimbo/ |access-date=1. 4. 2022 |website=Inside/Out |publisher=Museum of Modern Art}}</ref> Naredne generacije režisera, uključujući mnoge od glavnih ličnosti pokreta [[Novi Hollywood]], navele su njegov utjecaj.<ref name="JFo" /><ref name=JFIn>{{cite book |last = Peary |first = Gerard |title = John Ford: interviews |publisher = [[University Press of Mississippi]] |series = [[Conversations with Filmmakers Series|Conversations with Filmmakers]] |year = 2001 |isbn = 978-1-57806-398-7 |url = https://archive.org/details/isbn_9781578063987 }}</ref>[[Harvard Film Archive]] piše da je "širina i mjera Fordovog velikog doprinosa zlatnom dobu holivudske [[Kinematografija|kinematografije]], i filmskom jeziku općenito, i dalje pomalo teško razaznati. Rijetko se u potpunosti priznaju Fordova velika dostignuća kao vrhunski vizuelni stilist i majstor pripovijedanja.""<ref name=":3" /> == Filmografija (izbor) == {{Glavni|Filmografija Johna Forda}} {{col-begin|width=65%}} {{col-break}} * ''Cheyenne Autumn'' (1964) * ''Donovan's Reef'' (1963) * ''[[Čovjek koji je ubio Libertyja Valancea]]'' (1962) * ''[[Kako je osvojen Zapad]]'' (1962) * ''Two Rode Together'' (1961) * ''Sergeant Rutledge'' (1960) * ''The Horse Soldiers'' (1959) * ''The Last Hurrah'' (1958) * ''The Wings of Eagles'' (1957) * ''The Rising of the Moon'' (1957) * ''[[Tragači]]'' (1956) * ''The Long Gray Line'' (1955) * ''Mister Roberts'' (1955) * ''The Sun Shines Bright'' (1953) * ''Mogambo'' (1953) * ''[[Tihi čovjek]]'' (1952) * ''What Price Glory?'' (1952) * ''Rio Grande'' (1950) * ''Rio Grande - 45. godišnjica'' (1950) * ''Wagon Master'' (1950) * ''She Wore a Yellow Ribbon'' (1949) * ''3 Godfathers'' (1948) * ''Fort Apache'' (1948) {{col-break}} * ''The Fugitive'' (1947) * ''[[Moja draga Klementina (film)|Moja draga Klementina]]'' (1946) * ''They Were Expendable'' (1945) * ''[[Bitka za Midway (film)|Bitka za Midway]]'' (1942) * ''[[Kako je bila zelena moja dolina (film)|Kako je bila zelena moja dolina]]'' (1941) * ''[[Plodovi gnjeva]]'' (1940) * ''The Long Voyage Home'' (1940) * ''Young Mr. Lincoln'' (1940) * ''Drums Along the Mohawk'' (1939) * ''[[Poštanska kočija (film)|Poštanska kočija]]'' (1939) * ''The Hurricane'' (1937) * ''Wee Willie Winkie'' (1937) * ''Mary of Scotland'' (1936) * ''[[Doušnik (1935)|Doušnik]]'' (1935) * ''The Whole Town's Talking'' (1935) * ''Judge Priest'' (1934) * ''The Lost Patrol'' (1934) * ''Arrowsmith'' (1931) * ''Hangman's House'' (1928) * ''Straight Shooting'' (1917) * ''December 7th/Target Tokyo'' * ''This is Korea'' {{col-break}} {{col-end}} == Nagrade == '''[[Američka filmska akademija]]''' * 1952 - Najbolja režija (''Tihi čovjek'') * 1941 - Najbolja režija (''Kako je bila zelena moja dolina'') * 1940 - Najbolja režija (''Plodovi gnjeva'') * 1935 - Najbolja režija (''Doušnik'') '''UDRUŽENJE AMERIČKIH REŽISERA''' * 1952 - Najbolja režija (''Tihi čovjek'') '''NACIONALNI ODBOR KRITIČARA''' * 1958 - Najbolja režija (''The Last Hurrah'') '''UDRUŽENJE KRITIČARA NEW YORKA''' * 1935 - Najbolja režija (''Doušnik'') * 1935 - Najbolji film (produkcija) (''Doušnik'') * 1939 - Najbolja režija (''Poštanska kočija)'' * 1940 - Najbolja režija (''Plodovi gnjeva'') * 1940 - Najbolji film (produkcija) (''Plodovi gnjeva'') * 1940 - Najbolja režija (''The Long Voyage Home'') * 1941 - Najbolja režija (''Kako je bila zelena moja dolina'') == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|John Ford}} * {{imdb_name|id=0000406|name=John Ford}} * [http://movies.yahoo.com/shop?d=hc&id=1800011224&cf=gen&intl=us Yahoo! Movies entry] * [http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/ford/ Senses of Cinema entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225174803/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/ford/ |date=25. 12. 2010 }} * [https://web.archive.org/web/20050906072753/http://www.moviemaker.com/issues/44/ford.html Movie Maker entry] * [http://www.reelclassics.com/Directors/Ford/ford.htm Reel Classics entry] * [http://www.history.navy.mil/faqs/faq81-8b.htm Naval Historical Center entry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010217181414/http://www.history.navy.mil/faqs/faq81-8b.htm |date=17. 2. 2001 }} * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=104 Bibliografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090319062022/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=104 |date=19. 3. 2009 }} {{Oscar za režiju}} {{AFI-jeva nagrada za životno djelo}} {{Zlatni lav - nagrada za životno djelo}} {{DEFAULTSORT:Ford, John}} [[Kategorija:Rođeni 1894.]] [[Kategorija:Umrli 1973.]] [[Kategorija:Američki režiseri]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Irske]] [[Kategorija:Biografije, Palm Desert (Kalifornija)]] h666ot11l1zzppxvv67k4q3muzwguei 4 9976 3925532 3923783 2026-09-19T12:11:12Z ~2026-50536-14 185897 3925532 wikitext text/x-wiki Revanš „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija. Objavljena je 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma Godzilla. Pjesma traje približno dvije i po minute i četvrta je pjesma na albumu. {"fallbackMarkdown":"(AllMusic )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":913,"end_idx":946,"safe_urls":["https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612","https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com","https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103","https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(AllMusic )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat, Buba Corelli: Godz... Tracks & Reviews | AllMusic","url":"https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com","attribution":"AllMusic","pub_date":1779494400,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[{"title":"Jala Brat i Buba Corelli objavili album "Godzilla", donosi 10 novih pjesama","url":"https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com","pub_date":null,"snippet":"","attribution":"Klix.ba"}],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":6},{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":11}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma Godzilla, koji sadrži deset pjesama. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze i ranije objavljene pjesme „Topovska“ i „Ajkula“. {"fallbackMarkdown":"(Klix.ba )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1130,"end_idx":1150,"safe_urls":["https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103","https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(Klix.ba )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat i Buba Corelli objavili album "Godzilla", donosi 10 novih pjesama","url":"https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com","attribution":"Klix.ba","pub_date":1779408000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":11}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli, dok je produkcija potpisana imenom Baby It's Pablo. {"fallbackMarkdown":"(LyricsBull )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1279,"end_idx":1298,"safe_urls":["https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/","https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(LyricsBull )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Revansh Lyrics - Jala Brat, Buba Corelli","url":"https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/?utm_source=chatgpt.com","attribution":"LyricsBull","pub_date":1779408000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":1}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Muzika i tekst Pjesma je izvedena u hip-hop/rap stilu. Tekst se tematski bavi odnosom između dvoje ljudi, privlačnošću, sukobom i željom za svojevrsnim „revanšom“. U pjesmi se izmjenjuju dionice Bube Corellija i Jale Brata, uz refren koji izvodi Buba Corelli. {"fallbackMarkdown":"(LyricsTranslate )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1565,"end_idx":1584,"safe_urls":["https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics","https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(LyricsTranslate )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat - Revansh lyrics","url":"https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics?utm_source=chatgpt.com","attribution":"LyricsTranslate","pub_date":1780617600,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":0}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Veza s albumom Godzilla „Revanš“ je jedna od pjesama na albumu Godzilla, zajedno s pjesmama „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“ i „Bass & Rave“. {"fallbackMarkdown":"(AllMusic )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1792,"end_idx":1811,"safe_urls":["https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612","https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(AllMusic )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat, Buba Corelli: Godz... Tracks & Reviews | AllMusic","url":"https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com","attribution":"AllMusic","pub_date":1779494400,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":6}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma kao pojedinačni projekti Bube Corellija i Jale Brata. {"fallbackMarkdown":"(Shazam )","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1916,"end_idx":1949,"safe_urls":["https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska","https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska?utm_source=chatgpt.com","https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula","https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula?utm_source=chatgpt.com"],"refs":[],"alt":"(Shazam )","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Topovska - Buba Corelli: Song Lyrics, Music Videos & Concerts","url":"https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska?utm_source=chatgpt.com","attribution":"Shazam","pub_date":1776384000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[{"title":"Ajkula - Jala Brat: Song Lyrics, Music Videos & Concerts","url":"https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula?utm_source=chatgpt.com","pub_date":null,"snippet":"","attribution":"Shazam"}],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":10},{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":7}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Easter egg U spotu se može primijetiti scena u kojoj momak po imenu Adin Huseinović prosipa vodu iz kante, nakon čega iz kante ispada zlatna ribica. Ovaj detalj se može tumačiti kao moguća vizuelna poveznica s motivima iz spotova „Topovska“ i „Ajkula“. Napomena: povezanost ove scene s prethodnim spotovima treba navesti kao interpretaciju ili fanovsku teoriju, osim ako članovi ekipe koja je radila spot ili pouzdan medijski izvor potvrde da je riječ o namjernom easter eggu. 1wsv6714aovfn3md806amd7ozizvll5 3925533 3925532 2026-09-19T12:11:42Z Quinlan83 133395 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-50536-14|~2026-50536-14]] ([[User talk:~2026-50536-14|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Panasko|Panasko]] 3917722 wikitext text/x-wiki {{Korisno|WP:ZČ}} Na ovoj stranici možete da postavite zahtjeve da se određeni članci napišu. Molimo da pretražite Wikipediju prije nego postavite zahtjev za novi članak da bi izbjegli dupliciranje postojećeg koji ima malo drugačije ime ili je njegov naslov napisan na drugačiji način a koji se može proširiti umjesto dodavanja novog članka. == Vitalni članci koji nedostaju == *[[Kosa crta]] ([[:en:Slash (punctuation)|en]]), ([[:hr:Kosa crta|hr]]) *[[Kompleksnost]] / [[Složenost]] ([[:en:Complexity|en]]) == Trenutni zahtjevi == *[[Ankaray]] [[:es:Ankaray|(es)]] *[[Ay çöreği]] [[:es:Ay çöreği|(es)]] *[[Çörek]] [[:tr:Çörek|(tr)]] *[[Carmine Crocco]] [[:en:Carmine Crocco|(en)]], [[:it:Carmine Crocco|(it)]] *[[Giovanni Passannante]] [[:fr:Giovanni Passannante|(fr)]], [[:it:Giovanni Passannante|(it)]] *[[Young Corbett III]] [[:en:Young Corbett III|(en)]], [[:it:Young Corbett III|(it)]], [[:pl:Young Corbett III|(pl)]] *[[Leonardo De Lorenzo]] [[:de:Leonardo De Lorenzo|(de)]], [[:en:Leonardo De Lorenzo|(en)]], [[:es:Leonardo De Lorenzo|(es)]], [[:fr:Leonardo De Lorenzo|(fr)]] [[:it:Leonardo De Lorenzo|(it)]] *[[Andrej Kolkutin]] [[:de:Andrei Kolkoutine|(de)]],[[:en:Andrei Kolkoutine|(en)]],[[:es:Andréi Kolkoutin|(es)]],[[:fr:Andrei Kolkoutine|(fr)]] *[[Arhitektura Sarajeva]] *[[Asim Bajrić]] *[[Bullet for My Valentine]] ([[:en:Bullet for My Valentine|(en)]]) *[[Carl Nielsen]] ([[:en:Carl Nielsen|en]]), ([[:de:Carl Nielsen|de]]), ([[:fr:Carl Nielsen|fr]]), ([[:da:Carl Nielsen|da]]) *[[Iskra (časopis)]] *[[Cem Kızıltuğ]] ([[:de:Cem_Kızıltuğ|de]]) ([[:en:Cem_Kızıltuğ|en]]) ([[:fr:Cem_Kızıltuğ|fr]]) ([[:tr:Cem_Kızıltuğ|tr]]) *[[Cvetelina Grahić]] ([[:bg:Цветелина Грахич|bg]]) *[[Dedždžal]] [[:en:Masih_ad-Dajjal|(en)]],[[:de:Dajjal|(de)]] *[[Država i nacija po Anti Starčeviću]] *[[Državne zajednice]] *[[Dumitru Găleșanu]] [[:en:Dumitru Găleșanu III|(en)]], [[:ro:Dumitru Găleșanu|(ro)]], [[:it:Dumitru Găleșanu|(it)]] *[[Glineni ratnici]] ([[:en:Terracotta Army|en]]) *[[Izborni i stranački sistemi]] [[:en:Voting_system|(en)]], [[:de:Wahlsystem|(de)]] *[[Junuz Kečo]] *[[Kamenje Stennessa]] ([[:en:Standing Stones of Stenness|en]]) *[[La Venta]] ([[:en:La Venta|en]]) *[[Lapidarni spomenici Bosne i Huma]] *[[Latentna toplota]] [[:de:Latente_Wärme|(de)]], [[:en:Latent_heat|(en)]] *[[Mackenzie Davis]] [[:de:Mackenzie Davis|(de)]], [[:en:Mackenzie Davis|(en)]] *[[Magnetoskopi]] *[[Martov]] *[[Mile Devrnja]] ([[:cs:Mile Devrnja|cs]]) *[[Modular Audio Recognition Framework]] / [[MARF]] ([[:en:Modular Audio Recognition Framework|(en)]],[[:simple:Modular Audio Recognition Framework|(simple)]],[[:de:Modular Audio Recognition Framework|(de)]],[[:vi:Modular Audio Recognition Framework|(vi)]],[[:ru:Modular Audio Recognition Framework|(ru)]],[[:bg:Modular Audio Recognition Framework|(bg)]],[[:pl:Modular Audio Recognition Framework|(pl)]],[[:uk:Modular Audio Recognition Framework|(uk)]],[[:zh:Modular Audio Recognition Framework|(zh)]],[[:es:Modular Audio Recognition Framework|(es)]],[[:pt:Modular Audio Recognition Framework|(pt)]]) *[[Nahotka]] ([[:en:Nakhodka|(en)]], [[:de:Nakhodka|(de)]], [[:ru:Находка (город)|(ru)]] *[[Narodni suverenitet]] [[:de:Volkssouveränität|(de)]], [[:en:Popular_sovereignty|(en)]]) *[[Neomura]] [[:en:Neomura|(en)]] *[[Nonsens]] [[:de:Nonsens|(de)]] *[[NSK - Neue Slowenische Kunst]] [[:de:Neue_Slowenische_Kunst|(de)]] *[[Operativni sistemi koji rade na "Sunovim" serverima]] *[[Palenque]] ([[:en:Palenque|en]]) *[[Pčelinji otrov]] [[:en:Apitoxin|(en)]],[[:de:Bienengift|(de)]] *[[Pejzažno slikarstvo 19. stoljeća]] *[[Plehov]] *[[Podno grijanje]] [[:de:Fußbodenheizung|(de)]], [[:en:Underfloor_heating|(en)]], [[:hr:Podno_grijanje|(hr)]] *[[Poređenje Wi-Fi i WiMax mreža]] *[[Portishead]] [[:en:Portishead_(band)|(en)]],[[:de:Portishead|(de)]] *[[Privatizacija u Federaciji Bosne i Hercegovine]] *[[Renju]] *[[Sakib Pozderac]] *[[Saraṇa Bhikkhu]] ([[:es:Saraṇa Bhikkhu|es]]) *[[Školstvo u Bosni i Hercegovini za vrijeme austrougarske okupacije]] *[[Temelji državne vlasti]] *[[Teretana]] [[:de:Fitnessstudio|(de)]], [[:en:Health_club|(en)]] *[[Termocentrala]] [[:de:Wärmekraftwerk|(de)]], [[:en:Thermal_power_station|(en)]], [[:hr:Termoelektrane|(hr)]], [[:sr:Термоелектрана|(sr)]] *[[Toplotna cijev]] [[:de:Wärmerohr|(de)]], [[:en:Heatpipe|(en)]] *[[Univerzalna decimalna klasifikacija (UDK)]][[:hr:Univerzalna decimalna klasifikacija|(hr)]] *[[Unski lađari]], [[Bosanska Krupa#Programske aktivnosti tokom godine|nešto infomacija]] *[[Uspostavljanje austrougarske vlasti u Bosni i Hercegovini]] *[[Vedrana Seksan]] *[[Vincent Valentine]] [[:en:Vincent Valentine|(en)]] *[[Jeff Gordon]] ([[:de:Jeff Gordon|de]]), ([[:en:Jeff Gordon|en]]), ([[:es:Jeff Gordon|es]]), ([[:fr:Jeff Gordon|fr]]), ([[:id:Jeff Gordon|id]]), ([[:pt:Jeff Gordon|pt]]) *[[QGIS]] ([[:de:QGIS|de]], [[:en:QGIS|en]]) *[[Ivan Kušan]] *[[Elizabeth Olsen]] ([[:de:Elizabeth Olsen|de]]), ([[:en:Elizabeth Olsen|en]]), ([[:es:Elizabeth Olsen|es]]), ([[:fr:Elizabeth Olsen|fr]]), ([[:pt:Elizabeth Olsen|pt]]) *[[Mode Gakuen Cocoon Tower]] ([[:en:Mode Gakuen Cocoon Tower|en]]) *[[Haruka Yoshimura]] ([[:en:Haruka Yoshimura|en]]) *[[Ayaka Nanase]] ([[:en:Ayaka Nanase|en]]) *[[Associated Press]] ([[:en:Associated Press|en]]) *[[Playboy]] ([[:en:Playboy|en]]) === Hemija === *[[Malonska kiselina]] ([[:en:Malonic acid|en]]) *[[Metilmalonska kiselina]] ([[:en:Methylmalonic acid|en]]) === Računarske igre === *[[Age of Empires]] ([[:en:Age of Empires (video game)|en]]) *[[Amnesia: The Dark Descent]] ([[:en:Amnesia: The Dark Descent|en]]) *[[Baldur's Gate]] ([[:en:Baldur's Gate|en]]) *[[Call of Duty (igra)]] ([[:en:Call of Duty (video game)|en]]) *[[F.E.A.R.]] ([[:en:F.E.A.R.|en]]) *[[Fahrenheit (igra)]] ([[:en:Fahrenheit (2005 video game)|en]]) *[[Fallout (igra)]] ([[:en:Fallout (video game)|en]]) *[[Gothic (igra)]] ([[:en:Gothic (video game)|en]]) *[[Grand Theft Auto V]] ([[:en:Grand Theft Auto V|en]]) *[[Guitar Hero (igra)]] ([[:en:Guitar Hero (video game)|en]]) *[[Half-Life (igra)]] ([[:en:Half-Life (video game)|en]]) *[[Hearts of Iron]] ([[:en:Hearts of Iron|en]]) *[[Heroes of Might and Magic III]] ([[:en:Heroes of Might and Magic III|en]]) *[[Jazz Jackrabbit 2]] ([[:en:Jazz Jackrabbit 2|en]]) *[[Just Cause]] ([[:en:Just Cause (video game)|en]]) *[[Mafia (igra)]] ([[:en:Mafia (video game)|en]]) *[[Midtown Madness]] ([[:en:Midtown Madness|en]]) *[[Pac-Man]] ([[:en:Pac-Man|en]]) *[[Pong]] ([[:en:Pong|en]]) *[[Prince of Persia (igra 1989)]] ([[:en:Prince of Persia (1989 video game)|en]]) *[[Rayman 3: Hoodlum Havoc]] ([[:en:Rayman 3: Hoodlum Havoc|en]]) *[[Red Dead Redemption]] ([[:en:Red Dead Redemption|en]]) *[[S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl]] ([[:en:S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl|en]]) *[[The Witcher]] ([[:en:The Witcher (video game)|en]]) *[[World of Tanks]] ([[:en:World of Tanks|en]]) === Serija igara === *[[Assassin's Creed]] ([[:en:Assassin's Creed|en]]) *[[Call of Duty]] ([[:en:Call of Duty|en]]) *[[Devil May Cry]] ([[:en:Devil May Cry|en]]) *[[Grand Theft Auto (serija)]] ([[:en:Grand Theft Auto (series)|en]]) *[[Mass Effect]] ([[:en:Mass Effect|en]]) *[[Need for Speed]] ([[:en:Need for Speed|en]]) *[[Rayman]] ([[:en:Rayman|en]]) *[[StarCraft]] ([[:en:StarCraft|en]]) *[[The Elder Scrolls]] ([[:en:The Elder Scrolls|en]]) *[[Warcraft]] ([[:en:Warcraft|en]]) *[[Worms (serija)]] ([[:en:Worms (series)|en]]) === Spomenici u BiH === *[[Tvrđava Fortica (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Fortica (Podveležje)|hr]]) *[[Tvrđava Mali grad (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Mali grad (Podveležje)|hr]]) *[[Tvrđava Guberača]] ([[:hr:Tvrđava Guberača|hr]]) *[[Tvrđava Sveta gora (Podveležje)]] ([[:hr:Tvrđava Sveta gora (Podveležje)|hr]]) === Muzika === *[[Pauk (grupa)]], novi val, post-punk 8lipqgi1lybgozjsft4efobynkie8xd 0 13166 3925572 3903010 2026-09-20T05:34:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925572 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | izvorno_ime = {{Arapsko pismo|‏ليبيا}}<br />(Lībyā) | zvanično_ime = Libija | ime_genitiv = Libije | zastava = Flag of Libya.svg | grb = The_emblem_on_the_passport_of_Libya.svg | vrsta_simbola = [[Nacionalno prijelazno vijeće (Libija)|Amblem]] | himna = ''[[Ya Beladi]] (Libija, Libija, Libija)'' | mapa = Libya in its region.svg | službeni_jezik = [[Arapski jezik|arapski]] | glavni_grad = [[Tripoli]] | državno_uređenje = [[Nacionalno prijelazno vijeće (Libija)|Prijelazna vlada]] ([[republika]]) | vrsta_prve_vlasti = Predsjednik Vijeća Izaslanika | vladar_prva_vlast = [[Mohamed al-Menfi]] | vrsta_druge_vlasti = | vladar_druga_vlast = | vrsta_treće_vlasti = Premijer | vladar_treća_vlast = [[Abdul Hamid Dbeibeh]] | po_površini_na_svijetu = 16. | površina = 1.759.540 | procenat_vode = - | po_broju_stanovnika_na_svijetu = 103. | stanovnika = 5.765.563 | gustoća = 3,3 | nezavisnost = Od [[Italija|Italije]] | nezavisnost_priznato = [[24. decembar|24. decembra]] [[1951]]. | bdp_ukupno = $90,841 milijardi | bdp_godina = 2010 | po_broju_bdp_na_svijetu = | bdp_per_capita = $13 846 | hdi = <span style="color: #0c0; font-size: larger;">▲</span>0,755 | hdi_godina = 2010 | hdi_nivo = {{color|#009900|visok}} | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = | gini_godina = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[libijski dinar|libijski]] [[dinar]] (100 dirhama) | vremenska_zona = [[UTC+1]] | najveća_tačka_ime = [[Bikku Bitti]] | najveća_tačka_metara = 2 267 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | internetski_nastavak = [[.ly]] | pozivni_broj = 218 }} '''Libija''' (puni naziv '''Libijska Republika'''), je država u sjevernoj [[Afrika|Africi]] na obali [[Sredozemno more|Sredozemnog mora]]. Graniči na istoku s [[Egipat|Egiptom]], na jugoistoku sa [[Sudan]]om, na jugu s [[Čad]]om i [[Niger]]om, na zapadu s [[Alžir]]om i na sjeverozapadu s [[Tunis]]om. Do početka 20. vijeka područje današnje Libije bilo je pokrajina [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. Godine [[1912]]. Libija je postala [[italija]]nska kolonija. Za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bila je poprište žestokih pustinjskih borbi, a nakon rata Libija je dobila nezavisnost kao nagradu za saradnju domaćih plemena sa saveznicima. Kao rezultat [[Građanski rat u Libiji 2011.|Građanskog rata u Libiji 2011]], na vlasti je Nacionalno prelazno vijeće, na čelu sa [[Mustafa Abdul Jalil|Mustafom Abdul Jalilom]]. Nakon nastavljenih sukoba, podijeljene grupe ne priznaju zvaničnu vlast.<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-28916417</ref> == Etimologija == Naziv "Libija" je drevno ime za sjeverni dio Afrike zapadno od [[Egipat|Egipta]], potvrđeno [[hijeroglifi]]ma od prije [[2000. p. n. e.|2000. godina p. n. e.]], nepoznatog porijekla. U [[Grčka|grčkoj]] upotrebi, ponekad znači cijela Afrika. Moderna nacija to je ime stekla 1934, kada je [[Kraljevina Italija]], koja je Libiju tada držala kao koloniju, oživjela naziv kao kolonija, koja je formalno postala nezavisna 1951. godine.<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/libya|title=libya {{!}} Origin and meaning of the name libya by Online Etymology Dictionary|website=www.etymonline.com|language=en|access-date=27. 6. 2021}}</ref> == Historija == Ime Libije potiče iz egipatskog pojma "Libu", koji se odnosio na berbersko pleme koje je živjelo zapadno od [[Nil]]a. "Libu" je u grčkom jeziku prešlo u Libiju, iako je u antičkoj Grčkoj ovaj pojam imao šire značenje, obuhvatajući cijelu sjevernu Afriku zapadno od Egipta i ponekad se odnosio na cijeli kontinent, tj. Afriku. === Arheologija === Arheološki nalazi upućuju da je već u 8. milenijumu p. n. e. libijska obala bila naseljena neolitskim ljudima koji su poznavali stočarstvo i gajili kultivirane biljke. Ova kultura je cvjetala hiljadama godina u regionu, dok ih nisu potisli ili apsorbovali [[Berberi]]. U starom vijeku, Libija je okupirana od strane raznih naroda: [[Feničani|Feničana]], [[Kartaga|Kartaginjana]], [[Grci|Grka]], [[Rimljani|Rimljana]], [[Vandali|Vandala]] i [[Bizantijci|Bizantijaca]], koji su vladali dijelom ili čitavom regijom. Iako su Grci i Rimljani ostavili ruševine Kirene, Leptis Magne i Sabrata, malo je drugih ostataka ovih drevnih civilizacija. === Feničani === Feničani su bili prvi koji su uspostavili trgovinsku razmjenu u Libiji, kada su pomorci iz Tira (danas teritorija [[Liban]]a) razvili trgovinske veze s berberskim plemenima i napravili sporazum sa njima da osiguraju saradnju u eksplotaciji sirovih materijala. Do 5. vijeka p. n. e., [[Kartago]], najveća od feničanskih kolonija, proširila je svoju hegemoniju u većem dijelu sjeverne Afrike, gdje se karakteristična civilizacija, znana kao Puni, polako formirala. Punska staništa na libijskoj obali uključivala su Oa ([[Tripoli]]), Labdah (Leptis Magna) i Sabrata. Svi oni su se nalazili u oblasti koja će se kasnije nazvati Tripolis, ili "Tri Grada". Ime sadašnjeg glavnog grada Libije, Tripoli, vuče korijen iz ovog termina. === Grci === Grci su pokorili istočnu Libiju kada su, prema predanju, emigranti sa prenaseljenog ostrva Tera, slušajući proročanstvo sa Delfa, pošli tražiti novi dom u sjevernoj Africi. 631. p. n. e. osnovali su Kirenu. U sljedećih 200 godina, još četiri važna grčka grada osnovana su u toj regiji: Barke (Al Mardž), Eufesperida (kasnije Berenike, danas [[Bengazi]]), Teučira (kasnije Arsiona, danas Tukrah) i Apolonija (Susah), luka Kirene. Zajedno sa Kirenom, bili su poznati kao Pentapolis (Pet gradova). === Rimljani === Rimljani su ujedinili obje libijske regije i više od 400 godina Tripolitanija i Kirenaika bile su napredne rimske provincije. Rimske ruševine, kao što su one Leptis Magne, svjedoče o vitalnosti regije, gdje su gusto naseljeni gradovi pa čak i manja naselja, uživali ugodnost urbanog života. Pomorci i zanatlije iz mnogih djelova rimskog svijeta naselili su se u sjevernoj Africi, ali je karakter gradova Tripolitanije ostao uprkos tome punski i Kirenaike grčki. Arapi su pokorili Libiju u 7. vijeku. U vijekovima koji slijede, mnogi starosjedilački narodi su prihvatili islam i također arapski jezik i kulturu. Osmanlijski Turci pokorili su državu sredinom 16. vijeka i Libija je bila dio njihove imperije, mada je povremeno imala autonomiju, sve do italijanske invazije i pretvorila Libiju u koloniju. === Italijanska vlast === 1934, [[Italija]] je prihvatila ime "Libija" (koje su koristili Grci za čitavu sjevernu Afriku, osim za Egipat) kao zvanično ime kolonije, koja se sastojala od provincija: Kirenaika, Tripolitanija i Fezan. Kralj Idris I, emir Kirenaike, bio je vođa pokreta protiv italijanske okupacije između dva svjetska rata. Od 1943. do 1951., Tripolitanija i Kirenaika bile su pod britanskom upravom, dok su Francuzi kontrolirali Fezan. 1944, Idris se vraća iz egzila u Kairu, ali je odbio da obnovi stalnu rezidenciju u Kirenaiki dok se nisu uklonili neki aspekti strane kontrole 1947. Pod uslovima mirovnog sporazuma iz 1947, Italija se odrekla svih prava na Libiju. === Nezavisnost === 21. novembra 1949, generalna skupština [[UN]] donijela je rezoluciju koja kaže da Libija treba da postane nezavisna prije 1. januara 1952. Idris je predstavljao Libiju u predstojećim pregovorima. Kada je Libija proglasila nezavisnost 24. decembra 1951, bila je prva država koja je postigla nezavisnost kroz UN i jedan od prvih bivših evropskih posjeda u Africi koji je dobio nezavisnost. Libija je proglašena ustavnom i naslijednom monarhijom pod kraljem Idrisom. Pronalaženje značajnih naftnih rezervi 1959. i prihodi koji su uslijedili od prodaje petroleuma, omogućili su jednoj od najsiromašnijih nacija da uspostavi veoma bogatu državu. Iako je [[nafta]] drastično unaprijedila finansije vlade, nezadovoljstvo je nastalo zbog pretjerane koncentracije nacionalnog blaga u rukama kralja Idrisa i nacionalne elite. Nezadovoljstvo je raslo zajedno sa pojavom naserizma i arapskog nacionalizma u sjevernoj Africi i Bliskom istoku. === Dolazak Gaddafija na vlast === 1. septembra 1969, mala grupa oficira predvođena 28-godišnjim vojnim oficirom, [[Muammar el-Gaddafi|Muammarom Abu el-Gaddafijem]], pokrenula državni udar protiv kralja Idrisa. U to vrijeme Idris je bio u Turskoj na medicinskom tretmanu. Njegov sestrić Sajid Hasan ar-Rida as-Sanusi, postao je kralj. Bilo je jasno da revolucionarni oficiri koji su objavili zbacivanje kralja Idrisa nisu htjeli da Sajida imenuju za kralja, i da mu prepuste upravljanje državom. Sajid je ubrzo shvatio da ima znatno manju moć kao novi kralj, nego ranije kada je bio samo princ. Prije isteka 1. septembra, Sajid Hasan ar-Rida je formalno zbačen od strane revolucionara i stavljen u kućni pritvor. U međuvremenu, revolucionari su ukinuli monarhiju i proglasili novu Libijsku Arapsku Republiku. U izvještajima vlade i u medijima je [[Muammar al-Gaddafi|Gaddafi]] postao, "bratski lider i vođa revolucije." === Građanski rat === U martu 2011. je izbila [[Ustanak u Libiji 2011.|pobuna]] širokih razmjera. Savjet bezbjednosti UN je odobrio [[Zona zabrane letenja nad Libijom|vojnu intervenciju]] protiv Gaddafijevih snaga. Poslije višemjesečnih borbi pobunjenici predvođeni Nacionalnim prelaznim vijećem, potpomognuti [[NATO]] snagama su zauzeli cijelu Libiju. U međuvremenu, [[Muammar al-Gaddafi|Gaddafi]] je uhvaćen živ 20. oktobra 2011., nakon što je njegov konvoj, koji je bio u bijegu, napadnut od strane NATO avijacije, nakon što je Sirt pao 20. oktobra 2011. U vrijeme svoje smrti Gaddafi je imao 69 godina. Pretukli su ga i ubili pripadnici NTC snaga. == Vlada == Nacionalno prelazno vijeće je političko tijelo osnovano da predstavlja Libiju u ime anti-Gadaffijevih snaga, tokom građanskog rata u Libiji, 2011. godine. Na dan 5. marta 2011., Vijeće je proglasilo sebe "jedinim predstavnikom cijele Libije". U oktobru 2011. priznalo ga je preko 100 država. == Političke podjele == Država je podijeljena na 46 regija. Nakon sticanja nezavisnosti, Libija je podijeljena na tri pokrajine (''[[muhafaza]]t''),<ref>[http://memory.loc.gov/frd/cs/lytoc.htm Zeidan, Shawky S. (1988) "Chapter 4 - Government and Politics: Internal Politics: Subnational Government and Administration" ''A Country Study: Libya''] from Federal Research Division, Library of Congress.</ref> a [[1963]]. na 10 pokrajina.<ref>[http://www.zum.de/whkmla/histatlas/northafrica/libyaadm1976.gif "Map of Libya 1976"] WHKMLA: Historical Atlas, Libya</ref><ref>Nyrop, Richard F. (1973) "Table 10: Governorates and Districts of Libya 1972" "Area Handbook for Libya" (2nd ed.) United States Department of the Army, Washington, DC, p. 159 [http://www.worldcat.org/oclc/713653 OCLC 713653]</ref> U februaru 1975. pravno su ukinute pokrajine, a uvedeni su kontrolni uredi za svaku od uravnih područja pod vlastitim ministarstvom.<ref name="Zeidan-2">[http://memory.loc.gov/frd/cs/lytoc.htm Zeidan, Shawky S. (1988) "Chapter 4 - Government and Politics: Internal Politics: Subnational Government and Administration: The Cultural Revolution and People's Committees" ''A Country Study: Libya''] from Federal Research Division, Library of Congress</ref> Ipak, sudovi i neki drugi državni aparati nastavili su koristiti staru upravno-prostornu podjelu.<ref name="Zeidan-2"/> Godine 1983, Libija je podijeljena na 46 okruga (''baladiyat''), a četiri godine kasnije na 25 okruga.<ref>[http://www.lib.utexas.edu/maps/africa/libya_pol93.jpg 1993 CIA Political Map of Libya] from Perry-Castañeda Library, University of Texas at Austin.</ref><ref>Lahmeyer, Jan, [https://web.archive.org/web/20030627134835/http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Africa/libyap.htm "Historical demographical data of the administrative division"], University Library, ''Universiteit Utrecht''</ref> Godine [[1995]], zemlja je podijeljena na 13 okruga (''shabiyah''),<ref name="statoids">{{cite web|url=http://statoids.com/uly.html |title="Municipalities of Libya" |publisher=Statoids.com |date=}}</ref> pa 1998. na 26 okruga, te 2001. na 32 okruga.<ref>Jamahiriya News Agency, (19. 7. 2004), [http://mathaba.net/news/?x=60889 "Masses of the Basic People's Congresses select their Secretariats and People's Committees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021050233/http://mathaba.net/news/?x=60889 |date=21. 10. 2013 }} ''Mathaba News''.</ref> Prema zadnjoj teritorijalnoj podjeli iz [[2007]], Libija se dijeli na 22 okruga: [[Datoteka:Lybian Shabiat 2007 with numbers.svg|mini|300px|Trenutna upravna podjela na 22 okruga (od 2007)]] [[Datoteka:Ly--map.png|mini|Karta Libije]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:right" |- ! Arapski naziv ! Transliteracija ! Stan. (2006.)<ref>[http://www.gai.gov.ly/shabiat Libyan General Information Authority] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224023241/http://www.gai.gov.ly/shabiat |date=24 Februar 2011 }}.</ref> ! Br.<br />(na karti) |- | style="text-align:center;"| البطنان || style="text-align:center;"| [[Al Butnan (okrug)|Al Butnan]] ||align="right"| 159.536 || 1 |- | style="text-align:center;"| درنة || style="text-align:center;"| [[Darnah (okrug)|Darnah]] ||align="right"| 163.351 || 2 |- | style="text-align:center;"| الجبل الاخضر || style="text-align:center;"| [[Al Džabal al Akhdar (okrug)|Al Džabal al Akhdar]] ||align="right"| 206.180 || 3 |- | style="text-align:center;"| المرج || style="text-align:center;"| [[Al Mardž (okrug)|Al Mardž]] ||align="right"| 185.848 || 4 |- | style="text-align:center;"| بنغازي || style="text-align:center;"| [[Bengazi]] ||align="right"| 670.797 || 5 |- | style="text-align:center;"| الواحات || style="text-align:center;"| [[Al Vahat (okrug)|Al Vahat]] ||align="right"| 177.047 || 6 |- | style="text-align:center;"| الكفرة || style="text-align:center;"| [[Al Kufrah (okrug)|Al Kufrah]] ||align="right"| 50.104 || 7 |- | style="text-align:center;"| سرت || style="text-align:center;"| [[Surt (okrug)|Surt]] ||align="right"| 141.378 || 8 |- | style="text-align:center;"| مرزق || style="text-align:center;"| [[Murzuk (okrug)|Murzuk]] ||align="right"| 78.621 || 22 |- | style="text-align:center;"| سبها || style="text-align:center;"| [[Sabha (okrug)|Sabha]] ||align="right"| 134.162 || 19 |- | style="text-align:center;"| وادي الحياة || style="text-align:center;"| [[Vadi Al Haja (okrug)|Vadi Al Haja]] ||align="right"| 76.858 || 20 |- | style="text-align:center;"| مصراتة || style="text-align:center;"| [[Misratah (okrug)|Misratah]] ||align="right"| 550.938 || 9 |- | style="text-align:center;"| المرقب || style="text-align:center;"| [[Al Murgub (okrug)|Al Murgub]] ||align="right"| 432.202 || 10 |- | style="text-align:center;"| طرابلس || style="text-align:center;"| [[Tarabulus (okrug)|Tarabulus]] ||align="right"| 1.065,405 || 11 |- | style="text-align:center;"| الجفارة || style="text-align:center;"| [[Al Džfara (okrug)|Al Džfara]] ||align="right"| 453.198 || 12 |- | style="text-align:center;"| الزاوية || style="text-align:center;"| [[Az Zavijah (okrug)|Az Zavijah]] ||align="right"| 290.993 || 13 |- | style="text-align:center;"| النقاط الخمس || style="text-align:center;"| [[An Nukat al Hams (okrug)|An Nukat al Hams]] ||align="right"| 287.662 ||14 |- | style="text-align:center;"|الجبل الغربي || style="text-align:center;"| [[Al Džabal al Garbi (okrug)|Al Džabal al Garbi]] ||align="right"| 304.159 || 15 |- | style="text-align:center;"| نالوت || style="text-align:center;"| [[Nalut (okrug)|Nalut]] ||align="right"| 93.224 || 16 |- | style="text-align:center;"| غات || style="text-align:center;"| [[Gat (okrug)|Gat]] ||align="right"| 23.518 || 21 |- | style="text-align:center;"| الجفرة || style="text-align:center;"| [[Al Džufrah (okrug)|Al Džufrah]] ||align="right"| 52.342 || 17 |- | style="text-align:center;"| وادي الشاطئ || style="text-align:center;"| [[Vadi Al Šati (okrug)|Vadi Al Šati]] ||align="right"| 78.532 || 18 |} Okruzi se dalje djele na Osnovne narodne kongrese (مؤتمر شعبي أساسي‎) koji su najniži nivo teritorijalne podjele. == Geografija == Sa površinom od 1,759.540&nbsp;km² Libija je 17. po veličini država na svijetu. Zemlja se obično dijeli na tri historijske regije od kojih Cirenaika čini 51% površine, Fezan 33%, a Tripolitanija 16%. Razlike između ovih regija nisu samo geografske i političke, nego i kulturne i društvene. Cirenaika je arabizirana prije nego Tripolitanija, gdje još postoje berberski domoroci. Fezan je pustinjsko zaleđe u čijim oazama žive većinom pripadnici etničkih manjina. Prije sticanja nezavisnosti Libije, stanovnici su se većino identificirali prema regijama u kojima su živjeli. Godine 1969., revolucionarna vlast promijenila je historijske nazive regija iz Tripolitanije u Zapadnu Libiju, iz Cirenaike u Istočnu Libiju, te iz Fezana u Južnu Libiju. Ubrzo su se stari nazivi počeli ponovno koristiti. == Privreda == Privredom dominira naftni sektor koji ostvaruje gotovo cijelu vrijednost izvoza i četvrtinu [[BDP]]-a, za 2004. procijenjenog na 6.700 [[američki dolar|USD]] po stanovniku (mjereno po PPP-u), među najvišim u [[Afrika|Africi]]. == Stanovništvo == Libija ima oko 6,9 miliona stanovnika, a najveću grupu čine [[Arapi]], te [[Berberi]] i [[Tuarezi]]. == Kultura == [[Datoteka:Sabratha - Museum mit Funden aus der Römerzeit, Mosaik 05.jpg|thumb|300px|desno|Antički rimski mozaik u gradu [[Sabrata]].]] Mnogi [[Libijci]] koji govore [[arapski jezik]] smatraju se dijelom šire [[Arapi|arapske]] zajednice. To je ojačano širenjem [[Panarabizam|panarabizma]] sredinom 20. vijeka i njihovim preuzimanjem vlasti u Libiji, gdje su proglasili arapski jezik kao jedini službeni jezik države. Za vrijeme njihove vladavine bilo je strogo zabranjeno učenje, pa čak i upotreba autohtonog [[Berberski jezik|berberskog jezika]].<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-16289543|title=After Gaddafi, Libya's Amazigh demand recognition|date=23. 12. 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220232407/http://www.bbc.com/news/world-africa-16289543|archive-date=20. 12. 2016|publisher=BBC News|last1=Lane|first1=Edwin}}</ref> Tu je još i zabrana izučavanja stranih jezika koje su prethodno učili u akademskim institucijama, ostavljajući čitavim generacijama Libijaca ograničenja u njihovom razumijevanju [[Engleski jezik|engleskog jezika]]. Arapski dijalekti na arapskom i berberskom još uvijek zadržavaju italijanske riječi koje su bile u upotrebi prije i za vrijeme [[Italijanska Libija|Italijanske Libije]]. Libijci imaju baštinu u tradicijama od prijašnjih nomadskih govornika arapskog jezika [[Beduini|Beduina]] i sjedilačkih [[Berberi|berberskih]] plemena. Većina Libijaca povezuje se s određenim prezimenom koji potječe iz plemenskih ili osvajačkih mjesta. Oslikavajući "prirodu davanja" (arapski: الاحسان Ihsan, berberski jezici: ⴰⵏⴰⴽⴽⴰⴼ Anakkaf), među libijskim narodom kao i osjećaj gostoprimstva, država Libija bila je među prvih 20 zemalja na svijetu prema indeksu iz 2013. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.cafamerica.org/wgi-2013/ |title=CAF America- a global grantmaking organization |access-date=7. 7. 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715111213/http://www.cafamerica.org/wgi-2013/ |archive-date=15. 7. 2014 }}</ref> Prema podacima CAF-a, svakog mjeseca, gotovo tri četvrtine (72%) svih Libijaca pomoglo je nekome koga nisu poznavali - treći najviši nivo u svih 135 anketiranih zemalja. Dugi niz godina nije bilo javnih pozorišta, a vrlo je malo kina koji prikazuju strane filmove. Tradicija narodne kulture i dalje je sačuvana, gdje narodni ansambli i plesne grupe izvode muziku i plešu na čestim festivalima, kako u Libiji tako i izvan nje.<ref>{{cite web|url=http://www.bangkokcompanies.com/Dance/libya_dance_schools.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515193437/http://www.bangkokcompanies.com/Dance/libya_dance_schools.htm|archive-date=15. 5. 2007 |title=Libyan Dance Schools in Libya, Dancewear Suppliers, Dancing Organizations, Libyan National Commission for UNESCO, M. A. Oraieth |publisher=Bangkokcompanies.com |access-date=8. 7. 2012}}</ref> Veliki broj libijskih televizijskih kuća posvećen je političkom preispitivanju, [[islam]]skim temama i kulturnim pojavama. Brojne TV stanice emitiraju raznovrsne programe tradicionalne libijske muzike. [[Tuarezi|Tuareška]] muzika i ples su popularni u [[Gadames]]u i na jugu zemlje. Libijska televizija emitira televizijske programe uglavnom na arapskom jeziku, a povremeno se prikazuju programi na engleskom i francuskom jeziku. Mnogi Libijci često posjećuju domaće plaže kao i libijska [[Arheologija|arheološka]] nalazišta - posebno [[Leptis Magna]], za koje se smatra da je jedno od najbolje sačuvanih [[Rimsko Carstvo|rimskih]] arheoloških nalazišta na svijetu. [247] Najčešći oblik javnog prijevoza između gradova je autobusima, iako mnogi ljudi putuju i automobilima. U Libiji ne postoje željezničke usluge, ali one su planirane za izgradnju u bliskoj budućnosti.<ref>{{Cite web|url=https://www.libyanexpress.com/libya-and-russia-viewing-resumption-of-railway-projects/|title=Libya and Russia viewing resumption of railway projects|date=1. 10. 2018|website=|access-date=1. 11. 2019|archive-date=26. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526205311/https://www.libyanexpress.com/libya-and-russia-viewing-resumption-of-railway-projects/|url-status=dead}}</ref> Glavni grad Libije, [[Tripoli]], ima mnogo muzeja i arhiva, a tu se nalaze i vladina biblioteka, [[Etnografija|etnografski]] muzej, arheološki muzej, nacionalna arhiva, muzej [[Epigrafija|epigrafije]] i islamski muzej. [[Arheološki muzej u Tripoliju]] smješten je u središtu glavnog grada blizu morske obale, a izgrađen je u dogovoru sa [[UNESCO]]-om i jedan je od najpoznatijih muzeja u zemlji.<ref>{{cite web |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000857/085703eo.pdf#85688 |title=Museum Architecture: beyond the <> and ... beyond |author=Bouchenaki, Mounir |publisher=UNESCO |access-date=5. 2. 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502230451/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000857/085703eo.pdf#85688 |archive-date=2. 5. 2013 }}</ref> == Također pogledajte == * [[Al Bayda]] * [[Arapska liga]] * [[Omer Muhtar]] * [[Koalicijska intervencija u Libiji]] * [[Nacionalno prijelazno vijeće (Libija)]] * [[Sulejman al Biruni]] == Bilješke i reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Libya}} {{wikiatlas|Libya}} * {{CIA World Factbook link|ly|Libija}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13754897 Libija] na [[BBC|BBC News]] * [http://news.nationalgeographic.com/news/2010/05/100505-fossil-water-radioactive-science-environment/ Underground "Fossil Water" Running Out] Brian Handwerk, National Geographic, 6. maj 2010. (engl). * [http://members.tripod.com/%7eamerican_almanac/libya.htm Libya turns on the Great Man-Made River], by Marcia Merry, Printed in the Executive Intelligence Review, septembar 1991 (engl). {{Države Afrike}} {{Arapska liga-dno}} {{Mediteranska unija}} {{OPEC}} {{OIS}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Libija|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1951.]] [[Kategorija:Mediteranske države]] [[Kategorija:Države arapskog govornog područja]] [[Kategorija:Države članice Afričke unije]] [[Kategorija:Države članice Ujedinjenih nacija]] o78lavkjebjgfv7derr4qxvfa019erz 0 20349 3925568 3827359 2026-09-20T03:12:32Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925568 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje|Kremen (višeznačnica)}} {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Flintbeach.jpg|desno|mini|Šljunčana plaža koju tvore zrnca kremena erodirana od obližnjih stijena [[kreda|krede]], [[Rt Arkona]], [[Rügen]]]] '''Kremen''' je tvrda, [[sedimentna stijena|sedimentna]] [[kriptokristal]]na [[silikat]]na stijena staklenog izgleda. Stijena je obično tamnosive, plave, crne ili tamnosmeđe boje. Najčešće se pronalazi kao [[zrnca]] i masa u [[kreda|kredi]] i [[vapnenac|vapnencu]]. Kao vrsta [[rožnjaka]], ovaj materijal je bio jedna od najčešćih materijala za izradu [[kameno oruđe|kamenog oruđa]] za vrijeme [[Kameno doba|kamenog doba]], zato što se razbija u tanke, oštre komade kada ga udari neki drugi tvrdi objekt (poput [[kameni čekić|kamenog čekića]]). Bio je ključan mineralni resurs za izadu vatre, kao i [[kremeni upaljač|kremenih upaljača]] u ranom [[vatreno oružje|vatrenom oružju]], sve do kraja [[18. vijek]]a. Također se često koristio od [[13. vijek]]a kao materijal za gradnju kamenih zidova, pogotovo u [[Engleska|Engleskoj]]. U [[Evropa|Evropi]], neka od najboljih [[kremeno oruđe|kremenih oruđa]] su došla [[Belgija|Belgije]] (Obourg, [[rudnici kremena|rudbika kremena]] u [[Spiennes]]u), stijena na obalama [[La Manche]]a, [[Pariski bazen|Pariskog bazena]], Senonijanskih depozita na [[Rügen]]u i [[Jura|Jurskih]] depozita u [[Krakow]]skoj oblasti [[Poljska|Poljske]]. Prvi tragovi iskopavanja kremena se mogu datirati u [[Paleolit]]u, ali je ono postalo raširenije u [[Neolit]]u ([[Michelsbergska kultura]], [[Funnelbeaker kultura]]). == Također pogledajte == * [[Rožnjak]] * [[Obsidijan]] * [[Spisak minerala]] * [[Kremenjače]] == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Flint}} * [https://web.archive.org/web/20040817115706/http://www.theaaca.com/Learning_Center/flintvs.htm Flint vs Chert Authentic Artefacts Collectors Assn.] * [http://www.science.uwaterloo.ca/earth/waton/f9811.html General quartz & silica ref.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060130094109/http://www.science.uwaterloo.ca/earth/waton/f9811.html |date=30. 1. 2006 }} * [http://www.flintsource.net/ Flintsource.net European Artefacts - detailed site] {{Vrste stijena}} [[Kategorija:Kremen| ]] [[Kategorija:Sedimentne stijene]] [[Kategorija:Rožnac]] [[Kategorija:Kameno oruđe]] [[Kategorija:Upaljači]] [[Kategorija:Građevinski kamen]] ot8q8m7odtwde0xgu6efbtw14c7ab22 0 29645 3925606 3922444 2026-09-20T11:43:26Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925606 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodena površina | ime = Jezero Modrac | slika = Jezero Modrac SSME 4x4.png | opis = Jezero Modrac | lokacija = [[Lukavac]], [[Tuzla]], [[Živinice]], [[Bosna i Hercegovina]] | koordinate = {{coord|44.496111|18.521389|region:BA_type:waterbody|display=inline,title}} | vrsta = [[akumulacijsko jezero]] | priliv = [[Spreča]], [[Turija (rijeka)|Turija]] | odliv = [[Spreča]] | države_sliva = [[Bosna i Hercegovina]] | dužina = 12 | širina = 0.7 | površina = 17.10 | dubina = 5.7 | maks_dubina = 20 | zapremina = 98000000 | obala = 33.25 | nadmorska_visina = 200 | gradovi = [[Lukavac]], [[Tuzla]], [[Živinice]] }} '''Jezero Modrac''' jest [[akumulacijsko jezero]] u sjeveroistočnoj [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], u središnjem dijelu [[Tuzlanski kanton|Tuzlanskog kantona]]. Najvećim dijelom nalazi se na području [[Lukavac|Lukavca]], mada dodiruje i rubna područja gradova [[Tuzla|Tuzle]] i [[Živinice|Živinica]]. Nastalo je izgradnjom brane na rijeci [[Spreča|Spreči]] 1964, prvenstveno radi obezbjeđenja tehnološke vode za industrijske potrošače tuzlanskog područja i regulacije voda u slivu Spreče.<ref name="SprecaVoda">{{cite web |title=Prikupljanje, prečišćavanje i isporuka vode |url=https://spreca.com/services/agricultural-processing/ |website=JP "Spreča" d.d. Tuzla |access-date=24. 5. 2026 |archive-date=27. 9. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927050909/https://spreca.com/services/agricultural-processing/ |url-status=dead }}</ref><ref name="SprecaTehnicki">{{cite web |title=Sektor za tehničke poslove |url=https://spreca.com/sektor-za-tehnicke-poslove/ |website=JP "Spreča" d.d. Tuzla |access-date=24. 5. 2026}}</ref> Jezero Modrac dugo je 12 [[kilometar]]a, a široko u prosjeku 700 metara sa najvećom dubinom od 20 [[metar]]a. Jezero je nastalo vještačkim putem tako što je napravljena brana na rijeci [[Spreča|Spreči]].<ref name="SprecaVoda"/><ref name="SodaBrana">{{cite web |title=Brana Modrac |url=https://sodalive.ba/lukavac/brana-modrac/ |website=SodaLIVE.ba |access-date=24. 5. 2026}}</ref> == Položaj == Akumulacija se prostire u dolini Spreče, na području Lukavca, Tuzle i Živinica, u podnožju [[Majevica|Majevice]].<ref name="MyFishMaps">{{cite web |title=Jezero Modrac |url=https://www.myfishmaps.com/intl-fishing-maps/Bosnia_and_Herzegovina/fishing-Water_Locations/Lake/Federation_Of_Bosnia_And_Herzegovina/Jezero_Modrac/ |website=MyFishMaps |access-date=24. 5. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Uz obale se nalaze naselja [[Modrac (Lukavac)|Modrac]], [[Prokosovići]], [[Poljice (Lukavac)|Poljice]], [[Bikodže]], [[Kiseljak (Tuzla)|Kiseljak]] i druga naselja tuzlanskog basena.<ref name="Modrac">{{cite web |title=O Modracu |url=https://www.modrac.ba/bs/o-modracu/ |website=Modrac.ba |access-date=24. 5. 2026}}</ref> Sama akumulacija zauzima približno 1.670 ha, odnosno oko 17 km², dok šire slivno područje do profila brane iznosi 1.189 km². To predstavlja više od 60% cjelokupnog sliva Spreče.<ref name="SprecaVoda"/><ref name="SprecaTehnicki"/> Hidrografski pripada sistemu Spreče, [[Bosna (rijeka)|Bosne]], [[Sava|Save]] i [[Dunav]]a, odnosno [[Crno more|crnomorskom slivu]]. == Nastanak i tehničke odlike == Brana "Modrac" izgrađena je 1964. u tjesnacu Modrac kod Lukavca. Višelučna je armirano-betonska brana, duga 205 m u kruni i visoka najviše 28 m. Sastoji se od deset svodova, devet kontrafora i dva obalna oporca, a ima tri slobodna preljevna polja.<ref name="SprecaTehnicki"/> Akumulaciju formiraju Spreča i Turija s pritokama. Za kotu normalnog uspora od 200 m nadmorske visine projektirana površina akumulacije iznosila je 17,10 km², ukupna zapremina 98 miliona m³, korisna zapremina 86 miliona m³, prosječna dubina 5,7 m, a dužina obale 33.250 m.<ref name="SprecaVoda"/><ref name="SprecaTehnicki"/> Prvobitna namjena jezera bila je obezbjeđenje vode za industrijske kapacitete u Lukavcu i Tuzli, među njima Koksno-hemijski kombinat Lukavac, Fabriku sode Lukavac, Termoelektranu Tuzla i Rudnik soli Tuzla.<ref name="SodaBrana"/> == Korištenje == Modrac je jedna od najvažnijih vodnih akumulacija u Tuzlanskom kantonu. JP "Spreča" d.d. Tuzla upravlja akumulacijom i branom, a voda se koristi za industrijske potrošače, prije svega za potrebe [[Termoelektrana Tuzla|Termoelektrane Tuzla]] i drugih velikih korisnika u tuzlanskom industrijskom bazenu.<ref name="SprecaVoda"/> Jezero ima i funkciju ublažavanja poplava u donjem dijelu sliva Spreče, jer akumulacija prihvata dio velikih voda iz gornjeg sliva.<ref name="Modrac"/> Jezero se koristi i za ribolov, rekreaciju i izletnički turizam. Zbog veličine i pristupačnosti dugo je bilo jedno od najpoznatijih jezera sjeveroistočne Bosne. U javnim opisima često se naziva "morem sjeveroistočne Bosne", naročito zbog prostrane vodene površine i izletničkog značaja za stanovništvo Tuzle, Lukavca, Živinica i okolnih naselja.<ref name="Modrac"/> == Turizam i manifestacije == Ovo jezero je privlačilo veliki broj turista u postratnom periodu prije svega zbog lijepo urađene plaže u mjesnoj zajednici Prokosovići. Plaža je urađena na dužini od oko 1500 metara obale i uz prateće objekte bila je jedna od najuređenijih plaža [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. Prateći objekti koji se nalaze na ovoj plaži su razni restorani, hoteli, moteli i kafići, kao i neki sportski objekti (tereni za [[rukomet]], [[košarka|košarku]] i [[Odbojka na pijesku|odbojku na pijesku]]). Na ovoj plaži se dugi niz godina održavao festival narodne muzike ''[[Bosna slobodi pjeva]]''. Pored ovog festivala, tokom ljeta se održava smotra [[folklor]]a, kao i razni koncerti, a već nekoliko godina tradicionalno se održava i lukavačka motorijada. Pored svih ovih dešavanja na jezeru se održavaju i takmičenja u [[ribolov]]u, kao i niz drugih kulturno-sportskih manifestacija. Pored ove vještačko uređene plaže duž cijele obale jezera Modrac nalaze se mjesta pogodna za odmor i rekreaciju.<ref name="Modrac"/><ref name="KlixModrac">{{cite web |title=Jezero Modrac: Turistički biser Tuzlanskog kantona |url=https://www.klix.ba/lifestyle/putovanja/jezero-modrac-turisticki-biser-tuzlanskog-kantona/ |website=Klix.ba |access-date=24. 5. 2026}}</ref> Jezero Modrac bilo je domaćin 71. svjetskog prvenstva u lovu ribe udicom na plovak, održanog od 1. do 7. septembra 2025, dok su takmičarski dani bili 6. i 7. septembra. Takmičenje je okupilo reprezentacije iz 30 zemalja, a ekipnu titulu osvojila je Italija, ispred Hrvatske i Francuske. Pojedinačni svjetski prvak bio je Andraš Nađ iz Mađarske, dok je najuspješniji predstavnik Bosne i Hercegovine bio Muris Đug, koji je zauzeo peto mjesto u konkurenciji više od 150 takmičara.<ref name="SP2025">{{cite web|url=https://rtvlukavac.ba/sjajno-sp-u-lovu-ribe-na-modrackom-jezeru-muris-djug-u-svjetskom-vrhu-italija-ekipni-prvak/|title=Sjajno SP u lovu ribe na Modračkom jezeru – Muris Đug u svjetskom vrhu, Italija ekipni prvak|date=9. 9. 2025|website=RTV Lukavac|access-date=24. 5. 2026}}</ref><ref name="SRSFBiH2025">{{cite web|url=https://www.srsfbih.ba/2025/09/defile-i-ceremonija-zvanicno-otvoreno-71-svjetsko-prvenstvo-u-ribolovu-na-jezeru-modrac/|title=Defile i ceremonija: Zvanično otvoreno 71. Svjetsko prvenstvo u ribolovu na jezeru Modrac|date=3. 9. 2025|website=Sportsko-ribolovni savez Federacije BiH|access-date=24. 5. 2026}}</ref> == Ekološko stanje i zaštita == Zbog industrijskog, komunalnog i poljoprivrednog opterećenja u slivu Spreče, Modrac je izložen zagađenju i nanosima. Akumulacija je predmet posebnog pravnog režima kroz Zakon o zaštiti akumulacije "Modrac" i njegove izmjene, kojim se uređuju mjere zaštite vode, obala i slivnog područja.<ref name="Zakon2024">{{cite web |title=Zakon o izmjenama i dopuni Zakona o zaštiti akumulacije "Modrac" |url=https://www.modrac.ba/bs/z-a-k-o-n-o-izmjenama-i-dopuni-zakona-o-zastiti-akumulacije-modrac/ |website=Modrac.ba |access-date=24. 5. 2026}}</ref> Pitanja zagađenja, odlaganja otpada, smanjenja kvaliteta vode i pritiska na obalni prostor redovno se spominju u javnim raspravama o budućnosti jezera. Zaštita Modraca važna je i zbog njegove uloge u vodosnabdijevanju industrije, lokalnom ribarstvu, rekreaciji i regulaciji vodnog režima Spreče. Jezero je stanište brojnih ribljih vrsta i ptica močvarica, a vlažni obalni pojasevi imaju značaj za lokalnu biološku raznolikost.<ref name="Modrac"/> == Galerija == <gallery mode="packed" heights="150"> Datoteka:Modracko Jezero Morning.JPG|Istočni dio Jezera Modrac. Datoteka:Modračko jezero Aerial 1.jpg|Jezero Modrac iz zraka. Datoteka:Modračko jezero, panorama.jpg|Panoramski pogled na jezero. Datoteka:Prokosovići, Modračko jezero.jpg|Obala jezera kod Prokosovića. Datoteka:Modrac, hraz prehrady.jpg|Brana na Jezeru Modrac. </gallery> == Također pogledajte == * [[Spisak jezera u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{Refspisak}} {{Commonscat|Lake Modrac}} {{Normativna kontrola}} {{Hidrografija Bosne i Hercegovine}} {{DEFAULTSORT:Modrac, jezero}} [[Kategorija:Jezera u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Jezera u Federaciji Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Vještačka jezera u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sliv Bosne]] nauhe8feepvfp1iox05boygrnxrdg95 0 32201 3925602 3837230 2026-09-20T10:24:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925602 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Michael Jackson | slika = Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg | opis = Jackson 1983. | ime_pri_rođenju = Michael Joseph Jackson | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1958|08|29}} | mjesto_rođenja = [[Gary (Indiana)|Gary]], [[Indiana]], [[SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2009|06|25|1958|08|29}} | mjesto_smrti = [[Los Angeles]], [[Kalifornija]], SAD | uzrok_smrti = [[Srčani zastoj]] | druga_imena = | zanimanje = {{hlist|Pjevač|tekstopisac|plesač}} | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajni_radovi = | supružnik = {{plainlist| * [[Lisa Marie Presley]] * ({{abbr|vj.|vjenčali se}} 1994; {{abbr|raz.|razveli se}} 1996) * [[Debbie Rowe]] * (vj. 1996; raz. 1999) }} | djeca = 3 | roditelji = {{plainlist| * [[Joe Jackson (menadžer)|Joe Jackson]] * [[Katherine Jackson]] }} | web-sajt = {{URL|michaeljackson.com}} | modul = {{Infokutija muzičar|ugradi=da | pozadina = solo_izvođač | žanr = {{hlist|[[Pop-muzika|Pop]]|[[soul]]|[[R&B]]|[[funk]]|[[rok-muzika|rok]]|[[disco]]|[[post-disco]]|[[dance-pop]]|[[new jack swing]]}} | instrument = {{hlist|Vokali|udaraljke}} | karijera = 1964–2009. | izdavač = {{hlist|[[Steeltown Records|Steeltown]]|[[Motown]]|[[Epic Records|Epic]]|[[Legacy Recordings|Legacy]]|[[Sony Music|Sony]]|MJJ Productions}} | povezani_umjetnici = {{hlist|[[The Jackson 5]]|[[Janet Jackson]]|[[Stevie Wonder]]|[[Lionel Richie]]|[[Quincy Jones]]|[[Teddy Riley]]}} }} }} '''Michael Joseph Jackson''' (29. august 1958 – 25. juni 2009)<ref name="certificate">County of Los Angeles Department of Health Services (2009). [[:File:Michael Jackson death certificate.jpg|Michael Jackson death certificate]].</ref><ref name="allmusic">{{cite web|first= Steve |last= Huey |title= Michael Jackson – Artist Biography |publisher= [[AllMusic]] |access-date= 31. 5. 2015 |url= https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography |archive-url= https://web.archive.org/web/20150507080746/https://www.allmusic.com/artist/michael-jackson-mn0000467203/biography |archive-date= 7. 5. 2015}}</ref> bio je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] pjevač, zabavljač i pop-ikona, čiji je kontroverzni privatni život bio dio pop-kulture zadnjih četvrt vijeka. Svoju muzičku karijeru započeo je sa 7 godina kao pjevač u grupi The Jackson 5.<ref>{{cite news|title= Michael Jackson: a life of highs and lows |newspaper= [[The Daily Telegraph]] |date= 26. 6. 2009 |access-date= 28. 11. 2019 |url= https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html |archive-url= https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/michael-jackson/5642588/Michael-Jackson-a-life-of-highs-and-lows.html |archive-date= 10. 1. 2022 |url-status= live}} {{cbignore}}</ref><ref>{{cite book|first= Jermaine |last= Jackson |year= 2011 |title= You Are Not Alone: Michael: Through a Brother's Eyes |publisher= [[Simon & Schuster]] |page= 41 |isbn= 978-1-4516-5156-0 |url= https://books.google.com/books?id=tk0zQIaFrccC&pg=PA41}}</ref> Svoj prvi solo album ''Got to Be There'' snimio je [[1971]]. godine. Solo karijeru počeo je 1979. Snimio je najprodavaniji album svih vremena ''Thriller'' i za taj album 1996. na dodjeli World Music Awards dobio tu počasnu titulu.<ref name="FourUSTop10s">{{cite magazine|first= Gary |last= Trust |title= Ask Billboard: Remembering the Time When Michael Jackson Kept Hitting the Hot 100's Top 10, From 'Thriller' to 'Dangerous' |magazine= Billboard |date= 21. 1. 2018 |access-date= 7. 4. 2019 |url= https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8095269/michael-jackson-bruno-mars-ed-sheeran-ask-billboard}}</ref> Michael Jackson je primio trinaest [[Grammy]] nagrada. Tokom četrdesetogodišnje karijere Michael je nagrađen brojnim nagradama ukjučujući ''World Music Award's Best-Selling Pop Male Artist of the Millennium'', ''American Music Award's Artist of the Century Award'' i'' Bambi Award's Pop Artist of the Millennium Award''. Od 1988. do 2005. živioje na imanju Neverland Ranch, gdje je izgradio zabavni park i privatni [[zoološki vrt]] za djecu s posebnim potrebama.<ref name="Malta">{{cite news |title= Michael Jackson's Neverland on sale |newspaper= [[The Times (Malta)|Times of Malta]] |agency= Reuters |date= 1. 6. 2015 |access-date= 11. 6. 2015 |url= https://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574 |archive-date= 13. 6. 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150613052252/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20150601/world/Michael-Jackson-s-Neverland-on-sale.570574 |url-status= dead }}</ref> Glasine da je tokom dječijih zabava odvodio dječake u svoju spavaću sobu i tu ih napastvovao rezultirale su [[1993]]. godine i prvom optužnicom.<ref name="Abuse">{{cite news|title= 1993: Michael Jackson accused of child abuse |work= BBC News |date= 8. 2. 2003 |access-date= 31. 5. 2015 |url= https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/24/newsid_2512000/2512077.stm}}</ref> Njegovi odnosi s djecom ponovo su došli pod medijsku pažnju 2003. godine TV-emisije ''Living with Michael Jackson''. To je dovelo do toga da Jacksonu bude suđeno i kasnije, 2005, na teret stavljeno još optužbi za seksualno uznemiravanje djece. Sve su optužbe odbačene i Jackson je proglašen nevinim. Jackson je planirao izdati svoj povratnički album u [[jesen]] 2007. Album je trebala izdati njegova [[kompanija]] ''The Michael Jackson Company''. Tokom 2009. i 2010. trebao je održati seriju povratničkih koncerata u londonskoj [[O2 Areni]], kako bi se riješio nagomilanih dugova. Jacksonov život završio je 25. juna 2009, kada je umro od predoziranja propofolom i drugim lijekovima na recept u [[Los Angeles]]u. Njegov lični ljekar, Conrad Murray, kasnije je osuđen za ubistvo iz nehata s obzirom na direktnu vezu s lijekovima koje je Jackson koristio. Smrt pjevača izazvala je tugu širom svijeta, a njegovo kulturno i muzičko naslijeđe i danas se poštuje.<ref>{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Michael Jackson's Death {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|website=EBSCO|language=en|access-date= 16. 10. 2025}}</ref> == Diskografija == ;Izdanja [[Motown Records]]a * 1971: ''[[Got to Be There]]'' * 1972: ''[[Ben (album)|Ben]]'' * 1973: ''[[Music and Me]]'' * 1975: ''[[Forever, Michael]]'' * 1975: ''[[The Best of Michael Jackson]]'' * 1980: ''[[Michael Jackson - Superstar Series Vol. 7]]'' * 1981: ''[[One Day In You're Life]]'' * 1983: ''[[Great Songs And Performances That Inspired The Motown 25th Anniversary TV Special]]'' (''Michael Jackson'' i [[Jackson 5]]) * 1984: ''[[Farewell My Summer Love]]'' * 1984: ''[[The Great Love Songs Of Michael Jackson]]'' * 1985: ''[[Motown Legends - Michael Jackson]]'' * 1986: ''[[The Michael Jackson Anthology]]'' ;Izdanja [[Epic Records]]a * 1979: ''[[Off the Wall]]'' * 1982: ''[[Thriller (album)|Thriller]]'' * 1987: ''[[Bad (album)|Bad]]'' * 1991: ''[[Dangerous (album)|Dangerous]]'' * 1995: ''[[HIStory]]'' * 1997: ''[[Blood on the Dance Floor: HIStory in the Mix|Blood on the Dance Floor]]'' * 2001: ''[[Invincible (album)|Invincible]]'' * 2003: ''[[Number Ones]]'' * 2004: ''[[Michael Jackson: The Ultimate Collection]]'' == Videografija == ;Muzički spotovi * 1983: ''[[Motown 25: Yesterday, Today and Forever]]'' * 1983: ''[[Making Michael Jackson's Thriller]]'' * 1985: ''[[We Are The World]]'' * 1988: ''[[Motown on Showtime: Michael Jackson, The Legend Continues]]'' * 1993: ''[[Dangerous: The Short Film Compilation]]'' * 1994: ''[[Grammy's Greatest Moments - Volume 1]]'' * 1995: ''[[HIStory on Film - Past, Present, and Future Book I]]'' * 1997: ''[[HIStory on Film - Volume II]]'' * 2001: ''[[Dame Elizabeth - A Musical Celebration]]'' ;Filmovi u kojima je glumio Michael Jackson * 1979: ''[[The Wiz]]'' * 1988: ''[[Moonwalker]]'' * 1996: ''[[Ghosts]]'' * 2002: ''[[Men In Black II]]'' * 2003: ''[[Miss Cast Away & The Island Girls]]'' ;Filmska muzika * 1972: ''[[Ben]]'' * 1993: ''[[Free Willy]] * 1995: ''[[Free Willy 2: The Adventure Home]]'' * 1996: ''[[Get On The Bus]]'' == Također pogledajte == * [[Seth Riggs]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Michael Jackson}} * [http://www.michaeljackson.com/ Zvanični sajt] {{en simbol}} * {{imdb name|name=Michael Jackson|id=0001391}} * [http://rockhall.com/hof/inductee.asp?id=1141 Rock and Roll Hall of Fame stranica o Michaelu Jacksonu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061123092652/http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=1141 |date=23. 11. 2006}} {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20061001155302/http://www.songwritershalloffame.org/exhibit_home_page.asp?exhibitId=116 Songwriters' Hall of Fame stranica o Michaelu Jacksonu] {{en simbol}} {{Grammy - album godine}} {{Grammy - pjesma godine}} {{Grammy - snimak godine}} {{Grammy - najbolja muška vokalna pop-izvedba}} {{Grammy - najbolji spot}} {{Grammy za životno djelo}} {{Grammy Legend}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Michael}} [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Umrli 2009.]] [[Kategorija:Biografije, Gary (Indiana)]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki plesači]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Brit"]] qg86m85mdsqdu5xels9qoutxdjrnlh6 0 46518 3925570 3582259 2026-09-20T04:19:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925570 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Kwame Nkrumah | slika = Kwame Nkrumah (JFKWHP-AR6409-A).jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1909|09|21}} | mjesto_rođenja = Nkroful, [[Gana|Zlatna obala]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1972|04|27|1909|09|21}} | mjesto_smrti = [[Bukurešt]], [[Rumunija]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Kwame Nkrumah''' ([[21. septembar]] [[1909]]. – [[27. april]] [[1972]].) bio je prvi predsjednik nezavisne [[Gana|Gane]]. Bio je i [[premijer]]. Rodio se kao Francis Nwia Kofi-Ngonloma. Školovao se u inostranstvu, kao i u [[Accra|Accri]]. Bio je i u zatvoru zbog političkih uvjerenja. [[6. mart]]a [[1957]]. Gana je proglasila [[nezavisnost]]. Došavši na vlast, Kwame je počeo provoditi marksističku ekonomsku politiku. Distancirao se od afričkog socijalizma, kojeg su provodili njegovi savremenici. Zajedno s kenijskim predsjednikom [[Jomo Kenyatta|Jomom Kenyattom]], pridružio se [[Organizacija Afričkog Jedinstva|Organizaciji afričkog jedinstva]]. Oni su osnovali tu organizaciju. Počeo se ponašati kao [[diktator]]. [[1964]]. [[Gana]] je proglašena jednostranačkom državom, a Kwame doživotnim predsjednikom. Nakon dvanaest godina u inostranstvu, tražeći visoko obrazovanje, razvijajući [[Nkrumaizam|svoju političku filozofiju]] i organizirajući se s drugim dijasporskim pan-afričkim borcima, Nkrumah se vratio na Zlatnu obalu kako bi započeo svoju političku karijeru kao zagovornik nacionalne nezavisnosti.<ref>{{Citation|date=5. 11. 2013|website=The Political Philosophy of Confucianism|pages=258–273|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-01877-5|title=Political Progress}}</ref> Osnovao je [[Narodna stranka konvencije|Konvencijsku Narodnu stranku]], koja je postigla brzi uspjeh svojim neviđenim apelom na obične birače.<ref>{{Cite book|title=Proceedings of the convention at which the American federation of arts was formed|url=https://archive.org/details/proceedingso00amer|date=1909|publisher=B. S. Adams|doi=10.5479/sil.380651.39088006011662}}</ref> Postao je premijer 1952. i zadržao tu poziciju kada [[Gana|je Gana]] proglasila nezavisnost od Britanije 1957. godine. Godine 1960., stanovnici Gane [[Ustavni referendum Gane 1960|su odobrili novi ustav]] i [[Predsednički izbori u Gani 1960|izabrali Nkrumaha za predsjednika]].<ref>{{Citation|date=15. 11. 2007|website=Kwame Nkrumah. Vision and Tragedy|pages=192–214|publisher=Sub-Saharan Publishers|isbn=978-9988-647-81-0|title=Prime Minister 1957–60}}</ref> Njegova uprava je bila prvenstveno [[Afrički socijalizam|socijalistička]], ali i [[Afrički nacionalizam|nacionalistička]]. Finansirao je nacionalne industrijske i energetske projekte, razvio snažan nacionalni obrazovni sistem i promovisao [[Pan-Afrikanizam|panafričku]] kulturu.<ref name="Stanek 2020">{{Cite book|last=Stanek|first=Łukasz|title=Architecture in global socialism: Eastern Europe, West Africa, and the Middle East in the Cold War|date=2020|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-19455-4|location=Princeton|oclc=1134854794}}</ref> Pod [[Nkrumahova vlada|Nkrumahom]], Gana je igrala vodeću ulogu u afričkim međunarodnim odnosima tokom perioda [[Dekolonizacija Afrike|dekolonizacije]].<ref name="Nkrumah 1953">{{Cite book|last=Nkrumah|first=Kwame|url=https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Author?author=Nkrumah,+Kwame,+1909-1972|title=[Letter: Kwamé Nkrumah to Richard Wright]|date=1953|access-date=26. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803062728/https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Author?author=Nkrumah,+Kwame,+1909-1972|archive-date=3. 8. 2020|url-status=live}}</ref> [[Datoteka:KWAME_NKRUMAH_-_60_Burghley_Road_Kentish_Town_London_NW5_1UN.jpg|mini|60 Burghley Road, Kentish Town, London, gdje je Nkrumah živio kada je bio u Londonu između 1945. i 1947.]] [[Datoteka:CPP ‒ Convention People's Party logo.jpg|mini|337x337piksel|Crveni pijetao, "Naprijed ikad, nazad nikad": Logo i slogan Narodne stranke konvencije]] [[Datoteka:Dolazak_predsednika_Gane_Kvame_Nkrumaha_na_konferenciju_nesvrstanih,_1961._god.jpg|mini|Dolazak predsednika Gane Kwamea Nkrumaha i predsednika [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]] na [[1. samit Pokreta nesvrstanih|prvu konferenciju]] [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]], [[Beograd]], 1961.|lijevo]] Nakon značajne afrikanizacije [[Državna služba Gane|državne službe]] 1952-60, broj [[iseljenik]]a je ponovo porastao od 1960. do 1965. godine. Mnogi od novih vanjskih radnika nisu došli iz Ujedinjenog Kraljevstva već iz Sovjetskog Saveza, Poljske, Čehoslovačke, [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] i Italije.<ref name="Stanek 2020" /><ref name="Ayee">Joseph R. A. Ayee, "Public Sector Manpower Development During the Nkrumah Period 1951–1966", in Arhin (1992), ''The Life and Work of Kwame Nkrumah''.</ref> === Mediji === Godine 1957. Nkrumah je stvorio dobro financiranu [[Novinska agencija Gane|novinsku agenciju Gane]] za generiranje domaćih vijesti i njihovo širenje u inostranstvu. Za deset godina GNA je imala 8045&nbsp;km domaće telegrafske linije i održavane stanice u Lagosu, Najrobiju, Londonu i New Yorku.<ref>{{Citation|title=CHAPTER TEN. Domestic News and the News Services|date=31. 12. 1952|website=The News in America|pages=97–105|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-18257-8}}</ref> === Ekonomska politika === [[Datoteka:Akosombo_Dam_hydroelectric_plant.jpg|mini|[[Hidroelektrana]] [[Akosombo brana|Akosombo]]|lijevo]] Zlatna obala je bila među najbogatijim i socijalno najnaprednijim područjima u Africi, sa školama, željeznicama, bolnicama, socijalnom zaštitom i naprednom ekonomijom.<ref>{{Cite book|title=Economic Policy Reforms 2019|date=2019|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development|isbn=9789264842267|chapter=Employment has been recovering strongly in most advanced economies|type=graph|doi=10.1787/888933954135|access-date=25. 11. 2023|chapter-url=https://www.oecd-ilibrary.org/economics/employment-has-been-recovering-strongly-in-most-advanced-economies_6c55748c-en|archive-date=25. 11. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125194102/https://www.oecd-ilibrary.org/economics/employment-has-been-recovering-strongly-in-most-advanced-economies_6c55748c-en|url-status=dead}}</ref> Nkrumah je pokušao brzo [[Industrijalizacija|industrijalizirati]] privredu Gane. On je zaključio da bi Gana mogla postati istinski neovisna, ako izbjegne kolonijalni trgovinski sistem smanjenjem ovisnosti o stranom [[kapital]]u, tehnologiji i materijalnim dobrima.<ref>{{Cite journal|last=Nimoh|first=Fred|last2=Richmond Anaman|first2=R|last3=Asiamah|first3=MT|last4=Yeboah|first4=B|last5=Agyekum|first5=I|last6=Kpe|first6=PDK|last7=Kouao|first7=DK|date=22. 7. 2020|title=Financial performance and constraints in gari production in Kumasi, Ghana|journal=African Journal of Food, Agriculture, Nutrition and Development|volume=20|issue=4|pages=16085–16098|doi=10.18697/ajfand.92.18410|issn=1684-5374}}</ref> Ovaj afrički vođa osiromašio je zemlju, hrane je nestajalo svako malo. [[1966]]. srušen je s vlasti [[vojni udar|vojnim udarom]] kojeg je podupirala [[CIA]]. Pobjegao je u [[Gvineja|Gvineju]], gdje je živio u izbjeglištvu kao gost [[Sekou Toure]]a. Umro je u 62. godini u [[Rumunija|Rumuniji]], gdje se liječio od raka. == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat-inline|Kwame Nkrumah}} {{Normativna kontrola}}{{Hladni rat}} {{Osobe Hladnog rata}} {{DEFAULTSORT:Nkrumah, Kwame}} [[Kategorija:Rođeni 1909.]] [[Kategorija:Umrli 1972.]] [[Kategorija:Biografije, Nkroful]] [[Kategorija:Državnici]] t05zgkx02yuowbs4ea8ohc55kcq2vri 0 60594 3925543 3924485 2026-09-19T13:03:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925543 wikitext text/x-wiki {{Infokutija teritorija | zvanično_ime = Guadeloupe | ime_genitiv = Guadeloupea | izvorno_ime = | zastava = Flag of Guadeloupe (local).svg | grb = Coat of arms of Guadeloupe.svg | mapa = Guadeloupe in France 2016.svg | nalazi_se_u_sastavu = {{ZID|Francuska}} | upravni_oblik = [[Regije Francuske|Regija]] | službeni_jezik = [[Francuski jezik|Francuski]] | glavni_grad = [[Basse-Terre]] | vladar = [[Victorin Lurel]] | titula_vladara = [[Predsjednik regionalnog vijeća|Predsjednik<br />reg. vijeća]] | površina = 1703 | procenat_vode = | stanovnika = 438820 | pozivni_broj = 590 | web = www.guadeloupe.pref.gouv.fr | komentar = }} '''Guadeloupe''' je mali [[arhipelag]] u [[Mali Antili|Antilima]] u [[Karipsko more|Karipskom moru]] i jedna od 18 [[Regije Francuske|administrativnih regija]] u [[Francuska|Francuskoj]].<ref name="britannica.com">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |title=Encyclopedia Britannica – Guadeloupe |access-date=27. 7. 2019 |archive-date=3. 4. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403223745/https://www.britannica.com/place/Guadeloupe |url-status=live}}</ref> Nalazi se otprilike 600{{razmak}}km sjeverno od obale [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i 600{{razmak}}km istočno od Dominikanske republike. Nekada se zvao ''Karukera'' što znači "ostrvo sa lijepim vodama". Prekomorski je departman [[Francuska|Francuske]].<ref name= "RG">{{Cite web|url= https://www.regionguadeloupe.fr/guadeloupe-regional-council/guadeloupe-a-land-of-history/#_|title= ''Guadeloupe, a Land of History''|website= regionguadeloupe.fr|access-date= 21. 10. 2024|archive-date= 30. 12. 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191230174838/https://www.regionguadeloupe.fr/guadeloupe-regional-council/guadeloupe-a-land-of-history/#_|url-status= dead}}</ref> == Historija == Prvi ljudi koji su došli na Gvadalupu su bili američki indijanci iz plemena [[Arawaks]], koji su naselili ostrvo 300 godina prije naše ere i bavili se pretežno [[Ribolov|ribolovom]] i [[Poljoprivreda|poljoprivredom]]. Ostrvo su "otkrili" Evropljani 14. novembra 1493. od strane [[Kristofor Kolumbo|Kristofora Kolumba]] koji ga je otkrio na svom drugom putovanju. [[Francuzi]] su kolonizirali ostrvo [[1635]]. godine, na njega naselili afričke crnce koji su radili na velikim plantažama šećerne trstike koja je postala glavni ekonomski resurs na Gvadalupi. Ostrvo su mnogo puta tokom vijekova otimali Britanci i ponovno osvajali [[Francuzi]], da bi napokon [[1815]]. godine [[Bečki kongres|Bečkim ugovorom]] ostrvo pripalo Francuskoj. Ropstvo je na ostrvu ukinuto [[1848]]. godine. Ostrvo je postalo prekomorski departman Francuske [[19. mart]]a [[1946]]. godine. == Administracija == [[Datoteka:GuadeloupeVue.jpg|lijevo|mini|Pogled s Gvadalupe]] Gvadalupa je samostalna administrativna regija i prekomorski departman [[Francuska|Francuske]] (DOM- département d'outre-mer) s prefekturom u Basse-Terrei. Zajedno sa [[Martinik]]om koji se nalazi oko 150&nbsp;km na jugu i [[Francuska Gvajana|Francuskom Gvajanom]] koja se nalazi na sjeveru [[Južna Amerika|Južne Amerike]] čini Francuske Departmane Amerike (départements français d'Amérique-DFA). Gvadalupa je jedna od sedam ultraperifernih regija [[Evropska unija|Evropske unije]]. == Geografija == [[Datoteka:Guadeloupe1.png|mini|320px|Zeleno(sa crvenim slovima) su ostrva koji spadaju pod Gvadalupu]] [[Datoteka:Guadeloupe map.png|frame|Karta Gvadalupskog arhipelaga]] Gvadalupe se sastoji od pet ostrva: Basse-Terre, Grande-Terre, La Désirade, Les Saintes i Marie-Galante. Također na sjeveru ostrva Saint-Barthélemy i francuski dio ostrva Saint-Martin spadaju pod Gvadalupu. Basse-Terre je velik 848&nbsp;km² i ima vulkanski reljef, dok Grande-Terre je velik 588&nbsp;km² i ima brežuljkasti i nizinski reljef. Ostrva su odvojena malim kanalom kojeg zovu Rivière Salée tj. Slana Rijeka. Les Saintes se sastoje od 9 ostrvca od kojih su samo dva naseljena: Terre de Haut i Terre de Bas.<ref name="britannica.com"/> Kao dio Francuske, Gvadalupa je ujedno i dio [[Evropska unija|Evropske unije]]. Prema tome, kao i u većini zemalja EU, njena valuta je [[euro]]. Međutim, Gvadalupa nije dio šengenskog prostora. Administrativni centar i glavni grad Gvadalupe je [[Basse-Terre]]. [[Kristofor Kolumbo]] je ovo ostrvo 1493. godine nazvao Santa María de Guadalupe po Djevici Mariji, koja se posebno poštuje u španskom gradu [[Guadalupe (Španija)|Guadalupe]] u regiji [[Ekstremadura|Extremadura]].<ref>{{Cite web|url=https://century21agcoplus.com/en/useful-information/geography/|title=Guadeloupe’s Geography|last=S|first=Yanfen|website=Guadeloupe Real Estate|language=en-US|access-date=2026-09-09}}</ref> == Ekonomija == Ekonomija Gvadalupe ovisi o poljoprivredi, turizmu i laganoj industriji. Više od 50% izvoza čine banane. Industrija se većinom bavi proizvodnjom [[šećer]]a i [[rum]]a.<ref name="britannica.com"/> Glavne privredne grane na Gvadalupi uključuju [[turizam]], poljoprivredu i prerađivačku industriju. Turizam je ključni sektor koji značajno doprinosi ekonomiji, a ovo područje privlači posjetioce bogatim kulturnim naslijeđem, pejzažima i toplom klimom. Poljoprivredni sektor se primarno fokusira na uzgoj šećerne trske i banana, te proizvodnju [[Rum|ruma]], što je od suštinskog značaja kako za domaću potrošnju, pa tako i za izvoz. Pored toga, prerađivačka industrija je relativno mala, ali obuhvata preradu hrane i proizvodnju robe široke potrošnje. Trgovački odnosi Gvadalupe prvenstveno su usmjereni na Francusku, koja je glavni trgovinski partner. Ukupna vrijednost izvoza i uvoza značajno oblikuje ekonomsku sliku regije, pri čemu uvoz nadmašuje izvoz. Ovaj trgovinski disbalans predstavlja ključan faktor u ekonomskom planiranju i donošenju političkih odluka Gvadalupa, jer bi njeno rješavanje moglo podstaći rast i održivost.<ref name=":0">{{Cite news|title=Guadeloupe - World Facts and Statistics|url=https://geofactbook.com/countries/guadeloupe|newspaper=Geo Factbook|access-date=2026-09-09|language=en|first=Geo|last=Factbook|archive-date=20. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260320100234/https://geofactbook.com/countries/guadeloupe|url-status=dead}}</ref> == Demografija == Većina vjernika su katolici (95%), hinduisti (4%) i protestanti (1%). [[Francuski jezik|Francuskim]] se koristi 99% stanovništva. 2005 godine populacijska tablica izgledala je ovako (448,000): gvadalupski [[kreoli]] 332,000 (govore francuski) i gvadalupski [[mestici]] 88,000 (francuski); [[Haićani]] 12,000; [[Francuzi]] 7,400; [[Tamili]] 4,500 (tamilski jezik); kreoli sa Djevičanskih ostrva (3,300, govore kreolsko-engleski)Dominikanci 500 (španski); [[Sirija|Sirijski]] [[Arapi]] (700). Postoji i manji broj nepoznatih ili manje poznatih skupina.<ref>{{Cite web|url=https://www.worlddata.info/america/guadeloupe/index.php|title=Guadeloupe: country data and statistics|website=Worlddata.info|language=en|access-date=2026-09-09}}</ref> == Kultura == Gvadalupska kultura je mješavina [[Evropa|evropske]], [[Indija|indijske]], [[Afrika|afričke]], [[Južna Amerika|južnoameričke]] i [[Sirija|sirijsko]]-[[libanon]]ske kulture. Kulturne tradicije Gvadalupa duboko su ukorijenjene u kolonijalnoj prošlosti zemlje i prožimanju afričkih, evropskih, kao i autohtonih uticaja. Festivali poput tradicionalnih karnevala slave se sa velikim oduševljenjem, uz povorke, tradicionalnu muziku i raskošne kostime. Lokalni običaji često odražavaju poljoprivredno naslijeđe ostrva, uz manifestacije posvećene berbi šećerne trske i drugih kultura. Porodična okupljanja i događaji u zajednici igraju značajnu ulogu u svakodnevnom životu, održavajući snažan osjećaj identiteta i kolektivnog sjećanja među stanovnicima.<ref>{{Cite web|url=https://www.tempe.gov/government/community-services/tempe-history-museum/exhibits/past-exhibits/guadalupe|title=Guadalupe: Where Three Cultures Flourish {{!}} City of Tempe, AZ|website=www.tempe.gov|language=en|access-date=2026-09-09}}</ref> === Gastronomija === Kuhinja Gvadalupa predstavlja ukusnu mješavinu francuskih, afričkih i autohtonih jela, a odlikuje se upotrebom svježih lokalnih namirnica. Jela kao što su ''accras'' (pržene kuglice od tijesta), ''colombo'' (jelo nalik [[Kari|kariju]]) i razne delicije od morskih plodova odražavaju kulinarsku autentičnost.<ref name=":0" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Guadeloupe}}[https://www.villa-guadeloupe.eu/en/guadeloupe-practical-informations/geography-of-guadeloupe/ Geography and informartion about Guadeloupe] * [http://www.cr-guadeloupe.fr Conseil régional de la Gouadeloupe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140219160924/http://www.cr-guadeloupe.fr/ |date=19. 2. 2014 }} * [http://www.palli.ch/~kapeskreyol/ki_nov/inde/actu.html Indijanci na Gvadalupi] * [https://web.archive.org/web/20070608000327/http://guadeloupe.rfo.fr/article11.html Lista spomenika na Gvadalupi] * [http://www.antanlontan-antilles.com/guadeloupe.htm Poštanske markice s Gvadalupe.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070917072124/http://www.antanlontan-antilles.com/guadeloupe.htm |date=17. 9. 2007 }} {{Spisak regija Francuske}} {{Departmani u Francuskoj}} {{Karibi}} {{Prekomorske teritorije evropskih država}} [[Kategorija:Francuske prekomorske teritorije]] [[Kategorija:Regije Francuske]] pa5syo3g2olti57q21kmefnoju9ztdr 0 61390 3925552 3925168 2026-09-19T20:40:37Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925552 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Ivan Stambolić | slika = Stevan Kragujevic, Ivan Stambolic, maj 1986.JPG | redoslijed = Predsjednik Predsjedništva Srbije | vrijeme_na_vlasti = 5. maj 1986 – 14. decembar 1987. | prethodnik = [[Dušan Čkrebić]] | nasljednik = [[Petar Gračanin]] | redoslijed2 = Predsjednik Izvršnog vijeća Srbije | vrijeme_na_vlasti2 = 6. maj 1978 – 5. maj 1982. | prethodnik2 = Dušan Čkrebić | nasljednik2 = [[Branislav Ikonić]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = 5. novembar 1936. | mjesto_rođenja = [[Brezova (Ivanjica)|Brezova]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2000|08|25|1936|11|05}} | mjesto_smrti = [[Fruška gora]], [[Savezna Republika Jugoslavija]] | puno_ime = | nacionalnost = | etnicitet = | politička_stranka = [[SKJ]] | supruga = Katarina Kaća Stambolić | supružnik = | djeca = sin Veljko i kćerke Tijana i Bojana | obrazovanje = | vjera = | potpis = | web_stranica = }} '''Ivan Stambolić''' (5. novembar 1936 – 25. august 2000) bio je [[Srbija|srbijanski]] političar i funkcioner [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]] (SKS). Od 1978. do 1982. bio je [[predsjednik Vlade Srbije|predsjednik Izvršnog vijeća Srbije]], od 1984. do 1986. [[Savez komunista Srbije|predsjednik Predsjedništva Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije]], a od 1986. do 1987. [[predsjednik Srbije|predsjednik Predsjedništva Socijalističke Republike Srbije]]. Stambolić je početkom 1980-ih bio jedan od najutjecajnijih političara u Srbiji i politički mentor [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]], kojeg je 1986. podržao kao svog nasljednika na čelu Saveza komunista Srbije.<ref name="Traynor_Guardian_2003">{{cite news |last=Traynor |first=Ian |title=Ivan Stambolic |newspaper=The Guardian |date=1. 4. 2003 |url=https://www.theguardian.com/news/2003/apr/01/guardianobituaries.balkans |access-date=18. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njihov politički odnos pogoršao se tokom 1987, kada je Milošević preuzeo kontrolu nad partijskim rukovodstvom Srbije, nakon čega su Stambolić i njegovi politički saveznici uklonjeni s ključnih političkih funkcija. Stambolić se potom povukao iz aktivnog političkog života. U augustu 2000. Stambolić je [[nestanak Ivana Stambolića|otet i ubijen]] uoči [[Predsjednički izbori u SR Jugoslaviji 2000.|predsjedničkih izbora u Saveznoj Republici Jugoslaviji]], na kojima se očekivalo da bi mogao biti protivkandidat Miloševiću. Istraga i sudski postupak utvrdili su da su njegovo ubistvo organizovali pripadnici [[Uprava državne bezbjednosti|Službe državne sigurnosti Srbije]] po nalogu Slobodana Miloševića.<ref name="Nacional_Milosevic_2019">{{cite web |author=Nacional |title=Najveća Miloševićeva izdaja: Kako je Milošević ubio svog najboljeg prijatelja |website=Nacional |date=30. 10. 2019 |url=https://www.nacional.hr/najveca-miloseviceva-izdaja-kako-je-milosevic-ubio-svog-najboljeg-prijatelja/ |access-date=18. 8. 2026 |language=hr}}</ref> == Biografija == [[Datoteka:Ivan Stambolic i Slobodan Milosevic prijateljstvo.png|mini|desno|300px|Slobodan Milošević i Ivan Stambolić]] [[Datoteka:Slobodan Milošević i Ivan Stambolić, 1986.jpg|mini|desno|300px|Slobodan Milošević i Ivan Stambolić, 1986]] Stambolić je rođen 5. novembra 1936. u selu [[Brezova (Ivanjica)|Brezova]] kod [[Ivanjica|Ivanjice]], u komunističkoj porodici. Njegov otac Miodrag Stambolić bio je predratni zadrugar, učesnik [[Narodnooslobodilački rat|Narodnooslobodilačkog rata]], narodni poslanik i predsjednik Moravičkog sreza<ref name="InfoLIGA_2020">{{cite web |author=infoLIGA |title=Ivanjica: Dve decenije od ubistva Ivana Stambolića |website=infoLIGA |date=25. 8. 2020 |url=https://infoliga.rs/2020/08/25/ivanjica-dve-decenije-od-ubistva-ivana-stambolica/ |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref>. Majka Milunka (devojački isto Stambolić) bila je rođena sestra revolucionara, narodnog heroja i političara [[Petar Stambolić|Petra Stambolića]]<ref name="InfoLIGA_2020" /> Osnovnu školu završio je u Brezovi, a niže razrede gimnazije pohađao je u [[Užice|Užicu]] i [[Ivanjica|Ivanjici]]. Nakon toga završio je industrijsku školu u [[Rakovica (Beograd)|Rakovici]] kod Beograda, gdje se školovao za metalostrugara. Kao kvalificirani radnik radio je u Fabrici reznog alata i CER-u u [[Čačak|Čačku]], a potom u Industriji motora i traktora u Rakovici.<ref name="InfoLIGA_2020" /> Uz rad je studirao na [[Pravni fakultet u Beogradu|Pravnom fakultetu Univerziteta u Beogradu]], gdje je diplomirao.<ref name="Autonomija_Perovic_2025">{{cite web |author=Autonomija |title=Podsećanje kroz tekst Latinke Perović: 25 godina od ubistva Ivana Stambolića |website=Autonomija |date=25. 8. 2025 |url=https://autonomija.info/podsecanje-kroz-tekst-latinke-perovic-25-godina-od-ubistva-ivana-stambolica/ |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="Stambolic_Pescanik_2008">{{cite web |last=Stambolić |first=Ivan |title=Poslednje pismo Slobodanu Miloševiću |website=Peščanik |date=25. 8. 2008 |url=https://pescanik.net/poslednje-pismo-slobodanu-milosevicu/ |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> === Politički uspon === Nakon završetka [[Pravni fakulteta u Beogradu|Pravnog fakulteta Univerziteta u Beogradu]], Stambolić je nastavio profesionalno napredovati u [[privreda|privredi]] i političkim strukturama [[Socijalistička Republika Srbija|Srbije]]. Kao rukovodilac u beogradskom privrednom sistemu stekao je iskustvo u upravljanju velikim preduzećima, a njegovo napredovanje bilo je povezano i s partijskim strukturama [[Savez komunista Srbije|Saveza komunista Srbije]]. Bio je direktor Doma omladine u izgradnji u Beogradu, a potom generalni direktor Združenog preduzeća "Tehnogas" u Beogradu, na čijem je čelu bio od 1965. do 1975.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> Godine 1975. izabran je za predsjednika Privredne komore Beograda, a naredne godine prešao je u najviše partijske strukture Srbije. Od 1976. do 1978. bio je sekretar [[Savez komunista Srbije|Izvršnog komiteta Predsjedništva Saveza komunista Srbije]]. U tom periodu nastavio je napredovati u partijskom sistemu i postao jedan od istaknutijih funkcionera srbijanskog rukovodstva.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> Godine 1978. izabran je za predsjednika Izvršnog vijeća Skupštine SR Srbije, odnosno republičke vlade. Na toj funkciji ostao je do 1982. Njegov mandat odvijao se u periodu ozbiljnih ekonomskih problema u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]] nakon smrti [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]], uključujući rast [[Inflacija|inflacije]], vanjskog duga i ekonomskih teškoća.<ref name="Nikolic2016">{{cite journal |last=Nikolić |first=Kosta |title=Smenjivanje Ivana Stambolića sa funkcije predsednika Predsedništva SR Srbije 1987. |journal=Istorija 20. veka |year=2016 |volume=34 |issue=1 |pages=159–178 |url=https://istorija20veka.rs/wp-content/uploads/2016/12/2016_1_09.pdf |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Nakon završetka mandata predsjednika Izvršnog vijeća, Stambolić je 1982. postao predsjednik Gradskog komiteta Saveza komunista Beograda. Na toj funkciji ostao je do 1984, kada je izabran za predsjednika Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije. Na njegovo mjesto na čelu beogradskog partijskog komiteta potom je izabran [[Slobodan Milošević]], koji je do tada bio član Predsjedništva CK SK Srbije.<ref name="Istorija20Veka_2006_1">{{cite journal |journal=Istorija 20. veka |title=Istorija 20. veka |publisher=Institut za savremenu istoriju |location=Beograd |volume=24 |issue=1 |year=2006 |issn=0352-3160 |url=https://istorija20veka.rs/wp-content/uploads/2017/11/Istorija-20.-veka-2006-1.pdf |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="Express_2018">{{cite web |author=Express |title=Slučaj Stambolić: Kad se kum razišao sa Slobom, bačen je u živo vapno |website=Express |date=25. 8. 2018 |url=https://express.24sata.hr/top-news/on-je-mogao-ne-glasati-za-slobu-i-promijeniti-povijest-17646 |access-date=19. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Godine 1984. Stambolić je izabran za predsjednika Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije. Na toj funkciji naslijedio je [[Dragoslav Marković|Dragoslava Markovića]]. Kao predsjednik SK Srbije nastojao je ojačati položaj Srbije unutar jugoslavenske federacije, ali istovremeno zadržati političko djelovanje u okviru tadašnjeg socijalističkog sistema i jugoslavenskog ustavnog poretka.<ref name="Nikolic2016" /> U vrijeme Stambolićevog predsjedavanja SK Srbije, Milošević je nastavio napredovati u partijskom sistemu. Stambolić ga je podržao kao svog nasljednika na mjestu predsjednika Centralnog komiteta SK Srbije. Milošević je u maju 1986. izabran na tu funkciju, nakon čega je Stambolić prešao na državnu funkciju predsjednika Predsjedništva Socijalističke Republike Srbije.<ref name="Nikolic2016" /> Kao predsjednik Predsjedništva SR Srbije od 1986. do 1987, Stambolić je bio jedan od najutjecajnijih političara u Srbiji. U tom periodu sve izraženiji problemi na [[Kosovo|Kosovu]], rasprave o položaju Srbije u Jugoslaviji i zahtjevi za promjenom ustavnog uređenja postali su centralne teme njegove politike. Istovremeno su se unutar srbijanskog partijskog rukovodstva počele pojavljivati razlike između Stambolića i Miloševića u pogledu načina na koji treba odgovoriti na političku i društvenu krizu.<ref name="Nikolic2016" /> === Politički kontekst === Početkom 1980-ih [[Savez komunista Srbije]] suočavao se s rastućim političkim i društvenim pritiscima, kako unutar Srbije tako i na nivou [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]]. Među važnijim pitanjima bili su ekonomska i politička kriza u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]], odnosi između republika i pokrajina, pitanje ustavnog uređenja zemlje i [[Kosovska kriza|kriza na Kosovu]], koja je dobila novu dimenziju nakon demonstracija i nemira 1981. godine.<ref name="Nikolic2016" /><ref name="Jovic_2008">{{cite book |last=Jović |first=Dejan |chapter=Osma sjednica: uzroci, značaj, interpretacije |editor-last=Pavlović |editor-first=Momčilo |editor2-last=Jović |editor2-first=Dejan |editor3-last=Petrović |editor3-first=Vladimir |title=Slobodan Milošević: Put ka vlasti |publisher=Institut za savremenu istoriju; Centre for European Neighbourhood Studies |location=Beograd; Stirling |year=2008 |pages=33–70 |chapter-url=https://www.stir.ac.uk/research/hub/file/824353 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Istovremeno je u Srbiji jačala javna kritika političkog sistema. Posebno aktivni bili su pojedini intelektualni krugovi okupljeni oko [[Udruženje književnika Srbije|Udruženja književnika Srbije]], njegovog Odbora za zaštitu slobode misli i izražavanja te dijela članova [[Srpska akademija nauka i umetnosti|Srpske akademije nauka i umetnosti]]. Kritički stavovi prema političkom sistemu i društvenim prilikama objavljivani su i u dijelu beogradskih književnih i političkih časopisa. U tom kontekstu tokom 1980-ih razvijala se i intelektualna rasprava o položaju Srbije u Jugoslaviji, koja je kulminirala objavljivanjem [[Memorandum SANU|Memoranduma SANU]] 1986.<ref name="Stefanov">{{cite journal |last=Stefanov |first=Nikola |title=The Serbian Academy of Sciences and Arts Memorandum and the Yugoslav crisis |journal=Südosteuropa |year=2021 |url=https://d-nb.info/1351800140/34 |access-date=18. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Memorandum Srpske akademije nauka i umjetnosti|Memorandum SANU]] izazvao je snažne političke reakcije u Srbiji i drugim dijelovima Jugoslavije. Stambolić ga je javno kritikovao i njegovu suštinu opisao kao "in memoriam" Jugoslaviji, smatrajući da dokument predstavlja opasnost za jugoslavenski politički okvir i odnose među narodima i republikama.<ref name="StambolicMemorandum">{{cite web |title=Ivan Stambolić – Pokrajine u Srbiji nisu slučajno... |website=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |url=https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2010.pdf |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> <ref name="Stambolic1986">{{cite web |title=Izlaganje Ivana Stambolića na Beogradskom univerzitetu, 30. oktobar 1986. |website=Pretraživa digitalna biblioteka |url=https://pretraziva.rs/show/borba/1992-09-26/12 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Njegov stav prema Memorandumu potvrđen je i u njegovom izlaganju na Beogradskom univerzitetu 30. oktobra 1986: {{Citat|Stara je šovinistička briga za sudbinu srpstva sa već poznatom formulom da su Srbi pobjednici u ratovima, a gubitnici u miru. Memorandum se osvjedočio da nekolicini akademika društvene neprilike posluže kao dobre prilike da pored već toliko otvorenih frontova otvore i svoj front nacionalističke borbe za vlast.<ref name="Dragovic_Novosti_2020">{{cite web |last=Dragović |first=Rade |title=Zemljotres u uzdrmanoj Jugoslaviji: Delo akademika 1986. postalo je političko-medijska afera |website=Večernje novosti |date=29. 10. 2020 |url=https://www.novosti.rs/drustvo/vesti/929496/zemljotres-uzdrmanoj-jugoslaviji-delo-akademika-1986-postalo-politicko-medijska-afera |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref>}} Istovremeno, srbijansko partijsko rukovodstvo zalagalo se za promjene ustavnog uređenja Jugoslavije i preispitivanje odnosa između Srbije, njenih autonomnih pokrajina i federacije. Stambolić je kasnije naglašavao da ustavne promjene koje je njegovo rukovodstvo iniciralo nisu imale za cilj ukidanje autonomije [[Kosovo|Kosova]] i [[Vojvodina|Vojvodine]], nego promjenu odnosa nadležnosti unutar postojećeg jugoslavenskog sistema.<ref name="StambolicUstav">{{cite web |title=Ivan Stambolić – Pokrajine u Srbiji nisu slučajno, bez jakih razloga, nacionalnih, istorijskih i drugih, konstituisane |website=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |url=https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/Svedocanstva%2010.pdf |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Nakon što je Stambolić 1986. postao predsjednik Predsjedništva SR Srbije, a [[Slobodan Milošević]] predsjednik Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije, između dvojice dotadašnjih političkih saveznika počele su se pojavljivati sve izraženije razlike u pristupu političkim pitanjima. Posebno su se razlikovali njihovi stavovi o načinu rješavanja kosovskog pitanja i odnosu prema rastućoj nacionalnoj mobilizaciji u Srbiji.<ref name="RFEOsma">{{cite news |title=Osma sednica - da li je moglo biti drugačije? |website=[[Radio Slobodna Evropa]] |date=21. 9. 2007 |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/715524.html |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Miloševićev politički uspon ubrzan je nakon njegovog obraćanja [[Srbi|Srbima]] i [[Crnogorci|Crnogorcima]] u [[Kosovo Polje|Kosovu Polju]] u aprilu 1987. Njegov pristup kosovskom pitanju i način političke mobilizacije razlikovali su se od Stambolićevog pristupa, koji je zagovarao rješenje u okviru jugoslavenskog političkog sistema i uz uključivanje drugih republika.<ref name="RFEOsma"/> === Osma sjednica CK SK Srbije === {{Glavni|Osma sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije}} Sukob između Ivana Stambolića i Slobodana Miloševića kulminirao je tokom 1987, u vrijeme sve izraženijih političkih neslaganja unutar rukovodstva Saveza komunista Srbije. Jedno od osnovnih pitanja bilo je rješavanje [[Kosovska kriza|kosovske krize]] i način na koji je trebalo odgovoriti na sve snažnije zahtjeve Srba i Crnogoraca s Kosova. U proljeće i ljeto 1987. razlike između Stambolića i Miloševića postajale su sve izraženije, dok je Milošević postepeno izgrađivao podršku unutar partijskog rukovodstva.<ref name="Nikolic2016" /> Neposredni povod za sazivanje [[Osma sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije|Osme sjednice Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije]] bio je sukob između Miloševića i [[Dragiša Pavlović|Dragiše Pavlovića]], predsjednika Gradskog komiteta Saveza komunista Beograda i Stambolićevog političkog saveznika. Pavlović je u septembru 1987. kritikovao način na koji se rješavalo kosovsko pitanje i upozoravao na opasnost od političke mobilizacije zasnovane na nacionalnim osjećajima. Milošević je njegove stavove ocijenio kao neprihvatljive i zahtijevao njegovo razrješenje.<ref name="Nikolic2016" /><ref name="Jovic_2008" /> Osma sjednica održana je 23. i 24. septembra 1987. u Beogradu, a njome je predsjedavao Milošević kao predsjednik Predsjedništva Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije.<ref name="Jovic_2008" /> Sjednica je bila javno prenošena na Televiziji Beograd, što je omogućilo da višednevni unutarpartijski sukob prvi put u takvoj mjeri bude praćen u cijeloj Srbiji. Tokom sjednice Milošević je Pavlovića predstavio kao političara koji svojim stavovima slabi partijsko jedinstvo i ne odgovara adekvatno na probleme na [[Kosovo|Kosovu]]. Pavlović je, s druge strane, upozoravao na posljedice politike koja je kosovsko pitanje predstavljala prvenstveno kroz nacionalnu mobilizaciju i zahtijevao oprezniji politički pristup.<ref name="Nikolic2016" /> Stambolić je nastojao zadržati kontrolu nad političkim procesom i spriječiti potpuno preuzimanje partijskog rukovodstva od strane Miloševićeve struje. Međutim, njegova podrška među članovima Centralnog komiteta bila je nedovoljna. Milošević je tokom priprema za sjednicu uspio osigurati većinu u partijskom rukovodstvu, dok je dio dotadašnjih Stambolićevih saveznika prešao na njegovu stranu.<ref name="Nikolic2016" /> Na sjednici je Milošević osigurao podršku za razrješenje Pavlovića iz članstva u Centralnom komitetu Saveza komunista Srbije. Time je Stambolićev politički položaj dodatno oslabljen, a Milošević je učvrstio kontrolu nad partijskim rukovodstvom Srbije. Osma sjednica predstavljala je odlučujući politički poraz Stambolićeve struje i važnu prekretnicu u Miloševićevom usponu.<ref name="Nikolic2016" /> === Politički pad i povlačenje iz politike === Nakon [[Osma sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije|Osme sjednice Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije]] u septembru 1987, politički položaj Ivana Stambolića bio je ozbiljno oslabljen. Iako je formalno ostao predsjednik Predsjedništva Socijalističke Republike Srbije, Milošević i njegovi saveznici nastavili su učvršćivati kontrolu nad političkim institucijama Srbije i postupno uklanjati Stambolićeve pristalice s važnih funkcija.<ref name="Nikolic2016" /> Stambolić se nakon Osme sjednice našao u političkoj izolaciji. Miloševićeva struja nastojala je njegovu smjenu prikazati kao dio promjene političkog rukovodstva Srbije, dok je Stambolić pokušavao zadržati funkciju i politički utjecaj. Prema analizi historičara Koste Nikolića, Miloševićev cilj bio je uspostavljanje potpune političke kontrole u Srbiji, zbog čega je uklanjanje Stambolića predstavljalo jednu od narednih faza nakon pobjede na Osmoj sjednici.<ref name="Nikolic2016" /> U narednim mjesecima pojačan je politički i javni pritisak na Stambolića. Njegov položaj dodatno je oslabljen nakon što je izgubio podršku dijela dotadašnjih političkih saveznika. Na sjednici Predsjedništva SR Srbije 14. decembra 1987. Stambolić je podnio ostavku na funkciju predsjednika Predsjedništva SR Srbije i time se povukao iz neposrednog političkog života.<ref name="Nikolic2016"/> Na njegovu funkciju izabran je [[Petar Gračanin]], koji je pripadao političkoj strukturi koja je nakon Osme sjednice podržavala Miloševića.<ref name="Nikolic2016" /> Stambolićev odlazak s političke funkcije nije značio i njegov potpuni nestanak iz javnog života. Na prijedlog tadašnjeg saveznog premijera [[Ante Marković|Ante Markovića]] krajem 1987. preuzeo je funkciju direktora [[Jugoslovenska banka za međunarodnu ekonomsku saradnju|Jugoslovenske banke za međunarodnu ekonomsku saradnju]] (JUBMES) u Beogradu.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> Na čelu JUBMES-a Stambolić je ostao tokom gotovo čitave naredne decenije. Početkom raspada Jugoslavije i izbijanja ratova 1990-ih poslovanje banke bilo je otežano, a Stambolić je nastojao očuvati njenu imovinu i međunarodne poslovne veze. Prema njegovom kasnijem svjedočenju, banka je u tom periodu nastojala sačuvati kapital vrijedan više od 300 miliona američkih dolara.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> Stambolić je tokom 1990-ih ostao kritičan prema politici Slobodana Miloševića. U aprilu 1995. učestvovao je u posjeti [[Sarajevo|Sarajevu]] koju je organizovao [[Beogradski krug]], zajedno s grupom srbijanskih intelektualaca.<ref name="RadioSarajevo_Stambolic_2025">{{cite web |author=Radio Sarajevo |title=Prošlo je 25 godina od ubistva Ivana Stambolića: Čovjek koji je plakao u opkoljenom Sarajevu |website=Radio Sarajevo |date=25. 8. 2025 |url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/teme/proslo-je-25-godina-od-ubistva-ivana-stambolica-covjek-koji-je-plakao-u-opkoljenom-sarajevu/603124 |access-date=18. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U istom periodu učestvovao je u pokušajima okupljanja političara i intelektualaca oko ideje socijaldemokratske alternative Miloševićevom režimu, zajedno s [[Miladin Životić|Miladinom Životićem]], [[Žarko Korać|Žarkom Koraćem]], [[Rasim Ljajić|Rasimom Ljajićem]], [[Nenad Čanak|Nenadom Čankom]] i drugima.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> Godine 1997. savezna vlada preuzela je JUBMES, čime je Stambolić izgubio položaj direktora i otišao u penziju. Njegov odlazak iz JUBMES-a označio je kraj njegovog dugogodišnjeg profesionalnog angažmana u privredi, ali ne i njegovog političkog djelovanja. Nakon toga je sve otvorenije javno istupao protiv Miloševića i njegove politike.<ref name="Stambolic_Pescanik_2008" /> === Smrt kćerke Bojane === Stambolićevu porodicu pogodila je tragedija u aprilu 1988, kada je njegova dvadesetčetvorogodišnja kćerka Bojana poginula u [[Saobraćajna nesreća|saobraćajnoj nesreći]] kod [[Budva|Budve]]. Prema izvještaju istražnog sudije Miodraga Živkovića, koji je decenijama kasnije objavljen u javnosti, Bojana je 28. aprila 1988, tokom vožnje iz Budve prema Hrvatskoj, izgubila kontrolu nad svojim automobilom. Vozilo je udarilo u zaštitnu ogradu, probilo je i sletjelo u provaliju iznad plaže Jaz, pri čemu je Bojana smrtno stradala.<ref name="Vreme_Stambolic_2020">{{cite web |title=Nova dokumenta o misterioznoj smrti ćerke Ivana Stambolića |website=Vreme |date=28. 5. 2020 |url=https://vreme.com/vesti/nova-dokumenta-o-misterioznoj-smrti-cerke-ivana-stambolica/ |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Iako je slučaj zvanično vođen kao saobraćajna nesreća, Bojanina smrt je godinama ostala predmet sumnji u porodici Stambolić. Nakon političkog pada Slobodana Miloševića 2000. godine u javnosti su se pojavile tvrdnje da nesreća možda nije bila slučajna i da je Bojanina smrt mogla biti povezana s političkim sukobom između Stambolića i Miloševića.<ref name="Vreme_Stambolic_2020" /><ref name="SB_Stambolic_2020">{{cite web |title=Smrt u provaliji bez tajni: "Vijesti" objavile dokumente o nesreći u kojoj je stradala kćerka Ivana Stambolića |website=Slobodna Bosna |date=28. 5. 2020 |url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/362583/smrt_u_provaliji_bez_tajni_vijesti_objavile_dokumente_o_nesreci_u_kojoj_je_stradala_kcerka_ivana_stambolica.html |access-date=18. 8. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="NIN_Stambolic_2001">{{cite web |title=Da li je Ivan nastradao zbog Bojane |website=NIN |date=15. 2. 2001 |url=https://www.nin.rs/2001-02/15/16646.html |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> [[Slobodan Milošević]] prisustvovao je Bojaninoj sahrani. Prema svjedočenju članova porodice Stambolić, Ivanova supruga Katarina odbila je njegovo saučešće i, kada je Milošević pokušao ući u kapelu, suprotstavila mu se riječima: "Ti si je ubio." Prema istom svjedočenju, Milošević nije odgovorio, već je napustio kapelu.<ref name="Ekspres_Stambolic_2020">{{cite web |last=Marković Subota |first=Tamara |title=Ubijen zbog prezimena |website=Ekspres |date=14. 7. 2020 |url=https://www.ekspres.net/hronika/ubijen-zbog-prezimena |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Navod o Katarininoj reakciji kasnije je prenošen i u drugim izvještajima o porodici Stambolić, dok drugi izvori potvrđuju barem da je Katarina na sahrani odbila Miloševićevo saučešće.<ref name="Mihovilovic_Nacional_2003">{{cite web |last=Mihovilović |first=Maroje |title=Kako je Milošević ubio svog najboljeg prijatelja |website=Nacional |date=2. 4. 2003 |url=https://arhiva.nacional.hr/clanak/10549/kako-je-milosevic-ubio-svog-najboljeg-prijatelja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812204558/https://arhiva.nacional.hr/clanak/10549/kako-je-milosevic-ubio-svog-najboljeg-prijatelja |archive-date=12. 8. 2020 |url-status=dead |access-date=19. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Prema kasnijim svjedočenjima članova porodice i Stambolićevih prijatelja, sumnja da Bojanina smrt nije bila slučajna ostala je prisutna i kod samog Ivana Stambolića. Međutim, za tvrdnju da je Bojana ubijena po Miloševićevom nalogu ne postoji pravosnažna sudska presuda, pa je takvu tvrdnju potrebno navoditi kao sumnju ili navod, a ne kao utvrđenu činjenicu.<ref name="Ekspres_Stambolic_2020" /><ref name="NIN_Stambolic_2001" /> === Povratak u politički život (1997–2000) === Nakon odlaska s mjesta direktora JUBMES-a 1997, Stambolić se postepeno počeo vraćati u javni i politički život. Tokom 1990-ih uglavnom je djelovao izvan stranačke politike, ali je javno kritikovao politiku [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Već 1991. počeo je ponovo javno istupati, nakon što su mu studenti tokom studentskih protesta omogućili da govori, a kasnije je podržavao i opozicijske aktivnosti usmjerene protiv Miloševićevog režima.<ref name="RSE_Stambolic_2017">{{cite web |last=Mihajlović |first=Branka |title=Ivan Stambolić iz arhive RSE: Topovi su me ućutkali |website=Radio Slobodna Evropa |date=23. 9. 2017 |url=https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-ivan-stambolic/28751099.html |access-date=19. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Stambolić je 1995. objavio knjigu ''Put u bespuće'', u kojoj je iznio svoje viđenje političke krize u Srbiji i Jugoslaviji i kritikovao politiku Miloševićeve vlasti.<ref name="Stambolic_1995">{{cite book |last=Stambolić |first=Ivan |title=Put u bespuće: odgovori Ivana Stambolića na pitanja Slobodana Inića |publisher=Radio B-92 |location=Beograd |year=1995 |isbn=86-7963-018-7 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr_latn/bib/98036487 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr }}{{Mrtav link}}</ref> U drugoj polovini 1990-ih učestvovao je i u opozicijskim inicijativama. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] posjetio je [[Sarajevo]], a njegovi javni nastupi i kontakti s političarima iz drugih bivših jugoslavenskih republika doprinijeli su njegovom ponovnom pojavljivanju na političkoj sceni.<ref name="Partos_Independent">{{cite news |last=Partos |first=Gabriel |title=Ivan Stambolic |website=The Independent |date=1. 4. 2003 |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/ivan-stambolic-36385.html |access-date=18. 8. 2026 |language=en}}</ref> Uoči saveznih izbora 2000. Stambolić je sve otvorenije govorio o potrebi promjene vlasti. U intervjuima početkom 2000. ocjenjivao je da Milošević gubi podršku i da opozicija mora prevazići međusobne podjele kako bi ga porazila na izborima. Istovremeno je naglašavao da se ne želi vratiti stranačkoj politici i da ne pripada nijednoj političkoj stranci.<ref name="Miladinovic_Nedeljnik_2025">{{cite web |last=Miladinović |first=Veljko |title=„Najbesmislenije političko ubistvo u istoriji“: Zašto je ubijen Ivan Stambolić |website=Nedeljnik |date=4. 10. 2025 |url=https://www.nedeljnik.rs/najbesmislenije-politicko-ubistvo-u-istoriji-zasto-je-ubijen-ivan-stambolic/ |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Tokom ljeta 2000. pojedini opozicijski političari predložili su Stambolića kao mogućeg zajedničkog kandidata opozicije protiv Miloševića na predsjedničkim izborima najavljenim za septembar. Branislav Kovačević iz koalicije "Šumadija" razgovarao je sa Stambolićem o toj mogućnosti. Prema Kovačevićevom svjedočenju, Stambolić je bio spreman prihvatiti kandidaturu pod uslovom da njegovu kandidaturu jednoglasno podrže stranke [[Demokratska opozicija Srbije|Demokratske opozicije Srbije]] (DOS) i da mu protivkandidat bude upravo Milošević.<ref name="Miladinovic_Nedeljnik_2025" /><ref name="B92_Kandidatura">{{cite news |title=Ivan Stambolic je prihvatio predsednicku kandidaturu |website=B92 |date=2003 |url=https://www.b92.net/o/info/vesti/pregled_stampe?nav_id=105299 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Međutim, unutar opozicije nije postojala saglasnost o njegovoj kandidaturi. Kovačević je naveo da su je podržavali pojedini opozicijski lideri, među kojima [[Nenad Čanak]], [[Mile Isakov]] i [[Rasim Ljajić]], dok su [[Zoran Đinđić]] i [[Žarko Korać]] smatrali da Stambolić nema dovoljno velike izglede da pobijedi Miloševića.<ref name="B92_Kandidatura"/> Stambolić je, prema istom svjedočenju, nakon što je obaviješten o podijeljenim stavovima unutar DOS-a, izjavio da će podržati kandidata kojeg koalicija na kraju odabere.<ref name="B92_Kandidatura"/> U međuvremenu je u julu 2000. promijenjen Ustav Savezne Republike Jugoslavije, čime je uveden neposredan izbor predsjednika SR Jugoslavije, a predsjednički izbori raspisani su za 24. septembar 2000.<ref name="Miladinovic_Nedeljnik_2025" /> Stambolić je u tom periodu nastavio javno pozivati opoziciju na zajednički nastup protiv Miloševića. U jednom od svojih posljednjih intervjua, objavljenom tokom ljeta 2000, govorio je o neizbježnosti političkih promjena i potrebi da opozicija nastupi jedinstveno.<ref name="RSE_Stambolic_2017" /> == Otmica i ubistvo == Dana 25. augusta 2000. godine Ivan Stambolić je otet u beogradskom naselju [[Košutnjak]], dok je išao na rekreaciju. Prema kasnije utvrđenim činjenicama, pripadnici [[Jedinica za specijalne operacije|Jedinice za specijalne operacije]] (JSO) prisilno su ga uveli u vozilo i odvezli iz Beograda. Nakon toga prevezen je na [[Fruška gora|Frušku goru]], gdje je ubijen.<ref name="RTS_Stambolic_ubistvo">{{cite web |title=Godišnjica od ubistva Stambolića |website=Radio-televizija Srbije |date=25. 8. 2011 |url=https://www.rts.rs/lat/vesti/drustvo/945398/.html |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Prema nalazima kasnijeg sudskog postupka, u otmici su učestvovali pripadnici JSO-a [[Branko Berček]] i [[Nenad Šare]], dok je operacijom rukovodio komandant JSO-a [[Milorad Ulemek]]. Stambolić je na Fruškoj gori izveden iz vozila i ubijen s dva hica u potiljak. Njegovo tijelo potom je zakopano u prethodno iskopanu jamu i prekriveno živim [[Kalcij-oksid|kreč]]om.<ref name="RTS_Stambolic_ubistvo" /> Stambolićev nestanak dogodio se mjesec dana prije [[Izbori u SR Jugoslaviji 2000.|predsjedničkih izbora u Saveznoj Republici Jugoslaviji]], na kojima je Milošević bio kandidat. Zbog njegovog ranijeg političkog sukoba s Miloševićem i činjenice da je uoči izbora razmatrana mogućnost njegove kandidature kao zajedničkog opozicionog kandidata, odmah nakon nestanka pojavile su se sumnje da je riječ o politički motivisanoj otmici.<ref name="B92_Stambolic_ostaci">{{cite web |title=Mihajlović: Pronađeni posmrtni ostaci Ivana Stambolića |website=B92 |date=28. 3. 2003 |url=https://www.b92.net/o/news/indexs?nav_id=104601 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Tokom naredne dvije i po godine sudbina Stambolića nije bila poznata. Njegovi posmrtni ostaci pronađeni su 27. marta 2003. na Fruškoj gori, tokom policijske akcije [[Operacija Sablja|"Sablja"]], pokrenute nakon [[Atentat na Zorana Đinđića|ubistva premijera Srbije Zorana Đinđića]]. Policija je tada saopštila da su u otmici i ubistvu učestvovali pripadnici JSO-a. Identitet posmrtnih ostataka naknadno je potvrđen DNK analizom.<ref name="RTS_Stambolic_ubistvo"/><ref name="DNA_Stambolic">{{cite news |title=DNK analiza potvrdila da je riječ o ubijenom Ivanu Stamboliću |website=Index.hr |date=4. 4. 2003 |url=https://www.index.hr/vijesti/clanak/dnk-analiza-potvrdila-da-je-rijec-o-ubijenom-ivanu-stambolovicu/129868.aspx |access-date=18. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Pronalazak posmrtnih ostataka omogućio je rekonstrukciju posljednjih sati Stambolićevog života i pokretanje postupka protiv pripadnika JSO-a i drugih osoba osumnjičenih za njegovu otmicu i ubistvo. U julu 2005. Specijalni sud u Beogradu proglasio je krivima više pripadnika JSO-a i bivših službenika sigurnosnih struktura. Sud je utvrdio da je Stambolićeva otmica i ubistvo izvršena po nalogu tadašnjeg predsjednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića, preko komandanta JSO-a Milorada Ulemeka.<ref name="B92_Presuda">{{cite news |title=Ulemeku 40 godina, Markoviću 15 |website=[[B92]] |date=18. 7. 2005 |url=https://www.b92.net/o/vesti/vesti?nav_id=172820 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="B92_2006_Ulemek40">{{cite web |author=B92 |title=Ulemeku 40 godina zatvora |website=B92 |date=28. 6. 2006 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=06&dd=28&nav_category=120&nav_id=202885 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Ulemek i pripadnici JSO-a [[Branislav Berček|Branislav Berček]], [[Dušan Maričić]] i [[Nenad Bujošević]] osuđeni su na po 40 godina zatvora. Bivši načelnik [[Resor državne bezbednosti|Resora državne bezbednosti]] [[Radomir Marković]] osuđen je na 15 godina zatvora, dok su [[Leonid Milivojević]] i [[Nenad Ilić]] osuđeni na po 15 godina. [[Milorad Bracanović]], bivši zamjenik načelnika Bezbednosno-informativne agencije, osuđen je na četiri godine zatvora zbog prikrivanja zločina.<ref name="B92_Presuda"/> Presudu je 2006. potvrdio [[Vrhovni sud Srbije]], čime je potvrđena odgovornost Ulemeka i ostalih osuđenih za Stambolićevo ubistvo.<ref name="B92_VrhovniSud">{{cite news |title=Supreme Court confirms verdict |website=[[B92]] |date=14. 6. 2006 |url=https://www.b92.net/o/eng/news/crimes?dd=14&mm=06&nav_id=35286&yyyy=2006 |access-date=18. 8. 2026 |language=en}}</ref> U pravosnažnoj presudi utvrđeno je da je motiv zločina bio uklanjanje Stambolića kao mogućeg političkog protivnika Miloševića.<ref name="Vreme_KonacnaPravda">{{cite web |last=Tagirov |first=Tatjana |title=Konačna pravda |website=Vreme |date=11. 7. 2007 |url=https://vreme.com/vreme/konacna-pravda/ |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Stambolić je sahranjen 8. aprila 2003. na [[Topčidersko groblje|Topčiderskom groblju]] u Beogradu, uz državne počasti.<ref name="RTS_Stambolic_ubistvo"/> == Sudski postupak == Nakon pronalaska Stambolićevih posmrtnih ostataka u martu 2003, srpske pravosudne i sigurnosne institucije pokrenule su postupak protiv pripadnika [[Jedinica za specijalne operacije|Jedinice za specijalne operacije]] (JSO) i drugih osoba osumnjičenih za njegovu otmicu i ubistvo. Postupak je vođen pred Posebnim odjeljenjem Okružnog suda u Beogradu za borbu protiv organizovanog kriminala, a optužnica je obuhvatala i pokušaj ubistva [[Vuk Drašković|Vuka Draškovića]] u [[Budva|Budvi]] 2000.<ref name="B92_Presuda" /><ref name="B92_2006_VrhovniSud">{{cite web |author=B92 |title=Vrhovni sud potvrdio presudu |website=B92 |date=14. 6. 2006 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2006&mm=06&dd=14&nav_category=120&nav_id=201135 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Tokom suđenja saslušan je veći broj svjedoka i vještaka, a izvedeni su brojni materijalni dokazi. Među važnim svjedocima bio je [[Nenad Šare]], pripadnik JSO-a i svjedok saradnik, čiji su iskazi korišteni u rekonstrukciji priprema i izvršenja Stambolićeve otmice i ubistva. U postupku su razmatrani i iskazi bivšeg načelnika [[Resor državne bezbednosti|Resora državne bezbednosti]] (RDB) [[Radomir Marković|Radomira Markovića]], koji je tokom istrage iznio navode o ulozi [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]].<ref name="B92_2005_Marković">{{cite web |author=B92 |title=Izjave Markovića ostaju |website=B92 |date=2. 6. 2005 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=06&dd=02&nav_category=120&nav_id=169719 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="B92_2005_NastavakSudjenja">{{cite web |author=B92 |title=Nastavak suđenja za ubistvo Stambolića |website=B92 |date=19. 1. 2005 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2005&mm=01&dd=19&nav_category=120&nav_id=160280 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Posebno značajan dio dokaznog postupka odnosio se na utvrđivanje veze između političkog vrha tadašnje Savezne Republike Jugoslavije, RDB-a i JSO-a. Prema iskazu koji je Marković dao tokom istrage, Milošević mu je rekao da treba "ukloniti" Stambolića, a zatim mu naložio da Ulemeku stavi na raspolaganje ono što bude tražio. Sudsko vijeće prihvatilo je ovaj i druge izvedene dokaze u ocjeni odgovornosti optuženih.<ref name="B92_2005_Marković" /><ref name="B92_2005_NastavakSudjenja" /> === Prvostepena presuda === Specijalni sud u Beogradu donio je prvostepenu presudu 18. jula 2005. [[Milorad Ulemek]], tadašnji komandant JSO-a, i pripadnici jedinice [[Branko Berček]], [[Dušan Maričić]] i [[Nenad Bujošević]] osuđeni su na po 40 godina zatvora. [[Leonid Milivojević]] i [[Nenad Ilić]] osuđeni su na po 15 godina, dok je bivši načelnik RDB-a [[Radomir Marković]] osuđen na 15 godina zatvora zbog pomaganja u izvršenju zločina. Bivši zamjenik načelnika [[Bezbednosno-informativna agencija|Bezbednosno-informativne agencije]] [[Milorad Bracanović]] osuđen je na četiri godine zatvora zbog prikrivanja krivičnog djela.<ref name="B92_Presuda" /><ref name="B92_2006_VrhovniSud" /> U obrazloženju presude sud je zaključio da je Ulemek, postupajući po nalogu Slobodana Miloševića, organizovao kriminalnu grupu i izdao naređenje za otmicu i ubistvo Stambolića. Sud je također zaključio da je cilj bio uklanjanje političkih protivnika tadašnjeg predsjednika SR Jugoslavije. Istovremeno, predsjedavajući sudskog vijeća naglasio je da se postupak odnosi na konkretnu krivičnu odgovornost optuženih, a ne na "suđenje jednom režimu".<ref name="B92_2007_Ulemek">{{cite web |author=B92 |title=Konačna odluka o presudi Ulemeku |website=B92 |date=10. 7. 2007 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=07&dd=10&nav_category=120&nav_id=254581 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="B92_2006_VrhovniSud" /> === Žalbeni postupak === Vrhovni sud Srbije je u junu 2006. razmatrao žalbe na prvostepenu presudu. Potvrdio je kazne [[Milorad Ulemek|Miloradu Ulemeku]] i [[Branko Berček|Branku Berčeku]] od po 40 godina zatvora, dok je [[Dušan Maričić|Dušanu Maričiću]] kaznu smanjio sa 40 na 30 godina, a [[Nenad Bujošević|Nenadu Bujoševiću]] sa 40 na 35 godina. Kazna [[Leonid Milivojević|Leonidu Milivojeviću]] povećana je sa 15 na 30 godina, dok je kazna [[Radomir Marković|Radomiru Markoviću]] od 15 godina potvrđena. [[Milorad Bracanović|Miloradu Bracanoviću]] kazna je smanjena sa četiri na dvije godine zatvora, a [[Nenad Ilić|Nenadu Iliću]] ostala je kazna od 15 godina.<ref name="B92_2008_Godisnjica">{{cite web |author=B92 |title=Godišnjica ubistva Stambolića |website=B92 |date=25. 8. 2008 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=08&dd=25&nav_category=12&nav_id=315323 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Zbog izrečene maksimalne kazne, Ulemek i Berček imali su pravo na žalbu u trećem stepenu. Veliko vijeće Vrhovnog suda Srbije razmatralo je njihove žalbe tokom 2007.<ref name="Klix_Fena_2007">{{cite web |author=FENA |title=Pročitan obdukcioni nalaz Stambolićevih posmrtnih ostataka |website=Klix.ba |date=6. 3. 2007 |url=https://www.klix.ba/vijesti/svijet/procitan-obdukcioni-nalaz-stambolicevih-posmrtnih-ostataka/70306087 |access-date=19. 8. 2026 |language=bs}}</ref> U julu iste godine odbilo je žalbe kao neosnovane, čime su presude protiv Ulemeka i Berčeka postale pravosnažne.<ref name="B92_2007_Ulemek"/><ref name="B92_2007_VrhovniSudOpet">{{cite web |author=B92 |title=Vrhovni sud opet o presudi Ulemeku |website=B92 |date=5. 3. 2007 |url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=03&dd=05&nav_category=120&nav_id=235058 |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref><ref name="Tagirov_Vreme_2007">{{cite web |last=Tagirov |first=Tatjana |title=Konačna pravda |website=Vreme |date=11. 7. 2007 |url=https://vreme.com/vreme/konacna-pravda/ |access-date=19. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Pravosnažnim presudama tako je potvrđeno da je Stambolić otet i ubijen u okviru organizovane akcije u kojoj su učestvovali pripadnici JSO-a, te da je [[Milorad Ulemek]] postupao po nalogu [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]]. Sudski postupak predstavljao je jedno od prvih pravosnažnih utvrđenja odgovornosti visokih pripadnika sigurnosnog aparata za politička ubistva povezana s režimom Slobodana Miloševića.<ref name="B92_2006_SupremeCourtConfirm">{{cite web |author=B92 |title=Supreme Court confirms verdict |website=B92 |date=14. 6. 2006 |url=https://www.b92.net/eng/news/crimes.php?yyyy=2006&mm=06&dd=14&nav_id=35286 |access-date=19. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="B92_2006_Ulemek40"/> == Porodični život == Stambolić je bio oženjen Katarinom, s kojom je imao sina Veljka i kćerke Tijanu i Bojanu. Bojana Stambolić poginula je 28. aprila 1988. u saobraćajnoj nesreći kod Budve, u 24. godini života.<ref name="InfoLIGA_2020" /> == Nagrade == Bio je nosilac [[Orden rada|Ordena rada]] sa srebrnim vijencem i [[Orden bratstva i jedinstva|Ordena bratstva i jedinstva]] sa zlatnim vijencem.<ref name="InfoLIGA_2020" /> == Djela == * ''Direktor u samoupravljanju'' (1978])<ref name="Stambolic_1978">{{cite book |last=Stambolić |first=Ivan |title=Direktor u samoupravljanju |publisher=Rad |location=Beograd |year=1978 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_cyrl/data/cobib/11707143 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Rasprave o SR Srbiji: 1979-1987.'' (1988)<ref name="Stambolic_1988">{{cite book |last=Stambolić |first=Ivan |title=Rasprave o SR Srbiji: 1979-1987. |publisher=Globus |location=Zagreb |year=1988 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/sr/sr/data/cobib/34263815/ubsm |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Put u bespuće: odgovori Ivana Stambolića na pitanja Slobodana Inića'' (1995)<ref name="Stambolic_1995" /> * ''Koren zla'' (objavljena posthumno 2002)<ref name="Stambolic_2002">{{cite book |last=Stambolić |first=Ivan |last2=Perović |first2=Latinka |title=Koren zla |editor-last=Perović |editor-first=Latinka |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |location=Beograd |year=2002 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr_latn/bib/179255559#full |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Žrtve: Ivan Stambolić Slavku Ćuruviji'' (objavljena posthumno 2006)<ref name="Stambolic_Curuvija_2006">{{cite book |last=Stambolić |first=Ivan |last2=Ćuruvija |first2=Slavko |title=Žrtve: Ivan Stambolić Slavku Ćuruviji |publisher=Udruženje Nauka i društvo Srbije |location=Beograd |year=2006 |isbn=86-84333-02-0 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/rs/sr/data/cobib/130276876/nbhp?format=isbd |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> == Naslijeđe == O političkom djelovanju i životu Ivana Stambolića objavljeno je više knjiga i drugih publikacija. Među značajnijim djelima su: * ''Slučaj Ivana Stambolića'' (2001)<ref name="Perovic_2001">{{cite book |editor-last=Perović |editor-first=Latinka |title=Case of Ivan Stambolić |publisher=Helsinki Committee for Human Rights in Serbia : Committee for Release of Ivan Stambolić |location=Belgrade |year=2001 |isbn=86-7208-038-6 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_cyrl/data/cobib/4260112/cnbct?format=detail |access-date=18. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Istraga_Stambolic_2001">{{cite book |title=Istraga je u toku ... : slučaj Ivana Stambolića |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji i Odbor za oslobađanje Ivana Stambolića |location=Beograd |year=2001 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr/bib/512616279#full |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Beleške o Ivanu Stamboliću i o događajima i ljudima pre i posle Osme sednice: (iz dnevnika 1983-1990)'' (2004)<ref name="Popovic_2004">{{cite book |last=Popović |first=Milivoje |title=Beleške o Ivanu Stamboliću i o događajima i ljudima pre i posle Osme sednice: (iz dnevnika 1983-1990.) |publisher=Prometej; M. Popović |location=Novi Sad; Beograd |year=2004 |isbn=86-7639-770-8 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr_latn/bib/nbs/112905228 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Dominantna i neželjena elita: beleške o intelektualnoj i političkoj eliti u Srbiji (XX-XXI vek)'' (2016)<ref name="Perovic_2016">{{cite book |last=Perović |first=Latinka |title=Dominantna i neželjena elita: beleške o intelektualnoj i političkoj eliti u Srbiji (XX-XXI vek) |publisher=Dan Graf; Javna medijska ustanova "Radio-televizija Vojvodine" |location=Beograd; Novi Sad |edition=2. |year=2016 |isbn=978-86-83517-87-9 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_latn/data/cobib/222322444 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Dominantna i neželjena elita. Knj. 7, Ivan Stambolić. Ivan Đurić'' (2022)<ref name="Perovic_2022">{{cite book |last=Perović |first=Latinka |title=Dominantna i neželjena elita. Knj. 7, Ivan Stambolić. Ivan Đurić |publisher=Dan graf |location=Beograd |year=2022 |isbn=978-86-6030-024-1 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_latn/data/cobib/75197449 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> * ''Stambolić: moć, izdaja, tragedija'' (2025)<ref name="Selinic_2025">{{cite book |last=Selinić |first=Slobodan |title=Stambolić: moć, izdaja, tragedija |publisher=Vukotić media |location=Beograd |year=2025 |isbn=978-86-81510-98-8 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_latn/data/cobib/175465481 |access-date=18. 8. 2026 |language=sr}}</ref> === Spomen-obilježja === [[Datoteka:Stambolićev spomenik.JPG|mini|desno|300px|Spomen-obilježje Ivanu stamboliću u blizini mjesta ubistva na Fruškoj gori]] U julu 2004. u beogradskom parku [[Košutnjak]], na mjestu na kojem je Stambolić otet četiri godine ranije, podignuta je kamena spomen-česma poznata kao "Ivanova česma". Spomen-česmu su podigli njegovi prijatelji, a na njoj je ispisano da je Stambolić otet i ubijen 2000. i da su česmu podigli prijatelji 2004.<ref>{{cite news |title=U Beogradu otvorena spomen-česma ubijenom Ivanu Stamboliću |work=Index.hr |date=7. 7. 2004 |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=211767 |access-date=18. 8. 2026}}</ref> Godine 2005. na [[Fruška gora|Fruškoj gori]], na mjestu na kojem je Stambolić ubijen i gdje su pronađeni njegovi posmrtni ostaci, podignut je spomenik u njegovo sjećanje.<ref>{{cite web |title=Dvanaest godina od ubistva Stambolića |website=RTS |date=25. 8. 2012 |url=https://www.rts.rs/lat/vesti/drustvo/1162672/.html |access-date=18. 8. 2026}}</ref> == Također pogledajte == * [[Atentat na Zorana Đinđića]] * [[Jedinica za specijalne operacije]] * [[Memorandum SANU]] * [[Operacija Sablja]] * [[Osma sjednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije]] * [[Savez komunista Srbije]] * [[Slobodan Milošević]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |editor-last=Perović |editor-first=Latinka |title=Case of Ivan Stambolić |publisher=Helsinki Committee for Human Rights in Serbia : Committee for Release of Ivan Stambolić |location=Belgrade |year=2001 |isbn=86-7208-038-6 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_cyrl/data/cobib/4260112/cnbct?format=detail |language=en}} * {{cite book |last=Popović |first=Milivoje |title=Beleške o Ivanu Stamboliću i o događajima i ljudima pre i posle Osme sednice: (iz dnevnika 1983-1990.) |publisher=Prometej; M. Popović |location=Novi Sad; Beograd |year=2004 |isbn=86-7639-770-8 |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr_latn/bib/nbs/112905228 |language=sr}}</ref> * {{cite book |last=Perović |first=Latinka |title=Dominantna i neželjena elita: beleške o intelektualnoj i političkoj eliti u Srbiji (XX-XXI vek) |publisher=Dan Graf; Javna medijska ustanova "Radio-televizija Vojvodine" |location=Beograd; Novi Sad |year=2016 |isbn=978-86-83517-87-9 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_latn/data/cobib/222322444 |language=sr}}</ref> * {{cite book |last=Selinić |first=Slobodan |title=Stambolić: moć, izdaja, tragedija |publisher=Vukotić media |location=Beograd |year=2025 |isbn=978-86-81510-98-8 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/cg/cnr_latn/data/cobib/175465481 |language=sr}} * {{cite journal |last=Nikolić |first=Kosta |title=Smenjivanje Ivana Stambolića sa funkcije predsednika Predsedništva SR Srbije 1987. |journal=Istorija 20. veka |year=2016 |volume=34 |issue=1 |pages=159–178 |url=https://istorija20veka.rs/wp-content/uploads/2016/12/2016_1_09.pdf |language=sr}} * {{cite web |author=Express |title=Kako su Gumar i Rambo ubili predsjednika Srbije Ivana Stambolića: 'Klekni!' |website=Express |date=25. 8. 2025 |url=https://express.24sata.hr/top-news/kako-su-gumar-i-rambo-ubili-predsjednika-srbije-ivana-stambolica-klekni-30636 |language=hr}}</ref> == Vanjski linkovi == {{Wikicitat}} * {{Commons category-inline|Ivan Stambolić}} * [https://pescanik.net/poslednje-pismo-slobodanu-milosevicu/ Posljednje pismo Slobodanu Miloševiću] * [https://www.slobodnaevropa.org/a/intervju-ivan-stambolic/28751099.html Posljednji intervju s Ivanom Stambolićem snimljen u junu 2000.] {{Predsjednici CK SK Srbije}} {{Predsjednici SR Srbije}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Stambolić, Ivan}} [[Kategorija:Srbijanski političari]] [[Kategorija:Biografije, Ivanjica]] [[Kategorija:Rođeni 1936.]] [[Kategorija:Umrli 2000.]] [[Kategorija:Premijeri Srbije]] orpo2udmco85i6zl1jswy69y7tfphul 0 61560 3925553 3851470 2026-09-19T20:56:07Z Bosancica by MK 173186 Dodan video 3925553 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Kula | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Gacko]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.1322 | dužina_stepeni = 18.5156 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 51 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 59 | matični broj = 205800<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naselja |work=fzs.ba |access-date=14. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509001936/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |archive-date=9. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20117 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Kula u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} [[Datoteka:Aerial video of Fazlagića Kula near Gacko - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.webm|mini|desno|300px|Snimak dronom područja Fazlagića Kule]] '''Kula''' je naseljeno mjesto u općini [[Gacko]], [[Bosna i Hercegovina]]. Naselje Kula je poznatije pod imenom '''Kula Fazlagića'''. Kula Fazlagića je dobila svoje ime po utvrdi koju je sagradio Ahmed Fazlagić u [[17. vijek]]u. Fazlagići su bili velikaška porodica iz [[Herceg Novi|Herceg Novog]]. Kada su Venećani zauzeli Herceg Novi, porodica je potražila utočiste u Hercegovini. Porodica se kretala u tri smjera, dio je utišao u [[Čapljina|Čapljinu]], dio u [[Trebinje]], a dio u današnju Kulu Fazlagića. Njihovi potomci i danas žive na tim prostorima. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Kula | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 205800 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = | g1991_izvor = | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 14. 11. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 14. 11. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 51 | g2013_bosnjaci = 51 | g1991_ukupno = 187 | g1991_muslimani = 187 | g1981_ukupno = 216 | g1981_muslimani = 214 | g1981_srbi = 1 | g1981_jugosloveni = 1 | g1971_ukupno = 222 | g1971_muslimani = 221 }} == Zanimljivosti == * Utvrda kula Fazlagić je u nekim razdobljima bila [[džamija]]. * Cijelo područje koje se naziva Kula Fazlagić čini devet naselja. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.gacko-rs.info/ Zvanični sajt općine Gacko] {{Općina Gacko}} s7mqx3qwq5790swiy4ofkggz0w6snsm 0 121947 3925546 3904482 2026-09-19T15:07:49Z Matthew04020 144688 /* Igrači */ 3925546 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = white | Boja2 = #6CADDE | Ime kluba = '''Manchester City''' | Puno ime = Manchester City Football Club | Grb = Manchester City FC grb.png | veličina_grba = 180px | Nadimak = ''Građani'' | Osnovan = {{start date and years ago|df=yes|1880}} kao St. Mark's (West Gorton)<br/>{{start date and years ago|df=yes|1887}} kao Ardwick Association FC<br/>{{start date and years ago|df=yes|1894|4|16}} kao Manchester City | Raspušten = | Lokacija = [[Manchester]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|#6CADDE}} {{colorbox|white}} | Federacija = | Konfederacija = | Liga = [[Premijer liga Engleske|Premijer liga]] | Stadion = [[Gradski stadion u Manchesteru|Etihad]]<ref>{{Cite news|url=http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadion Etihad|access-date=1. 3. 2017|archive-date=6. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106015715/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 53.400 | Vlasnik kluba = [[City Football Group|City Football Group Limited]] | Predsjednik kluba = [[Khaldoon Al Mubarak]] | Trener = [[Enzo Maresca]] | Uspjesi = | Nacionalni kupovi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 2. mjesto | Prethodna sezona = [[Premier League 2025/2026.|2025/26.]] | Webstranica = {{URL|mancity.com}} | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _mancity2526h | uzorak_t1 = _mancity2526h | uzorak_dr1 = _mancity2526h | uzorak_š1 = _mancity2526h | uzorak_č1 = _mancity2526hl | lijeva ruka1 = 98C6EB | tijelo1 = 98C6EB | desna ruka1 = 98C6EB | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = 1C214F | uzorak_lr2 = _mancity2526a | uzorak_t2 = _mancity2526a | uzorak_dr2 = _mancity2526a | uzorak_š2 = _mancity2526a | uzorak_č2 = _mancity2526al | lijeva ruka2 = 101010 | tijelo2 = 101010 | desna ruka2 = 101010 | šorc2 = 101010 | čarape2 = 101010 | uzorak_lr3 = _mancity2526t | uzorak_t3 = _mancity2526t | uzorak_dr3 = _mancity2526t | uzorak_š3 = _mancity2526t | uzorak_č3 = _mancity2526tl | lijeva ruka3 = dce0eb | tijelo3 = dce0eb | desna ruka3 = dce0eb | šorc3 = dce0eb | čarape3 = 9cff66 }} '''Manchester City Football Club''' profesionalni nogometni klub iz [[Manchester]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Premijer liga Engleske|Premijer ligi]], prvom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. Klub je osnovan 1880. godine kao ''St. Mark's (West Gorton)'', 1887. godine mijenja ime u ''Ardwick Association Football Club'', konačno 1894. godine usvaja ime po kojem je danas poznat. Najuspješniji period u historiji kluba su kasne '60-te i rane '70-te, kada su osvojili prvu ligu, [[Engleski Liga kup|Liga kup]], [[FA kup]], [[Kup pobjednika kupova]] i [[Community shield]] pod vodstvom Joea Mercera i Malcolma Allisona, a za klub su tada nastupali igrači kao što su [[Colin Bell]], [[Mike Summerbee]] i [[Francis Lee]]. Od osvajanja Liga kupa [[1976]]. godina u nekoliko narednih sezona klub nije osvojio niti jedan značajniji trofej. Tokom 1990-ih su tri sezone bili u drugoj ligi, a sezonu 1998/1999 su proveli u engleskoj trećoj ligi, prvi put u historiji. U sezoni 2001/02. klub osvaja drugu diviziju, te tako osigurava promociju u Premijer ligu i od tada nisu ispadali u niži rang takmičenja. 2007. godine predsjednik kluba postaje bivši tajlandski premijer, Thaksin Shinawatra, koji kupuje većinski paket dionica u vrijednosti od 81,6 miliona [[Britanska funta|funti]]. Sljedeće godine klub je kupila privatna kompanija iz [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenih Arapskih Emirata]] za 200 miliona funti. == Historija == Članovi crkve svetog Marka iz ''Zapadnog Gortona'' osnovali su nogometni klub koji će biti poznat kao ''Manchester City''. Klub je osnovan u humanitarne svrhe. Crkva je nastojala obuzdati nasilje lokalnih bandi i alkoholizma uvođenjem novih aktivnosti. U nogometni klub su bili dobrodošli svi muškarci bez obzira na religiju. Crkveni ragbi klub je već ranije bio osnovan, 1875. godine. Međutim, tokom zime nije bilo aktivnosti. Da bi se uvele sportske aktivnosti u zimskom periodu osnovan je nogometni klub pod nazivom ''West Gorton'' 1880. godine. Prvi meč klub je odigrao 13. novembra iste godine protiv crkvenog kluba iz [[Macclesfield]]a. ''West Gorton'' je poražen sa 2-1. Tokom sezone 1880-81. pobjeđuje samo na jednoj utakmici i to ekipu ''Stalybridge Clarence'' u martu 1881. godine. City svoj prvi trofej osvaja 1899. godine kada postaje prvak [[Football League Second Division|Druge divizije]], te tako ostvaruje plasman u najviši rang engleskog nogometa. 23. aprila 1904. godine osvaja [[FA kup]] nakon što je u finalu bio bolji od [[Bolton Wanderers FC|Bolton Wanderersa]] sa 1-0. U sezonama nakon osvajanja FA kupa klub je imao dosta finansijskih problema. Situacija je kulminirala 1906. godine kada je suspendovano 17 igrača, uključujući i kapitena [[Billy Meredith]]a koji je potom prešao u [[Manchester United FC|Manchester United]]. 1920. godine požar je uništio ''Hyde Road'' na kojem je igrao City. Tri godine kasnije prelazi na novoizgrađeni stadion ''Maine Road''. Tokom 1930-ih City je igrao dva uzastopna finala FA kupa. 1933. godine je bio poražen od [[Everton FC|Evertona]], da bi potom bio bolji od [[Portsmouth FC|Portsmoutha]]. 1934. godine obara rekord po posjećenosti u Engleskoj. Utakmicu šeste runde FA kupa protiv ekipe [[Stoke City FC|Stoke City]] na Maine Roadu je gledalo 84.859 gledalaca. 1937. godine po prvi put dolazi do trofeja [[Football League First Division|Prve Divizije]]. Naredne sezone ispada u niži rang, uprkos tome što je postigao više golova nego bilo koji drugi klub u ligi. Dvadeset godina kasnije City je bio inspirsian taktičkim sistemom poznatim pod nazivom ''Revie Plan'', te ponovo igra dva uzastopna finala FA kupa. Kao i 1930-ih prvo finale je poražen, ovaj put od [[Newcastle United FC|Newcastle Uniteda]], dok je u drugom bio bolji od ekipe [[Birmingham City FC|Birmingham City]]. Nakon ispadanja u Drugu diviziju budućnost kluba je izgledala sumorno. City je imao veoma nisku posjećenost na domaćim utakmicama. U ljeto 1965. godine izabran je novi menadžment kluba na čelu sa [[Joe Mercer]]om i [[Malcolm Allison]]om. U prvoj sezoni pod Mercerom osvaja Drugu diviziju, te dovodi [[Mike Summerbee]]a and [[Colin Bell]]a koji su važili za velika pojačanja. Dvije sezone kasnije City po drugi put osvaja Prvu diviziju. Titulu je osigurao pobjedama protiv Newcastle Uniteda i Manchester Uniteda u posljednjim kolima sezone. 1969. godine dolazi do trofeja [[UEFA Kup pobjednika kupova|Kupa pobjednika kupova]], kao i do titule FA kupa. == Igrači == ''Posljednja izmjena: 19. septembar 2026.<ref name="Players">{{cite web |url=https://www.mancity.com/players/mens |title=Squads: Men's team |publisher=Manchester City F.C. |access-date=12. 3. 2026}}</ref> {{Nogometna ekipa početak|sakrijnapomenu=1}} {{Nogometna ekipa igrač|br=1|nac=ITA|ime=[[Gianluigi Donnarumma]]|poz=GK}} {{Nogometna ekipa igrač|br=3|nac=POR|ime=[[Rúben Dias]]|poz=DF|ostalo=[[Kapiten (nogomet)|kapiten]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=5|nac=ENG|ime=[[Elliot Anderson]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=6|nac=ENG|ime=[[Mark Guéhi]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=7|nac=SEN|ime=[[Iliman Ndiaye]]|poz=FW}} {{Nogometna ekipa igrač|br=8|nac=HRV|ime=[[Mateo Kovačić]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=9|nac=NOR|ime=[[Erling Haaland]]|poz=FW}} {{Nogometna ekipa igrač|br=10|nac=FRA|ime=[[Rayan Cherki]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=11|nac=BEL|ime=[[Jérémy Doku]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=13|nac=ENG|ime=[[Marcus Bettinelli]]|poz=GK}} {{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=ARG|ime=[[Enzo Fernández]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=21|nac=ALŽ|ime=[[Rayan Aït-Nouri]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=22|nac=BRA|ime=[[Vitor Reis]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=24|nac=HRV|ime=[[Joško Gvardiol]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=27|nac=POR|ime=[[Matheus Nunes]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=28|nac=ARG|ime=[[Gerónimo Rulli]]|poz=GK}} {{Nogometna ekipa igrač|br=32|nac=MAR|ime=[[Ayyoud Bouaddi]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=33|nac=ENG|ime=[[Nico O'Reilly]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=37|nac=BRA|ime=Allan|poz=FW}} {{Nogometna ekipa igrač|br=42|nac=GHA|ime=[[Antoine Semenyo]]|poz=FW}} {{Nogometna ekipa igrač|br=45|nac=UZB|ime=[[Abdukodir Khusanov]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=47|nac=ENG|ime=[[Phil Foden]]|poz=MF}} {{Nogometna ekipa igrač|br=82|nac=ENG|ime=[[Rico Lewis]]|poz=DF}} {{Nogometna ekipa kraj}} == Igrač sezone == {| |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" |- ! style="background:silver;"|Sezona!! style="background:silver;"|Igrač |- |1985–86||{{flagicon|ENG}} [[Kenny Clements]] |- |1986–87||{{flagicon|ŠKO}} [[Neil McNab]] |- |1987–88||{{flagicon|ENG}} [[Steve Redmond]] |- |1988–89||{{flagicon|ŠKO}} [[Neil McNab]] |- |1989–90||{{flagicon|ŠKO}} [[Colin Hendry]] |- |1990–91||{{flagicon|IRS}} [[Niall Quinn]] |- |1991–92||{{flagicon|ENG}} [[Tony Coton]] |- |1992–93||{{flagicon|ENG}} [[Garry Flitcroft]] |- |1993–94||{{flagicon|ENG}} [[Tony Coton]] |- |1994–95||{{flagicon|NJE}} [[Uwe Rösler]] |- |1995–96||{{flagicon|GRU}} [[Georgi Kinkladze]] |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" |- ! style="background:silver;"|Sezona!! style="background:silver;"|Igrač] |- |1996–97||{{flagicon|GRU}} [[Georgi Kinkladze]] |- |1997–98||{{flagicon|ENG}} [[Michael Brown (footballer, born 1977)|Michael Brown]] |- |1998–99||{{flagicon|HOL}} [[Gerard Wiekens]] |- |1999–2000||{{flagicon|BER}} [[Shaun Goater]] |- |2000–01||{{flagicon|AUS}} [[Danny Tiatto]] |- |2001–02||{{flagicon|ALŽ}} [[Ali Benarbia]] |- |2002–03||{{flagicon|FRA}} [[Sylvain Distin]] |- |2003–04||{{flagicon|ENG}} [[Shaun Wright-Phillips]] |- |2004–05||{{flagicon|IRS}} [[Richard Dunne]] |- |2005–06||{{flagicon|IRS}} [[Richard Dunne]] |- |2006–07||{{flagicon|IRS}} [[Richard Dunne]] |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" |- ! style="background:silver;"|Sezona!! style="background:silver;"|Igrač |- |2007–08||{{flagicon|IRS}} [[Richard Dunne]] |- |2008–09||{{flagicon|IRS}} [[Stephen Ireland]] |- |2009–10||{{flagicon|ARG}} [[Carlos Tevez]] |- |2010–11||{{flagicon|BEL}} [[Vincent Kompany]] |- |2011–12||{{flagicon|ARG}} [[Sergio Agüero]] |- |2012–13||{{flagicon|ARG}} [[Pablo Zabaleta]] |- |2013–14||{{flagicon|OBS}} [[Yaya Touré]] |- |2014–15||{{flagicon|ARG}} [[Sergio Agüero]] |- |2015–16||{{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]] |- |2016–17||{{flagicon|ŠPA}} [[David Silva]] |- |2017–18||{{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]] |} |width="1"|&nbsp; |valign="top"| {| class="toccolours" |- ! style="background:silver;"|Sezona!! style="background:silver;"|Igrač |- |2018–19||{{flagicon|POR}} [[Bernardo Silva]] |- |2019–20||{{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]] |- |2020–21||{{flagicon|POR}} [[Rúben Dias]] |- |2021–22 |{{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]] |- |2022–23 |{{flagicon|NOR}} [[Erling Haaland]] |- |2023–24 |{{flagicon|ENG}} [[Phil Foden]] |- |2024–25 |{{flagicon|HRV}} [[Joško Gvardiol]] |- |2025–26 |{{flagicon|ENG}} [[Nico O'Reilly]] |} |} {{Clear}} == Uspjesi == {| class="wikitable" ! Takmičenje ! Plasman ! Sezone |- | rowspan="2" |'''[[Premijer liga Engleske|Prva divizija/Premijer liga]]''' |'''I mjesto (10)''' |1936/37, 1967/68, [[Premier League 2011/2012.|2011/12]], [[Premier League 2013/2014.|2013/14]], [[Premier League 2017/2018.|2017/18]], [[Premier League 2018/2019.|2018/19]], [[Premier League 2020/2021.|2020/21]], [[Premier League 2021/2022.|2021/22]], [[Premier League 2022/2023.|2022/23]], [[Premier League 2023/2024.|2023/24]]. |- |II mjesto (6) |1903/04, 1920/21, 1976/77, 2012/13, 2014/15, 2019/20. |- | rowspan="2" |'''[[Football League Second Division|Druga divizija]]''' |'''I mjesto (7)''' |1898/99, 1902/03, 1909/10, 1927/28, 1946/47, 1965/66, 2001/02. |- |II mjesto (4) |1895/96, 1950/51, 1988/89, 1999/2000. |- | rowspan="2" |'''[[FA kup]]''' |'''Pobjednik (8)''' |1903/04, 1933/34, 1955/56, 1968/69, 2010/11, 2018/19, 2022/23, 2025/26. |- |Finalista (7) |1925/26, 1932/33, 1954/55, 1980/81, 2012/13, 2023/24, 2024/25. |- | rowspan="2" |'''[[Engleski Liga-kup|Liga kup]]''' |'''Pobjednik (9)''' |1969/70, 1975/76, 2013/14, 2015/16, 2017/18, 2018/19, 2019/20, 2020/21, 2025/26. |- |Finalista (1) |1973/74. |- | rowspan="2" |'''[[FA Community Shield|Charity/Community Shield]]''' |'''Pobjednik (7)''' |1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024. |- |Finalista (9) |1934, 1956, 1969, 1973, 2011, 2014, 2021, 2022, 2023. |- | rowspan="2" |'''[[UEFA Liga prvaka]]''' |'''Pobjednik (1)''' |2022/23. |- |Finalista (1) |2020/21. |- |'''[[Kup pobjednika kupova]]''' |'''Pobjednik (1)''' |1969/70. |- |'''[[FIFA Svjetsko klupsko prvenstvo]]''' |'''Pobjednik (1)''' |2023. |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.mcfc.co.uk/ Službeni sajt] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=1718 Manchester City] na [[Soccerbase]]u * [http://www.transfermarkt.com/manchester-city/startseite/verein/281/saison_id/2014 Manchester City] na [[Transfermarkt]]u * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=52919/profile/index.html Manchester City] na zvaničnom sajtu UEFA-e {{Manchester City - klub}}{{Premijer liga Engleske}} {{Osvajači KEŠ-a/UEFA Lige prvaka}} {{Osvajači UEFA Kupa pobjednika kupova}} {{Osvajači UEFA Superkupa}} {{Osvajači FA kupa}} {{Osvajači FIFA svjetskog klupskog prvenstva}} [[Kategorija:Manchester City FC| ]] [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1880.‎]] [[Kategorija:Premier League klubovi]] [[Kategorija:Sport u Manchesteru]] kba8owxk690q7442lkqtqee9s4fonsh 0 153180 3925562 3844511 2026-09-19T22:53:24Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 6 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925562 wikitext text/x-wiki {{dobar članak}} {{Infokutija snukeraš | ime = Judd Trump | slika = Judd Trump PHC 2012-1.png | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1989|8|21}} | mjesto_rođenja = [[Bristol]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|godinaSmrt|mjesecSmrt|datumSmrt|godinaRođenja|mjesecRođenja|datumRođenja}} --> | mjesto_smrti = | država = {{ZID|Engleska}} | nadimak = ''Mr. Haircut 100''<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/player_list-9926.htm |title= Player List – Judd Trump |publisher= WPBSA |access-date= 22. 4. 2022 |archive-date= 7. 12. 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101207014440/http://www.worldsnooker.com/player_list-9926.htm |url-status= dead }}</ref> <br/> ''The Ace''<ref name="Fay">{{cite web |author= Seán Fay |url= http://www.webcitation.org/5mVTwCrnh |title= Right on cue: Judd Trump |publisher= Yahoo! UK |date= 20. 2. 2009 |access-date= 22. 4. 2022 |archive-date= 3. 1. 2010 |archive-url= https://www.webcitation.org/5mVTwCrnh?url=http://uk.eurosport.yahoo.com/20022009/58/right-cue-judd-trump.html |url-status= live }}</ref> <br/> ''Danny the Boy''<ref name="Fay" /> <br/> ''Juddernaut''<ref>{{cite web |author= Simon Hart |url= http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/8481855/World-Championship-2011-Judd-The-Juddernaut-Trump-is-building-the-momentum-to-reach-his-first-final.html |title= World Championship 2011: Judd 'The Juddernaut' Trump is building the momentum to reach his first final |publisher=[[The Telegraph]]|date= 28. 4. 2011}}</ref> | profesionalni_početak = 2005. | najbolje_mjesto_na_listi = '''1''' <small>(novembar 2012)</small> | trenutno_mjesto_na_list = 1 <small>(1. 2. 2021)</small> | novčane_nagrade = 5.256.254 [[Britanska funta|£]] | najveći_brejk = [[Maksimalni brejk|147]] <small>(5 puta)</small> | trocifreni_brejkovi = 772 | kraj_karijere = | rangirne_titule = 21 | manje_titule = 4 | ostale_titule = 6 | svjetski_prvak = [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2019.|2019.]] | web_stranica = | aktualizirano = 3. 2. 2021. }} '''Judd Trump''' profesionalni je [[Engleska|engleski]] [[snuker]]aš. Prije prelaska u profesionalce (2005) imao je dosta uspjeha na turnirima za mlađe uzraste. Zbog izrazito napadačkog stila igre postao je popularan među publikom. Svoj prvi rangirni turnir osvojio je 3. aprila 2011, pobijedivši [[Mark Selby|Marka Selbyja]] u finalu [[China Open (snuker)|China Opena]] (10–8). Nakon ovog uspjeha došao je i do finala [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetskog prvenstva]] [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2011.|iste godine]], u kojem ga je porazio [[John Higgins (snuker)|John Higgins]], a krajem godine osvojio je i [[UK Championship (snuker)|UK Championship]], savladavši u finalu [[Mark Allen (snuker)|Marka Allena]] (također 10–8). U novembru 2012, nakon ulaska u finale [[International Championship]]a, na pet sedmica preuzeo je prvo mjesto na listi najboljih snukeraša od [[Mark Selby|Marka Selbyja]], nakon čega je Selby osvojio tri uzastopna turnira (dva rangirna) i vratio se na vrh, da bi ga Trump ponovo prestigao nakon [[Welsh Open 2013 (snuker)|Welsh Opena 2013.]] U sezoni [[Snukerska sezona 2018/2019.|2018/2019.]] osvojio je i [[Masters (snuker)|Masters]] i [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2019.|Svjetsko prvenstvo]], postavši 11. igrač u historiji koji je osvojio [[Trostruka kruna (snuker)|trostruku krunu]], tj. tri najvažnija snukerska turnira. == Amaterska karijera == Bio je U-13 i U-15 prvak Engleske, a sa 14 godina plasirao se i u polufinale SP-a U-21. Također sa 14 godina postao je najmlađi igrač u historiji koji je ostvario [[maksimalni brejk]] na nekom takmičenju, srušivši rekord [[Ronnie O'Sullivan|Ronnieja O'Sullivana]] iz 1991. == Profesionalna karijera == U profesionalce je prešao u sezoni [[Snukerska sezona 2005/2006.|2005/2006.]] i na [[Welsh Open (snuker)|Welsh Openu]] postao je najmlađi igrač ikad koji se kvalificirao za glavni dio nekog rangirnog turnira. Trump je [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2007.|2007.]] postao i treći najmlađi igrač ikad koji se plasirao na SP (mlađi od njega bili su [[Stephen Hendry]] i O'Sullivan, a na listi 17-godišnjaka koji su se plasirali na SP još su [[Liu Chuang (snuker)|Liu Chuang]] i [[Luca Brecel]]), pobijedivši u posljednjem kolu kvalifikacija [[James Wattana|Jamesa Wattanu]] 10–5. U prvom kolu igrao je protiv svjetskog prvaka iz [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2005.|2005]], [[Shaun Murphy|Shauna Murphyja]], i izgubio 6–10 iako je vodio 6–5. Nije nastavio u takvoj formi u sezoni [[Snukerska sezona 2007/2008.|2007/2008]], plasiravši se jedino u šesnaestinu finala na Welsh Openu pobjedom protiv [[Joe Swail|Joea Swaila]]. Nije se uspio plasirati ni na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2008.|SP 2008.]] nakon što mu se Swail revanširao u kvalifikacijama pobijedivši ga 9–10 iako je Trump vodio 9–7. Stvari su se promijenile u [[Snukerska sezona 2008/2009.|sljedećoj sezoni]], u kojoj se Trump plasirao u glavni žrijeb na prva četiri turnira sezone. Na [[Grand Prix (snuker)|Grand Prixu]] je profitirao nakon što se s turnira povukao [[Graeme Dott]]. U osmini finala savladao je [[Joe Perry (snuker)|Joea Perryja]] 5–2 unatoč tome što je priznao da nije igrao dobro i što je Perry osjećao da je nadigrao Trumpa. Zatim je došla njegova najveća pobjeda u dotadašnjoj karijeri: savladao je O'Sullivana 5–4 i plasirao se u polufinale, u kojem je ipak bolji bio Higgins 4–6. U kvalifikacijama za [[Bahrain Championship 2008 (snuker)|turnir]] u [[Bahrein]]u pobijedio je dvostrukog svjetskog prvaka [[Mark Williams (snuker)|Marka Williamsa]]. Također je osvojio [[kvalifikacijski turnir za "Masters" (snuker)|kvalifikacijski turnir]] za [[Masters (snuker)|Masters]] [[Masters 2009 (snuker)#Kvalifikacije|2009]], ali ga je već u prvom kolu porazio Mark Allen. Opet se nije uspio plasirati na SP, izgubivši u kvalifikacijama od [[Stephen Lee (snuker)|Stephena Leeja]] 8–10 iako je vodio 6–3. Lee je ovaj meč smatrao lokalnim derbijem jer je on iz obližnjeg [[Trowbridge]]a. Također je primijetio da Trump nije slijedio običaj izvinjavanja prilikom slučajnih ubačaja i zaključio: "Sve što sam čuo o njemu u posljednjih pet godina jest koliko je dobar. Danas je upropastio prednost od 6–3 i nadam se da će biti zapamćen po tome." Trump je završio sezonu unutar top 32 igrača, prvi put u karijeri. Kratko vrijeme trenirao ga je [[Tony Chappel]]. Osvojivši [[Championship League (snuker)|Championship League]] [[Championship League 2009 (snuker)|2009]], Trump se kvalificirao za [[Premijer liga (snuker)|Premijer ligu]] [[Premijer liga 2009 (snuker)|te godine]]. Pobijedio je u četiri od šest mečeva, uključujući i pobjedu 4–2 protiv O'Sullivana, i završio na drugom mjestu na tabeli. Ipak, u polufinalu mu se O'Sullivan uvjerljivo revanširao (1–5). Sezona [[Snukerska sezona 2009/2010.|2009/2010.]] opet je donijela pad u formi i rezultatima na rangirnim turnirima jer se nije uspio plasirati u glavni žrijeb ni na jednom od njih. U januaru 2010. pridružio se snukerskoj agenciji Grove Leisure, čije je sjedište u [[Romford]]u.<ref>{{cite web |url= http://www.grovesnooker.co.uk/2010/01/20/judd-trump-joins-the-grove/ |title= Judd Trump joins the Grove |publisher=grovesnooker.co.uk|date= 20. 1. 2010}}</ref> === 2010/2011. === U [[Snukerska sezona 2010/2011.|ovoj sezoni]] došao je do svog prvog profesionalnog finala na rangirnom turniru, i to na [[China Open 2011 (snuker)|China Openu]]. Tu ga je čekao Selby. Na kraju je Trump slavio 10–8, osvojivši tako svoju prvu veću titulu<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2330296,00.html |title= China Open champ Judd: My career begins now |publisher= World Snooker |date= 3. 4. 2011}}</ref> i probivši se među top 16 na listi najboljih snukeraša. Na putu do titule postigao je i svoj 100. takmičarski [[trocifreni brejk]]. Trump se već bio kvalificirao za SP kad je osvojio China Open, a u prvom kolu žrijeb mu je dodijelio branioca titule, [[Australija]]nca [[Neil Robertson (snuker)|Neila Robertsona]]. Trump je, kao i protiv Selbyja, pobijedio 10–8 i izbacio svjetskog prvaka već u prvom kolu. U sljedećim kolima savladao je [[Martin Gould|Martina Goulda]] (13–6), Dotta (13–5) i [[Ding Junhui|Dinga Junhuija]] (17–15), plasiravši se u svoje prvo finale na SP-u.<ref>{{cite web |url= http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/9390290.stm |title= Rezultati sa SP-a u snukeru 2011. |publisher= BBC News}}</ref> Protivnik mu je bio iskusni Higgins, inače trostruki svjetski prvak. Iako je Trump tri puta imao prednost od tri frejma (posljednji put pri rezultatu 12–9), na kraju je Higgins pobijedio 15–18, postavši tako svjetski prvak četvrti put.<ref>{{cite web |author= Simon Hart |url= http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/8488851/World-Snooker-Championship-2011-John-Higgins-wins-fourth-title-as-Judd-Trump-captures-Crucible-crowd.html |title= World Snooker Championship 2011: John Higgins wins fourth title as Judd Trump captures Crucible crowd |publisher=Daily Telegraph|date= 2. 5. 2011}}</ref> === 2011/2012. === Sezonu je počeo porazom 3–5 od [[Mark Davis (snuker)|Marka Davisa]] u prvom kolu [[Australian Goldfields Open 2011.|Australian Goldfields Opena]].<ref>{{cite web |url= http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2015995/Judd-Trump-beaten-Mark-Davis-Goldfields-Open.html |title= Crucible finalist Trump knocked out Down Under after last 32 defeat to Davis |publisher=Daily Mail|date= 18. 7. 2011}}</ref> Ipak, ovo razočarenje uskoro je zaboravljeno nakon što je osvojio [[Players Tour Championship 2011/2012 – turnir 2|drugi turnir]] iz [[Players Tour Championship|PTC-serije]] te sezone, pobijedivši u finalu Junhuija 4–0.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/14488351 |title= Judd Trump beats Ding Junhui to win PTC event |publisher= BBC Sport |date= 11. 8. 2011}}</ref> Nakon toga je izgubio 1–5 od [[Stuart Bingham|Stuarta Binghama]] u prvom kolu [[Shanghai Masters 2011 (snuker)|Shanghai Mastersa]].<ref>{{cite web |author= James Colasanti |url= http://www.echo-news.co.uk/sport/other/9240764.In_form_Stuart_to_face_Higgins_after_Judd_win/ |title= In-form Stuart Bingham to face John Higgins after Judd Trupp win |publisher=echo-news.com|date= 8. 9. 2011}}</ref> Na [[Players Tour Championship 2011/2012 – 8. turnir|osmom PTC-turniru]] u sezoni došao je do finala, u kojem je bolji bio Robertson,<ref>{{cite web |url= http://maximumsnooker.com/ptc8_2011_robertson_tops_trump.htm |title= PTC8 2011 - Robertson Tops Trump |publisher=maximumsnooker.com|date= 23. 10. 2011}}</ref> ali je trijumfirao odmah na [[Players Tour Championship 2011/2012 – 9. turnir|sljedećem]], u [[Antwerpen]]u, pobijedivši u finalu O'Sullivana 4–3 nakon tek nešto više od sata igre.<ref>{{cite web |url= http://maximumsnooker.com/ptc9_2011_judd_ace_in_antwerp.htm |title= PTC9 2011 - Judd Ace In Antwerp |publisher=maximumsnooker.com|date= 14. 11. 2011}}</ref> Nakon posljednjeg, 12. PTC-turnira, završio je na prvom mjestu u ukupnom poretku, čime se kvalificirao za [[Players Tour Championship 2011/2012 – finale|finalni PTC-turnir]] za ovu sezonu.<ref>{{cite web |title= PTC Order of Merit after PTC12 |url= http://www.worldsnooker.com/staticFiles/ae/98/0,,13165~170158,00.pdf |publisher= World Snooker |access-date= 10. 5. 2019 |archive-url=https://www.webcitation.org/6E1vjJOSK?url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/ae/98/0,,13165~170158,00.pdf |archive-date=29. 1. 2013}}</ref> Dana 11. decembra Trump je osvojio svoj drugi rangirni turnir u karijeri, i to [[UK Championship 2011.|UK Championship]], koji je održan u [[York]]u. Prvo je bio bolji od [[Dominic Dale|Dominica Dalea]] 6–4, zatim je savladao O'Sullivana 6–5 u tijesnoj završnici, nakon zaostatka 4–5. Poslije ovog meča Trump je izjavio da je bio "nadigran" i da je "imao sreće" što je prošao dalje.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16059032 |title= O'Sullivan quit threat as Trump wins |publisher= BBC Sport |date= 7. 12. 2011}}</ref> Zatim ga je čekao okršaj sa [[Stephen Maguire|Stephenom Maguireom]], koji je dobio 6–3.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16097110 |title= Trump sinks Maguire to make semi-final |publisher= BBC Sport |date= 8. 12. 2011}}</ref> U polufinalu mu je protivnik bio Robertson. Meč je bio tijesan i nervozan, a Trump je nakon njega izjavio kako je vjerovao da je Robertson pokuša(va)o ugušiti njegov prirodni stil igre "usporavanjem" i "pravljenjem nezgodnih situacija", ali je na kraju Trump slavio 9–7.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16116320 |title= Trump defeats Robertson in semi-final |publisher= BBC Sport |date= 9. 12. 2011}}</ref> U finalu ga je čekao Mark Allen, koji je odmah napravio prednost od 1–3. Međutim, Trump je tada nanizao sedam frejmova, došavši na dva frejma od prestižne titule. Uprkos Allenovom snažnom povratku u meč (osvojio je pet od sljedećih šest frejmova i smanjio zaostatak na 8–9), Trump je brejkom od 91 poena osvojio 18. frejm, a time i meč (10–8).<ref>{{cite web |url= http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/snooker/8949995/Judd-Trump-holds-off-fightback-from-Mark-Allen-to-take-williamhill.com-UK-Championship-trophy-in-York.html |title= Judd Trump holds off fightback from Mark Allen to take williamhill.com UK Championship trophy in York |publisher=The Telegraph|date= 11. 12. 2011}}</ref> Šestostruki osvajač ovog turnira [[Steve Davis]] rekao je da je Trumpova igra tokom turnira pokazala da je on "predvodnik svoje generacije" snukeraša.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16131999 |title= Judd Trump beats Mark Allen to win title |publisher= BBC Sport |date= 11. 12. 2011}}</ref> Ova pobjeda dovela je Trumpa na peto mjesto WPBSA-liste, što mu je dotad bio plasman karijere. Nastavio je s dobrom formom i došao do polufinala na [[Masters 2012 (snuker)|Mastersu]]. U prvom kolu pobijedio je Binghama, a nakon toga je još jednom bio bolji od O'Sullivana (6–2), čime je međusobni omjer protiv O'Sullivana poboljšao na 5–2.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16634261 |title= Judd Trump beats Ronnie O'Sullivan |publisher= BBC Sport |date= 19. 1. 2012}}</ref> U drugom polufinalu na drugom uzastopnom velikom turniru čekao ga je ponovo Robertson, koji mu se revanširao za poraz od prošlog mjeseca, pobijedivši ga 6–3.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/16666412 |title= Neil Robertson/Shaun Murphy into final |publisher= BBC Sport |date= 21. 1. 2012}}</ref> U prvom kolu [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2012.|SP 2012.]] pobijedio je [[Dominic Dale|Dominica Dalea]] 10–7 iako je u prvoj sesiji igrao pod utjecajem [[trovanje hranom|trovanja hranom]].<ref>{{cite web |url= http://www.guardian.co.uk/sport/2012/apr/25/judd-trump-world-snooker-championship?newsfeed=true |title= Judd Trump overcomes food poisoning to beat Dominic Dale at the Crucible |publisher=The Guardian|date= 25. 4. 2012}}</ref> Ipak, u drugom kolu porazio ga je [[Ali Carter]] 12–13 iako je vodio 12–9, čime je izgubio šanse da sezonu završi na prvom mjestu liste najboljih snukeraša.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/17887396 |title= World Snooker Championship 2012: Trump suffers shock defeat |publisher= BBC Sport |date= 30. 4. 2012}}</ref> === 2012/2013. === [[Snukerska sezona 2012/2013.|Sezonu]] je počeo na [[Wuxi Classic 2012|Wuxi Classicu]]. U drugom kolu savladao je Dalea 5–1, ali ga je zatim porazio [[Robert Milkins]] 3–5.<ref>[http://www.worldsnooker.com/page/WuxiClassicEventArticle/0,,13165~2830558,00.html Rezultati s Wuxi Classica 2012], World Snooker, 3. 7. 2012.</ref> Na [[Shanghai Masters 2012 (snuker)|Shanghai Mastersu]] stigao je do finala, u kojem ga je čekao Higgins. Bila je to repriza finala SP-a 2011. Trump je silovito krenuo i došao do prednosti 7–2, tako da su mu nedostajala samo tri frejma do titule, ali se Higgins ko zna koji put vratio iz mrtvih i na kraju dobio meč u odlučujućem frejmu (9–10).<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/19692139 |title= Shanghai Masters: John Higgins edges Judd Trump in final |publisher= BBC Sport |date= 23. 9. 2012}}</ref> Sljedeći rangirni turnir bio je [[International Championship 2012|International Championship]] u [[Chengdu]]u. Trump je igrao dosta uvjerljivo; nešto više problema imao je tek u četvrtfinalu protiv Allena (6–5), te u finalu protiv Robertsona. Finale je bilo veoma zanimljivo, s dosta preokreta i propuštenih prilika na obje strane. Na kraju je ipak slavio Trump 10–8, osvojivši nagradu od 125.000 funti.<ref>[http://bilijar.info/snooker/ostali-turniri/item/264-trump-preko-robertsona-do-nove-titule "Trump preko Robertsona do nove titule"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121124011733/http://bilijar.info/snooker/ostali-turniri/item/264-trump-preko-robertsona-do-nove-titule |date=24. 11. 2012 }}, ''bilijar.info'', 4. 11. 2012.</ref> Nakon toga su uslijedili manji rangirni turniri: [[Players Tour Championship 2012/2013 – 4. turnir|4. turnir]] [[Players Tour Championship 2012/2013.|PTC-serije]] (''Kay Suzanne Memorial Trophy'') i [[European Tour 2012/2013 – 4. turnir|Bulgarian Open]]. Na oba je došao do finala i oba puta protivnik mu je bio Higgins, u razmaku od samo četiri dana. Prvo finale dobio je Higgins (2–4), a drugo Trump (4–0). U [[Premijer liga (snuker)|Premijer ligi]] Trump je bio pobjednik svoje grupe i plasirao se u polufinale, u kojem je dobio Robertsona 5–4.<ref>[http://www.premierleaguesnooker.com/news/trump_edges_scrappy_semi.htm "Trump edges scrappy semi"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130201124925/http://www.premierleaguesnooker.com/news/trump_edges_scrappy_semi.htm |date=1. 2. 2013 }}, ''premierleaguesnooker.com'', 24. 11. 2012.</ref> Međutim, u finalu je bolji bio Bingham 2–7.<ref>[http://www.premierleaguesnooker.com/news/super_stu_takes_premier_league_title.htm "Super Stu takes Premier League title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110214302/http://www.premierleaguesnooker.com/news/super_stu_takes_premier_league_title.htm |date=10. 11. 2013 }}, ''premierleaguesnooker.com'', 25. 11. 2012.</ref> Na [[UK Championship 2012 (snuker)|UK Championship]] došao je kao branilac titule. Žrijeb mu je u prvom kolu dodijelio [[Mark Joyce|Marka Joycea]], 50. na WPBSA-listi. Iako je vodio 3–0 i 5–2, Trump je izgubio posljednja četiri frejma i doživio iznenađujući poraz (5–6). Razočarenje je dodatno povećao Selby, koji je osvojio turnir i tako se vratio na prvo mjesto WPBSA-liste nakon samo pet sedmica. Sljedeći turnir bio je [[Masters 2013 (snuker)|Masters]]. U prvom kolu, tj. osmini finala tijesno je pobijedio [[Barry Hawkins|Barryja Hawkinsa]] 6–5, ali ga je u četvrtfinalu iznenađujuće lahko savladao [[Graeme Dott]] 1–6. Ni na [[German Masters 2013.|German Mastersu]] u [[Berlin]]u nije postigao zapažen rezultat; izgubio je već u prvom kolu od [[Anthony Hamilton (snuker)|Anthonyja Hamiltona]] 4–5.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21268498 |title= Judd Trump knocked out of German Masters in last 32 |publisher= BBC Sport |date= 1. 2. 2013}}</ref> Na [[Welsh Open 2013 (snuker)|Welsh Openu]] došao je do polufinala, pobijedivši Dalea, [[Andrew Higginson|Higginsona]] te iznenađenje turnira, [[Indija|Indijca]] [[Pankaj Advani|Pankaja Advanija]], ali ga je tu zaustavio Maguire (4–6), koji je na kraju i osvojio turnir. Ipak, ovaj rezultat bio je dovoljan Trumpu da se vrati na broj 1 WPBSA-liste s obzirom na to da je Selbyja već u prvom kolu iznenađujuće lahko porazio Perry (4–0). On, međutim, nije u tome vidio neku utjehu, rekavši da je osvajanje titula važnije od broja 1: "Ne nalazim utjehu večeras zbog vraćanja na broj 1. Želim osvajati turnire i titule, zato sam tu."<ref>{{cite news | url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/4799142/Judd-Trump-loses-to-Stephen-Maguire-in-Welsh-Open.html | title=Juddernaut comes crashing to a halt | publisher=[[The Sun (UK)|The Sun]]| access-date=29. 4. 2013 | first=Harry | last=Talbot}}</ref> Na [[World Open 2013 (snuker)|World Openu]] revanširao se Joyceu "pomevši" ga 5–0 i pobijedivši zatim i [[Nigel Bond|Nigela Bonda]] 5–1, da bi ga zatim porazio [[Matthew Stevens]] 3–5.<ref>{{cite news |url=http://www1.skysports.com/snooker/news/12243/8531312/Haikou-World-Open-Matthew-Stevens-beats-Judd-Trump-after-getting-own-cue-back | title=Haikou World Open: Matthew Stevens beats Judd Trump after getting own cue back | publisher=[[Sky Sports]] | access-date=29. 4. 2013}}</ref> Trump se kvalificirao za [[Players Tour Championship 2012/2013 - finalni turnir|PTC-finale]] završivši drugi u ukupnom poretku<ref>{{cite web | url=http://www.snooker.org/res/index.asp?template=10 | title=Order of Merit 2012/2013 | publisher=Snooker.org | access-date=29. 4. 2013 | archive-date=28. 4. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130428072211/http://snooker.org/res/index.asp?template=10 | url-status=dead }}</ref>, ali je izgubio u prvom kolu od [[Alfred Burden|Alfieja Burdena]] 3–4.<ref>{{cite news | url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2293026/PTC-Grand-Finals-Judd-Trump-loses-Alfie-Burden-Galway.html | title=Trump dumped out by Burden in Galway as World No 1 suffers shock defeat | publisher=[[Daily Mail]]| access-date=29. 4. 2013 | location=London | first=Mike | last=Dawes | date=14. 3. 2013}}</ref> Također je poražen u prvom kolu [[China Open 2013 (snuker)|China Opena]] 3–5 od svog dobrog prijatelja, [[Jack Lisowski|Jacka Lisowskog]], predavši ponovo poziciju broj 1 Selbyju i otišavši na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2013.|Svjetsko prvenstvo]] u ne baš dobroj formi.<ref>{{cite web | url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21940261 | title=China Open: John Higgins & Judd Trump out in first round | publisher=[[BBC Sport]] | access-date=29. 4. 2013}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21988562 | title=Neil Robertson beats Mark Selby to win China Open title | publisher=BBC Sport | access-date=29. 4. 2013}}</ref> Izjavio je da se za ovo prvenstvo pripremio bolje nego ikad i u prvom kolu pobijedio je Dalea drugu godinu uzastopno, ovog puta 10–5.<ref>{{cite web | url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3155743,00.html | title=Trump In Shape For Title Tilt | publisher=WPBSA| access-date=29. 4. 2013}}</ref> Pri vodstvu 8–7 protiv [[Marco Fu|Marca Fua]] nanizao je pet frejmova i prošao u četvrtfinale, u kojem ga je čekao Murphy.<ref>{{cite web | url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3159650,00.html | title=Strong Finish Puts Trump Into Quarters | publisher= World Snooker | access-date=27. 4. 2013}}</ref> Trump se iz zaostatka 3–8 vratio na 8–8 na kraju druge sesije. Meč je otišao u odlučujući frejm, koji je trajao 53 minute, a dobio ga je Trump na žutoj kugli.<ref>{{cite news |title=Trump beats Murphy in Classic |url= http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3164065,00.html |publisher= World Snooker |date=1. 5. 2013 |access-date=2. 5. 2013}}</ref> U polufinalu je igrao protiv O'Sullivana, ali nije uspio kapitalizirati šanse koje su se pojavljivale: iako je ubacio makar jednu kuglu u 24 od 28 odigranih frejmova, uspio je napraviti samo četiri brejka veća od 50 poena u porazu 11–17.<ref>{{cite news |title=Ronnie O'Sullivan beats Judd Trump to reach final |url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/22400372 | publisher=BBC Sport | access-date=4. 5. 2013}}</ref> Nakon meča je rekao: "Vjerovatno sam u ovom meču igrao najgore na cijelom turniru. Vjerovatno bih s ovakvom igrom izgubio od bilo koga."<ref>{{cite web | url= http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3167132,00.html | title=Rocket Blasts Into Fifth World Final | publisher= World Snooker | access-date=4. 5. 2013}}</ref> === 2013/2014. === Na početku [[Snukerska sezona 2013/2014.|ove sezone]] bio je na trećem mjestu rang-liste. Krenuo je slabim rezultatima, izgubivši u prvom kolu na [[Wuxi Classic 2013.|Wuxi Classicu]], [[Shanghai Masters 2013 (snuker)|Shanghai Mastersu]] i [[International Championship 2013.|International Championshipu]], a nije se uspio kvalificirati ni za [[Indian Open 2013 (snuker)|Indian Open]].<ref name="2013/14">{{cite web|title=Judd Trump 2013/2014|url=http://www.snooker.org/res/index.asp?player=12&season=2013|publisher=Snooker.org|access-date=23. 7. 2013}}</ref> U novembru je ušao u finale [[European Tour 2013/2014 - 6. turnir|Kay Suzanne Memorial Cupa]], koji spada u manje rangirne turnire, ali je izgubio 1–4 od Marka Allena.<ref>{{cite web | url=http://www.worldsnooker.com/page/EuropeanTour6Article/0,,13165~3532038,00.html | title=Results | publisher= World Snooker | access-date=22. 1. 2014}}</ref> Kasnije istog mjeseca postigao je svoj prvi službeni [[maksimalni brejk]] u porazu od Selbyja u šesnaestini finala [[European Tour 2013/2014 - 7. turnir|Antwerp Opena]].<ref>{{cite web|title=Trump Makes 147 In Antwerp|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3538266,00.html|work=worldsnooker.com|publisher= World Snooker |access-date=15. 11. 2013}}</ref> Plasirao se u četvrto kolo [[UK Championship 2013 (snuker)|UK Championshipa]], gdje ga je ponovo savladao Allen (4–6), da bi zatim izgubio od Fua u prvom kolu [[Masters 2014 (snuker)|Mastersa]] (5–6).<ref name="2013/14"/><ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/25715768 | title=Masters 2014: Judd Trump loses to Marco Fu in first round | publisher=BBC Sport | access-date=22. 1. 2014}}</ref> Na [[German Masters 2014.|German Mastersu]] izgubio je samo četiri frejma u pet mečeva do finala, što mu je bilo prvo finale na rangirnom turniru u ovoj sezoni. Čekao ga je Junhui. U prvoj sesiji Trump je dvaput imao dva frejma prednosti, ali se na pauzu otišlo s izjednačenih 4–4. U drugoj sesiji izgubio je pet od sljedećih šest frejmova, te je Junhui pobijedio 5–9.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/26009924 | title=Ding Junhui in historic German Masters win over Judd Trump | publisher=BBC Sport | access-date=6. 5. 2014}}</ref> Na [[Welsh Open 2014 (snuker)|Welsh Openu]] je izgubio u osmini finala od Higginsa (3–4).<ref>{{Cite news|url=http://www1.skysports.com/snooker/news/12040/9188318/welsh-open-john-higgins-tops-judd-trump-ronnie-osullivan-awaits|title=Welsh Open: John Higgins tops Judd Trump; Ronnie O'Sullivan awaits|date=27. 2. 2014|access-date=14. 3. 2014|publisher=Sky Sports}}</ref> Higgins ga je zatim još jednom savladao, također u osmini finala, ovog puta rezultatom 4–5 na [[World Open 2014 (snuker)|World Openu]] iako je Trump vodio 4–0.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/291137.html|title=Higgins rallies to remarkable comeback against Trump|date=13. 3. 2014|access-date=14. 3. 2014|publisher=[[ESPN]]|archive-date=14. 3. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140314173106/http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/291137.html|url-status=dead}}</ref> Donekle je popravio utisak osvajanjem [[Championship League 2014 (snuker)|Championship Leaguea]] (nerangirno takmičenje), pobijedivši u finalu Goulda 3–1.<ref>{{cite web | url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3701471,00.html | title=Trump Triumphs at Championship League | publisher=World Snooker| access-date=6. 5. 2014}}</ref> U prvom kolu [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2014.|Svjetskog prvenstva]] savladao je [[Tom Ford (snuker)|Toma Forda]], a zatim i [[Ryan Day|Ryana Daya]], prošavši time u četvrtfinale, u kojem je igrao protiv Robertsona.<ref name="2013/14"/> Trump je vodio 6–2, 9–6 i 11–8, ali se Robertson vratio i dobio posljednjih pet frejmova za pobjedu 13–11.<ref>{{cite web|title=World Snooker Championship 2014: Robertson in semi-finals |url= http://www.bbc.com/sport/0/snooker/27233268|publisher=BBC Sport |access-date=30. 4. 2014|date=30. 4. 2014}}</ref> Nakon meča je dobio kritike zbog toga što nije čestitao Robertsonu (koji je postao prvi igrač koji je u jednoj sezoni postigao 100 trocifrenih brejkova) nego samo izišao iz dvorane.<ref>{{cite web | url=http://www.bathchronicle.co.uk/Judd-Trump-World-Snooker-Championship-Neil/story-21042206-detail/story.html | title=Judd Trump out of World Snooker Championship as Neil Robertson racks up ton of tons | publisher=[[Bath Chronicle|The Bath Chronicle]]| access-date=6. 5. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140507015227/http://www.bathchronicle.co.uk/Judd-Trump-World-Snooker-Championship-Neil/story-21042206-detail/story.html | archive-date=7. 5. 2014 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/27234957 | title=World Snooker Championship: Neil Robertson record played down | publisher=BBC Sport | access-date=6. 5. 2014}}</ref> Kasnije je rekao da mu Robertsonovo postignuće nije značilo ništa i da je odabrao da mu čestita nakon meča.<ref>{{cite web | url=http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/304023.html | title=Trump not impressed by Robertson record | publisher=[[ESPN (UK)]] | access-date=6. 5. 2014 | archive-date=7. 5. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140507012441/http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/304023.html | url-status=dead }}</ref> === 2014/2015. === [[Snukerska sezona 2014/2015.|Novu sezonu]] počeo je na [[Wuxi Classic 2014.|Wuxi Classicu]], gdje je ispao u trećem kolu. Međutim, popravio se već na sljedećem turniru, [[Australian Goldfields Open 2014.|Australian Goldfields Openu]], gdje je osvojio četvrtu rangirnu titulu u karijeri, porazivši u finalu Robertsona 9–5.<ref name="2014/15">{{cite web|url=http://snooker.org/res/index.asp?event=333 |title= Australian Goldfields Open (2014) |publisher=Snooker.org|access-date=23. 5. 2014}}</ref> Plasirao se u finale [[European Tour 2014/2015 – 2. turnir|Paul Hunter Classic]]a, ali je izgubio 2–4 od [[Mark Allen (snuker)|Marka Allena]].<ref>{{cite web|title=Allen First in Fürth |url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~4096292,00.html|work=worldsnooker.com|publisher= WPBSA|date=24. 8. 2014|access-date=25. 8. 2014}}</ref> Na sljedeća dva rangirna turnira poražen je u prvom, odnosno drugom kolu od Dalea i [[Jamie Burnett|Jamieja Burnetta]].<ref name="2014/15"/> Došao je do finala na [[Šampion šampiona 2014.|Šampionu šampiona]], u kojem je najprije zaostajao 3–8 za O'Sullivanom da bi zatim dobio četiri frejma zaredom, uz dva trocifrena brejka. Međutim, O'Sullivan je dobio sljedeća dva za pobjedu 10–7, a Trump je ustvrdio da je standard O'Sullivanove igre tokom meča bio najbolji koji je dotad vidio.<ref>{{cite web |url= http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/367021.html |title= O'Sullivan sees off Trump challenge to seal title |publisher= ESPN (UK) |access-date= 9. 11. 2014 |archive-date= 10. 11. 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20141110050805/http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/367021.html |url-status= dead }}</ref> Njih dvojica susrela su se i u finalu [[UK Championship 2014 (snuker)|UK Championship]]a, u kojem je Trump zaostajao 4–9, s najvećim brejkom od samo 56 poena. Ipak, dobio je 14. frejm i zatim napravio dva uzastopna trocifrena brejka te brejk od 86 poena, smanjivši na 8–9. U sljedećem frejmu zaostajao je 0–59, ali je tada počistio sto brejkom od 67 poena, odvevši meč u odlučujući frejm; O'Sullivan je u njemu napravio odlučujući brejk za titulu nakon što se Trump nije uspio izvući iz snukera. O'Sullivan je kasnije opisao meč kao najteži u karijeri.<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/30369049 |title= UK Championship final: Ronnie O'Sullivan beats Judd Trump |publisher= BBC Sport |access-date=7. 12. 2014}}</ref> Na [[Masters 2015 (snuker)|Mastersu]], Trump je izgubio 4–6 od [[Stephen Maguire|Stephena Maguirea]] u prvom kolu.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/sport/0/snooker/30780077 | title=Masters 2015: Stephen Maguire and Neil Robertson win 6-4 |publisher= BBC Sport |access-date=13. 1. 2015}}</ref> U četvrtfinalu [[German Masters 2015.|German Mastersa]] napravio je drugi maksimalni brejk u karijeri, ali ga je savladao [[Mark Selby]] 4–5.<ref>{{cite web | url=http://www.bathchronicle.co.uk/German-Masters-Judd-Trump-racks-second-career-147/story-25990306-detail/story.html | title=German Masters: Judd Trump racks up second career 147 in quarter-final defeat to Mark Selby |publisher=[[Bath Chronicle]]|access-date=3. 5. 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150518104823/http://www.bathchronicle.co.uk/German-Masters-Judd-Trump-racks-second-career-147/story-25990306-detail/story.html |archive-date=18. 5. 2015 }}</ref> Na inauguralnom [[World Grand Prix 2015 (snuker)|World Grand Prixu]] eliminirao je [[Mark Williams (snuker)|Marka Williamsa]] 4–3 na posljednjoj crnoj kugli, ali je zatim u polufinalu protiv [[Martin Gould|Martina Goulda]] došao u zaostatak 1–5.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/0/wales/31995869 | title=World Grand Prix: Judd Trump beats Mark Williams in Llandudno | publisher= BBC Sport |access-date=3. 5. 2015}}</ref> Međutim, tada je osvojio pet frejmova zaredom, uz omjer poena 395:37, i dobio 6–5.<ref>{{cite web | url=http://www.dailypost.co.uk/sport/other-sport/watch-judd-trump-secures-place-8892973 | title=Judd Trump secures place in World Grand Prix final after remarkable comeback |publisher=[[North Wales Daily Post]]|access-date=3. 5. 2015}}</ref> Zatim je treći put u sezoni igrao finale protiv O'Sullivana i opet došao u zaostatak 4–7 da bi potom nanizao šest frejmova, uključujući brejk od 142 poena (najveći na turniru), za konačnih 10–7 i drugu titulu u sezoni.<ref>{{cite web | url=http://www.dailymail.co.uk/sport/article-3006987/Judd-Trump-beats-Ronnie-O-Sullivan-win-inaugural-Grand-Prix-title-Llandudno.html | title=Judd Trump beats Ronnie O'Sullivan to win inaugural Grand Prix title in Llandudno |publisher=[[Daily Mail]]| access-date=3. 5. 2015}}</ref> Također je igrao polufinale na [[Players Tour Championship 2014/2015 – finalni turnir|PTC Grand Finalu]], u kojem je poražen od Williamsa 2–4.<ref name="2014/15"/> U četvrtfinalu [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2015.|Svjetskog prvenstva]] prikazao je svoj najbolji snuker postigavši četiri trocifrena brejka u uvjerljivoj pobjedi 13–4 protiv [[Ding Junhui]]ja; kasnije je izjavio da će, ako mogne igrati na istom nivou u ostatku turnira, osigurati svoju prvu titulu svjetskog prvaka.<ref>{{cite web |url= http://www1.skysports.com/snooker/news/12040/9828092/ill-trump-blows-away-ding |title= Judd Trump crushes Ding Junhui 13-4 to reach World Championship semi-finals |publisher= Sky Sports |access-date= 3. 5. 2015}}</ref> Nakon ranog vodstva 2–1 protiv [[Stuart Bingham|Stuarta Binghama]] u polufinalu Trump nije mogao zadržati prednost i Bingham je poveo 16–14. Trump je zatim napravio dva trocifrena brejka i izborio odlučujući frejm, u kojem je promašio crvenu za srednju rupu zbog tzv. ''kika'' (lošeg kontakta bijele i crvene) i Bingham je to iskoristio i prošao u finale.<ref>{{cite web |url= http://www.bathchronicle.co.uk/World-Snooker-Championship-Judd-Trump-says-semi/story-26434636-detail/story.html |title= World Snooker Championship: Judd Trump says semi-final defeat to Stuart Bingham was tough to take |publisher=Bath Chronicle|access-date= 3. 5. 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150723011517/http://www.bathchronicle.co.uk/World-Snooker-Championship-Judd-Trump-says-semi/story-26434636-detail/story.html |archive-date=23. 7. 2015 |url-status= dead }}</ref> === 2015/2016. === U pokušaju odbrane titule na [[Australian Goldfields Open 2015.|Australian Goldfields Openu]] Trump je ispao u četvrtfinalu od Maguirea (1–5).<ref name="2015/16">{{cite web |url= http://snooker.org/res/index.asp?player=12 |title= Judd Trump 2015/2016 |publisher=Snooker.org|access-date= 21. 9. 2015}}</ref> Nakon toga se plasirao u finale [[Shanghai Masters 2015 (snuker)|Shanghai Mastersa]], ali je nakon prve sesije zaostajao 3–6 za [[Kyren Wilson|Kyrenom Wilsonom]], tada 54. igračem na svjetskoj rang-listi. Wilson je također vodio 8–4 i 9–7, ali Trump je opet izborio odlučujući frejm, koji je ipak dobio Wilson.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/34306578 |title= Shanghai Masters: Kyren Wilson pips Judd Trump to win first title |publisher= BBC Sport |access-date=21. 9. 2015}}</ref> U trećem kolu [[UK Championship 2015 (snuker)|UK Championshipa]] protiv [[Liang Wenbo]]a postigao je 278 bodova bez odgovora protivnika osvojivši prva tri frejma, ali je izgubio meč 4–6. Taj kolaps nazvao je sramotom rekavši da se tad osjećao najgore ikad u profesionalnoj karijeri.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/34976937 |title= UK Championship: Judd Trump 'embarrassed' by collapse |publisher= BBC Sport |access-date= 6. 2. 2016}}</ref> U novoj kalendarskoj godini Trump i [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] postavili su rekord od šest trocifrenih brejkova u mečevima na šest dobijenih frejmova (četiri je postigao Trump, a dva Australac). Trump je završio meč vrlo lijepim brejkom od 129 poena za pobjedu 6–5, a Robertson je meč opisao kao najveći u historiji Mastersa.<ref>{{cite web |url=http://www.worldsnooker.com/trump-wins-greatest-ever-masters-match/ |title= Trump Wins "Greatest Ever Masters Match" |publisher= World Snooker |access-date= 6. 2. 2016}}</ref> No, u polufinalu ga je savladao [[Barry Hawkins]] 4–6.<ref>{{cite web |url= http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-3402726/Barry-Hawkins-reaches-Masters-final-surprise-victory-Judd-Trump.html |title= Barry Hawkins reaches first Masters final with surprise victory over Judd Trump |publisher=Daily Mail|access-date= 6. 2. 2016}}</ref> Prvu titulu u sezoni osvojio je u [[Championship League 2016 (snuker)|Championship Leagueu]] porazivši u finalu O'Sullivana 3–2.<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/trump-in-a-league-of-his-own/ |title= Trump in a League of his Own |publisher= World Snooker |access-date= 31. 7. 2016}}</ref> Nedugo potom došao je i do svoje pete titule na rangirnim turnirima i prve u gotovo dvije godine nadigravši [[Ricky Walden|Rickyja Waldena]] 10–4 u finalu [[China Open 2016 (snuker)|China Opena]].<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/trump-conquers-china-again/ |title= Trump Conquers China Again |publisher= World Snooker |access-date=31. 7. 2016}}</ref> Nakon što je u prvom kolu [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2016.|Svjetskog prvenstva]] došao u zaostatak 3–7 protiv Liang Wenboa, Trump je na [[Twitter]]u objavio da će častiti pićem ako preokrene rezultat. To mu je pošlo za rukom – dobio je meč 10–8 i ostavio 200 funti iza lokalnog bara.<ref>{{cite web |author= James Whaling |url= https://www.mirror.co.uk/sport/other-sports/snooker/judd-trump-pays-fans-drinks-7807653 |title= Judd Trump pays for fans' drinks after Snooker World Championship 2016 comeback against Liang Wenbo |publisher=[[Daily Mirror]]|date= 21. 4. 2016 |access-date=16. 5. 2019}}</ref> No, u drugom kolu nije se uspio izvući iz sličnog zaostatka protiv Ding Junhuija i izgubio je 10–13.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.com/sport/snooker/36132489 |title= World Snooker Championship: Ding Junhui knocks out Judd Trump |publisher= BBC Sport |access-date=31. 7. 2016}}</ref> === 2016/2017. === [[Datoteka:Ion Tiriac and Judd Trump.jpg|mini|desno|Trump nakon osvajanja [[European Masters 2016 (snuker)|European Mastersa 2016.]] u [[Bukurešt]]u]] U četvrtfinalu [[European Masters 2016 (snuker)|European Mastersa]] Trump je "pomeo" Higginsa 4–0, a zatim nadigrao i Selbyja 6–2 i zakazao još jedan finalni obračun protiv O'Sullivana. Bio je u zaostatku 6–8, ali je zatim osvojio tri preostala frejma za svoju šestu rangirnu titulu.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/37602320| title= Judd Trump beats Ronnie O'Sullivan in European Masters final |publisher= BBC Sport |access-date= 5. 1. 2016}}</ref> Na sljedećem turniru, [[English Open 2016 (snuker)|English Openu]], ponovo je lahko pobijedio Higginsa u četvrtfinalu, ovog puta 5–1, a zatim Hawkinsa 6–2, ostvarivši tako 14. pobjedu zaredom.<ref>{{cite web |url= http://www.eurosport.co.uk/snooker/english-open/2016-2017/judd-trump-to-face-liang-wenbo-in-english-open-final_sto5913250/story.shtml |title= Judd Trump to face Liang Wenbo in English Open final |publisher= [[Eurosport]] |access-date=5. 1. 2016}}</ref> No, u finalu je izgubio 6–9 od Liang Wenboa nakon što je propustio dobru priliku da izjednači na 7–7.<ref>{{cite web |url=http://www.worldsnooker.com/liang-claims-maiden-ranking-title/ |title= Liang Claims Maiden Ranking Title |publisher= World Snooker |access-date=5. 1. 2016}}</ref> Pobjedom protiv Murphyja 6–5 na posljednjoj crnoj kugli prošao je u polufinale [[International Championship 2016.|International Championshipa]], u kojem ga je pobijedio [[Ding Junhui]] 4–9.<ref name="2016/17">{{cite web |url= http://www.snooker.org/res/index.asp?player=12&season=2016 |title= Judd Trump 2016/2017 |publisher=Snooker.org|access-date= 5. 1. 2016}}</ref> U drugom kolu [[UK Championship 2016 (snuker)|UK Championshipa]] pretrpio je iznenađujući poraz 2–6 od [[Oliver Lines|Olivera Linesa]].<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/38124447 |title= UK Championship 2016: Oliver Lines stuns Judd Trump to join dad Peter in round three |publisher= BBC Sport |access-date=5. 1. 2016}}</ref> U polufinalu [[Scottish Open 2016 (snuker)|Scottish Opena]] protiv Higginsa vodio je 5–1, napravivši tri trocifrena brejka i jedan od 99 poena, ali se Higgins vratio u meč i pobijedio 6–5.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/38351800 |title= Scottish Open: John Higgins stuns Judd Trump to reach final |publisher= BBC Sport |access-date= 5. 1. 2016}}</ref> U izuzetno kvalitetnom meču prvog kola na [[Masters 2017 (snuker)|Mastersu]] Trump je napravio dva trocifrena brejka, a [[Marco Fu]] tri, uz još devet brejkova većih od 50 poena, a na kraju je tijesno pobijedio Fu (6–5).<ref>{{cite web |url= http://www.eurosport.co.uk/snooker/the-masters/2016-2017/marco-fu-edges-out-judd-trump-in-epic-as-neil-robertson-sets-up-ronnie-o-sullivan-clash_sto6017890/story.shtml |title= Marco Fu edges out Judd Trump in epic as Neil Robertson sets up Ronnie O'Sullivan clash |publisher= Eurosport |access-date= 12. 3. 2017}}</ref> Hawkins je promašio meč-kuglu (žutu) u njihovom četvrtfinalnom ogledu na [[Welsh Open 2017 (snuker)|Welsh Openu]] i Trump je ubacio sve obojene kugle, pobijedivši 5–4. Zatim je porazio [[Scott Donaldson|Scotta Donaldsona]] 6–3 i prošao u finale, u kojem ga je čekao Bingham;<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/39010074 |title= Welsh Open 2017: Judd Trump beats Barry Hawkins in final frame to reach semi-final |publisher= BBC Sport |access-date= 12. 3. 2017}}</ref> zaostajao je 0–4 da bi se vratio i poveo 8–7, ali je izgubio dva posljednja frejma i meč.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/39022490 |title= Welsh Open 2017: Stuart Bingham beats Judd Trump 9–8 in final |publisher= BBC Sport |access-date= 12. 3. 2017}}</ref> Novo finale uslijedilo je na [[Gibraltar Open 2017.|Gibraltar Openu]] nakon što je u polufinalu preokrenuo 0–2 protiv [[Ryan Day|Ryana Daya]], ali je poražen od Murphyja 2–4.<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/murphy-rules-rock/|title= Murphy Rules the Rock| publisher= World Snooker |access-date=12. 3. 2017}}</ref> Došao je i do trećeg finala na rangirnim turnirima u 30 dana na [[Players Championship 2017 (snuker)|Players Championshipu]], u kojem je pri zaostatku 2–5 protiv Fua osvojio šest frejmova uzastopno, što je odredilo ostatak meča i Trumpu donijelo sedmu rangirnu titulu (10–8).<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/wales/39242629 |title= Players Championship: Judd Trump beats Marco Fu 10-8 final |publisher= BBC Sport |access-date= 14. 3. 2017}}</ref> U trećem kolu [[China Open 2017 (snuker)|China Opena]] napravio je svoj prvi maksimalni brejk prenošen na televiziji u pobjedi 5–3 protiv [[Tian Pengfei]]ja,<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/39447052 |title= Judd Trump makes maximum 147 break in China Open last-16 victory |publisher= BBC Sport |access-date= 14. 4. 2017}}</ref> ali ga je u četvrtfinalu istim rezultatom iznenađujuće savladao [[Hossein Vafaei]].<ref name="2016/17"/> Na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2017.|Svjetsko prvenstvo]] došao je tvrdeći "Iskreno vjerujem da mogu igrati na standardu koji je danas rijedak," kao i da je on "najbolji" na svijetu.<ref>{{cite web|title=World Championship 2017: Favourite tag is an 'advantage' - Judd Trump |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/39602348 |website= BBC |access-date=19. 4. 2017}}</ref> U meču prvog kola dobio je prva četiri frejma prije nego što se [[Rory McLeod (snuker)|Rory McLeod]] sabrao i odgovorio osvojivši sljedećih pet. Izgledalo je da se Trump muči s povredom ramena i na kraju je izgubio 8–10 od igrača plasiranog 52 mjesta niže na svjetskoj rang-listi.<ref>{{cite web |url= http://www.eurosport.co.uk/snooker/world-championship/2016-2017/1000-1-outsider-rory-mcleod-stuns-judd-trump-in-huge-crucible-upset_sto6135792/story.shtml |title= 1,000-1 outsider Rory McLeod stuns Judd Trump in huge Crucible upset |publisher= Eurosport |access-date= 20. 3. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/trump-suffers-shock-defeat-mcleod/ |title= Trump Suffers Shock Defeat by McLeod |publisher= World Snooker |access-date= 20. 4. 2017}}</ref> === 2017/2018. === Na početku [[Snukerska sezona 2017/2018.|sezone]] bio je treći na [[Snukerska rang-lista 2017/2018.|rang-listi]]. Uspio je odbraniti titulu na [[European Masters 2017 (snuker)|European Mastersu]] u oktobru, pobijedivši u finalu Binghama 9–7.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/41547011 |title= Judd Trump beats Stuart Bingham 9-7 to retain European Masters title |date= 8. 10. 2017 |publisher= BBC Sport |access-date= 7. 5. 2019}}</ref> Sljedećeg mjeseca došao je do finala na [[Shanghai Masters 2017 (snuker)|Shanghai Mastersu]], ali ga je teško porazio O'Sullivan (3–10).<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/osullivan-wins-30th-ranking-title/ |title= O'Sullivan wins 30th ranking title |date= 18. 11. 2017 |publisher= World Snooker |access-date= 7. 5. 2019}}</ref> Na ostala tri rangirna turnira u sezoni plasirao se u polufinale: na [[Scottish Open 2017 (snuker)|Scottish Openu]] izgubio je 4–6 od [[Cao Yupeng]]a, na [[German Masters 2018.|German Mastersu]] 1–6 od Williamsa, nakon što je u četvrtfinalu protiv Ding Junhuija napravio najveći brejk na turniru (140), a na [[Players Championship 2018 (snuker)|Players Championship]] od O'Sullivana 5–6. Do iste faze takmičenja došao je i na [[Masters 2018 (snuker)|Mastersu]], gdje ga je pobijedio Kyren Wilson 5–6.<ref>{{cite web |url= https://www.bbc.co.uk/sport/snooker/42761209 |title= Masters 2018: Kyren Wilson edges Judd Trump 6-5 to reach first final |date=20. 1. 2018 |author= Saj Chowdhury |publisher= BBC Sport |access-date= 7. 5. 2019}}</ref> == Uspjeh po sezonama == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- bgcolor="#efefef" ! '''Turniri''' ! [[Snukerska sezona 2005/2006.|2005/<br/>06.]] ! [[Snukerska sezona 2006/2007.|2006/<br/>07.]] ! [[Snukerska sezona 2007/2008.|2007/<br/>08.]] ! [[Snukerska sezona 2008/2009.|2008/<br/>09.]] ! [[Snukerska sezona 2009/2010.|2009/<br/>10.]] ! [[Snukerska sezona 2010/2011.|2010/<br/>11.]] ! [[Snukerska sezona 2011/2012.|2011/<br/>12.]] ! [[Snukerska sezona 2012/2013.|2012/<br/>13.]] ! [[Snukerska sezona 2013/2014.|2013/<br/>14.]] ! [[Snukerska sezona 2014/2015.|2014/<br/>15.]] ! [[Snukerska sezona 2015/2016.|2015/<br/>16.]] ! [[Snukerska sezona 2016/2017.|2016/<br/>17.]] ! [[Snukerska sezona 2017/2018.|2017/<br/>18.]] ! [[Snukerska sezona 2018/2019.|2018/<br/>19.]] ! [[Snukerska sezona 2019/2020.|2019/<br/>20.]] |- | style="background:#EFEFEF;" | '''[[Snukerska rang-lista|Rejting]]''' | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2005/2006.|NR]]<ref group="nb">Novi igrači nemaju rejting.</ref> | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2006/2007.|74.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2007/2008.|51.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2008/2009.|41.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2009/2010.|30.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2010/2011.|27.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2011/2012.|9.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2012/2013.|2.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2013/2014.|3.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2014/2015.|6.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2015/2016.|7.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2016/2017.|3.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2017/2018.|3.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2018/2019.|5.]] | align="center"| [[Snukerska rang-lista 2019/2020.|2.]] |- |colspan="20"| '''Rangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Riga Masters (snuker)|Riga Masters]]<ref group="nb">Ranije se zvao '''Riga Open''' (2014/2015–2015/2016).</ref> |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|MR |style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |- |style="background:#EFEFEF;"| [[International Championship]] |align="center" colspan="7" style="color:#cccccc;"|Nije održan |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[China Championship (snuker)|China Championship]] | colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[European Open (snuker)|European Masters]]<ref group="nb">Ranije se zvao '''Malta Cup''' (2005/2006–2007/2008).</ref> |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[English Open (snuker)|English Open]] |colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održavan |style="text-align:center; background:thistle;"|F |style="text-align:center; background:#afeeee;"|4K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|4K | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[World Open (snuker)|World Open]]<ref group="nb">Ranije se zvao '''LG Cup''' ([[Snukerska sezona 2003/2004.|2003/2004]]) i '''Grand Prix''' (2004/2005–2009/2010).</ref> |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|G |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Northern Ireland Open (snuker)|Northern Ireland Open]] |colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|POV |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[UK Championship (snuker)|UK Championship]] |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|4K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#afeeee;"|4K | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Scottish Open (snuker)|Scottish Open]] |colspan="7" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|MR |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |style="text-align:center; background:yellow;"|PF |style="text-align:center; background:yellow;"|PF |style="text-align:center; background:yellow;"|PF | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[German Masters]] |align="center" colspan="5" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]] |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Welsh Open (snuker)|Welsh Open]] |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|4K |align="center" style="background:#afeeee;"|4K |align="center" style="background:#afeeee;"|4K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Snooker Shoot-Out|Shoot-Out]] |colspan="5" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održavan |colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nerangirni |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; color:#ccc;"|N | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Players Championship (snuker)|Players Championship]]<ref group="nb">Ranije se zvao '''Players Tour Championship Grand Finals''' (2010/2011–2012/2013) i '''Players Championship Grand Final''' (2013/2014–2015/2016).</ref> |align="center" colspan="5" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:yellow;"|PF | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Gibraltar Open]] |colspan="10" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|MR |style="text-align:center; background:thistle;"|F |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; color:#ccc;"|N | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Tour Championship (snuker)|Tour Championship]] |colspan="13" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; background:yellow;"|PF | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[China Open (snuker)|China Open]] |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|POZ |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' | |- |colspan="20"| '''Nerangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Paul Hunter Classic]] |colspan="5" style="text-align:center; color:#ccc;"| Pro-am |colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"| Manji rangirni |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"| Rangirni |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]] |colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"|Rangirni |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Šampion šampiona]] | colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Masters (snuker)|Masters]] |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|POZ |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Championship League (snuker)|Championship League]] |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"| NO |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|G |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|G |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#afeeee;"|G |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|G |align="center" style="background:#afeeee;"|2K | |- |colspan="20" | '''Varijante snukera''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici"|SP u snukeru "šestici"]]<ref group="nb">Ranije se zvalo '''Six-red Snooker International''' (2008/2009) i '''Six-red World Grand Prix''' (2009/2010).</ref> |colspan="3" align="center" style="color:#cccccc;"|Nije održano |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|NO |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N | |- |colspan="20"| '''Bivši rangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Northern Ireland Trophy]] |align="center" style="color:#cccccc;"|NBR |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Bahrain Championship 2008.|Bahrain Championship]] |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Wuxi Classic]] |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" colspan="4" style="color:#cccccc;"| Nerangirni |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Australian Goldfields Open]] |align="center" colspan="6" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]] |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:thistle;"|F |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| NR |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Paul Hunter Classic]]<ref group="nb">Ranije se zvao '''Fürth German Open''' (2005/2006–2006/2007).</ref> |colspan="5" style="text-align:center; color:#ccc;"| Pro-am |colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"| Manji rangirni |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"| Rangirni |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Indian Open (snuker)|Indian Open]] |align="center" colspan="8" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="color:#cccccc;"|NO |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|NO |- |colspan="20"| '''Bivši nerangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Kvalifikacijski turnir za "Masters" (snuker)|Kvalifikacije za "Masters"]] |align="center" style="color:#cccccc;"|NO |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Premijer liga (snuker)|Premijer liga]] |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:thistle;"|F |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | [[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]] |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održavan |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"| Rangirni |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Snooker Shoot-Out]] | colspan="5" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" colspan="20" style="color:#cccccc;"| Rangirni |- |style="background:#EFEFEF;" | [[China Championship (snuker)|China Championship]] |colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"|Rangirni |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Hong Kong Masters]] |colspan="12" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; background:yellow;"|PF |colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Romanian Masters 2018.|Romanian Masters]] |colspan="12" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF |colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |} {| class="wikitable" style="font-size:78%;" |- bgcolor="#efefef" ! colspan="4"|Legenda za gornju tabelu |- | align="center" width="30"|KV | poražen u kvalifikacijama | align="center" style="background:#afeeee;"|#K | poražen u ranijim fazama turnira<br />(POZ = pozivnica; G = grupna faza) |- | align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | četvrtfinale | align="center" style="background:yellow;"|PF | polufinale |- | align="center" style="background:#D8BFD8;"|F | finale | align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' | pobjeda (osvojen turnir) |- | align="center" width="30"|DKV | diskvalificiran | align="center" width="30"|N | nije nastupio |} {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |align=center colspan=4|NO/Nije održan || turnir nije održan |- |align=center colspan=4|NR/Nije bio rangirni || turnir nije (više bio) rangirni |} <small> <references group="nb"/> </small> == Finala == === Rangirni turniri: 32 (21–11) === {| | valign=top width=40% align=left | {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Legenda''' |- bgcolor="#e5d1cb" | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] (1–1) |- bgcolor="dfe2e9" | ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' (1–2) |- bgcolor= | Ostala (19–8) |} {| class="sortable wikitable" |width="80" align="center"|'''Ishod''' |width="20" align="center"|'''Br.''' |width="50" align="center"|'''Godina''' |width="250" align="center"|'''Turnir''' |width="200" align="center"|'''Protivnik u finalu''' |width="100" align="center"|'''Rezultat''' |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|1. || align="center"|[[China Open 2011 (snuker)|2011.]] || [[China Open (snuker)|China Open]] || {{ZD|ENG}} [[Mark Selby]] || align="center"|10–8 |- bgcolor="#e5d1cb" |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|1. || align="center"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2011.|2011.]] || [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] || {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] || align="center"|15–18 |- bgcolor="dfe2e9" |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|2. || align="center"|[[UK Championship 2011 (snuker)|2011.]] || [[UK Championship (snuker)|UK Championship]] || {{ZD|SJI}} [[Mark Allen (snuker)|Mark Allen]] || align="center"|10–8 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|2. || align="center"|[[Shanghai Masters 2012 (snuker)|2012.]] || [[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]] || {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] || align="center"|9–10 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|3. || align="center"|[[International Championship 2012 (snuker)|2012.]] || [[International Championship]] || {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] || align="center"|10–8 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|3. || align="center"|[[German Masters 2014.|2014.]] || [[German Masters]] || {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] || align="center"|5–9 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|4. || align="center"|[[Australian Goldfields Open 2014.|2014.]] || [[Australian Goldfields Open]] || {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] || align="center"|9–5 |- style="background:#dfe2e9;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 4. | align="center"|[[UK Championship 2014 (snuker)|2014.]] | [[UK Championship (snuker)|UK Championship]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|9–10 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 5. | align="center"|[[Shanghai Masters 2015 (snuker)|2015.]] | [[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Kyren Wilson]] | style="text-align:center;"|9–10 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 5. | align="center"|[[China Open 2016 (snuker)|2016.]] | [[China Open (snuker)|China Open]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ricky Walden]] | style="text-align:center;"|10–4 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 6. | align="center"|[[European Masters 2016 (snuker)|2016.]] | [[European Open (snuker)|European Masters]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|9–8 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 6. | align="center"|[[English Open 2016 (snuker)|2016.]] | [[English Open (snuker)|English Open]] | {{ZD|KIN}} [[Liang Wenbo]] | style="text-align:center;"|6–9 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 7. | align="center"|[[Welsh Open 2017 (snuker)|2017.]] | [[Welsh Open (snuker)|Welsh Open]] | {{ZD|ENG}} [[Stuart Bingham]] | style="text-align:center;"|8–9 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 8. | align="center"|[[Gibraltar Open 2017.|2017.]] | [[Gibraltar Open]] | {{ZD|ENG}} [[Shaun Murphy]] | style="text-align:center;"|2–4 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 7. | align="center"|[[Players Championship 2017 (snuker)|2017.]] | [[Players Championship (snuker)|Players Championship]] | {{ZD|HK}} [[Marco Fu]] | style="text-align:center;"|10–8 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 8. | align="center"|[[European Masters 2017 (snuker)|2017.]] | [[European Open (snuker)|European Masters]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Stuart Bingham]] | style="text-align:center;"| 9–7 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 9. | align="center"|[[Shanghai Masters 2017 (snuker)|2017.]] | [[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]] <small>(3)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"| 3–10 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 9. | align="center"|[[Northern Ireland Open 2018.|2018.]] | [[Northern Ireland Open (snuker)|Northern Ireland Open]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"| 9–7 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 10. | align="center"|[[World Grand Prix 2019 (snuker)|2019.]] | [[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]] | {{ZD|ENG}} [[Ali Carter]] | style="text-align:center;"| 10–6 |- style="background:#e5d1cb;" | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 11. | align="center"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2019.|2019.]] | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] | {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] | style="text-align:center;"| 18–9 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 12. | align="center"|[[International Championship 2019.|2019.]] | [[International Championship]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Shaun Murphy]] | style="text-align:center;"| 10–3 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 13. | align="center"|[[World Open 2019 (snuker)|2019.]] | [[World Open (snooker)|World Open]] | {{ZD|TAJ}} [[Thepchaiya Un-Nooh]] | style="text-align:center;"| 10–5 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 14. | align="center"|[[Northern Ireland Open 2019.|2019.]] | [[Northern Ireland Open (snuker)|Northern Ireland Open]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"| 9–7 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 15. | align="center"|[[German Masters 2020.|2020.]] | [[German Masters]] | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | style="text-align:center;"| 9–6 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 16. | align="center"|[[Players Championship 2020 (snuker)|2020.]] | [[Players Championship (snuker)|Players Championship]] <small>(2)</small> | {{ZD|KIN}} [[Yan Bingtao]] | style="text-align:center;"| 10–4 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 17. | align="center"|[[Gibraltar Open 2020.|2020.]] | [[Gibraltar Open]] | {{ZD|ENG}} [[Kyren Wilson]] | style="text-align:center;"| 4–3 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 18. | align="center"|[[English Open 2020 (snuker)|2020.]] | [[English Open (snuker)|English Open]] | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | style="text-align:center;"| 9–8 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 10. | align="center"|[[Championship League 2020 (sezona 2020/2021)|2020. (2)]] | [[Championship League (snuker)|Championship League]] | {{ZD|ENG}} [[Kyren Wilson]] | style="text-align:center;"| 1–3 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 19. | align="center"|[[Northern Ireland Open 2020.|2020.]] | [[Northern Ireland Open (snuker)|Northern Ireland Open]] <small>(3)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"| 9–7 |- style="background:#dfe2e9;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 11. | align="center"|[[UK Championship 2020 (snuker)|2020.]] | [[UK Championship]] <small>(2)</small> | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | style="text-align:center;"|9–10 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 20. | align="center"|[[World Grand Prix 2020 (sezona 2020/2021)|2020. (2)]] | [[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]] <small>(3)</small> | {{ZD|ENG}} [[Jack Lisowski]] | style="text-align:center;"| 10–7 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 21. | align="center"|[[German Masters 2021.|2021.]] | [[German Masters]] <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Jack Lisowski]] | style="text-align:center;"| 9–2 |} === Manji rangirni turniri: 8 (4–4) === {| class="sortable wikitable" |width="80" align="center"|'''Ishod''' |width="20" align="center"|'''Br.''' |width="50" align="center"|'''Godina''' |width="250" align="center"|'''Turnir''' |width="200" align="center"|'''Protivnik u finalu''' |width="100" align="center"|'''Rezultat''' |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|1. || align="center"|[[Euro Players Tour Championship 2010/2011 - 1. turnir|2010.]] || [[Paul Hunter Classic]] || {{ZD|ENG}} [[Anthony Hamilton (snuker)|Anthony Hamilton]] || align="center"|4–3 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|2. || align="center"|2011. || [[Players Tour Championship 2011/2012 - 2. turnir|Players Tour Championship - 2. turnir]] || {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] || align="center"|4–0 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|1. || align="center"|2011. || [[Players Tour Championship 2011/2012 - 8. turnir|Alex Higgins International Trophy]] || {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] || align="center"|1–4 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|3. || align="center"|2011. || [[Players Tour Championship 2011/2012 - 9. turnir|Antwerpen Open]] || {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] || align="center"|4–3 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|2. || align="center"|[[Players Tour Championship 2012/2013 - 4. turnir|2012.]] || [[Kay Suzanne Memorial Trophy]] || {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] || align="center"|2–4 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|4. || align="center"|[[European Tour 2012/2013 - 4. turnir|2012.]] || [[Bulgarian Open]] || {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] || align="center"|4–0 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|3. || align="center"|[[European Tour 2013/2014 - 6. turnir|2013.]] || [[Kay Suzanne Memorial Cup]] <small>(2)</small> || {{ZD|SJI}} [[Mark Allen (snuker)|Mark Allen]] || align="center"|1–4 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 4. | align="center"|[[European Tour 2014/2015 – 2. turnir|2014.]] | [[Paul Hunter Classic]] | {{ZD|SJI}} [[Mark Allen (snuker)|Mark Allen]] | style="text-align:center;"|2–4 |} === Nerangirni turniri: 10 (6–4) === {| | valign=top width=40% align=left | {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" | '''Legenda''' |- bgcolor="ffffcc" | Masters (1–0) |- style="background:#ffe6cc;" | Šampion šampiona (0–2) |- bgcolor="d0f0c0" | Premijer liga (0–1) |- | Ostala (5–1) |} |} {| class="sortable wikitable" |width="80" align="center"|'''Ishod''' |width="20" align="center"|'''Br.''' |width="50" align="center"|'''Godina''' |width="250" align="center"|'''Turnir''' |width="200" align="center"|'''Protivnik u finalu''' |width="100" align="center"|'''Rezultat''' |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|1. || align="center"|[[Masters 2009 (snuker)#Kvalifikacije|2008.]] || [[Kvalifikacijski turnir za "Masters" (snuker)|Kvalifikacije za "Masters"]] || {{ZD|ENG}} [[Mark Joyce]] || align="center"|6–1 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|2. || align="center"|[[Championship League 2009 (snuker)|2009.]] || [[Championship League (snuker)|Championship League]] || {{ZD|ENG}} [[Mark Selby]] || align="center"|3–2 |- |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|1. || align="center"|[[Championship League 2012 (snuker)|2012.]] || [[Championship League (snuker)|Championship League]] || {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] || align="center"|1–3 |- bgcolor="d0f0c0" |bgcolor="ffa07a"|Finalist || align="center"|2. || align="center"|[[Premijer liga 2012 (snuker)|2012.]] || [[Premijer liga (snuker)|Premijer liga]] || {{ZD|ENG}} [[Stuart Bingham]] || align="center"|2–7 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|3. || align="center"|[[Championship League 2014 (snuker)|2014.]] || [[Championship League (snuker)|Championship League]] || {{ZD|ENG}} [[Martin Gould]] || align="center"|3–1 |- style="background:#ffe6cc;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 3. | align="center"|[[Šampion šampiona 2014.|2014.]] | [[Šampion šampiona]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|7–10 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 4. | align="center"|[[World Grand Prix 2015 (snuker)|2015.]] | [[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|10–7 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 5. | align="center"|[[Championship League 2016 (snuker)|2016.]] | [[Championship League (snuker)|Championship League]] <small>(3)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|3–2 |- style="background:#ffc;" | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 6. | align="center"|[[Masters 2019 (snuker)|2019.]] | [[Masters (snuker)|Masters]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | style="text-align:center;"|10–4 |- style="background:#ffe6cc;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 4. | align="center"|[[Šampion šampiona 2019.|2019.]] | [[Šampion šampiona]] <small>(2)</small> | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | style="text-align:center;"| 9–10 |} === Ekipna finala: 1 (0–1) === {| class="sortable wikitable" |- |width="80"|'''Ishod''' |width="20"|'''Br.''' |width="50"|'''Godina''' | style="width:150px;"|'''Takmičenje''' | style="width:100px;"|'''Ekipa''' | style="width:100px;"|'''Partner''' | style="width:100px;"|'''Protivnici |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 1. | align="center"|[[Svjetski kup 2017 (snuker)|2017.]] | [[Svjetski kup (snuker)|Svjetski kup]] | {{ZID|Engleska}} | [[Barry Hawkins]] | {{ZID|Kina}} A | style="text-align:center;"| 3–4 |} === Pro-am finala: 8 (5–3) === {| class="sortable wikitable" |width="80" align="center"|'''Ishod''' |width="20" align="center"| '''Br.''' |width="50" align="center"| '''Godina''' |width="250" align="center"| '''Turnir''' |width="200" align="center"| '''Protivnik u finalu''' |width="100" align="center"| '''Rezultat''' |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|1. || align="center"|2003. || [[Pontins Open#Pontins Spring Open|Pontins Spring Open]] || {{ZD|ENG}} [[Mike Hallett]] || align="center"|4–2 |- |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 2. | align="center"|2006. | Pontins Pro-Am – 2. turnir | {{flagicon|WAL}} [[Ryan Day]] | style="text-align:center;"|4–1<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-2/2006/2324 |title=2006 Pontins Pro-Am - Event 2 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2006 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=18. 3. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318064140/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-2/2006/2324 |url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 3. | align="center"|2006. | Pontins Pro-Am – 3. turnir | {{flagicon|ENG}} [[Michael Holt (snooker player)|Michael Holt]] | style="text-align:center;"|4–1<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2006/2325 |title=2006 Pontins Pro-Am - Event 3 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2006 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=10. 10. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010095649/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2006/2325 |url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 1. | align="center"|2007. | Pontins Pro-Am – 6. turnir | {{Flagicon|ENG}} [[Dave Harold]] | style="text-align:center;"|3–4<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-6/2007/2335 |title=2007 Pontins Pro-Am - Event 6 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2007 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=14. 6. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614190748/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-6/2007/2335 |url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 2. | align="center"|2008. | Pontins Pro-Am – 1. turnir | {{ZD|ENG}} [[Stuart Bingham]] | style="text-align:center;"|1–4<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-1/2008/2337 |title=2008 Pontins Pro-Am - Event 1 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2008 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=14. 6. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614132936/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-1/2008/2337 |url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 3. | align="center"|2008. | Pontins Pro-Am – 3. turnir | {{ZD|ENG}} [[Peter Lines]] | style="text-align:center;"|3–4<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2008/2339 |title=2008 Pontins Pro-Am - Event 3 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2008 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=10. 10. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010095746/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2008/2339 |url-status=dead }}</ref> |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik | 4. | align="center"|2009. | Pontins Pro-Am – 3. turnir <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Peter Lines]] | style="text-align:center;"|5–2<ref>{{cite web |author=Ron Florax |url=http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2009/2346 |title=2009 Pontins Pro-Am - Event 3 - Snooker Results & Statistics |publisher=CueTracker |date=1. 1. 2009 |access-date=8. 5. 2019 |archive-date=10. 9. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910011358/http://cuetracker.net/tournaments/pontins-pro-am-event-3/2009/2346 |url-status=dead }}</ref> |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || align="center"|5. || align="center"|2010. || [[Austrian Open (snuker)|Austrian Open]] || {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] || align="center"|6–4 |} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Portal|Snuker}} {{Commonscat|Judd Trump}} * [http://www.worldsnooker.com/page/PlayersAlphabeticalArticle/0,,13165~2234591,00.html Trumpov profil] na ''World Snookeru'' * [http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1&season=2011/2012 Trumpovi rezultati i statistike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210094521/http://www.cuetracker.net/pages/players.php?ID=1&season=2011%2F2012 |date=10. 12. 2013 }} na ''Cue Trackeru'' * [https://web.archive.org/web/20091130004335/http://www.global-snooker.com/Judd-Trump.asp Trumpov profil] na ''Global Snookeru'' * [http://prosnookerblog.com/players/s-t/judd-trump/ Trumpov profil] na ''Pro Snookeru'' {{Svjetski prvaci u snukeru}} {{Pobjednici UK Championshipa (snuker)}} {{Pobjednici Mastersa (snuker)}} {{WPBSA brojevi 1}} {{Snukeraš godine}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Trump, Judd}} [[Kategorija:Rođeni 1989.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Bristol]] [[Kategorija:Engleski snukeraši]] jqm8h0ajtahc4v21wrojvlznkwl88g8 0 166983 3925581 3925140 2026-09-20T08:18:08Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925581 wikitext text/x-wiki {{dobar članak}} {{Infokutija snukeraš | ime = Mark Selby | slika = Mark Selby at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-04 02.jpg | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1983|6|19}} | mjesto_rođenja = [[Leicester]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|godinaSmrt|mjesecSmrt|datumSmrt|godinaRođenja|mjesecRođenja|datumRođenja}} --> | mjesto_smrti = | država = {{ZID|Engleska}} | nadimak = ''The Jester from Leicester'' <br> ''Mark the Shark'' <br> ''The Hoover'' <br> ''Stickability Selby'' <br> ''Sel Boy'' | profesionalni_početak = 1999. | najbolje_mjesto_na_listi = '''[[Spisak svjetskih brojeva 1 u snukeru|1.]]''' | trenutno_mjesto_na_list = 1 (2. 5. 2017) | novčane_nagrade = 4.242.516 [[Britanska funta|£]]<ref name="CueTracker">{{cite web|title=Prize Money - All-time, Professional|url=http://cuetracker.net/Players/Mark-Selby/Career-Total-Statistics|publisher=CueTracker - Snooker Database|access-date=2. 5. 2017|archive-date=7. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207223052/http://www.cuetracker.net/Players/Mark-Selby/Career-Total-Statistics|url-status=dead}}</ref> | najveći_brejk = [[Maksimalni brejk|147]] <small>(2 puta))</small> | kraj_karijere = | trocifreni_brejkovi = 474<ref name="CueTracker"/> | rangirne_titule = 12 | manje_titule = 7 | ostale_titule = 6 | svjetski_prvak = [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2014.|2014]], [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2016.|2016]], [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2017.|2017.]] | aktualizirano = 2. 5. 2017. }} '''Mark Anthony Selby''' profesionalni je [[Engleska|engleski]] [[snuker]]aš i [[bilijar]]ist. Trostruki je [[Svjetski prvaci u snukeru|svjetski prvak]] i trenutni [[Spisak svjetskih brojeva 1 u snukeru|svjetski broj 1]].<ref>{{cite web|title=World Rankings|url=http://www.worldsnooker.com/page/WorldRankingsArticle/0,,13165~2216576,00.html|publisher=[[WPBSA]]|date=8. 5. 2014}}</ref> Profesionalnu karijeru počeo je s 15 godina (1998). Bio je finalist [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2007.|SP-a 2007.]]<ref name="SP '07.">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6633177.stm |title=Higgins beats brave Selby in epic |publisher=BBC Sport |date=8. 5. 2007}}</ref> Nakon što je triput osvojio prestižni ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' ([[Masters 2008 (snuker)|2008]], [[Masters 2010 (snuker)|2010]], [[Masters 2013 (snuker)|2013]]), zatim ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' ([[UK Championship 2012 (snuker)|2012]]) i [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] ([[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2014.|2014]]) postao je deveti igrač koji je makar jednom pobijedio na turnirima koji čine tzv. [[trostruka kruna (snuker)|trostruku krunu]]. Poznat je kao težak protivnik, ali i po uspješnosti u pravljenju brejkova<ref>Brejk je niz poena koje igrač sakupi tokom jedne posjete stolu ("iz jednog štapa").</ref>; dosad je postigao više od 470 [[trocifreni brejk|trocifrenih brejkova]].<ref>Stanje: maj 2017.</ref> Selby igra i bilijar i 2006. postao je [[Svjetski prvaci u bilijaru "osmici"|svjetski prvak]] u [[bilijar "osmica"|"osmici"]]. == Karijera == === Rane godine === Pokazao je potencijal kao tinejdžer, ali je zasjao tek u 20-ima. Do prvog finala na rangirnom turniru došao je sa 19 godina na ''[[Scottish Open (snuker)|Scottish Openu]]'' 2003, u kojem ga je porazio [[David Gray (snuker)|David Gray]] (7–9). Prije toga je već igrao polufinale ''[[China Open (snuker)|China Opena]]'' 2002, iako je usljed tzv. ''[[jet lag]]a'' napustio svoju hotelsku sobu u 2 ujutro umjesto u 2 popodne, pošavši na meč protiv [[Stephen Hendry|Stephena Hendryja]] u ranijoj fazi turnira.<ref>{{cite web |url=http://www.sportinglife.com/snooker/worldchampionships2005/profiles/story_get.cgi?STORY_NAME=Sporting_Life%2F05%2F03%2F31%2Fmanual_113935.html |title=Selbyjev profil na ''Sporting Lifeu'' |access-date=23. 4. 2022 |archive-date=30. 9. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930060013/http://www.sportinglife.com/snooker/worldchampionships2005/profiles/story_get.cgi?STORY_NAME=Sporting_Life%2F05%2F03%2F31%2Fmanual_113935.html |url-status=bot: unknown }}</ref> Na SP-u u snukeru [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2003.|2003.]] i [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2004.|2004.]] gubio je u posljednjem kolu kvalifikacija. Početkom [[Snukerska sezona 2005/2006.|sezone 2005/06.]] s njim je počeo sarađivati bivši profi-snukeraš i njegov sugrađanin, Mukesh Parmar. To je dalo rezultate i Selby se na kraju sezone prvi put kvalificirao za SP. Tada ga je u 1. kolu porazio [[John Higgins (snuker)|John Higgins]], ali se Selby otada svake godine kvalificirao za SP, uključujući i [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2006.|2006]], uprkos tome što je njegov protivnik u posljednjem kolu kvalifikacija, [[Robert Milkins]], postigao [[maksimalni brejk]]. === 2007–2011. === Na SP-u u snukeru 2007. u 1. kolu pobijedio je [[Stephen Lee (snuker)|Stephena Leeja]] 10-7, dobivši 8 uzastopnih frejmova nakon što je gubio 0-5.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6590115.stm |title=Selby completes amazing comeback |publisher=BBC Sport |date= 25. 4. 2007}}</ref> Nakon toga je savladao bivšeg svjetskog prvaka, [[Peter Ebdon|Petera Ebdona]] (13–8), uz 5 trocifrenih brejkova (od toga 3 uzastopna) i plasirao se u četvrtfinale.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6605633.stm |title=Sizzling Selby knocks out Ebdon |publisher=BBC Sport |date=30. 4. 2007}}</ref> Naredni protivnik bio mu je [[Allister Carter|Ali Carter]]. Meč je trajao preko 9 sati, a Selby je pobijedio 13–12 (imao je vodstvo 11–8, ali je Carter onda dobio 4 uzastopna frejma i poveo 11–12).<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6612799.stm |title=Selby finally shakes off Carter |publisher=BBC Sport |date=2. 5. 2007}}</ref> Na kraju je došao do finala pobijedivši [[Shaun Murphy|Shauna Murphyja]] 17–16 nakon što je zaostajao 14–16; odlučujući frejm dobio je zahvaljujući brejku od 64 poena.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/6621799.stm |title=Selby pips Murphy to reach final |publisher=BBC Sport |date=5. 5. 2007}}</ref> U finalu protiv Higginsa nakon prvih dviju sesija zaostajao je 4–12, ali je dobio svih 6 frejmova 3. sesije (2 frejma prenesena su u večernju sesiju jer su potrošili predviđeno vrijeme). Dakle, u posljednju sesiju ušao je sa zaostatkom 10–12, a kasnije se primakao Higginsu na 13–14, ali je Higgins zatim osvojio 4 uzastopna frejma i drugi put u karijeri postao svjetski prvak rezultatom 18–13.<ref name="SP '07." /> Selbyjevi rezultati donijeli su mu 110.000 funti (skoro polovinu ukupne dotadašnje zarade u karijeri). U pobjedničkom govoru Higgins je istakao da je Selby igrač koji je najviše napredovao. Rezultati u [[Snukerska sezona 2006/2007.|sezoni 2006/07.]] donijeli su mu plasman među 16 najboljih na WPBSA-listi<ref>Prvih 16 igrača sa WPBSA-liste automatski su kvalificirani za sve rangirne turnire u toj sezoni.</ref> za [[Snukerska sezona 2007/2008.|narednu sezonu]], preciznije, 11. mjesto.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/leicester/content/articles/2007/05/04/mark_selby_feature.shtml |title=Hot Shot |publisher=BBC Leicester |access-date=9. 9. 2009 |archive-date=23. 1. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090123193532/http://www.bbc.co.uk/leicester/content/articles/2007/05/04/mark_selby_feature.shtml |url-status=dead }}</ref> Pobjede protiv Leeja, Ebdona, Cartera i Murphyja na SP 2007. donijele su mu i nagradu "Srebrni žeton" od sponzora prvenstva za izvanredne rezultate; nagrada mu je uručena na priredbi nakon prvenstva od strane Asocijacije snukerskih novinara.<ref>{{cite web|url=http://www.worldsnooker.com/news_press_releases-18703.htm|title=Selby's Had His Chip|publisher=World Snooker|date=5. 5. 2007|access-date=20. 5. 2012|archive-date=14. 5. 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070514012803/http://www.worldsnooker.com/news_press_releases-18703.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> Nakon skromnog početka sezone, imao je jak nastup na drugom po važnosti profesionalnom snukerskom turniru, ''[[UK Championship (snuker)|UK Championshipu]]'', na kojem je došao do polufinala. Iako je protiv kasnijeg osvajača turnira, [[Ronnie O'Sullivan|Ronnieja O'Sullivana]] vodio 7–5, O'Sullivan je nanizao 3 frejma uzastopno, nakon čega je Selby izjednačio na 8–8. U odlučujućem frejmu O'Sullivan je postigao maksimalni brejk i prošao u finale.<ref>{{cite web |url=http://www.sportinglife.com/snooker/news/story_get.cgi?STORY_NAME=snooker%2F07%2F12%2F15%2FSNOOKER_Telford_Nightlead.html |title=Superb Sullivan stuns Selby |publisher=SportingLife.com |access-date=23. 4. 2022 |archive-date=5. 6. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605024154/http://www.sportinglife.com/snooker/news/story_get.cgi?STORY_NAME=snooker%2F07%2F12%2F15%2FSNOOKER_Telford_Nightlead.html |url-status=bot: unknown }}</ref> 20. januara 2008. Selby je osvojio svoj prvi veći turnir – ''[[Masters 2008 (snuker)|Masters]]'' u [[Wembley]]u. Na putu do finala savladao je Hendryja, [[Stephen Maguire|Maguirea]] i [[Ken Doherty|Dohertyja]], svu trojicu rezultatom 6–5 (protiv prve dvojice zaostajao je 3–5). U finalu protiv Leeja, nakon što je na pauzu otišao s prednošću 5–3, Selby je nanizao 5 uzastopnih frejmova (a ukupno 8, jer je gubio 2–3) i tako došao do uvjerljive pobjede 10–3. Selbyjeva igra u finalu bila je na najvišem standardu; postigao je 4 trocifrena brejka (2 u posljednja 2 frejma). Brejkom od 141 poena u posljednjem frejmu izjednačio je najveći brejk na turniru, a to mu je tada bio i najveći brejk na takmičarskom nivou.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/7198650.stm |title=Selby trounces Lee to win Masters |publisher=BBC Sport |date=20. 1. 2008}}</ref> 17. februara iste godine dobio je neizvjesno finale ''[[Welsh Open 2008 (snuker)|Welsh Opena]]'' protiv O'Sullivana. Iako je gubio 5–8, osvojio je 4 uzastopna frejma i slavio 9–8.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/7249951.stm |title=Selby comeback stuns O'Sullivan |publisher=BBC Sport |date=17. 2. 2008}}</ref> Međutim, nije mogao ponoviti uspjeh s prošlog SP-a. Uprkos tome što je na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2008.|SP 2008.]] otišao kao jedan od favorita na kladionicama, izgubio je već u 1. kolu od [[Mark King (snuker)|Marka Kinga]] 8–10. Naredne godine, tokom meča 1/4 finala ''[[Welsh Open 2009 (snuker)|Welsh Opena]]'', njegov bivši menadžer George Barmby uručio mu je sudski poziv.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/7902914.stm |title=Writ claim disrupts Selby match |publisher=BBC Sport |date=20. 2. 2009}}</ref> Na ''[[Masters 2009 (snuker)|Mastersu]]'' je opet došao do finala, ali je ovog puta O'Sullivan bio bolji i slavio 10–8. Na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2009.|SP 2009.]] plasirao se u četvrtfinale, gdje ga je tijesno porazio Higgins (12–13), koji je na kraju opet osvojio titulu, 3. put u karijeri. [[Snukerska sezona 2009/2010.|Sezonu 2009/10.]] otvorio je dvama porazima u 1. kolima prije no što je u 1. kolu ''[[UK Championship 2009 (snuker)|UK Championshipa]]'' nadoknadio zaostatak 4–8 protiv [[Jamie Cope|Jamieja Copea]], postigavši 6 brejkova većih od 40 poena u tih posljednjih 5 frejmova. 17. januara 2010. osvojio je svoj drugi ''[[Masters 2010 (snuker)|Masters]]'' u trećem uzastopnom finalu, koje je bilo repriza prošlogodišnjeg. O'Sullivan je napravio vodstvo od 9–6 i za titulu mu je trebao još 1 frejm, ali je Selby tada pružio možda i najbolji svoj snuker te sezone, osvojio 4 uzastopna frejma i došao do pobjede 10–9 i nagrade od 150.000 funti.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/8418809.stm |title=Masters snooker final - Frame scores from Wembley |publisher=BBC Sport}}</ref> Na ''[[China Open 2011 (snuker)|China Openu 2011.]]'' pobijedio je [[Tian Pengfei]]ja, Milkinsa, Cartera i domaćeg favorita, [[Ding Junhui]]ja, ali ga je u finalu porazio [[Judd Trump]] 8–10. Na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2011.|SP 2011.]] postavio je rekord postigavši najviše trocifrenih brejkova u jednom meču na SP-u – imao ih je 6 u 2. kolu protiv Hendryja.<ref>{{cite web|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2345958,00.html |title=Selby rewrites the Crucible record books |publisher=World Snooker|date=24. 4. 2011}}</ref> To je bio i rekord za mečeve na 13 dobijenih frejmova. S ovih 6 došao je do broja od 54 trocifrena brejka u sezoni, što je još jedan rekord.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/13181061 |title=Selby beats Hendry to reach last eight |publisher=BBC Sport |date=25. 4. 2011}}</ref> === 2011/2012. === [[Snukerska sezona 2011/2012.|Sezonu 2011/12.]] počeo je osvajanjem nerangirnog ''[[Wuxi Classic]]a'' [[Wuxi Classic 2011.|2011]], pobijedivši u finalu Cartera 9–7.<ref>[http://www.thisisleicestershire.co.uk/Snooker-Mark-Selby-wins-Wuxi-Classic/story-12922096-detail/story.html "Snooker: Mark Selby wins Wuxi Classic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507063342/http://www.leicestermercury.co.uk/Snooker-Mark-Selby-wins-Wuxi-Classic/story-12922096-detail/story.html |date=7. 5. 2014 }}, ''This is Leicestershire'', 11. 7. 2011.</ref> Nastavio je sa dobrom formom na ''[[Shanghai Masters 2011 (snuker)|Shanghai Mastersu]]'', gdje je osvojio svoj drugi veći rangirni turnir savladavši u finalu [[Mark Williams (snuker)|Marka Williamsa]] 10-9, iako je zaostajao 7-9.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/14870798 "Mark Selby beats Mark Williams to win Shanghai Masters"], BBC Sport, 11. 9. 2011.</ref> Ova pobjeda također je značila da je Selby skinuo upravo Williamsa s 1. mjesta na WPBSA-listi, postavši tako 9. igrač na broju 1 i prvi kome je to uspjelo, a da prethodno nije osvojio SP.<ref>[http://asia.eurosport.com/snooker/selby-downs-williams_sto2946252/story.shtml "Selby exploits Williams error to win in Shanghai"], ''[[Eurosport]]'', 12. 9. 2011.</ref> Također je osvojio i [[Paul Hunter Classic|4. turnir]] iz [[Players Tour Championship|PTC-serije]] za [[Players Tour Championship 2011/2012.|ovu sezonu]], koji spada u kategoriju manjih rangirnih turnira. U finalu je "pomeo" [[Mark Davis (snuker)|Marka Davisa]] 4-0, a u polufinalu je tijesno prošao O'Sullivana 4-3.<ref>[http://www.worldsnooker.com/page/PTC4Article/0,,13165~2436238,00.html "Selby Storms To Title"], ''World Snooker'', 30. 8. 2011.</ref> U ukupnom poretku PTC-serije završio je na 5. mjestu, čime se kvalificirao za [[Players Tour Championship 2011/2012 – finale|finalni turnir]].<ref>[http://snooker.org/res/index.asp?template=10&season=2011 Tabela PTC-serije 2011/12. prije finalnog turnira], ''WWW Snooker'', 8. 1. [[2012]].</ref> Na ovom turniru, koji je održan u [[Galway]]u ([[Irska]]), pobijedio je Junhuija u 1/8 finala, da bi ga u četvrtfinalu iznenađujuće lahko savladao Lee, koji je na kraju i osvojio turnir.<ref>[http://snooker.org/res/index.asp?event=103 "Betfair PTC Finals (2012)"], ''WWW Snooker''.</ref> Na ''[[German Masters]]u'' [[German Masters 2012.|2012.]] također je izgubio u četvrtfinalu, a na ''[[Welsh Open 2012 (snuker)|Welsh Openu]]'' je došao do finala, u kojem je bolji bio Junhui 9-6.<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/17091924 "China's Ding Junhui beats Mark Selby 9-6 to lift title"], BBC Sport, 19. 2. 2012.</ref> Uslijedio je plasman u polufinale na ''[[World Open 2012 (snuker)|World Openu]]'' i uprkos tome što je prokockao vodstvo 5-2 i izgubio 5-6 od [[Mark Allen (snuker)|Marka Allena]]<ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/17245308 "Mark Allen to face Stephen Lee in World Open final"] BBC Sport, 3. 3. 2012.</ref>, izgledalo je da je u formi, baš u pravom trenutku u sezoni. Ipak, bio je prisiljen povući se sa ''[[China Open 2012 (snuker)|China Opena]]'' (u 2. kolu) zbog bolova u [[vrat]]u.<ref>[http://uk.eurosport.yahoo.com/29032012/58/selby-withdraws-china-open.html "Selby withdraws from China Open"], ''Eurosport'', 29. 3. 2012.</ref> To povlačenje bila je i mjera predostrožnosti, kako bi bio spreman za nadolazeće [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2012.|svjetsko prvenstvo]]. Sedmicu prije prvenstva izjavio je da je spreman.<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/4262817/Mark-Selby-beats-neck-injury-ahead-of-World-Champs.html "Selby packs a punch"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112154329/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/4262817/Mark-Selby-beats-neck-injury-ahead-of-World-Champs.html|date=12. 1. 2016}}, ''[[The Sun]]'', 17. 4. 2012.</ref> U 1. kolu igrao je protiv [[Barry Hawkins|Barryja Hawkinsa]], koji ga je nadigrao 10-3. Nakon meča Selby je priznao da je odradio samo 9 sati treninga i da je u meču bilo nekih udaraca koje fizički nije bio u stanju izvesti.<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/sport/other-sports/mark-selby-equals-unwanted-record-7681104.html "Mark Selby equals unwanted record"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140507014827/http://www.thisislondon.co.uk/sport/other-sports/mark-selby-equals-unwanted-record-7681104.html |date=7. 5. 2014 }}, ''[[London Evening Standard]]'', 26. 4. 2012.</ref> Uprkos razočaravajućem završetku sezone, ipak je ostao na 1. mjestu WPBSA-liste zahvaljujući Trumpovom porazu od Cartera u 2. kolu (nakon Selbyjevog ispadanja Trump je mogao završiti sezonu kao br. 1 samo ako osvoji prvenstvo). === 2012/2013. === [[Datoteka:Mark Selby Sieger PHC 2012.jpg|mini|200px|Mark Selby s trofejem s [[European Tour 2012/2013 – 1. turnir|''Paul Hunter Classica'' 2012.]]]] Objavio je da je 90% spreman tik prije početka [[Snukerska sezona 2012/2013.|sezone 2012/13.]] još uvijek se oporavljajući od bolova u vratu.<ref>[http://www.thisisleicestershire.co.uk/Snooker-Mark-Selby-90-cent-fit-raring/story-16438875-detail/story.html "Snooker: Mark Selby '90 per cent fit and raring to go'"]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}, ''This is Leicestershire'', 23. 6. 2012.</ref> Prvi turnir na kojem je nastupio nakon povratka bio je ''[[Wuxi Classic 2012.|Wuxi Classic]]'', gdje mu je, ironično, u 1/16 finala protivnik bio Hawkins. Selby je ovog puta pobijedio 5-2, a zatim prohujao pokraj Copea 5-0. Ipak, u četvrtfinalu ga je savladao [[Stuart Bingham]] 4-5.<ref name="Selby 2012/13.">[http://snooker.org/res/index.asp?player=17&season=2012 Mark Selby u sezoni 2012/2013], ''Snooker.org''</ref><ref>[http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2827261,00.html "In Form Bingham Keeps Run Going"], ''World Snooker'', 29. 6. 2012.</ref> Selby je zatim dobio 7 uzastopnih mečeva na putu do četvrtfinala [[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2012.|SP-a u snukeru "šestici"]], ali tu ga je porazio Trump 5-7.<ref name="Selby 2012/13." /> Nakon toga je doživio pomalo šokantan poraz u 1. kolu ''[[Australian Goldfields Open 2012.|Australian Goldfields Opena]]'' od [[Jamie Burnett|Jamieja Burnetta]] (3-5).<ref>[http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2840595,00.html "Brilliant Burnett Knocks Out Selby"], ''World Snooker'', 11. 7. 2012.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/18795253 "Australian Open 2012: Mark Selby loses to Jamie Burnett"], BBC Sport, 11. 7. 2012.</ref> Izgubio je 1. mjesto na WPBSA-listi od Trumpa kad je Trump osvojio inauguralni ''[[International Championship]]'' u Kini. Međutim, samo 5 sedmica kasnije Selby je osvojio svoj treći rangirni i dotad najveći turnir u karijeri, ''[[UK Championship 2012 (snuker)|UK Championship]]'' i vratio se na 1. mjesto. Na ovom turniru pobijedio je [[Michael White (snuker)|Michaela Whitea]] 6-3, [[Ryan Day|Ryana Daya]] također 6-3 (nakon zaostatka 0-3), [[Neil Robertson (snuker)|Neila Robertsona]] 6-4 (u psihički jako teškom meču, nakon što je gubio 0-4), da bi u polufinalu dosta lakše savladao [[Mark Davis (snuker)|Marka Davisa]] 9-4. Već siguran da će se vratiti na 1. mjesto nezavisno od ishoda u finalu, savladao je svog dobrog prijatelja, Shauna Murphyja, rezultatom 10-6. Meč je bio izjednačen do 6-6 (iako je Murphy imao prednost 2-4), a onda je Selby uspio dobiti 4 frejma zaredom i tako osvojiti turnir.<ref>[http://bilijar.info/snooker/rang/uk/item/275-selby-osvojio-uk-championship "Selby osvojio UK Championship"]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}, ''bilijar.info'', 10. 12. 2012.</ref><ref>Shamoon Hafez, [http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/20658965 "UK Snooker Championship 2012: Mark Selby beats Shaun Murphy"], BBC Sport, 10. 12. 2012.</ref> Selby je učestvovao i na turnirima iz [[Players Tour Championship 2012/2013.|PTC-serije]]. U [[Njemačka|Njemačkoj]], na ''[[Paul Hunter Classic]]u'', odbranio je prošlogodišnju titulu pobijedivši u finalu [[Joe Swail|Joea Swaila]] 4-1.<ref>[http://eurosport.yahoo.com/news/selby-retains-paul-hunter-classic-title-200224570.html;_ylt=Avdvgfj3QumTfW8Z3E4q5KKNg4t4;_ylu=X3oDMTQ1dmttOTJvBG1pdANGZWF0dXJlZCBNZWdhdHJvbiBTbm9va2VyIFNQBHBrZwM5MTgyNTYzNi01NjIwLTNlMzMtOTMxZi0yMTYyZmMyNjcwNWMEcG9zAzEEc2VjA21lZ2F0cm9uBHZlcgMzNTNlODFmMC1lZmJhLTExZTEtYmQ3ZS0zMDdjN2E4NDFiMDc-;_ylg=X3oDMTFpaXJiODJtBGludGwDZXVyb3BlBGxhbmcDZW4tZ2IEcHN0YWlkAwRwc3KjYXQDBHB0A3NlY3Kpb25z;_ylv=3 "Selby retains Paul Hunter Classic title"]{{Mrtav link}}, ''Eurosport'', 26. 8. 2012.</ref> Zatim je izgubio 1–4 u finalu ''[[European Tour 2012/2013 - 2. turnir|Antwerp Opena]]'' protiv Marka Allena<ref>{{cite web|title=Acuerate Antwerp Open results|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2955533,00.html|work=worldsnooker.com|publisher=WPBSA|access-date=27. 10. 2012}}</ref>, da bi zatim nastupio na ''[[European Tour 2012/2013 – 6. turnir|Munich Openu]]'' u [[München]]u. Bez većih problema došao je do finala, gdje ga je čekao [[Graeme Dott]]. Meč je bio dosta izjednačen. Ipak, u odlučujućem frejmu Dott je loše odigrao jedan defanzivni udarac, što je Selby iskoristio i napravio brejk od 90 poena i tako osvojio turnir.<ref>[http://www.sportinglife.com/snooker/news/article/663/8384095/selby-run-continues "Selby run continues"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320185020/http://www.sportinglife.com/snooker/news/article/663/8384095/selby-run-continues |date=20. 3. 2013 }}, ''Sporting Life'', 6. 1. 2013.</ref> U ukupnom poretku PTC-serije završio je kao prvoplasirani<ref>{{cite web|title=Order of Merit issued after Munich Open 2013 (ET6)|url=http://www.worldsnooker.com/staticFiles/7a/ba/0,,13165~178810,00.pdf|work=worldsnooker.com|publisher=WPBSA|access-date=7. 1. 2013|archive-date=27. 1. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130127034421/http://www.worldsnooker.com/staticFiles/7a/ba/0%2C%2C13165~178810%2C00.pdf|url-status=dead}}</ref> i kvalificirao se za [[Players Tour Championship 2012/2013 - finalni turnir|finalni turnir]], gdje je izgubio 3–4 od [[Jack Lisowski|Jacka Lisowskog]].<ref>{{cite web|title=2013 Dafabet PTC Grand Final results|url=http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/3b0b79e1-b7a0-4dcd-9a5d-5f1445afd017.pdf|publisher=WPBSA|access-date=17. 3. 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6FCJK9B1Z?url=http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/3b0b79e1-b7a0-4dcd-9a5d-5f1445afd017.pdf|archive-date=17. 3. 2013|url-status=dead}}</ref> Zatim je uslijedio ''[[Masters 2013 (snuker)|Masters]]''. U 1. kolu igrao je protiv Binghama i bio je na pragu poraza jer je zaostajao 1-5. Međutim, nije se predao i uspio je dobiti 5 uzastopnih frejmova i proći u 1/4 finala. Tu je s lahkoćom pobijedio Williamsa 6-1. Polufinalni meč protiv Dotta također je bio tijesan, no uspio ga je dobiti 6-5, plasiravši se tako u svoje 4. finale na ovom turniru u posljednjih 6 godina. Čekao ga je Robertson. Selby je od početka preuzeo inicijativu i napravio prednost od 4 frejma. Robertson je uspio prići na 2 frejma razlike kod 8-6, no Selby dobija 2 uzastopna frejma i odnosi titulu po treći put, kao i 175.000 funti.<ref>Robert Summerscales, [http://www.sportsmole.co.uk/snooker/result/result-selby-wins-third-masters-crown_65183.html "Result: Mark Selby wins third Masters crown"], ''SportsMole.co.uk'', 20. 1. 2013.</ref> [[Datoteka:Mark Selby at Snooker German Masters (DerHexer) 2013-01-30 02.jpg|mini|Selby na ''German Mastersu'' 2013.]] Na ''[[German Masters 2013.|German Mastersu]]'' u [[Berlin]]u u prva 2 kola savladao je [[Joe Perry (snuker)|Joea Perryja]] i Junhuija. No, u četvrtfinalu ga je zaustavio raspoloženi Hawkins<ref>Nick Metcalfe, [http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2272225/Snooker-Mark-Selby-beaten-Barry-Hawkins-German-Masters.html "Surprise for Selby in Berlin as Hawkins claims fine win to reach last four"], ''[[Daily Mail]]'', 1. 2. 2013.</ref>, prekinuvši tako Selbyjev niz od 18 uzastopnih pobjeda. Naredni turnir bio je ''[[Welsh Open 2013 (snuker)|Welsh Open]]''. Selby je ispao već u 1. kolu; iznenađujuće lahko pobijedio ga je Perry (0-4) i tako mu se revanširao za poraz na prošlom turniru.<ref>{{cite web|title=Welsh Open 2013: Schedule and results from Newport|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21402731|publisher=BBC Sport|access-date=16. 2. 2013}}</ref> Ovim porazom Selby je opet izgubio 1. mjesto od Trumpa.<ref>{{cite web|title=Updated Rankings – Trump Back On Top|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~3081190,00.html|work=worldsnooker.com|publisher=WPBSA|date=19. 2. 2013|access-date=19. 2. 2013}}</ref> Nakon toga je došao do četvrtfinala ''[[World Open 2013 (snuker)|World Opena]]'', ali je tu od njega bio bolji Robertson.<ref>{{cite web|title=Haikou Open 2013: Schedule and results from China|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21524925|publisher=BBC Sport|access-date=25. 2. 2013}}</ref> Na ''[[China Open 2013 (snuker)|China Openu]]'', u meču 1. kola protiv [[Mark King (snuker)|Marka Kinga]], koji je dobio 5-1, Selby je postao četvrti igrač u historiji koji je promašio posljednju crnu kuglu za maksimalni brejk i drugi (nakon [[Ken Doherty|Kena Dohertyja]]) koji je to uradio u meču prenošenom na TV-ekranima.<ref>{{cite web|title=China Open: Mark Selby misses final black on 147 attempt|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/21953344|publisher=BBC Sport|access-date=1. 4. 2013}}</ref> Zatim je pobijedio [[Ricky Walden|Waldena]] (5-2), Marka Williamsa (5-1) i Murphyja (6-2), ali je u finalu izgubio od Robertsona 6-10.<ref>{{cite web|title=2013 China Open results|url=http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/c585315d-822c-43f9-89d9-c59ee6641d20.pdf|publisher=WPBSA|access-date=31. 3. 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6FXB28MBv?url=http://3a43ed9bbf8e4c3a0092-e5ae3e47d460213726cd286f2f322a12.r38.cf3.rackcdn.com/c585315d-822c-43f9-89d9-c59ee6641d20.pdf|archive-date=31. 3. 2013|url-status=dead}}</ref> Ipak, već se plasmanom u polufinale ponovo vratio na 1. mjesto liste najboljih snukeraša. Sezonu je završio na [[SP u snukeru 2013.|SP-u 2013]], gdje je u 1. kolu bio bolji od [[Matthew Selt|Matthewa Selta]], ali ga je u drugom izbacio kasniji finalist Barry Hawkins. === 2013/2014. === [[Snukerska sezona 2013/2014.|Sezona 2013/14.]] za Selbyja je počela šokantnim porazom 3-5 od [[Andrew Pagett|Andrewa Pagetta]] u kvalifikacijama za ''[[Wuxi Classic 2013.]]''<ref>{{Cite web | url = http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/22682698 | title = Mark Selby suffers Wuxi Classic defeat by Andrew Pagett | access-date = 1. 6. 2013 | date = 27. 5. 2013 |publisher = BBC Sport}}</ref> Ovaj turnir bio je prvi na kojem je primijenjen novi format po kojem i top 16 snukeraši moraju igrati kvalifikacije. Na manjim rangirnim turnirima bio je finalist ''[[Asian Tour 2013/2014 - 1. turnir|Yixing Opena]]'', gdje je izgubio od Perryja 1–4<ref>{{Cite web | url = http://au.eurosport.com/snooker/perry-downs-selby-to-claim-yixing-title_sto3803588/story.shtml | title = Perry downs Selby to claim Yixing title | date = 16. 6. 2013 |publisher = [[Eurosport]]}}</ref> i ''[[European Tour 2013/2014 - 2. turnir|Rotterdam Opena]]'', gdje je poražen 3–4 od Marka Williamsa.<ref>{{Cite web | url = http://www1.skysports.com/snooker/news/12243/8834960/rotterdam-open-mark-williams-beats-mark-selby-in-final-to-end-title-drought | title = Rotterdam Open: Mark Williams beats Mark Selby in final to end title drought | date = 21. 7. 2013 |publisher = [[Sky Sports]]}}</ref> Ali uspio je osvojiti ''[[European Tour 2013/2014 - 7. turnir|Antwerp Open]]'', porazivši O'Sullivana 4–3 u finalu.<ref>{{Cite web | url = http://www1.skysports.com/snooker/news/12243/9029711/mark-selby-beats-ronnie-osullivan-in-antwerp-open-final | title = Mark Selby beats Ronnie O'Sullivan in Antwerp Open final | date = 17. 11. 2013 |publisher = Sky Sports}}</ref> U decembru, u 7. frejmu polufinalnog meča ''[[UK Championship 2013 (snuker)|UK Championshipa]]'' protiv Waldena, Selby je postigao jubilarni 100. službeno priznati maksimalni brejk na profesionalnim turnirima.<ref>{{cite web|url = http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2520101/UK-Championship-2013-Selby-hits-magnificent-147-set-final-Robertson.html|title= Selby hits magnificent 147 to set up thrilling UK Championship final against Robertson|date=8. 12. 2013|work=Daily Mail|access-date=9. 12. 2013}}</ref> Za to je dobio nagradu od 55.000 funti uz dodatne 4.000 za najveći brejk na turniru.<ref>{{cite web|title=UK Snooker Championship 2013: Selby makes 100th 147 break|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25284182|publisher=BBC Sport|access-date=18. 3. 2014|date=7. 12. 2013}}</ref> Narednog dana izgubio je u finalu od Neila Robertsona 7–10, iako je vodio 5-1 i 6-3.<ref>{{cite web|title=UK Snooker Championship 2013: Neil Robertson beats Mark Selby|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25292566|publisher=BBC Sport|access-date=18. 3. 2014|date=8. 12. 2013}}</ref> Odbranu titule na ''[[Masters 2014 (snuker)|Mastersu]]'' počeo je pobjedama protiv Marka Davisa u 1. kolu i Higginsa u četvrtfinalu, oba puta rezultatom 6–5, produživši tako svoj niz dobijenih odlučujućih frejmova na ''Mastersu'' na 11.<ref>{{cite web|title=Masters 2014: Mark Selby and John Higgins into quarter-finals|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25705472|publisher=BBC Sport|access-date=29. 1. 2014|date=12. 1. 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Masters 2014: Mark Selby beats John Higgins 6-5 in thriller|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25761630|publisher=BBC Sport|access-date=29. 1. 2014|date=17. 1. 2014}}</ref> U polufinalu je nadigrao Murphyja 6–1 i prošao u finale, u kojem ga je čekao O'Sullivan.<ref>{{cite web|title=Masters 2014: Mark Selby to face Ronnie O'Sullivan in final|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25795123|publisher=BBC Sport|access-date=29. 1. 2014|date=18. 1. 2014}}</ref> Nakon prve sesije finala gubio je čak 1–7, a na kraju je rezultat glasio 4–10. Selby je za nastup u finalu dobio nagradu od 90.000 funti.<ref>{{cite web|title=Ronnie O'Sullivan wins fifth Masters title by beating Mark Selby|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/25802468|publisher=BBC Sport|access-date=29. 1. 2014|date=19. 1. 2014}}</ref> Na ''[[World Open 2014 (snuker)|World Openu]]'' savladao je [[Alan McManus|Alana McManusa]] 5–1 u četvrtfinalu i [[Marco Fu|Marca Fua]] 6–4 u polufinalu, ali je u finalu bolji bio Murphy 6–10.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/26601655 | title=Shaun Murphy holds off Mark Selby to win Haikou World Open | publisher=BBC Sport | date=16. 3. 2014}}</ref> Na [[SP u snukeru 2014.|Svjetskom prvenstvu]] najprije je pobijedio Michaela Whitea 10–9, Cartera 13–9 i McManusa 13–5 i nakon 2010. opet ušao u polufinale.<ref>{{cite web | url=http://www1.skysports.com/snooker/news/12243/9292135/world-championship-ronnie-osullivan-and-mark-selby-make-strong-start-to-semi-finals | title=World Championship: Ronnie O'Sullivan and Mark Selby made strong starts in semi-finals | publisher=Sky Sports | access-date=6. 5. 2014}}</ref> U njemu je igrao protiv svjetskog broja 1, Neila Robertsona, što je bila repriza finala ''UK Championshipa''. Ovog je puta izišao kao pobjednik (17–15), a komentatori su meč opisali kao jedan od najboljih ikad u historiji svjetskih prvenstava.<ref>{{cite web | url=http://www.dailymail.co.uk/sport/othersports/article-2619726/Mark-Selby-sets-World-Championship-showdown-Ronnie-OSullivan-thrilling-victory-Neil-Robertson.html | title=Mark Selby sets up World Championship showdown with Ronnie O'Sullivan after thrilling victory over Neil Robertson | publisher=Daily Mail| access-date=6. 5. 2014}}</ref> U finalu ga je čekao O'Sullivan, koji je dobio svih svojih 5 finala u ''Crucibleu'' i koji je branio titulu iz prethodne 2 godine. O'Sullivan je vodio 3–0, 8–3 i 10–5, ali Selby je tada dobio 6 frejmova zaredom i prvi put došao u vodstvo, koje do kraja nije ispuštao, pobijedivši 18–14 i došavši do svoje prve titule svjetskog prvaka.<ref>{{cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1140506/jsp/sports/story_18312087.jsp#.U2kfnSgXJJs | title=Great fightback by Mark Selby | publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]] | access-date=6. 5. 2014 | archive-date=18. 5. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140518151500/http://www.telegraphindia.com/1140506/jsp/sports/story_18312087.jsp#.U2kfnSgXJJs | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/27289016 | title=World Snooker Championship 2014: Mark Selby wins style battle | publisher=BBC Sport | access-date=6. 5. 2014}}</ref> Ovom pobjedom postao je deveti igrač koji je makar jednom pobijedio na turnirima koji čine tzv. trostruku krunu (SP, ''UK Championship'' i ''Masters'') i drugi u ovoj sezoni nakon Robertsona, te 12. igrač s osvojenim SP-om i ''UK Championshipom''.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/snooker/27286638 | title=Mark Selby beats Ronnie O'Sullivan to win world title | publisher=BBC Sport | access-date=6. 5. 2014}}</ref> Osvajanjem titule svjetskog prvaka Selby se vratio i na broj 1 WPBSA-liste.<ref>{{cite web | url=http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/305333.html | title=Selby caps stunning comeback to win world title | publisher=ESPN (UK) | access-date=6. 5. 2014 | archive-date=6. 5. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140506055557/http://www.espn.co.uk/snooker/sport/story/305333.html | url-status=dead }}</ref> === [[Snukerska sezona 2014/2015.|2014/2015.]] === [[Datoteka:Mark Selby at Snooker German Masters (DerHexer) 2015-02-08 13.jpg|mini|Selby na ''German Mastersu'' 2015.]] Na prvom rangirnom turniru u sezoni, ''[[Wuxi Classic 2014.|Wuxi Classicu]]'', izgubio je 3–5 od [[Liang Wenbo]]a u 1/16 finala.<ref>{{cite web|title=Wuxi Classic: Mark Selby loses to Liang Wenbo in China|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/28027795|publisher=BBC Sport|date=25. 6. 2014|access-date=1. 12. 2014}}</ref> U augustu 2014. osvojio je [[European Tour 2014/2015 - 1. turnir|''Riga Open'']] porazivši u finalu [[Mark Allen (snuker)|Marka Allena]] 4–3<ref>{{cite web|title=Selby Takes Riga Title|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~4065459,00.html|work=worldsnooker.com|publisher=WPBSA|date=10. 8. 2014|access-date=11. 8. 2014}}</ref>, ali mu se Allen revanširao u polufinalu rangirnog ''[[Shanghai Masters 2014 (snuker)|Shanghai Mastersa]]'' savladavši ga u odlučujućem frejmu.<ref>{{cite web|title=Shanghai Masters: Mark Allen to face Stuart Bingham in final|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/29189910|publisher=BBC Sport|date=13. 9. 2014|access-date=1. 12. 2014}}</ref> Zatim je doživio iznenađujući poraz u ranoj fazi ''[[International Championship 2014.|International Championshipa]]'', koji je također bio rangirni turnir; pobijedio ga je 19-godišnji novajlija na ''Main Touru'' [[Oliver Lines]] 6–4 iako je Selby vodio 4–0.<ref>{{cite web|title=Selby Falls Behind Enemy Lines|url=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~4170432,00.html|work=worldsnooker.com|publisher=WPBSA|date=25. 9. 2014|access-date=1. 12. 2014}}</ref> Na pozivnom turniru ''[[Šampion šampiona 2014.|Šampion šampiona]]'' došao je do četvrtfinala, gdje je izgubio od Trumpa 1–6.<ref>{{cite web|title=Trump sinks Selby title hopes|url=http://www.sportinglife.com/snooker/news/article/663/9550300/champion-of-champions-snooker-judd-trump-thrashes-mark-selby|3=|publisher=[[Sporting Life (britanske novine)|Sporting Life]]|date=4. 11. 2014|access-date=1. 12. 2014|archive-date=20. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141120073239/http://www.sportinglife.com/snooker/news/article/663/9550300/champion-of-champions-snooker-judd-trump-thrashes-mark-selby|url-status=dead}}</ref> Nakon toga je još jednom poražen u ranoj fazi turnira, ovog puta na ''[[UK Championship 2014 (snuker)|UK Championshipu]]'', gdje je bolji bio [[David Morris (snuker)|David Morris]] (4–6).<ref>{{cite web|title=UK Championship 2014: David Morris beats Mark Selby|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/30259291|publisher=BBC Sport|date=29. 11. 2014|access-date=1. 12. 2014}}</ref> U meču protiv Murphyja u 1. kolu ''[[Masters 2015 (snuker)|Mastersa]]'' zaostajao je 1–5, ali je uspio izjednačiti, da bi zatim izgubio odlučujući frejm.<ref>{{cite web|title=Masters 2015: Mark Selby beaten by Shaun Murphy in first round|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/30770807|publisher=BBC Sport|date=11. 1. 2015|access-date=12. 1. 2015}}</ref> Početkom februara 2015. došao je do svoje 5. rangirne titule osvojivši ''[[German Masters 2015.|German Masters]]''; u finalu se revanširao Murphyju za prethodni poraz pobijedivši ga 9–7.<ref>{{cite web|title=Mark Selby beats Shaun Murphy to win German Masters title|url=http://www.bbc.com/sport/0/snooker/31263089|publisher=BBC Sport|date=8. 2. 2015|access-date=4. 3. 2015}}</ref> === [[Snukerska sezona 2015/2016.|2015/2016.]] === Prvo polufinale u ovoj sezoni igrao je na [[International Championship 2015.|International Championshipu]] zahvaljujući pobjedi 6–4 protiv [[Neil Robertson (snuker)|Neila Robertsona]], ali je izgubio 4–9 od Higginsa.<ref>{{cite web | url=http://www.scotsman.com/sport/snooker/john-higgins-beats-mark-selby-to-reach-daqing-final-1-3934889 | title=John Higgins beats Mark Selby to reach Daqing final | publisher=[[The Scotsman]]| access-date=30. 7. 2016}}</ref> U prva dva kola [[UK Championship 2015 (snuker)|UK Championshipa]] nije izgubio nijedan frejm, ali ga je u trećem dobro namučio [[Jamie Jones (snukeraš)|Jamie Jones]], koga je savladao 6–5, priznavši kasnije da je Jones zaslužio pobjedu.<ref>{{cite web | url=http://www.yorkpress.co.uk/sport/14114176.UK_Championship__World_number_one_Mark_Selby_scrapes_through_in_final_frame_thriller_with_Jamie_Jones/ | title=UK Championship: World number one Mark Selby scrapes through in final frame thriller with Jamie Jones | publisher=[[The Press (York)]]| access-date=30. 7. 2016}}</ref> Zatim je eliminirao [[Dechawat Poomjaeng|Dechawata Poomjaenga]] i [[Matthew Selt|Matthewa Selta]] (obojicu 6–1) prije nego što ga je u polufinalu Robertson "pomeo" 6–0.<ref>{{cite web | url=http://www.worldsnooker.com/robertson-crushes-selby-in-york/ | title=Robertson Crushes Selby in York | publisher=World Snooker | access-date=30. 7. 2016}}</ref> Selby je izgubio u četvrtfinalu i na [[Masters 2016 (snuker)|Mastersu]] i na [[Welsh Open 2016 (snuker)|Welsh Openu]] od O'Sullivana, ali je osvojio [[European Tour 2015/2016 - 6. turnir|Gdynia Open]] pobjedom 4–1 protiv [[Martin Gould|Martina Goulda]].<ref>{{cite web | url=http://www.eurosport.co.uk/snooker/ronnie-o-sullivan-masters-mark-selby-to-make-final-four-at-alexandra-palace_sto5059219/story.shtml | title=Ronnie O'Sullivan masters Mark Selby to make final four at Alexandra Palace | publisher=Eurosport | access-date=30. 7. 2016}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.leicestermercury.co.uk/snooker-schoolboy-error-ronnie-o-sullivan-says/story-28769981-detail/story.html | title=Snooker: I made schoolboy error against Ronnie O'Sullivan, says Mark Selby | publisher=[[Leicester Mercury]]| access-date=30. 7. 2016 }}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.leicestermercury.co.uk/snooker-news-leicester-s-mark-selby-wins-gdynia/story-28828156-detail/story.html |title=Snooker News: Leicester's Mark Selby wins Gdynia Open in Poland |publisher=Leicester Mercury|access-date=30. 7. 2016 }}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Prije [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2016.|Svjetskog prvenstva]] povukao se s [[Players Tour Championship 2015/2016 - završni turnir|PTC-finala]] i [[China Open 2016 (snuker)|China Opena]] iz ličnih razloga.<ref>{{cite web | url=http://www.leicestermercury.co.uk/snooker-news-mark-selby-withdraws-ladbrokes/story-28949241-detail/story.html | title=Snooker News: Mark Selby withdraws from Ladbrokes Players Championship and China Open | publisher=Leicester Mercury| access-date=30. 7. 2016 }}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Na Svjetskom prvenstvu pobijedio je [[Robert Milkins|Roberta Milkinsa]] 10–6, [[Sam Baird|Sama Bairda]] 13–11 i [[Kyren Wilson|Kyrena Wilsona]] 13–8 i prošao u polufinale, u kojem ga je čekao [[Marco Fu]]. Selby je u tom meču izjednačio na 12–12 osvojivši 76-minutni frejm, najduži otkad se Svjetsko prvenstvo igra u ''Crucibleu'', i na kraju pobijedio 17–15, napravivši odličan snuker na smeđoj kugli u posljednjem frejmu.<ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/sport/snooker/36177534 | title=World Snooker Championship: Mark Selby reaches the final | publisher=BBC Sport |access-date= 31. 7. 2016}}</ref> U finalu protiv [[Ding Junhui]]ja poveo je 6–0 i na kraju pobijedio 18–14. Zahvaljujući osvajanju druge titule svjetskog prvaka, petu godinu uzastopno završio je sezonu kao broj 1 na svjetskoj rang-listi.<ref name="2016 WC">{{cite web | url=http://www.bbc.com/sport/snooker/36186995 | title=Mark Selby beats Ding Junhui to win World Snooker Championship | publisher=BBC Sport | access-date=31. 7. 2016}}</ref> === [[Snukerska sezona 2016/2017.|2016/2017.]] === Prvu titulu u ovoj sezoni osvojio je na ''[[Paul Hunter Classic 2016.|Paul Hunter Classicu]]'' pobijedivši u finalu [[Tom Ford (snuker)|Toma Forda]] 4–2.<ref>{{cite web |url=http://www.leicestermercury.co.uk/mark-selby-takes-bragging-rights-in-paul-hunter-classic-after-winning-all-leicester-final-against-tom-ford/story-29664327-detail/story.html |title=Mark Selby takes bragging rights in ''Paul Hunter Classic'' by beating Tom Ford in all-Leicester final |publisher=Leicester Mercury|access-date=3. 10. 2016 }}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> Njegovo polufinale protiv Binghama na [[Shanghai Masters 2016 (snuker)|Shanghai Mastersu]] bio je susret dvojice prvoplasiranih sa svjetske rang-liste; Selby je pobijedio 6–5, preokrenuvši zaostatak od 3–5.<ref>{{cite web |url=http://www.worldsnooker.com/selby-edges-bingham-to-reach-final/ |title=Selby Edges Bingham to Reach Final |publisher= World Snooker |access-date=3. 10. 2016}}</ref> U finalu protiv Ding Junhuija poveo je 3–1, ali je Kinez preokrenuo meč i na kraju pobijedio 10–6.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/sport/snooker/37467459 |title=Shanghai Masters: Ding Junhui beats world champion Mark Selby in final |publisher=BBC Sport |access-date=3. 10. 2016}}</ref> Selby mu se revanširao u finalu [[International Championship 2016.|International Championshipa]] deklasiravši ga 10–1, osvojivši 8 od prvih 9 frejmova, odnosno 7 posljednjih.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.com/sport/snooker/37815945 |title= Mark Selby beats Ding Junhui in International Championship final |publisher= BBC Sport |date= 30. 10. 2016 |access-date= 2. 11. 2016}}</ref> To je bilo najjednostranije finale nekog rangirnog turnira još od Haikou World Opena 2012, kad je Mark Allen također deklasirao Stephena Leeja 10–1. Selby je napravio sedam brejkova većih od 50 poena, dok je Dingov najveći brejk u cijelom meču bio 47.<ref>{{cite web |url=http://rkgsnooker.com/news-details.php?id=42#sthash.RL0rwNuw.dpuf |title=SELBY DISMISSED DING IN DAQING |publisher=[[RKG Snookers]] |access-date=31. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104074935/http://rkgsnooker.com/news-details.php?id=42#sthash.RL0rwNuw.dpuf |archive-date=4. 11. 2016 |url-status=dead }}</ref> Na [[UK Championship 2016 (snuker)|UK Championshipu]] Selby je nastavio sa sjajnom igrom. U visokokvalitetnom četvrtfinalnom meču protiv Higginsa, koji je trajao pet sati, pobijedio je na bojama u odlučujućem fejmu (6–5), a zatim je dosta lakše savladao Murphyja (6–2) u polufinalu.<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/sport/2016/dec/02/mark-selby-defeats-john-higgins-quarter-final-uk-championship| title=Mark Selby defeats John Higgins 6-5 after nail-biting deciding frame| publisher=[[The Guardian]]| access-date=5. 1. 2017}}</ref> U finalu protiv O'Sullivana imao je vodstvo 7–2, ali je ono smanjeno na 7–4 da bi u narednih pet frejmova obojica napravila po dva brejka od 130 ili više poena. Selby je zatim završio meč brejkom od 107 poena i došao do svoje druge titule na ovom turniru.<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.com/sport/snooker/38201842 |title=Mark Selby beats Ronnie O'Sullivan to win UK Championship final |publisher= BBC Sport |access-date=4. 12. 2016}}</ref> Na sljedećih sedam turnira Selby nije uspio doći do polufinala, a zatim je ušao u finale [[China Open 2017 (snuker)|China Opena]], u kojem ga je čekao [[Mark Williams (snuker)|Mark Williams]]. Pri rezultatu 7–8 dobio je tri frejma uzastopno i osvojio četvrti rangirni turnir u sezoni, što je značilo da mu je to najuspješnija sezona u karijeri jer nikad nije uspio osvojiti više od dva rangirna turnira u sezoni.<ref>{{cite web |url=http://www.worldsnooker.com/selby-king-beijing/ |title=Selby King in Beijing |publisher= WPBSA |access-date=14. 4. 2017}}</ref> Sezonu je završio na najbolji mogući način odbranivši titulu na [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2017.|Svjetskom prvenstvu]] pobjedom 18–15 protiv Higginsa u vrlo napetom i psihički iscrpljujućem finalu, vrativši se iz zaostatka 4–10.<ref>{{cite web|url= http://www.bbc.com/sport/snooker/39773552 |title= Mark Selby beats John Higgins to defend his World Championship title |author= Shamoon Hafez |publisher= BBC Sport |date= 1. 5. 2017 |access-date= 2. 5. 2017}}</ref> Time je postao četvrti igrač u historiji koji je odbranio titulu svjetskog prvaka, a ujedno se i revanširao Higginsu za poraz u finalu prije 10 godina. == Bilijarska karijera == U junu 2006. osvojio je Svjetsko prvenstvo u bilijaru "osmici", koje je održano u [[Blackpool]]u, pobijedivši u finalu [[Darren Appleton|Darrena Appletona]] 11-7.<ref>{{cite web |url= http://www.uk8ball.com/article.php?sid=2469 |title= Selby pockets world rules pool crown |publisher= UK 8 Ball Pool Community |date= 17. 6. 2006 |access-date= 21. 5. 2012 |archive-date= 6. 12. 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20061206035403/http://www.uk8ball.com/article.php?sid=2469 |url-status= bot: unknown }}</ref> 2. februara 2015. učestvovao je na Svjetskom prvenstvu u kineskom bilijaru i došao do finala, u kojem je također igrao protiv Appletona i izgubio 19–21.<ref>{{cite web |url= http://alison-chang.com/darren-appleton-and-bai-ge-won-the-first-chinese-pool-champion/ |title= Darren Appleton and Bai Ge Won the First Chinese Pool Champion |access-date=4. 3. 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150217213854/http://alison-chang.com/darren-appleton-and-bai-ge-won-the-first-chinese-pool-champion/ |archive-date=17. 2. 2015 |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=pAaL7ZERSxA |title= Mark Selby vs Darren Appleton, Final 2015 Chinese Pool World Championship |publisher= [[YouTube]]}}</ref> == Privatni život == Navijač je [[nogomet]]nog kluba [[Leicester City FC|Leicester City]], i to još od djetinjstva.<ref>{{cite web |url= http://www.lcfc.com/page/LatestNews/0,,10274~1127784,00.html |title= Mark Selby Picture Special |publisher=lcfc.com|date= 4. 10. 2007 |access-date=21. 5. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120315150010/http://www.lcfc.com/page/LatestNews/0,,10274~1127784,00.html |archive-date=15. 3. 2012 |url-status= dead }}</ref> Njegova pobjeda na SP-u desila se istog dana kad su [[nogomet]]aši Leicester Cityja proslavljali povratak u englesku [[Premier League|Premijer-ligu]] paradom na ulicama Leicestera. Također je poznat kao ljubitelj [[pikado|pikada]]; pobijedio je [[Eric Bristow|Erica Bristowa]] 2007, a igrao je i protiv [[Raymond van Barneveld|Raymonda van Barnevelda]] u egzibicijskim mečevima.<ref>{{cite web |author= Matt Bozeat |url= http://www.highbeam.com/doc/1G1-171983186.html |title= Selby hits top form... but on the oche! |publisher= Sunday Mercury ([[Birmingham]]) |date= 2. 12. 2007 |access-date= 23. 8. 2014 |archive-date= 4. 9. 2012 |archive-url= https://archive.today/20120904032546/www.highbeam.com/doc/1G1-171983186.html |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.thisisleicestershire.co.uk/Darts-Selby-oche/story-12052790-detail/story.html |title= Darts: Selby on the oche |publisher=Leicester Mercury|date= 29. 4. 2009 |access-date=21. 5. 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120509195342/http://www.thisisleicestershire.co.uk/Darts-Selby-oche/story-12052790-detail/story.html |archive-date=9. 5. 2012 |url-status= dead }}</ref> Selbyjev nadimak u svijetu snukera glasi "Šaljivdžija iz Leicestera" ("The Jester from Leicester"), koji je dobio od najavljivača snukerskih mečeva Richarda Bearea.<ref>{{cite web |author= John Ashdown |url= http://www.guardian.co.uk/sport/2008/apr/18/sportinterviews.worldsnookerchampionship |title= Small talk: Mark Selby |publisher=[[The Guardian]]|date= 18. 4. 2008}}</ref> Selby je u [[brak]]u s Vikki Layton, profesionalnom irskom igračicom bilijara, koja često prati njegove mečeve iz publike.<ref name="Troughton2014">{{cite web |first=Adrian |last=Troughton |title=World snooker champion Mark Selby in the frame to become a father |url=http://www.leicestermercury.co.uk/World-snooker-champion-Mark-Selby-frame-father/story-21093918-detail/story.html |publisher=Leicester Mercury|date=14. 5. 2014 |access-date=20. 5. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517222124/http://www.leicestermercury.co.uk/World-snooker-champion-Mark-Selby-frame-father/story-21093918-detail/story.html |archive-date=17. 5. 2014 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |author= Andrew Dillon |url= http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/article1061473.ece |title= Selby finds perfect match |publisher=The Sun|date= 19. 4. 2008}}</ref> Zaruke su objavili u augustu 2010, a vjenčali su se u [[Cancún]]u ([[Meksiko]]) 24. maja 2011.<ref>{{cite web |url= http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2369233,00.html |title= Mark and Vikki Tie the Knot |publisher=World Snooker|date= 31. 5. 2011}}</ref> Njihovo prvo dijete, kći Sofia Maria, rođeno je 11. novembra 2014.<ref>{{cite web|title=Mark Selby Becomes A Dad |url= http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~4291898,00.html |publisher= World Snooker |date=11. 11. 2014 |access-date=12. 11. 2014}}</ref> Žive u [[Južni Wigston|Južnom Wigstonu]], u blizini Leicestera. == Uspjeh po sezonama == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- bgcolor="#efefef" ! '''Turnir''' ! [[Snukerska sezona 1999/2000.|1999/<br>00.]] ! [[Snukerska sezona 2000/2001.|2000/<br>01.]] ! [[Snukerska sezona 2001/2002.|2001/<br>02.]] ! [[Snukerska sezona 2002/2003.|2002/<br>03.]] ! [[Snukerska sezona 2003/2004.|2003/<br>04.]] ! [[Snukerska sezona 2004/2005.|2004/<br>05.]] ! [[Snukerska sezona 2005/2006.|2005/<br>06.]] ! [[Snukerska sezona 2006/2007.|2006/<br>07.]] ! [[Snukerska sezona 2007/2008.|2007/<br>08.]] ! [[Snukerska sezona 2008/2009.|2008/<br>09.]] ! [[Snukerska sezona 2009/2010.|2009/<br>10.]] ! [[Snukerska sezona 2010/2011.|2010/<br>11.]] ! [[Snukerska sezona 2011/2012.|2011/<br>12.]] ! [[Snukerska sezona 2012/2013.|2012/<br>13.]] ! [[Snukerska sezona 2013/2014.|2013/<br>14.]] ! [[Snukerska sezona 2014/2015.|2014/<br>15.]] ! [[Snukerska sezona 2015/2016.|2015/<br>16.]] ! [[Snukerska sezona 2016/2017.|2016/<br>17.]] ! [[Snukerska sezona 2017/2018.|2017/<br>18.]] |- | style="background:#EFEFEF;" | [[Snukerska rang-lista|Rejting]]<ref name="Ranking history">{{cite web|title=Ranking History|url=http://www.snooker.org/rnk/history.asp|publisher=Snooker.org|access-date=6. 2. 2011}}</ref> | align="center" |{{nowrap|[[Snukerska rang-lista 1999/2000.|NR]]<ref group="nb">Novi igrači na ''Main Touru'' nemaju rejting.</ref>}} | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2000/2001.|122.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2001/2002.|95.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2002/2003.|53.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2003/2004.|29.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2004/2005.|36.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2005/2006.|39.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2006/2007.|28.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2007/2008.|11.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2008/2009.|4.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2009/2010.|7.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2010/2011.|9.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2011/2012.|3.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2012/2013.|1.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2013/2014.|1.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2014/2015.|1.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2015/2016.|1.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2016/2017.|1.]] | align="center" |[[Snukerska rang-lista 2017/2018.|1.]] |- | colspan="31" | '''Rangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Riga Masters (snuker)|Riga Masters]]''<ref group="nb">Turnir se zvao '''''Riga Open''''' (2014/15–2015/16).</ref> |align="center" colspan="15" style="color:#cccccc;"| Nije održavan | colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"| MR | align="center" style="background:#afeeee;"|[[Riga Masters 2016.|1K]] | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Indian Open (snuker)|Indian Open]]'' |align="center" colspan="14" style="color:#cccccc;"| Nije održan |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|NO |align="center" style="color:#cccccc;"|N | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[World Open (snuker)|World Open]]''<ref group="nb">Turnir se zvao '''''Grand Prix''''' (1999/2000–2000/01 i 2004/05–2009/10), '''''LG Cup''''' (2001/02–2003/04) i '''''Haikou World Open''''' (2011/12–2013/14).</ref> | style="text-align:center; background:#afeeee;"|3K | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|G | style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; background:yellow;"|PF | style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF | style="text-align:center; background:thistle;"|F | align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"| NO | style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;"| {{nowrap|''[[Paul Hunter Classic]]''<ref group="nb">Turnir se zvao '''''Grand Prix Fürth''''' (2004/2005) i '''''Fürth German Open''''' (2005/06–2006/07).</ref>}} |align="center" colspan="5" style="color:#cccccc;"| Nije održavan | colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"| Pro-am turnir | colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"| Manji rangirni | style="text-align:center; background:#0f0;"|[[Paul Hunter Classic 2016.|'''P''']] | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]]'' |align="center" colspan="8" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:yellow;"|PF |style="text-align:center; color:#ccc;"|POV |style="text-align:center; background:thistle;"|F | |- |style="background:#EFEFEF;" |''[[European Masters (snuker)|European Masters]]''<ref group="nb" name="EUR">Turnir se zvao '''''Malta Cup''''' (2004/05–2007/08).</ref> | colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održan | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; color:#ccc;"|NR | colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan | style="text-align:center; background:yellow;"|PF | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[English Open (snuker)|English Open]]'' |align="center" colspan="17" style="color:#cccccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[International Championship]]'' |align="center" colspan="13" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |align="center" style="background:yellow;"|PF |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Northern Ireland Open (snuker)|Northern Ireland Open]]'' |align="center" colspan="17" style="color:#cccccc;"|Nije održavan |style="text-align:center; color:#ccc;"|N | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 1999 (snuker)|3K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2000 (snuker)|2K]] |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2002 (snuker)|2K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2003 (snuker)|1K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2004 (snuker)|2K]] |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2006 (snuker)|2K]] |align="center" style="background:yellow;"|[[UK Championship 2007 (snuker)|PF]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2008 (snuker)|1K]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[UK Championship 2009 (snuker)|ČF]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2010 (snuker)|2K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2011 (snuker)|2K]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[UK Championship 2012 (snuker)|'''P''']] |style="text-align:center; background:thistle;"|[[UK Championship 2013 (snuker)|F]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[UK Championship 2014 (snuker)|2K]] |align="center" style="background:yellow;"|[[UK Championship 2015 (snuker)|PF]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[UK Championship 2016 (snuker)|'''P''']] | |- |style="background:#EFEFEF;" |''[[Scottish Open (snuker)|Scottish Open]]''<ref group="nb">Turnir se zvao '''''Players Championship''''' (2003/04).</ref> | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; color:#ccc;"|KV | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; background:thistle;"|F | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan | style="text-align:center; color:#ccc;"|MR | colspan="3" align="center" style="color:#cccccc;"|Nije održan | align="center" style="color:#cccccc;"|N | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[German Masters]]'' |align="center" colspan="11" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#00ff00;"|[[German Masters 2015.|'''P''']] |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K | |- |style="background:#EFEFEF;" |''[[World Grand Prix (snuker)|World Grand Prix]]'' |colspan="15" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Welsh Open (snuker)|Welsh Open]]'' |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|4K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|3K | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Gibraltar Open]]'' |align="center" colspan="16" style="color:#cccccc;"| Nije održan |style="text-align:center; color:#ccc;"|MR |align="center" style="background:#afeeee;"|3K | |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Players Championship Grand Final]]<ref group="nb">Turnir se zvao '''Players Tour Championship Grand Finals''' (2010/11–2012/13).</ref> |align="center" colspan="11" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="color:#cccccc;"|POV |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[China Open (snuker)|China Open]]'' |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="color:#cccccc;"|POV |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' |align="center" style="color:#cccccc;"|POV |align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' | |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2005.|1K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2006.|2K]] |align="center" style="background:#D8BFD8;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2007.|F]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2008.|1K]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2009.|ČF]] |align="center" style="background:yellow;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2010.|PF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2011.|ČF]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2012.|1K]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2013.|2K]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2014.|'''P''']] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2015.|2K]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2016.|'''P''']] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2017.|'''P''']] | |- | colspan="31" | '''Rangirni i turniri varijanti''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Snooker Shoot-Out|Shoot-Out]] |colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"|Turnir varijante |align="center" style="color:#cccccc;"|N | |- |colspan="31" | '''Nerangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;" |''[[China Championship (snuker)|China Championship]]'' |colspan="17" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Šampion šampiona]]'' |colspan="14" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |align="center" style="background:yellow;"|PF |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="color:#cccccc;"|KV |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Masters 2008 (snuker)|'''P''']] |align="center" style="background:#D8BFD8;"|[[Masters 2009 (snuker)|F]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Masters 2010 (snuker)|'''P''']] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Masters 2011 (snuker)|1K]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Masters 2012 (snuker)|ČF]] |align="center" style="background:#00ff00;"|[[Masters 2013 (snuker)|'''P''']] |align="center" style="background:#D8BFD8;"|[[Masters 2014 (snuker)|F]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Masters 2015 (snuker)|1K]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Masters 2016 (snuker)|ČF]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Masters 2017 (snuker)|ČF]] | |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Championship League (snuker)|Championship League]]'' |colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; background:thistle;"|F |style="text-align:center; background:thistle;"|F |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |align="center" style="color:#cccccc;"|N |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G | |- |colspan="31" | '''Turniri snukerskih varijanti''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici"]]<ref group="nb">Takmičenje se ranije zvalo '''''Six-red Snooker International''''' (2008/09) i '''''Six-red World Grand Prix''''' (2009/10).</ref> |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; background:#afeeee;"|[[Six-red Snooker International 2008.|1K]] |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |style="text-align:center; background:#0f0;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2010.|'''P''']] |style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |style="text-align:center; background:#ffebcd;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2012.|ČF]] |style="text-align:center; background:yellow;"| [[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2013.|PF]] |style="text-align:center; color:#ccc;"|POV |style="text-align:center; background:#ffebcd;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2015.|ČF]] |style="text-align:center; background:#afeeee;"|[[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2016.|1K]] | |- |colspan="31" | '''Bivši rangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Malta Grand Prix]]'' |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Thailand Masters]]'' |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[British Open (snuker)|British Open]]'' |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |align="center" colspan="30" style="color:#cccccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Irish Masters (snuker)|Irish Masters]]'' |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nerangirni |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |style="text-align:center; color:#ccc;"|NR |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | {{nowrap|''[[Northern Ireland Trophy]]''}} |align="center" colspan="6" style="color:#cccccc;"| Nije održan |align="center" style="color:#cccccc;"|NR |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |align="center" style="background:#afeeee;"|3K |align="center" colspan="30" style="color:#cccccc;"|Nije održan |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Wuxi Classic]]''<ref group="nb" name="WUC">Turnir se zvao '''Jiangsu Classic''' (2008/09-2009/10).</ref> |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |colspan="4" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije bio rangirni |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |style="text-align:center; color:#ccc;"|KV |style="text-align:center; background:#afeeee;"|[[Wuxi Classic 2014.|2K]] |colspan="30" align="center" style="color:#cccccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Australian Goldfields Open]]'' |colspan="12" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF |align="center" style="background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:yellow;"|PF |style="text-align:center; color:#ccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|2K |colspan="30" style="text-align:center; color:#cccccc;"|NO |- |colspan="31" | '''Bivši nerangirni turniri''' |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[European Open (snuker)|European Open]]''<ref group="nb" name="EUR"/> | colspan="2" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan | colspan="6" style="text-align:center; color:#ccc;"|Rangirni | style="text-align:center; background:#afeeee;"|G | colspan="8" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan | colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|R |- |style="background:#EFEFEF;"| ''[[Wuxi Classic]]''<ref group="nb" name="WUC"/> |colspan="9" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; background:thistle;"|F |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K |style="text-align:center; background:#0f0;"|'''P''' |colspan="3" style="text-align:center; color:#ccc;"|Rangirni |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|NO |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Brazil Masters 2011.|Brazil Masters]]'' | colspan="12" style="text-align:center; color:#ccc;"| Nije održan | style="text-align:center; background:#ffebcd;"|ČF | colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"| Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[Premijer liga (snuker)|Premijer liga]]'' |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#D8BFD8;"|F |align="center" style="color:#cccccc;"|N |style="text-align:center; background:#afeeee;"|G |align="center" style="color:#cccccc;"|N |align="center" style="background:#afeeee;"|G |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|Ne održava se |- |style="background:#EFEFEF;" | ''[[World Grand Prix 2015 (snuker)|World Grand Prix]]'' |colspan="16" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan |style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K |colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|R |- | colspan="31" | '''Bivši turniri varijanti''' |- |style="background:#EFEFEF;" | [[Snooker Shoot-Out|Shoot-Out]] | colspan="11" style="text-align:center; color:#ccc;"|Nije održan | style="text-align:center; background:#afeeee;"|3K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|2K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; background:#afeeee;"|1K | style="text-align:center; color:#ccc;"|N | colspan="30" style="text-align:center; color:#ccc;"|RV |} {| class="wikitable" style="font-size:78%;" |- bgcolor="#efefef" ! colspan="6"|Legenda za gornju tabelu |- | align="center" style="color:#cccccc;" width="30"|KV | poraz u kvalifikacijama | align="center" style="background:#afeeee;"|#R | poraz u ranoj fazi turnira <br> (POZ = kolo za igrače s pozivnicom, G = grupna faza) | align="center" style="background:#ffebcd;"|ČF | četvrtfinale |- | align="center" style="background:yellow;"|PF | polufinale | align="center" style="background:#D8BFD8;"|F | finale | align="center" style="background:#00ff00;"|'''P''' | osvojio turnir |- | align="center" style="color:#cccccc;" width="30"|NKV | nije se kvalificirao | align="center" style="color:#cccccc;" width="30"|N | nije učestvovao | align="center" style="color:#cccccc;" width="30"|POV | povukao se s turnira |} {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|NO || Turnir nije održan |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|NR || Turnir nije (bio) rangirni. |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|R || Turnir je (bio) rangirni. |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|RV || Turnir je (bio) i rangirni i turnir varijante. |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|MR || Turnir je (bio) manji rangirni. |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|PA || Turnir je bio "pro-am". |- |style="text-align:center; color:#ccc;" colspan="4"|TV || Turnir je (bio) turnir varijante. |} {{refspisak|grupa=nb}} == Finala == === Rangirni turniri: 21 (12–9) === {| | valign=top width=40% align=left | {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Legenda''' |- bgcolor="#e5d1cb" | Svjetsko prvenstvo (3–1) |- bgcolor="dfe2e9" | ''UK Championship'' (2–1) |- bgcolor= | Ostalo (7–7) |} {| class="sortable wikitable" |- |width="80" align=center|'''Ishod''' |width="20" align=center|'''Br.''' |width="50" align=center|'''Godina''' |width="250" align=center|'''Turnir''' |width="200" align=center|'''Protivnik''' |width="100" align=center|'''Rezultat''' |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 1. | 2003. | ''[[Scottish Open (snuker)|Scottish Open]]'' | {{ZD|ENG}} [[David Gray (snuker)|David Gray]] | align="center"| 7–9 |- bgcolor="#e5d1cb" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 2. | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2007.|2007.]] | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] | {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] | align="center"| 13–18 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 1. | [[Welsh Open 2008 (snuker)|2008.]] | ''[[Welsh Open (snuker)|Welsh Open]]'' | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align="center"| 9–8 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 3. | [[German Masters 2011.|2011.]] | ''[[German Masters]]'' | {{ZD|WAL}} [[Mark Williams (snuker)|Mark Williams]] | align="center"| 7–9 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 4. | [[China Open 2011 (snuker)|2011.]] | ''[[China Open (snuker)|China Open]]'' | {{ZD|ENG}} [[Judd Trump]] | align="center"| 8–10 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 2. | [[Shanghai Masters 2011 (snuker)|2011.]] | ''[[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]]'' | {{ZD|WAL}} [[Mark Williams (snuker)|Mark Williams]] | align="center"| 10–9 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 5. | [[Welsh Open 2012 (snuker)|2012.]] | ''[[Welsh Open (snuker)|Welsh Open]]'' | {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] | align="center"| 6–9 |- style="background:#dfe2e9;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 3. | [[UK Championship 2012 (snuker)|2012.]] | ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' | {{ZD|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align="center"|10–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 6. | [[China Open 2013 (snuker)|2013.]] | ''[[China Open (snuker)|China Open]]'' <small>(2)</small> | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | align="center"|6-10 |- style="background:#dfe2e9;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 7. | [[UK Championship 2013 (snuker)|2013.]] | ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | align="center"|7–10 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 8. | [[World Open 2014 (snuker)|2014.]] | ''[[World Open (snuker)|World Open]]'' | {{ZD|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align="center"|6–10 |- style="background:#e5d1cb;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 4. | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2014.|2014.]] | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align="center"|18–14 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 5. | [[German Masters 2015.|2015.]] | ''[[German Masters]]'' | {{ZD|ENG}} [[Shaun Murphy]] | align="center"| 9–7 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 6. | [[China Open 2015 (snuker)|2015.]] | ''[[China Open (snuker)|China Open]]'' | {{ZD|ENG}} [[Gary Wilson (snuker)|Gary Wilson]] | align="center"|10–2 |- style="background:#e5d1cb;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 7. | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2016.|2016.]] | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] | {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] | align="center"|18–14 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 8. | [[Paul Hunter Classic 2016.|2016.]] | ''[[Paul Hunter Classic]]'' | {{ZD|ENG}} [[Tom Ford (snuker)|Tom Ford]] | align="center"|4–2 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 9. | [[Shanghai Masters 2016 (snuker)|2016.]] | ''[[Shanghai Masters (snuker)|Shanghai Masters]]'' | {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] | align="center"|6–10 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 9. | [[International Championship 2016.|2016.]] | ''[[International Championship]]'' | {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] | align="center"|10–1 |- style="background:#dfe2e9;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 10. | [[UK Championship 2016 (snuker)|2016.]] | ''[[UK Championship (snuker)|UK Championship]]'' | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align="center"|10–7 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 11. | [[China Open 2017 (snuker)|2017.]] | ''[[China Open (snuker)|China Open]]'' | {{ZD|WAL}} {{sortname|Mark|Williams|Mark Williams (snuker)}} | align="center"|10–8 |- style="background:#e5d1cb;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 12. | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru 2017.|2017.]] | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru|Svjetsko prvenstvo]] <small>(3)</small> | {{ZD|ŠKO}} {{sortname|John|Higgins|John Higgins (snuker)}} | align="center"|18–15 |} === Manji rangirni turniri: 10 (7–3) === {| class="sortable wikitable" |width="80" align=center|'''Ishod''' |width="20" align=center|'''Br.''' |width="50" align=center|'''Godina''' |width="250" align=center|'''Turnir''' |width="200" align=center|'''Protivnik''' |width="100" align=center|'''Rezultat''' |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || 1. || 2010. || [[Players Tour Championship 2010/2011 - 2. turnir|''Players Tour Championship'' - 2. turnir]] || {{ZD|ENG}} [[Barry Pinches]] || align="center"| 4–3 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || 2. || [[Players Tour Championship 2011/2012 - 4. turnir|2011.]] || ''[[Paul Hunter Classic]]'' || {{ZD|ENG}} [[Mark Davis (snuker)|Mark Davis]] || align="center"| 4–0 |- |bgcolor="98FB98"|Pobjednik || 3. || [[European Tour 2012/2013 - 1. turnir|2012.]] || ''[[Paul Hunter Classic]]'' || {{ZD|SJI}} [[Joe Swail]] || align="center"| 4–1 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist || 1. || 2012. || ''[[European Tour 2012/2013 - 3. turnir|Antwerp Open]]'' || {{ZD|SJI}} [[Mark Allen (snuker)|Mark Allen]] || align="center"|1–4 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik|| 4. || 2013. || ''[[European Tour 2012/2013 - 6. turnir|Munich Open]]'' || {{ZD|ŠKO}} [[Graeme Dott]] || align="center"|4–3 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist || 2. || 2013. || ''[[Asian Tour 2013/2014 - 1. turnir|Yixing Open]]'' || {{ZD|ENG}} [[Joe Perry (snuker)|Joe Perry]] || align="center"|1-4 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist || 3. || 2013. || ''[[European Tour 2013/2014 - 2. turnir|Rotterdam Open]]'' || {{ZD|WAL}} [[Mark Williams (snuker)|Mark Williams]] || align="center"|3-4 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik|| 5. || [[European Tour 2013/2014 - 7. turnir|2013.]] || ''[[Antwerp Open (snuker)|Antwerp Open]]'' ||{{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] || align="center"|4–3 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik || 6. || 2014. || [[European Tour 2014/2015 - 1. turnir|''Riga Open'']] || {{ZD|SJI}} [[Mark Allen (snuker)|Mark Allen]] || align="center"|4–3 |- | style="background:#98fb98;"|Pobjednik || 7. || [[European Tour 2015/2016 - 6. turnir|2016.]] || ''[[Gdynia Open]]'' || {{ZD|ENG}} [[Martin Gould]] || align="center"|4–1 |} === Nerangirni turniri: 14 (6–8) === {| | valign=top width=40% align=left | {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Legenda''' |- bgcolor="ffffcc" | ''Masters'' (3–2) |- bgcolor="d0f0c0" | ''Premijer liga'' (0–1) |- | Ostalo (3–5) |} {| class="sortable wikitable" |- |width="80" align=center|'''Ishod''' |width="20" align=center|'''Br.''' |width="50" align=center|'''Godina''' |style="width:250px;" align=center|'''Turnir''' |style="width:200px;" align=center|'''Protivnik''' |style="width:100px;" align=center|'''Rezultat''' |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 1. | [[Masters 2007 (snuker)#Kvalifikacije|2006.]] | [[Kvalifikacijski turnir za "Masters" (snuker)|Kvalifikacijski turnir za "Masters"]] | {{ZD|ENG}} [[Stuart Bingham]] | align=center|2–6 |- style="background:#ffc;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 1. | 2007. | ''[[Warsaw Snooker Tour 2007.|Warsaw Snooker Tour]]'' | {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] | align=center| 5–3 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 2. | [[Masters 2008 (snuker)|2008.]] | ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' | {{ZD|ENG}} [[Stephen Lee (snuker)|Stephen Lee]] | align=center| 10–3 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 2. | [[Championship League 2008 (snuker)|2008.]] | ''[[Championship League (snuker)|Championship League]]'' | {{ZD|ENG}} [[Joe Perry (snuker)|Joe Perry]] | align=center| 1–3 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 3. | 2008. | ''World Series of Snooker'' – Jersey | {{ZD|ŠKO}} [[John Higgins (snuker)|John Higgins]] | align=center| 3–6 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 4. | [[Jiangsu Classic 2008.|2008.]] | ''[[Jiangsu Classic]]'' | {{ZD|KIN}} [[Ding Junhui]] | align=center| 5–6 |- style="background:#d0f0c0;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 5. | [[Premijer liga 2008 (snuker)|2008.]] | ''[[Premijer liga (snuker)|Premijer liga]]'' | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align=center| 2–7 |- style="background:#ffc;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 6. | [[Masters 2009 (snuker)|2009.]] | ''[[Masters (snooker)|Masters]]'' | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align=center| 8–10 |- | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 7. | [[Championship League 2009 (snuker)|2009.]] | ''[[Championship League (snuker)|Championship League]]'' <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Judd Trump]] | align=center| 2–3 |- style="background:#ffc;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 3. | [[Masters 2010 (snuker)|2010.]] | ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align=center| 10–9 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 4. | [[Wuxi Classic 2011.|2011.]] | ''[[Wuxi Classic]]'' | {{ZD|ENG}} [[Ali Carter]] | align=center| 9–7 |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 5. | 2012. | ''HK Spring Trophy'' | {{ZD|ENG}} [[Andrew Higginson]] | align=center|6–1 |- |- style="background:#ffc;" | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 6. | [[Masters 2013 (snuker)|2013.]] | ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' <small>(3)</small> | {{ZD|AUS}} [[Neil Robertson (snuker)|Neil Robertson]] | align=center| 10–6 |- style="background:#ffc;" | style="background:#ffa07a;"|Finalist | 8. | [[Masters 2014 (snuker)|2014.]] | ''[[Masters (snuker)|Masters]]'' <small>(2)</small> | {{ZD|ENG}} [[Ronnie O'Sullivan]] | align=center| 4–10 |} === Varijante snukera: 1 (1–0) === {| class="sortable wikitable" |- ! style="width:80px;"|Ishod ! style="width:20px;"|Br. ! style="width:50px;"|Godina ! style="width:250px;"|Turnir ! style="width:200px;"|Protivnik ! style="width:100px;"|Rezultat |- | style="background:#98FB98"|Pobjednik | 1. | [[Svjetsko prvenstvo u snukeru "šestici" 2010.|2010.]] | [[Svjetsko prvenstvo u "šestici"]] | {{ZD|ENG}} [[Ricky Walden]] | align=center| 8–6 |} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Portal|Snuker}} * [https://web.archive.org/web/20111007042030/http://www.mark-selby.cz/ Stranica posvećena Selbyju] {{cs simbol}} {{en simbol}} * [http://www.worldsnooker.com/page/PlayersAlphabeticalArticle/0,,13165~2234612,00.html Selbyjev profil] na ''World Snookeru'' * [http://cuetracker.net/Players/Mark-Selby Mark Selby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624182640/http://cuetracker.net/Players/Mark-Selby |date=24. 6. 2016 }} na ''CueTracker.net'' * [http://eurosport.yahoo.com/snooker/mark-selby/ Selbyjev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723191459/http://eurosport.yahoo.com/snooker/mark-selby/ |date=23. 7. 2012 }} [[blog]] na ''Eurosportu'' * [https://web.archive.org/web/20090917113325/http://www.global-snooker.com/Mark-Selby.asp Selbyjev profil] na ''Global Snookeru'' * [http://prosnookerblog.com/players/s-t/mark-selby/ Selbyjev profil] na ''Pro Snooker Blogu'' * {{cite web | url =http://www.markselby.info/ | title = Mark Selby| access-date =23. 7. 2023 | language = en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220172609/https://www.markselby.info/|archive-date=20. 2. 2020|url-status=dead}} {{Svjetski prvaci u snukeru}} {{Pobjednici UK Championshipa (snuker)}} {{Pobjednici Mastersa (snuker)}} {{WPBSA brojevi 1}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Selby, Mark}} [[Kategorija:Rođeni 1983.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Leicester]] [[Kategorija:Engleski snukeraši]] edcwnpp7rtuf8a60y8h0lb3ut9xyc6d 0 178921 3925580 3854191 2026-09-20T07:55:48Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Annapurna_I_ABC_Morning.jpg datotekom [[:File:Annapurna_South_ABC_Morning.jpg|Annapurna_South_ABC_Morning.jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] 3925580 wikitext text/x-wiki {{Infokutija planina | ime = Annapurna | slika = Annapurna South ABC Morning.jpg | slika_opis = Južna strana Annapurne | visina = 8.091 | nadređeni_vrh = [[Cho Oyu]] | visina_ref = <br /><small>[[Spisak najviših vrhova na Zemlji|10. najviša]]</small> | relativna_visina = 2.984 | relativna_visina_ref = <ref>{{cite peakbagger|pid=10621|title=Annapurna|access-date= 12. 1. 2009}}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |title=Nepal/Sikkim/Bhutan Ultra-Prominences|publisher=peaklist.org |access-date= 12. 1. 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081225145550/http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/everest.html |archive-date= 25. 12. 2008 |url-status= live}}</ref><br/><small>[[Spisak vrhova po topografskoj istaknutosti|100.]]</small> | spisak = [[Spisak vrhova viših od 8.000 m]] | dominantnost = 34 km | lokacija = [[Zona Gandaki]], [[Nepal]] | lanac = [[Himalaji]] | karta = Nepal | vrsta_koordinata = | karta_opis = Nepal | oznaka _pozicija = right | koordinate = {{coord|28|35|46|N|83|49|13|E|type:mountain_region:NP_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | koordinate_ref = | prvi_uspon = 3. juni 1950.<br/>[[Maurice Herzog]] i [[Louis Lachenal]]<br/>(Prvi zimski uspon: 3. februar 1987 – [[Jerzy Kukuczka]] i [[Artur Hajzer]]) | najlakša_ruta = Sjeverozapadna strana }} '''Annapurna''' ([[sanskrt]], nepalski, nepal Bhasa: अन्नपूर्णा) jest skup [[Planina|planinskih]] vrhova u [[Himalaji]]ma u sjeverno-centralnom dijelu [[Nepal]]a koji uključuje vrh Annapurna I, visok 8.091 m ([[Spisak najviših vrhova na Zemlji|deseti najviši na svijetu]]), 13 vrhova visine iznad 7.000 m i 16 vrhova iznad 6.000 m.<ref>{{Cite journal | author = H. Adams Carter | title = Classification of the Himalaya | journal = American Alpine Journal | volume = 27 | issue = 59 | year = 1985 | pages = 127–9 | publisher = American Alpine Club | url = http://c498469.r69.cf2.rackcdn.com/1985/109_carter_himalaya_aaj1985.pdf | access-date = 1. 5. 2011}}</ref> Ovaj 55&nbsp;km dug masiv graniči s kanjonom Kali Gandaki na zapadu, rijekom Marshyangdi na sjeveru i istoku i dolinom Pokhara na jugu. अन्नपूर्णा ''Annapūrṇā'' je sanskrtski naziv koji doslovno preveden na [[bosanski jezik]] znači ''ispunjena hranom'', ali se obično prevodi kao "Boginja žetve".<ref>{{Cite web |url=http://climbing.about.com/od/8000metermountains/a/AnnapurnaFacts.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=8. 3. 2013 |archive-date=7. 8. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807101021/http://climbing.about.com/od/8000metermountains/a/AnnapurnaFacts.htm |url-status=dead }}</ref> U [[Hinduizam|hinduizmu]], Annapurna je boginja plodnosti i [[Poljoprivreda|poljoprivrede]]. == Geografija == Masiv Annapurna sastoji se od šest glavnih vrhova iznad 7.200 m: {| class="wikitable" |+ ! Vrh ! Visina ! Poredak u odnosu na najviše svjetske vrhove |- ! Annapurna I | 8.091 m | 10. najviša na svijetu |- ! Annapurna II | 7.937 m | 16. najviša na svijetu |- ! Annapurna III | 7.555 m | 42. najviša na svijetu |- ! Annapurna IV | 7.525 m | |- ! Gangapurna | 7.455 m | 59. najviša na svijetu |- ! Annapurna Jug | 7.219 m | 101. najviša na svijetu |- |} == Historija ekspedicija == [[Datoteka:Chaine-annapurna.jpg|mini|centar|595px|Pogled na Annapurna Himal sa sjeveroistoka. Slijeva na desno su: Annapurna II i IV (vrlo blizu jedna drugoj); veliki planinski prelaz; Annapurna III i Gangapurna; Annapurna I]] Annapurna I bio je prvi osvojeni vrh iznad 8.000 metara visine, a osvojili su ga 3. juna 1950. Maurice Herzog i Louis Lachenal, članovi [[Francuska|francuske]] ekspedicije.<ref>Herzog, 1953, str. 257.</ref> Do osvajanja [[Mount Everest]]a tri godine kasnije to je bio najviši osvojeni vrh iako su bez uspona na sam vrh 1920-ih na Everestu već postignute visine od 8.500 m.<ref>{{Cite web |url=http://www.everesthistory.com/1900-1925.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=8. 3. 2013 |archive-date=19. 2. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219041632/http://www.everesthistory.com/1900-1925.htm |url-status=dead }}</ref> == Galerija == <center><gallery> Datoteka:Marsyangdi valley landscape.jpg|Dolina Marsyangdi Datoteka:Pokhara_and_Phewa_Lake.jpg|Pokhara i jezero Phewa Datoteka:AnnapurnaSouthMountain.jos.500pix.jpg|Annapurna I (sredina) i Jug (desno) Datoteka:AnapurnaFromPokhara.jpg|Lanac Anapurna iz Pokhare </gallery></center> == Također pogledajte == * [[Mount Everest]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Annapurna}} * [https://web.archive.org/web/20070606211144/http://www.digitalhimalaya.com/collections/himalayanmaps/images/Annapurna.jpg Karta lanca Annapurna] * [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=13 peakware.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100502234608/http://www.peakware.com/peaks.html?pk=13 |date=2. 5. 2010 }} * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/61/186/ Ascent and Fatality Statistics for Annapurna I - 8000ers.com] * [https://web.archive.org/web/20080116200353/http://www.south-asia.com/Kingmah/tonproj.htm The Annapurna Conservation Area Project (ACAP)] * [https://web.archive.org/web/20160304193027/http://www.fudomouth.net/getitimage/ap_annapurna.htm The Annapurna Circuit] * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150258/annapurna-i.html Annapurna I on summitpost.org] * [http://hikinginmountain.com/where-is-annapurna Annapurna fact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202035923/http://hikinginmountain.com/where-is-annapurna |date=2. 12. 2012 }} * [https://web.archive.org/web/20130309131540/http://basecamptrekking.com/ Bazni kamp Annapurna] * [http://scriptures.ru/nepal/annapoorna/indexen.htm 5500 photos (1280 x 960) of Annapurna Circuit trek (2009)] {{Planine više od 8000 m}} [[Kategorija:Planine u Nepalu]] [[Kategorija:Osamhiljadaši]] dkzodbczi353i3utxi3oya6cupmq07h 0 355769 3925537 3898796 2026-09-19T12:28:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925537 wikitext text/x-wiki {{dobar članak}} {{infokutija film | naziv = Gravitacija | poster = Gravity Poster.jpg | tekst = | režija = [[Alfonso Cuarón]] | producent = Alfonso Cuarón<br />[[David Heyman]] | scenarist = Alfonso Cuarón<br />[[Jonás Cuarón]] | narator = | uloge = [[Sandra Bullock]]<br />[[George Clooney]] | muzika = [[Steven Price (kompozitor)|Steven Price]] | kinematografija = [[Emmanuel Lubezki]] | žanr = [[Naučna fantastika]], [[triler]] | montaža = Alfonso Cuarón<br />[[Mark Sanger]] | studio = [[Esperanto Filmoj]]<br />[[Heyday Films]] | distributer = [[Warner Bros. Pictures]] | datum = 28. august 2013. | trajanje = 91 minuta | zemlja = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]]<br />[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | budžet = 100 miliona dolara | zarada = 715,6 miliona dolara | prethodnik = | nasljednik = }} '''''Gravitacija''''' je britansko-američki naučnofantastični triler snimljen 2013. u [[3D film|3D]] tehnici.<ref name="Reelviews-20131003">[http://www.reelviews.net/php_review_template.php?identifier=2670 Kritika Jamesa Berardinellija] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> Režiju je uradio [[Alfonso Cuaron]] koji je bio i koproducent i saradnik na montaži. Glavne uloge tumače [[Sandra Bullock]] i [[George Clooney]] kao astronauti sa zadatkom da unište [[Space Shuttle program|spejs šatl]] u [[Orbita|orbiti]] i njihov pokušaj da se vrate na [[Zemlja (planeta)|Zemlju]]. Cuaron je napisao scenarij sa sinom [[Jonás Cuaron|Jonásom]] i pokušao je uraditi film sa [[Universal Studios|studijem Univerzal]]. Prava za snimanje su prodata [[Warner Bros]]u, gdje je projekt na kraju bio prihvaćen. [[David Heyman]], koji je prethodno radio s Cuaronom na filmu ''[[Harry Potter i zatvorenik iz Askabana (film)|Harry Potter i zatvorenik iz Azkabana]]'', producirao je film zajedno s njim. '' Gravitacija'' je napravljena u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]], gdje je britanska kompanija za specijalne efekte [[Framestore]] provela više od tri godine radeći većinu vizualnih efekata za film, koji čine više od 80 od ukupno 91 minute koliko film traje. U [[august]]u 2013. na 70. [[Venecijanski filmski festival|Međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji]] bila je premijera filma a svoju sjevernoameričku premijeru doživio je tri dana kasnije na Telluride filmskom festivalu.<ref name="Venice">[http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-23158374 George Clooney and Sandra Bullock to open Venice film festival]</ref> 4. oktobra 2013 pušten je na prikazivanje u kinima širom SAD-a i Kanade. Dobio je univerzalno priznanje od kritike i publike; posebne pohvale dobili su [[Emmanuel Lubezki]] za fotografiju, [[Steven Price]] za filmsku muziku, Cuaron za režiju, Bullock za glumu i Framestore za vizualne efekte. Zarada je iznosila više od 715 miliona dolara širom svijeta, što ga čini osmim po redu filmom sa najviše zarade za 2013 godinu. Osvojio je ukupno sedam nagrada na [[86. dodjela "Oscara"|86. dodjeli "Oscara"]], uključujući Oscara za najbolju režiju za Cuarona, najbolju fotografiju za Lubezkija, najbolje vizualne efekte i najbolju originalnu muziku za Pricea.<ref>[http://www.theguardian.com/film/2014/mar/03/oscars-2014-gravity-win-12-years-a-slave Gravity dominates, but 12 Years a Slave wins best film] pristupljeno 4. marta 2014.</ref> Film je također nagrađen sa šest nagrada [[BAFTA]], uključujući i nagradu BAFTA za najbolji film i najbolju režiju, te [[Zlatni globus za najbolju režiju ]], i sedam nagrada od strane filmskih kritičara.<ref>[http://www.theguardian.com/film/2014/feb/16/baftas-2014-gravity-outstanding-british-film Gravity wins outstanding British film] pristupljeno 4. marta 2014.</ref><ref>[http://edition.cnn.com/2014/01/12/showbiz/2014-golden-globes/ '12 Years,' 'Hustle' win film Globes] pristupljeno 4. marta 2014.</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2536277/Peoples-Choice-2014-kicks-awards-season-Sandra-Bullock-Justin-Timberlake-scoop-three-gongs-EACH.html And we're off! Sandra Bullock and Justin Timberlake scoop three gongs EACH as People's Choice kicks off awards season] pristupljeno 4. marta 2014.</ref> == Radnja == Radnja filma se dešava tokom fiktivne misije spejs šatla STS-157. Dr. Ryan Stone (Sandra Bullock) je medicinski inženjer na svojoj ​​prvoj spejs šatl misiji na svemirskom brodu Explorer. Ona je u pratnji veterana astronauta Matta Kowalskog (George Clooney), koji komanduje svojoj ​​zadnjoj ekspediciji. Tokom svemirske šetnje kako bi servisirali [[Hubble Space Telescope]], kontrola misije u Houstonu upozorava tim u vezi sa ruskim projektilom koji je uništio satelit, što je izazvalo lančanu reakciju formirajući oblak krhotina u svemiru. Kontrola misije naređuje da misija bude prekinuta i da šatl odmah počne sa procesom povratka. Komunikacija sa kontrolom misije se gubi ubrzo nakon ovog saopštenja. Jureće krhotine sa ruskog satelita udaraju u Explorer i Hubble, i odvajaju dr. Stone od šatla, ostavljajući je da pluta svemirom. Kowalski, koristeći opremu za manevrisanje, ubrzo spašava Stone i oni se vraćaju nazad u spejs šatl. Oni otkrivaju da su pretrpljene katastrofalne štete i da je posada izginula. Oni koriste opremu za manevrisanje kako bi se vratili na Međunarodnu svemirsku stanicu (ISS), koja je u orbiti udaljena samo oko 1,450&nbsp;km. Kowalski procjenjuje da imaju 90 minuta prije nego što polje krhotina završi orbitu i ponovo ih ugrozi. Na putu do svemirske stanice, njih dvoje razgovaraju o njenom porodičnom životu i smrti njene mlade kćerke. Dok su prilazili znatno oštećenoj, ali i dalje operativnoj svemirskoj stanici, oni vide posadu koja je evakuisana u jedan od ukupno dva Soyuz modula. Padobran od preostalog Soyuza je aktiviran, što čini kapsulu beskorisnom za povratak na Zemlju. Kowalski predlaže da je iskoriste za putovanje do obližnje kineske svemirske stanice Tiangong, udaljene 100&nbsp;km i da se ukrcaju na jedan od njihovih modula kako bi se sigurno vratili na Zemlju. Sa pomanjkanjem zraka i manevarske snage, njih dvoje pokušavaju da se iskrcaju na svemirsku stanicu dok prolaze. Stone zapliće nogu o padobranske kablove Soyuza i ona se hvata za opasač na odijelu Kowalskog. Uprkos protivljenju Stone, Kowalski se odvaja od konopca kako bi je spasio da ne odleti zajedno s njim, a ona se povlači prema stanici dok Kowalski pluta dalje. Stone ulazi u stanicu preko komore. Ona ne može ponovo uspostaviti komunikaciju sa Kowalskim i zaključuje da je ona jedina preživjela. Zatim izbija požar, što je prisiljava da se na brzinu dokopa Soyuza. Dok pokušava da se udalji sa kapsulom od stanice, konopci padobrana se zapetljavaju i spriječavaju Soyuz da se odvoji od stanice. Ona izlazi u svemir kako bi se oslobodila kablova, uspjevši da ih se oslobodi baš kad polje krhotina završava svoju orbitu i uništava stanicu. Stone pristaje sa Soyuzom uz Tiangong, ali otkriva da u motoru nema goriva. Nakon kratke radio komunikacije sa jednim ribarem na Zemlji, Stone se miri sa činjenicom da je nasukana i gasi dotok kisika u kabini kako bi počinila samoubistvo. Dok počinje da gubi svijest, Kowalski ulazi u kapsulu. Grdeći je što se predaje, on joj govori da namjesti Soyuzovu raketu za slijetanje kako bi imala pogon kapsule prema Tiangongu. Stone tada shvata da je ponovno pojavljivanje Kowalskog nestvarno, ali joj je ipak dao snagu volje da nastavi. Ona obnavlja protok kisika i koristi raketu za slijetanje kao navigaciju prema Tiangongu, koji ubrzano odlazi van orbite. U nemogućnosti da pristane sa Soyuzom do stanice, Stone izbacuje sebe preko eksplozivne dekompresije i koristi aparat za gašenje požara kao priručni propeler da odleti do Tiangonga. Stone ulazi u kapsulu Shenzhou baš kad Tiangong počinje da se raspada na gornjem rubu atmosfere. Stone izjavljuje da je spremna da se vrati na Zemlju živa ili mrtva. Nakon ponovnog ulaska u atmosferu, Stone čuje kontrolu misije koja prati kapsulu preko radija. Kapsula se spušta u jezero, ali gusti dim zbog električnog požara unutar Stoneove kapsule prisiljava je da se odmah evakuira. Ona otvara otvor kapsule, zatim voda ulazi i potapa je, ali Stone uspijeva da otpliva na obalu. Ona gleda ostatke Tiangonga kako ulaze u atmosferu i zatim nesigurno korača na kopnu, u punoj gravitaciji Zemlje. == Uloge == * [[Sandra Bullock]] - dr. Ryan Stone, medicinski inženjer i specijalista misije , koja je na svojoj prvoj svemirskoj misiji. * [[George Clooney]] - poručnik Matt Kowalski; komandant tima. Kowalski je astronaut veteran koji planira da se penzioniše nakon ekspedicije ''Explorer''. On uživa da govori priče o sebi i da se šali sa svojim timom, i odlučan je da zaštiti živote svojih kolega astronauta. * [[Ed Harris]] (glas) - kontrola misije u Houstonu, Texas. * Orto Ignatiussen (glas) - Aningaaq, grenlandski ribar Inuit * [[Paul Sharma|Phaldut Sharma]] (glas) - Shariff Dasari, inženjer na brodu ''Explorer''. * Amy Warren (glas) - kapetan ''Explorera''. * Basher Savage (glas) - kapetan Međunarodne svemirske stanice. == Teme == Uprkos tome što se radnja dešava u svemiru, film koristi motive iz brodoloma i priča opstanka u divljini i njihove psihološke promjene i otpornost nakon ovih katastrofa.<ref name="Seitz">[http://www.rogerebert.com/reviews/gravity-2013 Review: Gravity] pristupljeno 4. oktobra 2013.</ref><ref name="Hornaday">[http://www.washingtonpost.com/goingoutguide/movies/gravity-works-as-both-thrilling-sci-fi-spectacle-and-brilliant-high-art/2013/10/02/cffa11bc-2a03-11e3-97a3-ff2758228523_story.html "Gravity" works as both thrilling sci-fi spectacle and brilliant high art] pristupljeno 3. oktobra 2013.</ref><ref name="Scott">[http://movies.nytimes.com/2013/10/04/movies/gravity-stars-sandra-bullock-and-george-clooney.html Between Earth and Heaven] pristupljeno 3. oktobra 2013.</ref> Cuaron koristi Stone za ilustraciju bistrine uma, upornosti, obuke i improvizacija u suočavanju sa izolacijom i smrtnim posljedicama nemilosrdnog Murphyjevog zakona.<ref name="Reelviews-20131003" /> Film sadrži duhovne ili egzistencijalne teme, što se ogleda u činjenicama slučajne i besmislene smrti kćeri dr. Stone, i neophodnosti preživljavanja velikih opasnosti, bez izvjesne budućnosti.<ref name="Rodriguez">[http://www.miami.com/039gravity039-pg-13-article Gravity] pristupljeno 3. oktobra 2013.</ref> Uticaj scena je pojačavan izmjenično između objektivne i subjektivne perspektive, toplog lica Zemlje i dubine mračnog svemira, haosa i predvidljivosti zone krhotina, i tišine vakuuma svemira sa filmskom muzikom.<ref name="Scott" /><ref name="McCarthy">[http://www.hollywoodreporter.com/movie/gravity/review/615139 Gravity: Venice Review] pristupljeno 28. augusta 2013.</ref> Film koristi jako duge, neprekidne snimke kako bi se publici dočarala akcija, sa suprotnošću klaustrofobičnih snimaka iz svemirskih odijela i kapsula.<ref name="Rodriguez" /><ref name="Turan">[http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-gravity-movie-review-20131004,0,4375763.story? "Gravity" has powerful pull thanks to Sandra Bullock, 3-D] pristupljeno 3. oktobra 2013.</ref> Neki komentatori su primijetili vjerske teme u filmu.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/10/08/gravity-film-philosophy_n_4059899.html 'Gravity' film Philosophizes About Existence for the 'Nones'] pristupljeno 23. novembra 2013</ref> Na primjer, fra. Robert Barron u listu Katolički registar sažima tenzije između tehnologije ''Gravitacije'' i vjerske simbolike. On je rekao: "Tehnologija koju ovaj film legitimno slavi ... ne može nas spasiti, niti može osigurati sredstva pomoću kojih uspostavljamo pravi kontakt jedni s drugima. Rijeka [[Ganges]] na suncu, ikona Saint Christophera, kip [[Buda|Bude]], i iznad svega, posjeta stanovnika neba, signal da postoji dimenzija stvarnosti koja leži izvan onoga što tehnologija može savladati ili imati pristupa ... realnost [[Bog]]a".<ref name="barron">[http://www.catholicregister.org/arts/movie-news/item/17074-gravity-opens-the-door-to-the-reality-of-god Gravity opens the door to the reality of God] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140806173229/http://catholicregister.org/arts/movie-news/item/17074-gravity-opens-the-door-to-the-reality-of-god |date=6. 8. 2014 }}| pristupljeno 23. novembra 2013.</ref> Film počinje sa istraživanjem svemira kao vrhuncem ljudske civilizacije, a završava s alegorijom zore čovječanstva kada se dr. Ryan Stone bori da ispliva iz vode nakon slijetanja, i hvata se za tlo i polako joj se vraća sposobnost da stoji uspravno i hoda. Režiser Cuaron je rekao: {{Citat| Ona je u tim mutnim vodama gotovo kao amnionska voda ili praiskonska supa u kojoj vidite vodozemce kako plivaju. Ona puzeći izlazi iz vode, za razliku od ranih stvorenja iz doba [[evolucija|evolucije]]. Zatim ide na sve četiri i nakon toga je malo sagnuta sve dok potpuno ne počinje hodati uspravno. To je ustvari evolucija života u jednom brzom snimku}}.<ref name="giantfreakinrobot.com">{{Cite web |url=http://www.giantfreakinrobot.com/scifi/alfonso-cuarn-talks-gravitys-visual-metaphors-george-clooney-clarifies-writing-credit.html |title=Cuaron objašnjava simboliku filma |access-date=16. 4. 2014 |archive-date=9. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409193329/https://www.giantfreakinrobot.com/scifi/alfonso-cuarn-talks-gravitys-visual-metaphors-george-clooney-clarifies-writing-credit.html |url-status=dead }}</ref> Ostale scene koje prikazuju formiranje života uključuju scene u kojoj Stone počiva u embrionalnom položaju, omotana konopcem koji snažno podsjeća na pupčanu vrpcu. Povratak dr. Stone iz svemira, u pratnji meteorita koji izgleda poput krhotine, može se vidjeti kao nagovještaj da su elementi od suštinskog značaja za razvoj života na Zemlji možda došli iz svemira u obliku meteorita.<ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/meteorit-sutter-s-mill-lieferte-kohlenstoff-verbindungen-a-921410.html Simbolika filma]</ref> == Snimanje == [[Datoteka:SDCC13 - Gravity panel (9345233475).jpg|thumb|David Heyman, Sandra Bullock i Alfonso Cuarón prilikom promocije filma u San Diegu]] Alfonso Cuaron je napisao scenarij sa svojim sinom Jonásom. Cuaron je izjavio za magazin '' Wired'': "Kao dijete stalno sam gledao film Gregory Pecka ''[[Marooned (1969)|Marooned]].''"<ref>[http://www.wired.com/underwire/2013/10/center_of_gravity/ Izjava Cuarona za Wired magazin]</ref> To je film o prvoj posadi eksperimentalne svemirske stanice koji se vraćaju na Zemlju u Apollo kapsuli koja ima kvar na propeleru. Cuaron je pokušao da ostvari svoj projekt sa studijem Universal, gdje je ostao u fazi pripreme za snimanje nekoliko godina. Nakon što su prodali prava na snimanje, projekt je započeo Warner Bros, koji je otkupio prava. U februaru 2010 projekt je privukao pažnju [[Angelina Jolie|Angeline Jolie]], koja je odbila nastavak filma ''Wanted (2008)''.<ref>[http://nymag.com/daily/entertainment/2010/02/angelina_jolie_wanted_2_out.html Angelina Jolie Says No to ''Wanted 2''] pristupljeno 17. aprila 2013</ref> Kasnije tog mjeseca, ona je odbacila film ''Wanted 2'',<ref>[http://insidemovies.ew.com/2010/02/26/angelina-jolie-wanted-2/ Angelina Jolie out of 'Wanted 2': Follow-up project not a lock] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902054508/http://insidemovies.ew.com/2010/02/26/angelina-jolie-wanted-2/ |date=2. 9. 2014 }} pristupljeno 27. aprila 2013</ref> djelomično zbog toga što studio nije želio da plati 20 miliona dolara honorar<ref name="vie">{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/2010/08/11/us-gravity-idUSTRE67A0W120100811 |title=Blake Lively, Scarlett Johansson vie for sci-fi film |access-date=16. 4. 2014 |archive-date=9. 7. 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HzYZpZW7?url=http://www.reuters.com/article/2010/08/11/us-gravity-idUSTRE67A0W120100811 |url-status=dead }}</ref> koji je ona dobila za svoja zadnja dva filma i zbog toga što je htjela režirati film sa temom iz bosanskog rata ''[[U zemlji krvi i meda]]''.<ref name="sandra">[http://variety.com/2010/film/news/sandra-bullock-in-talks-for-gravity-1118025288/ Sandra Bullock in talks for 'Gravity'] pristupljeno 27. aprila 2013</ref> U martu, [[Robert Downey Jr]] je ušao u razgovore da dobije glavnu mušku ulogu u filmu.<ref>{{Cite web |url=http://moviesblog.mtv.com/2010/03/15/robert-downey-jr-gravity-alfonso-cuaron/ |title=Robert Downey Jr. In Talks To Star In 'Children of Men' Director Alfonso Cuaron's 'Gravity' |access-date=16. 4. 2014 |archive-date=9. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009045326/http://moviesblog.mtv.com/2010/03/15/robert-downey-jr-gravity-alfonso-cuaron |url-status=dead }}</ref> Sredinom 2010, [[Marion Cotillard]] je imala audiciju za glavnu žensku ulogu. U augustu 2010, [[Scarlett Johansson]] i [[Blake Lively]] su također bili u konkurenciji za ulogu.<ref name="vie" /> U septembru, Cuaron je dobio odobrenje od Warner Brosa da ponudi ulogu [[Natalie Portman]] bez audicije, koja je dobila pohvale za njen prethodni nastup u filmu ''[[Crni labud (film)|Crni labud]]''.<ref>[http://www.reuters.com/article/2010/09/08/us-portman-idUSTRE6865H420100908 Natalie Portman offered lead in 3D survival story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927175819/http://www.reuters.com/article/2010/09/08/us-portman-idUSTRE6865H420100908 |date=27. 9. 2013 }} pristupljeno 27. aprila 2013</ref> Portman je odbacila projekt zbog preokupiranosti sa drugim projektima tako da je Warner Bros ponudio ulogu Sandri Bullock.<ref name="sandra" /> U novembru 2010, Downey je napustio projekt da bi prihvatio ulogu u filmu ''[[Kako razgovarati sa djevojkama]]'' za koji je [[Shawn Levy]] prihvatio režiju.<ref>[http://www.hollywoodreporter.com/blogs/heat-vision/robert-downey-jr-eyeing-talk-46689 EXCLUSIVE: Robert Downey Jr. Eyeing 'How to Talk to Girls']</ref> U narednom decembru, sa Sandrom Bullock koja je već potpisala za vodeću ulogu, George Clooney zamjenjuje Downeyja.<ref name="clooney">[http://variety.com/2010/film/news/clooney-to-replace-downey-jr-in-gravity-1118029180/ Clooney to replace Downey Jr. in 'Gravity'] pristupljeno 16. decembra 2010</ref> Problem snimanja dugih scena u bestežinskom okruženju predstavljao je izazov. Na kraju, tim je odlučio da koristi slike generirane pomoću računara za scene svemirske šetnje i robotizirana vozila za kretanje dr. Stone kroz unutrašnjost svemirske stanice.<ref name="Alfonzoreturns">[http://variety.com/2013/film/news/alfonso-cuaron-returns-to-the-bigscreen-after-seven-years-with-gravity-1200596518/ Alfonso Cuaron Returns to the Bigscreen After Seven Years With 'Gravity'] pristupljeno 6. oktobra 2013</ref> To je značilo da je snimanje moralo biti dobro isplanirano unaprijed tako da se roboti mogu isprogramirati.<ref name="Alfonzoreturns" /> Zato je period snimanja bio mnogo duži nego što se očekivalo. Kada je završio scenarij, Cuaron je pretpostavljao da će trebati oko godinu dana da se završi film, ali je ustvari trebalo četiri i po godine.<ref>[http://www.theguardian.com/film/2014/feb/06/sandra-bullock-pain-gravity-oscars-george-clooney-2014 Sandra Bullock: the pain of Gravity]</ref> [[Datoteka:Lake Powell03.jpg|thumb|Scena slijetanja je snimljena na jezeru [[Lake Powell]] u [[Arizona|Arizoni]].]] ''Gravitacija'' je imala budžet za snimanje u iznosu od 100 miliona dolara i digitalno je sniman sa [[ARRI Alexa]] kamerama. Glavno snimanje je započelo krajem maja 2011.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-1394816/Feeling-broody-George-Clooney-gets-snap-happy-Sandra-Bullock-son-Louis-set-new-film.html?ito=feeds-newsxml Feeling broody? George Clooney gets snap happy with Sandra Bullock and her son Louis on set of new film] pristupljeno 6. oktobra 2013</ref> Živi elementi su snimani u [[Pinewood Studios|Pinewoodu]] i [[Shepperton Studios]]u u Velikoj Britaniji.<ref>[http://www.pinewoodgroup.com/production/gravity Gravity Pinewood filming locations] pristupljeno 6. oktobra 2013}}</ref> Scena slijetanja je snimana na jezeru [[Lake Powell]] u [[Arizona|Arizoni]], gdje je također bila snimljena scena slijetanja astronauta za film ''[[Planeta majmuna(1968)|Planeta majmuna]]'' (1968).<ref>[http://badassdigest.com/2013/10/14/what-is-the-mind-blowing-connection-between-gravity-and-planet-of-the-apes/ What Is The Mind Blowing Connection Between GRAVITY And PLANET OF THE APES?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202224808/http://badassdigest.com/2013/10/14/what-is-the-mind-blowing-connection-between-gravity-and-planet-of-the-apes/ |date=2. 12. 2013 }} pristupljeno 26. novembra 2013</ref> Vizualni efekti su bili pod nadzorom [[Tim Webber|Tima Webbera]] iz VFX londonske kompanije [[Framestore]], koji je bio odgovoran za kreaciju većine osim 17 snimaka vizualnih efekata u filmu. Framestore je također bila u velikoj mjeri uključena u scenografiju i predvizualizaciju. Tim Webber je izjavio da se 80 posto filma sastoji od kompjuterske grafike, poredeći sa filmom ''[[Avatar (2009)|Avatar]]'' Jamesa Camerona, koji je imao 60 posto kompjuterske grafike.<ref>[http://www.framestore.com/work/coming-soon-gravity Kompjuterska grafika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141104225008/http://www.framestore.com/work/coming-soon-gravity |date=4 Novembar 2014 }} pristupljeno 22. oktobra 2013</ref> Za simulaciju autentičnosti i odraza nefiltrirane svjetlosti u svemiru, bila je izgrađena ručno kontrolirana rasvjeta koja se sastojala od 1,8 miliona individualno kontroliranih LED svjetala.<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.time.com/2013/10/07/tech-breakthroughs-in-film-from-house-of-wax-to-gravity/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+time%2Fentertainment+%28TIME%3A+Entertainment%29 |title=Tech Breakthroughs in Film: From House of Wax to Gravity |access-date=16. 4. 2014 |archive-date=1. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201095127/http://entertainment.time.com/2013/10/07/tech-breakthroughs-in-film-from-house-of-wax-to-gravity/?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+time%2Fentertainment+%28TIME%3A+Entertainment%29 |url-status=dead }}</ref> 3D scene je dizajnirao i nadzirao Chris Parks. Većina 3D scena je napravljena putem stereoskopije u Framestoreu. Preostali snimci su bili pretvoreni iz 2D u 3D tokom post produkcije prvenstveno od strane Prime Focusa iz Londona, sa dodatnom konverzijom Framestorea. Glavni čovjek iz Prime Focusa je bio Richard Baker. Snimanje je počelo u Londonu u maju 2011.<ref>[http://blogs.indiewire.com/theplaylist/archives/producer_mark_heyman_says_alfonso_cuarons_gravity_will_shoot_this_may/ Producer David Heyman Says Alfonso Cuarón's 3D Sci-Fi Epic 'Gravity' Will Shoot This May] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026122503/http://blogs.indiewire.com/theplaylist/archives/producer_mark_heyman_says_alfonso_cuarons_gravity_will_shoot_this_may |date=26 Oktobar 2011 }} pristupljeno 27. aprila 2013</ref> Film sadrži 156 snimaka s prosječnom dužinom od 45 sekundi što znači da ima manji broj snimaka ali zato traju duže, poredeći sa većinom drugih filmova ove dužine.<ref>[http://thefilmstage.com/news/average-shot-length-in-alfonso-cuarons-2-hour-gravity-revealed-17-minute-opening-take-confirmed/ Alfonso Cuaron's 2-Hour 'Gravity' Revealed; 17-Minute Opening Take Confirmed]</ref> Iako je prva reklama imala ozvučene eksplozije i druge zvukove, ove scene su tihe u konačnoj verziji filma. Cuaron je rekao: "Stavili su eksplozije u reklamu. Kao što znamo, nema zvuka u svemiru. U filmu, mi to ne radimo."<ref>[http://www.guardian.co.uk/film/2013/jul/22/comic-con-2013-five-things-we-learned Comic-Con 2013: five things we learned] pristupljeno 22. jula 2013</ref> Filmska muzika u sceni u svemiru sastoji se od muzike i zvukova koje bi astronauti čuli u njihovom odijelu ili u svemirskom vozilu. Za većinu snimaka Sandre Bullock, ona se nalazila unutar divovskog, mehaničkog vozila. Da bi ušla u vozilo bila je potrebna značajna količina vremena, tako da je Bullock odlučila da ostane unutra do 10 sati dnevno, komunicirajući sa drugima kroz slušalice. Cuaron je rekao da je njegov najveći izazov bio da se svi članovi tima osjećaju udbono i da ne bi patili od klaustrofobije. Tim je pokušao da to suzbije tako što su svaki dan organizirali proslavu kad bi Sandra Bullock stigla na snimanje. Oni su vozilu dali nadimak "Sandrin kavez" i imao je osvijetljeni znak.<ref name="Alfonzoreturns" /> Većina filma je snimljena digitalno pomoću [[ARRI Alexa]] klasične kamere opremljene sa širokim ARRI Master Prime objektivima. U zadnjoj sceni, koja se odvija na Zemlji, snimljena je sa [[ARRI 765]] kamerom koristeći 65mm film da bi sekvenca dočarala vizuelnu razliku od ostatka filma.<ref>[http://www.theasc.com/ac_magazine/November2013/Gravity/page2.php Emmanuel Lubezki, ASC, AMC and his collaborators detail their work on Gravity, a technically ambitious drama set in outer space.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102192303/http://www.theasc.com/ac_magazine/November2013/Gravity/page2.php |date=2. 1. 2014 }} pristupljeno 1. januara 2014</ref> == Muzika == [[Steven Price]] je komponirao muziku za ''Gravitaciju''. Početkom septembra 2013 23 minute odabrane filmske muzike bile su objavljene na internetu.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/09/05/gravity-soundtrack_n_3874193.html 'Gravity' Soundtrack Preview Highlights 23 Minutes of Steven Price's Nerve-Rattling Score] pristupljeno 8. septembra 2013</ref> Album sa filmskom muzikom objavljen je digitalno 17. septembra 2013 a na CD-u se pojavio 1. oktobra 2013 u produkciji [[Watertower Music]].<ref>[http://filmmusicreporter.com/2013/08/28/gravity-soundtrack-details/ 'Gravity' Soundtrack Details] pristupljeno 12. septembra 2013</ref> Pjesme koje se pojavljuju u filmu su:<ref>[http://www.soundtrack.net/movie/gravity-2013/ Gravity (2013) – Song Credits] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> * "Angels Are Hard to Find" - [[Hank Williams, Jr.]] * "Sinigit Meerannguaq" - Juaaka Lyberth * "Destination Anywhere" - Chris Benstead i Robin Baynton * "922 Anthem" - 922 (sa Gaurav Dayalom) * "Ready" - Charles Scott (sa Chelsea Williams) U većini službenih reklama filma, korištena je kompozicija ''[[Spiegel im Spiegel]]'', koju je napisao estonski kompozitor [[Arvo Pärt]] 1978.<ref>[http://www.slate.com/blogs/browbeat/2013/05/09/gravity_full_trailer_has_alfonso_cuar_n_made_a_sci_fi_gamechanger_video.html Trailer Critic: Alfonso Cuarón’s Gravity] pristupljeno 12. maja</ref> == Premijere == ''Gravitacija'' je bila objavljena u 3D i [[IMAX 3D]] tehnici 4. oktobra 2013.<ref>[http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=65561 UPDATE: Warner Bros. and IMAX Sign Up to 20 Picture Deal!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430192414/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=65561 |date=30. 4. 2010 }} pristupljeno 17. augusta 2011</ref> Izdanje filma se poklopilo sa početkom Svjetskog svemirskog festivala, koji se održao od 4 do 10. oktobra. Film je prvobitno bio planiran da bude pušten 21. novembra 2012, prije nego što je ponovo bio zakazan za objavljivanje 2013. kako bi se omogućio završetak rada na opsežnim efektima u post-produkciji.<ref>[http://insidemovies.ew.com/2012/05/14/sandra-bullock-gravity-2013/ Sandra Bullock, George Clooney sci-fi drama 'Gravity' moved to 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140329064947/http://insidemovies.ew.com/2012/05/14/sandra-bullock-gravity-2013/ |date=29. 3. 2014 }} pristupljeno 15. maja 2012</ref> Preliminarni izvještaji su predviđali da će se film otvoriti sa zaradom od preko 40 miliona dolara u Sjevernoj Americi.<ref>[http://variety.com/2013/film/news/box-office-gravity-tracking-for-a-40-mil-plus-bow-with-record-3d-sales-1200692372/ Box Office: ‘Gravity’ Tracking for a $40 Mil-Plus Bow With Record 3D Sales] pristupljeno 6. oktobra 2013</ref><ref>[http://insidemovies.ew.com/2013/10/03/box-office-preview-gravity/ Box office preview: 'Gravity' headed for a stellar debut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141104220459/http://insidemovies.ew.com/2013/10/03/box-office-preview-gravity/ |date=4. 11. 2014 }} pristupljeno 6. oktobra 2013</ref> Film je zaradio 1.4 miliona dolara za prvu noć prikazivanja,<ref>[http://www.hollywoodreporter.com/news/box-office-gravity-takes-flight-643374 Box Office: 'Gravity' Takes Flight With $1.4 Million Thursday Night] pristupljeno 4. oktobra 2013</ref> a dosegao je 17.5 milliona druge noći.<ref>[http://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2013/10/05/friday-box-office-gravity-earns-17m-rockets-towards-50m/ Friday Box Office: 'Gravity' Earns $17.5m, Rockets Towards i love it $50m] pristupljeno 6. oktobra 2013</ref> ''Gravitacija'' je izbila na vrh sa zaradom i prestigao je rekord filma ''[[Paranormal Activity 3]]'' sa najvišom zaradom od svih oktobarskih i jesenjih premijera, zaradivši ukupno 55.8 miliona dolara.<ref>[http://boxofficemojo.com/news/?id=3738&p=.htm Weekend Report: Houston, 'Gravity' Does Not Have a Problem] pristupljeno 7. oktobra 2013}}</ref> 80 posto bruto zarade tokom vikend premijere došlo je od prikazivanja u 3D tehnici, zaradivši 44 miliona. 20 posto prihoda ili 11.2 miliona došli su od projekcija u IMAX 3D tehnici što je najveći postotak ikad postignut na filmskoj premijeri.<ref name="MSN">[http://movies.msn.com/movies/article.aspx?news=831933 'Gravity' soars to record-breaking box-office blast-off] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006191146/http://movies.msn.com/movies/article.aspx?news=831933 |date=6 Oktobar 2013 }} pristupljeno 6. oktobra 2013</ref> Film je ostao na prvom mjestu po zaradi na kino blagajnama tokom drugog i trećeg vikenda.<ref>[http://boxofficemojo.com/news/?id=3740&p=.htm Weekend Report: 'Gravity' Holds, 'Captain' Floats, 'Machete' Bombs] pristupljeno 17. januara 2014</ref><ref>[http://boxofficemojo.com/news/?id=3742&p=.htm Weekend Report: 'Gravity' Wins Again, 'Carrie' Leads Weak Newcomers] pristupljeno 17. januara 2014</ref> Tokom prvog vikenda u Velikoj Britaniji, film je zauzeo prvo mjesto sa zaradom od 6.23 miliona paunda.<ref>[http://www.standard.co.uk/news/space-thriller-gravity-takes-623-million-at-uk-box-office-on-opening-weekend-8932293.html "Space thriller Gravity takes £6.23 million at UK box office on opening weekend"] pristupljeno 16. januara 2014</ref> nastavljajući istim tempom i tokom sljedeće sedmice.<ref>[http://www.screendaily.com/box-office/gravity-stays-top-of-uk-box-office/5063747.article Gravity stays top of UK Box office]. Screen Daily</ref> Najveće filmsko tržište izvan Sjeverne Amerike bila je [[Kina]] sa zaradom od 71.2 miliona dolara,<ref>[http://english.entgroup.cn/news_detail.aspx?id=2194 Hollywood Takes a Hit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222204921/http://english.entgroup.cn/news_detail.aspx?id=2194 |date=22. 2. 2014 }} pristupljeno 10. februara 2014</ref> zatim slijede Velika Britanija sa 47 miliona i [[Francuska]] sa 38.2 miliona dolara.<ref>[http://boxofficemojo.com/movies/?page=intl&id=gravity.htm Gravity – Foreign By Country] pristupljeno 14. februara 2014</ref> Zaključno sa 17. februarom 2014 film je zaradio 700 miliona dolara širom svijeta.<ref>[https://twitter.com/boxofficemojo/status/435536257611870208 Status], Box office mojo</ref> Zaključno sa 3. aprilom 2014 ''Gravitacija'' je zaradio 273.3 miliona u Sjevernoj Americi i 442.3 miliona u drugim zemljama, što iznosi ukupno 715.6 miliona dolara što ga čini osmim filmom iz 2013. sa najvišom zaradom.<ref name="boxofficemojo">[http://boxofficemojo.com/movies/?id=gravity.htm Gravity] pristupljeno 3. aprila 2014</ref> == Kritike == Film je imao svjetsku premijeru na 70. Međunarodnom filmskom festivalu u Veneciji 28. augusta 2013 a 4. oktobra bio je pušten za javno prikazivanje. Dobio je univerzalno priznanje od kritike i publike koji su pohvalili glumu (naročito glumu Sandre Bullock), režiju, scenarij, fotografiju, vizualne efekte, dizajn produkciju, korištenje 3D tehnike, i filmsku muziku Stevena Pricea.<ref>[http://www.collider.com/gravity-reviews/ GRAVITY Reviews Praise Sandra Bullock and George Clooney's Performances] pristupljeno 28. augusta 2013</ref> Internetski preglednik [[Rotten Tomatoes]] daje filmu status "Certified Fresh" ili 97% na osnovu 295 recenzija kritičara, sa prosječnom ocjenom 9.1/10. Preglednik sažima ocjenu riječima: "Gravitacija Alfonsa Cuarona je jezivi, napeti naučno-fantastični triler koji je majstorski režiran i vizualno je zapanjujući."<ref>[http://www.rottentomatoes.com/m/gravity_2013/ ''Gravity''] pristupljeno 19. septembra 2013</ref> [[Metacritic]], koji dodjeljuje rejting od mogućih 100 na osnovu mišljenja kritike, film zaradio ocjenu 96 na osnovu 49 recenzija, i tako dobija "univerzalno priznanje".<ref>[http://www.metacritic.com/movie/gravity ''Gravity'' Reviews] pristupljeno 19. septembra 2013</ref> [[CinemaScore]] je proveo ankete prilikom vikend premijere, i kino publika je dala ''Gravitaciji'' prosječnu ocjenu A- sa rasponom ocjena od A + do F.<ref name="MSN"/> [[Matt Zoller Seitz]], sa sajta [[RogerEbert.com]], dao je filmu četiri zvjezdice od mogućih četiri, nazivajući ga "ogromnim i tehnički blistavim filmom i njegova panorama astronauta koji se prevrću nasuprot zvjezdanog polja i plutaju kroz interijere svemirske stanice su tako informativni i lijepi".<ref>[http://www.rogerebert.com/reviews/gravity-2013 Gravity review] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> Justin Chang koji piše za magazin ''[[Variety]]'', rekao je da film "vraća osjećaj čuđenja, straha i mogućnosti da veliki ekran inspiriše zapanjenost kod kritike i publike širom svijeta".<ref>[http://variety.com/2013/film/reviews/gravity-review-venice-film-festival-1200589689/ 'Gravity' Review: Alfonso Cuaron's White-Knuckle Space Odyssey] pristupljeno 28. augusta 2013</ref> Richard Corliss iz magazina ''[[Time]]'' rekao je: "Cuaron prikazuje stvari koje su nemoguće, ali, nekim čudom su u strašnoj, lijepoj stvarnosti svijeta svemira koji je iznad našeg svijeta. Ako je prošlost filma mrtva, ''Gravitacija'' nam pokazuje slavnu budućnost kinematografije. To je oduševljenje na svim nivoima. I zato što je Cuaron filmski vizionar najvišeg ranga, vi zaista ne možete odoljeti scenama." On je dalje pohvalio Cuarona za "smjelu i spretnu igru sa tačkom gledišta: u jednom trenutku ste unutar kacige dr. Ryan dok ona osluškiva sumornu tišinu, a zatim sa blagim pomakom ste izvana da procijenite njenu reakciju. 3D efekti, koji su dodati u post-produkciji, doprinose vanzemaljskom iznenađenju: oluja krhotina koja juri prema vama, kao i misli svemirskog putnika koji shvata da je zaista sam u svemiru".<ref>[http://entertainment.time.com/2013/08/28/gravity-at-the-venice-film-festival-dread-and-awe-in-space/ Gravity at the Venice Film Festival: Dread and Awe in Space] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210324171447/https://entertainment.time.com/2013/08/28/gravity-at-the-venice-film-festival-dread-and-awe-in-space/ |date=24. 3. 2021 }} pristupljeno 2. oktobra 2013</ref> [[Peter Travers]] iz magazina ''[[Rolling Stone]]'' ocijenio je film sa maksimalne četiri zvjezdice, navodeći da je "više od filma. To je neka vrsta čuda."<ref name="gravity_rollingstone">[http://www.rollingstone.com/movies/reviews/gravity-20131003 Gravity] pristupljeno 20. novembra 2013</ref> [[A. O. Scott]] koji piše za ''[[The New York Times]]'' istaknuo je korištenje 3-D tehnike za koje je rekao da, "prevazilazi čak i ono što je [[James Cameron]] postigao u scenama letenja u filmu ''[[Avatar (2009)|Avatar]]''". Scott je dalje rekao da film "u nešto više od 90 minuta mijenja pravila kinematografije koja smo dosad poznavali".<ref name="gravity_nytimes">[http://www.nytimes.com/2013/10/04/movies/gravity-stars-sandra-bullock-and-george-clooney.html?partner=rss&emc=rss&_r=0 Between Earth and Heaven] pristupljeno 20. novembra 2013</ref> Neki su kritičari uporedili ''Gravitaciju'' sa drugim značajnim filmovima snimljenim o svemiru. Lindsey Webber sa [[Vulture.com]], je rekao da je izbor [[Ed Harris|Eda Harrisa]] za glas kontrolora misije podsjećanje na '' [[Apollo 13 (film)|Apollo 13]]''.<ref>[http://www.vulture.com/2013/10/did-you-catch-apollo-13-shout-out.html Did You Catch Gravity's Apollo 13 Shout-out?] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> '' Gravitacija'' također podsjeća i na druge filmove, uključujući i ''[[Alien (film)|Alien]]'', i ''[[Odiseja u svemiru 2001]]''.<ref name="Morgenstern">[http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304176904579111881467162864.html "Gravity" Exerts Cosmic Pull] pristupljeno 3. oktobra 2013</ref> James Cameron pohvalio je film i rekao je: "Mislim da je to najbolja svemirska fotografija ikada urađena, i mislim da je to najbolji film o svemiru ikada urađen, i to je film za kojim sam bio gladan da vidim jako dugo vremena".<ref>[http://variety.com/2013/film/news/alfonso-cuaron-returns-to-the-bigscreen-after-seven-years-with-gravity-1200596518/ Alfonso Cuaron Returns to the Bigscreen After Seven Years With 'Gravity'] pristupljeno 5. septembra 2013</ref> [[Quentin Tarantino]] je rekao da je jedan od njegovih vrhunskih deset filmova 2013.<ref>[http://www.tarantino.info/2013/10/05/quentin-tarantinos-top-10-films-2013-far/ Quentin Tarantino's Top 10 Films of 2013 – SO FAR] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> Magazini ''[[Empire (magazin)|Empire]]'', '' Time'' i ''[[Total Film]]'' rangirali su ga kao najbolji film 2013.<ref>[http://www.empireonline.com/features/films-of-the-year-2013/p14/ The 50 Best Films of 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131211205434/http://www.empireonline.com/features/films-of-the-year-2013/p14/ |date=11. 12. 2013 }} pristupljeno 4. decembra 2013</ref><ref>[http://entertainment.time.com/2013/12/04/arts-and-entertainment/slide/top-10-best-movies/ Top 10 Best Movies]{{Mrtav link}}</ref><ref>[http://www.totalfilm.com/features/best-movies-of-2013/gravity Best movies of 2013 - TotalFilm.com] pristupljeno 11. decembra 2013</ref> == Naučna utemeljenost == [[Datoteka:Comparison ISS HST orbits globe centered in Cape Verde.svg|thumb|Dijagram koji pokazuje orbite Međunarodne svemirske stanice i Svemirskog teleskopa Hubble]] Cuaron je izjavio da film nije potpuno naučno precizan i da su bile dozvoljene neke slobode koje su potrebne da bi se održala priča.<ref>[http://www.space.com/23062-gravity-movie-science-fiction-fact.html Gravity]</ref> "Ovo nije dokumentarac," rekao je Cuaron. "To je komad fikcije."<ref>[http://www.cnn.com/2013/10/07/showbiz/movies/gravity-scientists/ 5 things that couldn't happen in 'Gravity'] pristupljeno 25. novembra 2013</ref> Film je bio hvaljen zbog realizma na lokacijama i njegovog ukupnog pridržavanja principa fizike, uprkos nešto netačnosti i pretjerivanja.<ref>[http://edition.cnn.com/video/data/2.0/video/bestoftv/2013/09/28/exp-science-behind-gravity.cnn.html What's behind the science of 'Gravity'?] pristupljeno 2. oktobra 2013</ref><ref name="UCLA">[http://www2.ess.ucla.edu/~jlm/epo/gravity.html How realistic is 'Gravity'?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008045315/http://www2.ess.ucla.edu/~jlm/epo/gravity.html |date=8. 10. 2013 }} pristupljeno 8. oktobra 2013</ref><ref name="ScottParazynski">[http://www.vulture.com/2013/10/astronaut-fact-checks-gravity.html An Astronaut Fact-checks Gravity] pristupljeno 12. oktobra</ref> Sudeći prema izjavi astronauta NASA-e [[Michael J. Massimino|Michaela J. Massimina]], koji je učestvovao u misijama servisiranja Svemirskog teleskopa Hubble [[STS-109]] i [[STS-125]]: "ništa nije bilo neumjesno, ništa nije nedostajalo. Postojao je jedan specijalni sjekač žica koji smo koristili na jednom od mojih svemirskih šetnji i kao doprinos uvjerljivosti oni su taj sjekač žica imali u filmu."<ref name="spacesafetymagazine.com">[http://www.spacesafetymagazine.com/2013/10/04/gravity-ripped-headlines/ Gravity: Ripped from the Headlines?] pristupljeno 3. oktobra 2013</ref> Astronaut [[Buzz Aldrin]] nazvao je vizualne efekte "izvanrednim", i rekao je: "Ja sam bio toliko ekstravagantno impresioniran prikazivanjem stvarnosti nulte gravitacije. Prolazak kroz prostor stanice je urađen na isti način na koji sam ja vidio ljude kako to rade u stvarnosti. Okretanje se može dogoditi - možda ne baš tako energično - ali sigurno smo bili sretni da ljudi još nisu bili u tim situacijama. Mislim da nas film podsjeća da stvarno postoje opasnosti tokom svemirskih misija, posebno u aktivnostima izvan svemirskog broda."<ref name="Aldrin">[http://www.hollywoodreporter.com/news/gravity-review-by-astronaut-buzz-639883 'Gravity' Review by Astronaut Buzz Aldrin] pristupljeno 7. oktobra 2013</ref> Bivši astronaut NASA-e [[Garrett Reisman]] je rekao: "Tempo i priča su definitivno privlačni i mislim da je to bio najbolji način upotrebe 3D IMAX medija do sada. Umjesto da koristi medij kao trik, ''Gravitacija'' to koristi da dočara pravo okruženje koje je u potpunosti strano većini ljudi. Ali pitanje na koje većina ljudi želi da im odgovorim je, koliko je to bilo realno? Sama činjenica da se pitanje postavi tako ozbiljno je dokaz vjerovatnosti filma. Kada izađe loš film naučne fantastike, nikome ne smeta da me pita da li me je film podsjetio na prave događaje."<ref>[http://www.forbes.com/sites/quora/2013/10/17/what-does-a-real-astronaut-think-of-gravity/ What Does A Real Astronaut Think Of 'Gravity'?] pristupljeno 20. oktobra 2013</ref> [[Astrofizičar]] [[Neil deGrasse Tyson]], astronom i skeptik [[Phil Plait]], i NASA-in astronaut-veteran [[Scott E. Parazynski]] iznijeli su komentare o nekim od "najupadljivijih" nepreciznosti.<ref name="Tyson">[http://www.wired.com/underwire/2013/10/neil-degrasse-tyson-gravity/ Astrophysicist Neil deGrasse Tyson Fact-Checks Gravity on Twitter] pristupljeno 8. oktobra 2013</ref><ref name="BadAstronomy">[http://www.slate.com/blogs/bad_astronomy/2013/10/04/ba_movie_review_gravity.html Bad Astronomy Movie Review: Gravity] pristupljeno 24. oktobra 2013</ref> Primjeri grešaka su sljedeći: * Svemirski teleskop Hubble, koji se popravlja na početku filma, ima nadmorsku visinu od oko 559&nbsp;km i [[orbitalni nagib]] od 28,5 stepeni. ISS (Međunarodna svemirska stanica) ima nadmorsku visinu od oko 420&nbsp;km i orbitalni nagib od 51.65 stepeni. Značajne razlike između orbitalnih parametara onemogućile bi da se putuje između dvije svemirske letjelice bez precizne pripreme, planiranja, proračuna, odgovarajuće tehnologije i velike količine goriva.<ref name="UCLA"/><ref name="ScottParazynski" /> * Nekoliko posmatrača (uključujući Plaita i Tysona) rekli su da se u sceni u kojoj Kowalski otkopčava svoj pojas i pluta dalje u sigurnu smrt i tako spašava život Stone da ne bude odbačena daleko od stanice, Stone je jednostavno mogla da povuče pojas i lagano da privuče Kowalskog prema sebi. Prema naučnom savjetniku filma Kevinu Grazieru i NASA-inom inženjeru Robertu Frostu, međutim, par i dalje usporava sa Stoneovom nogom uhvaćenom u kablove soyuzovog padobrana. Kablovi se naprežu jer su pod uticajem njene kinetičke energije. Kowalski misli da kablovi nisu dovoljno jaki da izdrže njegovu i njenu kinetičku energiju, i da on mora odvezati pojas kako bi dao Stone priliku da se zaustavi prije nego kablovi popucaju i oboje odu u ambis.<ref>wey|first=Caitlin|title=Here's what 'Gravity' gets right and wrong about space|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/wonkblog/wp/2013/10/21/heres-what-gravity-gets-right-and-wrong-about-space/|newspaper=Washington{{Mrtav link}} Post|date=October 21, 2013}}</ref> * Stone je prikazana da ne nosi specijalnu odjeću sa vodenim hlađenjem kao i čarape, što se uvijek nosi ispod EVA opreme kako bi se zaštili od ekstremnih temperatura u svemiru.<ref name="ScottParazynski" /> * Suze dr. Stone teku niz lice u mikro-gravitaciji, a kasnije se vidi kako se odvajaju od lica. Da bi se suze odvojile od lica potrebna je izvjesna sila, je suze ostaju na licu zbog površinske napetosti.<ref>[http://www.space.com/20597-how-astronauts-cry-space-video.html How Astronauts Cry in Space (Video)] pristupljeno 22. oktobra 2013</ref> Međutim, film pravilno oslikava sfernu prirodu kapi tekućine u mikro-gravitacijskom okruženju.<ref name="UCLA"/><ref name="ScottParazynski" /> Bez obzira na nepravilnosti, Tyson, Plait i Parazynski izjavili su da su uživali u filmu.<ref name="ScottParazynski" /><ref name="Tyson"/> Aldrin je rekao da se nada da će film ponovo da stimuliše interes javnosti za svemir, nakon decenija smanjivanja ulaganja u istraživanja u ovom polju.<ref name="Aldrin"/> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Gravity (film)}} * [http://gravitymovie.warnerbros.com/ Zvanični sajt] * {{imdb_title|id=1454468|title=Gravitacija}} * [http://www.allmovie.com/movie/v523235 ''Gravitacija''] na sajtu allmovie.com {{Alfonso Cuarón}} {{BAFTA za najbolji britanski film}} {{Nagrada Empire za najbolji film}} {{Nagrada Hugo za najbolju dugu dramsku prezentaciju}} [[Kategorija:Filmovi iz 2013.]] [[Kategorija:Američki filmovi]] [[Kategorija:Američki dramski filmovi]] [[Kategorija:Američki naučnofantastični filmovi]] [[Kategorija:Britanski filmovi]] [[Kategorija:Britanski dramski filmovi]] [[Kategorija:Britanski naučnofantastični filmovi]] [[Kategorija:Filmovi na engleskom jeziku]] [[Kategorija:Filmovi u režiji Alfonsa Cuaróna]] [[Kategorija:Filmovi snimljeni u Arizoni]] [[Kategorija:Filmovi snimljeni u Londonu]] [[Kategorija:IMAX filmovi]] [[Kategorija:Filmovi Heyday Filmsa]] [[Kategorija:Filmovi Warner Brosa]] [[Kategorija:BAFTA za najbolji film]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolje vizualne efekte]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolje miksanje zvuka]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolje zvučne efekte]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju fotografiju]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju montažu]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju originalnu muziku]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju režiju]] [[Kategorija:Filmovi koji su dobili Oscar za najbolju montažu zvuka]] [[Kategorija:Američki filmovi katastrofe]] n12473crmtweguxk7oczeqeqdlbeuj9 0 412144 3925603 3924407 2026-09-20T11:00:40Z Dr. Thomas Liptak 177870 /* Luke i gradovi */ current photo added 3925603 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Majna | slika = | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = Rijeka Majna protičući kroz [[Würzburg]] | slika_karta = | veličina_karte = | karta_alt = | karta_opis = | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = Main | izvor = [[Gornja Frankonija]] | ušće = [[Rajna]] | progresija = | države kroz koje protiče = [[Njemačka]] | lokacija = [[Würzburg]], [[Offenbach]], [[Frankfurt]], [[Mannheim]], [[Wiesbaden]], [[Mainz]] | etimologija = | dužina = 527 | dužina_km = | dužina_mi = | nadmorska visina izvora = | nadmorska visina ušća = | prosječni protok = 200&nbsp;m³/s | sliv = | površina sliva = 27.292 | riječni_sistem = | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | prazno_ime = | prazno_info = }} '''Majna''' ({{jez-de|Main}}) je [[rijeka]] koja protiče kroz [[Njemačka|Njemačku]]. Sa ukupnom dužinom od 527&nbsp;km (uključujući Bijelu Majnu dužina Majne je 574&nbsp;km), najduža je desna pritoka rijeke [[Rajna|Rajne]] i najduža rijeka koja cijelom dužinom protiče kroz Njemačku (ako se rijeke [[Weser]] i [[Werra]] posmatraju kao posebne rijeke, posmatrane zajedno čine najdužu rijeku koja protiče Njemačkom). Najveći gradovi kroz koji protiče su: [[Frankfurt na Majni]] i [[Würzburg]]. == Etimologija == Naziv rijeke potiče od latinskih riječi ''Moenus'' ili ''Menus'' i ne odnosi se na naziv grada Mainza. == Geografija == Majna od svoga izvora u [[Gornja Frankonija|Gornjoj Frankoniji]] do ušća u Rajnu protiče kroz slijedeće njemačke pokrajine: [[Bavarska|Bavarsku]], [[Baden-Württemberg]] i [[Hesse]]. Izvor rijeke se nalazi u blizini Kulmbaha u [[Frankonija|Frankoniji]] a nastaje spajanjem dva kraća vodotoka: [[Crvena Majna|Crvene Majne]] (Roter Maini) i [[Bijela Majna|Bijele Majne]] (Weißer Main). Crvena Majna izvire u Frankonskom Albu, planinskom lancu. Dužine je 50&nbsp;km i protiče kroz gradove Creussen i Bayreuth. Bijela Majna izvire u planinama Fichtelgebirgea i duga je 41&nbsp;km. Majna uglavnom teče u pravcu zapada. Na jugu svoga sliva dijeli zajedničku vododjelnicu sa [[Dunav]]om. Dijelom toka čini i granicu između pokrajina Bavarska i Baden-Virtemberg a u Rajnu se ulijeva u pokrajini Hesse. == Plovnost == Majna je plovna od svog ušća u Rajnu, u blizini grada [[Mainz]]a do grada Bamberga što iznosi oko 396&nbsp;km. Od 1992. gorine, Majna je povezana sa [[Kanal Rajna–Majna–Dunav]]. Zajedno sa ove dvije rijeke, Majna čini važan dio evropskog [[Panevropski koridori|Koridora VII]], saobraćajnog koridora koji povezuje [[Sjeverno more|Sjeverno]] i [[Crno more]].<ref>{{cite web | url=http://www.noordersoft.com/indexen.html | title=NoorderSoft Waterways Database | access-date=15. 5. 2016}}</ref> Majna je kanalizovana kako bi se omogućila providba brodovima čitavim plovnim dijelom. S obzirom da je rijeka u većem dijelu gornjeg toka uska, za navigaciju velikih brodova je potrebna posebna vještina. Od Bamberga do ušća u Rajnu, na Majni su izgrađene 34 brane i ustave (na njih 33 su postavljeni generatori i služe za proizvodnju električne energije). == Pritoke == Pritoke Majne od njenog izvora do ušća su: {{col-begin|width=50%}} {{col-2}} Lijeve * [[Regnitz]] * [[Tauber]] * [[Mümling]] {{col-2}} Desne * [[Itz]] * [[Franconian Saale]] * [[Aschaff]] * [[Kahl]] * [[Kinzig]] * [[Nidda]] {{col-end}} ==Luke i gradovi== [[File:Frankfurt am Main, Sachsenhausen and Downtown (2024).jpg|thumb|[[Frankfurt na Majni]]]] U blizini Frankfurta se nalazi nekoliko unutrašnjih luka. Veći gradovi koji leže na obalama ove rijeke su: [[Frankfurt na Majni]] i [[Würzburg]]. Ostali gradovi kroz koje protiče su: Burgkunstadt, Lichtenfels, Bad Staffelstein, Eltmann, Haßfurt, Schweinfurt, Volkach, Kitzingen, Marktbreit, Ochsenfurt, Karlstadt na Mjani, Gemünden, Lohr, Marktheidenfeld, Wertheim na Majni, Miltenberg, Obernburg, Erlenbach/Main, Aschaffenburg, Seligenstadt, Hainburg, Hanau, Offenbach na Majni, Hattersheim, Flörsheim i Rüsselsheim. == Reference == {{refspisak}} {{Rijeke u Njemačkoj}} [[Kategorija:Rijeke u Njemačkoj]] [[Kategorija:Sjevernomorski sliv]] 3dayp3oajyy9rf3aosemm8gbp5uq5mz 0 412480 3925573 3908363 2026-09-20T06:19:28Z ~2026-50484-00 185924 3925573 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV-emisija | ime = Zvezde Granda | slika = | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = | originalni_naslov = | ime2 = | žanr = ''[[Reality show]]'' | format = | autor = [[Saša Popović]] | bazirano_na = | razvoj = | pisac = | scenarij = | priča = | režiser = | stvaralački_režiseri = | suci = [[Snežana Đurišić]]<br />[[Ana Bekuta]]<br />[[Đorđe David]]<br />[[Aleksandar Milić Mili]]<br />[[Ceca]]<br />[[Dara Bubamara]]<br />[[Dragan Kojić Keba]] | voditelj = Ana Sević<br />Milan Mitrović | pripovjedač = | kompozitor_muzičke_teme = | uvodna_tema = | završna_tema = | kompozitori = | država = [[Srbija]] | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | broj_sezona = 19 | broj_serijala = | broj_epizoda = | spisak_epizoda = | izvršni_producenti = | producenti = | montaža = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamerman = | trajanje = 240 minuta | produkcijska_kompanija = | distributer = | budžet = | kanal = [[Pink (Srbija)|Pink]]<br>[[Prva srpska televizija|Prva]] | format_slike = | format_tona = | prvo_prikazano_u = | prvo_emitiranje = 2004. | zadnje_emitiranje = | u_BiH = [[Nova BH]] | prethodno = | sljedeće = | povezano = | web_stranica = | naslov_web_stranice = | web_stranica_produkcije = | naslov_web_stranica_produkcije = | imdb = }} '''''Zvezde Granda''''' je [[Srbija|srpsko]] [[Reality show|muzičko reality takmičenje]] koje se emituje od [[2004]]. godine. Kreator takmičenja je [[Saša Popović]]. Takmičenje sprovodi [[Grand Production]]. Stručni žiri ''Zvezde Granda'' čine [[Snežana Đurišić]], Sanja Vučić, [[Đorđe David]], [[Aleksandar Milić Mili]], [[Ceca]], [[Dara Bubamara]] i [[Dragan Kojić Keba]], dok je u produkcijskom žiriju do 2025. bio [[Saša Popović]]. U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] emituje se na [[Nova BH|Novoj BH]]. == Sezone == ==== I sezona ==== Prva sezona održana je 2004. Finale je održano na [[Tašmajdan]]u ([[Beograd]]). Finalisti su bili: {| class="wikitable" !Takmičar !Iz !Osvojeno mjesto |- ![[Branislav Mojićević]] ![[Čačak]] !Pobjednik |- |[[Stevan Anđelković]] |[[Leskovac]] |Drugo mjesto |- |[[Tanja Savić]] |[[Smederevo]] |Treće mjesto |- |[[Darko Filipović]] |[[Leskovac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nemanja Nikolić]] |[[Doljevac]] |Peto mjesto |- |[[Slavica Ćukteraš]] |[[Šabac]] |Šesto mjesto |} Pobjednik prve sezone bio je [[Branislav Mojićević]]. ==== II sezona ==== Druga sezona održavala se tokom 2005. {| class="wikitable" !'''Takmičar''' !'''Iz''' !'''Osvojeno mjesto''' |- |'''[[Milica Todorović]]''' |'''[[Kruševac]]''' |Pobjednica |- |[[Aca Ranđelović]] |[[Leskovac]] |Drugo mjesto |- |[[Jadranka Barjaktarović]] |[[Berane]] |Treće mjesto |- |[[Saša Jovanović]] |[[Sremska Mitrovica]] |Četvrto mjesto |- |[[Jovana Pajić]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Nenad Jovanović]] | |Šesto mjesto |} Pobjednica druge sezone bila je [[Milica Todorović]]. ==== III sezona ==== Treća sezona Zvezde Granda se održavala tokom [[2007.|2007]]. godine. Finale je održano [[15. septembar|15. septembra]]. Finalisti treće sezone bili su: {| class="wikitable" !'''Takmičari''' !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Dušan Svilar]]''' |[[Subotica]] |Pobjednik |- |[[Radmila Manojlović]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Drugo mjesto |- |[[Milan Dinčić Dinča]] |[[Leskovac]] |Treće mjesto |- |[[Milan Stanković]] |[[Obrenovac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nemanja Stevanović]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Slobodan Batjarević Cobe]] |[[Leskovac]] |Šesto mjesto |- |[[Silvija Nedeljković]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |} Pobjednik treće sezone bio je [[Dušan Svilar]]. ==== IV sezona ==== Četvrta sezona se održavala tokom [[2008.|2008]]. i [[2009.|2009]]. godine. Finale je održano [[20. juni|20. juna]]. Finalisti četvrte sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Darko Lazić]]''' |[[Brestač]] |'''Pobjednik''' |- |[[Milan Topalović Topalko]] |[[Trudovo]] |Drugo mjesto |- |[[Slobodan Vasić]] |[[Senta]] |Treće mjesto |- |[[Svetlana Tanasić]] |[[Ljig]] |Četvrto mjesto |- |[[Jovan Stefanović]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Saša Kapor]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Jelena Kostov]] |[[Dimitrovgrad (Srbija)|Dimitrovgrad]] |Sedmo mjesto |} Pobjednik četvrte sezone bio je [[Darko Lazić]]. ==== V sezona ==== Peta sezona je počela u [[Septembar|septembru]] [[2010.|2010]]. godine. Finale je održano [[18. juni|18. juna]] [[2011.|2011]]. godine. Finalisti pete sezone Zvezde Granda bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Stefan Petrušić]]''' |'''[[Smederevska Palanka]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Ivana Pavković]] |[[Bor (Srbija)|Bor]] |Drugo mjesto |- |[[Milan Mitrović]] |[[Kula (Srbija)|Kula]] |Treće mjesto |- |[[Mišel Gvozdenović]] |[[Čačak]] |Četvrto mjesto |- |[[Mirjana Mirković]] |[[Valjevo]] |Peto mjesto |- |[[Dragi Domić]] |[[Šabac]] |Šesto mjesto |- |[[Andrija Marković]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Sedmo mjesto |- |[[Bojana Šarović]] |[[Novi Sad]] |Osmo mjesto |} [[Stefan Petrušić]] je pobjednik pete sezone. ==== VI sezona ==== Zvezde Granda [[2012.|2012]] Finalisti šeste sezone su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Darko Martinović]]''' |'''[[Cetinje]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Aleksa Radenković]] |[[Kosovska Mitrovica]] |Drugo mjesto |- |[[Nikola Nešić]] |[[Niš]] |Treće mjesto |- |[[Miroslav Mirče Radulović]] |[[Kruševac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nadica Ademov]] |[[Subotica]] |Peto mjesto |- |[[Vanja Mijatović]] |[[Kraljevo]] |Šesto mjesto |- |[[Andreana Čekić]] |[[Bosanska Dubica]] |Sedmo mjesto |- |[[Milica Pavlović]] |[[Leskovac]] |Osmo mjesto |- |[[Nikolina Kovač]] |[[Sarajevo]] |Deveto mjesto |- |[[Slobodan Rakić]] |[[Prilužje]] |Deseto mjesto |} Pobjednik šeste sezone bio je [[Darko Martinović]]. ==== VII sezona ==== Sedma sezona je počela [[2013.|2013]]. godine. Finale je održano [[22. juni|22. juna]] [[2013.|2013]]. godine. Finalisti sedme sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Amar Jašarspahić]]''' |'''[[Kakanj]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Nemanja Anđelović]] |[[Trgovište (Bosanski Novi)|Trgovište]] |Drugo mjesto |- |[[Slobodan Đurković]] |[[Brus]] |Treće mjesto |- |[[Aleksandra Prijović]] |[[Beli Manastir|Beli Manistir]] |Četvrto mjesto |- |[[Miloš Brkić]] |[[Novi Sad]] |Peto mjesto |- |[[Stefan Lukić]] |[[Kruševac]] |Šesto mjesto |- |[[Slađana Mandić]] |[[Sarajevo]] |Sedmo mjesto |- |[[Katarina Grujić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Rada Sarić]] |[[Pančevo]] |Deveto mjesto |- |[[Milena Novaković]] |[[Leskovac]] |Deseto mjesto |} Pobjednik sedme sezone Zvezde Granda bio je Amar Gile. ==== VIII sezona ==== Osma sezona Zvezde Granda je počela [[2013.|2013]]. godine. Finale je održano [[28. juni|28. juna]] [[2014.|2014]]. godine, U žiriju su bili: [[Šaban Šaulić]], [[Snežena Đurišić]], [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Aca Lukas]] i [[Zorica Brunclik]]. Finalisti osme sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Bojan Bulatović]]''' |'''[[Kolašin]]''' |Pobjednik |- |[[Miloš Vujanović]] |[[Gornji Milanovac]] |Drugo mjesto |- |[[Ajša Kapetanović]] |[[Sarajevo]] |Treće mjesto |- |[[Marko Gačić]] |[[Beograd]] |Četvrto mjesto |- |[[Mustafa Omerika]] |[[Mostar]] |Peto mjesto |- |[[Predrag Bošnjak]] |[[Subotica]] |Šesto mjesto |- |[[Ljubomir Perućica]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Sedmo mjesto |- |[[Bakir Turković]] |[[Prijepolje]] |Osmo mjesto |- |[[Tijana Milentijević]] |[[Kragujevac]] |Deveto mjesto |- |[[Jasmin Hasić]] |[[Srebrenik]] |Deseto mjesto |} ==== IX sezona ==== Deveta sezona Zvezde Granda je počela [[20. septembar|20. septembra]] [[2014.|2014]]. godine. Te sezone u žiriju su bili: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Snežana Đurišić]], [[Šaban Šaulić]], [[Zorica Brunclik]] i [[Aca Lukas]]. Voditelji su bili [[Voja Nedeljković]] i [[Sanja Kužet]]. Finale je održano [[12. decembar|12. decembra]] [[2015.|2015]]. godine u [[Skoplje|Skoplju]]. Cijela deveta sezona, nakon raskida ugovora sa TV Pink, prvi put emitovana je na Prvoj srpskoj televiziji, [[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Televiziji Republike Srpske]], [[Televizija OBN|OBN televiziji]] (Bosna I Hercegovina) i Kanal 5 (Makedonija). Finalisti devete sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Haris Berković]]''' |'''[[Gradačac]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Semir Jahić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Filip Božinovski]] |[[Skoplje]] |Treće mjesto |- |[[Alen Hasanović]] |[[Prilep]] |Četvrto mjesto |- |[[Harun Mehmedagić]] |[[Breza (općina)|Breza]] |Peto mjesto |- |[[Biljana Sulimanović]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Sead Hodžić]] |[[Sarajevo]] |Sedmo mjesto |- |[[Biljana Marković]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Belma Karšić]] |[[Sarajevo]] |Deveto mjesto |- |[[Tamara Dragić]] |[[Beograd]] |Deseto mjesto |- |[[Marina Stankić]] |[[Beograd]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Naida Bešlagić]] |[[Visoko]] |Dvanaesto mjesto |} ==== X sezona ==== Deseta sezona je počela 26. septembra 2015., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Šaban Šaulić]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i gost. Od drugog kruga, stalnoj postavi žirija se priključila i [[Viki Miljković]], a u polufinalu i [[Aca Lukas]]. Finale je održano 15. jula 2016. godine u sarajevskoj [[Olimpijska dvorana Zetra|Zetri]]. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Ibro Bublin]]'''<ref>{{Cite web|url=http://www.novezvezdegranda.com/2016/07/zvezde-granda-2016-superfinale-uzivo-pobednik-je/|title=ZVEZDE GRANDA 2016 – SUPERFINALE – (15. 07.) : Pobednik je IBRO BUBLIN|last=|first=|date=|website=www.novezvezdegranda.com|publisher=|access-date=27. 11. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114072704/http://www.novezvezdegranda.com/2016/07/zvezde-granda-2016-superfinale-uzivo-pobednik-je/|archive-date=14. 11. 2016|url-status=dead}}</ref> |'''[[Sarajevo]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Fatmir Sulejmani]] |[[Brčko]] |Drugo mjesto |- |[[Ermin Redžić]] |[[Bosanska Krupa]] |Treće mjesto |- |[[Nikola Ajdinović]] |[[Kuršumlija]] |Četvrto mjesto |- |[[Aleksandra Mladenović]] |[[Žitorađa|Žitorađe]] |Peto mjesto |- |[[Uroš Živković]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Dejana Erić]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |- |[[Marina Stefanović]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Faruk Duran]] |[[Vogošća]] |Deveto mjesto |- |[[Nenad Manojlović]] |[[Sremska Mitrovica]] |Deseto mjesto |- |[[Zvezdana Stefanović]] |[[Stara Pazova]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Denis Ibrahimović]] |[[Niš]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Maryana Katić]] |[[Pariz]] |Trinaesto mjesto |} ==== XI Sezona ==== Jedanaesta sezona je počela 24. septembra 2016., a žiri se sastojao od članova: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Viki Miljković]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Aca Lukas]]. Osim stalne postave žirija, postojao je i tajanstveni član žirija koji se mijenjao. Finale je održano 28. juna 2017., a pobjednici su se birali prema glasovima publike i glasovima žirija. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Riste Risteski]]''' |'''[[Ohrid]]''' |'''Pobjednik po glasovima publike''' |- |[[Armin Dedić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Adnan Nezirov]] |[[Bihać]] |Treće mjesto |- |[[Denis Kadrić]] |[[Velenje]] |Četvrto mjesto |- |[[Mirza Delić]] |[[Lukavac]] |Peto mjesto |- |[[Aleksa Perović]] |[[Kraljevo]] |Šesto mjesto |- |[[Damir Džakić]] |[[Banovići]] |Sedmo mjesto |- |[[Sandra Rešić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Sanja Vasiljević]] |[[Šabac]] |Deveto mjesto |- |[[Kristina Nina Jovanović]] |[[Niš]] |Deseto mjesto |- |[[Marijana Čelar]] |[[Novi Sad]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Dragica Zlatić]] |[[Čačak]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Jovana Vasić]] |[[Kragujevac]] |Trinaesto mjesto |} {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Aleksa Perović]]''' |'''[[Kraljevo]]''' |'''Pobjednik po glasovima žirija''' |- |[[Armin Dedić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Riste Risteski]] |[[Ohrid]] |Treće mjesto |- |[[Adnan Nezirov]] |[[Bihać]] |Četvrto mjesto |- |[[Sanja Vasiljević]] |[[Šabac]] |Peto mjesto |- |[[Sandra Rešić]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Kristina Nina Jovanović]] |[[Niš]] |Sedmo mjesto |- |[[Mirza Delić]] |[[Lukavac]] |Osmo mjesto |- |[[Jovana Vasić]] |[[Kragujevac]] |Deveto mjesto |- |[[Damir Džakić]] |[[Banovići]] |Deseto mjesto |- |[[Marijana Čelar]] |[[Novi Sad]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Denis Kadrić]] |[[Velenje]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Dragica Zlatić]] |[[Čačak]] |Trinaesto mjesto |} ==== XII Sezona ==== Dvanaesta sezona takmičenja Zvezde Granda je počela 7. oktobra 2017., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Viki Miljković]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Željko Joksimović]]. Osim stalne postave žirija, postojao je i tajanstveni član žirija koji se mijenjao svake epizode. Finale je održano 14. juna 2018. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Anid Ćušić]]''' |'''[[Mostar]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Teodora Toković]] |[[Beograd]] |Drugo mjesto |- |[[Šefki Jahjić]] |[[Subotica]] |Treće mjesto |- |[[Lidija Janković]] |[[Draginje]] |Četvrto mjesto |- |[[Boris Petrović]] |[[Žitište]] |Peto mjesto |- |[[Emrah Emšo]] |[[Hadžići]] |Šesto mjesto |- |[[Antonio Krištofić]] |[[Rijeka]] |Sedmo mjesto |- |[[Lejla Zahirović]] |[[Srebrenik]] |Osmo mjesto |- |[[Miralem Ramić]] |[[Jablanica]] |Deveto mjesto |- |[[Aleksandra Saška Hajder]] |[[Beograd]] |Deseto mjesto |- |[[Monika Ivkić]] |[[Beč]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Hana Mašić]] |[[Zagreb]] |Dvanaesto mjesto |} ==== XIII Sezona ==== Trinaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 2018., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Đorđe David]]. Finale je održano 20. juna 2019. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Džejla Ramović]]''' |'''[[Goražde]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Milica Čikarić]] |[[Jagodina]] |Drugo mjesto |- |[[Sanel Smolo]] |[[Kakanj]] |Treće mjesto |- |[[Ahmed Orahovčić]] |[[Donji Vakuf]] |Četvrto mjesto |- |[[Martinijan Kirilovski]] |[[Kumanovo]] |Peto mjesto |- |[[Armin Jusufović]] |[[Tuzla]] |Šesto mjesto |- |[[Katarina Jovanović]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |- |[[Ognen Zdravkovski]] |[[Skoplje]] |Osmo mjesto |- |[[Stefan Petrović Kosmajac]] |[[Sopot]] |Deveto mjesto |- |[[Darko Kocevski Darinos]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Filip Pecovski]] |[[Skoplje]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Benjamin Kličić]] |[[Koper]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Nevena Stojković]] |[[Smederevo]] |Trinaesto mjesto |- |[[Alem Kadić]] |[[Jablanica]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Nevena Stojanović Nensi]] |[[Beograd]] |Petnaesto mjesto |- |[[Milica Atanacković]] |[[Beograd]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XIV Sezona ==== Četrnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 21. septembra. 2019., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Đorđe David]]. Kao žiri produkcije dolazi [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 26. juna 2021. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Mahir Mulalić]]''' |'''[[Gračanica]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Isak Šabanović]] |[[Bijelo Polje]] |Drugo mjesto |- |[[Valentina Kuzmanović]] |[[Kruševac]] |Treće mjesto |- |[[Mite Stoilkov]] |[[Skoplje]] |Četvrto mjesto |- |[[Zorja Pajić]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Marija Gruevska]] |[[Bitola]] |Šesto mjesto |- |[[Sadik Hasanović]] |[[Srebrenik]] |Sedmo mjesto |- |[[Bojan Pavlović]] |[[Kragujevac]] |Osmo mjesto |- |[[Belma Huseinefendić]] |[[Tuzla]] |Deveto mjesto |- |[[Krstinja Todorović]] |[[Podgorica]] |Deseto mjesto |- |[[Muharem Hadrović]] |[[Olovo]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nemanja Petrović]] |[[Podgorica]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Aleksandar i Dimitrije Kazić]] |[[Kovin]] |Trinaesto mjesto |- |[[Martin Ajdarević]] |[[Leskovac]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Ivana Bogičević]] |[[Ugrinovci]] |Petnaesto mjesto |- |[[Selim Selimović]] |[[Niš]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XV Sezona ==== Petnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 18. septembra. 2021., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]] i Viki Miljković. Finale je održano 25. juna 2022. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Nermin Handžić]]''' |'''[[Tešanj]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Aleksandar Josifovski]] |[[Ohrid]] |Drugo mjesto |- |[[Sandra Mladenović]] |[[Niš]] |Treće mjesto |- |[[Kenan Dervišević]] |[[Zenica]] |Četvrto mjesto |- |[[Meliha Imširović]] |[[Gradačac]] |Peto mjesto |- |[[Srđan Stanić]] |[[Gradiška]] |Šesto mjesto |- |[[Željko Vukčević]] |[[Podgorica]] |Sedmo mjesto |- |[[Mustafa Mehić]] |[[Gradačac]] |Osmo mjesto |- |[[Velid Handžić]] |[[Kakanj]] |Deveto mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Nenad Osmanović]] |[[Pirot]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nikolina Đekanović]] |[[Banja Luka]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Hanad Džehverović]] |[[Zenica]] |Trinaesto mjesto |- |[[Tamara Živković]] |[[Kotor]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Alem Bajrović]] |[[Sarajevo]] |Petnaesto mjesto |- |[[Maja Milutinović]] |[[Niš]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XVI Sezona ==== Šesnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 05. novembra 2022., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], Snežana Đurišić i Aleksandar Milić Mili. Finale je održano 24. juna 2023. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Slavica Angelova]]''' |'''[[Strumica]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Dragan Đurić]] |[[Doboj]] |Drugo mjesto |- |[[Semir Džanković]] |[[Novi Pazar]] |Treće mjesto |- |[[Maja Jevtić]] |[[Rogatica]] |Četvrto mjesto |- |[[Sanela Hasić]] |[[Banovići]] |Peto mjesto |- |[[Petar Bulatović]] |[[Gradiška]] |Šesto mjesto |- |[[Dženan Rakić]] |[[Bihać]] |Sedmo mjesto |- |[[Martina Jozinović]] |[[Kakanj]] |Osmo mjesto |- |[[Ksenija Tanu]] |[[Gomelj]] |Deveto mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Nenad Osmanović]] |[[Pirot]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nikolina Đekanović]] |[[Banja Luka]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Hanad Džehverović]] |[[Zenica]] |Trinaesto mjesto |- |[[Tamara Živković]] |[[Kotor]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Alem Bajrović]] |[[Sarajevo]] |Petnaesto mjesto |- |[[Lidija Matic]] |[[Ljubljana]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XVII Sezona ==== Sedamnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 23. septembra 2023., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], [[Snežana Đurišić]] i [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 08. juna 2024. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Šejla Zonić]]''' |'''[[Tuzla]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Miki Sekulovski]] |[[Veles]] |Drugo mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Treće mjesto |- |[[Antonija Čerkez]] |[[Široki Brijeg]] |Četvrto mjesto |- |[[Melisa Zijadić]] |[[Lažani]] |Peto mjesto |- |[[Đula Drini]] |[[Cazin]] |Šesto mjesto |- |[[Dejan Dačević]] |[[Čajniče]] |Sedmo mjesto |- |[[Petar Krekić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Sidik Šabanović]] |[[Visoko]] |Deveto mjesto |- |[[Srećko Vranješ]] |[[Pljevlja]] |Deseto mjesto |- |[[Janko Jankov]] |[[Pernik]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Rijad Rahmanović]] |[[Donji Vakuf]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Mirza Pandur]] |[[Sarajevo]] |Trinaesto mjesto |- |[[Stefan Tomić]] |[[Kraljevo]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Julija Petrović]] |[[Bela Palanka]] |Petnaesto mjesto |- |[[Inel Nukić]] |[[Živinice]] |Šesnaesto mjesto |- |[[Jelena Prole]] |[[Zrenjanin]] |Sedamnaesto mjesto |- |[[Aleksandra Ivanov]] |[[Kruševac]] |Osamnaesto mjesto |- |[[Beta Sudar]] |[[Valpovo]] |Devetnaesto mjesto |- |[[Nikolina Perković]] |[[Klis]] |Dvadeseto mjesto |} ==== XVIII Sezona ==== Osamnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 28. septembra 2024., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], [[Snežana Đurišić]] i [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 05. jula 2025. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://grand.online/zvezde-granda Zvanična stranica] * [https://zvezdegrandauzivo.com/ Zvezde Granda] uživo - fan portal * [https://zvezdegrandafinale.com/ Zvezde Granda Finale] {{Zvezde Granda}} [[Kategorija:Srbijanske TV-serije iz 2000-tih]] [[Kategorija:Srbijanske TV-serije iz 2010-ih]] 26jv3lrn6bnlbo2l4c8q6icei9gxj2x 3925574 3925573 2026-09-20T06:23:27Z ~2026-50484-00 185924 3925574 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV-emisija | ime = Zvezde Granda | slika = | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = | originalni_naslov = | ime2 = | žanr = ''[[Reality show]]'' | format = | autor = [[Saša Popović]] | bazirano_na = | razvoj = | pisac = | scenarij = | priča = | režiser = | stvaralački_režiseri = | suci = [[Snežana Đurišić]]<br />[[Sanja Vučić]]<br />[[Đorđe David]]<br />[[Aleksandar Milić Mili]]<br />[[Ceca]]<br />[[Dara Bubamara]]<br />[[Dragan Kojić Keba]] | voditelj = Ana Sević<br />Milan Mitrović | pripovjedač = | kompozitor_muzičke_teme = | uvodna_tema = | završna_tema = | kompozitori = | država = [[Srbija]] | jezik = [[Srpski jezik|srpski]] | broj_sezona = 19 | broj_serijala = | broj_epizoda = | spisak_epizoda = | izvršni_producenti = | producenti = | montaža = | lokacija = [[Beograd]] | kinematografija = | kamerman = | trajanje = 240 minuta | produkcijska_kompanija = | distributer = | budžet = | kanal = [[Pink (Srbija)|Pink]]<br>[[Prva srpska televizija|Prva]] | format_slike = | format_tona = | prvo_prikazano_u = | prvo_emitiranje = 2004. | zadnje_emitiranje = | u_BiH = [[Nova BH]] | prethodno = | sljedeće = | povezano = | web_stranica = | naslov_web_stranice = | web_stranica_produkcije = | naslov_web_stranica_produkcije = | imdb = }} '''''Zvezde Granda''''' je [[Srbija|srpsko]] [[Reality show|muzičko reality takmičenje]] koje se emituje od [[2004]]. godine. Kreator takmičenja je [[Saša Popović]]. Takmičenje sprovodi [[Grand Production]]. Stručni žiri ''Zvezde Granda'' čine [[Snežana Đurišić]], Sanja Vučić, [[Đorđe David]], [[Aleksandar Milić Mili]], [[Ceca]], [[Dara Bubamara]] i [[Dragan Kojić Keba]], dok je u produkcijskom žiriju do 2025. bio [[Saša Popović]]. U [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] emituje se na [[Nova BH|Novoj BH]]. == Sezone == ==== I sezona ==== Prva sezona održana je 2004. Finale je održano na [[Tašmajdan]]u ([[Beograd]]). Finalisti su bili: {| class="wikitable" !Takmičar !Iz !Osvojeno mjesto |- ![[Branislav Mojićević]] ![[Čačak]] !Pobjednik |- |[[Stevan Anđelković]] |[[Leskovac]] |Drugo mjesto |- |[[Tanja Savić]] |[[Smederevo]] |Treće mjesto |- |[[Darko Filipović]] |[[Leskovac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nemanja Nikolić]] |[[Doljevac]] |Peto mjesto |- |[[Slavica Ćukteraš]] |[[Šabac]] |Šesto mjesto |} Pobjednik prve sezone bio je [[Branislav Mojićević]]. ==== II sezona ==== Druga sezona održavala se tokom 2005. {| class="wikitable" !'''Takmičar''' !'''Iz''' !'''Osvojeno mjesto''' |- |'''[[Milica Todorović]]''' |'''[[Kruševac]]''' |Pobjednica |- |[[Aca Ranđelović]] |[[Leskovac]] |Drugo mjesto |- |[[Jadranka Barjaktarović]] |[[Berane]] |Treće mjesto |- |[[Saša Jovanović]] |[[Sremska Mitrovica]] |Četvrto mjesto |- |[[Jovana Pajić]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Nenad Jovanović]] | |Šesto mjesto |} Pobjednica druge sezone bila je [[Milica Todorović]]. ==== III sezona ==== Treća sezona Zvezde Granda se održavala tokom [[2007.|2007]]. godine. Finale je održano [[15. septembar|15. septembra]]. Finalisti treće sezone bili su: {| class="wikitable" !'''Takmičari''' !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Dušan Svilar]]''' |[[Subotica]] |Pobjednik |- |[[Radmila Manojlović]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Drugo mjesto |- |[[Milan Dinčić Dinča]] |[[Leskovac]] |Treće mjesto |- |[[Milan Stanković]] |[[Obrenovac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nemanja Stevanović]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Slobodan Batjarević Cobe]] |[[Leskovac]] |Šesto mjesto |- |[[Silvija Nedeljković]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |} Pobjednik treće sezone bio je [[Dušan Svilar]]. ==== IV sezona ==== Četvrta sezona se održavala tokom [[2008.|2008]]. i [[2009.|2009]]. godine. Finale je održano [[20. juni|20. juna]]. Finalisti četvrte sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Darko Lazić]]''' |[[Brestač]] |'''Pobjednik''' |- |[[Milan Topalović Topalko]] |[[Trudovo]] |Drugo mjesto |- |[[Slobodan Vasić]] |[[Senta]] |Treće mjesto |- |[[Svetlana Tanasić]] |[[Ljig]] |Četvrto mjesto |- |[[Jovan Stefanović]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Saša Kapor]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Jelena Kostov]] |[[Dimitrovgrad (Srbija)|Dimitrovgrad]] |Sedmo mjesto |} Pobjednik četvrte sezone bio je [[Darko Lazić]]. ==== V sezona ==== Peta sezona je počela u [[Septembar|septembru]] [[2010.|2010]]. godine. Finale je održano [[18. juni|18. juna]] [[2011.|2011]]. godine. Finalisti pete sezone Zvezde Granda bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Stefan Petrušić]]''' |'''[[Smederevska Palanka]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Ivana Pavković]] |[[Bor (Srbija)|Bor]] |Drugo mjesto |- |[[Milan Mitrović]] |[[Kula (Srbija)|Kula]] |Treće mjesto |- |[[Mišel Gvozdenović]] |[[Čačak]] |Četvrto mjesto |- |[[Mirjana Mirković]] |[[Valjevo]] |Peto mjesto |- |[[Dragi Domić]] |[[Šabac]] |Šesto mjesto |- |[[Andrija Marković]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Sedmo mjesto |- |[[Bojana Šarović]] |[[Novi Sad]] |Osmo mjesto |} [[Stefan Petrušić]] je pobjednik pete sezone. ==== VI sezona ==== Zvezde Granda [[2012.|2012]] Finalisti šeste sezone su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Darko Martinović]]''' |'''[[Cetinje]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Aleksa Radenković]] |[[Kosovska Mitrovica]] |Drugo mjesto |- |[[Nikola Nešić]] |[[Niš]] |Treće mjesto |- |[[Miroslav Mirče Radulović]] |[[Kruševac]] |Četvrto mjesto |- |[[Nadica Ademov]] |[[Subotica]] |Peto mjesto |- |[[Vanja Mijatović]] |[[Kraljevo]] |Šesto mjesto |- |[[Andreana Čekić]] |[[Bosanska Dubica]] |Sedmo mjesto |- |[[Milica Pavlović]] |[[Leskovac]] |Osmo mjesto |- |[[Nikolina Kovač]] |[[Sarajevo]] |Deveto mjesto |- |[[Slobodan Rakić]] |[[Prilužje]] |Deseto mjesto |} Pobjednik šeste sezone bio je [[Darko Martinović]]. ==== VII sezona ==== Sedma sezona je počela [[2013.|2013]]. godine. Finale je održano [[22. juni|22. juna]] [[2013.|2013]]. godine. Finalisti sedme sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Amar Jašarspahić]]''' |'''[[Kakanj]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Nemanja Anđelović]] |[[Trgovište (Bosanski Novi)|Trgovište]] |Drugo mjesto |- |[[Slobodan Đurković]] |[[Brus]] |Treće mjesto |- |[[Aleksandra Prijović]] |[[Beli Manastir|Beli Manistir]] |Četvrto mjesto |- |[[Miloš Brkić]] |[[Novi Sad]] |Peto mjesto |- |[[Stefan Lukić]] |[[Kruševac]] |Šesto mjesto |- |[[Slađana Mandić]] |[[Sarajevo]] |Sedmo mjesto |- |[[Katarina Grujić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Rada Sarić]] |[[Pančevo]] |Deveto mjesto |- |[[Milena Novaković]] |[[Leskovac]] |Deseto mjesto |} Pobjednik sedme sezone Zvezde Granda bio je Amar Gile. ==== VIII sezona ==== Osma sezona Zvezde Granda je počela [[2013.|2013]]. godine. Finale je održano [[28. juni|28. juna]] [[2014.|2014]]. godine, U žiriju su bili: [[Šaban Šaulić]], [[Snežena Đurišić]], [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Aca Lukas]] i [[Zorica Brunclik]]. Finalisti osme sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Bojan Bulatović]]''' |'''[[Kolašin]]''' |Pobjednik |- |[[Miloš Vujanović]] |[[Gornji Milanovac]] |Drugo mjesto |- |[[Ajša Kapetanović]] |[[Sarajevo]] |Treće mjesto |- |[[Marko Gačić]] |[[Beograd]] |Četvrto mjesto |- |[[Mustafa Omerika]] |[[Mostar]] |Peto mjesto |- |[[Predrag Bošnjak]] |[[Subotica]] |Šesto mjesto |- |[[Ljubomir Perućica]] |[[Požarevac (grad)|Požarevac]] |Sedmo mjesto |- |[[Bakir Turković]] |[[Prijepolje]] |Osmo mjesto |- |[[Tijana Milentijević]] |[[Kragujevac]] |Deveto mjesto |- |[[Jasmin Hasić]] |[[Srebrenik]] |Deseto mjesto |} ==== IX sezona ==== Deveta sezona Zvezde Granda je počela [[20. septembar|20. septembra]] [[2014.|2014]]. godine. Te sezone u žiriju su bili: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Snežana Đurišić]], [[Šaban Šaulić]], [[Zorica Brunclik]] i [[Aca Lukas]]. Voditelji su bili [[Voja Nedeljković]] i [[Sanja Kužet]]. Finale je održano [[12. decembar|12. decembra]] [[2015.|2015]]. godine u [[Skoplje|Skoplju]]. Cijela deveta sezona, nakon raskida ugovora sa TV Pink, prvi put emitovana je na Prvoj srpskoj televiziji, [[Radio Televizija Republike Srpske|Radio Televiziji Republike Srpske]], [[Televizija OBN|OBN televiziji]] (Bosna I Hercegovina) i Kanal 5 (Makedonija). Finalisti devete sezone bili su: {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Haris Berković]]''' |'''[[Gradačac]]''' | '''Pobjednik''' |- |[[Semir Jahić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Filip Božinovski]] |[[Skoplje]] |Treće mjesto |- |[[Alen Hasanović]] |[[Prilep]] |Četvrto mjesto |- |[[Harun Mehmedagić]] |[[Breza (općina)|Breza]] |Peto mjesto |- |[[Biljana Sulimanović]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Sead Hodžić]] |[[Sarajevo]] |Sedmo mjesto |- |[[Biljana Marković]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Belma Karšić]] |[[Sarajevo]] |Deveto mjesto |- |[[Tamara Dragić]] |[[Beograd]] |Deseto mjesto |- |[[Marina Stankić]] |[[Beograd]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Naida Bešlagić]] |[[Visoko]] |Dvanaesto mjesto |} ==== X sezona ==== Deseta sezona je počela 26. septembra 2015., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Šaban Šaulić]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i gost. Od drugog kruga, stalnoj postavi žirija se priključila i [[Viki Miljković]], a u polufinalu i [[Aca Lukas]]. Finale je održano 15. jula 2016. godine u sarajevskoj [[Olimpijska dvorana Zetra|Zetri]]. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Ibro Bublin]]'''<ref>{{Cite web|url=http://www.novezvezdegranda.com/2016/07/zvezde-granda-2016-superfinale-uzivo-pobednik-je/|title=ZVEZDE GRANDA 2016 – SUPERFINALE – (15. 07.) : Pobednik je IBRO BUBLIN|last=|first=|date=|website=www.novezvezdegranda.com|publisher=|access-date=27. 11. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161114072704/http://www.novezvezdegranda.com/2016/07/zvezde-granda-2016-superfinale-uzivo-pobednik-je/|archive-date=14. 11. 2016|url-status=dead}}</ref> |'''[[Sarajevo]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Fatmir Sulejmani]] |[[Brčko]] |Drugo mjesto |- |[[Ermin Redžić]] |[[Bosanska Krupa]] |Treće mjesto |- |[[Nikola Ajdinović]] |[[Kuršumlija]] |Četvrto mjesto |- |[[Aleksandra Mladenović]] |[[Žitorađa|Žitorađe]] |Peto mjesto |- |[[Uroš Živković]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Dejana Erić]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |- |[[Marina Stefanović]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Faruk Duran]] |[[Vogošća]] |Deveto mjesto |- |[[Nenad Manojlović]] |[[Sremska Mitrovica]] |Deseto mjesto |- |[[Zvezdana Stefanović]] |[[Stara Pazova]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Denis Ibrahimović]] |[[Niš]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Maryana Katić]] |[[Pariz]] |Trinaesto mjesto |} ==== XI Sezona ==== Jedanaesta sezona je počela 24. septembra 2016., a žiri se sastojao od članova: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Viki Miljković]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Aca Lukas]]. Osim stalne postave žirija, postojao je i tajanstveni član žirija koji se mijenjao. Finale je održano 28. juna 2017., a pobjednici su se birali prema glasovima publike i glasovima žirija. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Riste Risteski]]''' |'''[[Ohrid]]''' |'''Pobjednik po glasovima publike''' |- |[[Armin Dedić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Adnan Nezirov]] |[[Bihać]] |Treće mjesto |- |[[Denis Kadrić]] |[[Velenje]] |Četvrto mjesto |- |[[Mirza Delić]] |[[Lukavac]] |Peto mjesto |- |[[Aleksa Perović]] |[[Kraljevo]] |Šesto mjesto |- |[[Damir Džakić]] |[[Banovići]] |Sedmo mjesto |- |[[Sandra Rešić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Sanja Vasiljević]] |[[Šabac]] |Deveto mjesto |- |[[Kristina Nina Jovanović]] |[[Niš]] |Deseto mjesto |- |[[Marijana Čelar]] |[[Novi Sad]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Dragica Zlatić]] |[[Čačak]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Jovana Vasić]] |[[Kragujevac]] |Trinaesto mjesto |} {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Aleksa Perović]]''' |'''[[Kraljevo]]''' |'''Pobjednik po glasovima žirija''' |- |[[Armin Dedić]] |[[Srebrenik]] |Drugo mjesto |- |[[Riste Risteski]] |[[Ohrid]] |Treće mjesto |- |[[Adnan Nezirov]] |[[Bihać]] |Četvrto mjesto |- |[[Sanja Vasiljević]] |[[Šabac]] |Peto mjesto |- |[[Sandra Rešić]] |[[Beograd]] |Šesto mjesto |- |[[Kristina Nina Jovanović]] |[[Niš]] |Sedmo mjesto |- |[[Mirza Delić]] |[[Lukavac]] |Osmo mjesto |- |[[Jovana Vasić]] |[[Kragujevac]] |Deveto mjesto |- |[[Damir Džakić]] |[[Banovići]] |Deseto mjesto |- |[[Marijana Čelar]] |[[Novi Sad]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Denis Kadrić]] |[[Velenje]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Dragica Zlatić]] |[[Čačak]] |Trinaesto mjesto |} ==== XII Sezona ==== Dvanaesta sezona takmičenja Zvezde Granda je počela 7. oktobra 2017., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Viki Miljković]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Željko Joksimović]]. Osim stalne postave žirija, postojao je i tajanstveni član žirija koji se mijenjao svake epizode. Finale je održano 14. juna 2018. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Anid Ćušić]]''' |'''[[Mostar]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Teodora Toković]] |[[Beograd]] |Drugo mjesto |- |[[Šefki Jahjić]] |[[Subotica]] |Treće mjesto |- |[[Lidija Janković]] |[[Draginje]] |Četvrto mjesto |- |[[Boris Petrović]] |[[Žitište]] |Peto mjesto |- |[[Emrah Emšo]] |[[Hadžići]] |Šesto mjesto |- |[[Antonio Krištofić]] |[[Rijeka]] |Sedmo mjesto |- |[[Lejla Zahirović]] |[[Srebrenik]] |Osmo mjesto |- |[[Miralem Ramić]] |[[Jablanica]] |Deveto mjesto |- |[[Aleksandra Saška Hajder]] |[[Beograd]] |Deseto mjesto |- |[[Monika Ivkić]] |[[Beč]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Hana Mašić]] |[[Zagreb]] |Dvanaesto mjesto |} ==== XIII Sezona ==== Trinaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 2018., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Đorđe David]]. Finale je održano 20. juna 2019. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Džejla Ramović]]''' |'''[[Goražde]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Milica Čikarić]] |[[Jagodina]] |Drugo mjesto |- |[[Sanel Smolo]] |[[Kakanj]] |Treće mjesto |- |[[Ahmed Orahovčić]] |[[Donji Vakuf]] |Četvrto mjesto |- |[[Martinijan Kirilovski]] |[[Kumanovo]] |Peto mjesto |- |[[Armin Jusufović]] |[[Tuzla]] |Šesto mjesto |- |[[Katarina Jovanović]] |[[Beograd]] |Sedmo mjesto |- |[[Ognen Zdravkovski]] |[[Skoplje]] |Osmo mjesto |- |[[Stefan Petrović Kosmajac]] |[[Sopot]] |Deveto mjesto |- |[[Darko Kocevski Darinos]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Filip Pecovski]] |[[Skoplje]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Benjamin Kličić]] |[[Koper]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Nevena Stojković]] |[[Smederevo]] |Trinaesto mjesto |- |[[Alem Kadić]] |[[Jablanica]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Nevena Stojanović Nensi]] |[[Beograd]] |Petnaesto mjesto |- |[[Milica Atanacković]] |[[Beograd]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XIV Sezona ==== Četrnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 21. septembra. 2019., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Jelena Karleuša]] i [[Đorđe David]]. Kao žiri produkcije dolazi [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 26. juna 2021. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Mahir Mulalić]]''' |'''[[Gračanica]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Isak Šabanović]] |[[Bijelo Polje]] |Drugo mjesto |- |[[Valentina Kuzmanović]] |[[Kruševac]] |Treće mjesto |- |[[Mite Stoilkov]] |[[Skoplje]] |Četvrto mjesto |- |[[Zorja Pajić]] |[[Beograd]] |Peto mjesto |- |[[Marija Gruevska]] |[[Bitola]] |Šesto mjesto |- |[[Sadik Hasanović]] |[[Srebrenik]] |Sedmo mjesto |- |[[Bojan Pavlović]] |[[Kragujevac]] |Osmo mjesto |- |[[Belma Huseinefendić]] |[[Tuzla]] |Deveto mjesto |- |[[Krstinja Todorović]] |[[Podgorica]] |Deseto mjesto |- |[[Muharem Hadrović]] |[[Olovo]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nemanja Petrović]] |[[Podgorica]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Aleksandar i Dimitrije Kazić]] |[[Kovin]] |Trinaesto mjesto |- |[[Martin Ajdarević]] |[[Leskovac]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Ivana Bogičević]] |[[Ugrinovci]] |Petnaesto mjesto |- |[[Selim Selimović]] |[[Niš]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XV Sezona ==== Petnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 18. septembra. 2021., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]] i Viki Miljković. Finale je održano 25. juna 2022. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Nermin Handžić]]''' |'''[[Tešanj]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Aleksandar Josifovski]] |[[Ohrid]] |Drugo mjesto |- |[[Sandra Mladenović]] |[[Niš]] |Treće mjesto |- |[[Kenan Dervišević]] |[[Zenica]] |Četvrto mjesto |- |[[Meliha Imširović]] |[[Gradačac]] |Peto mjesto |- |[[Srđan Stanić]] |[[Gradiška]] |Šesto mjesto |- |[[Željko Vukčević]] |[[Podgorica]] |Sedmo mjesto |- |[[Mustafa Mehić]] |[[Gradačac]] |Osmo mjesto |- |[[Velid Handžić]] |[[Kakanj]] |Deveto mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Nenad Osmanović]] |[[Pirot]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nikolina Đekanović]] |[[Banja Luka]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Hanad Džehverović]] |[[Zenica]] |Trinaesto mjesto |- |[[Tamara Živković]] |[[Kotor]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Alem Bajrović]] |[[Sarajevo]] |Petnaesto mjesto |- |[[Maja Milutinović]] |[[Niš]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XVI Sezona ==== Šesnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 05. novembra 2022., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], Snežana Đurišić i Aleksandar Milić Mili. Finale je održano 24. juna 2023. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Slavica Angelova]]''' |'''[[Strumica]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Dragan Đurić]] |[[Doboj]] |Drugo mjesto |- |[[Semir Džanković]] |[[Novi Pazar]] |Treće mjesto |- |[[Maja Jevtić]] |[[Rogatica]] |Četvrto mjesto |- |[[Sanela Hasić]] |[[Banovići]] |Peto mjesto |- |[[Petar Bulatović]] |[[Gradiška]] |Šesto mjesto |- |[[Dženan Rakić]] |[[Bihać]] |Sedmo mjesto |- |[[Martina Jozinović]] |[[Kakanj]] |Osmo mjesto |- |[[Ksenija Tanu]] |[[Gomelj]] |Deveto mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Deseto mjesto |- |[[Nenad Osmanović]] |[[Pirot]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Nikolina Đekanović]] |[[Banja Luka]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Hanad Džehverović]] |[[Zenica]] |Trinaesto mjesto |- |[[Tamara Živković]] |[[Kotor]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Alem Bajrović]] |[[Sarajevo]] |Petnaesto mjesto |- |[[Lidija Matic]] |[[Ljubljana]] |Šesnaesto mjesto |} ==== XVII Sezona ==== Sedamnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 23. septembra 2023., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], [[Snežana Đurišić]] i [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 08. juna 2024. {| class="wikitable" !Takmičari !Iz !Osvojeno mjesto |- |'''[[Šejla Zonić]]''' |'''[[Tuzla]]''' |'''Pobjednik''' |- |[[Miki Sekulovski]] |[[Veles]] |Drugo mjesto |- |[[Andrijana Petrushovska]] |[[Skoplje]] |Treće mjesto |- |[[Antonija Čerkez]] |[[Široki Brijeg]] |Četvrto mjesto |- |[[Melisa Zijadić]] |[[Lažani]] |Peto mjesto |- |[[Đula Drini]] |[[Cazin]] |Šesto mjesto |- |[[Dejan Dačević]] |[[Čajniče]] |Sedmo mjesto |- |[[Petar Krekić]] |[[Beograd]] |Osmo mjesto |- |[[Sidik Šabanović]] |[[Visoko]] |Deveto mjesto |- |[[Srećko Vranješ]] |[[Pljevlja]] |Deseto mjesto |- |[[Janko Jankov]] |[[Pernik]] |Jedanaesto mjesto |- |[[Rijad Rahmanović]] |[[Donji Vakuf]] |Dvanaesto mjesto |- |[[Mirza Pandur]] |[[Sarajevo]] |Trinaesto mjesto |- |[[Stefan Tomić]] |[[Kraljevo]] |Četrnaesto mjesto |- |[[Julija Petrović]] |[[Bela Palanka]] |Petnaesto mjesto |- |[[Inel Nukić]] |[[Živinice]] |Šesnaesto mjesto |- |[[Jelena Prole]] |[[Zrenjanin]] |Sedamnaesto mjesto |- |[[Aleksandra Ivanov]] |[[Kruševac]] |Osamnaesto mjesto |- |[[Beta Sudar]] |[[Valpovo]] |Devetnaesto mjesto |- |[[Nikolina Perković]] |[[Klis]] |Dvadeseto mjesto |} ==== XVIII Sezona ==== Osamnaesta sezona takmičenja Zvezda Granda počela je 28. septembra 2024., a članovi žirija bili su: [[Dragan Stojković Bosanac]], [[Ana Bekuta]], [[Marija Šerifović]], [[Ceca Ražnatović]], [[Đorđe David]], [[Snežana Đurišić]] i [[Aleksandar Milić Mili]]. Finale je održano 05. jula 2025. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://grand.online/zvezde-granda Zvanična stranica] * [https://zvezdegrandauzivo.com/ Zvezde Granda] uživo - fan portal * [https://zvezdegrandafinale.com/ Zvezde Granda Finale] {{Zvezde Granda}} [[Kategorija:Srbijanske TV-serije iz 2000-tih]] [[Kategorija:Srbijanske TV-serije iz 2010-ih]] 7t3q1x4hmsyipcvgpx3vzsy2wzqhi4w 0 412526 3925569 3786084 2026-09-20T03:15:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925569 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa |grupa=Krimski Tatari<br>Qırımtatarlar |slika=[[Datoteka:Flag of the Crimean Tatar people.svg|250px]] |ukupno=između 500.000 i 600.000 |regija1={{ZID|Ukrajina}} |pop1=275.000–305.000<ref name="iccrimea.org">{{cite web |url=http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html |title=Crimean Tatars and Noghais in Turkey |publisher=International Committee for Crimea |access-date=23. 5. 2016 |archive-date=7. 1. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html |url-status=dead }}</ref> |regija2={{ZID|Turska}} |pop2=150.000–6.000.000<ref name="iccrimea.org"/> |regija3={{ZID|Rumunija}} |pop3=24.137<ref>{{cite web|url=http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|title=Recensamant Romania 2002|access-date=24. 5. 2016|year=2002|work=Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii|language=rumunski|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|archive-date=13. 5. 2007|url-status=dead}}</ref> |regija4={{ZID|Uzbekistan}} |pop4=10.046<ref>[https://vk.com/doc182471489_380577795?hash=d92bdd99c1baa148b2&dl=61effd109309fe90ed Этнический атлас Узбекистана] Институт "Открытое общество", 2002. {{ISBN|5-862800-10-7}}. — str. 206</ref> |regija5={{ZID|Sjedinjene Američke Države}} |pop5=7.000 |regija6={{ZID|Rusija}} |pop6=2.449 <ref>{{Cite web |url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls |title=Russian Census 2010: Population by ethnicity |access-date=24. 5. 2016 |archive-date=4. 12. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204011922/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls |url-status=dead }}</ref> |regija7={{ZID|Bugarska}} |pop7=1.803<ref>{{cite web|url=http://www.nsi.bg/Census_e/Census_e.htm|title=Bulgaria Population census 2001|publisher=}}</ref> |regija8={{ZID|Kazahstan}} |pop8=1.532<ref>[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501091537/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx |date=1. 5. 2012 }} ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar Национальный состав населения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511104653/http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9D%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2.rar |date=11. 5. 2011 }}</ref> |jezici=[[Krimskotatarski jezik|krimskotatarski]], [[Ruski jezik|ruski]], [[Ukrajinski jezik|ukrajinski]] |vjera=[[Sunitski islam|sunitski]] [[musliman]]i |vezano={{Br separated entries|[[Turkijski narodi]]}} }} '''Krimski Tatari''' (na [[Krimskotatarski jezik|krimskotatarskom]]: qırımtatarlar, qırım, qırımlı) [[Turkijski narodi|turkijska]] su etnička skupina nastala na [[Krim]]u između [[13. vijek|13.]] i [[17. vijek]]a, uglavnom od turkijskih plemena koja su na područje Krima došla iz azijskih stepa početkom [[10. vijek]]a. Krimski Tatari bili su većina na Krimu do sredine [[19. vijek]]a, a relativna većina ostali su sve do kraja tog vijeka.<ref>{{cite web |last=Illarionov |first=A. |title=The ethnic composition of Crimea during three centuries |work=Institute of Economical Analysis |location=Moscow, R.F. |year=2014 |language=ruski |url=http://aillarionov.livejournal.com/607335.html |access-date=24. 5. 2016 |archive-date=5. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305162246/http://aillarionov.livejournal.com/607335.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Troynitski, N.A.|title=First General Census of Russian Empire's Population, 1897 (Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Под ред. Н.А.Тройницкого. т.II. Общий свод по Империи результатов разработки данных Первой Всеобщей переписи населения, произведенной 28 января 1897 года. С.-Петербург: типография "Общественная польза", 1899-1905, 89 томах (119 книг))|location=Saint Petersburg|year=1905|language=ruski|url=http://www.prlib.ru/Lib/pages/item.aspx?itemid=4952|access-date=24. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020073339/http://www.prlib.ru/Lib/Pages/item.aspx?itemid=4952|archive-date=20. 10. 2012|url-status=dead}}</ref> Nakon pada Krima u ruke [[Sovjetski Savez|Sovjeta]] u maju 1944. naređeno je premještanje tatarskog stanovništva, uključujući i porodice Krimskih Tatara koji su se borili u [[Crvena armija|Crvenoj armiji]], u [[Centralna Azija|Centralnu Aziju]], uglavnom u [[Uzbekistan]]. Dijelu Tatara povratak je dozvoljen 1967., a 1989. sovjetski parlament osudio je premještanje tatarskog stanovništva. Danas čine 12% populacije Krima. Značajne [[Dijaspora|dijaspore]] postoje u [[Turska|Turskoj]] i Uzbekistanu. ==Rasprostranjenost== Prema ukrajinskom popisu stanovništva iz 2001. u Ukrajini je živjelo 248.200 Tatara, od kojih 98% (243.400) u [[Autonomna Republika Krim|Autonomnoj Republici Krim]],<ref name="2001CensusUkraine">{{cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/ |title=About number and composition population of UKRAINE by data All-Ukrainian population census' |work=Ukrainian Census (2001) |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |access-date=24. 5. 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/Crimea/ |title=About number and composition population of AUTONOMOUS REPUBLIC OF CRIMEA by data All-Ukrainian population census' |work=Ukrainian Census (2001) |publisher=State Statistics Committee of Ukraine |access-date=24. 5. 2016}}</ref> uz dodatnih 1.800 (0.7%) u [[Sevastopolj]]u koji, iako je na Krimu, ne pripada Autonomnoj Republici. Oko 150.000 Tatara ostalo je u egzilu u Centralnoj Aziji. U Turskoj živi između 150.000 i 6.000.000 Tatara.<ref name="iccrimea.org"/> Uglavnom žive u [[Eskişehir (provincija)|provinciji Eskişehir]] i potomci su doseljenika koji su u Tursku došli u periodu od kasnog 18. do ranog 20. vijeka.<ref name="iccrimea.org"/> U pokrajini [[Dobrudža]], koja se prostire kroz Rumuniju i Bugarsku, živi oko 27.000 Tatara, od čega 24.000 u Rumuniji i 3.000 u Bugarskoj. ==Historija== ===Krimski kanat=== [[Datoteka:Eupatoria 04-14 img12 Juma Jami Mosque.jpg|mini|lijevo|[[Džuma-Džami]] u [[Jevpatorija|Kezlevu]]]] [[Datoteka:Szigetvar 1566.jpg|mini|desno|Osmanlijski pohod na [[Mađarska|Mađarsku]] 1566., [[Persija|persijska]] minijatura]] [[Krimski kanat]] bila je vazalna država [[Osmanlijsko carstvo|Osmanlijskom carstvu]] u periodu od 15. do 18. vijeka. Bila je jedan od centara trgovine robljem prema Osmanlijskom carstvu. Turkijsko stanovništvo Krima već je bilo prihvatilo [[islam]] u 14. vijeku, nakon što je na islam prešao i kan [[Zlatna horda|Zlatne horde]] [[Ozbeg Kan|Ozbeg]].<ref>Williams, BG. The Crimean Tatars: The Diaspora Experience and the Forging of a Nation. str. 12 {{ISBN|90-04-12122-6}}</ref> Do vremena prve ruske invazije Krima 1736. krimske arhive i biblioteke bili su poznate širom islamskog svijeta, [[Simferepolj]] je imao vodovod, kanalizaciju i pozorište u kojem su se izvodile predstave na [[Francuski jezik|francuskom]], dok se luka [[Jevpatorija|Kezlev]] poredila sa [[Rotterdam]]om. [[Bahčisaraj]] je opisivan kao najčistiji i najzeleniji grad u [[Evropa|Evropi]].<ref name="Rayfield, Donald str. 15">Rayfield, Donald, 2014: "Dormant claims", ''Times Literary Supplement'', str. 15</ref> ====Trgovina robljem==== Do početka 18. vijeka Krimski Tatari bili su poznati po čestim upadima u Ukrajinu i Rusiju.<ref name="matsuki">"[http://www2.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605131551/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf |date=5. 6. 2013 }}" (PDF). Eizo Matsuki, ''Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University.''</ref> Do kraja 18. vijeka trgovina robljem sa Osmanlijskim carstvom i [[Bliski istok|Bliskim istokom]] bila je temelj ekonomije Krimskog kanata.<ref name="raids">{{cite web |author=Mikhail Kizilov |title=Slave Trade in the Early Modern Crimea From the Perspective of Christian, Muslim, and Jewish Sources |url=http://www.academia.edu/2971600/Slave_Trade_in_the_Early_Modern_Crimea_From_the_Perspective_of_Christian_Muslim_and_Jewish_Sources |work=Oxford University|pages=2–7.}}</ref> Najznačajnija luka preko koje se trgovale robovima bila je [[Feodosija|Kefe]]. Robovi i oslobođeni robovi činili su 75% stanovništva na Krimu.<ref>[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157 Slavery]. Encyclopædia Britannica's Guide to Black History.</ref> Pojedini istraživači procjenjuju da je oko 3 miliona ljudi zarobljeno i porobljeno od strane Krimskih Tatara.<ref>{{cite web|title=Black Slaves, Arab Masters|url=http://www.frontpagemag.com/Articles/ReadArticle.asp?ID=17747|publisher=Frontpage Magazine|date=18. 4. 2005|author=Andrew G. Boston|access-date=24. 5. 2016|7=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609151422/http://frontpagemag.com/Articles/ReadArticle.asp?ID=17747|archive-date=9. 6. 2007|url-status=dead}}</ref><ref>Darjusz Kołodziejczyk, as reported by {{cite web |author=Mikhail Kizilov |title=Slaves, Money Lenders, and Prisoner Guards:The Jews and the Trade in Slaves and Captivesin the Crimean Khanate |url=http://www.academia.edu/3706285/Slaves_Money_Lenders_and_Prisoner_Guards_The_Jews_and_the_Trade_in_Slaves_and_Captives_in_the_Crimean_Khanate |work=The Journal of Jewish Studies|year=2007|page=2}}</ref> S druge strane, Tatari su i sami bili žrtve upada [[Zaporoški kozaci|Zaporoških kozaka]],<ref name="Alan26">Alan W. Fisher, ''The Russian Annexation of the Crimea 1772–1783'', Cambridge University Press, [https://books.google.com/books?id=65JOAAAAIAAJ&pg=PA26&dq=%22In+fact,+there+were+always+small+raids+committed+by+both+Tatars+and+Cossacks%22&hl=en&ei=mDxXTrqLGIjwmAWPwMGhDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=%22In%20fact%2C%20there%20were%20always%20small%20raids%20committed%20by%20both%20Tatars%20and%20Cossacks%22&f=false str. 26.]</ref> koji su čuvali stepske granice od tatarskih upada i koji su i sami pljačkali osmanlijske teritorije. Zemlje Tatara pljačkali su i [[Kozaci]] sa rijeke [[Don (rijeka)|Don]], kao i [[Mongoli]] [[Kalmici]].<ref>{{cite web |author=Brian Glyn Williams |title=The Sultan’s Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire |url=http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |work=The Jamestown Foundation |year=2013 |access-date=24. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021092115/http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |archive-date=21. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> Posljednji veći upad Kozaka na Krim prije [[Rusko-turski rat (1768-1774)|rusko-turskog rata (1768-1774)]] desio se za vrijeme cara [[Petar I, car Rusije|Petra Velikog]] (1682-1721).<ref name="Alan26"/> Kozaci su nastavili pljačkati i nakon toga, što pokazuje primjer iz 1761. kada se osmanlijski [[veliki vezir]] žalio ruskom konzulu zbog upada na Krim i [[Očakov]].<ref name="Alan26"/> Posljednji veći tatarski upad desio se 1769. kada su zarobili oko 20.000 ljudi.<ref name="raids"/> ===Rusko carstvo=== [[Datoteka:Carlo Bossoli Khanpalast von Bachcisaraj 1857.jpg|mini|desno|Palata krimskog kana u Bahčisaraju, 1857, [[Carlo Bossoli]]]] Rusko-turski rat (1768–1774) završio se porazom Osmanlija koji su se morali odreći prava na zaštitu Krimskog kanata, koji je postao nezavisna država. Nakon perioda političkih nemira Rusija je prekršila sporazum i aneksirala Krim 1783. Bogatiji Tatari protjerani su u Osmanlijsko carstvo. Novi progon desio se 1812., jer su Rusi bili zabrinuti oko pouzdanosti Tatara u vrijeme kad se Rusija suočavala sa [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovim]] osvajanjima. [[Krimski rat]], zakoni od 1860-1863. i [[Rusko-turski rat (1877–1878)]] nastavili su egzodus Tatara. Od 300.000 Tatara iz [[Tauridska gubernija|Tauridske gubernije]] emigriralo je 200.000.<ref>[http://monderusse.revues.org/docannexe1800.html "''Hijra'' and Forced Migration from Nineteenth-Century Russia to the Ottoman Empire"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070611035541/http://monderusse.revues.org/docannexe1800.html |date=11. 6. 2007 }}, by Bryan Glynn Williams, ''Cahiers du Monde russe'', 41/1, 2000, str. 79–108.</ref> Tatarski intelektualac [[Ismail Gasprinski|Ismail Gasprali]] (1851-1914), pod uticajem nacionalističkih ideja tog doba, postavio je temelj afirmaciji nacionalnog identiteta Krimskih Tatara i modernizaciji muslimanske kulture. Bilingvalni tatarsko-ruski list Terciman-Perevodchik, kojeg je objavljivao od 1883. do 1914., služio je kao edukaciono sredstvo preko kojeg je rasla nacionalna svijest i moderna misao među turkijskim narodima u [[Rusko carstvo|Ruskom carstvu]]. Osnovao je 350 škola na Krimu koje su pomogle da se formira nova tatarska elita. Obrazovani Tatari odbijali su naziv Tatari koji su im dali [[Turci]]. Željeli su da budu nazivani Turcima, a njihov jezik [[Turski jezik|turskim]] (tatarski je jezik uistinu bio pod uticajem [[Osmanlijski turski jezik|osmanlijskog turskog]]).<ref name="Brill1084">E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Volume 4, [https://books.google.com/books?id=7CP7fYghBFQC&pg=PA1084 str. 1084f].</ref> Nakon [[Ruska revolucija|Ruske revolucije]] nova tatarska elita proglasila je 26. decembra 1917. [[Krimska Narodna Republika|Krimsku Narodnu Republiku]], prvu demokratsku državu u islamskom svijetu. Ukinuta je tokom ustanka [[Boljševici|boljševika]] u januaru 1918. ===Sovjetski savez=== [[Datoteka:Crimean Tatar 1939-num.png|mini|desno|Procenat Krimskih Tatara po regionima prema sovjetskom popisu iz 1939.]] Preko 100.000 ljudi Ukrajinaca, Rusa i Tatara umrlo je tokom gladi koja je zavladala 1921.,<ref>Maria Drohobycky, ''Crimea: Dynamics, Challenges and Prospects'', Rowman & Littlefield, 1995, str. 91, {{ISBN|0847680673}}</ref> a na hiljade Tatara pobjeglo je u Rumuniju i Tursku.<ref name="OneEurope">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&lpg=PP1&dq=One%20Europe%2C%20many%20nations%3A%20a%20historical%20dictionary%20of%20European%20national%20groups%2C&hl=ru&pg=PA189#v=onepage&q=Crimean%20Tatar&f=false|title=Europe, many nations: a historical dictionary of European national groups |first=James |last=Minahan |page=189 |year=2000|publisher=}}</ref> Na hiljade je deportovano i ubijeno tokom kolektivizacije 1928-29.<ref name="OneEurope"/> Politika kolektivizacije dovela je do nove gladi 1932–33. Tokom [[Josif Staljin|Staljinove]] [[Velika čistka|Velike čistke]] državnici i intelektualci kao što su [[Veli Ibraimov]] i [[Bekir Çoban-zade]], uhapšeni su ili pogubljeni.<ref name="OneEurope"/> U maju 1944. čitava tatarska populacija Krima deportovana je u Centralnu Aziju po naređenju [[Josif Staljin|Josifa Staljina]], generalnog sekretara Komunističke partije. Iako se veliki broj Tatara borio u [[Crvena armija|Crvenoj armiji]], postojanje [[Tatarske legije|Tatarskih legija]] i sarađivanje tatarskih političkih i vjerskih vođa sa nacistima dalo je opravdanje Sovjetima da optuže čitavu tatarsku populaciju za saradnju sa nacistima. Zapravo je veći dio sovjetskog genocida nad Krimskim Tatarima prethodio ratu, jer se Staljin zalagao za eliminaciju "[[Peta kolona|pete kolone]] razoritelja, terorista i špijuna". Historičar Alan Fisher izjavio je kako je od 1917. do 1933. oko 150.000 Tatara (50% tadašnje populacije) ubijeno ili protjerano sa Krima.<ref>{{Cite web |url=http://www.newrepublic.com/article/116814/crimean-tatars-primer-why-population-opposes-putin |title=Arhivirana kopija |access-date=27. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315185255/https://newrepublic.com/article/116814/crimean-tatars-primer-why-population-opposes-putin |archive-date=15. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> U januaru 1942. u Simferopolju su osnovane tatarske nacističke dobrovoljačke jedinice. Učestvovale su u potjerama i ubistvima [[Jevreji|Jevreja]] u ruralnim predjelima.<ref>Yitzhak Arad (2009). "''The Holocaust in the Soviet Union''". U of Nebraska Press, str. 211, {{ISBN|080322270X}}</ref> Današnji historičari smatraju da je povoljna geopolitička pozicija Krima podstakla sovjetsku percepciju Krimskih Tatara kao prijetnje.<ref>Aurélie Campana, Sürgün: [http://www.massviolence.org/Surgun-The-Crimean-Tatars-deportation-and-exile "The Crimean Tatars’ deportation and exile, Online Encyclopedia of Mass Violence"], 16 . 6. 2008. Pristupljeno 27. 5. 2016. ISSN 1961-9898 </ref> Ovo vjerovanje je bazirano na činjenici i da su mnogi drugi narodi deportovani iz graničnih područja, a sa samog Krima su deportovani [[Grci]], [[Armenci]] i [[Bugari]]. Svih 240.000 Krimskih Tatara je, 17. i 18. maja 1944., [[Deportacija Krimskih Tatara|deportovano]] u Uzbekistan i ostale udaljene dijelove [[Sovjetski savez|Sovjetskog saveza]].<ref>{{cite book | title=Ukraine: A History | author=Subtelny, Orest | publisher=University of Toronto Press | year=2000 | isbn=0-8020-8390-0 | page=[https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0/page/483 483] | url=https://archive.org/details/ukrainehistory00subt_0/page/483 }}</ref> Iako je dekretom iz 1967. sovjetska vlada otklonila optužbe protiv Tatara, nije učinila ništa da olakša njihov povratak na Krim. Povratak Krimskim Tatarima u egzilu nije bio dozvoljen sve do [[Perestrojka|Perestrojke]] u 1980-im. === Ukrajina === [[Datoteka:Crimean Tatar 2001-num.svg|mini|desno|200px|Procenat Krimskih Tatara po regionima prema ukrajinskom popisu iz 2001.]] Oko 250.000 Tatara vratilo se u domovinu. Godine 1991. osnovan je Kurultai, koji djeluje kao predstavnik Krimskih Tatara.<ref>{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2007/0220/p09s02-coop.html|title=A Lesson in Stifling Violent Extremism: Crimea's Tatars have created a promising model to lessen ethnoreligious conflict|access-date=27. 5. 2016 |last=Ziad|first=Waleed|author2=Laryssa Chomiak|date=20. 2. 2007|work=CS Monitor}}</ref> Izvršno tijelo Kurultaia je [[Medžlis krimskotarskog naroda]]. Politički lider Krimskih Tatara i predsjednik Medžlisa je bivši sovjetski disident, [[Mustafa Džemilev]]. Sjedište Medžlisa premješteno je, zbog okupacije Krima od strane Rusije, u [[Kijev]]. == Također pogledajte == * [[Deportacija Krimskih Tatara]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * {{commonscat|Crimean Tatars}} {{Evropski muslimani}} [[Kategorija:Krimski Tatari]] [[Kategorija:Članice Organizacije nezastupljenih država i naroda]] rxwwkwxxrde1a339xx87zse49clbcjk 0 449103 3925551 3530612 2026-09-19T19:35:35Z Bosancica by MK 173186 Dodan video 3925551 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sarajevo from the cable car.jpg|mini|desno|250px|Pogled na Sarajevsku žičaru 2019.]] [[Datoteka:Trebević Cable Car during sunset - Bosnia and Herzegovina (2026).webm|mini|desno|250px|Pogled s Trebevića]] '''Sarajevska žičara''' je [[žičara]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] koja spaja [[Stari Grad (Sarajevo)|Stari Grad]] s planinom [[Trebević]]. == Historija == [[Datoteka:Narrow-Gauge-Railway Ostbahn Sarajevo Cable-Car.jpg|mini|desno|250px|Sarajevska žičara 1960.]] Sarajevska žičara prvi je put napravljena 1959, a otvorena za javnost 3. maja iste godine. Imala je kapacitet 400 putnika po satu. Zbog neodržavanja i tehničke neispravnsti, žičara je bila zatvorena 1977, 1982, 1986, 1987, te 18. novembra 1989, kada je daljnje popravke zabranio Institut ZRMK iz Ljubljane.<ref>{{cite web|title=žičara – Historijski arhiv Sarajevo|url=http://www.arhivsa.ba/wordpress/?tag=zicara|website=www.arhivsa.ba}}</ref> Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] (1992–1995) žičara je u potpunosti uništena.<ref>{{cite web|title=Gondole Trebevićke žičare nakon više od dvije decenije ponovno iznad Sarajeva|url=https://www.nezavisne.com/novosti/gradovi/Gondole-Trebevicke-zicare-nakon-vise-od-dvije-decenije-ponovno-iznad-Sarajeva/462286|website=Nezavisne novine}}</ref> == Ponovno otvaranje 2018. == Nakon finalnog zatvaranja 1989. godine, Sarajevska žičara je nastavila funkcionisati tek 2018. Sarajevska žičara rekonstruisana je tokom 2017. i 2018. te službeno otvorena 6. aprila 2018. Ukupno 33 moderne kabine čine novi sistem, koje mogu prevesti do 1.200 putnika iz grada na Trebević po satu, s trajanjem vožnje koja u jednom smjeru iznosi oko 9 minuta.<ref name= "SŽ">{{cite web|title=First Gondolas for Trebevic Cable Car arrived in Sarajevo? - Sarajevo Times|url=http://www.sarajevotimes.com/first-gondolas-trebevic-cable-car-arrived-sarajevo/|website=Sarajevo Times|date=28. 11. 2017}}</ref> Žičara ima 33 gondole, od kojih je pet u bojama olimpijskih krugova – plavoj, crvenoj, žutoj, zelenoj i crnoj, jedna je u boji zastave BiH, dok su ostale crne. Mufid Garibija, sarajevski arhitekta, osmislio je izgled žičare, kao i njene dolazne i polazne stanice.<ref name= "SŽ"/> Kako bi proslavili ponovno otvaranje žičare, promotivna pjesma "Trebević opet silazi u grad" zvanično je predstavljena 23. marta 2018. Pjesmu su izveli [[Hari Varešanović]], [[Ismeta Dervoz]], [[Zdravko Čolić]] i [[Jasna Gospić]], svi prethodni članovi grupe [[Ambasadori]].<ref>{{cite web|title=Preporođena žičara dobila svoju pjesmu i spot: Trebević opet silazi u grad|url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/preporodjena-zicara-dobila-svoju-pjesmu-i-spot-trebevic-opet-silazi-u-grad/180323048|website=[[Klix.ba]]}}</ref> == Također pogledajte == * [[Olimpijska staza za bob i sankanje Trebević]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Trebević Cable Car}} * {{URL|zicara.ba}} {{Građevine u Sarajevu}} [[Kategorija:Saobraćaj u Sarajevu]] 8hv3vc05hcq8ij7y081z06gzbiyge7e 0 453032 3925582 3902455 2026-09-20T08:24:29Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925582 wikitext text/x-wiki '''Marksistička organizacija Crveni''' jest komunistička organizacija koja okuplja radnike, studente i učenike oko ideja [[Marksizam|marksizma]]. ''Crveni'' imaju gradske ogranke u [[Srbija|Srbiji]], [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], [[Makedonija|Makedoniji]], Hrvatskoj i Sloveniji. Ova organizacija uređuje i svoje časopise pod nazivom ''Crvena Kritika'' i ''Nova Iskra'' koji se mogu naći i u elektronskoj varijanti. Svoje [[Politika|političko]] djelovanje zasnivaju na naslijeđu ''Internacionalne marksističke tendencije'' (IMT). ''Crveni'' su formalno pristupili IMT kao punopravna nacionalna organizacija. == Historija == ''Crveni'' svoje korijene vuku iz 1999, kada je tokom [[NATO]] bombardovanja osnovan [[Marksizam|marksistički]] internet časopis ''Crveni kritičar''. Godine 2001. časopis mijenja ime u ''Pobunjeni um'', zatim postaje ''Crvena kritika''. Pored objavljivanja analitičkih članaka, njegovo članstvo je aktivno učestvovalo u protestima i štrajkovima, većinom u [[Beograd]]u. Nakon stvaranja ogranaka van Beograda, 2012. nastaje ''Marksistička organizacija Crveni'' sastavljena od dotadašnjeg uredništva [[internet]] časopisa. Ova organizacija trenutno ima ogranke u Beogradu, [[Novi Sad|Novom Sadu]], [[Sombor]]u, [[Banja Luka|Banjoj Luci]], Kozarskoj Dubici i [[Skoplje|Skoplju]]. == Teorija i praksa == Politička teorija i praksa ''Marksističke organizacije Crveni'' je zasnovana na radu: [[Karl Marx|Karla Marxa]] i [[Friedrich Engels|Friedricha Engelsa]], kao i boljševičke frakcije [[Ruska socijaldemokratska radnička partija|Ruske socijaldemokratske radničke partije]] pod vođstvom [[Vladimir Lenjin|Vladimira Lenjina]], Lijeve opozicije [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|Komunističke partije Sovjetskog Saveza]] i [[Četvrta internacionala|Četvrte internacionale]] pod vođstvom [[Lav Trocki|Lava Trockog]], britanske marksističke organizacije ''Militant'' i Internacionalne marksističke tendencije. ''Crveni'' redovno prisustvuju kongresima i marksističkim školama IMT. ''Crveni'' se aktivno uključuju u proteste i štrajkove u Srbiji, Bosni i Hercegovini i Makedoniji poput: studentskih protesta u Beogradu od 2006. pa do danas, štrajka unutar Fabrike akumulatora Sombor 2013., aprilskih protesta u Srbiji u 2017. i u okviru ''Levog bloka'' učestvuju u masovnim protestima 2019.<ref>{{cite web|url =https://www.danas.rs/politika/organizacije-levog-bloka-pridruzuju-se-protestu-jedan-od-pet-miliona/|title =Organizacije levog bloka pridružuju se protestu Jedan od pet miliona|work =danas.rs|access-date=15. 7. 2019}}</ref> i u Bosni i Hercegovini tokom Tuzlanske protesta 2014, štrajkova i protesta radnika Željeznica Republike Srpske 2017. i pokreta Pravda za Davida 2018, itd.<ref>{{cite web|url =http://ba.n1info.com/Vijesti/a251892/Skup-podrske-Kurdima-u-Banjaluci.html|title =Skup podrške Kurdima u Banjaluci|work =ba.nlinfo.com|access-date=15. 7. 2019}}</ref> ''Crveni'' također djeluju i unutar sindikata. == Publikacije == Časopis ''Crvena Kritika,'' na srpskohrvatskom, i ''Nova Iskra'' na makedonskom jeziku, objavljuju reportaže sa radničkih štrajkova i protesta, autorske analitičke tekstove na temu [[Politika|politike]],ekonomije, historije, filozofije i umjetnosti, kao i [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatske]] i makedonske prijevode tekstova sa marxist.com.<ref>{{cite web|url =https://issuu.com/crveni/docs/oktobar_pdf__2_|title =Knjiga Gorana Musića, ''Radnička klasa Srbije u tranziciji 1988-2013''|work =issuu.com|access-date =15. 7. 2019|archive-date =12. 4. 2019|archive-url =https://web.archive.org/web/20190412153317/https://issuu.com/crveni/docs/oktobar_pdf__2_|url-status =dead}}</ref> Knjiga Gorana Musića, ''Radnička klasa Srbije u tranziciji 1988-2013'' objavljena je 2013. pod izdavaštvom Fondacije Roza Luksemburg.<ref>{{cite web|url =https://www.portalnovosti.com/goran-music-zahtevi-fiatovih-radnika-su-ofenzivni|title =Goran Musić - zahtevi-fiatovih-radnika-su-ofenzivni}}</ref> == Vanjski linkovi == * https://www.crvenakritika.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190413121514/https://www.crvenakritika.org/ |date=13. 4. 2019 }} * [http://novaiskra.mk/ Нова искра да го запали огнot, na novaiskra.mk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411155346/http://novaiskra.mk/ |date=11. 4. 2019 }} * [https://www.marxist.com/ In Defence of Marxism, na marxist.com] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2012.]] [[Kategorija:Komunističke partije u Evropi]] 81n2uxos9uqratu3kxmv720a3zsinlv 0 453216 3925556 3917822 2026-09-19T21:10:13Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925556 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = JC Gonzalez | slika = JC Gonzalez-cropped.jpg | opis = Gonzalez hoda u [[New York]] <br> u 2007 | background = solo_izvođač | ime_pri_rođenju = Juan Camilo Gonzalez | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1990|03|08}} | mjesto_rođenja = [[Bogotá]], [[Kolumbija]] | prebivalište = [[Los Angeles]], [[California]] U.S. | druga_imena = Juanca | obrazovanje = [[Clements High School]] | zanimanje = {{hlist|Glumac|Pjevač|Tekstopisac|Kantautor}} | instrumenti = {{hlist|Vokali|gitara|klavir}} | žanr = {{hlist|[[Pop muzika|Pop]]|[[Latino pop]]|[[dance-pop]]|[[electro pop]]}} | godine_aktivnosti = 2005–sada | potpis = JC Gonzalez-New-Signature.svg | veb-sajt = {{URL|jcgonzalez.net}} }} '''Juan Camilo Gonzalez''', profesionalno poznat kao '''JC Gonzalez''', kolumbijski je glumac i kantautor. Karijeru je započeo 2009. godine, kada je učestvovao u televizijskim reklamama i oglasima u [[Teksas]]u.<ref>"Colombiano Rumbo a Menudo" novina El Tiempo, Revista Carrusel http://www.eltiempo.com/carrusel objavljena u novembru 2007. Pristupljeno 16. februara 2016.</ref> Gonzalez je također bio kandidat za [[Making Menudo]], [[MTV]] [[reality show]] za koji su odabrali dvadeset i pet dvojezičnih muških pjevača. Gonzalez je nastupao na filmu i na televiziji, kao što su ''[[Parks and Recreation]]''<ref>"Podcast & Recreation" u Wordpress https://podcastandrec.wordpress.com/2017/10/29/2-05-sister-city/ objavljenom 29 oktobra, 2017 pristupljeno 12. maja 2019.</ref>'' , ''[[Blue (web serija)]] i'' [[Los Americans]]''.<ref>"From Breakbeats to Heartbreaks" u US Weekly http://www.usmagazine.com objavljenom 29. oktobra 2007. pristupljeno 18. februara 2016.</ref>'' == Rane godine == Gonzalez je rođen u [[Bogotá|Bogoti]], [[Kolumbija]] 1990. godine. Ima dvoje mlađe braće i sestara. Gonzalez je bio [[Hiperaktivnost|hiperaktivno]] dijete i zato je dobio nadimak "terremoto" (Zemljotres).<ref name="Gonzalez_Bio">{{cite web |last1=González |first1=J. C. |title=Biography / Curriculum Vitae |url=https://jcgonzalez.net/bio/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216192600/https://jcgonzalez.net/bio/ |archive-date=16. 2. 2019 |url-status=dead |access-date=13. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="creciente">{{Cite news|url=http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/jc-gonzalez-una-creciente-carrera-en-el-canto/|title=JC Gonzalez: una creciente carrera en el canto|last=Romero Salamanca|first=Guillermo|date=10. 1. 2018|publisher=Pantallazos|access-date=17. 1. 2018|archive-date=21. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821223424/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/jc-gonzalez-una-creciente-carrera-en-el-canto/|url-status=dead}}</ref> Kada je imao sedam godina, Gonzalez i njegova porodica preselili su se u [[Houston]], zbog liječenja njegovog mlađeg brata.<ref name="alterna">{{Cite web|url=http://www.gentedecanaveral.com/2013/07/jc-alterna-con-estrellas-de-hollywood/|title=JC alterna con estrellas de Hollywood|last=Laura Rojas|date=22. 7. 2013|website=Gente de Cañaveral|access-date=11. 2. 2018|archive-date=17. 6. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617215911/http://www.gentedecanaveral.com/2013/07/jc-alterna-con-estrellas-de-hollywood/|url-status=dead}}</ref> Gonzalez je pohađao osnovnu školu u Gimnasio Los Caobos <ref>{{Cite web|url=http://www.revisterovirtual.com/Rabinovici/RevisteroVirtual/Cipres/EDU/URL/EDU_12.html|title=Entre los latinos con mayor potencial en la actuación|last=Munoz|first=Constanza|date=15. 5. 2013|website=Cipres de Colombia|page=17|access-date=10. 3. 2016|archive-date=12. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412212335/http://www.revisterovirtual.com/Rabinovici/RevisteroVirtual/Cipres/EDU/URL/EDU_12.html|url-status=dead}}</ref> u [[Bogotá|Bogoti]], Kolumbija, a a srednju školu Clements u [[Sugar Land]]-u, [[Teksas]].<ref>{{Cite web|url=https://www.peoplemaven.com/p/5j8w2Q/jc-gonzalez?refLoc=/l/WRknKv/Famous-Alumni-Clements-High-School-(Sugar-Land,-TX)|title=JC Gonzalez in Famous Alumni Clements High School (Sugar Land, TX) {{!}} PeopleMaven|website=PeopleMaven|access-date=23. 8. 2018|archive-date=29. 3. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329150500/https://www.peoplemaven.com/p/5j8w2Q/jc-gonzalez?refLoc=%2Fl%2FWRknKv%2FFamous-Alumni-Clements-High-School-%28Sugar-Land%2C-TX%29|url-status=dead}}</ref><ref name="recipe">{{Cite web|url=http://blog.chron.com/tubular/2007/11/menudo-recipe-features-sugar-land-teen-jc-gonzalez/|title=Menudo recipe features Sugar Land teen JC Gonzalez|last=[[Joey Guerra]]|date=13. 11. 2007|website=[[Houston Chronicle]]|access-date=18. 1. 2018|archive-date=26. 7. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726104109/https://blog.chron.com/tubular/2007/11/menudo-recipe-features-sugar-land-teen-jc-gonzalez/|url-status=dead}}</ref> JC Gonzalez je okarakterisan kao impulsivan, kako je navedeno na portalu ''<nowiki/>'Pantallazos de Noticias'<nowiki/>'', gdje tvrde da je to bila lična osobina njegove bake po majci ''<nowiki/>'Cándida Rueda''', poznate kao menadžerice hotela San Carlos Barrancabermeja, (Santander, [[Kolumbija]] )<ref>Portal: Pantallazos de Noticias, "Hotel San Carlos: 50 años de pujanza santandereana", http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/depunjazasantandreana/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612140240/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/depunjazasantandreana/ |date=12. 6. 2018 }}, objavljeno: 5. svibnja 2018. Preuzeto 17. lipnja 2018.</ref> Umjetnik je također objavio u nekoliko intervjua da je njegov brat Daniel jedna od njegovih motivacija, koji je u velikoj mjeri prevazišao bolest [[Arthrogryposis Multiplex Congenita]] (AMC), te ga je to naučilo da bez napora ne postoji nagrada.<ref>Portal: Pantallazos, svaki dan izazov za život: nema bola bez dobitka, [http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay-ganancia/ http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay -ganancia /] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112044231/http://www.pantallazosnoticias.com.co/news/todos-los-dias-reto-a-la-vida-sin-dolor-no-hay-ganancia/ |date=12. 1. 2019 }}, objavljeno: 9. oktobra 2018. godine</ref> == Karijera == === Muzika === Gonzalez je snimio originalni materijal kao i remiks pjesme " El Perdón" od [[Enrique Iglesias]]a i [[Nicky Jam]].<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/radiocolmundo/videos/10156786700146015/UzpfSTM2NDU3MTk2MDYwMjgyNTo2MTQyNDY1MzU2MzUzNjU|title=Colmundo Radio Interview|date=28. 6. 2018|website=Radio|language=es|access-date=23. 8. 2018}}</ref> Od 2016. godine, Gonzalez je pripremao svoj debi solo album, pod nazivom ''AwakIn'',<ref>{{Cite web|url=https://www.alianzainformativa.net/2018/05/jc-gonzalez-un-latino-denominado-el.html|title=JC Gonzalez, Un Latino Denominado "El Lord De La Música POP"|website=alianzainformativa.net|language=es|access-date=23. 8. 2018|archive-date=11. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180811164150/http://www.alianzainformativa.net/2018/05/jc-gonzalez-un-latino-denominado-el.html|url-status=dead}}</ref> koji će imati pjesme na engleskom i španskom sa mješavinom latino ritmova<ref name="viernescultural">" [http://www.viernescultural.com.co/musica/jc-gonzalez-el-cantante-colombiano-que-conquista-california/ JC GONZÁLEZ, EL CANTANTE COLOMBIANO QUE CONQUISTA CALIFORNIA"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329150436/http://www.viernescultural.com.co/musica/jc-gonzalez-el-cantante-colombiano-que-conquista-california/ |date=29. 3. 2019 }} Vilma Nieto objavljeno 13. veljače 2019. Preuzeto 14. veljače 2019. godine</ref> i američkog rap-a i pop-a.<ref>{{Cite news|url=http://arameoprensacomunicacion.com/hola-mundo/|title=Música "Cantar en inglés y español es como tener una espada con doble filo: JC Gonzalez"|work=Arameo, Prensa & Comunicación|language=es-ES|access-date=23. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713134145/http://arameoprensacomunicacion.com/hola-mundo/|archive-date=13. 7. 2018|url-status=dead}}</ref><ref name="las2orillas">" [http://www.las2orillas.co/jc-gonzalez-de-actor-a-cantautor-consagrado-en-estados-unidos/ JC Gonzalez de actor a cantautor consagrado en Estados Unidos"] od Juan Jose Fonseca objavljeno 25. januara 2016. Pristupljeno 18. siječnja 2018. [http://www.las2orillas.co/jc-gonzalez-de-actor-a-cantautor-consagrado-en-estados-unidos/]</ref> === Televizija i kino === Gonzalez je svoju glumačku karijeru započeo u televizijskim reklamama u [[Teksas]]u.<ref name="brilla">{{Cite news|url=http://www.vanguardia.com/entretenimiento/farandula/352459-jc-gonzalez-brilla-con-su-talento-en-estados-unidos|title=JC Gonzalez brilla con su talento en Estados Unidos|last=Ardila|first=Euclides Kilo|date=28. 3. 2016|publisher=Vanguardia Liberal|language=en-US|access-date=29. 3. 2016|archive-date=21. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821124731/http://www.vanguardia.com/entretenimiento/farandula/352459-jc-gonzalez-brilla-con-su-talento-en-estados-unidos|url-status=dead}}</ref> Nakon završetka srednje škole, Gonzalez se preselio u [[Los Angeles]] gdje je počeo raditi u reklamama i televizijskim serijama.<ref name="forjador">{{Cite web|url=https://wwww.semananews.com/news/2016/feb/23/jc-gonzalez-forjador-de-su-propio-exito/|title=JC Gonzalez, forjador de su propio exito|last=Mingo Banda|date=23. 2. 2016|publisher=Semana News|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706134352/http://semananews.com/news/2016/feb/23/jc-gonzalez-forjador-de-su-propio-exito/|archive-date=6. 7. 2017|access-date=18. 1. 2018|url-status=dead}}</ref> Radio je televizijske reklame za [[Ford]], [[Honda|Hondu]] i [[AT&T]].<ref name="creciente"/> U januaru 2007. godine, Gonzalez je bio na audiciji za ''Making Menudo'' u Los Angelesu.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/la-et-menudo-pg-photogallery.html|title=The making of the new Menudo|website=Los Angeles Times}}</ref> Nije prošao, pa je počeo uzimati časove plesa i prijavio se na audiciju za [[Dallas]].<ref name="recipe"/> U [[Dallas]]u ga je izabrao portorikanski pjevač [[Luis Fonsi]] i radio voditelj Daniel Luna, kao jednog od dvadeset pet učesnika koji su otišli u [[New York]] gdje su snimani u seriji ''Road to Menudo''.<ref name="lord">{{Cite web|url=https://medium.com/@spreadyourwings60/jc-gonzalez-the-lord-of-pop-music-e2a83faa4074?sk=f6acf54d51f9955cac8fc5dfed12e601/|title=JC GONZALEZ “THE LORD OF POP MUSIC”|last=Maria Ashraf|date=6. 3. 2019|publisher=spread your wings|access-date=7. 3. 2019}}</ref> [[Datoteka:JC_Gonzalez-NewYork-1383.jpg|desno|mini|170x170piksel| Gonzalez hoda za " Petu aveniju" u [[Manhattan]]u, [[New York]], jun 2007]] Konačno 2007, za isti ''Making Menudo'' projekat Gonzalez je izabran da bude dio žirija nove verzije latino boy benda Menudo.<ref>{{Cite news|url=http://www.seattletimes.com/entertainment/remaking-the-band-mtv-revives-menudo/|title=Remaking the band: MTV revives Menudo|last=Gurza|first=Agustin|date=15. 4. 2007|work=The Seattle Times|access-date=12. 1. 2016}}</ref> Bend je fuzija urbane, pop i rock muzike na engleskom i španskom jeziku, koji je izdao nekoliko albuma sa oznakom [[Sony]] BMG Epic Records. Nekoliko audicija održano je u različitim gradovima kao što su Los Angeles, [[Dallas]], [[Miami]], [[New York]], između ostalih. Gonzalez je učestvovao na takmičenju u [[Dallas]]u gde su zajedno sa radio voditeljem Daniel Luna izabrali različite takmičare, a Gonzalez je bio jedan od 25 odabranih.<ref name="recipe"/> U sklopu predstave, Gonzalez je zajedno sa četrnaest drugih budućih umjetnika, učio pjevanje i plesanje u South Beach-u na Floridi skoro četiri mjeseca.<ref>{{Cite web|url=http://blog.chron.com//tubular/2007/11/three-big-helpings-of-menudo-with-a-twist/|title=Three big helpings of Menudo, with a twist|last=Joey Guerra|website=The Houston Chronicle|access-date=5. 4. 2016|archive-date=5. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005101716/http://blog.chron.com/tubular/2007/11/three-big-helpings-of-menudo-with-a-twist/|url-status=dead}}</ref><ref>"Opstanak najslađih" http://www.peopleenespanol.com Objavljeno u decembru 2007 / januar 2008. konsultovano 18. februara 2016.</ref> Gonzalez je tokom svoje glumačke karijere učestvovao u web seriji '''Los Americans''' (2011), koju karakteriše višegeneracijski fokus porodice srednje klase koja živi u Los Angelesu. Tokom serije, sarađivao je sa Esai Moralesom, Lupe Ontiveros, Tonyjem Planom, Raymondom Cruzom, Yvonne DeLaRosa i Anom Villafañe . Godine 2009, Gonzalez se pojavio u seriji ''Parks and Recreation,'' u epizodi Sister City kao Jhonny, venecuelanski pripravnik.<ref name="brilla"/><ref>{{Cite news|url=https://www.elespectador.com/entretenimiento/un-chat-con/jc-gonzalez-la-musica-como-un-diario-infinito-articulo-795584|title=JC Gonzalez: La música, como un diario infinito {{!}} ELESPECTADOR.COM|date=20. 6. 2018|work=ELESPECTADOR.COM|language=es-CO|access-date=23. 8. 2018|archive-date=30. 9. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930025401/https://www.elespectador.com/entretenimiento/un-chat-con/jc-gonzalez-la-musica-como-un-diario-infinito-articulo-795584|url-status=dead}}</ref> Godine 2010., Gonzalez je odigrao glavnu ulogu u video spotu za Kaya Rosenthal ([[Can't Get You Out of My Mind]]). Gonzalez se također pojavio u ''Locked Up Abroad'', ''Hard Times'', ''How to Rock'' i Parenthood.<ref name="forjador"/> Godine 2010, Gonzalez je odigrao ulogu u ''Victorious,'' u epizodi (Survival of the Hottest ).<ref>{{Cite news|url=http://lachachara.org/2018/03/jc-gonzalez-es-profeta-en-usa-y-pronto-en-colombia/|title=JC Gonzalez es profeta en USA y pronto en Colombia|last=Estela Monterrosa (March 21, 2018)|work=La Chachara|language=es-es|access-date=23. 8. 2018|archive-date=17. 2. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217115926/http://lachachara.org/2018/03/jc-gonzalez-es-profeta-en-usa-y-pronto-en-colombia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/viajar-miguelgriego/docs/viajar_en_baja__1_/42?ff=true&e=26680966%2F56314203/|title=JC Gonzalez es un cantante|last=Romero|first=Guillermo|date=28. 11. 2017|publisher=Viajar International Magazine|access-date=13. 12. 2017|archive-date=16. 2. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216192600/https://issuu.com/viajar-miguelgriego/docs/viajar_en_baja__1_/42?ff=true&e=26680966%2F56314203%2F|url-status=dead}}</ref> U [[Banged Up Abroad]], JC Gonzalez se pojavio kao brat Lije McCord, koji je uhapšen na aerodromu u Bangladešu zbog trgovine narkoticima. Godine 2010, u drugoj sezoni NBC komedija-drama seriji [[Parenthood (season 2)|Parenthood (sezona 2)]] u epizodi [[The Hard Times of RJ Berger]], Gonzalez je igrao ulogu plesača. Također u 2010. godini, Gonzalez je sarađivao sa [[Ariana Grande|Arianom Grande]] u ulozi njenog ljubavnika u seriji Victorious, u epizodi "Survival of the Hottest". U [[Parenthood (season 2)|Parenthood (sezona 2)]] Gonzalez je odigrao ulogu mladića u bratstvu, u epizodi "Orange Alert" . Zatim je u 2011. Gonzalez radio u Big Time Strike epizodi "Big Time Rush" . Godine 2012, Gonzalez je odigrao ulogu fudbalera siledžije u epizodi ''How to Rock a Newscast'', američke tinejdžerske komedije How to Rock, koja se prikazivala na Nickelodeon-u od 4. februara do 8. decembra 2012. godine. Tokom 2015. i 2018. godine istaknute Gonzalezove radove uključivale su ulogu "Jake-a" u epizodi "[[/List of NCIS: New Orleans episodes Blue Christmas|Blue Christmas]]" američke televizijske serije NCIS: New Orleans,<ref>[http://www.ibtimes.com.au/ncis-new-orleans-season-2-spoilers-ncis-team-investigates-series-burglaries-during-christmas-1491050 'NCIS: New Orleans' sezone 2 spojlera: 'NCIS' tim istražuje niz provala tokom Božića] . Preuzeto 12. januara 2016. \ t</ref> ulogu "Kyle" u američkoj proceduralnoj dramskoj televizijskoj seriji [[9-1-1 (TV series)|9-1-1]] i pojavljivanje kao "DJ Diego Spiz" u američkoj pravnoj drami u Amazon Studios produkciju na web televiziji Goliath (TV serija) . Gonzalez je glumio u [[Los Americans]], Internet seriji koja je prikazivana u maju 2011.<ref>{{Cite web|url=http://www.latinheat.com/events/los-americans-imagen-2012-best-drama-web-series-winner/|title="Los Americans": Imagen 2012 Best Drama Web Series Winner!|last=eesparza|date=12. 8. 2012|website=Latin Heat|access-date=11. 2. 2018|archive-date=3. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803163547/https://www.latinheat.com/events/los-americans-imagen-2012-best-drama-web-series-winner/|url-status=dead}}</ref> Godine 2013, Gonzalez se pojavio u web seriji Blue.<ref name="alterna"/> Gonzalez je radio i na drugim web serijama, uključujući ''Ragdolls'' u 2013. godini. U 2015. godini, Gonzalez je preuzeo ulogu Jake-a u NCIS: New Orleans programu, u epizodi Blue Christmas.<ref name="ncis"/> == Privatni život == Gonzalez je odrastao u Sugar Land-u u [[Teksas]]u, predgrađu [[Houston]]a i trenutno živi u Los Angelesu, u Kaliforniji. == Filantropija == <br /> {| class="wikitable sortable" ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" scope="col" | Bilješke |- |- | 2009 | ''Second Coming'' | Policijski službenik (kao Juan Camilo) | Video |- | 2012 | ''Slumber Party Slaughter'' <ref>{{Cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/slumber-party-slaughter-v560734|title=Slumber Party Slaughter (2012) – Rebekah Chaney {{!}} Synopsis, Characteristics, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|website=AllMovie|access-date=23. 8. 2018}}</ref> ''' | Randy | Film |- | 2014 | ''11:11'' | Ryan | Kratki |- |- | 2015 | ''Elena'' | Victor | Kratki |- |- | 2015 |''Hot Flash: The Chronicles of Lara Tate – Menopausal Superhero'' | Cock Block | Film |- | 2017 | ''More Than Enough'' (Originalni naslov: Good After Bad) | Collin | Film redatelja: Anne-Marie Hess |- | 2018 | ''Ernesto's Manifesto'' | Logan | Film |} === Televizija === {| class="wikitable sortable" ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" scope="col" | Bilješke |- | 2007 | ''Making Menudo'' <ref>{{Cite news|url=https://www.cinemablend.com/television/Menudo-Inexplicably-Making-Comeback-MTV-6665.html|title=Menudo Inexplicably Making A Comeback on MTV|date=4. 10. 2007|work=CINEMABLEND|access-date=23. 8. 2018}}</ref> | JC | [[MTV]] Reality Show |- | 2008 |'' Locked Up Abroad'' | Eliadah "Lia", McCord-ov brat | Epizoda: ''Bangladeš'' National Geographic Channel |- | 2009 |''Parks and Recreation'' | Jhonny | Epizoda: Sister City <ref>{{Cite news|url=http://tv.ign.com/articles/103/1035767p1.html|title=Parks and Recreation: "Sister City" Review|last=Fowler|first=Matt|date=16. 10. 2009|work=[[WebCite]]|access-date=23. 1. 2010|archive-date=11. 1. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111173651/http://tv.ign.com/articles/103/1035767p1.html|url-status=dead}}</ref> |- | 2010 |'' The Hard Times of RJ Berger TV Serija | plesač s nožem | Epizoda:The Berger Cometh |- | 2010 | ''Pobednički'' | Ben | Epizoda: Survival of the Hottest |- | 2010 | ''Roditeljstvo'' | Bratstvo mladić | Epizoda: Orange Alert |- | 2011 | ''Big Time Rush'' | Costart | Epizoda: Big Time Strike |- | 2012 | ''Kako Rock'' | Nogometaš Bully | Epizoda: How to Rock a Newscast, TV serija |- | 2013 | ''RagDolls'' | Mateo | Epizode: Bésame Mucho; The Sexy Bra; Undercover Date Agent; The Pot Shop |- |- | 2014 | ''Nisam to učinio'' <ref>{{Cite web|url=https://teeninfonet.com/2014/08/09/lindys-friends-cant-live-without-her-on-all-new-i-didnt-do-it-previews-here/jc-gonzalez/|title=JC Gonzalez|last=McCandless|first=Eric|date=9. 8. 2014|website=TeenInfoNet|publisher=Serenity New|access-date=20. 4. 2016|archive-date=21. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821094247/https://teeninfonet.com/2014/08/09/lindys-friends-cant-live-without-her-on-all-new-i-didnt-do-it-previews-here/jc-gonzalez/|url-status=dead}}</ref> | Mike | Epizoda: Lindy Nose Best |- | 2015 | ''NCIS: New Orleans'' | Jake | Epizoda: Blue Christmas <ref name="ncis">Singh, Ruchi (10. decembar 2015.) [http://www.ibtimes.com.au/ncis-new-orleans-season-2-spoilers-ncis-team-investigates-series-burglaries-during-christmas-1491050 'NCIS: New Orleans' sezone 2 spojlera: 'NCIS' tim istražuje niz provala tokom Božića] . Preuzeto 12. januara 2016.</ref> |- | 2018 | ''9-1-1 (TV serija) '' | Kyle | TV serija |- | 2018 | ''Golijat (TV serija) '' | DJ Diego Spiz | TV serija |} === Webizode === {| class="wikitable sortable" ! Godina ! Naslov ! Uloga ! class="unsortable" scope="col" | Bilješke |- | 2009 | ''Love Fifteen'' | Sin Cindy Lee | Cindy Lee ( Paola Turbay ) |- | 2011 |''[[Los Americans]]'' - Dennis E. Leoni | Paul Valenzuela |Epizode: Going to Mexico; The Truth Hurts; Secrets; Lead Us Not Unto Temptation; Family Heirloom; The Legacy; Fish and House Guests; Happy Birthday |- | 2013 |''[[Blue (web series)|Blue (web serija)]]'' | Harry |Epizoda: ''[[Blue (web series)What Kind Of A Name Is Blue?|What Kind of a Name Is Blue?]]'' - [[Rodrigo Garcia]] |} === Reklame === {| class="wikitable sortable" ! Comercial ! Papir ! Kanal |- | Honda Fit (engleski/španski) | Direktor | Nacionalni |- | Jack in the Box (španski) | Direktor | Nacionalni |- | Houston Community College Instituticijska reklama | Direktor | Regionalni |- | Hasbro Nerf Vulcan | Direktor | Regionalni |- | Academy Sports + Outdoors | Direktor | Regionalni |- | Houston Community College | Direktor | Regionalni (institucionalni) |- | National Car Rental | Direktor | Online |- | Fiesta Rock | Direktor | Regionalni |- |Connect EDU | Direktor | Online |- | [[Wii|Nintendo Wii]] | Direktor | Nacionalni |- | KFC | Direktor | Nacionalni |- | AT&amp;amp;T | Direktor | Nacionalni |- | Ford Focus | Direktor | Nacionalni |} === Pjesme === {| class="wikitable" ! rowspan="2" | Godina ! rowspan="2" | Naslov ! colspan="2" | Pozicija ! rowspan="2" |<center> Album </center> |- |- ! align="center" width="40" | <small>EEUU R&amp;amp;B</small> ! align="center" width="40" | <small>EEUU Rap</small> |- | rowspan="1" align="center" | 2015 | align="left" valign="top" | Equation of Love | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | Equation of Love – Single |- | rowspan="1" align="center" | 2015 | align="left" valign="top" | Quiet Game | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | Quiet Game – Single |- | rowspan="1" align="center" | 2015 | align="left" valign="top" | Cupid | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | AwakIN |- | rowspan="1" align="center" | 2015 | align="left" valign="top" | Zoom | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | Zoom - Single |- | rowspan="1" align="center" | 2015 | align="left" valign="top" | Prendete | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | AwakIN |- | rowspan="1" align="center" | 2016 | align="left" valign="top" | Solitary Conversations | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | 2moonS |- | rowspan="1" align="center" | 2016 | align="left" valign="top" | Luchando | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | 2moonS |- | rowspan="1" align="center" | 2016 | align="left" valign="top" | Let me be me | align="center" valign="top" | - | align="center" valign="top" | - | rowspan="1" align="left" | 2moonS |- |} == Reference == <references group="" responsive="1"></references> == Vanjski linkovi == {{Commons category|JC Gonzalez}} * [http://www.JCgonzalez.net Zvanični sajt JC Gonzalez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190118041232/https://jcgonzalez.net/ |date=18. 1. 2019 }} na engleskom, francuskom i španskom jeziku. * {{Imdb name|3507399|JC Gonzalez}} * {{Instagram|JCgonzalezMusic|JC Gonzalez}} * {{Twitter|JCgonzalezMusic|JC Gonzalez}} * [http://www.tv.com/people/jc-gonzalez/ JC Gonzalez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821094110/http://www.tv.com/people/jc-gonzalez/ |date=21. 8. 2018 }} u TV.com * [https://www.musica.com/letras.asp?letras=56100/ JCgonzalez] u Musica.com * [https://web.archive.org/web/20190404015700/http://www.colarte.com/colarte/conspintores.asp?idartista=50545 JC Gonzalez u ColArte - Biblioteca Virtual del Arte en Kolumbija] * [https://www.youtube.com/channel/UCI7tcEV7nigQEsgd3dmWgUg JC Gonzalez] na [[YouTube|YouTube-u]] * [https://medium.com/@spreadyourwings60/jc-gonzalez-the-lord-of-pop-music-e2a83faa4074?source=friends_link&sk=f6acf54d51f9955cac8fc5dfed12e601 JC GONZALEZ “PJEVAČ POP MUZIKE”] {{DEFAULTSORT:Gonzalez, JC}} [[Kategorija:JC Gonzalez]] [[Kategorija:Rođeni 1990.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Bogotá]] [[Kategorija:Američki pjevači]] [[Kategorija:Američki glumci]] [[Kategorija:Latino pop pjevači]] [[Kategorija:Kolumbijski pjevači]] [[Kategorija:Kolumbijski pjevači-tekstopisci]] [[Kategorija:Kolumbijski pop pjevači]] [[Kategorija:Kolumbijski reggaeton umjetnici]] [[Kategorija:Muzičari iz Houstona]] [[Kategorija:Pjevači iz Teksasa]] [[Kategorija:Kolumbijski glumci]] [[Kategorija:Kolumbijski dance muzičari]] [[Kategorija:Hip hop pjevači]] [[Kategorija:Kolumbijski filmski glumci]] [[Kategorija:Glasovni glumci]] [[Kategorija:Kolumbijski filantropi]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Kolumbije]] [[Kategorija:Tenori]] o98pmw22vii9w0pzb6zc0ekd58ya0ug 0 467298 3925534 3925513 2026-09-19T12:20:34Z Bosancica by MK 173186 Poništena izmjena [[Special:Diff/3925513|3925513]] korisnika/-ce [[Special:Contributions/~2026-50727-38|~2026-50727-38]] ([[User talk:~2026-50727-38|razgovor]]) 3925534 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Martin van Maele - Francion 15.jpg|thumb|[[Martin van Maële]]ova slika ''Francion 15'']] '''Seksualna ili spolna uzbuđenost''' (također '''seksualno uzbuđenje''') obično je [[uzbuđenje]] [[Seksualnaželja|seksualne želje]] tokom ili u iščekivanju [[seksualne aktivnosti čovJeka|seksualne aktivnosti]]. U tijelu i umu javljaju se brojni fiziološki odgovori kao priprema za [[seksualni odnos]] i nastavljaju se tokom odnosa. Muško uzbuđenje dovešće do [[erekcija|erekcije]], a u [[žensko uzbuđenje|ženskom uzbuđenju]] odgovor organizma su nabrekla seksualna tkiva, kao što su [[Erekcija bradavica|bradavice]], [[vulva]], [[klitoris]], [[vagina|zidovi vagine]] i [[podmazivanje vagine]]. Na seksualno uzbuđenje mogu uticati [[Stimulus (psihologija)|mentalni podražaji]] i [[Stimulus (fiziologija)|fizički podražaji]] kao što je dodir i unutrašnje kolebanje [[hormon]]a. Seksualno uzbuđenje ima nekoliko faza i ne može dovesti do bilo kakve stvarne seksualne aktivnosti, osim mentalnog uzbuđenja i fizioloških promjena koje ga prate. S obzirom na dovoljnu seksualnu stimulaciju, seksualno uzbuđenje kod ljudi dostiže vrhunac tokom [[orgazam|orgazma]]. Može se slijediti i radi sebe, čak i ako nema orgazma. ==Terminologija== Postoji nekoliko neformalnosti, izraza i termina za opis seksualnog uzbuđenja, uključujući pohotu,<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/horny |title=horny - definition of horny by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |access-date=27. 8. 2012}}</ref> paljenje, uspaljenost, napaljenost, uzavrelost, uključivanje, požudu, sladostrašće i druge.<ref>{{cite web|url=http://www.synonyms.net/synonym/aroused |title=aroused synonym. |publisher=Synonyms.net |access-date=27. 8. 2012}}</ref> Stvari koje uzrokuju ljudsko seksualno uzbuđenje nazivaju se "erotskim podražajima" i kolokvijalno poznate kao paljenje ili uspaljenost. ==Erotski podražaji== {{Glavni|Seksualna stimulacija}} Ovisno o situaciji, osobu mogu seksualno izazvati razni faktori, fizički i mentalni. Osobu može seksualno uzburkati druga osoba ili određena obilježja te osobe ili neki objekt. Fizička stimulacija [[erogena zona|erogene zone]] ili djela [[predigra|predigre]] mogu rezultirati uzbuđenjem, posebno ako je praćeno iščekivanjem neposredne seksualne aktivnosti. Seksualnom uzbuđenju može pomoći jedna [[romansa (ljubav)|romantična]] postavka, muzika ili druge umirujuće situacije. Potencijalni podražaji za seksualno uzbuđenje variraju od osobe do osobe i od jednog do drugog vremena, kao i od nivoa uzbuđenja. Stimulusi se mogu klasificirati u skladu sa smislom: [[čulo dodira|somatosenzorni]] (dodir), vizualni i [[miris|olfaktorni]] (mirisi). Slušni stimulansi su takođe mogući, iako se oni općenito smatraju sekundarnim ulogama u odnosu na ostala tri. Erotski podražaji koji mogu rezultirati seksualnim uzbuđenjem mogu uključivati razgovor, čitanje, filmove ili slike ili miris ili podešavanje, od kojih bilo koje može kod ljudi stvoriti erotske misli i asocijacije. S obzirom na pravi kontekst, to može dovesti do osobe koja želi fizički kontakt, uključujući [[poljubac]] [[zagrljaj]] i erotsku zonu). To zauzvrat može učiniti da osoba želi direktnu seksualnu stimulaciju [[dojka|dojke]], [[dojka|bradavice]], [[stražnjica|stražnjice]] i / ili [[spolni organ|genitalija]] i dalje [[seksualna aktivnost|seksualne aktivnosti]]. Erotski podražaji mogu poticati i iz izvora koji nema veze sa objektom kasnijeg seksualnog interesa. Naprimjer, mnogi ljudi za seksualno uzbuđenje mogu pronaći [[golotinja|golotinju]], [[erotika|erotiku]] ili [[pornografija|pornografiju]].<ref>DeVita-Raeburn, Elizabeth. "[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]". Psychology Today. 2008-12-26</ref> To može podstaći opći seksualni interes koji se zadovoljava seksualnom aktivnošću. Kada se seksualno uzbuđenje postigne upotrebom predmeta ili ovisi o njemu, naziva se [[seksualni fetišizam]] ili u nekim slučajevima [[parafilija]]. Postoji opće uvjerenje da je ženama potrebno više vremena da bi postigle uzbuđenje. Međutim, nedavna naučna istraživanja pokazala su da ne postoji značajna razlika u vremenu u kojem muškarci i žene trebaju biti potpuno uzbuđeni. Naučnici iz institucije ''McGill University Health Center'' u [[Montreal]]u (u Kanadi) koristili su metod termičkog snimanja da bi zabilježili promjenu bazne [[temperatura|temperature]] u području genitalija kako bi odredili vrijeme potrebno za seksualno uzbuđenje . Istraživači su proučavali vrijeme potrebno da osoba dosegne vrhunac seksualnog uzbuđenja dok je gledao seksualno eksplicitne filmove ili slike i došli do zaključka da je prosječno ženama i muškarcima potrebno gotovo isto vrijeme za seksualno uzbuđenje – oko 10 minuta.<ref name=intro/>. Vrijeme potrebno za predigru vrlo je individualno i varira od jednog do drugog, ovisno o mnogim okolnostima.<ref name=intro>{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|access-date=18. 5. 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 18. 6. 2007}}</ref> Za razliku od mnogih drugih [[životinja]], [[ljudi]] nemaju [[sezona parenja|sezonu parenja]], a oba spola potencijalno su sposobna za seksualno uzbuđenje tokom cijele godine. ==Faze uzbuđenja== Seksualno uzbuđenje, manifestuje se na različite načine kod muškaraca i žena, i pri tome prolazi kroz sledeće faze. [[Datoteka:Human_genital_sexual_response.jpg|thumb|250px|U fazi seksualnog uzbuđenja dolazi do povišenog [[krvni pritisak|krvnog pritiska]] u genitalijama. To dovodi do nabreknuća [[penis]]a (gore) ili [[klitoris]]a i [[stidne usne|stidnih usana]] (dno).]] ===Seksualno uzbuđenje muškaraca=== Muškarac može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Kod muškarca nastaje inicijalna faza seksualnog uzbuđenja u vidu erekcije spolnog organa. U nastavku, seksualno uzbuđenje ja praćeno pojavom slabije sekrecije na [[glans penis|glaviću penisa]]. Uz dalje intenziviranje seksualnog uzbuđenja, uz maksimalnu erekciju i seksualne nadražaje muškarac je spreman za seksualni odnos. Tokom penetracije (ili masturbacije) uzbuđenje dodatno raste i osoba postepeno dostiže [[orgazam]].<ref>{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url = https://www.semanticscholar.org/paper/6d8734ea1333fdcc953fecc21c28650b4508a057| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768}}</ref> ===Seksualno uzbuđenje žena=== Žena također može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Seksualno uzbuđenje kod žene razvija se polahko, načešće nakon poljubaca i stimulacije erogenih zona, [[dojka|dojki]] i [[klitoris]]a Rast osećaja uzbuđenja praćen je dubljim disanjem, stenjanjem i lupanjem srca. U danjem toku uzbuđenja počinje vlaženje [[vagina|vagine]]. Žena počinje da se kreće i pravi senzualnije i izazovne pokrete, kako bi pokazala da je spremna za seksualni akt. Tokom seksualnog čina (ili masturbacije) seksualno uzbuđenje postepeno sve više raste i vodi u [[orgazam]] ili seksualno zadovoljavanje. ==Djelovanje hormona== Na seksualno uzbuđenje utiče nekoliko [[hormon]]a, uključujući [[testosteron]], [[kortizol]], [[estradiol]] i [[peptid]]e. Značaj uticaja testosterona, estradiola i određenih peptida ([[oksitocin]]a, [[endorfin]]a i [[prolaktin]]a) na seksualno uzbuđenje kod ljudi je uglavnom je poznato. Na to su ukazala i dodatna istraživanja ponašanja tokom seksualnog uzbuđenja, na osnovu brojnih snimanja, koja su otkrila raspodjelu gonadalnih steroida u moždanim receptorima. Međutim, specifične uloge ovih hormona nisu sasvim razjašnjene. Testosteron je najčešće proučavani hormon u naukama o seksualnosti. On ima ključnu ulogu u seksualnom uzbuđenju kod muškaraca, sa snažnim efektima na mehanizme centralnog uzbuđenja. Da testosteron ima takvu ulogu kod odraslog muškarca, dokazuju studija sprovedenim na hipogonadnim i eugonadnim muškarcima. Međutim, uloga testosterona u razvoju seksualnog uzbuđenja, kod starijih muškarca, manje je jasna, kao i mogući uticaj testosterona na neseksualne efekate starijih osoba, koji možda indirektno utiču i na seksualno uzbuđenje. Veza između testosterona i seksualnog uzbuđenja je složenija kod žena, a i manje konzistentna. Jedna od mogućih objašnjenja je veća varijabilnost žena u reakciji na testosteron. Istraživanja su pokazala da se razina testosterona povećava kao posljedica seksualnih reakcija kod žena koje ne koriste hormonsku kontracepciju. Također, žene koje učestvuju u poliandrijskim odnosima imaju viši nivo testosterona. Ipak, i dalje je nejasno da li više razine testosterona izaziva povećano uzbuđenje ili učestaliji seksualni odnosi, a seksualna aktivnost sa više partnera uzrokuje povećanje razine testosterona. Nedosljedni rezultati istraživanja upućuju na mogućnost da, iako testosteron može imati ulogu u seksualnosti nekih žena, njegovi efekti mogu biti nejasni, zbog brojnih psiholoških ili afektivnih i drugih faktora. Uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično zbog višestrukih mehanizama i mesta djelovanja većine od njih. Dok izgleda da endorfini imaju oba efekta, i ekscitacijski i inhibitorni, prolaktin je predložen kao inhibicijski faktor koji djeluje direktnom inhibicijom dopaminergične aktivnosti, ali predloženi dokazi za takvo djelovanje su neuverljivi. Dok se tradicijski koncept o dejstvu spolnih hormona, prije svega ulozi testosterona i estradiola u seksualnom uzbuđenju može prihvatiti kao ispravan, uloga peptida je nedovoljno jasna jer oni vjerovatno imaju kompleksniju ulogu. U tom smislu, uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično i zbog višestrukih uticaja i mjesta djelovanja većine od njih. ==Fiziološke reakcije== {| class=wikitable |- !style="width:50%"| Muškarci !Žene |- |[[Datoteka:Comparison of flaccid and erect penis.jpg|thumb]]<br /><small>Seksualno uzbuđenje muškarca: S lijeve strane su muške genitalije u pravilnom, neuzbuđenom stanju; s desne strane je seksualno uzbuđen muškarac, a [[penis]] mu je postao uspravan </small> * [[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Penis]]na [[nabreklost]] i [[erekcija]] * [[Dorzalna penisna vena|Penisne vene]] mogu postati izraženije * Zatezanje i / ili povlačenje [[prepucij]]a često izlažući [[glans penis]] * Emisija [[preejakulat|preejakulacijske tečnosti]] * Oticanje [[testis]]a * Podizanje testisa * Zatezanje i zadebljanje [[skrotum]]a * Širenje [[zjenica]] | [[Datoteka:Female sexual arousal.JPG|thumb]]<br /><small> Seksualno uzbuđenje žene: Na slici na lijevoj strani ženske genitalije su u normalnom stanju. Na desnoj slici žena je seksualno uzbuđena, vulva je mokra i [[labia]] su blago nabrekle.</small> *[[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Podmazivanje vagine]] * [[Vasokongestija]] zidova [[vagina|vagine]] *[[Nabreklost]] i [[klitoris|erekcija klitorisa]] i [[labia]] * Podizanje [[cerviks]]a i [[materica|maternice]] * [[Efekt šatoracije|Šatoracija]], tj. širenje unutrašnje ⅔ vagine * Promjena oblika, boje i veličine [[velike stidne usne|labia majora]] i [[male stidne usne|labia minora]] *Širenje [[zjenica]] *Širenje [[areola]] |} == Procjena genitalnog uzbuđenja == {{glavni| Psihofiziologija}} Jedan od načina za proučavanje seksualnog uzbuđenja kod žena i muškaraca je provođenje seksualnog psihofiziološkog istraživanja u laboratorijskim uvjetima. Ovo polje istraživanja bavi se fizičkim seksualnim reakcijama, skupa sa mentalnim i emocionalnim iskustvima seksualnog uzbuđenja.<ref>Rosen, R.C., & Beck, J. G. ''Patterns of sexual arousal: Psychophysiological processes and clinical application'', New York: Guilford Press</ref> === Preklapanje varijabli mozga i seksualno uzbuđenje === Iako među neurolozima postoji neslaganje oko toga je li moguće kategorički razlikovati muški mozak i ženski mozak mjerenjem mnogih njegovih varijabli, neurolozi se slažu da sve pojedine varijable u mozgu pokazuju više individualnih varijacija i preklapanja između spolova nego razlike između spolova. Na primjer, muškarci i žene su sposobni klasificirati seksualne radnje kao seksualne, bez obzira na to jesu li im privlačni ili ne, čineći genitalni odgovor na neprivlačne erotske podražaje jednim mehanizmom. Stoga neurolozi tvrde da kategorija specifičnosti genitalnog odgovora na erotske slike, koja je određena jednim ili malim brojem usko povezanih mehanizama mozga i stoga ne podliježe značajnim multivarijantnim efektima, ne može biti podložna tako velikoj spolnoj razlici kao što je to prividno u pletismografskim studijama. Ovi neurolozi navode postojanje značajne hotimične predrasude među muškarcima, ali ne i ženama, u istraživanju erotike, posebno što je pretjerano predstavljanje erektilne disfunkcije, a ipak potcjenjivanje srama povezanog sa seksualnošću kod dobrovoljaca, u skladu s hipotezom da genitalni odgovor i na seksualnu relevantnost i na žalbu omogućava za jaču erektilnu funkciju od reagiranja samo na žalbu i da se većina muške populacije stidi svojih reakcija na neprivlačne podražaje, što objašnjava odstupanje između izvještaja većine heteroseksualnih parova da je muška erekcija brža od ženskog podmazivanja i pojave na pletismografiji volontera da je žensko podmazivanje barem jednako brzo kao i muška erekcija. Oni također tvrde da je pojava veće individualne varijabilnosti u ženskom genitalnom odgovoru nego u muškom konzistentna s reprezentativnim uzorkom žena i muškim uzorkom podložnim pristranosti koja velik dio pojedinačne varijabilnosti ostavlja neistraženim, uz referencu na neurološko promatranje da sve moždane strukture pokazuju značajnu individualnu varijabilnost u oba spola i da nijedna struktura mozga nije promjenjiva samo kod žena, a ne kod muškaraca.<ref>[http://www.pnas.org/content/112/50/15468.full Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic] October 23, 2015</ref><ref>Multivariate revisit to “sex beyond the genitalia”</ref> === Usklađenost === Seksualna uzbuđenost rezultira kombinacijom fizioloških i psiholoških faktora, poput genitalnog seksualnog odgovora i subjektivnog iskustva seksualnog uzbuđenja. Stupanj koji odgovara genitalnom i subjektivnom seksualnom odgovoru naziva se "suglasje". Istraživanje je pokazalo [[pouzdanost (statistika)|pouzdane]] spolne razlike u usklađenosti seksualnog uzbuđenja, tako da muškarci imaju viši nivo usklađenosti između genitalnog i subjektivnog seksualnog odgovora od žena.<ref>{{cite journal | last1 = Suschinsky | first1 = K. D. | last2 = Lalumière | first2 = M. L. | last3 = Chivers | first3 = M. L. | year = 2009 | title = Sex difference in patterns of genital sexual arousal: Measurement artifact or true phenomenon? | url = https://www.semanticscholar.org/paper/5a942da5ac085ab8111fa2cfc339d3038c198727| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 38 | issue = 4| pages = 559–573 | doi=10.1007/s10508-008-9339-8| pmid = 18343987 }}</ref> Neki istraživači tvrde da se ta razlika u spolovima može pripisati vrsti metoda koji se koristi za procjenu genitalnog odgovora kod žena. Možda postoji razlika u sposobnosti žene da subjektivno opaža [[unutrašnje genitalije|unutrašnje]] u odnosu na [[vanjske genitalije]], mjereno vaginalnom fotopletizmografijom (VPG), ofnosno [[Termografija|termografijom]]. Chivers i kolege<ref>{{cite journal | last1 = Chivers | first1 = M. L. | last2 = Seto | first2 = M. C. | last3 = Lalumière | first3 = M. L. | last4 = Laan | first4 = E. | last5 = Grimbos | first5 = T. | year = 2010 | title = Agreement of self-reported and genital measures of sexual arousal in men and women: A meta-analysis | url = | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 5–56 | doi = 10.1007/s10508-009-9556-9 | pmid = 20049519 | pmc = 2811244 }}</ref> našli su da je slaganje muškaraca i žena bilo sličnije kada se termografija koristila kao mjera seksualnog uzbuđenja na genitalijama nego kad se koristio VPG. Međutim, provedeno je nekoliko istraživanja koja koriste termografiju i potrebna su dalja istraživanja kako bi se utvrdilo je li razlika u spolu u skladu s artefaktom ili je istinit fenomen. ==Evolucijski modeli == Odnos između gena i ponašanja uopće nije iscrpljen jednosmernim uticajem prvog na drugi. Ponašanje također može da utiče na gene, a ovaj uticaj može se pratiti i u evolucionoj vremenskoj skali i u toku života jednog organizma, pa tako i oblasti seksualnog uzbuđenja. Polazeći od ovoga, smatra se da je kroz evolucijski razvoj, dolazilo i do promjena u oblicima seksualnog odgovora kod živih bića, koji je vremenom postao plastičniji pozitivni modifikator ponašanja povezan sa [[Baldwinov efekt|Baldwinovim efektom]]. Kao najbolji primjer je ispoljavanje sekundarnih spolnih karakteristika kod ljudi, kao što je penisoliko uvećanje klitorisa kod žena tokom uzbuđenja i ginekomastija kod muškaraca, što je nekada bio predmet izučavanja selekcije partnera u evoluciji čoveka. Tako je prisustvo ovih osobina, koje izazivaju seksualno uzbuđenje kod potencijalnih partnera, korišteno u studijama međukulturnih razlika u tom pogledu. Drastičan primer za to su i visoke stope sekundarnih spolnih obilježja – dimorfizma u nekim ljudskim populacijama u jugoistočnoj Aziji.. Slični evolucijskii stimulansi su takođe mogli da dovedu i do pojave novih struktura kao što je pseudopenis ženke [[hijena|pjegave hijene]]. ==Također pogledajte== *[[Spol]] * [[Afrodizijak]] * [[Erektilno tkivo]] * [[Golotinja i seksualnost]] * [[Seksologija]] * [[Seksualna frustracija]] == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Commons category|Sexual arousal}} {{DEFAULTSORT:Sexual Arousal}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Fiziologija životinja]] o8e5t1kmza8ga91oh4xwy5n8df83o7k 0 472129 3925535 3925521 2026-09-19T12:21:42Z Bosancica by MK 173186 Poništena izmjena [[Special:Diff/3925521|3925521]] korisnika/-ce [[Special:Contributions/~2026-50474-71|~2026-50474-71]] ([[User talk:~2026-50474-71|razgovor]]) 3925535 wikitext text/x-wiki [[Slika:Nuclear Receptor Structure.png|280px|thumb|Shema strukture jedarnih receptora]] '''Receptori steroidnih hormona''' nalaze se u [[ćelijsko jedro|jedru]] i [[citosol]]u, kao i na [[plazmatska membrana|plaznatskoj membrani]] ciljnih ćelija. Oni su obično [[unutarćelijski receptor]]i (obično citoplazmatski ili jedarni) i pokreću [[transdukcija signala|transdukciju signala]] za [[steroidni hormon|stroidne hormmone]], što dovodi do promiene u [[ekspresija gena|ekspresiji gena]] tokom vremenskog perioda od sata do dana. Najbolje proučeni [[receptor (biohemija)|receptori]] steroidnih hormona su članovi [[jedarni receptor|jedarnih receptora]] potporodice 3 (NR3), koji uključuju [[estrogeni receptor|receptore]] za [[estrogen]]e (grupa NR3A)<ref name="pmid17132854">{{cite journal | vauthors = Dahlman-Wright K, Cavailles V, Fuqua SA, Jordan VC, Katzenellenbogen JA, Korach KS, Maggi A, Muramatsu M, Parker MG, Gustafsson JA | title = International Union of Pharmacology. LXIV. Estrogen receptors | journal = Pharmacological Reviews | volume = 58 | issue = 4 | pages = 773–81 | date = Dec 2006 | pmid = 17132854 | doi = 10.1124/pr.58.4.8 | url = https://semanticscholar.org/paper/ce76aa841fd81ef5e788d80b804709dafa32b411 }}</ref> i 3-ketosteroidi (grupa NR3C).<ref name="pmid17132855">{{cite journal | vauthors = Lu NZ, Wardell SE, Burnstein KL, Defranco D, Fuller PJ, Giguere V, Hochberg RB, McKay L, Renoir JM, Weigel NL, Wilson EM, McDonnell DP, Cidlowski JA | title = International Union of Pharmacology. LXV. The pharmacology and classification of the nuclear receptor superfamily: glucocorticoid, mineralocorticoid, progesterone, and androgen receptors | journal = Pharmacological Reviews | volume = 58 | issue = 4 | pages = 782–97 | date = Dec 2006 | pmid = 17132855 | doi = 10.1124/pr.58.4.9 | url = http://pdfs.semanticscholar.org/a3cf/0ac0c7dd86bb6e22f241d1dd359a41dc3e10.pdf | access-date = 10. 2. 2021 | archive-date = 28. 2. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190228135151/http://pdfs.semanticscholar.org/a3cf/0ac0c7dd86bb6e22f241d1dd359a41dc3e10.pdf | url-status = dead }}</ref> Pored jedarnih receptora, nekoliko [[G-protein spregnuti receptor|G-protein spregnutih receptora]] i [[ionski kanal|ionskih kanala]] djeluju kao [[površinski ćelijski receptor]]i za određene steroidne hormone. == Tipovi == ===Jedarni receptori === {{Glavni |Jedarni receptor}} Svi steroidni receptori iz porodice jedarnih receptora su [[faktori transkripcije]]. Ovisno o tipu receptora, oni se ili nalaze u [[citosol]]u i prelaze u [[ćelijsko jedro]] po aktiviranju ili ostaju u jedru čekajući da steroidni hormon uđe i aktivira ih. Ovo usvajanje u jedru olakšava [[signal nuklearne lokalizacije]] (NLS) koji se nalazi u zglobnoj regiji receptora. Ovo područje receptora prekrivaju [[proteini toplotnog šoka]] (HSP) koji vežu receptor, sve dok hormon nije prisutan. Nakon vezanja hormona, receptor se podvrgava konformacijskim promjenama, oslobađajući HSP, a receptor zajedno sa vezanim hormonom ulazi u jedro da djeluje nakon transkripcije. * [[Jedarni receptor]]i ** Potporodica 3: nalik estrogenu *** Grupa A: [[Estrogeni receptor]] ([[Spolni hormon]]i: [[Estrogen]]i) **** 1: Estrogeni receptor-α ([[estrogeni receptor alfa|ERα]]; NR3A1, {{Gen|ESR1}}) **** 2: Estrogeni receptor-β ([[estrogeni receptor beta|ERβ]]; NR3A2, {{Gen| ESR2}}) *** Grupa C: 3-ketosteroidni receptori ****1: Glukokortikoidni receptor ([[glukokortikoidni receptor|GR]]; {{Gen| NR3C1}}) ([[Kortizol]]) **** 2: Mineralokortikoidni receptor ([[mineralokortikoidni receptor|MR]]; {{Gen| NR3C2}}) ([[Aldosteron]]) **** 3: Progesteronski receptor ([[progesteronski receptor|PR]]; NR3C3, {{Gen| PGR}}) ([[Spolni hormon]]i: [[Progesteron]]) **** 4: Androgeni receptor ([[androgeni receptor|AR]]; NR3C4, {{Gen| AR}}) ([[Spolni hormon]]i: [[Testosteron]]) ==== Struktura ==== Unutarćelijski receptori steroidnog hormona imaju zajedničku strukturu od četiri jedinice koje su funkcionalno homologne, takozvane "domene": # '''Varijabilni domen'''': Počinje na [[N-kraj]]u i najpromenljiviji je domen između različitih receptora. ([[glukokorticoidni receptor|GR]]; {{Gen|NR3C1}}) ([[Kortizol]]) ****2: Mineralokortikoidni receptor ([[mineralokortikoidni receptor|MR]]; {{Gen|NR3C2}}) ([[Aldosteron]]) ****3: Progesteronski receptor ([[progesteronski receptor|PR]]; NR3C3, {{Gen|PGR}})([[Spolni hormon]]i: [[Progesteron]]) ****4: Androgeni receptor ([[androgeni receptor|AR]]; NR3C4, {{Gen|AR}}) ([[Spolni hormon]]i: [[Testosteron]]) # '''DNK-vezujući domen'''': Ovaj centralno smješteni, visoko konzerviran domen vezanja [[DNK]] (DBD) sastoji se od dva neponovljiva globulska motiva <ref name="pmid8221895">{{PDB|1HCQ}}; {{cite journal | vauthors = Schwabe JW, Chapman L, Finch JT, Rhodes D | title = The crystal structure of the estrogen receptor DNA-binding domain bound to DNA: how receptors discriminate between their response elements | url = https://archive.org/details/cell_1993-11-03_75_3/page/567 | journal = Cell | volume = 75 | issue = 3 | pages = 567–78 | date = Nov 1993 | pmid = 8221895 | doi = 10.1016/0092-8674(93)90390-C }}</ref> gdje je [[cink]] koordiniran sa četiri [[cistein]]a i bez ostataka [[histidin]]a. Njihova sekundarna i tercijarna struktura razlikuje se od one kod klasičnih [[cinkov prst|cinkovih prstiju]].<ref name="pmid3283939">{{cite journal | vauthors = Evans RM | title = The steroid and thyroid hormone receptor superfamily | journal = Science | volume = 240 | issue = 4854 | pages = 889–95 | date = maj 1988 | pmid = 3283939 | pmc = 6159881 | doi = 10.1126/science.3283939 | bibcode = 1988Sci...240..889E }}</ref> Ova regija kontrolira koji će se gen aktivirati. Na DNK stupa u interakciju sa [[element hormonskog odgovora|elementom hormonskog odgovora]] (HRE). # '''Regija šarke''': Ovo područje kontrolira kretanje receptora do jedra. # '''Hormonskovezujuć domen''': Umjereno očuvani [[ligand]]- vezujući domen (LBD) može sadržavati [[signal jedarne lokalizacije]], aminokiselinske sekvence sposobne za vezanje šaperona i dijelove interfejsa za dimerizaciju. Takvi su receptori usko povezani sa [[šaperon]]ima (naime, proteini toplotnog šoka [[hsp90]] i [[FKBP4|hsp56]]), koji su potrebni za održavanje svoje neaktivne (ali receptivne) [[citoplazma]]tske [[Struktura proteina|konformacije]]. Na kraju, ovi domeni nalaze se na [[C-kraj]]u. Kraj povezuje molekulu sa svojim parom u homodimeru ili heterodimeru. To može uticati na veličinu odgovora. ==== Mehanizam djelovanja ==== ===== Genomski ===== Ovisno o mehanizmu djelovanja i potćelijskoj distribuciji, [[jedarni receptor]]i mogu se uvrstiti u najmanje dvije klase.<ref name="Mangelsdorf_1995">{{cite journal | vauthors = Mangelsdorf DJ, Thummel C, Beato M, Herrlich P, Schütz G, Umesono K, Blumberg B, Kastner P, Mark M, Chambon P, Evans RM | title = The nuclear receptor superfamily: the second decade | journal = Cell | volume = 83 | issue = 6 | pages = 835–9 | date = Dec 1995 | pmid = 8521507 | pmc = 6159888 | doi = 10.1016/0092-8674(95)90199-X }}</ref><ref name="Novac_2004">{{cite journal | vauthors = Novac N, Heinzel T | title = Nuclear receptors: overview and classification | journal = Current Drug Targets. Inflammation and Allergy | volume = 3 | issue = 4 | pages = 335–46 | date = Dec 2004 | pmid = 15584884 | doi = 10.2174/1568010042634541 }}</ref> Jedarni receptori koji vežu steroidne hormone klasifcirani su kao receptori tipa I. Samo receptori tipa I imaju [[protein toplotnog šoka]] (HSP), povezan sa neaktivnim receptorom koji će se osloboditi kada receptor stupi u interakciju s [[ligand]]om. Receptori tipa I mogu se naći u [[homodimer]]nim ili [[heterodimer]]nim oblicima. Jedarni receptori tipa II nemaju HSP, a za razliku od klasičnih receptora tipa I nalaze se u ćelijskom jedru. Slobodni (tj. nevezani) steroidi ulaze u ćelijsku citoplazmu i stupaju u interakciju sa svojim receptorima. U ovom procesu protein toplotnog šoka se disocira, a aktivirani kompleks receptor-ligand translocira u jedro. Također je povezan sa EAAT-ovima Nakon vezanja za [[ligand]] ([[steroidni hormon]]), steroidni receptori često formiraju [[protein]]ske [[dimer]]e. U jedru, kompleks deluje kao [[faktor transkripcije]], povećavajući ili suzbijajući [[transkripcija (genetika)|transkripciju]] određenih [[gen]]a svojim djelovanjem na [[DNK]]. Receptori tipa II nalaze se u jedru. Dakle, njihovi ligandi prolaze kroz ćelijsku membranu i citoplazmu i ulaze u jedro, gdje aktiviraju receptor bez oslobađanja HSP. Aktivirani receptor stupa u interakciju s elementom hormonskog odgovora i započinje proces transkripcije kao kod receptora tipa I. ===== Negenomski ===== Pokazalo se da ćelijska membrana povećava aktivnost [[mineralokortikoidni receptor|aldosteronskih receptora]], bazolateralnih [[Na / K ATPaza]], ENaC natrijevih kanala i ROMK kalijskih kanala [[glavna ćelija|glavne ćelije]] u distalnoj tubuli i [[korteksni sabirni kanal|sabirnom kanalu]] [[nefron]]a (kao i u debelom crijevu i možda u znojnim žlijezdama). Postoje neki dokazi da se određeni receptori za steroidni hormon mogu proširiti kroz dvoslojne lipidne membrane na površini ćelija i da mogu biti u interakciji s hormonima koji ostaju izvan ćelija.<ref name="pmid15288769">{{cite journal | vauthors = Luconi M, Francavilla F, Porazzi I, Macerola B, Forti G, Baldi E | title = Human spermatozoa as a model for studying membrane receptors mediating rapid nongenomic effects of progesterone and estrogens | url = https://archive.org/details/steroids_2004-08_69_8-9/page/553 | journal = Steroids | volume = 69 | issue = 8–9 | pages = 553–9 | date = Aug 2004 | pmid = 15288769 | doi = 10.1016/j.steroids.2004.05.013 }}</ref> Receptori steroidnih hormona mogu takođe funkcionirati izvan jedra i povezati se sa proteinima transdukcije citoplazmatskog signala kao što su [[fosfoinozitid 3-kinaza|PI3k]] i [[AKT|Akt-kinaza]].<ref name="pmid15001646">{{cite journal | vauthors = Aquila S, Sisci D, Gentile M, Middea E, Catalano S, Carpino A, Rago V, Andò S | title = Estrogen receptor (ER)alpha and ER beta are both expressed in human ejaculated spermatozoa: evidence of their direct interaction with phosphatidylinositol-3-OH kinase/Akt pathway | journal = The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism | volume = 89 | issue = 3 | pages = 1443–51 | date = Mar 2004 | pmid = 15001646 | doi = 10.1210/jc.2003-031681 | doi-access = free }}</ref> === Ostali === Nova klasa receptora steroidnih hormona nedavno je razjašnjena, a nalaze se na ćelijskoj membrani. Nova istraživanja sugeriraju da su zajedno sa dobro dokumentiranim unutarćelijskim receptorima prisutni i receptori ćelijske membrane za nekoliko steroidnih hormona te da su njihovi ćelijski odgovori mnogo brži od unutarćelijskih receptora.<ref name="pmid14708019">{{cite journal | vauthors = Norman AW, Mizwicki MT, Norman DP | title = Steroid-hormone rapid actions, membrane receptors and a conformational ensemble model | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 3 | issue = 1 | pages = 27–41 | date = Jan 2004 | pmid = 14708019 | doi = 10.1038/nrd1283| }}</ref> ==== G protein-spregnuti receptori ==== GPCR povezani proteini najvjerovatnije stupaju u interakciju sa steroidnim hormonima putem konsenzusa [[aminokiselina]] koji se uobičajeno smatra kao mjesto prepoznavanja i interakcije [[holesterol]]a. Otprilike trećina GPCR-ova klase A sadrži ovu sekvencu. Sami [[steroidni hormon]]i međusobno se dovoljno razlikuju da ne utiču svi na sve GPCR-spregnute proteine. Međutim, sličnosti između steroidnih hormona i receptora čine vjerojatnim argument da svaki receptor može reagirati na više steroidnih hormona ili da bi svaki hormon mogao uticati na više receptora. To je suprotno uobičajenom modelu postojanja jedinstvenog receptora za svaki jedinstveni.<ref name="Wang_2014">{{cite journal | vauthors = Wang C, Liu Y, Cao JM | title = G protein-coupled receptors: extranuclear mediators for the non-genomic actions of steroids | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 15 | issue = 9 | pages = 15412–25 | year = 2014 | pmid = 25257522 | pmc = 4200746 | doi = 10.3390/ijms150915412 }}</ref> Poznato je da najmanje četiri različita GPCR-spregnuta proteina reagiraju na steroidne hormone. G-protein spregnuti receptor 30 (GPR30) veže [[estrogen]], receptor membranskog progestina (mPR) veže progesteron, porodica G-protein spregnutih receptora grupe C, član 6 grupe 6 (GPRC6A) veže [[androgen]]e i receptor povezan sa hormonima štitnjače i receptorima 1 u tragovima amina (TAAR1) veže hormon štitnjače (iako tehnički nisu steroidni hormoni, hormoni štitnjače ovdje se mogu grupirati jer njihovi receptori pripadaju natporodici jedarnih receptora). Kao primjer učinka ovih GPCR-spregnutih proteina uzmima se GPR30. GPR30 veže estrogen, a nakon toga ovaj put aktivira [[adenilil-ciklaza|adenilil-ciklazu]] i receptor za [[epidermni faktor rasta]]. Rezultat je vazodilatacija, ponovna zaštita, razvoj mliječnih žlijezda.<ref name="Wang_2014"/> Sulfatirane steroide i [[žučne kiseline]] takođe otkrivaju [[vomeronazalni receptor]]i, posebno porodica V1.<ref name="pmid31831669">{{cite journal | vauthors = Lee D, Kume M, Holy TE | title = Sensory coding mechanisms revealed by optical tagging of physiologically defined neuronal types | journal = Science | volume = 366 | issue = 6471 | pages = 1384–1389 | date = decembar 2019 | pmid = 31831669 | doi = 10.1126/science.aax8055 | bibcode = 2019Sci...366.1384L | pmc = 7591936 }}</ref><ref name="pmid25073926">{{cite journal | vauthors = Haga-Yamanaka S, Ma L, He J, Qiu Q, Lavis LD, Looger LL, Yu CR | title = Integrated action of pheromone signals in promoting courtship behavior in male mice | journal = eLife | volume = 3 | pages = e03025 | date = juli 2014 | pmid = 25073926 | pmc = 4107909 | doi = 10.7554/eLife.03025 }}</ref><ref name="pmid32523992">{{cite journal | vauthors = Wong WM, Cao J, Zhang X, Doyle WI, Mercado LL, Gautron L, Meeks JP | title = Physiology-forward identification of bile acid-sensitive vomeronasal receptors | journal = Sci Adv | volume = 6 | issue = 22 | pages = eaaz6868 | date = maj 2020 | pmid = 32523992 | pmc = 7259934 | doi = 10.1126/sciadv.aaz6868 }}</ref> ==== Ionski kanali ==== [[Neuroaktivni steroid]]i vežu se i moduliraju aktivnost nekoliko ionskih kanala, uključujući [[GABAA receptor|GABA_A]],<ref name="pmid2422758">{{cite journal | vauthors = Majewska MD, Harrison NL, Schwartz RD, Barker JL, Paul SM | title = Steroid hormone metabolites are barbiturate-like modulators of the GABA receptor | journal = Science | volume = 232 | issue = 4753 | pages = 1004–7 | date = maj 1986 | pmid = 2422758 | doi = 10.1126/science.2422758 | url = https://zenodo.org/record/1230988 }}</ref><ref name="pmid17531325">{{cite journal | vauthors = Herd MB, Belelli D, Lambert JJ | title = Neurosteroid modulation of synaptic and extrasynaptic GABA(A) receptors | journal = Pharmacology & Therapeutics | volume = 116 | issue = 1 | pages = 20–34 | date = Oct 2007 | pmid = 17531325 | doi = 10.1016/j.pharmthera.2007.03.007 | arxiv = 1607.02870 }}</ref><ref name="pmid17108970">{{cite journal | vauthors = Hosie AM, Wilkins ME, da Silva HM, Smart TG | title = Endogenous neurosteroids regulate GABAA receptors through two discrete transmembrane sites | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-23_444_7118/page/486 | journal = Nature | volume = 444 | issue = 7118 | pages = 486–9 | date = Nov 2006 | pmid = 17108970 | doi = 10.1038/nature05324 | bibcode = 2006Natur.444..486H }}</ref><ref name="pmid2160838">{{cite journal | vauthors = Puia G, Santi MR, Vicini S, Pritchett DB, Purdy RH, Paul SM, Seeburg PH, Costa E | title = Neurosteroids act on recombinant human GABAA receptors | journal = Neuron | volume = 4 | issue = 5 | pages = 759–65 | date = maj 1990 | pmid = 2160838 | doi = 10.1016/0896-6273(90)90202-Q }}</ref> [[NMDA receptor|NMDA]],<ref name="pmid1654510">{{cite journal | vauthors = Wu FS, Gibbs TT, Farb DH | title = Pregnenolone sulfate: a positive allosteric modulator at the N-methyl-D-aspartate receptor | journal = Molecular Pharmacology | volume = 40 | issue = 3 | pages = 333–6 | date = Sep 1991 | pmid = 1654510 | url = http://molpharm.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/40/3/333 | format = abstract | access-date = 10. 2. 2021 | archive-date = 13. 10. 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081013154834/http://molpharm.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/40/3/333 | url-status = dead }}</ref> i [[sigma receptor]]e.<ref name="pmid9062676">{{cite journal | vauthors = Maurice T, Junien JL, Privat A | title = Dehydroepiandrosterone sulfate attenuates dizocilpine-induced learning impairment in mice via sigma 1-receptors | journal = Behavioural Brain Research | volume = 83 | issue = 1–2 | pages = 159–64 | date = Feb 1997 | pmid = 9062676 | doi = 10.1016/S0166-4328(97)86061-5}}</ref> Utvrđeno je da steroid [[progesteron]] modulira aktivnost [[kationski kanal sperme|CatSper]] (kation spermskih kanala) [[naponski usmereni ionski kanal|naponski graničnih]] Ca²⁺ kanala. Budući da jajašca oslobađaju progesteron, sperma ga može koristiti kao signal za usmjeravanje plivanja prema jajima ([[hemotaksija]]).<ref name="pmid21412338">{{cite journal | vauthors = Strünker T, Goodwin N, Brenker C, Kashikar ND, Weyand I, Seifert R, Kaupp UB | title = The CatSper channel mediates progesterone-induced Ca2+ influx in human sperm | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-03-17_471_7338/page/382 | journal = Nature | volume = 471 | issue = 7338 | pages = 382–6 | date = Mar 2011 | pmid = 21412338 | doi = 10.1038/nature09769 | bibcode = 2011Natur.471..382S | lay-url = http://www.nature.com/news/2011/110316/full/news.2011.163.html | lay-source = Nature News }}</ref><ref name="pmid21412339">{{cite journal | vauthors = Lishko PV, Botchkina IL, Kirichok Y | title = Progesterone activates the principal Ca2+ channel of human sperm | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2011-03-17_471_7338/page/386 | journal = Nature | volume = 471 | issue = 7338 | pages = 387–91 | date = Mar 2011 | pmid = 21412339 | doi = 10.1038/nature09767 | bibcode = 2011Natur.471..387L }}</ref> ==== Kompleks SHBG/SHBG-R ==== Smatra se da [[globulin]] vezan za [[spolni hormon]] (SHBG) uglavnom funkcionira kao transporter i rezervoar za [[estradiol]] i testosteronski spolni hormon. Međutim, također je pokazano da se SHBG može vezati za receptor na površini ćelije (SHBG-R). SHBG-R nije u potpunosti okarakteriziran. Podskupina steroida može se vezati za SHBG / SHBG-R kompleks, što rezultira aktivacijom [[adenilil ciklaza|adenilil-ciklaze]] i sintezom drugog glasnika [[ciklični adenozin-monofosfat|cAMP-a]].<ref name="pmid19698759">{{cite journal | vauthors = Rosner W, Hryb DJ, Kahn SM, Nakhla AM, Romas NA | title = Interactions of sex hormone-binding globulin with target cells | journal = Molecular and Cellular Endocrinology | volume = 316 | issue = 1 | pages = 79–85 | date = Mar 2010 | pmid = 19698759 | doi = 10.1016/j.mce.2009.08.009 }}</ref> Stoga se čini da kompleks SHBG / SHBG-R djeluje kao [[membranski receptor|transmembranski]] steroidni receptor koji je sposoban da prenosi signale u unutrašnjost ćelija. == Također pogledajte== * [[Membranski steroidni receptor]] * [[Jedarni receptor]] == Reference == {{refspisak|33em}} ==Vanjski linkovi== * {{MeshName|Steroid+Receptors}} * {{cite web | vauthors = Messer WS | publisher = The University of Toledo| date = 3. 4. 2000 | url = http://www.neurosci.pharm.utoledo.edu/MBC3320/steroids.htm#receptors | title = MBC 3320 Steroid hormones and receptors | archive-url = https://web.archive.org/web/20080417041551/http://www.neurosci.pharm.utoledo.edu/MBC3320/steroids.htm | archive-date = 17. 4. 2008 | url-status = dead}} * https://web.archive.org/web/20061230202811/http://users.rcn.com/jkimball.ma.ultranet/BiologyPages/S/SteroidREs.html * http://www.guidetopharmacology.org/GRAC/FamilyDisplayForward?familyId=107 * http://humupd.oxfordjournals.org/content/6/3/225.full.pdf {{Transcripcijski faktori}} {{Receptor/signalni modulatori}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Receptori]] sif02sgro7gacaj8wvfttoavetn2i5l 0 493216 3925567 3781529 2026-09-20T02:49:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925567 wikitext text/x-wiki {{Infokutija košarkaška reprezentacija | država = Irska | logo = KS Irske logo.png | FIBA_poredak = {{FIBA svjetski poredak|IRL}} | pridruženi_FIBA = 1947. | FIBA_zona = FIBA Evropa | nacionalni_savez = [[Irski košarkaški savez|IKS]] | prva_utakmica = {{KOŠ|MEKS}} 71–9 {{KOŠ-D|IRS}}<br>([[London]], Engleska; 2. august 1948) | najveća_pobjeda = {{KOŠ|IRS}} 112–39 {{KOŠ-D|GIB}}<br>([[Cardiff]], Vels; 12. decembar 1990) | najveći_poraz = {{KOŠ|ITA}} 128–49 {{KOŠ-D|IRS}}<br>([[Edinburgh]], Škotska; 3. maj 1976) | selektor = Mark Keenan | nadimak = ''Na buachaillí i nglas''<br>(Dječaci u zelenom) | šablon_medalja = | OI_nastupi = 1 | OI_medalje = - | SP_nastupi = 1 | SP_medalje = - | zona_prvenstvo = [[Evropsko prvenstvo u košarci|Evropsko prvenstvo]] | zona_nastupi = - | zona_medalje = | zona2_prvenstvo = [[FIBA Evropsko prvenstvo za male zemlje|Prvenstvo za male zemlje]] | zona2_nastupi = 7 | zona2_medalje = [[Datoteka:Gold medal with cup.svg|16px]] ''Zlato'': (1994, 2021)<br>[[Datoteka:Silver medal with cup.svg|16px]] ''Srebro'': (1988)<br>[[Datoteka:Bronze medal with cup.svg|16px]] ''Bronza'': (2018) | d_uzorak_t = _basketballblankborder | d_tijelo = 169b62 | d_šorc = ffffff | d_uzorak_š = _green stripes | g_uzorak_t = _basketballwhiteborder | g_tijelo = 169b62 | g_šorc = 169b62 | g_uzorak_š = _whitesides }} '''Košarkaška reprezentacija Irske''' ([[irski jezik|irski]]: Foireann cispheile náisiúnta na hÉireann) predstavlja [[Irska|Irsku]] na međunarodnim [[košarka]]škim takmičenjima i njom upravlja [[Košarkaški savez Irske]], sa igračima iz [[Irska|Republike Irske]] i [[Sjeverna Irska|Sjeverne Irske]]. Irska je trenutno na 95. mjestu na [[FIBA svjetski poredak|FIBA svjetskom poretku]]. Irska nema mnogo historije na međunarodnoj sceni, jer tek treba da dođu do plasmana za vrhunske turnire kao što su [[Evropsko prvenstvo u košarci|EuroBasket]] ili [[Svjetsko prvenstvo u košarci|FIBA Svjetsko prvenstvo]]. Ipak, reprezentacija je uspjela jednom doći do [[Košarka na Olimpijskim igrama|Ljetnih olimpijskih igara]], [[Košarka na Olimpijskim igrama 1948.|1948]]. godine. ==Ekipa== ===Trenutna ekipa=== Sastav za utakmice pretkvalifikacija za EuroBasket 2025. koje su se igrale 30. juna i 3. jula 2022. protiv [[Košarkaška reprezentacija Austrije|Austrije]] i [[Košarkaška reprezentacija Švicarske|Švicarske]].<ref>{{cite web|title=Keenan names final 12 for EuroBasket pre-qualifiers against Austria and Switzerland|url=https://ireland.basketball/20220628092227-keenan-names-final-12-for-fiba-eurobasket-games-with-austria-and-switzerland|publisher=ireland.basketball|access-date=28. 6. 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Ireland during the EuroBasket 2025 Pre-Qualifiers in June/July 2022|url=https://www.fiba.basketball/eurobasket/2025/pre-qualifiers/team/Ireland|access-date=30. 6. 2022}}</ref> {{FIBA roster header|team=reprezentacije Irske | color1 = white| bg1 = green| color2 = white| bg2 = green}} <!-- list of players --> {{FIBA player|df=y| num = 4 | nat = IRS | name = Adrian O'Sullivan | pos = G | m = 1.86 | year = 1993 | month = 7 | date = 21 | compyear = 2022 | compmonth = 6 | compdate = 30 | clublink = [[Ballincollig (košarkaški klub)|Ballincollig]]}} {{FIBA player|df=y| num = 5 | nat = USA | name = Christopher Fulton | pos = PG | m = 1.83 | year = 2002 | month = 6 | date = 24 | compyear = 2022 | compmonth = 6 | compdate = 30 | clublink = [[Lafayette Leopards (muška košarka)|Lafayette College]]}} {{FIBA player|df=y| num = 6 | nat = IRS | name = Lorcan Murphy | pos = SG/SF | m = 1.86 | year = 1994 | month = 12 | date = 8 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Templeogue (košarkaški klub)|Templeogue]]}} {{FIBA player|df=y| num = 7 | nat = KIP | name = Sean Flood | note = C | pos = SG | m = 1.88 | year = 1996 | month = 9 | date = 10 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Omonia B.C.|Omonia]]}} {{FIBA player|df=y| num = 9 | nat = IRS | name = Eoin Quigley | dab = basketball | pos = F | m = 1.96 | year = 1991 | month = 9 | date = 18 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Tralee Warriors]]}} {{FIBA player|df=y| num = 12 | nat = SJI | name = Conor Quinn | pos = SG | m = 1.85 | year = 1995 | month = 7 | date = 10 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Belfast Star]]}} {{FIBA player|df=y| num = 13 | nat = ISL | name = Jordan Blount | pos = F | m = 1.98 | year = 1997 | month = 1 | date = 5 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Ungmennafélagið Sindri|Sindri]]}} {{FIBA player|df=y| num = 15 | nat = ESP | name = James Gormley | pos = C | m = 2.04 | year = 1999 | month = 8 | date = 31 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[CB Agüimes|Agüimes]]}} {{FIBA player|df=y| num = 18 | nat = IRS | name = Cian Heaphy | pos = PG | m = 1.89 | year = 2000 | month = 4 | date = 1 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Neptune (košarkaški klub)|Neptune]]}} {{FIBA player|df=y| num = 21 | nat = ISL | name = Taiwo Badmus | pos = F | m = 2.00 | year = 1993 | month = 7 | date = 3 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Tindastóll (košarkaški klub)|Tindastóll]]}} {{FIBA player|df=y| num = 23 | nat = URU | name = Will Hanley | pos = C | m = 2.01 | year = 1990 | month = 3 | date = 12 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Hebraica Macabi]]}} {{FIBA player|df=y| num = 33 | nat = USA | name = Aidan Igiehon | pos = F/C | m = 2.08 | year = 2000 | month = 8 | date = 17 | compyear = 2022 | compmonth = 9 | compdate = 18 | clublink = [[Grand Canyon Antelopes (muška košarka)|Grand Canyon University]]}} {{FIBA roster footer | head_coach = *{{ZD|IRS}} Mark Keenan | asst_coach= *{{ZD|IRS}} Adrian Fulton *{{ZD|IRS}} Puff Summers |otherlegend= * '''(C)''' Kapiten ekipe *'''Klub''' – posljednji klub<br />prije utakmica *'''Godine''' – starost igrača<br />na dan 18. septembar 2022. }} ===Postava=== {{Basketball depth chart | line_color = 008000 | alt_color = fff | starter_c = Will Hanley | starter_pf = Jordan Blount | starter_sf = Taiwo Badmus | starter_sg = Sean Flood | starter_pg = Christopher Fulton | bench 1_c = Aidan Igiehon | bench 1_pf = James Gormley | bench 1_sf = Lorcan Murphy | bench 1_sg = Conor Quinn | bench 1_pg = Adrian O'Sullivan | bench 2_c = | bench 2_pf = | bench 2_sf = Eoin Quigley | bench 2_sg = Cian Heaphy | bench 2_pg = | bench 3_c = | bench 3_pf = | bench 3_sf = | bench 3_sg = | bench 3_pg = }} ===Selektori kroz historiju=== *{{ZD|IRS}}/{{flagicon|USA}} [[Jay Larrañaga]] (2008–2010) *{{ZD|IRS}} [[Mark Keenan (košarka)|Mark Keenan]] (2014) *{{ZD|IRS}} [[Colin O'Reilly]] (2015) *{{ZD|USA}} [[Pete Strickland]] (2016–2018)<ref>{{cite web|title=Pete Strickland takes over as head man of the Irish men's national team |url=https://www.rte.ie/sport/basketball/2018/1008/1001786-basketball-ireland-name-mark-keenan-as-national-coach/|access-date=18. 11. 2016}}</ref> *{{ZD|IRS}} [[Mark Keenan (basketball)|Mark Keenan]] (2019–)<ref>{{cite web|title=Basketball Ireland names Mark Keenan coach of the men's national team |url=https://www.rte.ie/sport/basketball/2018/1008/1001786-basketball-ireland-name-mark-keenan-as-national-coach/|access-date=8. 10. 2018}}</ref> ==Oprema== ===Proizvođač=== 2016: [[Macron (sportska oprema)|Macron]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[http://www.basketballireland.ie Službeni sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171222232356/http://www.basketballireland.ie/ |date=22. 12. 2017 }} *[http://www.fiba.basketball/federation/Ireland Irska] na sajtu FIBA-e *[http://www.eurobasket.com/Ireland/basketball-National-Team.asp Irska] na ''Eurobasket.com'' *[http://www.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//tid/305/_//teams.html Košarkaški rekordi Irske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170108191158/http://www.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//tid/305/_//teams.html |date=8. 1. 2017 }} na FIBA Archive {{Evropske košarkaške reprezentacije}} [[Kategorija:Košarkaške reprezentacije|Irska]] [[Kategorija:Košarka u Irskoj]] [[Kategorija:Irske reprezentacije|Košarka]] n9n5scf4542ggj1tz6j9ltrhz3wno9b 0 493255 3925571 3663413 2026-09-20T04:37:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925571 wikitext text/x-wiki {{Infokutija novine | naziv = La Gazzetta dello Sport | logo = La Gazzetta dello Sport logo.svg | logo_veličina = | logo_okvir = | logo_alt = | slika = Gazzetta Sport 2-1-1899.jpg | veličina_slike = | okvir_slike = | slika_alt = | tekst = Broj od 2. januara 1899. | moto = "Sve ružičasto u životu" | vrsta = Dnevne novine | format = [[Berliner (format)|Berliner]] (šest kolona) | vlasnici = [[RCS MediaGroup]] | osnivači = [[Eugenio Camillo Costamagna]] i [[Eliso Rivera]] | izdavač = | predsjednik = | urednik = | glavni_urednik = [[Stefano Barigelli]] | zamjenik_urednika = | pomoćnik_urednika = | generalni_urednik = | generalni_direktor = [[Francesco Carione]] | urednik_novosti = | generalni_urednik_dizajna = | kampusni_urednik = | šef_kampusa = | metor_urednik = | metro_šef = | urednik_kolumne = | sportski_urednik = | urednik_fotografije = | zaposleni = | osnovane = 3. april 1896. | političko = | jezik = [[Italijanski jezik|Italijanski]] | prestale_se_objavljivati = | ponovo_pokrenute = | sjedište = Via Angelo Rizzoli 8, [[Milano]] | tiraž = 149.962<ref name="ads2020">{{cite web|url=http://www.adsnotizie.it|title=Accertamenti Diffusione Stampa|access-date=30. 10. 2021|language=italijanski}}</ref> | datum_tiraža = 2020 | čitalaštvo = | sestrinske_novine = ''[[Corriere della Sera]]'' | ISSN = 1120-5067 | oclc = | RNI = | web-sajt = ''gazzetta.it'' | besplatne_internetske_arhive = | interaktivni_direktor = | država_objave = | grad_objave = }} '''''La Gazzetta dello Sport''''' [[italija]]nske su dnevne [[sport]]ske novine. Godine 2018. bile su najčitanije dnevne novine u zemlji.<ref>{{Cite web|url= https://www.campaignlive.co.uk/article/world-milan---la-gazzetta-dello-sport-popular-italian-daily/648661|title= The World: Milan – La Gazzetta dello Sport still most popular Italian daily|website= campaignlive.co.uk|access-date= 1. 1. 2019}}{{Mrtav link}}</ref> Nedjeljno izdanje zove se ''La Gazzetta Sportiva''. == Historija i profil == ''Gazzettu'' su osnovali [[Eugenio Camillo Costamagna]] i [[Eliso Rivera]].<ref>{{cite news|title=Ecco come e quando è nata "La Gazzetta dello Sport" e perché si chiama così|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1998/settembre/11/Ecco_come_quando_nata_Gazzetta_ga_0_9809115405.shtml|access-date=4. 5. 2019 |website= Gazzetta.it|date=11. 9. 1998 |language= italijanski}}</ref> Prvi broj izašao je 3. aprila 1896, na vrijeme da se pokriju [[Olimpijske igre 1896.|prve moderne]] [[Olimpijske igre]] u [[Atina|Atini]]. Sjedište je u [[Milano|Milanu]].<ref>{{cite book|author=Paddy Agnew|title=Forza Italia: The Fall and Rise of Italian Football|url=https://books.google.com/books?id=9fvrR9gyujgC&pg=PA161|access-date=5. 2. 2015|date=29. 2. 2012|publisher=Ebury Publishing |isbn=978-1-4481-1764-2|page=161}}</ref> Uloga ''Gazzette'' nadilazi obavještavanje o najnovijim događajima; novine su od 1909. direktno uključene u organizaciju [[biciklizam|biciklističke]] utrke [[Giro d'Italia]]. Od 1976. ''Gazzetta'' je dio [[RCS MediaGroup]]a.<ref name=kba/> Izlazila je u [[cijeli format|cijelom formatu]] do 2008, kada je prešla na [[tabloid (format)|tabloidni]].<ref name=kba>{{cite news|title=Italy's leading sports title boosts circulation|url=http://www.kba.com/nl/news/detail/article/rcs-mediagroup-completes-full-colour-conversion-of-la-gazzetta-dello-sport-with-four-41-kba-commanders/page/13/back/50/|access-date=5. 2. 2015|work=König and Bauer Group|date=23. 10. 2008|archive-date=5. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205204618/http://www.kba.com/nl/news/detail/article/rcs-mediagroup-completes-full-colour-conversion-of-la-gazzetta-dello-sport-with-four-41-kba-commanders/page/13/back/50/|url-status=dead}}</ref> Štampa se na [[ružičasta|ružičastom]] [[papir]]u, a ukupni broj čitalaca može doseći i tri miliona. Iako pokriva širok raspon sportova, daleko najviše prostora posvećeno je [[nogomet]]u – 24 do 28 stranica od 40. U tim člancima često su prisutni nagađanja i senzacionalizam umjesto čistog izvještavanja o utakmicama. ''Gazzetta'' ima dobre rezultate u kampanjskom novinarstvu i igrala je znatnu ulogu u otkrivanju skandala [[Italijanski nogometni skandal 2006.|Calciopoli]] 2006, koji je uzdrmao italijanski nogomet i doveo do izbacivanja [[Juventus FC|Juventusa]] u [[Serie B|Seriju B]] te oduzimanja bodova drugim vodećim klubovima. [[Datoteka:La Gazzetta dello Sport.jpg|mini|lijevo|''Gazzetta'' uz [[kahva|kahvu]]]] Dana 3. aprila 2016. novine su obilježile 120. godišnjicu izlaženja brojem štampanom na [[zelena|zelenom]] papiru, kakav je bio u početku.<ref>{{Cite web |url= http://120anni.gazzetta.it/|title=Gazzetta compie 120 anni. Festeggia con noi: aiutaci a decretare la Leggenda delle leggende e vinci fantastici premi! |website=120anni.gazzetta.it|access-date=29. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202002454/http://120anni.gazzetta.it/|archive-date=2. 2. 2017|url-status=dead}}</ref> == Tiraž == Godine 1990. tiraž ''Gazzette'' bio je 809.000 primjeraka,<ref>{{cite book|editor1=David Forgacs|editor2=Robert Lumley|title=Italian Cultural Studies:An Introduction|url=https://www.questia.com/read/99405254/italian-cultural-studies-an-introduction|date=1996|publisher=Štamparija Univerziteta u Oxfordu |location=[[Oxford]]|access-date=|archive-date=28. 12. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228184127/https://www.questia.com/read/99405254/italian-cultural-studies-an-introduction|url-status=dead}}</ref> a 1997. zauzimala je treće mjesto na listi najtiražnijih novina u Italiji sa 401.000 primjeraka.<ref>{{cite web|author1=José L. Álvarez |author2=Carmelo Mazza |author3=Jordi Mur |title=The management publishing industry in Europe |url= http://www.iese.edu/research/pdfs/OP-99-04-E.pdf |publisher= Univerzitet Navarre |access-date=27. 4. 2015 |format= Occasional Paper No:99/4 |date= oktobar 1999 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100630042406/http://www.iese.edu/research/pdfs/OP-99-04-E.pdf |archive-date=30. 6. 2010}}</ref> Četiri godine kasnije tiraž je bio 445.000 primjeraka (20. mjesto na listi najprodavanijih novina u [[Evropa|Evropi]]),<ref name=adsm>{{cite news|author=Adam Smith|title=Europe's Top Papers|url=http://www.campaignlive.co.uk/news/164161/|access-date=5. 2. 2015|date=15. 11. 2002|archive-date=13. 3. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313014847/http://www.campaignlive.co.uk/news/164161/|url-status=dead}}</ref> a 2008. smanjen je na 368.848.<ref>{{cite web |url= http://www.adsnotizie.it/certif/certificati_2008.xls |title= Data for average newspaper circulation. Survey on 2008 in Italy |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722023523/http://www.adsnotizie.it/certif/certificati_2008.xls |archive-date=22. 7. 2011}}</ref> [[Internet]]ska verzija novina bila je na 18. mjestu najposjećenijih [[veb-sajt]]ova u Italiji 2011.<ref>{{cite web|author1=Gianpietro Mazzoleni |author2= Giulio Vigevani|title=Mapping Digital Media: Italy|url=http://www.opensocietyfoundations.org/sites/default/files/mapping-digital-media-italy-20130605.pdf |work=Open Society Foundation|access-date=24. 11. 2014|format=Izvještaj|date=10. 8. 2011}}</ref> == Također pogledajte == * [[Gazzetta Sports Awards]] * [[Candido Cannavò]], urednik od 1983. do 2002. * [[Gazzetta TV]] * [[Masovni mediji u Italiji]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.gazzetta.it/ Službeni sajt] [[Kategorija:Novine u Italiji]] [[Kategorija:Novine osnovane 1896.]] [[Kategorija:Sportske novine]] k9h8nhkoxsi8l99m4u04afrxglw5dfb 0 493304 3925566 3520975 2026-09-20T02:45:48Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925566 wikitext text/x-wiki '''[[Košarka]]ški turniri''' održani su na svim izdanjima '''[[Igre malih evropskih država|Igara malih evropskih država]]''' osim na onima koje je organizirao [[Lihtenštajn]]. ==Muški turnir== {|class="wikitable" |- ! Godina !! style="background-color:gold"|Zlato !! style="background-color:silver"|Srebro !! style="background-color:#cc9966"|Bronza |- | {{ZD|SMR|1862}} 1985 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|MLT}} |- | {{ZD|MNK}} 1987 || '''{{KOŠ|MNK}}''' || {{KOŠ|ISL}} || {{KOŠ|MLT}} |- | {{ZD|KIP|1960}} 1989 || '''{{KOŠ|AND}}''' || {{KOŠ|KIP|1960}} || {{KOŠ|ISL}} |- | {{ZD|AND}} 1991 || '''{{KOŠ|ISL}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|KIP|1960}} |- | {{ZD|MLT}} 1993 || '''{{KOŠ|ISL}}''' || {{KOŠ|KIP|1960}} || {{KOŠ|LUX}} |- | {{ZD|LUX}} 1995 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|ISL}} |- | {{ZD|ISL}} 1997 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|MLT}} || {{KOŠ|ISL}} |- | {{ZD|LIH}} 1999 || align=center colspan=3 {{N/A|-}} |- | {{ZD|SMR|1862}} 2001 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|ISL}} || {{KOŠ|SMR}} |- | {{ZD|MLT}} 2003 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|ISL}} || {{KOŠ|LUX}} |- | {{ZD|AND}} 2005 || '''{{KOŠ|KIP|1960}}''' || {{KOŠ|ISL}} || {{KOŠ|LUX}} |- | {{ZD|MNK}} 2007 || '''{{KOŠ|ISL}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|SMR}} |- | {{ZD|KIP}} 2009 || '''{{KOŠ|KIP}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|AND}} |- | {{ZD|LIH}} 2011 || align=center colspan=3 {{N/A|-}} |- | {{ZD|LUX}} 2013 || '''{{KOŠ|KIP}}''' || {{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|ISL}} |- | {{ZD|ISL}} 2015 || '''{{KOŠ|MNE}}''' || {{KOŠ|ISL}} || {{KOŠ|LUX}} |- | {{ZD|SMR}} 2017 || '''{{KOŠ|KIP}}''' || {{KOŠ|MNE}} || {{KOŠ|ISL}} |- | {{ZD|MNE}} 2019 || '''{{KOŠ|MNE}}''' ||{{KOŠ|LUX}} || {{KOŠ|ISL}} |- |} ===Tabela medalja=== {{Medals table | caption = | host = | flag_template = KOŠ | event = | team = | gold_KIP = 9 | silver_KIP = 2 | bronze_KIP = 1 | gold_ISL = 3 | silver_ISL = 5 | bronze_ISL = 6 | gold_MNE = 2 | silver_MNE = 1 | bronze_MNE = 0 | gold_AND = 1 | silver_AND = 0 | bronze_AND = 1 | gold_MNK = 1 | silver_MNK = 0 | bronze_MNK = 0 | gold_LUX = 0 | silver_LUX = 7 | bronze_LUX = 4 | gold_MLT = 0 | silver_MLT = 1 | bronze_MLT = 2 | gold_SMR = 0 | silver_SMR = 0 | bronze_SMR = 2 }} ===Detalji učešća=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |-valign=bottom !Team !{{ZD|SMR}}<br/>1985 !{{ZD|MNK}}<br/>1987 !{{ZD|KIP|1960}}<br/>1989 !{{ZD|AND}}<br/>1991 !{{ZD|MLT}}<br/>1993 !{{ZD|LUX}}<br/>1995 !{{ZD|ISL}}<br/>1997 !{{ZD|SMR}}<br/>2001 !{{ZD|MLT}}<br/>2003 !{{ZD|AND}}<br/>2005 !{{ZD|MNK}}<br/>2007 !{{ZD|KIP}}<br/>2009 !{{ZD|LUX}}<br/>2013 !{{ZD|ISL}}<br/>2015 !{{ZD|SMR}}<br/>2017 !{{ZD|MNE}}<br/>2019 |- |align=left|{{KOŠ|AND}} || 4. || || bgcolor=gold|1. || 4. || 4. || 6. || 6. || 7. || 5. || 5. || 4. || bgcolor=#cc9966|3. || 4. || 4. || 5. || |- |align=left|{{KOŠ|KIP}} || bgcolor=gold|1. || 5.|| bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || {{Tooltip|DK|Diskvalifikovan}} || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || || bgcolor=gold|1. || 5. |- |align=left|{{KOŠ|ISL}} || || bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=gold|1. || 4. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. |- |align=left|{{KOŠ|LUX}} || bgcolor=silver|2. || 6. || 4. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || 4. || 5. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || 4. || bgcolor=silver|2. |- |align=left|{{KOŠ|MLT}} || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. || 5. || 5. || 6. || 5. || bgcolor=silver|2. || 6. || 7. || || || 5. || || || || 4. |- |align=left|{{KOŠ|MNK}} || || bgcolor=gold|1. || 6. || 6. || || || || 4. || 6. || || 5. || || || || || |- |align=left|{{KOŠ|MNE}} || colspan=12 {{N/A|Nije učestvovala na Igrama malih evropskih država}} || || bgcolor=gold|1. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=gold|1. |- |align=left|{{KOŠ|SMR}} || || 4. || 7. || 7. || 5. || 4. || 5. || bgcolor=#cc9966|3. || 4. || 4. || bgcolor=#cc9966|3. || 6. || 5. || || 6. || |} ==Ženski turnir== {|class="wikitable" |- ! Godina !! style="background-color:gold"|Zlato !! style="background-color:silver"|Srebro !! style="background-color:#cc9966"|Bronza |- | {{ZD|SMR}} 1985 || colspan=3 rowspan=2 {{N/A|-}} |- | {{ZD|MNK}} 1987 |- | {{ZD|KIP|1960}} 1989 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|KIP|1960}} |- | {{ZD|AND}} 1991 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|KIP|1960}} || {{KOŠ-Ž|ISL}} |- | {{ZD|MLT}} 1993 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|MLT}} |- | {{ZD|LUX}} 1995 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|KIP|1960}} |- | {{ZD|ISL}} 1997 || '''{{KOŠ-Ž|ISL}}''' || {{KOŠ-Ž|LUX}} || {{KOŠ-Ž|MLT}} |- | {{ZD|LIH}} 1999 || colspan=3 rowspan=2 {{N/A|-}} |- | {{ZD|SMR}} 2001 |- | {{ZD|MLT}} 2003 || '''{{KOŠ-Ž|MLT}}''' || {{KOŠ-Ž|KIP|1960}} || {{KOŠ-Ž|ISL}} |- | {{ZD|AND}} 2005 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|MLT}} |- | {{ZD|MNK}} 2007 || align=center colspan=3 {{N/A|-}} |- | {{ZD|KIP}} 2009 || '''{{KOŠ-Ž|MLT}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|LUX}} |- | {{ZD|LIH}} 2011 || align=center colspan=3 {{N/A|-}} |- | {{ZD|LUX}} 2013 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|KIP}} |- | {{ZD|ISL}} 2015 || '''{{KOŠ-Ž|LUX}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|MLT}} |- | {{ZD|SMR}} 2017 || '''{{KOŠ-Ž|MLT}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|LUX}} |- | {{ZD|MNE}} 2019 || '''{{KOŠ-Ž|MNE}}''' || {{KOŠ-Ž|ISL}} || {{KOŠ-Ž|LUX}} |- |} ===Tabela medalja=== {{Medals table | caption = | host = | flag_template = KOŠ-Ž | event = | team = | gold_LUX = 7 | silver_LUX = 1 | bronze_LUX = 2 | gold_MLT = 3 | silver_MLT = 0 | bronze_MLT = 4 | gold_ISL = 1 | silver_ISL = 9 | bronze_ISL = 2 | gold_MNE = 1 | silver_MNE = 0 | bronze_MNE = 0 | gold_KIP = 0 | silver_KIP = 2 | bronze_KIP = 4 }} ===Detalji učešća=== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |-valign=bottom !Team !{{ZD|KIP|1960}}<br/>1989 !{{ZD|AND}}<br/>1991 !{{ZD|MLT}}<br/>1993 !{{ZD|LUX}}<br/>1995 !{{ZD|ISL}}<br/>1997 !{{ZD|MLT}}<br/>2003 !{{ZD|AND}}<br/>2005 !{{ZD|KIP|1960}}<br/>2009 !{{ZD|LUX}}<br/>2013 !{{ZD|ISL}}<br/>2015 !{{ZD|SMR}}<br/>2017 !{{ZD|MNE}}<br/>2019 |- |align=left|{{KOŠ-Ž|AND}} || || || || || || || 4. || || || || || |- |align=left|{{KOŠ-Ž|KIP}} || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || 4. || bgcolor="#cc9966" |3. || 4. || bgcolor="silver" |2. || || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. || || 4. || 6. |- |align=left|{{KOŠ-Ž|ISL}} || bgcolor=silver|2. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. || bgcolor=silver|2. |- |align=left|{{KOŠ-Ž|LUX}} || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=silver|2. || 4. || bgcolor=gold|1. || 4. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=#cc9966|3. |- |align=left|{{KOŠ-Ž|MLT}} || || 4. || bgcolor="#cc9966" |3. || 4. || bgcolor="#cc9966" |3. || bgcolor=gold|1. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=gold|1. || 4. || bgcolor=#cc9966|3. || bgcolor=gold|1. || 4. |- |align=left|{{KOŠ-Ž|MNK}} || 4. || || || || || || || || || 4. || || 5. |- |align=left|{{KOŠ-Ž|MNE}} || colspan=8 {{N/A|Nije učestvovala na Igrama malih evropskih država}} || || || || bgcolor=gold|1. |} ==Reference== *{{cite web |url=http://www.andorra2005.ad/aplicacions/descarregarArxiu.aspx?Arxiu=/en/jocs05/historia/estadistiques_participacio.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20051223162819/http://www.andorra2005.ad/aplicacions/descarregarArxiu.aspx?Arxiu=%2Fen%2Fjocs05%2Fhistoria%2Festadistiques_participacio.pdf |url-status=dead |archive-date=23. 12. 2005 |title=Statistics on GSSE Participation 1985–2003 |access-date=12. 6. 2007 |last=Remo |first=Raimondi |author2=Manlio Molinari |author3=Eros Bologna |year=2003 |format=PDF }} *[https://www.timesofmalta.com/articles/view/20030513/sport/national-teams-eyeing-medals-positions.150300 Times of Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180702011417/https://www.timesofmalta.com/articles/view/20030513/sport/national-teams-eyeing-medals-positions.150300 |date=2. 7. 2018 }} *[https://web.archive.org/web/20170101001852/http://www.olympic.org.cy/nqcontent.cfm?a_name=viewsports&sport_id=1393&event_id=1778 Cypriot Olympic Committee] *[http://kki.is/landslid/ Iceland basketball teams results] ==Vanjski linkovi== *[http://www.aasse.org Atletski savez malih država Evrope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018035617/http://www.aasse.org/ |date=18. 10. 2018 }} {{Međunarodna košarka}} [[Kategorija:Košarkaška takmičenja u Evropi|Igre malih evropskih država]] 30y94njvvevtcnejy2fx92jd2ch2rlb 0 494375 3925557 3913562 2026-09-19T21:30:51Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925557 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fiktivni lik | boja = | ime = James T. Kirk | serija = [[Zvjezdane staze]] | slika = William Shatner Star Trek.JPG | prvo = "The Man Trap" (1966) <br/> ([[Zvjezdane staze: Originalna serija]]) | zadnje = "A Quality of Mercy" (2022) <br/> ([[Star Trek: Strange New Worlds]]) | kreator = [[Gene Roddenberry]] | portretirao = [[William Shatner]] (1966–1994) <br/> [[Chris Pine]] (2009–sadašnjost) <br/> [[Paul Wesley]] (2022–sadašnjost) | glas = | oznaka6 = | podaci6 = | oznaka7 = | podaci7 = | oznaka8 = | podaci8 = <!-- ** Informacije ** --> | nadimak = | alias = | vrsta = | rod = | zanimanje = | titula = Kadet <br/> Zastavnik <br/> Zapovjednik <br/> Kapetan <br/> Admiral | porodica = George Kirk (otac) <br/> Winona Kirk (majka) <br/> George Samuel Kirk (brat) <br/> Tiberius Kirk (djed) <br/> James (djed) <br/> Aurelan Kirk (svastika) <br/> Peter Kirk (nećak) <br/> 2 drugih nećaka | supruga = Miramanee | djeca = David Marcus | rodbina = | religija = | nacionalnost = | oznaka22 = | podaci22 = | oznaka23 = | podaci23 = | oznaka24 = | podaci24 = <!-- ** extra ** --> | zaglavlje25 = | oznaka26 = | podaci26 = | oznaka27 = | podaci27 = | oznaka28 = | podaci28 = }} '''James Tiberius Kirk''' je izmišljeni lik u [[Sjedinjene Američke Države|američkoj]] medijskoj [[Naučna fantastika|naučnofantastičnoj]] franšizi [[Zvjezdane staze|Zvjezdanih staza]]. Prvobitno ga je igrao kanadski glumac [[William Shatner]], a prvi put se pojavljuje u Zvjezdanim stazama služeći na brodu [[USS Enterprise]] kao kapetan. Kirk vodi svoju ekipu dok istražuju nove svjetove, nove civilizacije i "hrabro ide tamo gdje nijedan čovjek nije otišao". Često se likovi [[Spock]]a i [[Leonard McCoy|Leonarda "Bonesa" McCoya]] ponašaju kao njegova logični i emocionalni zvučnik. Kirk se također pojavljivao u brojnim filmovima, knjigama, stripovima, web epizodama i video igricama. Prvi put se pojavljuje u epizodi [[Zvjezdane staze|Zvjezdanih staza]], "''The Man Trap''", emitovanoj 8. 9. 1966, iako je prva snimljena epizoda sa Shatnerom bila "''Where No Man Has Gone Before''", koja je zadržala mnoge elemente prvog pilota "''Kavez''". Shatner je nastavio ulogu u tri sezone serije, a kasnije je dao glas animiranoj verziji Kirka u [[Zvjezdane staze: Animirana serija|Animiranoj seriji]] (1973–1974). Shatner se vratio ulozi u [[Zvjezdane staze: Film|Filmu]] (1979), te u šest narednih filmova. Američki glumac [[Chris Pine]] tumači alternativnu mlađu verziju lika u filmu [[Zvjezdane staze (2009)|Zvjezdane staze]] iz 2009. Pine je ponovio svoju ulogu u filmu ''[[Zvjezdane staze: U tami|U tami]]'' (2013) i ''[[Zvjezdane staze: S one strane|S one strane]]'' (2016). [[Paul Wesley]] portretira Kirka glavne vremenske linije u Paramount seriji [[Zvjezdane staze: Čudni novi svjetovi|''Čudni novi svjetovi'']], smještenom prije Kirkovog zapovjedanja Enterpriseom.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2022/03/star-trek-strange-new-worlds-james-t-kirk-paul-wesley-1234979489/|title='Star Trek: Strange New Worlds' Finds Its James T. Kirk With Paul Wesley|last1=White|first1=Peter|date=15. 3. 2022|website=Deadline|access-date=15. 3. 2022}}</ref> Drugi glumci su glumili lik u medijima koje su kreirali obožavatelji, a lik je bio predmet brojnih parodija i satire. == Biografija == James Kirk je rođen u Riversideu, Iova, 22. 3. 2233,<ref>{{cite web|url=https://www.startrek.com/database_article/james-t-kirk|title=Kirk|website=Star Trek|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313124728/https://www.startrek.com/database_article/james-t-kirk|archive-date=13. 3. 2022|url-status=live|access-date=11. 10. 2020|author=<!--Not stated-->}}</ref> gdje su ga odgajali njegovi roditelji, George i Winona Kirk.<ref>{{cite book|last=Carey|first=Diane|url=https://archive.org/details/bestdestiny00care/page/38|title=Best Destiny|year=1993|isbn=978-0-671-79588-7|page=[https://archive.org/details/bestdestiny00care/page/38 38]|quote=George and Winona Kirk, and their boys, George Samuel, Junior, and James Tiberius|author-link=Diane Carey}}</ref> Iako rođen na [[Zemlja (planeta)|Zemlji]], Kirk je neko vrijeme živio na Tarsusu IV, gdje je bio jedan od devet preživjelih svjedoka masakra 4.000 kolonista od strane Kodosa Dželata. Brat Džejmsa Kirka, George Semuel Kirk, prvi put se pominje u "''Od čega su napravljene male devojčice''?" a predstavljen je i ubijen u epizodi "''Operacija: Uništi''!", ostavljajući za sobom troje djece.<ref name="Encyc">{{cite book|last1=Okuda|first1=Mike|title=[[The Star Trek Encyclopedia]]|last2=Okuda|first2=Denise|last3=Mirek|first3=Debbie|publisher=Pocket Books|year=1999|isbn=0-671-53609-5}}</ref><ref name="GrossAltman2016">{{cite book|last1=Gross|first1=Edward|url=https://books.google.com/books?id=CCN3CgAAQBAJ&pg=PA373|title=The Fifty-Year Mission: The Complete, Uncensored, Unauthorized Oral History of Star Trek: The First 25 Years|last2=Altman|first2=Mark A.|date=28. 6. 2016|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4668-7285-1|pages=372–374|access-date=31. 1. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725020054/https://books.google.com/books?id=CCN3CgAAQBAJ&pg=PA373|archive-date=25. 7. 2020|url-status=live}}</ref> Kirk je postao prvi i jedini student na [[Akademija Zvjezdane flote|Akademiji Zvjezdane flote]] koji je pobijedio test [[Kobayashi Maru]]a, dobivši pohvalu za razmišljanje izvan kutije nakon što je reprogramirao kompjuter da bi "scenario bez pobjede" učinio pobjedivim. Kirk je dobio terenski raspored kao zastavnik i poslan je na naprednu obuku na USS Republic. Zatim je unapređen u mlađeg poručnika, te se vratio na Akademiju Zvjezdane flote kao instruktor. Prema riječima prijatelja, učenici su mogli ili "razmišljati ili tonuti" u njegovom razredu, a sam Kirk je bio "gomila knjiga s nogama".<ref>{{cite episode|title=Where No Man Has Gone Before|episode-link=Where No Man Has Gone Before|series=Star Trek: The Original Series|credits=Written by [[Samuel A. Peeples]], directed by [[James Goldstone]]|network=[[NBC]]|airdate=9. 9. 1966|season=1|number=1}}</ref> Nakon što je diplomirao u prvih pet posto, Kirk je unaprjeđen u poručnika i služio je na brodu USS Farragut.<ref name="Encyc" /> Dok je bio dodijeljen Farragutu, komandovao je svojim prvim planetarnim istraživanjem i preživio smrtonosni napad koji je ubio veliki dio posade Farraguta,<ref name="Encyc" /> uključujući i njegovog zapovjednika, kapetana Garrovica. Kirk se godinama krivio što je oklijevao da aktivira oružje koje mu je dodijeljeno nakon što je ugledao prijetnju, sve dok kasniji susret sa stvorenjem nije pokazao da bi trenutno pucanje konvencionalnim oružjem bilo beskorisno. Kirk je postao najmlađi kapetan broda [[Zvjezdana flota|Zvjezdane flote]] nakon što je dobio komandu nad [[USS Enterprise]]om za petogodišnju misiju,<ref name="Encyc" /> od kojih su tri godine prikazane u originalnoj seriji Zvjezdanih staza. Kirkove najznačajnije veze u televizijskoj seriji su sa prvim službenikom [[Spock]]om i glavnim medicinskim službenikom dr. [[Leonard McCoy|Leonardom "Bonesom" McCoyom]].<ref name="compendium">{{cite book|last=Asherman|first=Alan|title=The Star Trek Compendium|url=https://archive.org/details/startrekcompendi0000ashe_h0u6|date=1. 5. 1993|isbn=978-0-671-79612-9}}</ref> McCoy je neko kome se Kirk povjerava a Spocku mu je suprotnost.<ref>{{cite book|last1=Solow|first1=Herbert|url=https://archive.org/details/isbn_9780671896287/page/240|title=Inside Star Trek The Real Story|last2=Justman|first2=Robert|date=juni 1997|publisher=[[Simon & Schuster]]|isbn=0-671-00974-5|page=[https://archive.org/details/isbn_9780671896287/page/240 240]|author-link1=Herbert Franklin Solow|author-link2=Robert Justman}}</ref> Mit o američkom superheroju Roberta Jewetta i Johna Sheltona Lawrencea opisuje Kirka kao "tvrdoglavim liderom koji gura sebe i svoju ekipu izvan ljudskih granica".<ref name="superhero230">{{cite book|last1=Lawrence|first1=John Shelton|title=[[The Myth of the American Superhero]]|last2=Jewett|first2=Robert|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-0-8028-4911-3|pages=[https://archive.org/details/mythofamericansu00lawr_0/page/230 230]|date=2002}}</ref> Terry J. Erdman i Paula M. Block, u svojoj knjizi ''Star Trek 101 primjer'', primjećuju da, iako je "lukav, hrabar i samouvjeren", Kirk također ima "sklonost da ignoriše propise Zvjezdane flote kada osjeća da cilj opravdava sredstva"; on je "suštinski oficir, čovjek među ljudima i heroj za vijekove".<ref>{{cite book|last=Erdmann|first=Terry J.|title=Star Trek 101|date=23. 9. 2008|isbn=978-0-7434-9723-7|page=3}}</ref> Iako Kirk kroz seriju postaje romantično povezan sa raznim ženama, kada je suočen s izborom između žene i Enterprisea, "njegov brod je uvijek pobjeđivao".<ref name="startreklives">{{cite book|last1=Lichtenberg|first1=Jacqueline|title=[[Star Trek Lives!]]|last2=Marshak|first2=Sondra|last3=Winston|first3=Joan|date=oktobar 1975|publisher=[[Transworld Publishers|Corgi]]|isbn=0-552-09914-7|location=London|author-link=Jacqueline Lichtenberg|author-link2=Sondra Marshak|author-link3=Joan Winston}}</ref> Roddenberry je u produkcijskim memoarima napisao da se Kirk ne boji da će pogriješiti, već se boji posljedica po svoj brod i posadu ako napravi grešku u procjeni.<ref name="memo">{{citation|url=http://missionlogpodcast.com/discovereddocuments/040/|title=Kirk, Spock and Other Continuing STAR TREK Characters|first=Gene|last=Roddenberry|author-link=Gene Roddenberry|date=18. 4. 1968|type=memo|access-date=10. 9. 2013|archive-date=14. 8. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130814060935/http://missionlogpodcast.com/discovereddocuments/040/|url-status=live}}</ref> Roddenberry piše:<blockquote>[Kirk] ima neke normalne muške nesigurnosti i sumnje, ali zna da ih nikada ne može pokazati – osim povremeno nasamo s brodskim hirurgom McCoyjem ili u narednim trenucima s gospodinom Spockom čije je mišljenje Kirk naučio da cijeni tako visoko.<ref name="memo" /></blockquote>U [[Zvjezdane staze: Film|Filmu]], admiral Kirk je šef operacija Zvjezdane flote, i preuzima komandu nad Enterpriseom od kapetana [[Willard Decker|Willarda Deckera]]. Novelizacija ''Filma'' tvorca Zvjezdanih staza [[Gene Roddenberry|Genea Roddenberryja]] prikazuje Kirka oženjenog za oficirku Zvjezdane flote poginulu tokom transportne nesreće.<ref>{{cite book|last1=Roddenberry|first1=Gene|url=https://archive.org/details/startrekthemotio00rodd/page/32|title=Star Trek: The Motion Picture: A Novel|last2=Livingston|first2=Harold|last3=Dean Foster|first3=Alan|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1979|isbn=978-0-671-25324-0|page=[https://archive.org/details/startrekthemotio00rodd/page/32 32]|quote=She had been ''perfection''--lover, friend, wife...}}</ref><ref>{{cite book|last1=Roddenberry|first1=Gene|url=https://archive.org/details/startrekthemotio00rodd/page/65|title=Star Trek: The Motion Picture: A Novel|last2=Livingston|first2=Harold|last3=Dean|first3=Alan|publisher=[[Simon & Schuster]]|year=1979|isbn=978-0-671-25324-0|page=[https://archive.org/details/startrekthemotio00rodd/page/65 65]|quote=''...what was Lori doing up here? She was dying.''...and then they were gone. The chamber was empty...."''Enterprise'', what we got back...didn't live long. Fortunately."}}</ref> Na početku ''[[Zbvjezdane staze 2: Khanov bijes|Khanov bijes]]'', Kirk preuzima komandu nad Enterpriseom od kapetana Spocka kako bi progonio svog neprijatelja iz "''Svemirskog sjemena''", Khan Noonien Singha. Film predstavlja Kirkovu bivšu ljubavnicu Carol i njegovog sina Davida Markusa. Spock, koji napominje da je "komandovanje zvjezdanim brodom [Kirkova] prva, najbolja sudbina", umire na kraju filma. U [[Zvjezdane staze 3: Potraga za Spockom|''Potrazi za Spockom'']], admiral Kirk vodi svoje preživjele oficire u uspješnoj misiji spašavanja Spocka s planete na kojoj se ponovo rodio. Iako je Kirk degradiran u kapetana u [[Zvjezdane staze 4: Putovanje kući|''Putovanju kući'']] zbog nepoštivanja naređenja Zvjezdane flote, on također prima komandu nad novim Enterpriseom, USS Enterprise-A (NCC 1701-A).<ref name="Encyc" /> Naređeno je da se brod povuče iz upotrebe na kraju [[Zvjezdane staze 6: Neotkrivena zemlja|''Neotkrivenoj zemlji'']]. U [[Zvjezdane staze: Sljedeća generacija|''Sljedećoj generaciji'']], kapetan [[Jean-Luc Picard]] pronalazi Kirka kako živi u bezvremenskom Nexusu, uprkos činjenici da je historija zabilježila njegovu smrt tokom prvog putovanja Enterprise-B, Kirk je pao u Nexus u incidentu koji je uzrokovao njegovu "smrt". Picard uvjerava Kirka da se vrati u epizodi "Picardov poklon''"'' kako bi spriječio negativca Sorana da uništi sunce Veridijana III. Iako Kirk u početku odbija ponudu, slaže se nakon što je shvatio da mu Nexus ne može dati jednu stvar koju je oduvijek tražio: sposobnost da napravi razliku. Njih dvojica napuštaju Nexus i zaustavljaju Sorana. Međutim, Kirk je smrtno ranjen i dok umire, Picard ga uvjerava da je pomogao da se "napravi razlika". Picard sahranjuje Kirka na planeti. [[William Shatner|Shatner]] je od tada napisao seriju romana u kojima Kirka vraća u život savez Borg-Romulanci da služi kao ubica protiv Picarda, ali je vraćen u normalno stanje i vraća se u privremenu aktivnu službu u Zvjezdanoj floti, uključujući suprotstavljanje njegovom kolegi iz [[Mirror Universe]]. == Kelvinova vremenska linija == U ovoj seriji, [[Chris Pine]] igra Kirka, [[Zachary Quinto]] glumi [[Spock]]a, [[Karl Urban]] igra [[Leonard McCoy|Bonesa McCoya]], [[Simon Pegg]] igra [[Montgomery Scott|Montgomeryja "Scottyja" Scotta]], [[Zoe Saldaña]] igra [[Nyotu Uhura|Nyotu Uhuru]], [[John Cho]] glumi [[Hikara Sulu|Hikaru Sulu]], a [[Anton Yelchin]] igra [[Pavel Chekov|Pavela Chekova]]. Serija se odvija u alternativnom toku događaja koji je poznat kao "Kelvinova vremenska linija"<ref>{{cite web|url=https://www.geek.com/tech/the-star-trek-movie-timeline-gets-official-name-the-kelvin-timeline-1659663/|title=The Star Trek movie timeline gets official name: the Kelvin Timeline|date=27. 6. 2016|work=Geek.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170423102643/https://www.geek.com/tech/the-star-trek-movie-timeline-gets-official-name-the-kelvin-timeline-1659663/|archive-date=23. 4. 2017|url-status=dead|access-date=9. 11. 2020}}</ref> koji otkriva različito porijeklo Kirka, formiranje njegove veze sa Spockom i kako su zajedno služili na Enterpriseu.<ref name="bglobe1">{{cite news|url=https://www.boston.com/ae/movies/articles/2009/05/05/a_fresh_frontier/|title=Star Trek|newspaper=[[The Boston Globe]]|access-date=6. 5. 2009|date=5. 5. 2009|first=Ty|last=Burr|pages=1|archive-date=7. 5. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090507070936/http://www.boston.com/ae/movies/articles/2009/05/05/a_fresh_frontier/|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="ewcover">{{cite magazine|url=http://ew.com/article/2008/10/18/star-trek-movie-inside-scoop/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|title='Star Trek' movie: Inside scoop!|access-date=15. 3. 2022|first=Jeff|last=Jensen|archive-date=4. 2. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090204064112/http://www.ew.com/ew/article/0,,20233502_4,00.html|url-status=live}}</ref> Dok je ''Originalna serija'' prikazala Kirka kao rođenog u [[Iowa|Iowi]], film Zvjezdanih staza ga prikazuje rođenog na šatlu koji bježi od zvjezdanog broda USS Kelvin u alternativnoj vremenskoj liniji u kojoj je njegov otac ubijen kada Kelvin napadne Romulanski brod iz budućnosti.<ref name="bglobe1" /> U filmu, George i Winona Kirk svom sinu daju ime James Tiberius po njegovim djedovima po majci, odnosno ocu.<ref>{{cite video|quote='''Winona''': We could name him after your father. '''George''': ''Tiberius''? You kidding me? No, that's the worst. Let's name him after your dad; let's call him ''Jim''.|date=8. 5. 2009|title=[[Star Trek (film)|Star Trek]]}}</ref> Iako film tretira određene detalje iz Zvjezdanih staza kao promjenjive, karakterizacije likova su zamišljene da "ostanu kakve jesu"<ref name="ewcover5">{{cite magazine|url=http://ew.com/article/2008/10/18/star-trek-movie-inside-scoop/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|title='Star Trek' movie: Inside scoop!|access-date=15. 3. 2022|first=Jeff|last=Jensen|archive-date=4. 2. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090204082700/http://www.ew.com/ew/article/0,,20233502_5,00.html|url-status=live}}</ref> iako je Kirk u početku prikazan kao "nepromišljeni buntovnik koji se bori u barovima" ali koji na kraju sazrije. Prema Pineu, lik je "25-godišnjak [koji se ponaša kao] 15-godišnjak" i koji je "ljut na svijet",<ref name="scifiwiremarch">{{cite web|url=http://scifiwire.com/2009/03/how-chris-pine-puts-his-own-spin-on-star-treks-capt-kirk.php|title=How Chris Pine puts his own spin on Star Trek's Capt. Kirk|date=5. 3. 2009|publisher=Sci Fi Wire|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310001717/http://scifiwire.com/2009/03/how-chris-pine-puts-his-own-spin-on-star-treks-capt-kirk.php|archive-date=10. 3. 2009|url-status=dead|access-date=12. 3. 2009}}</ref> sve dok se ne upiše na Akademiju Zvjezdane flote nakon što ga je kapetana Christophera Pikea izazvao na to. Kirk i Spok se sukobljavaju na Akademiji Zvjezdane flote, ali, tokom filma, Kirk fokusira svoju "strast, tvrdoglavost i spektar emocija" i postaje kapetan Enterprisea. Pomaže mu i sastanak sa Spockom iz originalne vremenske linije, koji inspiriše Kirka da ispuni svoj puni potencijal nakon što je saznao za paralelnu verziju sebe i svojih postignuća kao kapetana u vremenskoj liniji starijeg Spocka. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20170708041613/http://www.imdb.com/character/ch0001448/ James T. Kirk] na [[IMDb]]-ju (arhivirano) * [http://www.startrek.com/startrek/view/series/TOS/character/1112496.html Startrek.com's biography of James T. Kirk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627064411/http://www.startrek.com/startrek/view/series/TOS/character/1112496.html|date=27. 6. 2010}} * [http://www.trekfest.com Riverside Iowa's annual "Trekfest" for its "future son", James T. Kirk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114054201/http://www.trekfest.com/ |date=14. 11. 2007 }} {{Zvjezdane staze: Originalna serija}} {{Zvjezdane staze: Animirana serija}} [[Kategorija:Zvjezdane staze|*]] [[Kategorija:Likovi iz "Zvjezdanih staza"|*]] 655bbwjpi1wz3j1trhfh7wozswl63qo 10 495608 3925565 3476684 2026-09-20T01:38:51Z Minorax 116181 vva 3925565 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Datoteka:EGY Order of the Nile - Grand Cordon BAR.svg|border|60px|Orden Nila s velikim križem|link=Orden Nila]]</includeonly><noinclude>{{Dokumentacija}}[[Kategorija:Šabloni za odlikovanja Egipta]]</noinclude> <noinclude>[[Kategorija:Šabloni za odlikovanja Egipta]]</noinclude> h2i4a1e6shctnozcoiu31zlpgquz7yi 0 502630 3925579 3906167 2026-09-20T07:43:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925579 wikitext text/x-wiki [[File:Euler-Diagram bodies in the Solar System.jpg|thumb|[[Eulerov dijagram]] koji prikazuje tipove tijela u [[Sunčev sistem|Sunčevom sistemu]] prema [[Međunarodna astronomska unija|IAU]]]] Prema [[Međunarodna astronomska unija|Međunarodnoj astronomskoj uniji]] (IAU), '''mala planeta''' je [[Astronomski objekt]] u direktnoj [[Planetarna putanja|orbiti]] oko [[Sunce|Sunca]] koji nije isključivo klasifikovan ni kao [[planeta]] ni [[kometa]]. Prije 2006. IAU je koristio taj termin, ali su na sastanku te godine male planete i komete reklasifikovane u [[Patuljasta planeta|patuljaste planete]] i mala tijela [[Sunčev sistem|Sunčevog sistema]] (SSSB).<ref name=res>[http://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ Press release, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429212224/http://iau.org/news/pressreleases/detail/iau0603/ |date=29. 4. 2014 }}, International Astronomical Union, August 24, 2006. Accessed May 5, 2008.</ref> Male planete uključuju [[Asteroidi|asteroide]] (objekte u blizini Zemlje, objekte koji presjecaju Marsovu orbitu, [[Asteroidni pojas]] i [[Jupiterovi trojani|Jupiterove trojane]]), kao i udaljene male planete ([[Kentauri|kentaure]] i [[Transneptunsko tijelo|transneptunske objekte]]), od kojih se većina nalazi u [[Kuiperov pojas|Kuiperovom pojasu]] i [[Raspršeni disk|raspršenom disku]]. Od maja 2022, postoji 1.131.201 poznati objekat, podijeljen na 611.678 numerisanih (osiguranih otkrića) i 519.523 nenumerisanih malih planeta, od kojih je samo pet službeno priznato kao [[patuljasta planeta]].<ref name="MPC-Latest-Published-Data">{{cite web |title = Latest Published Data |publisher = Minor Planet Center |date = 1. 6. 2021 |url = https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date= 17. 6. 2021}}</ref> Prva manja planeta koja je otkrivena bila je [[Cerera (patuljasta planeta)|Cerera]] 1801, iako se u to vrijeme nazivala 'planetom' i 'asteroidom' ubrzo nakon toga; termin mala planeta nije uveden sve do 1841, a smatran je podkategorijom 'planete' do 1932.<ref>[http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825024347/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |date=25. 8. 2009 }}, James L. Hilton, Astronomical Information Center, United States Naval Observatory. Accessed May 5, 2008.</ref> Termin planetoid se također koristi, posebno za veće, planetarne objekte poput onih koje IAU naziva patuljastim planetama od 2006.<ref name=a>Planet, asteroid, minor planet: A case study in astronomical nomenclature, David W. Hughes, Brian G. Marsden, ''Journal of Astronomical History and Heritage'' '''10''', #1 (2007), pp. 21–30. {{Bibcode|2007JAHH...10...21H}}</ref><ref>Mike Brown, 2012. ''[[How I Killed Pluto and Why It Had It Coming]]''</ref> Historijski gledano, termini asteroid, mala planeta i planetoid bili su manje-više sinonimi.<ref name=a/><ref name=encarta/> Ova terminologija je postala komplikovanija otkrićem brojnih manjih planeta izvan orbite [[Jupiter]]a, posebno transneptunskih objekata koji se generalno ne smatraju asteroidima.<ref name=encarta>"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/asteroid.html Asteroid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028072513/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/Asteroid.html |date=28. 10. 2009 }}", ''MSN Encarta'', Microsoft. Accessed May 5, 2008. [https://web.archive.org/web/20091028072513/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551567/Asteroid.html Archived] 2009-11-01.</ref> Manja planeta koja se vidi kako ispušta gas može se dvojno klasifikovati i kao kometa. Objekti se nazivaju patuljastim planetima ako je njihova vlastita [[gravitacija]] dovoljna za postizanje [[Hidrostatička ravnoteža|hidrostatičke ravnoteže]] i formiranje elipsoidnog oblika. Sve druge manje planete i komete nazivaju se malim tijelima Sunčevog sistema.<ref name=res/> IAU je navela da se termin mala planeta i dalje može koristiti, ali će se preferirati termin ''malo tijelo Sunčevog sistema''.<ref>[http://www.iau.org/public/themes/pluto/ Questions and Answers on Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417193151/https://www.iau.org/public/themes/pluto/ |date=17. 4. 2020 }}, additional information, news release IAU0603, IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes, [[International Astronomical Union]], August 24, 2006. Accessed May 8, 2008.</ref> Međutim, za potrebe numerisanja i imenovanja, i dalje se koristi tradicionalna razlika između male planete i komete. == Populacije == Stotine hiljada malih planeta otkriveno je u Sunčevom sistemu, a hiljade ih se otkrivaju svakog mjeseca. [[Centar za male planete]] je dokumentovao preko 213 miliona posmatranja i 794.832 malih planeta, od kojih 541.128 ima orbite dovoljno dobro poznate da im se dodijele stalni službeni brojevi.<ref name=MPC-ArchiveStatistics>{{cite web |title = Minor Planet Statistics – Orbits And Names |publisher = Minor Planet Center |url = http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/ArchiveStatistics.html |date = 28. 10. 2018 |access-date= 8. 4. 2019}}</ref><ref>{{cite web|author=JPL|title=How Many Solar System Bodies|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?body_count|work=JPL Solar System Dynamics|publisher=NASA|access-date=27. 5. 2019}}</ref> Od toga, 21.922 imaju službena imena.<ref name="MPC-ArchiveStatistics" /> Od 8. novembra 2021, najmanja neimenovana mala planeta je [[(4596) 1981 QB]],<ref>{{cite web |title=Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (1)-(5000) |publisher=Minor Planet Center |url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs000001.html |access-date=27. 10. 2021}}</ref> a najmanja planeta s najvišim brojem je [[594913 ꞌAylóꞌchaxnim]].<ref>{{cite web |title=Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (543001)-(544000)|publisher=Minor Planet Center |url=https://minorplanetcenter.net/iau/lists/NumberedMPs580001.html |access-date=27. 10. 2021}}</ref> Postoje različite široke populacije malih planeta: * [[Asteroidi]]; tradicionalno, većina su bila tijela u unutrašnjem Sunčevom sistemu.<ref name=encarta/> ** [[Asteroidi blizu Zemlje]], oni čije orbite ih vode unutar orbite [[Mars]]a. Koristi se daljnja potklasifikacija ovih, na osnovu orbitalne udaljenosti:<ref name=neog>{{citation| title=Near-Earth Object groups| work=Near Earth Object Project | publisher=NASA| url=http://neo.jpl.nasa.gov/neo/groups.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20020202160655/http://neo.jpl.nasa.gov/neo/groups.html | url-status=dead | archive-date=2. 2. 2002 | access-date=24. 12. 2011 }}</ref> *** [[Asteroidi Atira|Asteroidi Apohele]] orbitiraju unutar Zemljine udaljenosti [[perihel]]a i stoga se u potpunosti nalaze unutar Zemljine orbite. *** [[Asteroidi Aten]], oni kojima je velika poluosa manja od Zemljine i [[afel]] (najudaljeniju od Sunca) veći od 0,983 AJ. *** [[Asteroidi Apolo]] su oni asteroidi čija je velika poluosa veća od Zemljine, a perihel ima udaljenost od 1,017 AJ ili manje. Poput asteroida Aten, asteroidi Apolo presjecaju Zemljinu orbitu. *** [[Asteroidi Amor]] su oni asteroidi blizu Zemlje koji se približavaju Zemljinoj orbiti izvana, ali je ne sijeku. Ovi asteroidi se dalje dijele u četiri podgrupe, ovisno o tome gdje njihova glavna poluosa pada između Zemljine orbite i asteroidnog pojasa. ** [[Zemljini trojanci]], asteroidi koji dijele Zemljinu orbitu i gravitacijski su vezani za nju. Od 2022. poznata su dva Zemljina trojanca: [[2010 TK7|2010 TK₇]] i [[2020 XL5|2020 XL₅]].<ref name=nature475_7357_481>{{citation| last1=Connors | first1=Martin | last2=Wiegert | first2=Paul| last3=Veillet | first3=Christian | title=Earth's Trojan asteroid| journal=Nature | volume=475 | issue=7357 | pages=481–483 |date=juli 2011 | doi=10.1038/nature10233| bibcode=2011Natur.475..481C | pmid=21796207| s2cid=205225571 }}</ref> ** [[Marsovi trojanci]], asteroidi koji dijele Marsovu orbitu i gravitacijski su vezani za njega. Od 2007. poznato je osam takvih asteroida.<ref name=sp465>{{citation | display-authors=1| last1=Trilling | first1=David | last2=Emery | first2=Josh| last3=Mueller | first3=Michael | last4=Rivkin | first4=Andrew| last5=Spahr | first5=Tim | last6=Stansberry | first6=John| title=DDT observations of five Mars Trojan asteroids| journal=Spitzer Proposal ID #465 |date=oktobar 2007 | page=465 | bibcode=2007sptz.prop..465T }}</ref><ref name="MPC-object">{{cite web|title = 2020 XL5|url = ttp://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=2020+XL5|work = Minor Planet Center|publisher = International Astronomical Union|access-date = 5. 2. 2021}}</ref> ** [[Asteroidni pojas]], čiji članovi prate otprilike kružne orbite između [[Mars]]a i [[Jupiter]]a. Ovo je prvobitna i najpoznatija grupa asteroida. ** [[Jupiterovi trojanci]], asteroidi koji dijele [[Jupiter]]ovu orbitu i gravitacijski su vezani za nju. Brojčano se procjenjuje da su jednaki asteroidima glavnog pojasa. * [[Udaljena mala planeta|Udaljene male planete]], krovni izraz za male planete u vanjskom Sunčevom sistemu. ** [[Kentauri]], tijela u vanjskom Sunčevom sistemu između Jupitera i Neptuna. Imaju nestabilne orbite zbog gravitacionog uticaja [[Divovske planete|divovskih planeta]], pa su stoga morali doći odnekud, verovatno izvan Neptuna.<ref>{{cite journal|last1=Horner |first1= J.|last2=Evans|first2= N.W.|last3= Bailey|first3= M. E.|title=Simulations of the Population of Centaurs I: The Bulk Statistics|date=2004 |arxiv=astro-ph/0407400|doi=10.1111/j.1365-2966.2004.08240.x |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]]|volume=354|issue=3|pages=798–810 |bibcode=2004MNRAS.354..798H|s2cid= 16002759}}</ref> ** [[Neptunski trojanci]], tijela koja dijele Neptunovu orbitu i gravitaciono su vezani za nju. Iako je poznato samo nekoliko, postoje dokazi da su Neptunovi trojanci brojniji od asteroida u asteroidnom pojasu ili Jupiterovih trojana.<ref>{{Cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/trojans/ |title=Neptune trojans, Jupiter trojans |access-date=28. 12. 2023 |archive-date=20. 2. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220141841/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/trojans/ |url-status=dead }}</ref> ** [[Transneptunsko tijelo|Transneptunski objekti]], tijela na ili izvan orbite Neptuna, najudaljenije planete. *** [[Kuiperov pojas]], objekti unutar prividnog pada populacije otprilike 55 AJ od Sunca. **** [[Klasični objekt Kuiperovog pojasa|Klasični objekti Kuiperovog pojasa]] poput [[Makemake]]a, također poznati kao cubewanos, nalaze se u primordijalnim, relativno kružnim orbitama koje nisu u rezonansi s Neptunom. **** [[Rezonantni objekti Kuiperovog pojasa]]. ***** [[Plutini]], tijela poput [[Pluton]]a koja su u rezonansi 2:3 sa Neptunom. *** [[Raspršeni disk]] objekti poput [[Erida (patuljasta planeta)|Eride]], sa afelijom izvan Kuiperovog pojasa. Smatra se da ih je rasuo Neptun. **** [[Rezonantni raspršeni disk]] objekti. *** [[Odvojeni objekat|Odvojeni objekti]] kao što je [[90377 Sedna|Sedna]], sa afelom i perihelom izvan Kuiperovog pojasa. **** [[Sednoidi]], odvojeni objekti s perihelom većim od 75 AJ (Sedna, [[2012 VP113|2012 VP₁₁₃]], i [[Leleākūhonua]]). *** [[Oortov oblak]], hipotetička populacija za koju se smatra da je izvor kometa dugog perioda i koja se može protezati do 50.000 AJ od Sunca. == Konvencije imenovanja == [[File:Minor planet count.svg|thumb|upright=1.3|Od ukupno više od 700.000 otkrivenih malih planeta, 66% je numerisano (zeleno), a 34% je ostalo nenumerirano (crveno). Samo mali dio od 20,071 malih planeta (3%) je imenovano (ljubičasta).<ref name="MPC-ArchiveStatistics" /><ref>{{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.net/ |title=Running Tallies – Minor Planets Discovered |work=IAU Minor Planet Center |access-date=19. 8. 2015}}</ref>]] Sva astronomska tijela u Sunčevom sistemu trebaju posebnu oznaku. Imenovanje malih planeta odvija se kroz proces u tri koraka. Prvo, privremena oznaka se daje nakon otkrića – jer se objekt ipak može pokazati kao lažno pozitivan ili se [[Izgubljeni asteroid|kasnije izgubiti]] – naziva se privremeno određena mala planeta. Nakon što je opservacijski luk dovoljno precizan da predvidi njegovu buduću lokaciju, mala planeta se formalno označava i dobija broj. Tada je to numerisana mala planeta. Konačno, u trećem koraku, mogu ga imenovati njegovi pronalazači. Međutim, samo mali dio svih malih planeta je imenovan. Ogromna većina je ili numerirana ili još uvijek ima samo privremenu oznaku. Primjer procesa imenovanja: * 1932 HA – privremena oznaka nakon otkrića 24. aprila 1932. * (1862) 1932 HA – formalna oznaka, dobija službeni broj * [[1862 Apollo]] – imenovan manji planet, dobija ime, alfanumerički kod se ispušta === Privremena oznaka === Novootkrivena mala planeta dobija privremenu oznaku. Na primjer, privremena oznaka 2002 AT₄ sastoji se od godine otkrića (2002) i alfanumeričkog koda koji označava polumjesec otkrića i redoslijed unutar tog polumjeseca. Kada je orbita asteroida potvrđena, on dobija broj, a kasnije se može dati i ime (npr. [[433 Eros]]). Formalna konvencija imenovanja koristi zagrade oko broja, ali ispuštanje zagrada je prilično uobičajeno. Neformalno, uobičajeno je da se broj potpuno ispusti ili da se ispusti nakon prvog spominjanja kada se ime ponavlja u tekućem tekstu. Male planete koje su dobile broj, ali ne i ime, zadržavaju svoju privremenu oznaku, npr. [[(29075) 1950 DA]]. Budući da moderne tehnike otkrivanja pronalaze veliki broj novih asteroida, oni sve više ostaju neimenovani. Najranije otkriveno da je dugo vremena ostalo neimenovano (3360) 1981 VA, sada [[3360 Syrinx]]. U novembru 2006. njegova pozicija kao najniži broj neimenovanog asteroida prešla je na (3708) 1974 FV₁ (sada [[3708 Socus]]), a u maju 2021. na (4596) 1981 QB. U rijetkim prilikama, privremena oznaka malog objekta može se koristiti kao samo ime: tada neimenovani [[15760 Albion|(15760) 1992 QB₁]] dao je svoje "ime" grupi objekata koji su postali poznati kao klasični objekti Kuiperovog pojasa ("cubewanos") prije nego što je konačno dobio ime 15760 Albion u januaru 2018.<ref>{{cite web|url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html|title=Classical Kuiper Belt Objects|author=Dr. David Jewitt|publisher=David Jewitt/UCLA|access-date=1. 7. 2013|archive-date=13. 5. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170513005732/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html|url-status=dead}}</ref> Nekoliko objekata je numerisano i kao komete i kao asteroidi, kao što je [[4015 Wilson–Harrington|4015 Wilson-Harrington]], koji je također naveden kao 107P/Wilson-Harrington. === Numeracija === Manje planete dobijaju službeni broj kada se potvrde njihove orbite. Sa sve većom brzinom otkrivanja, ovo su sada šestocifreni brojevi. Prebacivanje sa petocifrenih na šestocifreni je stigao sa objavljivanjem ''Minor Planet Circular (MPC)'' od 19. oktobra 2005, gde je najveći broj malih planeta skočio sa 99947 na 118161.<ref name="MPC-ArchiveStatistics" /> === Imenovanje === Prvih nekoliko asteroida dobilo je imena po likovima iz [[Grčka mitologija|grčke]] i [[Rimska mitologija|rimske mitologije]], ali su se kao takva imena počela smanjivati, korištena su imena poznatih ličnosti, književnih likova, supružnika pronalazača, djece, kolega, pa čak i televizijskih likova. ==== Rod ==== Prvi asteroid kojem je dato nemitološko ime bio je [[20 Massalia]], nazvan po grčkom nazivu za grad [[Marseille]].<ref>{{cite book|last=Schmadel|first=Lutz|title=Dictionary of Minor Planet Names|date=10. 6. 2012|edition=6|publisher=Springer|page=15|url=https://books.google.com/books?id=aeAg1X7afOoC&pg=PA15|isbn=9783642297182}}</ref> Prva koja je dobila potpuno neklasično ime bila je [[45 Eugenia]], nazvana po carici [[Eugénie de Montijo]], ženi [[Napoleon III, car Francuske|Napoleona III]]. Neko vrijeme korištena su samo ženska (ili feminizirana) imena; [[Alexander von Humboldt]] je bio prvi čovjek koji je dobio asteroid nazvan po njemu, ali je njegovo ime feminizirano u [[54 Alexandra]]. Ova neizgovorena tradicija trajala je sve dok [[334 Chicago]] nije dobio ime; čak i tada, ženska imena su se godinama kasnije pojavljivala na listi. ==== Ekscentrična imena ==== Kako je broj asteroida počeo da prelazi u stotine, a na kraju i na hiljade, otkrivači su počeli da im daju sve neozbiljnija imena. Prvi nagovještaji o tome bili su [[482 Petrina]] i [[483 Seppina]], nazvane po psima ljubimcima pronalazača. Međutim, o tome je bilo malo kontroverzi sve do 1971, nakon imenovanja [[2309 Mr. Spock]] (ime mačke pronalazača). Iako je IAU naknadno obeshrabrila upotrebu imena kućnih ljubimaca kao izvora,<ref>{{cite web|url=http://www.iau.org/public/naming|title=Naming Astronomical Objects|publisher=International Astronomical Union|access-date=1. 7. 2013|archive-date=2. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502120049/http://iau.org/public/naming/|url-status=dead}}</ref> ekscentrična imena asteroida se i dalje predlažu i prihvataju, kao što su [[4321 Zero]], [[6042 Cheshirecat]], [[9007 James Bond]], [[13579 Allodd]] i [[24680 Alleven]] i [[Mister 26858]]. ==== Imenovanje po pronalazaču==== Dobro utvrđeno pravilo je da, za razliku od kometa, male planete ne smiju biti nazvane po svojim pronalazačima. Jedan od načina da se zaobiđe ovo pravilo bio je da astronomi razmijene uslugu nazivajući svoja otkrića jedni po drugima. Rijetki izuzeci od ovog pravila su [[1927 Suvanto]] i [[96747 Crespodasilva]]. 1927. Suvanto je imenovao po svom otkrivaču, [[Rafael Suvanto|Rafaelu Suvantu]], posthumno od Centra za male planete. Umro je četiri godine nakon otkrića u posljednjim danima finskog zimskog rata 1939-40.<ref>[[NASA]] [[JPL]] Small-Body Database Browser on [https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1927+Suvanto 1927 Suvanto]</ref> [[96747 Crespodasilva]] je dobila ime po svom pronalazaču, [[Lucy d'Escoffier Crespo da Silva]], jer je umrla ubrzo nakon otkrića, u dobi od 22 godine.<ref>[[NASA]] [[JPL]] Small-Body Database Browser on [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=96747+Crespodasilva 96747 Crespodasilva]</ref><ref>{{cite news|author=Staff|date=28. 11. 2000|title=Lucy Crespo da Silva, 22, a senior, dies in fall|publisher=Hubble News Desk|url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1991/12/text/|access-date=15. 4. 2008}}</ref> ==== Jezici ==== Imena su od početka prilagođavana raznim jezicima. [[Cerera (patuljasta planeta)|Cerera]], Cerera je njegovo anglo-latinsko ime, zapravo se zvala Cerere, talijanski oblik imena. [[Njemački jezik|Njemački]], [[Francuski jezik|francuski]], [[Arapski jezik|arapski]] i [[Hindski jezik|hindski]] koriste oblike slične engleskom, dok ruski koristi oblik Tserera, sličan italijanskom. Na grčkom, ime je prevedeno u Δήμητρα (Demetra), grčki ekvivalent rimske boginje [[Cerera (mitologija)|Cerere]]. U prvim godinama, prije nego što je počeo izazivati sukobe, asteroidi nazvani po rimskim figurama općenito su se prevodili na grčki; drugi primjeri su Ἥρα (Hera) za 3 Junone, Ἑστία (Hestia) za 4 Veste, Χλωρίς (Chloris) za 8 Flora i Πίστη (Pistis) za 37 Fides. Na kineskom, imenima se ne daju kineski oblici božanstava po kojima su imenovani, već obično imaju slog ili dva za karakter božanstva ili osobe, nakon čega slijedi 神 'bog(des)' ili 女 'žena' ako je samo jedan slog, plus 星 'zvijezda/planeta', tako da je većina imena asteroida napisana sa tri kineska slova. Dakle, Ceres je 穀神星 'planeta boginje žita',<ref>谷 'valley' being a common abbreviation of 穀 'grain' that would be formally adopted with [[simplified Chinese characters]].</ref> Palada je 智神星 'planeta boginje mudrosti', itd. == Fizička svojstva kometa i malih planeta == Komisija 15<ref name="Commission15">{{cite web|date=29. 9. 2005 |title=Division III Commission 15 Physical Study of Comets & Minor Planets |publisher=[[International Astronomical Union]] (IAU) |url=http://www.iau.org/science/scientific_bodies/commissions/15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090514134159/http://www.iau.org/science/scientific_bodies/commissions/15/ |url-status=dead |archive-date=14. 5. 2009 |access-date=22. 3. 2010 }}</ref> [[Međunarodna astronomska unija|Međunarodne astronomske unije]] posvećena je fizičkom proučavanju kometa i malih planeta. Arhivski podaci o fizičkim svojstvima kometa i malih planeta nalaze se u PDS Asteroid/Dust Archive.[27] Ovo uključuje [[standardne fizičke karakteristike asteroida]] kao što su svojstva binarnih sistema, vremena okultacije i prečnici, mase, gustoće, periodi rotacije, površinske temperature, albedo, vektori okretanja, taksonomija i apsolutne veličine i nagibi. Pored toga, European Asteroid Research Node (E.A.R.N.), udruženje grupa za istraživanje asteroida, održava bazu podataka o fizičkim i dinamičkim svojstvima asteroida blizu Zemlje.<ref name="EARN">{{cite web|title=The Near-Earth Asteroids Data Base|url=http://earn.dlr.de/nea|access-date=23. 3. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140821202152/http://earn.dlr.de/nea/|archive-date=21. 8. 2014|url-status=dead}}</ref> == Ekološka svojstva == Karakteristike životne sredine imaju tri aspekta: svemirsko okruženje, površinsko okruženje i unutrašnje okruženje, uključujući geološka, optička, termička i radiološka svojstva životne sredine, itd, koji su osnova za razumjevanje osnovnih svojstava malih planeta, izvođenje naučnih istraživanja, a također su i važna referentna osnova za dizajniranje nosivosti istraživačkih misija === Okruženje zračenja === Bez zaštite atmosfere i sopstvenog jakog magnetnog polja, površina male planete je direktno izložena okolnom zračenju. U kosmičkom prostoru gdje se nalaze male planete, zračenje na površini planeta može se podijeliti u dvije kategorije prema njihovim izvorima: jedno dolazi od sunca, uključujući [[elektromagnetno zračenje]] sunca, i [[ionizirajuće zračenje]] od [[Sunčev vjetar|solarnog vjetra]] i čestice sunčeve energije; drugi dolazi od sunca izvan Sunčevog sistema, odnosno [[Kosmičko zračenje|galaktičkih kosmičkih zraka]], itd.<ref>{{cite book |last1=Grant |first1=Heiken |last2=David |first2=Vaniman |last3=Bevan M |first3=French |title=Lunar sourcebook: a user 's guide to the moon |date=1991 |publisher=Cambridge: Cambridge University Press |page=753}}</ref> === Optičko okruženje === Obično tokom jednog perioda rotacije male planete, [[albedo]] male planete će se neznatno promijeniti zbog njenog nepravilnog oblika i neravnomjerne distribucije materijalnog sastava. Ova mala promjena će se odraziti u periodičnoj promjeni svjetlosne krive planete, koja se može posmatrati pomoću zemaljske opreme, kako bi se dobila [[Magnituda (astronomija)|planetnu magnitudu]], [[period rotacije]], orijentacija osi rotacije, oblik, raspodjela albeda i svojstva raspršenja. Uopšteno govoreći, albedo malih planeta je obično nizak, a ukupna statistička distribucija je bimodalna, što odgovara manjim planetama C-tipa (prosjek 0,035) i S-tipa (prosjek 0,15).<ref>{{cite journal |last1=David |first1=Morrison |title=Asteroid sizes and albedos |url=https://archive.org/details/icarus_1977-06_31_2/page/n2 |journal=Icarus |date=1977 |volume=31 |issue=2 |pages=185–220|doi=10.1016/0019-1035(77)90034-3 |bibcode=1977Icar...31..185M }}</ref> U misiji istraživanja manjih planeta, mjerenje albeda i promjena boje površine planete je također najosnovnija metoda za direktno saznanje razlike u materijalnom sastavu površine planete.<ref>{{cite book |last1=Xiao |first1=Long |title=Planetary Geology |date=2013 |publisher=Geological Press |pages=346–347}}</ref> === Geološko okruženje === Geološko okruženje na površini malih planeta slično je okruženju drugih nezaštićenih nebeskih tijela, a najrasprostranjenija geomorfološka karakteristika su udarni krateri: međutim, činjenica da su većina malih planeta strukture [[Hrpa krhotina|hrpe krhotina]] koje su labave i porozne daje udarnom djelovanue na površinu malih planeta njegove jedinstvene karakteristike. Na visoko poroznim manjim planetama, mali udari stvaraju pokrivače rasprskavanja slične uobičajenim događajima udara: dok velikim događajima udara dominira zbijanje i pokrivače rasprsavanja je teško formirati, a što duže planete primaju tako velike udare, to je veća ukupna gustoća.<ref>{{cite journal |last1=HOUSEN |first1=K R |last2=HOLSAPPLE |first2=K A |title=Impact cratering on porous asteroids |journal=Icarus |date=2003 |volume=163 |issue=1 |pages=102–109|doi=10.1016/S0019-1035(03)00024-1 |bibcode=2003Icar..163..102H }}</ref> Pored toga, statistička analiza udarnih kratera je važno sredstvo za dobijanje informacija o starosti površine planete. Iako metoda datiranja veličine i frekvencije kratera (CSFD) koja se obično koristi na manjim površinama planeta ne dozvoljava dobijanje apsolutne starosti, može se koristiti za određivanje relativne starosti različitih geoloških tijela radi poređenja.<ref>{{cite journal |last1=ZOU |first1=X |last2=LI |first2=C |last3=LIU |first3=J |title=The preliminary analysis of the 4179 Toutatis snapshots of the Chang'e-2 flyby |journal=Icarus |date=2014 |volume=229 |pages=348–354|doi=10.1016/j.icarus.2013.11.002 |bibcode=2014Icar..229..348Z }}</ref> Osim udara, postoji niz drugih bogatih geoloških efekata na površini manjih planeta,<ref>{{cite journal |last1=KROHN |first1=K |last2=JAUMANN |first2=R |last3=STEPHAN |first3=K |title=Geologic mapping of the Av-12 sextilia quadrangle of asteroid 4 Vesta |journal=EGU General Assembly Conference Abstracts |date=2012 |page=8175|bibcode=2012EGUGA..14.8175K }}</ref> kao što su masovno rasipanje na padinama i zidovima kratera,<ref>{{cite journal |last1=MAHANEY |first1=W C |last2=KALM |first2=V |last3=KAPRAN |first3=B |title=Clast fabric and mass wasting on minor planet 25143-Itokawa: correlation with talus and other periglacial features on Earth |journal=Sedimentary Geology |date=2009 |pages=44–57|doi=10.1016/j.sedgeo.2009.04.007 }}</ref> velike linearne karakteristike povezane s grabenom,<ref>{{cite journal |last1=BUCZKOWSKI |first1=D |last2=WYRICK |first2=D |last3=IYER |first3=K |title=Largescale troughs on Vesta: a signature of planetary tectonics |journal=Geophysical Research Letters |date=2012 |volume=39 |issue=18 |pages=205–211|doi=10.1029/2012GL052959 |bibcode=2012GeoRL..3918205B |s2cid=33459478 |doi-access=free }}</ref> i elektrostatički transport prašine.<ref>{{cite journal |last1=COLWELL |first1=J E |last2=GULBIS |first2=A A |last3=HORÁNYI |first3=M |title=Dust transport in photoelectron layers and the formation of dust ponds on Eros |journal=Icarus |date=2005 |volume=175 |issue=1 |pages=159–169|doi=10.1016/j.icarus.2004.11.001 |bibcode=2005Icar..175..159C }}</ref> Analizom različitih geoloških procesa na površini malih planeta moguće je saznati moguću unutrašnju aktivnost u ovoj fazi i nekim od ključnih evolucijskih informacija o dugotrajnoj interakciji s vanjskim okruženjem, što može dovesti do nekih indikacija prirode porjekla matičnog tijela. Mnoge veće planete često su prekrivene slojem tla (regolita) nepoznate debljine. U poređenju sa drugim tijelima bez atmosfere u Sunčevom sistemu (npr. Mjesec), manje planete imaju slabije gravitacijsko polje i manje su sposobne da zadrže sitnozrnati materijal, što rezultira nešto većom veličinom površinskog sloja tla.<ref>{{cite journal |last1=CLARK |first1=B E |last2=HAPKE |first2=B |last3=PIETERS |first3=C |title=Asteroid space weathering and regolith evolution |journal=Asteroids III |date=2002 |page=585|doi=10.2307/j.ctv1v7zdn4.44 }}</ref> Slojevi tla su neizbježno podložni intenzivnom svemirskom trošenju koje mijenja njihova fizička i hemijska svojstva zbog direktne izloženosti okolnom prostoru. U tlu bogatim silikatima, vanjski slojevi Fe redukovani su na nanofazu Fe (np-Fe), koji je glavni proizvod svemirskog trošenja.<ref>{{cite journal |last1=NOGUCHI |first1=T |last2=NAKAMURA |first2=T |last3=KIMURA |first3=M |title=Incipient space weathering observed on the surface of Itokawa dust particles |journal=Science |date=2011 |volume=333 |issue=6046 |pages=1121–1125 |doi=10.1126/science.1207794 |pmid=21868670 |bibcode=2011Sci...333.1121N |s2cid=5326244 |doi-access=free }}</ref> Za neke male planete, njihove površine su izloženije kao gromade različitih veličina, do 100 metara u prečniku, zbog slabijeg gravitacionog privlačenja.<ref>{{cite journal |last1=SUGITA |first1=S |last2=HONDA |first2=R |last3=MOROTA |first3=T |title=The geomorphology, color, and thermal properties of Ryugu: implications for parent-body processes |journal=Science |date=2019|volume=364 |issue=6437 |page=252 |doi=10.1126/science.aaw0422 |pmid=30890587 |pmc=7370239 |bibcode=2019Sci...364..252S }}</ref> Ove gromade su od velikog naučnog interesa, jer mogu biti ili duboko zakopani materijal iskopan udarcem ili fragmenti matičnog tijela planete koji su preživjeli. Stijene pružaju direktnije i primitivnije informacije o materijalu unutar male planete i prirodi njenog matičnog tijela nego o sloju tla, a različite boje i oblici stijena ukazuju na različite izvore materijala na površini male planete ili različitimevolucijskim procesima. === Magnetno okruženje === Obično u unutrašnjosti planete, konvekcija provodne tekućine će stvoriti veliko i jako magnetno polje. Međutim, veličina male planete je generalno mala i većina manjih planeta ima strukturu "gomile lomljenog kamena", a u suštini nema strukture "dinamo" unutra, tako da neće generisati samogenerisano dipolno magnetno polje kao što je zemlja. Ali neke manje planete imaju magnetna polja – s jedne strane, neke manje planete imaju remanentni magnetizam: ako je matično tijelo imalo magnetno polje ili ako obližnje planetarno tijelo ima jako magnetno polje, stijene na matičnom tijelu će biti magnetizirane. Tokom procesa hlađenja i planeta nastala fisijom matičnog tijela i dalje će zadržati remanentnost,<ref>{{cite journal |last1=WEISS |first1=B P |last2=ELKINS-TANTON |first2=L |last3=BERDAHL |first3=J S |title=Magnetism on the angrite parent body and the early differentiation of planetesimals |url=https://archive.org/details/sim_science_2008-10-31_322_5902/page/712 |journal=Science |date=2008 |volume=322 |issue=5902 |pages=713–716|doi=10.1126/science.1162459 |pmid=18974346 |bibcode=2008Sci...322..713W |s2cid=206514805 }}</ref> koja se također može otkriti u vanzemaljskim meteoritima sa malih planeta;<ref>{{cite journal |last1=BRYSON |first1=J F |last2=HERRERO-ALBILLOS |first2=J |last3=NICHOLS |first3=C I |title=Long-lived magnetism from solidification-driven convection on the pallasite parent body |journal=Nature |date=2015 |volume=517 |issue=7535 |pages=472–475 |doi=10.1038/nature14114 |pmid=25612050 |bibcode=2015Natur.517..472B |s2cid=4470236 |url=https://www.repository.cam.ac.uk/handle/1810/246703 }}</ref> s druge strane, ako su male planete sastavljene; od električno provodljivog materijala i njihova unutrašnja provodljivost je slična onoj kod meteorita koji sadrže ugljik ili željezo, interakcija između malih planeta i solarnog vjetra će vjerovatno biti unipolarna indukcija, što rezultira vanjskim magnetskim poljem za malu planetu.<ref>{{cite journal |last1=IP |first1=W H |last2=HERBERT |first2=F |title=On the asteroidal conductivities as inferred from meteorites |journal=The Moon and the Planets |date=1983 |volume=28 |issue=1 |pages=43–47|doi=10.1007/BF01371671 |bibcode=1983M&P....28...43I |s2cid=120019436 }}</ref> Osim toga, magnetna polja malih planeta nisu statična; događaji udara, vremenske prilike u svemiru i promjene u termalnom okruženju mogu promijeniti postojeća magnetna polja manjih planeta. Trenutno nema mnogo direktnih zapažanja magnetnih polja manjih planeta, a nekoliko postojećih projekata za detekciju planeta uglavnom nosi magnetometre, pri čemu je za neke mete kao što su Gaspra<ref>{{cite journal |last1=KIVELSON |first1=M |last2=BARGATZE |first2=L |last3=KHURANA |first3=K |title=Magnetic field signatures near Galileo 's closest approach to Gaspra |url=https://archive.org/details/sim_science_1993-07-16_261_5119/page/330 |journal=Science |date=1993 |volume=261 |issue=5119 |pages=331–334|doi=10.1126/science.261.5119.331 |pmid=17836843 |bibcode=1993Sci...261..331K |s2cid=29758009 }}</ref> i Braille<ref>{{cite journal |last1=RICHTER |first1=I |last2=BRINZA |first2=D |last3=CASSEL |first3=M |title=First direct magnetic field measurements of an asteroidal magnetic field: DS1 at Braille |journal=Geophysical Research Letters |date=2001 |volume=28 |issue=10 |pages=1913–1916|doi=10.1029/2000GL012679 |bibcode=2001GeoRL..28.1913R |s2cid=121432765 }}</ref> izmjereno da imaju jaka magnetna polja u blizini, dok se za druge kao što je Lutetia nemaju magnetno polje.<ref>{{cite journal |last1=RICHTER |first1=I |last2=AUSTER |first2=H |last3=GLASSMEIER |first3=K |title=Magnetic field measurements during the ROSETTA flyby at asteroid (21) Lutetia |journal=Planetary and Space Science |date=2012 |volume=66 |issue=1 |pages=155–164|doi=10.1016/j.pss.2011.08.009 |bibcode=2012P&SS...66..155R |s2cid=56091003 |url=https://elib.dlr.de/73216/1/2011_richter__umm_lutetia_pss.pdf }}</ref> == Reference == {{Refspisak|}} == Vanjski linkovi == * [http://www.minorplanetcenter.net/iau/mpc.html Centar za male planete] * [https://www.researchgate.net/figure/The-cumulative-number-of-known-asteroids-and-the-yearly-discovery-rate-are-plotted-above_fig1_278734323 Logaritamski graf otkrića asteroida od 1801. do 2015.] {{Sunčev sistem}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Male planete| ]] [[Kategorija:Sunčev sistem]] ps37ogcg72a0gtreppketlktyn4gy6m 0 502975 3925563 3904882 2026-09-20T01:13:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925563 wikitext text/x-wiki [[File:UltimaThule_CA06_color_20190516.png|thumb|250px|486958 Arrokoth, prvi Klasični objekt Kuiperovog pojasa koji je posjetila svemirska letjelica.]] [[File:Cubewanos.png|thumb|250px|Orbite različitih cubewanoa u poređenju sa orbitama [[Neptun]]a (plavo) i [[Pluton]]a (ružičasto)]] '''Klasični objekt Kuiperovog pojasa''', koji se također naziva '''cubewano''',{{efn|Pomalo staromodno, ali "cubewano" i dalje koristi [[Centar za male planete]] za svoju listu udaljenih malih planeta.<ref>{{cite web |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10S44.html |title=Distant Minor Planets}}</ref>}} je objekt [[Kuiperov pojas|Kuiperovog pojasa]] niske ekscentričnosti (KBO) koji orbitira izvan [[Neptun]]a i nije kontrolisan orbitalnom rezonansom s Neptunom. Cubewani imaju orbite sa velikim poluosama u rasponu od 40–50 AJ i, za razliku od [[Pluton]]a, ne prelaze Neptunovu orbitu. To jest, imaju orbite niske [[Ekscentričnost orbite|ekscentričnosti]], a ponekad i niske [[Inklinacija orbite|inklinacije]] poput klasičnih [[planeta]]. Naziv "cubewano" potiče od prvog [[Transneptunsko tijelo|transneptunskog objekta]] (TNO) pronađenog nakon Plutona i [[Haron (satelit)|Harona]]: [[15760 Albiona]], koji je do januara 2018. imao samo privremenu oznaku [[(15760) 1992 QB1]].<ref>{{cite web |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html |title=Classical Kuiper Belt Objects |author-link=David Jewitt |first=David |last=Jewitt |publisher=UCLA |access-date=1. 7. 2013 |archive-date=13. 5. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170513005732/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/def_classical.html |url-status=dead }}</ref> Slični predmeti pronađeni kasnije često su nazivani "QB1-o's", ili "cubewanos", po ovom objektu, iako se izraz "klasični" mnogo češće koristi u naučnoj literaturi. Objekti identificirani kao cubewanos uključuju: * [[15760 Albion]]<ref name=K10B62 /> (aka 1992. QB1 i doveo do izraza 'Cubewano') * [[Makemake|136472 Makemake]], najveći poznati cubewano i [[patuljasta planeta]]<ref name=K10B62 /> * [[50000 Quaoar]] i [[20000 Varuna]], svaki se smatrao najvećim TNO u vrijeme otkrića<ref name=K10B62 /> * [[19521 Haos]], [[58534 Logos]], [[53311 Deucalion]], [[66652 Borasisi]], [[88611 Teharonhiawako]] * [[(33001) 1997 CU29]], [[(55636) 2002 TX300]], [[(55565) 2002 AW197]], [[(55637) 2002 UX25]] * [[486958 Arrokoth]] [[136108 Haumea]] je privremeno naveden kao cubewano od strane [[Centar za male planete|Centra malih planeta]] 2006,<ref name=K06X45>{{cite web |date=12. 12. 2006 |title=MPEC 2006-X45: Distant Minor Planets |url=https://minorplanetcenter.net//mpec/K06/K06X45.html |access-date=3. 10. 2008 |df=dmy-all |publisher=IAU Minor Planet Center & Tamkin Foundation Computer Network}}</ref> ali je kasnije otkriveno da je u rezonantnoj orbiti.<ref name=K10B62> {{cite web |date=30. 1. 2010 |title=MPEC 2010-B62: Distant Minor Planets (2010 FEB. 13.0 TT) |author=Brian G. Marsden |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10B62.html |archive-url=https://archive.today/20120904012403/http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K10/K10B62.html |url-status=dead |archive-date=4. 9. 2012 |df=dmy-all |access-date=26. 7. 2010}}</ref> == Orbite: 'vruće' i 'hladne' populacije == Postoje dvije osnovne dinamičke klase klasičnih tijela Kuiperovog pojasa: ona s relativno neporemećenim ('hladnim') orbitama i ona sa izrazito poremećenim ('vrućim') orbitama. Većina cubewana se nalazi između [[Orbitalna rezonansa|orbitalne rezonanse]] 2:3 sa Neptunom (naseljenog [[plutini]]ma) i rezonanse 1:2. 50000 Quaoar, na primjer, ima skoro kružnu orbitu blizu ekliptike. Plutini, s druge strane, imaju više ekscentričnih orbita što neke od njih dovodi bliže [[Sunce|Suncu]] nego Neptunu. Većina klasičnih objekata, takozvana hladna populacija, ima niske nagibe (<5°) i skoro kružne orbite, koje se nalaze između 42 i 47 AJ. Manju populaciju (vruću populaciju) karakteriziraju visoko nagnute, ekscentrične orbite.<ref name="JewittDelsanti2006">{{cite book |last1=Jewitt |first1=D. |author1-link=David Jewitt |last2=Delsanti |first2=A. |year=2006 |chapter=The Solar System Beyond The Planets |title=Solar System Update : Topical and Timely Reviews in Solar System Sciences |publisher=[[Springer (publisher)|Springer]]-[[Praxis Publishing|Praxis]] |chapter-url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |isbn=978-3-540-26056-1 |url=http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |access-date=2. 3. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070129151907/http://www.ifa.hawaii.edu/faculty/jewitt/papers/2006/DJ06.pdf |archive-date=29. 1. 2007 |df=dmy-all |url-status=dead}})</ref> Izrazi 'vruće' i 'hladno' nemaju nikakve veze s površinskom ili unutrašnjom temperaturom, već se prije odnose na orbite objekata, po analogiji s molekulima u plinu, koji povećavaju svoju relativnu brzinu kako se zagrijavaju.<ref name="Levison2003">{{cite journal |last1=Levison |first1=Harold F. |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |date=2003 |title=The formation of the Kuiper belt by the outward transport of bodies during Neptune's migration |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-11-27_426_6965/page/418 |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=426 |issue=6965 |pages=419–421 |doi=10.1038/nature02120 |pmid=14647375 |bibcode=2003Natur.426..419L|s2cid=4395099 }}</ref> [[Deep Ecliptic Survey]] izvještava o distribuciji dvije populacije; jedan sa nagibom centriranim na 4,6° (nazvano Jezgro) i drugi sa nagibom koji se proteže preko 30° ([[Galaktički halo|Halo]]).<ref name="DES_Elliot2006"> {{cite journal |author=J. L. Elliot |year=2006 |title=The Deep Ecliptic Survey: A Search for Kuiper Belt Objects and Centaurs. II. Dynamical Classification, the Kuiper Belt Plane, and the Core Population |journal=[[Astronomical Journal]] |volume=129 |issue=2 |pages=1117–1162 |bibcode=2005AJ....129.1117E |doi=10.1086/427395 |display-authors=etal|doi-access=free }} ({{cite web |url=http://alpaca.as.arizona.edu/~trilling/des2.pdf |title=Preprint |archive-url=https://web.archive.org/web/20060823112517/http://alpaca.as.arizona.edu/~trilling/des2.pdf |archive-date=23. 8. 2006 |df=dmy-all}})</ref> === Distribucija === Velika većina KBO (više od dvije trećine) ima nagib manji od 5° i ekscentricitet manji od 0,1. Njihove velike poluose pokazuju prednost prema sredini glavnog pojasa; moguće je da su manji objekti blizu graničnih rezonancija ili uhvaćeni u rezonansu ili su njihove orbite modifikovane od strane Neptuna. "Vruća" i "hladna" populacija se znatno razlikuju: više od 30% svih cubewana nalazi se u niskom nagibu, gotovo kružnim orbitama. Parametri orbita plutina su ravnomjernije raspoređeni, sa lokalnim maksimumom u umjerenim ekscentricitetima u rasponu od 0,15–0,2, a niskim nagibima 5–10°. Pogledajte i poređenje sa [[raspršeni disk]] objektima. Kada se uporede orbitalni ekscentriciteti cubewana i plutina, može se vidjeti da cubewani formiraju jasan "pojas" izvan Neptunove orbite, dok se plutini približavaju, ili čak prelaze Neptunovu orbitu. Kada se uporede orbitalne inklinacije, "vrući" cubewano se mogu lako razlikovati po većim nagibima, jer plutini obično drže orbite ispod 20°. (Trenutno ne postoji jasno objašnjenje za sklonosti "vrućih" cubewanosa.<ref> {{cite web |last=Jewitt |first=D. |author-link=David Jewitt |year=2004 |title=Plutino |url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070419234021/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html |archive-date=19. 4. 2007 |df=dmy-all}}</ref>) {{multiple image |direction = horizontal |align= center |width1= 458 |width2= 200 |image1= KBOs and resonances.png |image2=TheKuiperBelt Projections 55AU Classical Plutinos.svg |footer=''Lijevo:'' distribucija TNO cubewana (plava), rezonantnih TNO (crvena), SDO (siva) i sednoida (žuta).''Desno:'' Poređenje poredanih orbita (polarni i ekliptički pogled) cubewana, plutina i Neptuna (žuto).. }} {{clear}} == Hladne i vruće populacije: fizičke karakteristike == Pored različitih orbitalnih karakteristika, dvije populacije pokazuju različite fizičke karakteristike. Razlika u boji između crvene hladne populacije, kao što je [[486958 Arrokoth]], i heterogenije vruće populacije uočena je već 2002.<ref name="Doressoundiram2002"> {{cite journal |author1=A. Doressoundiram |author2=N. Peixinho |author3=C. de Bergh |author4=S. Fornasier |author5=P. Thebault |author6=M. A. Barucci |author7=C. Veillet |title=The Color Distribution in the Edgeworth-Kuiper Belt |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2002-10_124_4/page/2279 |journal=The Astronomical Journal |date=oktobar 2002 |arxiv=astro-ph/0206468 |bibcode=2002AJ....124.2279D |doi=10.1086/342447 |volume=124 |issue=4 |page=2279|s2cid=30565926 }}</ref> Nedavne studije, zasnovane na većem skupu podataka, ukazuju na graničnu inklinaciju od 12° (umjesto 5°) između hladne i vruće populacije i potvrđuju razliku između homogene crveno hladne populacije i plavkasto vruće populacije.<ref name="LacerdaJewitt2008"> {{cite journal |first1=Nuno |last1=Peixinho |first2=Pedro |last2=Lacerda |first3=David |last3=Jewitt |author3-link=David Jewitt |title=Color-inclination relation of the classical Kuiper belt objects |url=https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-11_136_5/page/1837 |journal=The Astronomical Journal |date=august 2008 |arxiv=0808.3025 |bibcode=2008AJ....136.1837P |doi=10.1088/0004-6256/136/5/1837 |volume=136 |issue=5 |pages=1837|s2cid=16473299 }}</ref> Druga razlika između klasičnih objekata niske inklinacije (hladnih) i visokih (vrućih) je uočeni broj [[Binarni asteroid|binarnih objekata]]. Binarni sistemi su prilično česti na orbitama niskog nagiba i tipično su sistemi slične osvjetljenosti. Binarni su manje uobičajeni na orbitama visokog nagiba i njihove komponente se obično razlikuju po osvjetljenosti. Ova korelacija, zajedno sa razlikama u boji, dodatno podržavaju sugestiju da trenutno posmatrani klasični objekti pripadaju najmanje dvima različitim populacijama koje se preklapaju, sa različitim fizičkim svojstvima i orbitalnom historijom.<ref name="NollGrundy-binaries2008"> {{cite journal |author1=K. Noll |author2=W. Grundy |author3=D. Stephens |author4=H. Levison |author5=S. Kern |title=Evidence for two populations of classical transneptunian objects: The strong inclination dependence of classical binaries |journal=Icarus |date=april 2008 |arxiv=0711.1545 |bibcode=2008Icar..194..758N |doi=10.1016/j.icarus.2007.10.022 |volume=194 |issue=2 |pages=758|s2cid=336950 }}</ref> == Prema formalnoj definiciji == Ne postoji zvanična definicija 'cubewano' ili 'klasični KBO'. Međutim, termini se obično koriste za označavanje objekata bez značajnih poremećaja od Neptuna, čime se isključuju KBO u orbitalnoj rezonansi sa Neptunom (rezonantni [[Transneptunsko tijelo|transneptunski objekti]]). [[Centar za male planete]] (MPC) i [[Deep Ecliptic Survey]] (DES) ne navode cubewano (klasične objekte) koristeći iste kriterije. Mnoge TNO koje je MPC klasificirao kao cubewano, kao što je patuljasta planeta [[Makemake]], DES je klasificirao kao ScatNear (moguće raspršene Neptunom). [[(119951) 2002 KX14|(119951) 2002 KX₁₄]] može biti unutrašnji cubewano u blizini plutina. Nadalje, postoje dokazi da [[Kuiperov pojas]] ima 'ivicu', u tome što je očigledan nedostatak objekata niskog nagiba iznad 47–49 AJ bio sumnjiv još 1998. i prikazan sa više podataka 2001.<ref name="Trujillo 2001"> {{cite journal |last1=Trujillo |first1=Chadwick A. |last2=Brown |first2=Michael E. |year=2001 |title=The Radial Distribution of the Kuiper Belt |url=http://www.gps.caltech.edu/~chad/publications/2001-trujillo-brown.pdf |journal=The Astrophysical Journal |volume=554 |issue=1 |pages=L95–L98 |bibcode=2001ApJ...554L..95T |doi=10.1086/320917 |s2cid=7982844 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919003142/http://www.gps.caltech.edu/~chad/publications/2001-trujillo-brown.pdf |archive-date=19. 9. 2006 |df=dmy-all}}</ref> Shodno tome, tradicionalna upotreba termina zasniva se na velikoj poluosi orbite i uključuje objekte koji se nalaze između rezonansi 2:3 i 1:2, odnosno između 39,4 i 47,8 AJ (sa izuzetkom ovih i manjih rezonansi između njih).<ref name="JewittDelsanti2006"/> Ovim definicijama nedostaje preciznost: posebno granica između klasičnih objekata i raspršenog diska ostaje zamagljena. Od 2023. postoji 870 objekata sa perihelom (q) > 40 AJ i afelom (Q) < 48 AJ.<ref name="MPC_list"/> === DES klasifikacija === Predstavljen izvještajem [[Deep Ecliptic Survey]] J. L. Elliotta i drugi 2005. koristi formalne kriterije zasnovane na srednjim orbitalnim parametrima.<ref name="DES_Elliot2006" /> Neformalno rečeno, definicija uključuje objekte koji nikada nisu prešli orbitu Neptuna. Prema ovoj definiciji, objekat se kvalifikuje kao klasični objekt [[Kuiperov pojas|Kuiperovog pojasa]] ako: * nije rezonantan * njegov prosječni [[Tisserandov parametar]] u odnosu na Neptun prelazi 3 * njegov prosječni ekscentricitet je manji od 0,2. === SSBN07 klasifikacija === Alternativna klasifikacija, koju su uveli [[B. Gladman]], [[B. Marsden]] i [[C. van Laerhoven]] 2007, koristi integraciju orbite od 10 miliona godina umjesto Tisserandovog parametra. Klasični objekti su definisani kao nerezonantni i nerazbacani od Neptuna.<ref name="ArizonaBook_Gladman2007"> {{cite book |last1=Gladman |first1=B. J. |last2=Marsden |first2=B. |last3=van Laerhoven |first3=C. |year=2008 |chapter=Nomenclature in the Outer Solar System |title=The Solar System Beyond Neptune |chapter-url=http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7002.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102205338/http://www.lpi.usra.edu/books/ssbn2008/7002.pdf |archive-date=2. 11. 2012 |url-status=live |editor-last=Barucci |editor-first=M. A. |publisher=University of Arizona Press |location=Tucson |isbn=978-0-8165-2755-7 |display-editors=etal}}</ref> Formalno, ova definicija uključuje kao klasične sve objekte sa svojim trenutnim orbitama koje * nisu rezonantni * imaju veliku poluosu veću od one Neptuna (30,1 AJ; tj. isključujući [[Kentauri|kentaure]]), ali manju od 2000 AJ (da se isključe objekti unutar [[Oortov oblak|Oortovog oblaka]]) * Neptun ih ne raspršuje * imaju ekscentricitet e<0,240 (da se isključe [[odvojeni objekt]]i) Za razliku od drugih šema, ova definicija uključuje objekte s glavnom poluosom manjom od 39,4 AJ (2:3 rezonansa) – koji se naziva '''unutrašnji klasični pojas''', ili više od 48,7 (1:2 rezonancija) – koji se naziva '''vanjski klasični pojas''', i zadržava termin '''glavni klasični pojas''' za orbite između ove dvije rezonanse.<ref name="ArizonaBook_Gladman2007" /> == Porodice == Prva poznata kolizijska porodica u klasičnom Kuiperovom pojasu—grupi objekata za koje se smatra da su ostaci raspada jednog tijela—je [[Haumea porodica|porodica Haumea]].<ref name="BrownBarkume2007"> {{cite journal |last1=Brown |first1=Michael E. |last2=Barkume |first2=Kristina M. |last3=Ragozzine |first3=Darin |last4=Schaller |first4=Emily L. |year=2007 |title=A collisional family of icy objects in the Kuiper belt |journal=Nature |volume=446 |issue=7133 |pages=294–6 |bibcode=2007Natur.446..294B |doi=10.1038/nature05619 |pmid=17361177 |s2cid=4430027 |url=https://authors.library.caltech.edu/34346/2/nature05619-s1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723192004/https://authors.library.caltech.edu/34346/2/nature05619-s1.pdf |archive-date=23. 7. 2018 |url-status=live}}</ref> Uključuje [[Haumea|Haumeu]], njene mjesece, [[2002 TX300|2002 TX₃₀₀]] i sedam manjih tijela.† Objekti ne samo da prate slične orbite već dijele i slične fizičke karakteristike. Za razliku od mnogih drugih KBO, njihova površina sadrži velike količine leda (H2O) i nema nikako ili ima vrlo malo [[Tolini|tolina]].<ref name="Pinilla-Alonso2009"> {{cite journal |last1=Pinilla-Alonso |first1=N. |last2=Brunetto |first2=R. |last3=Licandro |first3=J. |last4=Gil-Hutton |first4=R. |last5=Roush |first5=T. L. |last6=Strazzulla |first6=G. |year=2009 |title=The surface of (136108) Haumea ({{mp|2003 EL|61}}), the largest carbon-depleted object in the trans-Neptunian belt |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=496 |issue=2 |pages=547 |arxiv=0803.1080 |bibcode=2009A&A...496..547P |doi=10.1051/0004-6361/200809733|s2cid=15139257 }}</ref> Površinski sastav se zaključuje iz njihove neutralne (za razliku od crvene) boje i duboke apsorpcije na 1,5 i 2, μm u infracrvenom spektru.<ref name="Pinilla-Alonso2007"> {{cite journal |last1=Pinilla-Alonso |first1=N. |last2=Licandro |first2=J. |last3=Gil-Hutton |first3=R. |last4=Brunetto |first4=R. |year=2007 |title=The water ice rich surface of (145453) 2005 RR₄₃: a case for a carbon-depleted population of TNOs? |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=468 |issue=1 |pages=L25–L28 |arxiv=astro-ph/0703098 |bibcode=2007A&A...468L..25P |doi=10.1051/0004-6361:20077294|s2cid=18546361 }}</ref> Nekoliko drugih sukobljenih porodica moglo bi živjeti u klasičnom Kuiperovom pojasu.<ref name=chiang>{{cite journal |last1=Chiang |first1=E.-I. |title=A Collisional Family in the Classical Kuiper Belt |journal=[[The Astrophysical Journal]] |date=juli 2002 |volume=573 |issue=1 |pages=L65–L68 |arxiv=astro-ph/0205275 |doi=10.1086/342089 |bibcode=2002ApJ...573L..65C |s2cid=18671789 }}</ref><ref name=pairs>{{cite journal |last1=de la Fuente Marcos |first1=Carlos |last2=de la Fuente Marcos |first2=Raúl |title=Dynamically correlated minor bodies in the outer Solar system |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=11. 2. 2018 |volume=474 |issue=1 |pages=838–846 |arxiv=1710.07610 |doi=10.1093/mnras/stx2765 |bibcode=2018MNRAS.474..838D|s2cid=73588205 }}</ref> †Od 2008. Četiri najsjajnija objekta porodice nalaze se na grafikonima unutar kruga koji predstavlja Haumeu. == Istraživanje == [[File:2014 MU69 orbit.jpg|thumb|Putanja New Horizonsa i orbite [[Pluton]]a i [[486958 Arrokotha]]]] Od januara 2019. svemirska letjelica je izbliza posmatrala samo jedan klasični objekt Kuiperovog pojasa. Obje svemirske letjelice Voyager su prošle kroz regiju prije otkrića Kuiperovog pojasa.<ref>{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/PI-Perspectives.php?page=piPerspective_02_28_2018 |title=The PI's Perspective: Why Didn't Voyager Explore the Kuiper Belt? |date=28. 2. 2018 |first=Alan |last=Stern |access-date=13. 3. 2018}}</ref> [[New Horizons]] je bila prva misija koja je posjetila klasični KBO. Nakon uspješnog istraživanja Plutonovog sistema 2015, NASA-ina svemirska letjelica je 1. januara 2019. posjetila mali KBO [[486958 Arrokoth]] na udaljenosti od 3.500 kilometara (2.200 milja).<ref>{{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2018/0124-new-horizons-prepares-for-2014mu69.html |title=New Horizons prepares for encounter with 2014&nbsp;MU69 |first=Emily |last=Lakdawalla |publisher=Planetary Society |date=24. 1. 2018 |access-date=13. 3. 2018}}</ref> == Spisak == Ovdje je generička lista klasičnih objekata Kuiperovog pojasa. Od jula 2023. postoji oko 870 objekata sa q > 40 AJ i Q < 48 AJ.<ref name="MPC_list">{{cite web |url=http://minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?perihelion_distance_min=40&aphelion_distance_max=48 |title={{nowrap|q > 40 AU}} and {{nowrap|Q < 48 AU}} |website=minorplanetcenter.net |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |access-date=31. 7. 2023}}</ref> {{Colbegin}} * [[15760 Albion]] * [[20000 Varuna]] * {{mpl|(307261) 2002 MS|4}} * {{mpl|(307616) 2003 QW|90}} * {{mpl|(444030) 2004 NT|33}} * {{mpl|(308193) 2005 CB|79}} * {{mpl|(119951) 2002 KX|14}} * {{mpl|(120178) 2003 OP|32}} * [[120347 Salacia]] * {{mpl|(144897) 2004 UX|10}} * {{mpl|(145452) 2005 RN|43}} * {{mpl|(145453) 2005 RR|43}} * [[148780 Altjira]] * {{mpl|(15807) 1994 GV|9}} * {{mpl|(16684) 1994 JQ|1}} * [[174567 Varda]] * {{mpl|(19255) 1994 VK|8}} * [[19521 Chaos]] * {{mpl|(202421) 2005 UQ|513}} * {{mpl|(24835) 1995 SM|55}} * {{mpl|(24978) 1998 HJ|151}} * {{mpl|(278361) 2007 JJ|43}} * {{mpl|(33001) 1997 CU|29}} * [[486958 Arrokoth]] * [[50000 Quaoar]] * {{mpl|(52747) 1998 HM|151}} * [[53311 Deucalion]] * {{mpl|(55565) 2002 AW|197}} * {{mpl|(55636) 2002 TX|300}} * {{mpl|(55637) 2002 UX|25}} * [[58534 Logos]] * [[66652 Borasisi]] * {{mpl|(69987) 1998 WA|25}} * [[79360 Sila–Nunam]] * {{mpl|(79983) 1999 DF|9}} * {{mpl|(85627) 1998 HP|151}} * {{mpl|(85633) 1998 KR|65}} * {{mpl|(86047) 1999 OY|3}} * [[88611 Teharonhiawako]] * {{mpl|(90568) 2004 GV|9}} {{Colend}} == Također pogledajte == * [[Ekstremna Transneptunska tijela]] * [[Transneptunske planete]] == Notes == {{notelist|1}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Classical Kuiper belt objects}} *{{cite web |first=David |last=Jewitt |author-link=David Jewitt |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |title=Sajt Kuiperovog pojasa |publisher=UCLA |access-date=18. 1. 2024 |archive-date=2. 3. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |url-status=dead }} *{{cite web |url=http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |title=Elektronske novosti Kuiperovog pojasa |access-date=18. 1. 2024 |archive-date=19. 1. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119220535/http://www.boulder.swri.edu/ekonews/ |url-status=dead }} *{{citation |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics |url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |website=minorplanetcenter.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100827234817/http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/TNOs.html |archive-date=27. 8. 2010 |df=dmy-all |title=Spisak Transneptunskih tijela}} *{{cite web |title=TNO stranice |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnos.html |website=johnstonarchive.net}} *{{cite web |title=Grafik trenutnih položaja objekata u Vanjskom Sunčevom sistemu| url=http://www.minorplanetcenter.org/iau/lists/OuterPlot.html |website=minorplanetcenter.org |department=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics }} {{Sunčev sistem}} [[Kategorija:Klasični objekt Kuiperovog pojasa]] [[Kategorija:Astronomski objekti]] [[Kategorija:Planetologija]] fih5pei17t05qvvia9lbdsuz8ddt5ke 0 517256 3925575 3878576 2026-09-20T06:34:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925575 wikitext text/x-wiki {{Infokutija košarkaš | ime_košarkaša = Luka Garza | slika = Luka Garza 2020.jpg | veličina_slike = 250px | opis_slike = Garza u dresu [[Iowa Hawkeyes]]a 2020. <!-- Lični podaci --> | puno_ime = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1998|12|27}} | mjesto_rođenja = [[Washington, D.C.|Washington]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|godinaSmrt|mjesecSmrt|datumSmrt|godinaRođenja|mjesecRođenja|datumRođenja}} --> | mjesto_smrti = | nacionalnost = | državljanstvo = | visina = 208 cm | težina = 110 kg | nadimak = | pozicija = [[Centar (košarka)|Centar]] | početak_karijere = 2021. | NBA_draft = [[NBA draft 2021.|2021]]: 52. pik – [[Detroit Pistons]] | kraj_karijere = <!-- Informacija o klubu --> | trenutni_klub = [[Boston Celtics]] | broj_na_dresu = 55, 52 <!-- Profesionalni klubovi --> | godine1 = [[NBA 2021/2022.|2021–2022.]] | klub1 = [[Detroit Pistons]] | godine2 = [[NBA razvojna liga 2021/2022.|2021–2022.]] | klub2 = → [[Motor City Cruise]] | godine3 = [[NBA 2022/2023.|2022–]] | klub3 = [[Minnesota Timberwolves]] | godine4 = [[NBA razvojna liga 2022/2023.|2022]]–[[NBA razvojna liga 2023/2024.|2024.]] | klub4 = → [[Iowa Wolves]] | godine5 = [[NBA 2025/2026.|2025–]] | klub5 = [[Boston Celtics]] <!-- Trenirane ekipe --> | tgodine1 = | tklub1 = <!-- Nagrade --> | nagrade = * 2× učesnik "Next Up" utakmice [[NBA Razvojna liga|Razvojne lige]] ([[NBA Razvojna liga 2022/2023.|2023]], [[NBA Razvojna liga 2023/2024.|2024]]) * Najkorisniji igrač "Next Up" utakmice (2023) * Član [[Najbolja petorka NBA Razvojne lige|treće petorke Razvojne lige]] ([[NBA Razvojna liga 2021/2022.|2022]]) * Član [[Najbolja petorka NBA Razvojne lige|najbolje petorke novajlija Razvojne lige]] (2022) * [[Spisak američkih nagrada za univerzitetskog košarkaša godine|Univerzitetski igrač godine]] ([[Divizija I 2020/2021 (NCAA)|2021]]) * {{nowrap|2× [[Univerzitetski košarkaš godine "The Sporting Newsa"|Univerzitetski košarkaš godine ''Sporting Newsa'']] ([[Divizija I 2019/2020 (NCAA)|2020]], 2021)}} * 2× član [[NCAA Sveamerička ekipa|NCAA Sveameričke ekipe]] (2020, 2021) * 2× dobitnik [[Nagrada "Pete Newell"|Nagrade "Pete Newell"]] (2020, 2021) * 2× dobitnik [[Nagrada "Kareem Abdul-Jabbar"|Nagrade "Kareem Abdul-Jabbar"]] (2020, 2021) * Dobitnik [[Nagrada "Lute Olson"|Nagrade "Lute Olson"]] (2021) * Dobitnik [[Spisak dobitnika Nagrade "Senior CLASS"|Nagrade "Senior CLASS"]] (2021) * 2× [[Igrač godine Konferencije Big Ten]] (2020, 2021) * [[Sportist godine Konferencije Big Ten]] (2021) * 2× član najbolje petorke [[Konferencija Big Ten|Konferencije Big Ten]] (2020, 2021) * [[Iowa Hawkeyes]]i povukli iz upotrebe njegov dres s brojem 55 }} '''Luka Garza''' jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačko]]-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[košarka]]š. Igra na poziciji [[Centar (košarka)|centra]]. Član je [[Boston Celtics]]a i [[Košarkaška reprezentacija Bosne i Hercegovine|reprezentacije Bosne i Hercegovine]]. == Rane godine == Odrastao je u [[Reston (Virginia)|Restonu]], u [[Virginia|Virginiji]], predgrađu [[Washington, D.C.|Washingtona]]. Naučio je igrati košarku od svog oca Franka, koji je igrao za [[Idaho Vandals]]e. Gledao je [[Videotraka|videotrake]] koje je njegov otac prikupio o bivšim igračima iz [[NBA]] lige kao što je [[Kareem Abdul-Jabbar]] i pokušao rekreirati njihove poteze.<ref name="emmert">{{cite web |author= Mark Emmert |title= Iowa's Luka Garza studies the masters in attempt to become elite scorer |url= https://www.hawkcentral.com/story/sports/college/iowa/2019/02/06/iowa-hawkeyes-basketball-indiana-hoosiers-luka-garza-old-school-mentality-years-studying-nba-greats/2783484002/ |website= HawkCentral.com |date= 6. 2. 2019 |access-date= 13. 12. 2019 |language=en}}</ref> Njegova majka Šejla, koja je iz Bosne i Hercegovine, igrala je profesionalnu košarku u Evropi.<ref>{{cite web |url= https://www.sportskeeda.com/basketball/luka-garza-parents |title= Luka Garza Parents |website= sportskeeda.com |date= 23. 5. 2024 |access-date= 3. 3. 2025 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= Luka Garza explains why he turned down Team USA, leaves Europe's door open |url= https://basketnews.com/news-192278-luka-garza-explains-why-he-turned-down-team-usa-leaves-europes-door-open.html |access-date= 19. 10. 2024 |website= basketnews.com |language=en}}</ref> Bio je visok 201&nbsp;cm u prvom razredu srednje škole [[Škola Maret|Maret]] u Washingtonu, ali nije mogao [[Zakucavanje (košarka)|zakucati]] sve dok nije pošao u drugi razred.<ref name=emmert/> Njegov trener tada je bio [[Chuck Driesell]], sin trenera i člana [[Košarkaška Kuća slavnih|Košarkaške Kuće slavnih]] [[Lefty Driesell|Leftyja Driesella]].<ref name="feinstein">{{cite web |author= John Feinstein |title= Iowa's Luka Garza is a rising star, and Lefty Driesell has been saying it for years |url= https://www.thegazette.com/subject/sports/iowas-luka-garza-is-a-rising-star-and-lefty-driesell-has-been-saying-it-for-years-20190322 |work= [[The Gazette (Cedar Rapids)|The Gazette]] |date= 22. 3. 2019 |access-date= 13. 12. 2019 |language= en |archive-date= 13. 12. 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191213183850/https://www.thegazette.com/subject/sports/iowas-luka-garza-is-a-rising-star-and-lefty-driesell-has-been-saying-it-for-years-20190322 |url-status= dead }}</ref> U završnom razredu prosječno je postizao 24,6 poena, 11,7 [[Skok (košarka)|skokova]] i 2,5 [[Blokada (košarka)|blokada]] po utakmici. Vodio je Maret do utakmice za naslov prvaka pod okriljem [[Državni sportski savez Distrikta Columbije|Državnog sportskog saveza Distrikta Columbije]] (DCSAA) i dobio [[Gatoradeove nagrade za igrača godine|Gatoradeovu nagradu za igrača godine]].<ref name="whooley">{{cite web |author= Connor Whooley |title= Iowa hoops commit Luke Garza wins Washington, D.C., Gatorade Player of the Year |url= https://www.ajc.com/sports/college/iowa-hoops-commit-luke-garza-wins-washington-gatorade-player-the-year/Ien6Fkqt2gbaiVl59OPx3K/ |work= [[The Atlanta Journal-Constitution]] |date= 20. 3. 2017 |access-date= 13. 12. 2019 |archive-date= 13. 12. 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191213183848/https://www.ajc.com/sports/college/iowa-hoops-commit-luke-garza-wins-washington-gatorade-player-the-year/Ien6Fkqt2gbaiVl59OPx3K/|url-status=dead |language=en}}</ref> Iz škole je otišao kao njen najbolji strijelac svih vremena, sa 1993 poena.<ref name="mullan">{{cite news |author= Dillon Mullan |title= Maret big man Luka Garza wins D.C. Gatorade Player of the Year |url= https://www.washingtonpost.com/news/recruiting-insider/wp/2017/03/21/maret-big-man-luka-garza-wins-d-c-gatorade-player-of-the-year/ |newspaper= [[The Washington Post]] |date= 21. 3. 2017 |access-date= 13. 12. 2019 |language=en}}</ref> Bio je regrut sa četiri zvjezdice i odabrao je igrati [[Univerzitetska košarka|univerzitetsku košarku]] za [[Iowa Hawkeyes|Iowu]], a imao je još ponude od [[Georgetown Hoyas|Georgetowna]], [[Georgia Bulldogs|Georgije]] i [[Notre Dame Fighting Irish|Notre Damea]], između ostalih.<ref name="goodwin">{{cite web |author= Cody Goodwin |title= Four-star big man Luka Garza commits to Iowa hoops |url= https://www.desmoinesregister.com/story/sports/high-school/recruiting/2016/09/10/four-star-big-man-luke-garza-commits-iowa-hoops/90135362/ |website= [[The Des Moines Register]] |date= 10. 9. 2016 |access-date= 13. 12. 2019 |language=en}}</ref> == Karijera == === Univerzitetska === [[Datoteka:Luka Garza.jpg|mini|upright|Garza (desno) u decembru 2019.]] ==== Prva godina (2017–2018) ==== U debiju protiv [[Chicago State Cougars|Chicago Statea]] postigao je 16 poena. Prvi dabl-dabl od 11 poena i 13 skokova zabilježio je u sljedećoj utakmici, u pobjedi nad [[Alabama State Hornets|Alabama Stateom]], i proglašen je brucošem sedmice [[Konferencija Big Ten|Big Tena]].<ref name="IaMEFWMBH">{{cite web |title= Iowa and Minnesota Earn First Weekly Men's Basketball Honors: Minnesota's Jordan Murphy earns Player of the Week honors; Hawkeyes' Luka Garza named Freshmen of the Week |url= http://www.bigten.org/sports/m-baskbl/spec-rel/111317aab.html |website= BigTen.org |publisher= [[CBS Interactive]] |date= 13. 11. 2017 |access-date= 13. 11. 2017 |archive-url= https://web.archive.org/web/20171114040206/http://www.bigten.org/sports/m-baskbl/spec-rel/111317aab.html |archive-date= 14. 11. 2017 |url-status=dead |language=en}}</ref> U prosjeku je postizao 12,1 poen, uz 6,4 skoka po utakmici.<ref name="tear">{{cite news |title= Sophomore Luka Garza on a tear for surging Hawkeyes |url= https://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/2019/02/05/sophomore-luka-garza-on-a-tear-for-surging-hawkeyes/39012409/ |work= [[USA Today]] |agency= [[Associated Press]] |date= 5. 2. 2019 |access-date= 15. 12. 2019 |language=en}}</ref> ==== Druga godina (2018–2019) ==== Neposredno pred sezonu podvrgnut je operaciji uklanjanja [[Cista|ciste]] na [[Slezena|slezeni]] teške 4,1&nbsp;kg.<ref>{{cite web |title= Iowa C Luka Garza shooting for opener after cyst removed|url=https://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/2018/10/08/iowa-c-luka-garza-shooting-for-opener-after-cyst-removed/38094647/ |work= USA Today |publisher= Associated Press |date= 8. 10. 2018 |access-date= 27. 11. 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |author= David Eickholt |title= Luka Garza is "as tough of a player as you're going to find" |url= https://247sports.com/college/iowa/Article/Iowa-Hawkeyes-Basketball-Luka-Garza-Dan-Dakich-ESPN-Fran-McCaffery-All-American-Big-Ten-Conference--140516875/ |work= 247 Sports |date= 14. 12. 2019 |access-date= 15. 12. 2019 |language=en}}</ref> Također je imao problema s uganućem gležnja u januaru 2019.<ref name="tear"/> Na NCAA turniru zabilježio je 20 poena i sedam skokova u pobjedi Iowe protiv [[Cincinnati Bearcats|Cincinnatija]].<ref name="feinstein"/> U prosjeku je postizao 13,1 poena, uz 4,5 skokova po utakmici.<ref>{{cite news |author= Luke Meredith |title= Luka Garza's Monster Start Propels Surging Hawkeyes |url= https://collegebasketball.ap.org/article/luka-garzas-monster-start-propels-surging-hawkeyes |website= CollegeBasketball.ap.org |agency= Associated Press |date= 5. 12. 2019 |access-date= 15. 12. 2019 |language= en |archive-date= 4. 3. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220304125216/https://collegebasketball.ap.org/article/luka-garzas-monster-start-propels-surging-hawkeyes |url-status= dead }}</ref> ==== Treća godina (2019–2020) ==== U porazu od [[Michigan Wolverines|Michigana]] 103:91 6. decembra postigao je 44 poena,<ref>{{cite news |author= Andrew Kahn |title= Luka Garza dropped 44 points on Michigan but it didn't matter |url= https://www.mlive.com/wolverines/2019/12/luka-garza-dropped-44-points-on-michigan-but-it-didnt-matter.html |work= MLive.com |date= 7. 12. 2019 |access-date= 15. 12. 2019 |language=en}}</ref> po čemu je treći u historiji Iowe. Zatim je u pobjedi 72:52 protiv [[Minnesota Golden Gophers|Minnesote]] zabilježio 21 poen i deset skokova te je proglašen nacionalnim igračem sedmice.<ref>{{cite news |author= David Eickholt |title= Luka Garza named Oscar Robertson National Player of the Week |url= https://247sports.com/college/iowa/Article/Iowa-Hawkeyes-Basketball-Luka-Garza-Oscar-Robertson-Big-Ten-Conference-Michigan-Wolverines-140245942/ |work= 247 Sports |date= 10. 12. 2019 |access-date= 15. 12. 2019 |language=en}}</ref> U pobjedi 84-68 protiv [[Iowa State Cyclones|Iowa Statea]] 12. decembra izbijen mu je zub nakon što ga je nenamjerno laktom udario saigrač [[Joe Wieskamp]]. Vratio se u utakmicu ​​i završio s 21 poenom i 11 skokova.<ref>{{cite news |author1= Zach Creglow |author2=Mark Emmert |language=en |title= Iowa star Luka Garza has tooth jarred loose, returns to game: 'I'll do anything for this team' |url= https://www.hawkcentral.com/story/sports/college/iowa/basketball-men/2019/12/12/iowa-star-luka-garza-loses-tooth-after-inadvertent-elbow-teammate-joe-wieskamp/4416111002/ |work= Hawk Central |date= 12. 12. 2019 |access-date= 15. 12. 2019}}</ref> U porazu 89:86 od [[Penn State Nittany Lions|Penn Statea]] 4. januara imao je 34 poena i 12 skokova.<ref>{{cite news |author= Mark Emmert |title= No. 25 Iowa falls 89–86 to No. 21 Penn State at historic Palestra |url= https://www.hawkcentral.com/story/sports/college/iowa/basketball-men/2020/01/04/iowa-basketball-luka-garzas-34-points-not-enough-penn-state-rallies-89-86-win-palestra/2813182001/ |work= Hawk Central |date= 4. 1. 2020 |access-date= 6. 1. 2020 |language=en}}</ref> Uvršten je na spisak za praćenje za [[Nagrada "John R. Wooden"|Woodenovu nagradu]] te [[Nagrada "Naismith" za univerzitetskog igrača godine|Naismithov]] i [[Trofej "Oscar Robertson"]].<ref>{{cite news |title= Gonzaga's Filip Petrusev among new faces on Wooden Award midseason list |url= https://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/28448986/gonzaga-filip-petrusev-new-faces-wooden-award-midseason-list |publisher= [[ESPN]] |date= 8. 1. 2020 |access-date= 10. 1. 2020 |language=en}}</ref><ref name="bohnenkamp">{{cite magazine |author= John Bohnenkamp |title= Garza Named To Robertson, Naismith Lists|url=https://www.si.com/college/iowa/basketball/garza-watch-list-021320 |magazine= [[Sports Illustrated]] |date= 13. 2. 2020 |access-date= 14. 2. 2020 |language=en}}</ref> U porazu 89:77 od [[Indiana Hoosiers|Indiane]] 13. februara zabilježio je 38 poena, osam skokova i četiri blokade.<ref>{{cite web |author= Chad Leistikow |title= Iowa wastes another huge night from Luka Garza in loss at Indiana |url= https://www.press-citizen.com/story/sports/college/iowa/basketball-men/2020/02/13/iowa-hawkeyes-waste-another-huge-night-luka-garza-loss-indiana-hoosiers/4755195002/ |work= [[Iowa City Press-Citizen]] |date= 13. 2. 2020 |access-date= 14. 2. 2020 |language=en}}</ref> Na kraju regularne sezone proglašen je [[Igrač godine u Konferenciji Big Ten|igračem godine]] u [[Konferencija Big Ten|Konferenciji Big Ten]],<ref>{{cite press release |title= Big Ten Unveils Men's Basketball Postseason Honors on BTN |url= https://bigten.org/news/2020/3/9/big-ten-unveils-mens-basketball-postseason-honors-on-btn.aspx |archive-url= https://web.archive.org/web/20200309231733/https://bigten.org/news/2020/3/9/big-ten-unveils-mens-basketball-postseason-honors-on-btn.aspx |url-status=dead |archive-date= 9. 3. 2020 |language=en |website= BigTen.com |date= 9. 3. 2020 |access-date= 9. 3. 2020}}</ref> a zatim ga je i magazin ''[[The Sporting News]]'' proglasio [[Univerzitetski košarkaš godine "The Sporting Newsa"|univerzitetskim igračem godine]].<ref>{{cite news |author= Mike DeCourcy |title= Iowa's Luka Garza is Sporting News' 2019-20 Player of the Year |url= https://www.sportingnews.com/us/ncaa-basketball/news/iowa-luka-garza-sporting-news-2019-20-player-of-the-year/izf67oliq85l1ngm956ry2vmo |work= The Sporting News |date= 10. 3. 2020 |access-date= 10. 3. 2020 |language=en}}</ref> U prosjeku je postizao 23,9 poena i 9,8 skokova po utakmici, zaradivši izbor u prvu [[NCAA Sveamerička ekipa|NCAA Sveameričku ekipu]].<ref>{{cite news |author= Rob Dauster |title= NBC Sports College Basketball All-American Teams |url= https://collegebasketball.nbcsports.com/2020/03/10/college-basketball-all-american-teams/ |publisher= [[NBC Sports]] |date= 10. 3. 2020 |access-date= 16. 3. 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title= Luka Garza: Consensus First-Team All-American |url= https://hawkeyesports.com/news/2020/03/24/mens-basketball-luka-garza-consensus-first-team-all-american/ |publisher= University of Iowa Athletics |date= 24. 3. 2020 |access-date= 27. 11. 2020 |language=en}}</ref> Nakon sezone prijavio se za [[NBA draft 2020]],<ref>{{cite news |title= Iowa's Luka Garza declares for NBA draft, keeps eligibility |url= https://www.espn.com/mens-college-basketball/story/_/id/29021125/iowa-luka-garza-declares-nba-draft-keeps-eligibility |publisher= ESPN |date= 10. 4. 2020 |access-date= 10. 4. 2020 |language=en}}</ref> ali je 2. augusta objavio da se povlači s drafta i vraća u Iowu.<ref>{{cite news |author= Rob Dauster |title= Luka Garza returns to Iowa to make a run at Player of the Year, Final Four |url= https://collegebasketball.nbcsports.com/2020/08/02/luka-garza-iowa-return/ |publisher= NBC Sports |date= 2. 8. 2020 |access-date= 2. 8. 2020 |language=en}}</ref> ==== Četvrta godina (2020–2021) ==== U pobjedi 103:76 protiv [[Southern Jaguars]]a 27. novembra postavio je rekord [[Carver–Hawkeye Arena|Carver–Hawkeye Arene]] sa 41 poenom, od čega 36 u prvom poluvremenu, uz šut 14 od 15, devet skokova i tri blokade. Pridružio se [[John Johnson (košarkaš, 1947)|Johnu Johnsonu]] kao jedini igrač u historiji programa koji je zabilježio dvije utakmice sa 40 poena.<ref>{{cite news |author= John Bohnenkamp |title= Nearly perfect Garza scores 41, No. 5 Iowa routs Southern |url= https://www.washingtonpost.com/sports/colleges/nearly-perfect-garza-scores-41-no-5-iowa-routs-southern/2020/11/27/1d26b844-3110-11eb-9dd6-2d0179981719_story.html |newspaper= The Washington Post |publisher= [[The Associated Press]] |date= 27. 11. 2020 |access-date= 27. 11. 2020 |language=en}}</ref> U sljedećoj utakmici, 3. decembra, postigao je 30 poena u prvom poluvremenu, uz konačni učinak od 35 poena i deset skokova, u pobjedi 99:58 nad [[Western Illinois Leathernecks|Western Illinoisom]].<ref>{{cite web |author= Don Doxsie |title= Luka Garza scores 30-plus again as Iowa beats Western Illinois |language=en |url= https://siouxcityjournal.com/sports/college/luka-garza-scores-30-plus-again-as-iowa-beats-western-illinois/article_0818e6c9-cd94-5c32-ab5a-0d875d55ee51.html |work= [[Sioux City Journal]] |date= 4. 12. 2020 |access-date= 12. 12. 2020}}</ref> Osam dana kasnije postigao je 34 poena i šest [[Trica (košarka)|trica]] u pobjedi 105:77 nad Iowa Stateom.<ref>{{cite web |author= Mike Hlas |title= Luka Garza torches Iowa State in second half, Iowa wins 105-77 |url= https://www.thegazette.com/subject/sports/luka-garza-blisters-cyclones-in-second-half-iowa-wins-105-77-20201211 |work= The Gazette |date= 11. 12. 2020 |access-date= 12. 12. 2020 |language= en |archive-date= 12. 12. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201212042556/https://www.thegazette.com/subject/sports/luka-garza-blisters-cyclones-in-second-half-iowa-wins-105-77-20201211 |url-status= dead }}</ref> Ubacio je svoj 2000. poen u pobjedi nad [[Michigan State Spartans|Michigan Stateom]] 2. februara 2021.<ref>{{cite news |title= Garza reaches 2,000 points as Iowa tops Michigan State 84-78 |url= https://www.usatoday.com/story/sports/ncaab/2021/02/02/garza-reaches-2000-points-as-iowa-tops-michigan-state-84-78/115431242/ |work= USA Today |date= 2. 2. 2021 |access-date= 2. 2. 2021 |language=en}}</ref> da bi 21. februara zabilježio 23 poena i 11 skokova u pobjedi 74:68 protiv Penn Statea, nadmašivši [[Roy Marble|Roya Marblea]] i postavši najbolji strijelac Iowa Hawkeyesa svih vremena.<ref>{{cite web |title= Luka Garza becomes Iowa's all-time scoring leader |url= https://www.kcci.com/article/luka-garza-becomes-iowas-all-time-scoring-leader/35578664 |work= [[KCCI]] |date= 21. 2. 2021 |access-date= 25. 2. 2021 |language=en}}</ref> Nakon pobjede nad [[Wisconsin Badgers]]ima sportski direktor Gary Barta najavio je da će Garzin dres s brojem 55 biti povučen iz upotrebe.<ref>{{cite web |title= Iowa to retire Luka Garza's number at end of season |url= https://theathletic.com/news/iowa-to-retire-luka-garzas-number-at-end-of-season/ot8xGsDOt8QP |work= [[The Athletic]] |date= 7. 3. 2021 |access-date= 7. 3. 2021 |language=en}}</ref> Na kraju sezone ''The Sporting News'' ponovo ga je proglasio igračem godine, čime je postao prvi dvostruki uzastopni dobitnik te nagrade nakon [[Michael Jordan|Michaela Jordana]] 1983. i 1984.<ref>{{cite news |author= Mike DeCourcy |title= Iowa's Luka Garza is Sporting News' first repeat winner as Player of the Year since Michael Jordan |url= https://www.sportingnews.com/us/ncaa-basketball/news/luka-garza-iowa-player-of-the-year/1asyi2tzku1bq1vs0qxc1b63l8 |work= The Sporting News |date= 9. 3. 2021 |access-date= 9. 3. 2021 |language=en}}</ref> Imao je prosjek od 24,1 poena i 8,7 skokova<ref>{{cite web |author= Paul Kasabian |title= Luka Garza Wins 2021 AP Player of Year Award over Ayo Dosunmu, Cade Cunningham |url= https://bleacherreport.com/articles/10000586-luka-garza-wins-2021-ap-player-of-year-award-over-ayo-dosunmu-cade-cunningham |work= Bleacher Report |date= 1. 4. 2021 |access-date= 2. 4. 2021 |language=en}}</ref> i postao prvi igrač u historiji Iowa Hawkeyesa koji je dvaput proglašen igračem godine u Konferenciji Big Ten<ref>{{cite web |title= Luka Garza Voted Big Ten Player of the Year |url= https://hawkeyesports.com/news/2021/03/09/luka-garza-voted-big-ten-player-of-the-year/ |work= University of Iowa Athletics |date= 9. 3. 2021 |access-date= 2. 4. 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title= Garza repeats as Big Ten player of year; Howard top coach |url= https://apnews.com/article/ayo-dosunmu-iowa-basketball-jackson-marcus-carr-8399ee00a91306ae55f4c1e0d2c96071 |website= APNews.com |date= 9. 3. 2021 |access-date= 2. 4. 2021 |language=en}}</ref> i članom najbolje NCAA sveameričke ekipe.<ref>{{cite web |author= Rob Howe |title= Luka Garza Unanimous Consensus All-American |url= https://www.hawkeyenation.com/news/basketball/luka-garza-unanimous-consensus-all-american/article_122b2ef2-8809-11eb-b39c-3b50e6d8bb20.html |website= HawkeyeNation.com |date= 18. 3. 2021 |access-date= 2. 4. 2021 |quote= Garza has earned unanimous consensus first-team All-America status for a second straight year as a result of being voted to All-America first teams by the NBAC, Sporting News, Associated Press, and United States Basketball Writers Association. Garza becomes the program’s only repeat consensus All-America honoree. |archive-date= 13. 4. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210413013447/https://www.hawkeyenation.com/news/basketball/luka-garza-unanimous-consensus-all-american/article_122b2ef2-8809-11eb-b39c-3b50e6d8bb20.html |url-status= dead }}</ref> === Profesionalna === ==== Detroit Pistons (2021–2022) ==== Na [[NBA draft 2021.|NBA draftu 2021.]] izabrali su ga [[Detroit Pistons]]i kao 52. pik.<ref>{{cite web |title= 2021 NBA Draft results: Picks 1-60 |url= https://www.nba.com/news/2021-nba-draft-results-picks-1-60 |publisher= NBA |date= 31. 7. 2021 |access-date= 31. 7. 2021 |language=en}}</ref> Nakon izvanrednog nastupa u [[NBA Ljetna liga 2021.|Ljetnoj ligi]] potpisao je dvosmjerni ugovor s Pistonsima i njihovom podružnicom u [[NBA Razvojna liga|Razvojnoj ligi]], [[Motor City Cruise]]om.<ref>{{cite web |title= Detroit Pistons Sign Luka Garza and Chris Smith to Two-Way Contracts |url= https://www.nba.com/pistons/news/detroit-pistons-sign-luka-garza-and-chris-smith-two-way-contracts |publisher= NBA |date= 17. 8. 2021 |access-date= 25. 9. 2021 |language=en}}</ref> Ekipa je 24. septembra objavila da je njegov ugovor preinačen iz dvosmjernog u standardni.<ref>{{cite tweet |author= Pistons PR |title= The Detroit Pistons announced today that the team has converted center Luka Garza’s two-way contract to a standard NBA contract. Terms of the contract were not disclosed. |number= 1441448414433189890 |user= Pistons_PR |date= 24. 9. 2021 |access-date= 24. 9. 2021 |language=en}}</ref> U [[NBA]] ligi debitovao je 23. oktobra, zabilježivši tri poena, dva skoka, dvije [[Ukradena lopta (košarka)|ukradene lopte]] i jednu [[Asistencija (košarka)|asistenciju]] za šest minuta igre u porazu 97:82 od [[Chicago Bulls]]a.<ref>{{cite web |title= Pistons' Luka Garza reacts to scoring first points in the NBA |url= https://therookiewire.usatoday.com/2021/10/24/pistons-luka-garza-first-nba-points/ |work= The Rookie Wire |date= 24. 10. 2021 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title= Former Iowa star Luka Garza scores first points of NBA career with Detroit Pistons |url= https://saturdaytradition.com/iowa-football/former-iowa-star-luka-garza-scores-first-points-of-nba-career-with-detroit-pistons/ |website= SaturdayTradition.com |date= 24. 10. 2021 |access-date= 6. 1. 2022 |language=en}}</ref> Mjesec dana kasnije prvi je put bio starter, postigavši ​​sedam poena uz šut tri od pet iz igre i jedan od jedan za tricu, uz tri skoka i dvije asistencije, u porazu 100:92 od [[Miami Heat]]a.<ref>{{cite web |title= Pistons' Luka Garza: Struggles in first career start |url= https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/pistons-luka-garza-struggles-in-first-career-start/ |publisher= CBS Sports |date= 24. 11. 2021 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title= 'It was a dream come true': Luka Garza thankful for first NBA start |url= https://therookiewire.usatoday.com/2021/11/24/pistons-luka-garza-starting-lineup-highlights/ |work= The Rookie Wire |date= 24. 11. 2021 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref> Dana 26. decembra postavio je rekord karijere od 20 poena uz šut iz igre sedam od 14 i dva od pet za tricu, dodavši šest skokova i dvije asistencije, prije nego što je napustio igru zbog šest prekršaja u visokom porazu od [[San Antonio Spurs]]a 144:109.<ref>{{cite web |title= Pistons' Luka Garza: Goes for 20 points in 20 minutes |url= https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/pistons-luka-garza-goes-for-20-points-in-20-minutes/ |publisher= CBS Sports |date= 27. 12. 2021 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |author= David Eickholt |title= Former Hawkeye Luka Garza drops career-high against San Antonio Spurs |url= https://247sports.com/college/iowa/Article/Former-Iowa-Hawkeye-Luka-Garza-drops-career-high-against-San-Antonio-Spurs-Detroit-Pistons-179164467/ |website=247sports.com |date= 27. 12. 2021 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref> Prvog dana 2022. zabilježio je svoj prvi dabl-dabl učinak u karijeri izjednačivši rekord karijere s 20 poena i uhvativši rekordnih 14 lopti za također rekordnih 40 minuta igre u pobjedi 117:116 protiv Spursa.<ref>{{cite web |title= Pistons' Luka Garza: Pops for 20 points, 14 boards |url= https://www.cbssports.com/fantasy/basketball/news/pistons-luka-garza-pops-for-20-points-14-boards/ |publisher= CBS Sports |date= 2. 1. 2022 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Luka Garza's first double-double helps Pistons players make history|url=https://therookiewire.usatoday.com/2022/01/02/pistons-luka-garza-saddiq-bey-hamidou-diallo-history/|work=The Rookie Wire|date=2. 1. 2022|access-date=4. 1. 2022}}</ref> On i saigrači [[Hamidou Diallo]] i [[Saddiq Bey]] postali su prvi trio koji je zabilježio 20 poena i 14 skokova u istoj NBA utakmici u više od 40 godina.<ref>{{cite tweet |author=NBA |title= Career-highs in rebounds for these three @DetroitPistons as they become the first trio with 20 PTS and 14 REB in over 40 years! |language=en |number= 1477506186484207616 |user= NBA |date= 1. 1. 2022 |access-date= 4. 1. 2022}}</ref><ref>{{cite web |author= Aaron Kellerstrass |title= Unlikely trio makes history for the Detroit Pistons in win over Spurs |url= https://pistonpowered.com/2022/01/02/trio-makes-history-detroit-pistons/ |website= PistonPowered.com |date= 2. 1. 2022 |access-date= 4. 1. 2022 |language=en}}</ref> Pistonsi su 29. juna odbili timsku opciju za Garzu, učinivši ga slobodnim igračem.<ref>{{cite tweet |author= Pistons PR |title= The Detroit Pistons have exercised the team option for the contract of Hamidou Diallo while Cory Joseph has opted in to return for the 2022-23 NBA season. The Pistons have declined the options for the contracts of Luka Garza and Frank Jackson for the upcoming season. |number= 1542213814552346625 |user= Pistons_PR |date= 29. 6. 2022 |access-date= 29. 6. 2022 |language=en}}</ref> U julu 2022. pridružio se [[Portland Trail Blazers]]ima za [[NBA Ljetna liga 2022.|Ljetnu ligu]].<ref>{{cite web |title= Portland Trail Blazers 2022 NBA2K23 Summer League Roster |url= https://www.nba.com/summer-league/2022/vegas/team/1610612757/blazers |publisher= NBA |access-date= 9. 7. 2022 |language=en}}</ref> ==== Minnesota Timberwolves (2022–2025) ==== Krajem augusta 2022. potpisao je ugovor s [[Minnesota Timberwolves]]ima,<ref>{{cite web |author= Taylor Nardinger |title= Timberwolves Sign CJ Elleby and Luka Garza |url= https://www.nba.com/timberwolves/news/timberwolves-sign-cj-elleby-and-luka-garza |publisher= NBA |date= 23. 8. 2022 |access-date= 24. 8. 2022 |language=en}}</ref> koji su 15. oktobra taj ugovor preinačili u dvosmjerni.<ref>{{cite web |title= Report: Timberwolves sign Luka Garza to 2-way deal |url= https://www.si.com/fannation/bringmethesports/.amp/timberwolves/report-timberwolves-sign-luka-garza-to-2-way-deal |website=SI.com |date= 15. 10. 2022 |access-date= 25. 10. 2022 |language=en}}</ref> Imenovan je kapitenom "Ekipe Luka" za inauguralnu utakmicu "Next Up Game" Razvojne lige za sezonu 2022/23.<ref>{{cite web |title= Wolves' Garza And Ignite's Henderson Named Captains For NBA G League Next Up Game |url= https://gleague.nba.com/news/wolves-garza-and-ignites-henderson-named-captains-for-nba-g-league-next-up-game |publisher= NBA |date= 7. 2. 2023 |access-date= 8. 3. 2023 |language=en}}</ref> Proglašen je najkorisnijim igračem utakmice nakon što je vodio svoju momčad do pobjede 178:162 nad "Ekipom [[Scoot Henderson|Scoot]]", zabilježivši 23 poena i osam skokova.<ref>{{cite magazine |author= Chris Schad |title= Timberwolves' Luka Garza wins MVP in NBA G-League's 'Next Up' Game |url= https://www.si.com/fannation/bringmethesports/timberwolves/mn-timberwolves-luka-garza-wins-mvp-in-nba-g-leagues-next-up-game |magazine= Sports Illustrated |date= 23. 2. 2023 |access-date= 8. 3. 2023 |language=en}}</ref> Početkom jula 2023. potpisao je još jedan dvosmjerni ugovor s Timberwolvesima.<ref>{{cite web |author= Taylor Nardinger |title= Timberwolves Re-Sign Luka Garza |url= https://www.nba.com/timberwolves/news/timberwolves-re-sign-luka-garza |publisher= NBA |date= 3. 7. 2023 |access-date= 6. 7. 2023 |language=en}}</ref> Ugovor mu je 4. aprila 2024. preinačen u standardni, što mu je omogućilo da igra za Timberwolvese u [[NBA doigravanje 2024.|doigravanju]].<ref>{{cite web |title= Timberwolves Convert Luka Garza to Standard NBA Contract |url= https://www.nba.com/timberwolves/news/timberwolves-convert-luka-garza-to-standard-nba-contract |publisher= NBA |date= 4. 4. 2024 |access-date= 4. 4. 2024 |language=en}}</ref> To se dogodilo dan nakon utakmice protiv [[Toronto Raptors]]a u kojoj je postigao 16 poena u devet minuta, što je bio njegov rekord u sezoni. U julu 2024. ponovo je potpisao ugovor s Timberwolvesima.<ref>{{cite web |title= Timberwolves Re-Sign Luka Garza |language=en |url= https://www.nba.com/timberwolves/news/timberwolves-re-sign-luka-garza-24 |publisher= NBA |date= 6. 7. 2024 |access-date= 7. 7. 2024}}</ref> ==== Boston Celtics (2025–) ==== Početkom jula 2025. potpisao je dvogodišnji ugovor s [[Boston Celtics]]ima vrijedan 5,5 miliona $.<ref>{{cite web |language=en |title= Celtics reportedly sign big man Luka Garza to 2-year contract |url= https://www.boston.com/sports/boston-celtics/2025/06/30/boston-celtics-luka-garza-nba-basketball-free-agency-luke-kornet/ |website=Boston.com |date= 30. 6. 2025 |access-date= 1. 7. 2025}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.nba.com/celtics/news/070725-press-release-celtics-sign-luka-garza-and-josh-minott |title= Celtics Sign Luka Garza and Josh Minott |work=NBA.com |date= 7. 7. 2025 |language=en}}</ref> == Reprezentacija == U septembru 2020. izrazio je interes da predstavlja Bosnu i Hercegovinu.<ref>{{cite web |author= David Eickholt |title= Luka Garza aiming to play on Bosnia's national team |url= https://247sports.com/college/iowa/Article/Luka-Garza-Josef-Nurkic-Bosnia-National-Team-Iowa-Hawkeyes-Basketball-Frank-Garza--151050745/ |website= 247sports.com |date= 4. 9. 2020 |access-date= 21. 7. 2021 |language=en}}</ref> U decembru 2021. rekao je novinaru da je završio proces dobijanja dvojnog državljanstva.<ref>{{cite web |title= Luka Garza dobio državljanstvo BiH, može igrati za reprezentaciju |url= https://sportsport.ba/kosarka/luka-garza-drzavljanstvo-bih-nastup-reprezentacija/415040 |website= SportSport.ba |access-date= 2. 1. 2022}}</ref> Debitovao je u augustu 2023. u utakmici [[Košarka na Olimpijskim igrama 2024 – kvalifikacije (muškarci)|kvalifikacija]] za [[Košarka na Olimpijskim igrama 2024.|Olimpijske igre]] protiv [[Košarkaška reprezentacija Portugala|Portugala]], završivši utakmicu s 15 poena i 12 skokova.<ref>{{cite web |author= Haris Mrkonja |title= "Zmajevi" savladali Portugal teže od očekivanog, sljedeća Poljska |url= https://n1info.ba/sport-klub/kosarka/zmajevi-savladali-portugal-teze-od-ocekivanog-sljedeca-madjarska/ |publisher= [[N1 (televizija)|N1]] |date= 13. 8. 2023 |access-date= 23. 8. 2023 }}{{Mrtav link}}</ref> Bio je u kombinaciji da bude pozvan za [[Evropsko prvenstvo u košarci 2025.|Evropsko prvenstvo 2025]], ali mu FIBA nije skinula status naturalizovanog igrača (po pravilima, može nastupati samo jedan takav), pa se selektor odlučio za plejmejkera [[John Roberson|Johna Robersona]] zbog izostanka glavnog organizatora igre [[Xavier Castañeda|Xaviera Castañede]], koji je na pripreme za Eurobasket došao nedovoljno oporavljen od teže povrede.<ref>{{cite web |url= https://n1info.ba/sport/kosarka/garza-je-ljubimac-svakog-navijaca-ali-roberson-je-trenutno-pod-moranje/ |title= Garza je ljubimac svakog navijača, ali Roberson je trenutno "pod moranje" |publisher= [[N1 (televizija)|N1]] |date= 20. 8. 2025 |access-date= 30. 8. 2025}}</ref> == Statistike == {{NBA player statistics legend}} === NBA === ==== Regularna sezona ==== {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"| [[NBA 2021/2022.|2021/22.]] | style="text-align:left;"| [[Detroit Pistons|Detroit]] | 32 || 5 || 12.2 || .449 || .327 || .623 || 3.1 || .6 || .3 || .2 || 5.8 |- | style="text-align:left;"| [[NBA 2022/2023.|2022/23.]] | style="text-align:left;" rowspan=3| [[Minnesota Timberwolves|Minnesota]] | 28 || 0 || 8.7 || .543 || .359 || '''.788''' || 2.3 || .6 || .1 || .1 || 6.5 |- | style="text-align:left;"| [[NBA 2023/2024.|2023/24.]] | 25 || 0 || 4.9 || .480 || .281 || .720 || 1.2 || .2 || .2 || .0 || 4.0 |- | style="text-align:left;"| [[NBA 2024/2025.|2024/25.]] | 39 || 0 || 5.6 || .495 || .278 || .686 || 1.4 || .3 || .2 || .1 || 3.5 |- | style="text-align:left;"| [[NBA 2025/2026.|2025/26.]] | style="text-align:left;"| [[Boston Celtics|Boston]] | '''69''' || '''6''' || '''16.2''' || '''.577''' || '''.433''' || .769 || '''4.1''' || '''1.0''' || '''.4''' || '''.4''' || '''8.1''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"| Karijera | 193 || 11 || 10.8 || .529 || .367 || .728 || 2.7 || .6 || .3 || .2 || 6.0 {{S-end}} ==== Doigravanje ==== {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"|[[NBA doigravanje 2024.|2024.]] | style="text-align:left;" rowspan=2|[[Minnesota Timberwolves|Minnesota]] | 7 || 0 || 3.7 || .833 || .667 || '''.875''' || .9 || .1 || .0 || .0 || 4.1 |- | style="text-align:left;"|[[NBA doigravanje 2025.|2025.]] | 5 || 0 || 3.6 || '''1.000''' || '''1.000''' || {{sort|-|–}} || .6 || .0 || .0 || .0 || 2.6 |- | style="text-align:left;"|[[NBA doigravanje 2026.|2026.]] | style="text-align:left;"|[[Boston Celtics|Boston]] | '''7''' || '''1''' || '''8.4''' || .500 || .308 || '''.875''' || '''1.7''' || '''.9''' || .0 || '''.1''' || '''4.4''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"|Karijera | 19 || 1 || 5.5 || .684 || .412 || .875 || 1.1 || .4 || .0 || .1 || 3.8 {{s-end}} === Univerzitet === {{NBA player statistics start}} |- | style="text-align:left;"| [[NCAA Divizija I 2017/2018.|2017/18.]] | style="text-align:left;" rowspan=4|[[Iowa Hawkeyes|Iowa]] | '''33''' || 26 || 21.7 || '''.557''' || .348 || .681 || 6.4 || 1.1 || .3 || 1.0 || 12.1 |- | style="text-align:left;"| [[NCAA Divizija I 2018/2019.|2018/19.]] | 32 || 30 || 23.7 || .531 || .292 || '''.804''' || 4.5 || .9 || .3 || .5 || 13.1 |- | style="text-align:left;"| [[NCAA Divizija I 2019/2020.|2019/20.]] | 31 || '''31''' || '''32.0''' || .542 || .358 || .651 || '''9.8''' || 1.2 || '''.8''' || '''1.8''' || 23.9 |- | style="text-align:left;"| [[NCAA Divizija I 2020/2021.|2020/21.]] | 31 || '''31''' || 31.5 || .553 || '''.440''' || .709 || 8.7 || '''1.7''' || .7 || 1.6 || '''24.1''' |- class="sortbottom" | style="text-align:center;" colspan="2"| Karijera | 127 || 118 || 27.1 || .546 || .367 || .701 || 7.3 || 1.2 || .5 || 1.2 || 18.2 {{S-end}} == Privatni život == Otac mu je špansko-američkog porijekla, a majka iz Bosne i Hercegovine i oboje imaju košarkaško iskustvo: otac Frank igrao je za univerzitetsku ekipu Idaha, a majka [[Šejla Muftić]] igrala je profesionalno u Evropi. Djed po ocu James Halm igrao je univerzitetsku košarku na [[Hawaii Rainbow Warriors|Havajima]]. Njegov tetak [[Teoman Alibegović]], suprug majčine sestre Lejle Muftić, dugo je bio najbolji strijelac [[Košarkaška reprezentacija Slovenije|reprezentacije Slovenije]] svih vremena.<ref name="goldwein">{{cite news |author= Eric Goldwein |title= Maret's Luka Garza keeps family basketball tradition going |url= https://www.washingtonpost.com/news/recruiting-insider/wp/2016/02/25/marets-luka-garza-keeps-family-basketball-tradition-going/ |newspaper= The Washington Post |date= 25. 2. 2016 |access-date= 25. 2. 2016 |language=en}}</ref> Njegovi rođaci [[Amar Alibegović|Amar]], Mirza i Denis Alibegović također su profesionalni košarkaši. Njegov djed po majci [[Refik Muftić]] bio je uspješan [[nogomet]]ni [[golman]], a cijelu karijeru igrao je za [[FK Sarajevo|Sarajevo]].<ref>{{cite web |title= Košarkaš Luka Garza: Želim predstavljati BiH |url= https://ba.voanews.com/a/kosarkas-luka-garza-zelim-predstavljati-bih/5614340.html |publisher= [[Glas Amerike]] |date= 9. 10. 2020 |access-date= 7. 7. 2021}}</ref> Od 2022. u vezi je s [[advokat]]icom Victorijom Vidi.<ref>{{cite web |url= https://www.sportskeeda.com/basketball/luka-garza-girlfriend |title= Luka Garza Girlfriend |website= sportskeeda.com |date= 23. 5. 2024 |access-date= 6. 3. 2025|language=en}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Luka Garza}} * [https://www.nba.com/stats/player/1630568?PerMode=Totals Garzina NBA-statistika] {{en simbol}} * [https://www.basketball-reference.com/players/g/garzalu01.html Profil] na ''[[Basketball Reference]]u'' {{en simbol}} * [https://hawkeyesports.com/roster/luka-garza/ Biografija] na sajtu Iowa Hawkeyesa {{en simbol}} {{NBA draft 2021.}} {{Trofej "Oscar Robertson"}} {{Nagrada "Naismith" za univerzitetskog igrača godine}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Garza, Luka}} [[Kategorija:Rođeni 1998.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Washington]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački košarkaši]] [[Kategorija:Američki košarkaši]] [[Kategorija:Košarkaši Iowa Hawkeyesa]] [[Kategorija:Košarkaši Detroit Pistonsa]] [[Kategorija:Košarkaši Motor City Cruisea]] [[Kategorija:Košarkaši Minnesota Timberwolvesa]] [[Kategorija:Košarkaši Iowa Wolvesa]] [[Kategorija:Košarkaši Boston Celticsa]] [[Kategorija:Centri (košarka)]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Naturalizovani državljani Bosne i Hercegovine]] 2xzu0ymwaratf94z8d2qvrhncvhqaql 0 517438 3925559 3877552 2026-09-19T21:37:50Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925559 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa | grupa = Janjevci | izvorno_ime = | slika = Janjevë, Kosova.jpg | opis_slike = Janjevo 2010. godine | ukupno = oko '''250''' | popmjesta = Janjevo, Letnica | jezici = [[Hrvatski jezik|hrvatski]] i [[Albanski jezik|albanski]] | vjera = [[Katoličanstvo]] }} '''Janjevci''' ({{sq|Janjevët}}) su [[Hrvati|hrvatska]] manjina na [[Kosovo|Kosovu]]. Ime su dobili po mjestu Janjevu kod [[Priština|Prištine]], gdje većina njih i živi. Smatra se da na prostoru Kosova žive još od 14 vijeka i da potječu od trgovaca i rudara iz [[Dubrovnik]]a i obližnje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. U Janjevu je ostalo oko 200 Hrvata, dok ih je u Letnici kod Vitine samo oko 40 i to sve starije životne dobi. Prema popisu iz 1991. godine na Kosovu je bilo 8.800 Hrvata, a prema procjeni iz 1998. samo 1.800.<ref>[https://hrvatiizvanrh.gov.hr/hrvati-izvan-rh/hrvatska-manjina-u-inozemstvu/hrvatska-manjina-u-republici-kosovo/742 Hrvatska manjina u Republici Kosovo] hrvatiizvanrh.gov.hr</ref> Nekoliko objekata hrvatske kulturne baštine, uglavnom crkava, ostalo je na Kosovu, uključujući crkvu Svetog Nikole u Janjevu. Zajednicu je zvanično priznala [[Vlada Kosova]] 2011. godine. Najmanja je zajednica na Kosovu.<ref>{{cite web |title=Hrvatska zajednica |url=https://zck-kpz-platform.rks-gov.net/sr/hrvatska-zajednica/ |website=zck-kpz-platform.rks-gov.net }}{{Mrtav link}}</ref> == Također pogledajte == * [[Karaševski Hrvati]] * [[Hrvati u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{refspisak}} {{Etničke grupe na Kosovu}} {{Slavenski narodi}} [[Kategorija:Hrvati]] [[Kategorija:Etničke grupe Kosova]] [[Kategorija:Etničke grupe Hrvatske]] [[Kategorija:Južni Slaveni]] [[Kategorija:Slavenski narodi]] n9vxgx8v92pk0o1af0xj2fmwn95bmzx 0 519291 3925564 3924379 2026-09-20T01:30:52Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925564 wikitext text/x-wiki {{Standardi}}{{Infokutija kompanija | ime = Književni korner | slika = Logo Književnog kornera.jpg | veličina_slike = | alt_slike = | tekst = Zvanični logo Književnog kornera | slika2 = | veličina_slike2 = | alt_slike2 = | tekst2 = | poslovno_ime = | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | vrsta = | berzni_naziv = | ISIN = | industrija = | žanr = Kulturna platforma | sudbina = | prethodnik = | nasljednik = | osnovano = {{start date and age|2023}} | ukinuto = | osnivač = | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | broj_lokacija = | poslužuje = | ključne_osobe = | proizvodi = | zaštitni_znak = | produkcija = | servisi = | prihod = | operativni_prihod = | neto_dobit = | APM = | ukupne_aktive = | kapital = | vlasnik = | članovi = | zaposleni = | matična = | divizije = | podružnice = | slogan = | omjer_kapitala = | rejting = | veb-sajt = | dodatak = }} '''Književni korner''' je program kojeg uređuju i vode [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] pisci [[Elvis Ljajić]] i [[Goran Vrhunc]] i koji se realizira dva puta mjesečno u institucijama kulture u [[Sarajevo|Sarajevu.]]<ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/news/culture/2024/11/18/ljajic-i-vrhunc-knjizevnim-kornerom-vracamo-dug-kulturi-u-sarajevu|title=Ljajić i Vrhunc: Književnim kornerom vraćamo dug kulturi u Sarajevu|last=Vegara|first=Sead|website=Al Jazeera Balkans|language=bs|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://raport.ba/osnivaci-knjizevnog-kornera-za-raport-ko-to-danas-cita-i-ko-dijeli-isti-ljubav-i-strast-47-razgovora-dva-puta-sedmicno-nije-mala-stvar/?fbclid=IwY2xjawM_WLFleHRuA2FlbQIxMQABHjfrxXueSh9Hzp2t9qV6va6HbtFPaCYjcJb-vdrTB7TY7DEKxrQuocunbjVS_aem_PaOFWe9mDWqmarAk9xcA2A|title=Osnivači ‘Književnog kornera’ za Raport: Ko to danas čita i ko dijeli isti ljubav i strast. 47 razgovora dva puta sedmično nije mala stvar|last=Sarajlić Ramović|first=Larisa|website=Raport.ba}}</ref> Za vizuelni identitet zadužena je [[Vildana Bratić]]. Prvi književni razgovor održan je 3. maja 2023. u prostorijama [[KUD Željezničar|ŽKUD Željezničar]], a gost je bio [[Boris Lalić]], sarajevski prozni i dramski pisac, knjižar i skejter. Književni korner održavao se i u prostorijama [[Biblioteke Sarajeva]], [[BKC Sarajevo]], Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo, [[Collegium Artisticum]], Dječjoj kući, Centar kulture i mladih [[Centar (Sarajevo)|Općine Centar]], Caffe baru Linea i Caffe baru Nota. == Gosti Književnog kornera == Književni korner je ugostio '''57 autora i autorica''' i jednu književnu grupu. Gosti Književnog kornera po sezonama su bili: '''Prva sezona (2023)'''<blockquote>1. '''Boris Lalić''' (3. maj 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 2. '''Srđan Sekulić''' (10. maj 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 3. '''[[Admir Džanko]]''' (17. maj 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 4. '''Azemina Krehić''' (24. maj 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 5. '''[[Lejla Kalamujić]]''' (31. maj 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 6. '''Edin Rikalo''' (7. juni 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 7. '''Adnan Bajrović''' (14. juni 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 8. '''Vanja Šunjić''' (21. juni 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 9. '''Zerina Kulović-Arnaut''' (5. juli 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]]</blockquote> '''Druga sezona (2023)'''<blockquote>10. '''Mirza Okić''' (13. septembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 11. '''Emina Đelilović-Kevrić''' (27. septembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 12. '''Udruženje Tavan''' (4. oktobar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 13. '''Jasmin Agić''' (18. oktobar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 14. '''[[Asmir Kujović]]''' (1. novembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 15. '''[[Nihad Hasanović]]''' (15. novembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 16. '''Sejad Durak''' (6. decembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 17'''. Jasmina Šahinagić''' (13. decembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 18. '''Adnan Lugonić''' (20. decembar 2023., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]]</blockquote> '''Treća sezona (2024)'''<blockquote>19. '''Zoran Žmirić''' (17. januar 2024, on-line), domaćini [[Elvis Ljajić]], [[Goran Vrhunc]] 20. '''[[Jasmina Hanjalić]]'''<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/prstenasta-noc-poezije-20-knjizevni-korner-ugostio-jasminu-hanjalic-yfbzk|title=Prstenasta noć poezije: 20. Književni korner ugostio Jasminu Hanjalić|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (31. januar 2024., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 21. '''[[Almir Bašović]]''' (21. februar 2024., Biblioteka MAK), domaćin [[Elvis Ljajić]] 22. '''[[Elvedin Nezirović]]'''<ref>{{Cite web|url=https://bljesak.info/magazin/knjige/nezirovic-moje-je-da-citam-knjige-i-navijam-za-velez/448259|title=Nezirović: Moje je da čitam knjige i navijam za Velež|website=bljesak.info|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (6. mart 2024., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 23. '''Sabahudin Hadžialić'''<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/knjizevni-korner-br-23-gost-sabahudin-hadzialic-lsc0u|title=Književni korner br. 23 - gost Sabahudin Hadžialić|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (13. mart 2024., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 24. '''Amela Mustafić'''<ref>{{Cite web|url=https://mks.ks.gov.ba/node/4773|title=Književni korner br. 24, gost: Amela Mustafić KUD “Željezničar” Sarajevo {{!}} Ministarstvo kulture i sporta Kantona Sarajevo|website=mks.ks.gov.ba|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (3. april 2024., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Goran Vrhunc]] 25. '''Amila Kahrović-Posavljak''' (17. april 2024., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]] 26. '''Ahmed Burić'''<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/26-knjizevni-kornera-gost-ahmed-buric-zdkrt|title=26. Književni korner: Gost Ahmed Burić|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (9. maj 2024., Biblioteka MAK), domaćin [[Goran Vrhunc]] 27 '''Almir Imširević'''<ref>{{Cite web|url=https://mks.ks.gov.ba/node/4947|title=“KNJIŽEVNI RAZGOVORI” Gost: Almir Imširević {{!}} Ministarstvo kulture i sporta Kantona Sarajevo|website=mks.ks.gov.ba|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (22. maj 2024., Centralno odjeljenje), domaćin [[Elvis Ljajić]] 28. '''Midhat Ajanović Aja'''n<ref>{{Cite web|url=https://penbih.ba/2024/07/knjizevni-korner-28-predstavljen-knjizevni-opus-midhata-ajanovica/|title=Književni korner 28: Predstavljen književni opus Midhata Ajanovića|last=Ljajić|first=Elvis|date=13. 7. 2024|website=P.E.N.|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (10. juli 2024., ŽKUD Željezničar), domaćin [[Elvis Ljajić]]</blockquote> '''Četvrta sezona (2024)'''<blockquote>29. '''Jagoda Iličić'''<ref>{{Cite web|url=https://life.ba/knjizevni-korner-gosca-je-bila-bh-knjizevnica-jagoda-ilicic/|title=Književni korner: Gošća je bila bh. književnica Jagoda Iličić|last=News|first=Life|date=12. 9. 2024|website=Life.ba|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (11. septembar 2024., Dječja kuća), domaćin [[Goran Vrhunc]] 30. '''Edin Salčinovi'''ć<ref name=":0">{{Cite web|url=https://federalna.ba/knjizevni-korner-32-edin-krehic-7aqe9|title=Književni korner 32: Edin Krehić|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (25. septembar 2024., Centralno odjeljenje), domaćin [[Elvis Ljajić]] 31. '''Narcis Saračević'''<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/knjizevni-korner-31-narcis-saracevic-xk0sx|title=Književni korner 31: Narcis Saračević|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (9. oktobar 2024., Collegium Artisticum), domaćin [[Goran Vrhunc]] 32. '''Edin Krehić'''<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bgs.ba/knjizevni-korner-u-maku-gost-edin-krehic/|title=Književni korner u “Maku” – gost Edin Krehić|website=www.bgs.ba|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025|archive-date=19. 3. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250319024129/https://www.bgs.ba/knjizevni-korner-u-maku-gost-edin-krehic/|url-status=dead}}</ref> (23. oktobar 2024., Biblioteka MAK), domaćin [[Elvis Ljajić]] 33. '''Mirza Herco'''<ref>{{Cite web|url=https://www.seecult.org/dogadjaji/33-knjizevni-korner-mirza-herco-sa/|title=33. Književni korner: Mirza Herco, SA {{!}} SEEcult|language=en-US|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (6. novembar 2024., Caffe bar Linea), domaćin [[Goran Vrhunc]] 34. '''Almir Zalihić''' (13. novembar 2024., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Elvis Ljajić]] 35. '''Damir Uzunović'''<ref>{{Cite web|url=https://www.seecult.org/dogadjaji/35-knjizevni-korner-damir-uzunovic-sa/|title=35. Književni korner: Damir Uzunović, SA {{!}} SEEcult|language=en-US|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (18. decembar 2024., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]]</blockquote> '''Peta sezona (2025)'''<blockquote>36. '''Amra Olovčić'''<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/5-februara-knjizevni-korner-36-gosca-amra-olovcic-pq7zx|title=5. februara Književni korner 36: Gošća Amra Olovčić|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (5. februar 2025., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Elvis Ljajić]] 37. '''Ibrahim Osmanbašić'''<ref>{{Cite web|url=https://www.seecult.org/dogadjaji/37-knjizevni-korner-damir-uzunovic-sa/|title=37. Književni korner, SA {{!}} SEEcult|language=en-US|access-date=8. 4. 2025}}</ref> (19. februar 2025., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 38. '''Hamza Ridžal, Sanjin Musa'''<ref name="bgs.ba">{{Cite web|url=https://www.bgs.ba/knjizevni-korner-u-maku-gosti-hamza-ridzal-i-sanjin-musa/|title=Književni korner u Maku – gosti Hamza Ridžal i Sanjin Musa|website=www.bgs.ba|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025|archive-date=23. 4. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250423121947/https://www.bgs.ba/knjizevni-korner-u-maku-gosti-hamza-ridzal-i-sanjin-musa/|url-status=dead}}</ref> (12. mart 2025., Biblioteka MAK), domaćin [[Elvis Ljajić]] 39. '''[[Marija Fekete-Sullivan]]''' <ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/knjizevni-korner-39-gosca-marija-fekete-sullivan-2hh7r|title=Književni korner 39: Gošća Marija Fekete Sullivan|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref>(19. mart v2025., Vijeće mladih Općine Stari Grad Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 40. '''[[Uglješa Kesić]]''' (16. april 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 41. '''Dejan Tešić''' (7. maj 2025., Centralno odjeljenje), domaćin [[Elvis Ljajić]] 42. '''Ermina Ribić'''<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/knjizevni-korner-42-susret-s-erminom-ribic-u-ckm-u/?fbclid=IwY2xjawKReclleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFFZUM0VUNCV1pUNGtSeWMxAR7rWyVYjvAxB2eZRPteCqeS9F7HHIeVez6DfTQQMmj9NgD3dKUnJjyWQTMIUQ_aem_Fl1-Oh2dnQs6LO9XzYXyWg|title=Književni korner 42: Susret s Erminom Ribić u CKM-u|website=centarkulture.ba|publisher=CKM|access-date=14. 5. 2025}}</ref> (14. maj 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 43. '''Mirsad Pašović'''<ref>{{Cite web|url=https://ekskluziva.ba/desavanja/predstavljeno-knjizevno-stvaralastvo-mirsada-pasovica-cijeli-zivot-u-sedam-knjiga/|title=Predstavljeno književno stvaralaštvo Mirsada Pašovića: Cijeli život u sedam knjiga|last=|date=12. 6. 2025|website=Ekskluziva.ba|language=en-US|access-date=17. 6. 2025}}</ref> (11. juni 2025., Caffe bar Nota), domaćini [[Goran Vrhunc]], [[Elvis Ljajić]] 44. '''Vahidin Preljević'''<ref>{{Cite web|url=https://penbih.ba/2025/06/vahidin-preljevic-gost-knjizevnog-kornera/|title=Vahidin Preljević gost Književnog kornera|last=|first=|date=13. 6. 2025|website=P.E.N.|language=bs-BA|access-date=30. 6. 2025}}</ref> (18. juni 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Elvis Ljajić]]</blockquote> '''Šesta sezona (2025)'''<blockquote>45. '''VEČE MLADE POEZIJE'''<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/knjizevni-korner-pocetak-seste-sezone/|title=Počinje šesta sezona Književnog kornera|website=CKM|language=en|access-date=7. 9. 2025}}</ref> (Amina Bulić, Dejan Tešić, Iman Duvnjaković, Luka Bošković, Malik Pašić, Srđan Sekulić (27. avgust 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćini [[Elvis Ljajić]], [[Goran Vrhunc]] 46. '''Samedin Kadić'''<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/knjizevni-korner-sa-samedinom-kadicem/|title=Književni korner sa Semedinom Kadićem|date=30. 8. 2025|website=Centar kulture|publisher=CKM|language=en-US|access-date=7. 9. 2025}}</ref> (3. septembar 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Elvis Ljajić]] 47. '''Miroslav Pilj'''<ref>{{Cite news|url=https://tacno.net/miroslav-pilj-gost-na-47-knjizevnom-korneru-u-sarajevu|title=Miroslav Pilj gost na 47. Književnom korneru|work=Tačno.net}}</ref> (24. septembar 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 48. '''Borivoje Simić'''<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/knjizevni-korner-48-borivoje-simic-u-ckm-u/|title=Književni korner #48: Borivoje Simić u CKM-u|website=Centar.ba|publisher=CKM Općine Centar Sarajevo}}</ref> (1. oktobar 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Elvis Ljajić]] 49. '''Emsura Hamzić'''<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/events/knjizevni-korner-sa-emsurom-hamzic/|title=Književni korner sa Emsurom Hamzić|website=CKM}}{{Mrtav link}}</ref> (22. oktobar 2025. Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]] 50. '''Darko Habazin'''<ref>{{Cite web|url=https://www.times.ba/17/11/2025/96983/|title=Književni korner 50: gost Darko Habazin|website=Times.ba}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/u-srijedu-50-knjizevni-korner-sa-darkom-habazinom-gokfp|title=U srijedu 50. književni korner sa Darkom Habazinom|website=federalna.ba}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bosnistika.ba/index.php/2025/11/18/najava-dogadjaja-darko-habazin-gost-pedesetog-knjizevnog-kornera/|title=Darko Habazin gost pedesetog “Književnog kornera”|website=Portal Bosnistika|access-date=19. 11. 2025|archive-date=7. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207043802/https://bosnistika.ba/index.php/2025/11/18/najava-dogadjaja-darko-habazin-gost-pedesetog-knjizevnog-kornera/|url-status=dead}}</ref> (19. novembar 2025., Centar kulture i mladih Općine Centar Sarajevo), domaćin [[Goran Vrhunc]]</blockquote> '''Sedma sezona (2026)'''<blockquote>51. Andrea Lešić-Thomas<ref>{{Cite web|url=https://centarkulture.ba/prvi-ovogodisnji-knjizevni-korner-sa-andreom-lesic-thomas/|title=Prvi ovogodišnji Književni korner sa Andreom Lešić-Thomas|website=Centar kulture|publisher=CKM}}</ref> (11. mart 2026., Evropska kuća kulture i nacionalnih manjina), domaćin [[Elvis Ljajić]] 52. Nihad Mešić River<ref>{{Cite web|url=https://efm.ba/knjizevni-korner-52-nihad-mesic-river/|title=Književni korner 52 – Nihad Mešić RIVER|website=EFM - jedini radio za urbanu gerilu}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bosnistika.ba/index.php/2026/03/24/posjetite-knjizevni-korner-52/|title=Posjetite 52. Književni korner|website=Portal Bosnistika|access-date=25. 3. 2026|archive-date=17. 4. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260417154523/https://bosnistika.ba/index.php/2026/03/24/posjetite-knjizevni-korner-52/|url-status=dead}}</ref> (25. mart 2026., Evropska kuća kulture i nacionalnih manjina), domaćin [[Goran Vrhunc]] 53. Berislav Jurič<ref>{{Cite news|url=https://raport.ba/sa-berislavom-juricem-o-kulturi-knjizevnosti-i-novinarstvu|title=Sa Berislavom Juričem o kulturi, književnosti i novinarstvu}}</ref> (22. april 2026., Biblioteka MAK), domaćin [[Elvis Ljajić]]</blockquote> == Posebni programi == U okviru Književnog kornera realizuju se i programi koji su posvećeni značajnim datumima i umjetnostima koje ne pripadaju književnosti. Do sada su realizovani sljedeći programmi ovoga tipa: * Svjetski dan smijeha<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/knjizevni-korner-u-znaku-svjetskog-dana-smijeha-ovki5|title="Književni korner" u znaku Svjetskog dana smijeha|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Deset godina prvog bosanskohercegovačkog filmskog portala [[Filmofil.ba]] * Veče poezije i šaha za [[Marko Vešović (književnik)|Vešović Marka]] (2024)<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/bascarsijske-noci-vece-poezije-i-saha-za-vesovic-marka-suwpx|title=Baščaršijske noći: Veče poezije i šaha za Vešović Marka|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fokus.ba/magazin/kultura/u-bkc-u-vece-poezije-i-saha-za-vesovic-marka/3307881/|title=U BKC-u 'Veče poezije i šaha za Vešović Marka'|last=Fokus.ba|date=18. 7. 2024|website=Fokus.ba|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/kultura/vece-poezije-i-saha-za-vesovic-marka-veceras-u-bkc-u-ks/|title="Veče poezije i šaha za Vešović Marka" večeras u BKC-u KS|last=BiH|first=N1|date=18. 7. 2024|website=N1|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penbih.ba/2024/07/vece-poezije-i-saha-za-vesovic-marka/|title=Veče poezije i šaha za Vešović Marka|last=Ljajić|first=Elvis|date=16. 7. 2024|website=P.E.N.|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Veče posvećemo [[Dževad Karahasan|Dževadu Karahasanu]]<ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/bosnjacki-institut-u-sarajevu-priprema-vece-posveceno-akademiku-dzevadu-krahasanu-jueob|title=Sarajevo: Veče posvećeno Dževadu Karahasanu|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bmeia.gv.at/bs/austrijska-ambasada-sarajevo/aktuelno/kalendar-kulturnih-zbivanja/detail/gedenkfeier-die-dem-grossen-schriftsteller-dzevad-karahasan-gewidmet-ist|title=Detail|last=Österreich|first=Außenministerium der Republik|website=www.bmeia.gv.at|language=bs|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Sjećanje na [[Admiral Mahić|Admirala Mahića]] (2025)<ref>{{Cite web|url=https://raport.ba/foto-sjecanje-na-admirala-mahica-uz-anegdote-price-i-pjesme-prijatelji-o-velikom-covjeku-pjesniku-putniku-i-boemu/#google_vignette|title=FOTO Sjećanje na Admirala Mahića uz anegdote, priče i pjesme: Prijatelji o velikom čovjeku, pjesniku, putniku i boemu|last=Emir|date=17. 1. 2025|website=Raport.ba - Najnovije vijesti|language=bs-BA|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/galerija-collegium-artisticum-17-januara-sjecanje-na-admirala-mahica-ub2ue|title=Galerija Collegium Artisticum: 17. januara ''Sjećanje na Admirala Mahića''|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/kun/sjecanje-na-admirala-mahica-ovog-petka-u-collegium-artisticum-1012816/|title=''Sjećanje na Admirala Mahića'' ovog petka u Collegium artisticum|date=14. 1. 2025|website=www.oslobodjenje.ba|language=bs|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Svjetski dan poezije (2026)<ref>{{Cite news|url=https://federalna.ba/svjetski-dan-poezije-u-sarajevu-poezija-kao-otpor-stvarnosti-hvxbd?fbclid=IwY2xjawQtwexleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEe9RJG7vZhM5X3wexMCJ569F0JlCAzqLxuGJdfPzdsBWDN2QRMJJ2kLIDarX4_aem_X__zcCjbd5EX1Lo2ZJT5Iw|title=Svjetski dan poezije u Sarajevu: Poezija kao otpor stvarnosti|access-date=|publisher=Federalna.ba}}</ref> == Promocije knjiga == Kao način popularizovanja književnosti, u okviru Književnog kornera organizuju se i promocije knjiga domaćih i stranih autora. * Promocija knjige Kenana Kundalića "Nedostojanstvenost smrti"<ref>{{Cite web|url=https://www.zenicablog.com/foto-promocija-knjige-nedostojanstvenost-smrti-kenana-kundalica-u-sarajevu/|title=FOTO: Promocija knjige "Nedostojanstvenost smrti" Kenana Kundalića u Sarajevu|last=zenicablog|date=28. 11. 2024|website=Zenicablog|language=en-US|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Promocija knjige Silivia Montija "L’idroporto del Lido di Ostia: Carlo Del Prete" * Promocija knjige Anesa Oručevića "Dinamika cvjetanja"<ref>{{Cite web|url=https://www.federalna.ba/predstavljena-knjiga-poezije-dinamika-cvjetanja-anesa-orucevica-e7man|title=Predstavljena knjiga poezije 'Dinamika cvjetanja' Anesa Oručevića|website=Federalna|language=en|access-date=8. 4. 2025}}</ref> * Promocija knjige [[Goran Vrhunc|Gorana Vrhunca]] "Prazno u pucanj" * Promocija knjige Ranke Eisenhauer "Zov i okovi domovine"<ref>{{Cite web|url=https://bljesak.info/info-vodic/razno/promocija-dvojezicne-knjige-zov-i-okovi-domovine-u-mostaru/525336|title=Promocija dvojezične knjige ''Zov i okovi domovine'' u Mostaru|website=Bljesak}}</ref> * Promocija romana "Čudotvorna Gospa Olovska" autorice Amre Olovčić<ref>{{Cite web|url=https://bosnistika.ba/index.php/2025/11/11/50-izdanje-knjizevnog-kornera-promocija-knjige-cudotvorna-gospa-olovska-amre-olovcic/|title=Promocija knjige “Čudotvorna Gospa Olovska” Amre Olovčić|website=Portal Bosnistika|access-date=13. 11. 2025|archive-date=7. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251207035210/https://bosnistika.ba/index.php/2025/11/11/50-izdanje-knjizevnog-kornera-promocija-knjige-cudotvorna-gospa-olovska-amre-olovcic/|url-status=dead}}</ref> * Promocija knjige “Kratke priče o pokušajima izbavljenja” Emine Đelilović-Kevrić<ref>{{Cite web|url=https://tacno.net/promocija-knjige-emine-delilovic-kevric-kratke-price-o-pokusajima-izbavljenja/|title=Promocija knjige Emine Đelilović-Kevrić “Kratke priče o pokušajima izbavljenja”|website=Tačno.net|publisher=Udruženje “Centar za kritičko mišljenje”}}</ref> * Promocija zbirke poezije "Kćeri Abdulahova" Mirzete Memišević Hodžić<ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/kultura/veceras-u-sarajevu-promocija-knjige-kceri-abdulahova-mirzete-memisevic-hodzic/622534?fbclid=IwY2xjawPdy0BleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeje0Vo5au_4VqyDiCHW3Zr3sJpz70eku9SaCUl7V-I6xydSbzYw-nW9TJoJI_aem_cQWs9WF6fO5d7MiHnJlaHQ|title=Večeras u Sarajevu promocija knjige "Kćeri Abdulahova" Mirzete Memišević Hodžić|website=Radio Sarajevo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bosnistika.ba/index.php/2026/01/15/najava-dogadjaja-promocija-knjige-kceri-abdulahova-mirzete-memisevic-hodzic/?fbclid=IwY2xjawPdy4tleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEet5UCvo26yd_VYUTxFKDUixcU01xHETv4BrWfzBcOWl5zD-0d0J83IoUSDS0_aem_ISS-PI5x6LylxyELS6Vnkw|title=Najava događaja: Promocija knjige “Kćeri Abdulahova” Mirzete Memišević Hodžić|website=Bosnistika}}{{Mrtav link}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fbl.ba/poezija-kao-dom-i-dijalog-promocija-knjige-kceri-abdulahova-mirzete-memisevic-hodzic/?fbclid=IwY2xjawPdy8xleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeyTA86nJk1JjgwC36C1GB34r5poNPuucePWu75vESvXyJLo18E4tGiIPxBbE_aem_mxQDs9Re8h-r7n2ueDYZUg|title=Poezija kao dom i dijalog: Promocija knjige KĆERI ABDULAHOVA Mirzete Memišević Hodžić|date=|website=FBL}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/kultura/odrzana-promocija-kceri-abdulahova-mirzete-memisevic-hodzic-rolektoster-emocija/622705?fbclid=IwY2xjawPe-phleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeOUSuIeQ95yKtN3_Eq9ATHDKIuvywAxhuMuIyCYHRDDxMZOBQ_N-jiF7yqNQ_aem_xbB3Pk1FW-JXyTwY7kBrcQ|title=Održana promocija "Kćeri Abdulahova" Mirzete Memišević Hodžić: Rolektoster emocija|website=RADIO SARAJEVO}}</ref> * Promocija knjige "Viteštvo u srednjovjekovnoj Bosni" [[Emir O. Filipović|Emira O. Filipovića]]<ref>{{Cite news|url=https://historiografija.hr/?p=52651|title=Promocija knjige Emira O. Filipovića “Viteštvo u srednjovjekovnoj Bosni” u Sarajevu|work=Historiografija.hr}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tacno.net/knjizevni-korner-vas-poziva-na-promociju-knjige-vitestvo-u-srednjovjekovnoj-bosni-autora-emira-o-filipovica/|title=Književni korner vas poziva na promociju knjige “Viteštvo u srednjovjekovnoj Bosni” autora Emira O. Filipovića|work=Tačno.net}}</ref> * Promocija knjge [[Uglješa Kesić|Uglješe Kesića]] “Bosansko kraljevstvo: Bajke o vladarima Bosne”<ref>{{Cite web|url=https://bosnistika.ba/index.php/2026/06/09/promocija-knjige-bosansko-kraljevstvo-bajke-o-vladarima-bosne-ugljese-kesica/|title=Promocija knjige “Bosansko kraljevstvo: Bajke o vladarima Bosne” Uglješe Kesića|date=9. 6. 2026|website=Bosnistika|language=bs-BA|access-date=10. 6. 2026|archive-date=10. 6. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610131219/https://bosnistika.ba/index.php/2026/06/09/promocija-knjige-bosansko-kraljevstvo-bajke-o-vladarima-bosne-ugljese-kesica/|url-status=dead}}</ref> * Promocija knjige Minke Vunić - Velić "Vučko brani Sarajevo" * Promocija romana [[Elvedin Nezirović|Elvedina Nezirovića]] "Sandro" <ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/magazin/muzikafilmlektira/promovisan-roman-sandro-elvedina-nezirovica/651474|title=Promovisan roman Sandro' Elvedina Nezirovića: Priča o generaciji čije je odrastanje prekinuto ratom|website=Radio Sarajevo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://odgovor.ba/article/23578/|title=U srijedu u Sarajevu promocija romana “Sandro” Elvedina Nezirovića|website=Odgovor}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bljesak.info/info-vodic/kultura/roman-sandro-elvedina-nezirovica-bit-ce-predstavljen-u-sarajevu/575469|title=Roman „Sandro“ Elvedina Nezirovića bit će predstavljen u Sarajevu|website=Bljesak info}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/502992/knjiga_koja_pamti_mostar_kakav_je_bio_sandro_elvedina_nezirovica_bit_ce_predstavljen_u_sarajevu.html|title=KNJIGA KOJA PAMTI MOSTAR KAKAV JE BIO: "Sandro" Elvedina Nezirovića bit će predstavljen u Sarajevu|website=Slobodna Bosna}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://efm.ba/promocija-romana-sandro-elvedina-nezirovica/|title=Promocija romana „Sandro“ Elvedina Nezirovića|website=EFM}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/amp/metromahala/kultura/nub-bih-knjizevni-korner-razgovor-o-romanu-sandro/651214|title=NUB BiH i Književni korner pozivaju na razgovor o romanu 'Sandro' Elvedina Nezirovića|website=Radio Sarajevo}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fbl.ba/promocija-romana-sandro/|title=Promocija romana SANDRO Elvedina Nezirovića u Nacionalnoj i univerzitetskoj biblioteci BiH|website=FBL}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dertmusic.com/sandro-elvedina-nezirovica-prica-o-prijateljstvu-mostaru-i-sjecanjima-koja-ne-prestaje-nositi-vrijeme/|title=„SANDRO“ ELVEDINA NEZIROVIĆA: PRIČA O PRIJATELJSTVU, MOSTARU I SJEĆANJIMA KOJA NE PRESTAJE NOSITI VRIJEME|website=DERT MUSIC}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mostarski.ba/u-sarajevu-promovisan-roman-sandro-elvedina-nezirovica/|title=Promovisan roman "Sandro" Elvedina Nezirovića|website=mostarski}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bosnainfo.ba/kultura/o-knjizevnosti-sjecanju-i-identitetu-odrzana-promocija-romana-sandro-elvedina-nezirovica/|title=O književnosti, sjećanju i identitetu: održana promocija romana „Sandro“ Elvedina Nezirovića|website=BOSNA INFO}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mostar.live/sarajevo-promocija-romana-sandro-elvedina-nezirovica/|title=U Sarajevu održana promocija romana „Sandro“ Elvedina Nezirovića|website=Mostar Live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://bosnjaci.net/prilog.php?pid=86756|title=ODRŽANA PROMOCIJA KNJIGE „SANDRO“ ELVEDINA NEZIROVIĆA U NUBBIH|website=Bošnjaci.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smartinfo.ba/u-sarajevu-odrzana-promocija-romana-sandro-elvedina-nezirovica/|title=U Sarajevu održana promocija romana „Sandro“ Elvedina Nezirovića|website=Smart Info}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://novasloboda.ba/2026/08/31/promocija-romana-sandro-elvedina-neziroica-u-nacionalnoj-i-univerzitetskoj-biblioteci-bih/|title=Promocija romana „Sandro“ Elvedina Nezirovića u Nacionalnoj i univerzitetskoj biblioteci BiH|website=Nova sloboda}}{{Mrtav link}}</ref> == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Kultura u Sarajevu]] 8lj0f14ku7a4v1nveevmr0cgvk4tm8e 0 526002 3925583 3836423 2026-09-20T08:34:04Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925583 wikitext text/x-wiki {{Infokutija junak stripa | slika lika = Martin Mystère 315.jpg | ime strip junaka = Marti Misterija | pravo ime = Martin Jacques Mystère | ime u stripu = | aliasi = | izdavač = [[Sergio Bonelli Editore]] | nacrtao = [[Alfredo Castelli]] | scenarist = [[Giancarlo Alessandrini]] | prvi broj ime i godina = 1982. | izlazi ne izlazi = izlazi | nad sposobnosti i tajna oružja = | uzrečica = | saveznici prijatelji = Java | neprijatelji = Ljudi u crnom, Sergej Orloff i gospodin Jinx }} '''''Marti Misterija''''' ili '''''Martin Mystère''''' [[italija]]nski je [[strip]]. Autori su mu pisac [[Alfredo Castelli]] i umjetnik [[Giancarlo Alessandrini]], a prvi put ga je u Italiji izdala kuća [[Sergio Bonelli Editore]] 1982. [[Dark Horse Comics]] izdao je [[Engleski jezik|englesku]] verziju serije u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]]. I dalje se objavljuje u Italiji i prevedena je na mnoge druge jezike, ponekad s promijenjenim imenom (npr., u [[Njemačka|Njemačkoj]] se serija zove ''Alan Dark'', u Sjedinjenim Američkim Državama ''Martin Mystery'', u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] ''Martin Mystery / Martin Mystère'', u [[Srbija|Srbiji]] ''Marti Misterija'', u [[Turska|Turskoj]],<ref>{{cite web |title=Martin Mystère in Turkish |url=http://www.lalkitap.com/tanim.asp?sid=DKP8WUY2W234YU4BFE5R |website=Lal Yayinlari |accessdate=23. 4. 2020 |archive-date=11. 5. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511231752/http://www.lalkitap.com/tanim.asp?sid=DKP8WUY2W234YU4BFE5R |url-status=dead }}</ref> ''Atlantis'' i u Tamil Naduu ''Marma Manithan Martin''). Serija je jedan od Bonellijevih najpopularnijih stripova u Italiji, a prodaje se u više od 20.000 primjeraka mjesečno.<ref name="Sales">{{cite news|url=http://www.fumettologica.it/2014/06/quanto-vendono-i-fumetti-bonelli-i-dati-2014/|title=Quanto vendono i fumetti Bonelli|publisher=[[Fumettologica]]|date=16. 6. 2014|access-date=9. 1. 2017}}</ref> Adaptirana je za razne druge medije, kao što su [[Crtani film|animirane televizijske serije]], [[Videoigra|videoigre]] i [[knjiga|knjige]]. == Pregled == Marti Misterija historičar je umjetnosti, arheolog, antropolog, avanturist, pisac, televizijski producent i kolekcionar neobičnih predmeta. Sa sjedištem u [[New York]]u, gdje je rođen kao ''Martin Jacques Mystère'', veći dio ranog života proveo je studirajući u Italiji, gdje se odvijaju mnoge njegove avanture. Nakon neobjašnjive smrti roditelja u avionskoj nesreći (1965), počeo je posvećivati ​​svoje studije najzagonetnijim događajima i mjestima ljudske historije. Također pomaže njujorškoj policiji i tajnoj vladinoj agenciji Sjedinjenih Država u njihovim istragama, kao i svima koji mu se obrate za pomoć i pobude njegovu znatiželju. U njegovim avanturama širom svijeta pomaže mu Java, nijemi i vrlo snažan [[neandertalac]] kojeg je otkrio u skrivenom Gradu lucidnih sjena u [[Mongolija|Mongoliji]]. == Likovi == '''Java''' je Martijev najbliži prijatelj i pomagač. On je neandertalac nađen u izgubljenom gradu neandertalaca. Prilagodio se modernom životu. U ranim serijama uglavnom je pratio ili nalazio ljude ili stvari svojim instinktom ili životinjskim čulom mirisa; kasnije je postao normalniji, ali je izgubio utjecaj na priče. Sada uglavnom prati Martija svugdje, štiti ga i pomaže mu. Među glavnim Martijevim protivnicima su Ljudi u crnom, kontroverzni mecena umjetnosti Sergej Orloff i g. Jinx. Dva druga antagonista serije su Loki i Morgan Le Fay. Njegova saputnica je '''Diana Lombard''', koja je ujedno i njegova dugogodišnja zaručnica, kasnije supruga. Nije ženskaroš, ali nije uvijek bio vjeran ni Diani. Diana je socijalna radnica, ljuta na Martija jer često putuje bez da je unaprijed obavijesti i jer je okružen lijepim ženama. Zajedno s Orloffom obrazovao ga je guru Kut-Humi. Sergej i Marti bili su prijatelji i nakon školovanja dobili su oružje zvano Murchadna (drevne laserske puške od izgubljenog Mua). Međutim, njihovo prijateljstvo završilo je nakon što je Sergej odabrao zlo; njegovo oružje može ubiti, dok Martijeva Murchadna može samo onesvijestiti metu kada je pogodi. Murchadna je kasnije izgubila moć, ali se pojavljivala još nekoliko puta. Ljudi u crnom su tajna grupa koja se širi cijelim svijetom i njihov cilj je spriječiti ljude da saznaju pravu historiju svijeta. Grupu je osnovao Adam - atlantidski agent - nakon velikog rata između Atlantide i Mua. Glavni cilj grupe bio je zaštititi čovječanstvo od takvih katastrofa. Nakon stoljeća, organizacija je postala korumpirana i nastojala je zadržati pravu historiju čovječanstva nepoznatom. Grupa je uništila sve tragove Atlantide i Mua kako bi održala "svjetski poredak" (u skladu sa školskom historijom). Druga tajna grupa pod nazivom "Elsewhere" je tajna vladina agencija Sjedinjenih Američkih Država. Ovu grupu je osnovao Thomas Jefferson. Njihov cilj je spasiti čovječanstvo i prikupiti i sakriti tajne i čudesne stvari. Ponekad se bore protiv Ljudi u crnom, ali ponekad rade zajedno. Glavna razlika između njih i Ljudi u crnom je u tome što oni ne uništavaju fantastične predmete i bića. Oni ih štite i skrivaju, dok čovječanstvo ne bude spremno da uči. Kut-Humi je mudar čovjek koji ima vezu s Agarthi, koja je "grad i na ovom svijetu i izvan njega" (ovo se može objasniti kao utopijski grad). Podučavao je Martija i Sergeja duhovnim pitanjima. Pojavljuje se kada je potrebno i vodi Martija. == Univerzum == U pravoj historiji svijeta (prema stripu ''Prije Velikog potopa'') dvije velike civilizacije pojavile su se na dva različita kontinenta, nazvane Mu (pseudoazijsko područje kojim vlada autoritarna, kolektivistička filozofija) i Atlantida (protoarijski režim posvećen individualizmu i kapitalizmu); uprkos njihovim ideološkim razlikama, obje su razvile napredne civilizacije, uporedive s idejama 'osamdesetih' s početka 21. stoljeća. Kao rezultat njihovog rivalstva, nakon nekoliko posredničkih sukoba oko Gondvane izbio je veliki rat, koji je na kraju doveo do upotrebe nuklearnih bojevih glava i drugog konačnog oružja; na kraju je strana koja je izgubila pokrenula mašinu sudnjeg dana, koja je svijet gurnula u pravu kataklizmu, uništavajući gotovo svaki znak pretpotopne civilizacije. Sveobuhvatna priča Atlantide i Mua bila je vrlo dirljiva početkom 1980-ih, kada je rođen strip, jer je pretpotopni holokaust predstavljao upozorenje čovječanstvu (tada obavijeno posljednjim trzajima utrke u naoružanju između [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]] i [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]); Postepeno je gubio na važnosti tokom devedesetih. Marti Misterija postoji u istom univerzumu s drugim likovima iz stripova [[Sergio Bonelli|Sergia Bonellija]], uključujući [[Zagor]]a (koji je posljednjih godina u svojim pričama nastavio radnju koja se odnosi na sukob dvije drevne civilizacije), [[Mister No]]a i [[Dylan Dog|Dylana Dog]]a, univerzum koji će se na kraju razviti u naučnofantastični milje [[Nathan Never|Nathana Nevera]]. Također, Marti susreće [[Petar Pan|Petra Pana]] u Londonu. Petar objašnjava istinu o Nedođiji, koja je u srcu Londona, Izgubljeni dječaci su britanski studenti s kraja 18. stoljeća pod utjecajem [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]], a Kapetan Kuka je gusar iz 18. stoljeća koji vlada Nedođijom željeznom šakom. On i njegova posada došli su u nju krajem 1790-ih. Petar je student koji je pretvoren u letećeg dječaka nakon što je otkrio drevni hram Zelenog čovjeka koji je ostao od drevnih Kelta. Zvončica je također vila čuvarica hrama. Marti susreće Merlina u [[Stonehenge]]u, a također posjećuje Avalon i Tír na nÓg. == Adaptacije == == TV-serije == Animirana televizijska serija ''[[Marti Misterija (serija)|Marti Misterija]]'' (2003–2006) vrlo je labavo zasnovana na stripu. Ona reinterpretira glavne likove iz stripa, Martija i Dianu, kao 16-godišnje polubrata i sestru koji pohađaju Akademiju Torrington, srednju školu u Sherbrookeu, u [[Québecu]]. Oni rade za tajnu organizaciju poznatu kao "Centar", koja tajno štiti ljude Zemlje od natprirodnih prijetnji. Dana 10. oktobra 2023. objavljeno je da je nova animirana serija trenutno u pripremi.<ref>{{cite web | url=https://www.animationmagazine.net/2023/10/martin-mystery-gets-first-ever-3d-series-with-powerkids-bonneli/ | title='Martin Mystery' Gets First-Ever 3D Series with Powerkids & Bonneli | date=10. 10. 2023 }}</ref> === Videoigre === Također, videoigra je zasnovana na seriji stripova, ''[[Martin Mystère: Operation Dorian Gray]]'', a objavljena je i igra uloga (ogranak Dylana Doga kao RPG). Videoigru zasnovanu na animiranoj seriji, pod nazivom ''[[Martin Mystery: Monster Invasion]]'', producirao je [[Ubisoft]] i objavljena je za [[Nintendo DS]] 2008.<ref>{{cite web | url=https://www.gamesindustry.biz/games-for-everyone-imagine-modern-dancer-imagine-baby-club-and-martin-mystery-monster-invasion | title=Games for Everyone | date=27. 6. 2008 }}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} == Vanjski linkovi== *[https://web.archive.org/web/20140221083702/http://www-en.sergiobonellieditore.it/sezioni/2338/inglese Zvanični sajt Sergio Bonelli Editore] {{in lang|en}} *[https://web.archive.org/web/20160112094929/http://www.bvzm.org/ BVZM (Autorov sajt)] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Likovi iz stripova]] [[Kategorija:Fiktivni likovi]] [[Kategorija:Italijanski stripovi]] [[Kategorija:Stripovi nastali 1982.]] g6bk05djftwybbfe9gpr28hbpdir6bf 0 528539 3925605 3786873 2026-09-20T11:22:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925605 wikitext text/x-wiki '''Mirsada Hatibović-Šakić''' (1945- 2014) bila je bosanskohercegovačka novinarka i televizijska producentica. == Biografija<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.iwmf.org/community/mirsada-sakic-hatibovic/|title=Mirsada Sakic-Hatibovic - IWMF|website=www.iwmf.org|language=en|access-date=1. 12. 2025}}</ref> == Rođena je u Sarajevu, 1945.<ref>{{Cite web|url=https://depo.ba/clanak/120289/preminula-novinarka-mirsada-hatibovic-sakic|title=Preminula novinarka Mirsada Hatibović-Šakić|website=https://depo.ba|language=en|access-date=1. 12. 2025}}</ref> Diplomirala je 1975. na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka u Sarajevu]], pri [[Univerzitet u Sarajevu|Univerzitetu u Sarajevu]], u prvoj generaciji novinara.<ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/metromahala/teme/tako-mladi-a-vec-ostarili-dirljivi-susret-prve-generacije-bh-novinara/199060|title='Tako mladi, a već ostarili': Dirljivi susret prve generacije bh. novinara|date=28. 8. 2015|website=radiosarajevo.ba|language=hr|access-date=1. 12. 2025}}</ref> Većinu svoje karijere prije [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata]] je provela radeći na Radioteleviziji Televiziji Sarajevo.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/preminula-novinarka-mirsada-hatibovic-sakic/141016158|title=Preminula novinarka Mirsada Hatibović-Šakić|website=Klix.ba|language=hr|access-date=1. 12. 2025}}</ref> Bila je producentica i novinarka za različite dnevnopolitičke emisije, kao što “Politički magazin” i “Zelena panorama”.<ref name=":0" /> Profesionalni novinarski rad u BiH je završila je na [[Televizija Kantona Sarajevo|kantonalnoj Televiziji Sarajevo.]]<ref name=":1" /> Bila je novinarka i reporter u [[Opsada Sarajeva|Sarajevu pod opsadom]]. Šakić-Hatibović i njeni kamermani nisu mogli priuštiti skupe pancire koje nose gostujući strani novinari, a kada su izvještavali, često su putovali u automobilu s probijenim prozorom. Zajedno sa [[Arijana Saračević Helać|Arijanom Saračević-Helać]] je dobila međunarodnu nagradu za Courage in Journalism (Hrabrost u novinarstvu) koju je dodijelila Međunarodna ženska medijska fondacija (IWMF) u [[New York]]u, 1993.<ref name=":0" /> Nakon 250 dana opsade se preselila u [[Pariz]], odakle se trudila da skrene pažnju javnosti na rad bh. novinara tokom rata. Radila je i na prikupljanju sredstava i izgradnji podrške, u drugim zemljama Evrope.<ref name=":1" /> === Mirsadin dnevnik === Hatibović-Šakić je tokom rata pisala dnevnik, počevši od 1992. kada je imala 45 godina.<ref name="lemonde.fr">{{Cite news|title=PLANÈTE CHAUDE : FRANCE 3, 21 h 45 Chronique de l'abandon|url=https://www.lemonde.fr/archives/article/1994/02/13/planete-chaude-france-3-21-h-45-chronique-de-l-abandon_3795183_1819218.html|date=13. 2. 1994|access-date=1. 12. 2025|language=fr}}</ref> Na osnovu dnevnika je napravljen dokumentarac "Mirsadin dnevnik" (Le Journal de Mirsada) u [[Francuska|Francuskoj]]. Dokumentarni film je objavljen 1994, koristeći slike i isječke iz intimnog dnevnika. Autorstvo filma potpisuju François-Marie Ribadeau i Marie-Claude Vogric.<ref name="lemonde.fr"/><ref>{{Cite web|url=http://www.film-documentaire.fr/4DACTION/w_fiche_film/323_0|title=Journal de Mirsada|last=Film-documentaire.fr|website=www.film-documentaire.fr|language=fr|access-date=1. 12. 2025}}{{Mrtav link}}</ref> == Izvori == [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] [[Kategorija:Rođeni 1945.]] [[Kategorija:Umrli 2014.]] l3344dvsms7jrxz4m23nuedxy1qxw3g 0 532263 3925607 3893662 2026-09-20T11:58:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925607 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Momir Đurović | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1941|5|7}} | mjesto_rođenja = Grlić, kod [[Danilovgrad]]a, na području današnje [[Crna Gora|Crne Gore]] | državljanstvo = [[Crna Gora]] | polje = [[elektrotehnika]] | institucija = [[Univerzitet Crne Gore]] | alma_mater = [[Univerzitet u Beogradu]]<br>Imperial College of Science and Technology, London | poznat_po = istraživanjima iz oblasti električnih mašina i akademskom radu }} '''Momir Đurović''' (Grlić kod [[Danilovgrad]]a, 7. maja 1941) crnogorski je naučnik i univerzitetski profesor iz oblasti [[elektrotehnika|elektrotehnike]]. Bio je predsjednik [[Crnogorska akademija nauka i umjetnosti|Crnogorske akademije nauka i umjetnosti]] (CANU) od 2002. do 2016, a također je inostrani član [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine]] (ANUBiH).<ref name="CANU-bio">{{cite web |title=Momir Đurović |url=https://canu.me/clanovi/momir-djurovic |website=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |language=crnogorski |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref name="ANUBiH">{{cite web |title=Članovi |url=https://www.anubih.ba/clanovi/ |website=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref name="CANU-leks">{{cite web |title=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |url=https://leks.canu.ac.me/web/ldcg.php?OID=5441 |website=Leksikon crnogorske kulture |publisher=Crnogorska akademija nauka i umjetnosti |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Biografija == Osnovno i srednje obrazovanje završio je djelimično u [[Sarajevo|Sarajevu]], a studije na [[Elektrotehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Beogradu|Univerziteta u Beogradu]] okončao je 1964. Magistrirao je 1970, a doktorirao 1973. na Imperial College of Science and Technology u Londonu.<ref name="CANU-bio" /> Na [[Univerzitet Crne Gore|Univerzitetu Crne Gore]] djelovao je kao profesor elektrotehnike, a kasnije je stekao zvanje profesora emeritusa.<ref name="UCG">{{cite web |title=dr Momir Đurović – Elektrotehnički fakultet |url=https://www.ucg.ac.me/radnik/900001-momir-urovic |website=Univerzitet Crne Gore |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref name="ClubRome">{{cite web |title=Djurovic, Momir |url=https://www.clubofrome.org/member/djurovic-momir/ |website=Club of Rome |language=engleski |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Naučni i akademski rad == Đurovićev naučni rad vezan je prvenstveno za električne mašine te za fizičke pojave povezane s raspodjelom električnih i magnetnih polja. U biografskim pregledima navodi se i njegovo zanimanje za globalna energetska pitanja.<ref name="ClubRome" /> Autor je i koautor stručnih i naučnih radova iz elektrotehnike te univerzitetskih publikacija i knjiga iz svoje oblasti.<ref name="UCG" /><ref>{{cite web |title=Specijalne električne mašine |url=https://books.google.com/books/about/Specijalne_elektri%C4%8Dne_ma%C5%A1ine.html?id=Q8FLAAAACAAJ |website=Google Books |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Akademske funkcije == Đurović je redovni član CANU-a, a od 2002. do 2016. obavljao je dužnost njenog predsjednika.<ref name="CANU-leks" /> U okviru ANUBiH evidentiran je kao inostrani član u Odjeljenju tehničkih nauka.<ref name="ANUBiH" /> == Reference == {{refspisak}} {{Članovi ANU BiH}} {{DEFAULTSORT:Đurović, Momir}} [[Kategorija:Rođeni 1941.]] [[Kategorija:Crnogorski naučnici]] [[Kategorija:Biografije, Danilovgrad]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Beogradu]] [[Kategorija:Članovi CANU]] [[Kategorija:Članovi ANUBiH]] [[Kategorija:Živi ljudi]] ob0ipmsieefl0dmdgxfnovvckpm174t 2 536515 3925550 3917322 2026-09-19T18:30:35Z Tulum387 155909 3925550 wikitext text/x-wiki [https://prilozi.iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2023/05/29-Prilozi-AhmedAlicic.pdf ~HISTORIOGRAFSКA LITERATURA1KOJA SE ODNOSI ...] U radu je cilj ukazati na historiografsku literaturu i objavljene izvore o Bihaćkoj krajini, s fokusom na periode prijelomnih događaja i procesa koji su ... 3. jul 2026. — U prvom dijelu rada, koristeći relevantnu literaturu, autor nudi pregled razvoja historiografije od antike do kraja XX stoljeća, ... Istorijska nauka o Bosni i Hercegovini u razdoblju. 1990-2000. Sarajevo, 30. i 31. oktobar 2001. Redžić, Enver. 2003. Akademija nauka i umjetnosti Bosne i ... '''Korisne adrese: NUBBiH, COBISS.BH, CEEOL univerzitetske biblioteke, arhivi, muzeji, instituti,''' Istražiti i napraviti listu aktuelnih časopisa, zbornika, sedmičnih i mjesečnih izdanja, godišnjaka... * Prilozi Instituta za historiju (UNSA) * Historijska traganja (UNSA) * Historijska misao (UNTZ) * Istraživanja (UNMO) * Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja (ANUBiH) * Prilozi za proučavanje historije Sarajeva (Muzej Sarajeva) * Dijalog - filozofija i društvena teorija i umjetnost (ANUBiH i Međunarodni centar za mir) * '''''Colloqvia franciscana, Bosna franciscana''''' * Anali GHB biblioteke * GHB biblioteka trenutno radi na digitalizaciji<ref>{{Citation|title=Broj prikazivanja: 53 hilj. · Broj reakcija: 578 {{!}} Proces digitalizacije bibliotečke građe jedan je od najvažnijih zadataka koje obavljaju tihi čuvari kulturne baštine. Njihov posao često nije vidljiv, ali itekako ostavlja neizbrisiv trag u vremenu. Pogledajte kako izgleda samo mali dio tog procesa iza kulisa. #Library #digitalization BIR TV Muzej islamske kulture i umjetnosti Sarajevo {{!}} Gazi Husrev-begova biblioteka|url=https://www.facebook.com/reel/1749855402800004/|accessdate=2026-09-19|language=bs}}</ref> * Glasnik arhivȃ i Arhivističkog udruženja Bosne i Hercegovine * {| class="wikitable" |+Korisno štivo i literatura !Naziv !Vrsta !Autor(i) !Godina !Izdavač !Časopis !Jezik !Mjesto !Tema !DOI/ISBN/ISSN !Link !Napomena |- |'''Studije iz kulturalne bosnistike (Književnoteorijske i književnohistorijske teme)''' |Knjiga / naučna monografija |Sanjin Kodrić |2018. |Slavistički komitet |Biblioteka Bosnistika – Monografije |Bosanski |Sarajevo, Bosna i Hercegovina |Književnost (historija, kritika, kult. studije) |ISBN: 978-9958-648-22-9 (COBISS: 26073350) |https://slavistickikomitet.ba/bosnistika-knjige/20.%20Studije%20iz%20kulturalne%20bosnistike.pdf |✅ Siguran link |} <hr> <small>'''Napomena o autorskim pravima i materijalima:''' Materijali na ovoj podstranici prikupljaju se i organiz</small><small>uju isključivo u informativne, obrazovne, istraživačke i nekomercijalne svrhe. Cilj ove podstranice je objediniti i sistematizirati korisnu literaturu, knjige, stručne i naučne radove, istraživanja, disertacije, časopise, izvore i druge materijale koji mogu biti od koristi</small> <small>svim</small> <small>stranama</small> <small>u radu na Wikipediji</small> <small>ili van nje.</small> <small>Uz materijale se, gdje je moguće, navode bibliografski podaci, podaci o autoru odnosno izdavaču</small><small>, te poveznica na izvorno mjesto na kojem je materijal javno dostupan. Ova podstranica prvenstveno služi kao svojevrsni "hangar/biblioteka knjiga" i zbirka korisnih izvora, odnosno kao mjesto za lakše pronalaženje i snalaženje u materijalima koji su već dostupni na Internetu.</small> <small>Svi autori, izdavači i drugi nositelji autorskih, vlasničkih i drugih prava zadržavaju sva prava na svojim djelima i materijalima. Postavljanjem, navođenjem, katalogiziranjem ili povezivanjem pojedinog materijala na ovoj podstranici ne polaže se nikakvo pravo vlasništva, autorstva ili drugo pravo nad njegovim sadržajem. Ova podstranica također ne predstavlja tvrdnju da je bilo koji materijal slobodan za dalje umnožavanje, distribuciju ili javn</small><small>a saopćenja.</small> <small>Ni Wikipedia niti ova podstranica nisu izvorni odnosno primarni izvor svih ovdje prikupljenih materijala. Materijali mogu pot</small><small>icati iz različitih javno dostupnih izvora na Internetu</small><small>,</small> <small>te se pojedini materijali mogu istovremeno nalaziti i na drugim mrežnim stranicama, repozitorijima, digitalnim bibliotekama, arhivima ili drugim mjestima</small> <small>iz</small><small>van Wikipedije. Navođenje poveznice ili izvora služi prvenstveno radi identifikacije i lakšeg pronalaženja izvornog materijala.</small> <small>Ako ste autor, izdavač, nositelj autorskih prava ili druga ovlaštena osoba i smatrate da je određeni materijal na ovoj podstranici objavljen bez odgovarajućeg dopuštenja ili na drugi način zadire u Vaša prava, možete zatražiti njegovo uklanjanje. Zahtjev je poželjno uputiti uz jasno označavanje konkretnog materijala i, kada je moguće, navođenje osnove po kojoj se polažu prava. Nakon zaprimanja osnovanog zahtjeva, predmetni materijal bit će uklonjen s ove podstranice</small><small>, odnosno njegova dostupnost bit će ograničena.</small> <small>Ova podstranica ne predstavlja komercijalnu ponudu, prodaju, licenciranje ili ustupanje autorskih prava nad navedenim djelima. Materijali se ne predstavljaju kao vlastita djela autora podstranice</small><small>, niti se njihovim prikupljanjem namjerava prisvojiti autorstvo ili vlasništvo nad njima.</small> <small>Korisnici koji pristupaju materijalima odgovorni su za način na koji ih koriste</small><small>, te su dužni poštovati primjenjive propise o autorskim i srodnim pravima, kao i eventualne uvjete korištenja koje je odredio autor, izdavač ili drugi nosilac prava. Kada je moguće, preporučuje se korištenje izvornog izdanja, službenog izvora ili materijala koji je autor odnosno nosi</small><small>lac</small> <small>prava izričito učinio dostupnim za takvu upotrebu.</small> <small>Ova napomena ne predstavlja odricanje od bilo kojeg prava, niti se njome pokušava isključiti odgovornost u slučajevima u kojima se takva odgovornost prema važećim propisima ne može isključiti. Svrha napomene je jasno opisati prirodu, svrhu i način organiziranja ove zbirke, te omogućiti nosiocima prava jednostavan postupak za prijavu i uklanjanje materijala za koji smatraju da ne bi trebao biti dostupan na ovoj podstranici.</small> 9xx1sv6cpxfk1n2ify24z64np03wop8 0 536865 3925545 3924508 2026-09-19T14:09:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925545 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}}{{Standardi}}{{Wiki}}{{Kategorizacija}}{{Dodaj infokutiju|}} '''Haris Tucaković''' (Mostar, 18. decembra 1957.) je bosanskohercegovačko-švedski izdavač, prevodilac, publicista, grafički urednik i web-dizajner, po obrazovanju inženjer aerokosmotehnike. Od kraja 1990-ih djeluje u području štampanog i digitalnog izdavaštva, književnog prevođenja te kulturne saradnje između Bosne i Hercegovine i nordijskih zemalja. == Biografija == Rođen je 18. decembra 1957. u Mostaru.<ref name="SBHFÖB-biografija">{{Cite web |url=https://www.sbhfob.se/bs/team/haris-tucakovic/ |title=Haris Tucaković |website=Društvo bosanskohercegovačkih pisaca, prevodilaca i bibliotekara u Švedskoj |access-date=7. septembar 2026 }}</ref> Od 1959. do 1969. živio je u Livnu, nakon čega se s porodicom vratio u Mostar. Prve dvije godine studija završio je u Mostaru, a potom je studij nastavio na Mašinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu, gdje je 1981. diplomirao na odsjeku aerokosmotehnike.<ref name="SBHFÖB-biografija" /> Od 1981. do 1992. radio je u Vazduhoplovnoj industriji SOKO u Mostaru. Nakon izbijanja rata u Bosni i Hercegovini kao prognanik nastanio se u Švedskoj, gdje živi od 1995.<ref name="SBHFÖB-biografija" /> U Skövdeu se dodatno obrazovao u području informacijskih tehnologija i programiranja na Visokoj školi u Skövdeu.<ref name="SBHFÖB-biografija" /> == Izdavački, grafički i prevodilački rad == U Švedskoj je od kraja 1990-ih djelovao u području digitalnog i štampanog izdavaštva. U proljeće 1998. izradio je internetsku stranicu BH Saveza žena u Švedskoj, a od prvog broja časopisa ''Žena'' 1999. radio je na njegovom grafičkom oblikovanju. Tokom dugogodišnjeg angažmana u Savezu i časopisu ''Žena–Kvinna'' djelovao je kao grafički urednik, član izdavačkog savjeta, autor i prevodilac, a obavljao je i poslove sekretara i webmastera Saveza te povremeno i glavnog i odgovornog urednika časopisa.<ref name="Zena59">{{Cite web |url=https://www.bihsavezzena.com/zena/zena-kvinna_59-web.pdf |title=Žena–Kvinna, broj 59 |website=BH Savez žena u Švedskoj |date=oktobar 2018 |access-date=7. septembar 2026 }}</ref> Od 1998. radio je i na internetskom izdanju mostarskog časopisa za obrazovanje, nauku i kulturu ''Most''. Pored web-dizajna, u ''Mostu'' je objavljivao prijevode i priloge o nordijskoj književnosti.<ref name="MostBoye">{{Cite web |url=https://www.most.ba/109/000.aspx |title=Most 198 (109) – Sadržaj |website=Most |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> Paralelno s grafičkim i digitalnim izdavaštvom bavi se književnim prevođenjem i predstavljanjem nordijske književnosti bosanskohercegovačkim čitaocima. Godine 2004. odabrao je i preveo dio putopisa švedskog liječnika i putopisca Johana Lorenza Hafströma o Mostaru iz 1902, objavljen pod naslovom ''Veličanstveni hotel Neretva''.<ref name="Hafstrom">{{Cite web |url=https://www.most.ba/091/060.aspx |title=Veličanstveni hotel „Neretva“ |author=Haris Tucaković |website=Most |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> U ''Mostu'' je objavljivao prijevode i priloge o švedskoj i finskoj književnosti, među kojima su tekstovi i prijevodi povezani s Edith Södergran, Karin Boye, Eevom Kilpi i Ericom Ericsonom.<ref name="Sodergran">{{Cite web |url=https://www.most.ba/105/022.aspx |title=Švedska moderna književnost – Edith Södergran |author=Haris Tucaković |website=Most |access-date=5. septembar 2026 }}</ref><ref name="Kilpi">{{Cite web |url=https://www.most.ba/120/028.aspx |title=Savremena finska književnost – Eeva Kilpi |author=Haris Tucaković |website=Most |access-date=5. septembar 2026 }}</ref><ref name="Ericson">{{Cite web |url=https://www.most.ba/117/024.aspx |title=Liskaluci Erica Ericsona |author=Haris Tucaković |website=Most |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> Književne prijevode objavljivao je i u časopisu ''Žena–Kvinna'', a dva njegova prijevoda objavljena su u sarajevskom književnom časopisu ''Život''. Među autorima koje je prevodio nalazi se i švedski pjesnik i filmski režiser Lukas Moodysson. Prevodio je i s norveškog jezika. Posebno mjesto u njegovom prevodilačkom radu zauzima August Strindberg. Preveo je ''Novu državu'' (''Det nya riket'') i ''Mali katekizam za nižu klasu'' (''Lilla katekes för underklassen'').<ref name="StrindbergNova">{{Cite web |url=https://www.daorson.se/sv/produkt-tagg/2/page/4/?layout=list |title=Nova država – Det nya riket |website=Daorson |access-date=5. septembar 2026 }}</ref><ref name="Katekizam">{{Cite web |url=https://www.daorson.se/bs/proizvod/mali-katekizam-za-nizu-klasu-e-book/ |title=Mali katekizam za nižu klasu |website=Daorson |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> == Daorson == Godine 2015. osnovao je u Skövdeu Daorson, neprofitno kulturno i izdavačko udruženje čiji je predsjednik. Daorson je objavio više od pedeset naslova, a na 34. Internacionalnom sarajevskom sajmu knjiga i učila 2023. dobio je nagradu za cjelokupnu izdavačku djelatnost u dijaspori. U okviru Daorsona Tucaković se, pored izdavačkog rada, bavi grafičkim oblikovanjem knjiga i drugih publikacija. Grafički je oblikovao dvojezično izdanje pjesničke zbirke Milene Rudež ''Jesenji dani / Efterårsdage''. Na Internacionalnom sarajevskom sajmu knjiga i učila 2025. knjiga je nagrađena u kategoriji objavljenog književnog djela u dijaspori, a u službenom popisu dobitnika Tucaković je naveden kao dizajner izdanja.<ref name="Sarajevo2025">{{Cite web |url=https://skenderija.ba/dokumenti/sajam/DobitniciSajamskihNagrada.pdf |title=Dobitnici sajamskih nagrada 2025 |publisher=KJP Centar Skenderija – Internacionalni sarajevski sajam knjiga |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> == Sajam bosanskohercegovačke knjige u Švedskoj == Godine 2012. učestvovao je u realizaciji Malog sajma knjiga i Barakovićevih večeri u Göteborgu, manifestacije koja je prethodila današnjem Sajmu bosanskohercegovačke knjige u Švedskoj. Mali sajam održan je od 28. do 30. septembra 2012.<ref name="MaliSajam2012">{{Cite web |url=https://www.bhkrf.se/2012/09/10/lilla-bokmassan-och-barakovics-kvallar-i-goteborg/ |title=Lilla bokmässan och Barakovićs kvällar i Göteborg |website=Bosnien och Hercegovinas Kvinnoriksförbund i Sverige |date=10. septembar 2012 |access-date=7. septembar 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> U organizacijskim, izdavačkim i programskim aktivnostima Sajma nastavio je učestvovati i narednih godina. Kao izdavač i prevodilac bio je predsjednik žirija za književnu nagradu „Meho Baraković“ 2025. i 2026.<ref name="Sajam2025">{{Cite web |url=https://www.sbhfob.se/bs/8-sajam-bh-knjige-u-svedskoj-nagrada-meho-barakovic-senadi-besic/ |title=8. Sajam bh. knjige u Švedskoj – nagrada „Meho Baraković“ Senadi Bešić |website=Društvo bosanskohercegovačkih pisaca, prevodilaca i bibliotekara u Švedskoj |date=22. februar 2025 |access-date=7. septembar 2026 }}</ref><ref name="Sajam2026">{{Cite web |url=https://www.sbhfob.se/bs/marija-fekete-sullivan-dobitnica-knjizevne-nagrade-meho-barakovic-za-2026/ |title=Marija Fekete-Sullivan dobitnica književne nagrade „Meho Baraković“ za 2026. |website=Društvo bosanskohercegovačkih pisaca, prevodilaca i bibliotekara u Švedskoj |access-date=7. septembar 2026 }}</ref> == Poet == Jedan je od pokretača novog izdanja nordijsko-bosanskohercegovačkog književnog časopisa ''Poet'' (2026) i njegov odgovorni urednik. Ideja o pokretanju novog časopisa nastala je u razgovoru s Milenom Rudež, oslanjajući se na ideju dansko-bosanskog književnog časopisa ''Poet'', koji je izlazio u Kopenhagenu od 2000. do 2002. Novi ''Poet'' razvija tu ideju u nordijsko-bosanskohercegovačkom i višejezičnom kontekstu, s naglaskom na književno prevođenje i kulturnu razmjenu između Bosne i Hercegovine i nordijskih zemalja.<ref name="DnevniPoet">{{Cite web |url=https://dnevni.ba/clanak/novost-u-europskom-kulturnom-prostoru-poet-kao-poveznica-izmedu-bih-i-skandinavije |title=Novost u europskom kulturnom prostoru: Poet kao poveznica između BiH i Skandinavije |website=Dnevni.ba |access-date=5. septembar 2026 }}</ref> == Izbor prijevoda == * Johan Lorentz Hafström: ''Veličanstveni hotel Neretva'', izbor i prijevod sa švedskog, 2004.<ref name="Hafstrom" /> * Edith Södergran: izbor poezije, prijevod sa švedskog, 2006.<ref name="Sodergran" /> * Karin Boye: izbor poezije, uključujući ''Naravno da boli'' (''Ja visst gör det ont''), 2006.<ref name="MostBoye" /> * Lukas Moodysson: poezija, prijevod sa švedskog; objavljeno u časopisu ''Život''. * August Strindberg: ''Nova država'' (''Det nya riket''), Daorson, 2021, ISBN 978-91-986312-4-1.<ref name="StrindbergNova" /> * August Strindberg: ''Mali katekizam za nižu klasu'' (''Lilla katekes för underklassen''), Daorson, 2026, ISBN 978-91-991451-3-6.<ref name="Katekizam" /> == Izvori == <references /> jzw03mclovlc5n1aj7cjivkfqvya4pt 0 537034 3925540 3925102 2026-09-19T12:31:55Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3925540 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija | grupa = | ime = '''Građevni kombinat 'Međimurje' ''' | slika = Značka Građevnog kombinata 'Međimurje' iz Čakovca (Croatia).jpg | logo_veličina = 250px | vrsta = [[dioničko društvo]] | osnivanje = 1963. | osnivači = | sjedište = {{ZD|Hrvatska}} [[Čakovec]], Hrvatska | predsjednik = | ključneosobe = | industrija = [[građevinarstvo]] i [[industrija građevinskog materijala]] | proizvodi = [[Opeka|opekarski proizvodi]], [[šljunak]], [[beton]], građevinska stolarija i dr. | zaposleni = ~8.500 (1980-te godine) | holding = | slogan = | web = | pod_posluženo = | usluge = izgradnja [[Zgrada|stambenih zgrada]], [[hotel]]a, [[škola]], [[bolnica]], sportskih objekata i dr. | prihod = aktiva 1.010.603.000 HRD (hrvatskih dinara) ([[1991.]]) | operativni_prihod = | neto_dobit = | divizije = | podruž = | vlasnik = | prestala_postojati = 2010. | dodatak = | }} '''Građevni kombinat 'Međimurje'''' je bila [[hrvatska]] [[Građevinarstvo|građevinska]] [[kompanija]]<ref>{{Cite web|url=https://tehnika.lzmk.hr/gk-medimurje-cakovec/ |title=Građevni kombinat Međimurje |website=tehnika.lzmk.hr |language=hr|access-date=15. 9. 2026}}</ref> sa sjedištem u [[Čakovec| Čakovcu]]. Njena osnovna djelatnost bila je građenje i proizvodnja [[Građevinski materijal|građevinskog materijala]]. U [[Međimurska županija|Međimurskoj županiji]] bila je jedna od perjanica županijskog gospodarstva i među najznačajnijim građevinskim kompanijama u bivšoj državi u svojoj djelatnosti, izvodeći radove na nizu velikih stambeno-poslovnih i [[Infrastruktura|infrastrukturnih]] objekata, od [[hotel]]a na [[Jadransko more|jadranskoj]] obali,<ref>{{Cite web|url=https://www.mnovine.hr/medimurje/nakon-pada-gk-medimurja-gradevinari-se-nikada-nisu-oporavili/ |title=Nakon pada GK Međimurja građevinari se nikada nisu oporavili |website=mnovine.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=23. 11. 2019 |archive-url= |url-status=}}</ref> preko [[Bolnica|bolnicâ]], [[Škola|šlkolâ]] i industrijskih poslovnih zgrada u [[Zagreb]]u i drugim hrvatskim gradovima (na primjer, zgrada [[INA]]-e (Industrije nafte) u Šubićevoj ulici u Zagrebu)<ref>{{Cite web|url=https://hrcak.srce.hr/file/356857 |title=Tržište i grad: Simbioza poduzeća i općine u Jugoslaviji na primjeru Građevnog kombinata Međimurje – Čakovec (1963.-1981.) |website=hrcak.srce.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=28. 3. 2020 |archive-url= |url-status=}}</ref> do sportskih objekata, među kojima su najpoznatiji oni za [[Zimske olimpijske igre 1984.|14. Zimske olimpijske igre 1984.]] u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.mnovine.hr/medimurje/drustvo/medimurje-je-gradilo-centar-svijeta/ |title=Međimurje je gradilo centar svijeta! |website=mnovine.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=12. 6. 2024 |archive-url= |url-status=}}</ref> == Historija == Historija GK 'Međimurja' započinje u šezdesetim godinama 20. vijeka, kada je nekoliko manjih građevinskih preduzeća u [[Javno vlasništva|društvenom vlasništvu]] spojeno [[1963.]] godine<ref>{{Cite web|url=https://tehnika.lzmk.hr/gk-medimurje-cakovec/ |title=Građevni kombinat Međimurje |website=tehnika.lzmk.hr |language=hr|access-date=15. 9. 2026}}</ref> u veliku poslovnu organizaciju pod nazivom Građevno poduzeće 'Međimurje'. Ono se bavilo podizanjem svih vrsta objekata, obuhvatajući poslove [[Arhitektura|arhitektonskog]] projektovanja, pripremnih i zemljanih radova, izrade [[Tehnička mehanika|konstrukcija]], zidanja i montaže, te izvođenja [[Instalacija|instalacijskih]] i završnih građevinskih radova. Uz to, u sastavu preduzeća su se nalazile [[cigla]]na, [[šljunak|šljunčara]], [[beton]]ara, a nešto kasnije i [[pilana]]. Nekoliko godina nakon osnivanja preduzeće je zapošljavalo oko 2.200 radnika i imalo [[Sistem javnih prihoda|ukupni prihod]] od 200 miliona dinara.<ref>{{Cite web|url= https://hrcak.srce.hr/file/356857 |title=Tržište i grad: Simbioza poduzeća i općine u Jugoslaviji na primjeru Građevnog kombinata Međimurje – Čakovec (1963.-1981.) |title=Tržište i grad: Simbioza poduzeća i općine u Jugoslaviji na primjeru Građevnog kombinata Međimurje – Čakovec (1963.-1981.), str.133 |website=hrcak.srce.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026}}</ref> Godine [[1978.]] GK 'Međimurje' spojio se sa 'Hidrotehnikom', čakovečkim preduzećem specijalizovanim za [[Vodogradnja|vodograđevinske]] radove, [[vodovod]]e i kanalizacijske sisteme. Formirana je Radna organizacija Građevni kombinat 'Međimurje' sa više od šest hiljada radnika,<ref>{{Cite web|url=https://tehnika.lzmk.hr/gk-medimurje-cakovec/ |title=Građevni kombinat Međimurje |website=tehnika.lzmk.hr |language=hr|access-date=15. 9. 2026}}</ref> a poslovanje je prošireno i na djelatnost [[Niskogradnja|niskogradnje]], [[Ključna infrastruktura|opskrbe energentima]] i [[Komunalna privreda| komunalnih poslova]]. U osamdesetim godinama 20. vijeka preduzeće je imalo najveći opseg poslovanja diljem Hrvatske, ali i izvan nje, a zapošljavalo je oko 8.500 radnika.<ref>{{Cite web|url=https://emedjimurje.net.hr/vijesti/gospodarstvo/190183/kako-su-propadale-tvrtke-radnicima-place-davali-u-bonovima-na-naplatu-poceli-dolaziti-krediti/ |title=Imali smo prave tvrtke u Međimurju |website=emedjimurje.net.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=15. 4. 2019 |archive-url= |url-status=}}</ref> Nakon osamostaljivanja Republike Hrvatske došlo je značajnih promjena. Radna organizacija je najprije preimenovana u '''Društveno poduzeće Građevni kombinat Međimurje''', zatim su pojedine poslovne cjeline preoblikovane u [[Dioničko društvo|dionička društva]] te je 31. decembra 1991 formiran '''Poslovni sustav GK Međimurje'''.<ref>{{Cite web|url= https://www.revizija.hr/UserDocsImages/izvjesca-novo/Revizije%20pretvorbe%20i%20privatizacije/IzvjeSCa_o_obavljenim_revizijama//464._MEDJIMURJE_VISOKOGRADNJA,_CAKOVEC.pdf |title=Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije, str. 4 |website=revizija.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=14. 11. 2003 |archive-url= |url-status=}}</ref> Dana 31. prosinca 1991. [[bilanca]] stanja iskazala je [[bilanca]] stanja iskazala je imovinu GK Međimurja u iznosu od 1.010.603.000 [[Hrvatski dinar|hrvatskih dinara]], odnosno preračunato 18.374.600,00 [[Njemačka marka|njemačkih maraka]].<ref>{{Cite web|url= https://www.revizija.hr/UserDocsImages/izvjesca-novo/Revizije%20pretvorbe%20i%20privatizacije/IzvjeSCa_o_obavljenim_revizijama//464._MEDJIMURJE_VISOKOGRADNJA,_CAKOVEC.pdf |title=Izvješće o obavljenoj reviziji pretvorbe i privatizacije, str. 2 |website=revizija.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=14. 11. 2003 |archive-url= |url-status=}}</ref> Kompanija je [[Privatizacija|privatizovana]] u cijelosti u periodu od 1992. do 2000. godine, kada su mnogobrojna dionička društva provela potrebnu zakonsku regulativu za normalno fukcionisanje pojedinog [[Trgovačka društva|trgovačkog društva]]. Zbog raznih razloga i promijenjenih okolnosti (rascjepkanost kompanije, situacija na građevinskom tržištu, loše [[upravljanje]] kompanijom, nestašica odgovarajuće radne snage, problemi s [[Likvidnost|likvidnošću]], [[Kapital|akumulacijom kapitala]] i [[Finansije|finansiranjem]] i dr.)<ref>{{Cite web|url=https://www.mnovine.hr/medimurje/nakon-pada-gk-medimurja-gradevinari-se-nikada-nisu-oporavili/ |title=Nakon pada GK Međimurja građevinari se nikada nisu oporavili |website=mnovine.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=23. 11. 2019 |archive-url= |url-status=}}</ref> pojedina su se dionička društva u toku 90-ih godina 20. vijeka, te 2000-ih godina našla u velikim problemima i prestala postojati, među kojima i GK Međimurje, koji je brisan iz Sudskog registra Trgovačkog suda u [[Varaždin]]u 8. novembra 2010. godine.<ref>{{Cite web|url=https://sudreg.pravosudje.hr/ords/r/esudreg/public/podaci-o-poslovnom-subjektu?p28_sbt_mbs=070054669 |title=Sudski registar |website=sudreg.pravosudje.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026}}</ref> Neki dijelovi kompanije (na primjer poduzeća Međimurje PMP,<ref>{{Cite web|url=https://m-pmp.hr/o-nama/ |title=Međimurje PMP |website=m-pmp.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status=}}</ref> Međimurje-plin,<ref>{{Cite web|url=https://medjimurje-plin.hr/onama |title=Međimurje-plin |website=medjimurje-plin.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status=}}</ref> EKO-Međimurje,<ref>{{Cite web|url=https://mingo.gov.hr/UserDocsImages/Okoli%C5%A1na%20dozvola/OUZO-postoje%C4%87e/Tehnicko-tehnolosko_rjesenje_(Eko_Medimurje).pdf |title=Tehničko – tehnološko rješenje za postojeće postrojenje za proizvodnju opeke EKO međimurje d.d. |website=mingo.gov.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status=}}</ref> Međimurje-Tegra<ref>{{Cite web|url=https://www.companywall.hr/tvrtka/medimurje-tegra-dd-cakovec/MMx1YsCD |title=Međimurje Tegra d.d. Čakovec |website=companywall.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status=}}</ref> i Instalomont-Termocentar<ref>{{Cite web |url=https://www.instalomont-termocentar.hr/rk=Bonitetni |title=Instalomont-termocentar |website=instalomont-termocentar.hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date= |archive-url= |url-status= }}{{Mrtav link}}</ref>) uspjele su da nastave da posluju i postoje još i danas.<ref>{{Cite web|url= https://emedjimurje.net.hr/vijesti/drustvo/3137189/najbolji-u-medimurju-donosimo-popis-10-tvrtki-s-najvecim-prihodima-u-zupaniji/ |title=Najbolji u Međimurju: Popis 10 tvrtki s najvećim prihodima u županiji |website=emeđjimurje.net.hr |language=hr |access-date=15. 9. 2026 |archive-date=27. 10. 2025 |archive-url= |url-status=}}</ref> == Galerija == {| class="wikitable" valign=top cellspacing=2 |- bgcolor= #EFAD86 align=center valign=top ||[[Datoteka:INA-Naftaplin building, Zagreb, 2025.jpg|170px|centar]]<p style="font-size: 85%">Zgrada INA-e u Zagrebu ||[[Datoteka:Športska dvorana Graditeljske škole, Čakovec (2023) - zapad.jpg|190px|centar]]<p style="font-size: 85%">Sportska dvorana<br>Graditeljske škole u Čakovcu ||[[Datoteka:Sarajevo Olympic Hall 1.jpg|150px|centar]]<p style="font-size: 85%">Aneks Olimpijske dvorane<br>Zetra u Sarajevu |} == Također pogledajte == * [[Privreda Hrvatske]] * [[Međimurska županija]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Kompanije u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Privreda Čakovca]] [[Kategorija:Kompanije osnovane 1963.]] [[Kategorija:Građevinarstvo]] f8ttutcm4vjskhzp01zg4qloftzp66y 0 537055 3925530 3925529 2026-09-19T12:00:52Z Bjegunac 185892 /* Dpdatne slike */ 3925530 wikitext text/x-wiki '''Hepatocitni jedarni faktori ''' ('''HNF''') grupa su [[filogeneza|filogenetski]] nepovezanih [[transkripcijski faktor| transkripcijskih faktora]] koji regulišu transkripciju raznolike grupe [[gen]]a u proteine. Ovi proteini uključuju faktore zgrušavanja krvi, a pored toga, [[enzim]]e i transportere rastvorenih materija uključene u transport i [[metabolizam]] glukoze, [[holesterol]]a i [[masne kiseline|masnih kiselina]].<ref name="Costa">{{cite journal |vauthors=Costa RH, Kalinichenko VV, Holterman AX, Wang X |title=Transcription factors in liver development, differentiation, and regeneration |journal= Hepatology |volume=38 |issue=6 |pages=1331–47 |year=2003| doi= 10.1016/j.hep.2003.09.034 |pmid= 14647040|s2cid=2646966 |doi-access=free }}</ref><ref name="Mitchell">{{cite journal |vauthors=Mitchell SM, Frayling TM |title=The role of transcription factors in maturity-onset diabetes of the young |journal= Mol Genet Metab |volume=77 |issue=1–2 |pages=35–43 |year=2002| doi= 10.1016/S1096-7192(02)00150-6 |pmid= 12359128}}</ref> == Funkcija == Kao što i samo ime sugerira, hepatocitni jedarni faktori pretežno se eksprimiraju u [[jetra|jetri]]. Međutim, HNF-ovi se također eksprimiraju i igraju važne uloge u brojnim drugim tkivima, tako da je naziv "hepatocitni jedarni faktor" donekle obmanjujući. Ipak, jetra je jedino [[tkivo]] u kojem se značajan broj različitih HNF-ova eksprimira istovremeno. Osim toga, postoji niz gena koji sadrže više [[Promotor (genetika)|promotorskih]] i [[pojačivač (genetika)|pojačivačkih]] regija, svaka [[regulacija gena|regulirana]] različitim HNF-om. Nadalje, efikasna [[ekspresija gena|ekspresija ovih gena]] zahtijeva sinergijsku aktivaciju od strane više HNF-ova. Stoga hepatocitni jedarni faktori funkcioniraju kako bi osigurali specifičnu ekspresiju određenih gena u jetri. Kao što je slučaj s mnogim transkripcijskim faktorima, HNF-ovi reguliraju ekspresiju širokog spektra ciljnih gena i stoga funkcioniraju. Ove funkcije (a posebno funkcije koje uključuju jetru) obuhvataju [[razvojna biologija|razvoj]] i [[metabolizam|metaboličku]] [[homeostaza|homeostazu]] organizma. Naprimjer, HNF-ovi utiču na ekspresiju gena za [[insulin]], kao i gena uključenih u transport i metabolizam [[glukoza|glukoze]]. U razvoju embrija, smatra se da HNF4α ima važnu ulogu u razvoju [[jetra| jetre]], [[bubreg]]a i [[crijeva]]. == Implikacije bolesti == Varijante gena mogu uzrokovati nekoliko relativno rijetkih oblika [[MODY]], nasljednog, ranog oblika [[dijabetes]]a. Mutacije u genima [[HNF4A|HNF4α]], HNF1α ili HNF1β povezane su sa [[MODY 1]], [[MODY 3]] i [[MODY 5]].<ref name="Ryffel">{{cite journal |author=Ryffel GU |title=Mutations in the human genes encoding the transcription factors of the hepatocyte nuclear factor (HNF)1 and HNF4 families: functional and pathological consequences |journal= J Mol Endocrinol |volume=27 |issue=1 |pages=11–29 |year=2001| doi= 10.1677/jme.0.0270011 |pmid= 11463573|doi-access=free }}</ref> Mutacije u HNF genima su također povezane s nizom drugih bolesti, uključujući adenome jetre i ciste bubrega. == Članovi == Slijedi popis ljudskih nuklearnih faktora hepatocita (pogledajte i okvire s desne strane za dodatne informacije o ovim proteinima): === HNF1 === Članovi potporodice HNF1 sadrže [[POU-homeodomen]] i vežu se za DNK kao homodimeri. * [[HNF1A|HNF1α]]/TCF1/MODY3 (srodna bolest: [[MODY 3]]) * [[HNF1B|HNF1β]]/TCF2/MODY5 (srodna bolest: [[MODY 5]]) {| |- valign="top" |{{infokutija protein |Name= [[HNF1A|Hepatocitni jedarni faktor 1, alfa]] |caption= Struktura jedarnog faktora hepatocita 1A (zeleni crtež) vezanog za DNK (magenta) na osnovu kristalografskih koordinata [[PDB|1IC8]]. |image=1IC8.png |width= |HGNCid= 11621 |Symbol= [[HNF1A]] |AltSymbols= MODY3, HNF1, LFB1, TCF1 |EntrezGene= 6927 |OMIM= 142410 |RefSeq= NM_000545 |UniProt= P20823 |PDB= 1JB6 |ECnumber= |Chromosome=12 |Arm=q |Band=24.3 |LocusSupplementaryData=-12q24.3 }} |{{infokutija protein |Name= [[HNF1B|Hepatocitni jedearni faktor 1, beta]] |caption= |image= 1IC8.png |width= |HGNCid= 11630 |Symbol= [[HNF1B]] |AltSymbols= TCF2, HNF1beta, LFB3 MODY5, VHNF1 |EntrezGene= 6928 |OMIM= 189907 |RefSeq= NM_000458 |UniProt= P35680 |PDB= 2H8R |ECnumber= |Chromosome=17 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-17q12 }} |} === HNF3 === Članovi potporodice HNF3 sadrže [[transkripcijski faktor krilate spirale|domen za vezivanje DNK krilate spirale]] i vežu se za DNK kao monomeri. * HNF3α/[[FOXA1]] ([[FOX proteini|viljuškoglava kutija]] A1) * HNF3β/[[FOXA2]] (viljuškoglava kutija A2) * HNF3γ/[[FOXA3]] (viljuškoglava kutija A3) {| |{{infokutija protein |Name=[[FOXA1|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br/>alfa]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5021 |Symbol= [[FOXA1]] |AltSymbols= HNF3A |EntrezGene= 3169 |OMIM= 602294 |RefSeq= NM_004496 |UniProt= P55317 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=14 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-q13 }} |{{infokutija protein |Name=[[FOXA2|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br />beta]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5022 |Symbol= [[FOXA2]] |AltSymbols= HNF3B |EntrezGene= 3170 |OMIM= 600288 |RefSeq= NM_021784 |UniProt= Q9Y261 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=20 |Arm=p |Band=11 |LocusSupplementaryData=20p11 }} |{{infokutija protein |Name=[[FOXA3|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br />gama]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5023 |Symbol= [[FOXA3]] |AltSymbols= HNF3G |EntrezGene= 3171 |OMIM= 602295 |RefSeq= NM_004497 |UniProt= P55318 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=19 |Arm=q |Band=13.2 |LocusSupplementaryData=-q13.4 }} |} === HNF4 === Članovi potporodice HNF4 jesu [[jedarni receptor]]i i vežu se za DNK ili kao homodimeri ili kao [[Retinoid X receptor|RXR]] heterodimeri. * [[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa|HNF4α]]/TCF14/[[Zrelosno ispoljavajući mladalački dijabetes dobi|MODY1]] * [[hepatocitni jedarni faktor 4 gama|HNF4γ]] {| |{{infokutija protein |Name=[[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa| Hepatocitni jedarni faktor 4 <br />alfa]] |caption= |image= |width= |HGNCid=5024 |Symbol=[[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa |HNF4A]] |AltSymbols=MODY, MODY1, NR2A1, TCF14 |EntrezGene=3172 |OMIM=600281 |RefSeq=NM_001030004 |UniProt=P41235 |PDB=1M7W |ECnumber= |Chromosome=20 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-20q13.1 }} |{{infokutija protein |Name=[[Hepatocitni jedarni faktor 4 gama| Hepatocitni jedarni faktor 4<br />gama]] |caption= |image= |width= |HGNCid=5026 |Symbol=[[Hepatocitni jedarni faktor 4 gama |HNF4G]] |AltSymbols= NR2A2 |EntrezGene=3174 |OMIM=605966 |RefSeq=NM_004133 |UniProt=Q14541 |PDB=1LV2 |ECnumber= |Chromosome=8 |Arm=q |Band=21 |LocusSupplementaryData=-q22 }} |} === HNF6 === Članovi potporodice HNF6 sadrže cut-[[homeodomen]] ([[CUT-domen|ONECUT]]) koji se veže za DNK kao monomeri. * HNF6α/OC-1/[[ONECUT1]] ({{Gen|ONECUT1}}) * HNF6β/OC-2/ONECUT2 ({{Gen|ONECUT2}}) {| |{{infokutija protein |Name= Hepatocitni jedarni faktor 6, alfa |caption= |image= |width= |HGNCid= 8138 |Symbol= [[ONECUT1]] |AltSymbols=HNF6, HNF6A |EntrezGene= 3175 |OMIM= 604164 |RefSeq= NM_004498 |UniProt= Q9UBC0 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=15 |Arm=q |Band=21 |LocusSupplementaryData=-q21.2 }} |{{infokutija protein |Name= Hepatocitni jedarni faktor 6, beta |caption= |image= |width= |HGNCid= 8139 |Symbol= ONECUT2 |AltSymbols=HNF6B, OC-2 |EntrezGene= 9480 |OMIM= 604894 |RefSeq= NM_004852 |UniProt= O95948 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=18 |Arm=q |Band=21.1 |LocusSupplementaryData=-21.2 }} |} ==Također pogledajte== * [[Hepatocitni jedarni faktor 4|HNF4]] * [[Transkripcija (genetika)]] * [[Zrelosno ispoljavajući mladalački dijabetes]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatne slike == <gallery> Image:HNF1a w DNA N1ic8.png|Hepatocitni jedarni faktor 1A vezan za DNK Image:HNF1a bound to DNA.jpg|Differencijalno renderiranje HNF1a vezanog za DNK </gallery> ==Vanjski linkovi== * {{MeshName|Hepatocyte+Nuclear+Factors}} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK6044/ Transcription networks in the liver] * [https://web.archive.org/web/20110525101637/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mcb.figgrp.2646 transthyretin promoter, an example of a regulatory region containing HNF binding sites] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1668/ HNF4 in genetics of diabetes] {{Transkripcijski faktori|g3}} [[Kategorija:Metabolizam]] [[Kategorija:Transdukcija signala]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] nhh4tiq33gxqms0zq6y6ap3vare8pz6 3925531 3925530 2026-09-19T12:04:05Z Bjegunac 185892 /* Dodatne slike */ 3925531 wikitext text/x-wiki '''Hepatocitni jedarni faktori ''' ('''HNF''') grupa su [[filogeneza|filogenetski]] nepovezanih [[transkripcijski faktor| transkripcijskih faktora]] koji regulišu transkripciju raznolike grupe [[gen]]a u proteine. Ovi proteini uključuju faktore zgrušavanja krvi, a pored toga, [[enzim]]e i transportere rastvorenih materija uključene u transport i [[metabolizam]] glukoze, [[holesterol]]a i [[masne kiseline|masnih kiselina]].<ref name="Costa">{{cite journal |vauthors=Costa RH, Kalinichenko VV, Holterman AX, Wang X |title=Transcription factors in liver development, differentiation, and regeneration |journal= Hepatology |volume=38 |issue=6 |pages=1331–47 |year=2003| doi= 10.1016/j.hep.2003.09.034 |pmid= 14647040|s2cid=2646966 |doi-access=free }}</ref><ref name="Mitchell">{{cite journal |vauthors=Mitchell SM, Frayling TM |title=The role of transcription factors in maturity-onset diabetes of the young |journal= Mol Genet Metab |volume=77 |issue=1–2 |pages=35–43 |year=2002| doi= 10.1016/S1096-7192(02)00150-6 |pmid= 12359128}}</ref> == Funkcija == Kao što i samo ime sugerira, hepatocitni jedarni faktori pretežno se eksprimiraju u [[jetra|jetri]]. Međutim, HNF-ovi se također eksprimiraju i igraju važne uloge u brojnim drugim tkivima, tako da je naziv "hepatocitni jedarni faktor" donekle obmanjujući. Ipak, jetra je jedino [[tkivo]] u kojem se značajan broj različitih HNF-ova eksprimira istovremeno. Osim toga, postoji niz gena koji sadrže više [[Promotor (genetika)|promotorskih]] i [[pojačivač (genetika)|pojačivačkih]] regija, svaka [[regulacija gena|regulirana]] različitim HNF-om. Nadalje, efikasna [[ekspresija gena|ekspresija ovih gena]] zahtijeva sinergijsku aktivaciju od strane više HNF-ova. Stoga hepatocitni jedarni faktori funkcioniraju kako bi osigurali specifičnu ekspresiju određenih gena u jetri. Kao što je slučaj s mnogim transkripcijskim faktorima, HNF-ovi reguliraju ekspresiju širokog spektra ciljnih gena i stoga funkcioniraju. Ove funkcije (a posebno funkcije koje uključuju jetru) obuhvataju [[razvojna biologija|razvoj]] i [[metabolizam|metaboličku]] [[homeostaza|homeostazu]] organizma. Naprimjer, HNF-ovi utiču na ekspresiju gena za [[insulin]], kao i gena uključenih u transport i metabolizam [[glukoza|glukoze]]. U razvoju embrija, smatra se da HNF4α ima važnu ulogu u razvoju [[jetra| jetre]], [[bubreg]]a i [[crijeva]]. == Implikacije bolesti == Varijante gena mogu uzrokovati nekoliko relativno rijetkih oblika [[MODY]], nasljednog, ranog oblika [[dijabetes]]a. Mutacije u genima [[HNF4A|HNF4α]], HNF1α ili HNF1β povezane su sa [[MODY 1]], [[MODY 3]] i [[MODY 5]].<ref name="Ryffel">{{cite journal |author=Ryffel GU |title=Mutations in the human genes encoding the transcription factors of the hepatocyte nuclear factor (HNF)1 and HNF4 families: functional and pathological consequences |journal= J Mol Endocrinol |volume=27 |issue=1 |pages=11–29 |year=2001| doi= 10.1677/jme.0.0270011 |pmid= 11463573|doi-access=free }}</ref> Mutacije u HNF genima su također povezane s nizom drugih bolesti, uključujući adenome jetre i ciste bubrega. == Članovi == Slijedi popis ljudskih nuklearnih faktora hepatocita (pogledajte i okvire s desne strane za dodatne informacije o ovim proteinima): === HNF1 === Članovi potporodice HNF1 sadrže [[POU-homeodomen]] i vežu se za DNK kao homodimeri. * [[HNF1A|HNF1α]]/TCF1/MODY3 (srodna bolest: [[MODY 3]]) * [[HNF1B|HNF1β]]/TCF2/MODY5 (srodna bolest: [[MODY 5]]) {| |- valign="top" |{{infokutija protein |Name= [[HNF1A|Hepatocitni jedarni faktor 1, alfa]] |caption= Struktura jedarnog faktora hepatocita 1A (zeleni crtež) vezanog za DNK (magenta) na osnovu kristalografskih koordinata [[PDB|1IC8]]. |image=1IC8.png |width= |HGNCid= 11621 |Symbol= [[HNF1A]] |AltSymbols= MODY3, HNF1, LFB1, TCF1 |EntrezGene= 6927 |OMIM= 142410 |RefSeq= NM_000545 |UniProt= P20823 |PDB= 1JB6 |ECnumber= |Chromosome=12 |Arm=q |Band=24.3 |LocusSupplementaryData=-12q24.3 }} |{{infokutija protein |Name= [[HNF1B|Hepatocitni jedearni faktor 1, beta]] |caption= |image= 1IC8.png |width= |HGNCid= 11630 |Symbol= [[HNF1B]] |AltSymbols= TCF2, HNF1beta, LFB3 MODY5, VHNF1 |EntrezGene= 6928 |OMIM= 189907 |RefSeq= NM_000458 |UniProt= P35680 |PDB= 2H8R |ECnumber= |Chromosome=17 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-17q12 }} |} === HNF3 === Članovi potporodice HNF3 sadrže [[transkripcijski faktor krilate spirale|domen za vezivanje DNK krilate spirale]] i vežu se za DNK kao monomeri. * HNF3α/[[FOXA1]] ([[FOX proteini|viljuškoglava kutija]] A1) * HNF3β/[[FOXA2]] (viljuškoglava kutija A2) * HNF3γ/[[FOXA3]] (viljuškoglava kutija A3) {| |{{infokutija protein |Name=[[FOXA1|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br/>alfa]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5021 |Symbol= [[FOXA1]] |AltSymbols= HNF3A |EntrezGene= 3169 |OMIM= 602294 |RefSeq= NM_004496 |UniProt= P55317 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=14 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-q13 }} |{{infokutija protein |Name=[[FOXA2|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br />beta]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5022 |Symbol= [[FOXA2]] |AltSymbols= HNF3B |EntrezGene= 3170 |OMIM= 600288 |RefSeq= NM_021784 |UniProt= Q9Y261 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=20 |Arm=p |Band=11 |LocusSupplementaryData=20p11 }} |{{infokutija protein |Name=[[FOXA3|Hepatocitni jedarni faktor 3,<br />gama]] |caption= |image= |width= |HGNCid= 5023 |Symbol= [[FOXA3]] |AltSymbols= HNF3G |EntrezGene= 3171 |OMIM= 602295 |RefSeq= NM_004497 |UniProt= P55318 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=19 |Arm=q |Band=13.2 |LocusSupplementaryData=-q13.4 }} |} === HNF4 === Članovi potporodice HNF4 jesu [[jedarni receptor]]i i vežu se za DNK ili kao homodimeri ili kao [[Retinoid X receptor|RXR]] heterodimeri. * [[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa|HNF4α]]/TCF14/[[Zrelosno ispoljavajući mladalački dijabetes dobi|MODY1]] * [[hepatocitni jedarni faktor 4 gama|HNF4γ]] {| |{{infokutija protein |Name=[[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa| Hepatocitni jedarni faktor 4 <br />alfa]] |caption= |image= |width= |HGNCid=5024 |Symbol=[[hepatocitni jedarni faktor 4 alfa |HNF4A]] |AltSymbols=MODY, MODY1, NR2A1, TCF14 |EntrezGene=3172 |OMIM=600281 |RefSeq=NM_001030004 |UniProt=P41235 |PDB=1M7W |ECnumber= |Chromosome=20 |Arm=q |Band=12 |LocusSupplementaryData=-20q13.1 }} |{{infokutija protein |Name=[[Hepatocitni jedarni faktor 4 gama| Hepatocitni jedarni faktor 4<br />gama]] |caption= |image= |width= |HGNCid=5026 |Symbol=[[Hepatocitni jedarni faktor 4 gama |HNF4G]] |AltSymbols= NR2A2 |EntrezGene=3174 |OMIM=605966 |RefSeq=NM_004133 |UniProt=Q14541 |PDB=1LV2 |ECnumber= |Chromosome=8 |Arm=q |Band=21 |LocusSupplementaryData=-q22 }} |} === HNF6 === Članovi potporodice HNF6 sadrže cut-[[homeodomen]] ([[CUT-domen|ONECUT]]) koji se veže za DNK kao monomeri. * HNF6α/OC-1/[[ONECUT1]] ({{Gen|ONECUT1}}) * HNF6β/OC-2/ONECUT2 ({{Gen|ONECUT2}}) {| |{{infokutija protein |Name= Hepatocitni jedarni faktor 6, alfa |caption= |image= |width= |HGNCid= 8138 |Symbol= [[ONECUT1]] |AltSymbols=HNF6, HNF6A |EntrezGene= 3175 |OMIM= 604164 |RefSeq= NM_004498 |UniProt= Q9UBC0 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=15 |Arm=q |Band=21 |LocusSupplementaryData=-q21.2 }} |{{infokutija protein |Name= Hepatocitni jedarni faktor 6, beta |caption= |image= |width= |HGNCid= 8139 |Symbol= ONECUT2 |AltSymbols=HNF6B, OC-2 |EntrezGene= 9480 |OMIM= 604894 |RefSeq= NM_004852 |UniProt= O95948 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=18 |Arm=q |Band=21.1 |LocusSupplementaryData=-21.2 }} |} ==Također pogledajte== * [[Hepatocitni jedarni faktor 4|HNF4]] * [[Transkripcija (genetika)]] * [[Zrelosno ispoljavajući mladalački dijabetes]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatne slike == <gallery> Image:1IC8.png|Hepatocitni jedarni faktor 1A vezan za DNK Image:HNF1a bound to DNA.jpg|Differencijalno renderiranje HNF1a vezanog za DNK </gallery> ==Vanjski linkovi== * {{MeshName|Hepatocyte+Nuclear+Factors}} * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK6044/ Transcription networks in the liver] * [https://web.archive.org/web/20110525101637/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=mcb.figgrp.2646 transthyretin promoter, an example of a regulatory region containing HNF binding sites] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1668/ HNF4 in genetics of diabetes] {{Transkripcijski faktori|g3}} [[Kategorija:Metabolizam]] [[Kategorija:Transdukcija signala]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] 5lcpq2suf0vd453x9tpqs0aohnllwvg 0 537056 3925536 2026-09-19T12:25:18Z ~2026-50735-97 185900 Nova stranica: = Revansh = „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija. Objavljena je 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma ''Godzilla''. Pjesma traje približno dvije i po minute i četvrta je pjesma na albumu. {"fallbackMarkdown":"(AllMusic)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":913,"end_idx":946,"safe_urls":["<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612</nowiki>","<nowiki>https://www.allmusic.com/album... 3925536 wikitext text/x-wiki = Revansh = „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija. Objavljena je 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma ''Godzilla''. Pjesma traje približno dvije i po minute i četvrta je pjesma na albumu. {"fallbackMarkdown":"(AllMusic)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":913,"end_idx":946,"safe_urls":["<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612</nowiki>","<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103</nowiki>","<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(AllMusic)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat, Buba Corelli: Godz... Tracks & Reviews | AllMusic","url":"<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"AllMusic","pub_date":1779494400,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[{"title":"Jala Brat i Buba Corelli objavili album "Godzilla", donosi 10 novih pjesama","url":"<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","pub_date":null,"snippet":"","attribution":"Klix.ba"}],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":6},{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":11}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false}<ref>{{Citation|title=Jala Brat & Buba Corelli - Revansh (GODZILLA)|url=https://www.youtube.com/watch?v=DLEX7UfFlAs|date=2026-05-22|accessdate=2026-09-19|last=IMPERIA}}</ref> == Objavljivanje == „Revanš“ je objavljen kao dio albuma ''Godzilla'', koji sadrži deset pjesama. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze i ranije objavljene pjesme „Topovska“ i „Ajkula“. {"fallbackMarkdown":"(Klix.ba)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1130,"end_idx":1150,"safe_urls":["<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103</nowiki>","<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(Klix.ba)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat i Buba Corelli objavili album "Godzilla", donosi 10 novih pjesama","url":"<nowiki>https://www.klix.ba/magazin/muzika/jala-brat-i-buba-corelli-objavili-album-godzilla-donosi-10-novih-pjesama/260522103?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"Klix.ba","pub_date":1779408000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":11}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli, dok je produkcija potpisana imenom Baby It's Pablo. {"fallbackMarkdown":"(LyricsBull)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1279,"end_idx":1298,"safe_urls":["<nowiki>https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/</nowiki>","<nowiki>https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(LyricsBull)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Revansh Lyrics - Jala Brat, Buba Corelli","url":"<nowiki>https://www.lyricsbull.com/revansh-lyrics-jala-brat-buba-corelli/?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"LyricsBull","pub_date":1779408000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":1}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} == Muzika i tekst == Pjesma je izvedena u hip-hop/rap stilu. Tekst se tematski bavi odnosom između dvoje ljudi, privlačnošću, sukobom i željom za svojevrsnim „revanšom“. U pjesmi se izmjenjuju dionice Bube Corellija i Jale Brata, uz refren koji izvodi Buba Corelli. {"fallbackMarkdown":"(LyricsTranslate)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1565,"end_idx":1584,"safe_urls":["<nowiki>https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics</nowiki>","<nowiki>https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(LyricsTranslate)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat - Revansh lyrics","url":"<nowiki>https://lyricstranslate.com/en/jala-brat-revansh-lyrics?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"LyricsTranslate","pub_date":1780617600,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":0}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} == Veza s albumom ''Godzilla'' == „Revanš“ je jedna od pjesama na albumu ''Godzilla'', zajedno s pjesmama „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“ i „Bass & Rave“. {"fallbackMarkdown":"(AllMusic)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1792,"end_idx":1811,"safe_urls":["<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612</nowiki>","<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(AllMusic)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Jala Brat, Buba Corelli: Godz... Tracks & Reviews | AllMusic","url":"<nowiki>https://www.allmusic.com/album/godzilla-mw0004818612?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"AllMusic","pub_date":1779494400,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":6}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma kao pojedinačni projekti Bube Corellija i Jale Brata. {"fallbackMarkdown":"(Shazam)","reference":{"matched_text":"","prefix":null,"start_idx":1916,"end_idx":1949,"safe_urls":["<nowiki>https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska</nowiki>","<nowiki>https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","<nowiki>https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula</nowiki>","<nowiki>https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula?utm_source=chatgpt.com</nowiki>"],"refs":[],"alt":"(Shazam)","prompt_text":null,"type":"grouped_webpages","fallback_items":null,"status":"done","items":[{"title":"Topovska - Buba Corelli: Song Lyrics, Music Videos & Concerts","url":"<nowiki>https://www.shazam.com/song/1894226224/topovska?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","attribution":"Shazam","pub_date":1776384000,"snippet":"","attribution_segments":null,"supporting_websites":[{"title":"Ajkula - Jala Brat: Song Lyrics, Music Videos & Concerts","url":"<nowiki>https://www.shazam.com/song/6764452931/ajkula?utm_source=chatgpt.com</nowiki>","pub_date":null,"snippet":"","attribution":"Shazam"}],"refs":[{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":10},{"turn_index":0,"ref_type":"search","ref_index":7}],"hue":null,"attributions":null}],"error":null,"style":null},"showLoginRequiredCard":false} == Easter egg == U spotu se može primijetiti scena u kojoj momak po imenu Adin Huseinović prosipa vodu iz kante, nakon čega iz kante ispada zlatna ribica. Ovaj detalj se može tumačiti kao moguća vizuelna poveznica s motivima iz spotova „Topovska“ i „Ajkula“.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fadin.huseinovic%2F&is_from_rle|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-09-19}}</ref> '''Napomena:''' povezanost ove scene s prethodnim spotovima treba navesti kao interpretaciju ili fanovsku teoriju, osim ako članovi ekipe koja je radila spot ili pouzdan medijski izvor potvrde da je riječ o namjernom easter eggu. 02ouk2ziod324vvsv86loexfj7t9iu5 0 537057 3925538 2026-09-19T12:28:33Z Bjegunac 185892 Nova stranica: [[File:Retrotransposon.jpg|thumb|280px| Identične LTR sekvence na oba kraja retrotranspozona.]] '''Dugo terminalno ponavljanje''' ('''LTR''') par je identičnih sekvenci [[DNK]], dugih nekoliko stotina [[Bazni par|baznih parova]], koje se javljaju u [[Eukarioti|eukariotskim]] [[Genom|genomima]] na oba kraja serije [[Gen|gena]] ili [[Pseudogen|pseudogena]], koji formiraju [[retrotranspozon]] ili [[endogeni retrovirus]] ili [[Retrovirus|retrovirusni]] [[provirus]]. Svi retro... 3925538 wikitext text/x-wiki [[File:Retrotransposon.jpg|thumb|280px| Identične LTR sekvence na oba kraja retrotranspozona.]] '''Dugo terminalno ponavljanje''' ('''LTR''') par je identičnih sekvenci [[DNK]], dugih nekoliko stotina [[Bazni par|baznih parova]], koje se javljaju u [[Eukarioti|eukariotskim]] [[Genom|genomima]] na oba kraja serije [[Gen|gena]] ili [[Pseudogen|pseudogena]], koji formiraju [[retrotranspozon]] ili [[endogeni retrovirus]] ili [[Retrovirus|retrovirusni]] [[provirus]]. Svi retrovirusni genomi okruženi su LTR-ovima, dok postoje neki retrotranspozoni bez LTR-ova. Tipično, element okružen parom LTR-ova kodirati će [[reverzna transkriptaza| reverznu transkriptazu]] i [[integraza| integrazu]], omogućavajući elementu da se kopira i umetne na drugu lokaciju genoma. Kopije takvog LTR-flankovanog elementa često se mogu naći stotinama ili hiljadama puta u genomu. [[LTR retrotranspozon|LTR retrotranspozoni]] čine oko 8% [[ljudski genom|ljudskog genoma]].<ref>{{cite journal|doi=10.1146/annurev-cancerbio-030419-033525|title=Reactivation of Endogenous Retroelements in Cancer Development and Therapy|year=2020|last1=Ishak|first1=Charles A.|last2=De Carvalho|first2=Daniel D.|journal=Annual Review of Cancer Biology|volume=4|pages=159–176|doi-access=free}}</ref> Prve LTR sekvence pronašli su A.P. Czernilofsky i [[John Shine|J. Shine]] 1977. 1980 godine.<ref name="Shine1977">{{cite journal|last1=Shine|first1=J.|last2=Czernilofsky|first2=A. P.|last3=Friedrich|first3=R.|last4=Bishop|first4=J. M.|last5=Goodman|first5=H. M.|year=1977|title=Nucleotide sequence at the 5' terminus of the avian sarcoma virus genome|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=74|issue=4|pages=1473–7|bibcode=1977PNAS...74.1473S|doi=10.1073/pnas.74.4.1473|pmc=430805|pmid=67601|doi-access=free}}</ref><ref name="Czernilofsky1980">{{cite journal|last1=Czernilofsky|first1=A.P.|last2=Delorbe|first2=W.|last3=Swanstrom|first3=R.|last4=Varmus|first4=H.E.|last5=Bishop|first5=J.M.|last6=Tischer|first6=E.|last7=Goodman|first7=H.M.|year=1980|title=The nucleotide sequence of an untranslated but conserved domain at the 3′ end of the avian sarcoma virus genome|journal=Nucleic Acids Research|volume=8|issue=13|pages=2967–84|doi=10.1093/nar/8.13.2967|pmc=324138|pmid=6253899}}</ref> ==Transkripcija== Sekvence okružene LTR-om djelimično su [[Transkripcija (genetika)|transkribovane]] u [[RNK]] međuprodukt, nakon čega slijedi [[reverzna transkripcija]] u [[cDNK|komplementarnu DNK]] (cDNK) i na kraju dsDNK (dvolančana DNK) sa punim LTR-ovima. LTR-ovi zatim posreduju u integraciji DNK putem LTR specifične [[integraza|integraze]] u drugu regiju domaćina [[hromosom]]a. Retrovirusi poput [[HIV|virusa ljudske imunodeficijencije]] ([[HIV]]) koriste ovaj osnovni mehanizam. ==Datiranje retrovirusnih insercija== {{Glavni|Endogenizacija}} Budući da su 5' i 3' LTR-ovi identični nakon insercije, razlika između uparenih LTR-ova može se koristiti za procjenu starosti drevnih retrovirusnih [[insercija (genetika)|insercija]]. Ovu metodu datiranja koriste [[paleovirologija|paleovirolozi]], iako ne uzima u obzir faktore koji utiču na rezultate kao što su [[konverzija gena]] i [[homologna rekombinacija]].<ref>{{Cite journal|last=Hayward|first=Alexander|date=August 2017|title=Origin of the retroviruses: when, where, and how?|journal=Current Opinion in Virology|volume=25|pages=23–27|doi=10.1016/j.coviro.2017.06.006|issn=1879-6265|pmid=28672160|pmc=5962544}}</ref> ==HIV-1== [[HIV-1]] LTR je 634 bp <ref>Human Retroviruses and AIDS, 1998.</ref> dužine i, kao i drugi [[retrovirus]]ni LTR-ovi, segmentirani su na U3, R i U5 regije. U3 i U5 su dalje podijeljeni prema mjestima [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i njihovom uticaju na aktivnost LTR-a i ekspresiju virusnih gena. Višestepeni proces reverzne transkripcije rezultira postavljanjem dva identična LTR-a, od kojih se svaki sastoji od U3, R i U5 regije, na oba kraja provirusne [[DNK]]. Krajevi LTR-ova potom učestvuju u integraciji provirusa u genom domaćina. Nakon što je provirus integriran, LTR na 5' kraju služi kao promotor za cijeli retrovirusni genom, dok LTR na 3' kraju omogućava nascentnu virusnu [[RNK]]- [[poliadenilacija| poliadenilaciju]] i, kod HIV-1, HIV-2 i SIV-a, kodira pomoćni protein, [[Nef (protein)|Nef]].<ref>{{cite book |first1=Fred C. |last1=Krebs |first2=Tricia H. |last2=Hogan |first3=Shane |last3=Quiterio |first4=Suzanne |last4=Gartner |first5=Brian |last5=Wigdahl |year=2001 |chapter=Lentiviral LTR-directed Expression, Sequence Variation, and Disease Pathogenesis |chapter-url=http://www.hiv.lanl.gov/content/sequence/HIV/COMPENDIUM/2001/partI/Wigdahl.pdf |pages=29–70 |title=HIV Sequence Compendium 2001 |editor1-last=Kuiken |editor1-first=C |editor2-last=Foley |editor2-first=B |editor3-last=B |editor4-last=Marx |editor4-first=P |editor5-last=McCutchan |editor5-first=F |editor6-last=Mellors |editor6-first=JW |editor7-last=Wolinsky |editor7-first=S |editor8-last=Korber |editor8-first=B |publisher=Theoretical Biology and Biophysics Group, Los Alamos National Laboratory |location=Los Alamos, NM}}</ref> Svi potrebni signali za [[ekspresija gena|ekspresiju gena]] nalaze se u LTR-ovima: [[pojačivač (genetika)|pojačivač]], [[promotor (genetika)|promotor]] (može imati i transkripcijske pojačivače ili regulatorne elemente), inicijacija transkripcije (kao što je zatvaranje), terminator transkripcije i signal poliadenilacije.<ref name="Klaver 3830–40">{{cite journal |pmid=8189520 |year=1994 |last1=Klaver |first1=B |last2=Berkhout |first2=B |title=Comparison of 5' and 3' long terminal repeat promoter function in human immunodeficiency virus |volume=68 |issue=6 |pages=3830–40 |pmc=236888 |journal=Journal of Virology|doi=10.1128/JVI.68.6.3830-3840.1994 }}</ref> U HIV-1, regija [[5'UTR]] okarakteriziran je prema funkcionalnim i strukturnim razlikama u nekoliko podregija: *'''TAR''', ili [[element odgovora na trans-aktivaciju]], ima ključnu ulogu u transkripcijskoj aktivaciji, putem interakcije s virusnim proteinima. Formira visoko stabilnu strukturu petlje koja se sastoji od 26 baznih parova s izbočenjem u svojoj [[sekundarna struktura|sekundarnoj strukturi]], koje se spaja s proteinom aktivatora virusne transkripcije [[Tat (HIV)|Tat]].<ref>{{cite journal |doi=10.1186/1742-4690-1-13 |year=2004 |last1=Wu |first1=Yuntao |journal=Retrovirology |volume=1 |page=13 |pmid=15219234 |title=HIV-1 gene expression: Lessons from provirus and non-integrated DNA |pmc=449739 |doi-access=free }}</ref> *'''Poli A''' ima ulogu i u [[proteinski dimer|dimerizaciji]] i u pakovanju [[genom]]a, budući da je neophodan za cijepanje i [[poliadenilacija|poliadenilaciju]]. Prijavljeno je da su potrebne uzvodne (U3 regija) i nizvodne (U5 regija) sekvence, kako bi proces cijepanja bio efikasan.<ref>{{cite journal |pmid=1508176 |year=1992 |last1=Valsamakis |first1=A |last2=Schek |first2=N |last3=Alwine |first3=JC |title=Elements upstream of the AAUAAA within the human immunodeficiency virus polyadenylation signal are required for efficient polyadenylation in vitro |volume=12 |issue=9 |pages=3699–705 |pmc=360226 |journal=Molecular and Cellular Biology|doi=10.1128/mcb.12.9.3699 }}</ref> *'''PBS''', ili [[prajmersko mjesto vezivanja]], dugo je 18 [[nukleotid]]a i ima specifičnu sekvencu koja se veže za [[tRNK]]^Lys [[prajmer]], potreban za inicijaciju reverzne transkripcije.<ref>{{cite journal |doi=10.1074/jbc.M205295200 |title=Direct and Indirect Contributions of RNA Secondary Structure Elements to the Initiation of HIV-1 Reverse Transcription |year=2002 |last1=Goldschmidt |first1=V. |journal=Journal of Biological Chemistry |volume=277 |issue=45 |pages=43233–42 |pmid=12194974 |last2=Rigourd |first2=M |last3=Ehresmann |first3=C |last4=Le Grice |first4=SF |last5=Ehresmann |first5=B |last6=Marquet |first6=R|doi-access=free }}</ref> *'''Psi''' (Ψ), ili [[retrovirusni Psi element za pakovanje|Psi element za pakovanje]], jedinstveni je motiv uključen u regulaciju pakovanja virusnog genoma u [[kapsida|kapsidu]]. Sastoji se od četiri strukture matične petlje (SL) s glavnim donorskim mjestom za [[prerada RNK|splajsovanje]], ugrađenim u drugi SL.<ref>{{cite journal |doi=10.1371/journal.ppat.1001007 |title=Retroviral RNA Dimerization and Packaging: The What, How, when, Where, and Why |year=2010 |editor1-last=Madhani |editor1-first=Hiten D |last1=Johnson |first1=Silas F. |last2=Telesnitsky |first2=Alice |journal=PLOS Pathogens |volume=6 |issue=10|pmid=20949075 |pmc=2951377 |doi-access=free }}</ref> *'''DIS''', ili mjesto inicijacije dimera, [[konzervirana sekvenca| visoko je konzervirana]] [[RNK]]–RNK interagujuća sekvenca koja čini SL1 matičnu petlju u Psi elementu pakovanja mnogih retrovirusa. DIS karakterizira konzervirana matična i [[palindrom]]ska petlja koja formira kompleks [[ljubljenje drška-petlja]] između HIV-1 RNK genoma, kako bi ih dimerizirala za [[enkapsulacija| enkapsulaciju]].<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.jmb.2012.01.033 |title=Identification of a Minimal Region of the HIV-1 5′-Leader Required for RNA Dimerization, NC Binding, and Packaging |year=2012 |last1=Heng |first1=Xiao |last2=Kharytonchyk |first2=Siarhei |last3=Garcia |first3=Eric L. |last4=Lu |first4=Kun |last5=Divakaruni |first5=Sai Sachin |last6=Lacotti |first6=Courtney |last7=Edme |first7=Kedy |last8=Telesnitsky |first8=Alice |last9=Summers |first9=Michael F. |journal=Journal of Molecular Biology |volume=417 |issue=3 |pages=224–39 |pmid=22306406 |pmc=3296369 }}</ref> Transkript počinje na početku R sekvence, zatvoren je i nastavlja se kroz U5 i ostatak provirusa, obično završavajući dodavanjem poli A trakta odmah nakon R sekvence u 3' LTR-u. Nalaz da oba HIV LTR-a mogu funkcionirati kao transkripcijski promotori nije iznenađujući, jer su oba elementa očigledno identična u [[nukleotid]]noj sekvenci. Umjesto toga, 3' LTR djeluje u terminaciji transkripcije i [[poliadenilacija|poliadenilaciji]]. Međutim, sugerirano je da je transkripcijska aktivnost 5' LTR-a daleko veća od aktivnosti 3' LTR-a, situacija koja je vrlo slična onoj kod drugih retrovirusa.<ref name="Klaver 3830–40"/> Tokom transkripcije provirusa virusa ljudske imunodeficijencije tipa 1, signali poliadenilacije prisutni u 5' dugom terminalnom ponavljanju (LTR) zanemaruju se, dok se identični signali poliadenilacije prisutni u 3' LTR-u efikasno koriste. Pretpostavlja se da transkribovane sekvence prisutne unutar HIV-1 LTR U3 regije djeluju in cis kako bi pojačale poliadenilaciju unutar 3' LTR.<ref>{{cite journal |pmid=1851882 |year=1991 |last1=Brown |first1=PH |last2=Tiley |first2=LS |last3=Cullen |first3=BR |title=Efficient polyadenylation within the human immunodeficiency virus type 1 long terminal repeat requires flanking U3-specific sequences |volume=65 |issue=6 |pages=3340–3 |pmc=240993 |journal=Journal of Virology|doi=10.1128/JVI.65.6.3340-3343.1991 }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Direktno ponavljanje]] * [[RetrOryza]] * [[LTR retrotranspozon]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat| Long Terminal Repeat }} *{{MeshName|Long+Terminal+Repeat}} {{Ponavljajuća sekvenca}} [[Kategorija:Molekularna genetika]] 9ww0llwjxc90mijbmhnq8hh2bkji8r1 2 537058 3925539 2026-09-19T12:29:25Z ~2026-50735-97 185900 Nova stranica: Revansh „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija. Objavljena je 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma Godzilla. Pjesma traje približno dvije i po minute i četvrta je pjesma na albumu. Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma Godzilla, koji sadrži deset pjesama. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze i ranije objavljene pjesme „Topovska“ i „Ajkula“. Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu i... 3925539 wikitext text/x-wiki Revansh „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija. Objavljena je 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma Godzilla. Pjesma traje približno dvije i po minute i četvrta je pjesma na albumu. Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma Godzilla, koji sadrži deset pjesama. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze i ranije objavljene pjesme „Topovska“ i „Ajkula“. Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli, dok je produkcija potpisana imenom Baby It's Pablo. Muzika i tekst Pjesma je izvedena u hip-hop/rap stilu. Tekst se tematski bavi odnosom između dvoje ljudi, privlačnošću, sukobom i željom za svojevrsnim „revanšom“. U pjesmi se izmjenjuju dionice Bube Corellija i Jale Brata, uz refren koji izvodi Buba Corelli. Veza s albumom Godzilla „Revanš“ je jedna od pjesama na albumu Godzilla, zajedno s pjesmama „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“ i „Bass & Rave“. „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma kao pojedinačni projekti Bube Corellija i Jale Brata. Easter egg U spotu se može primijetiti scena u kojoj momak po imenu Adin Huseinović prosipa vodu iz kante, nakon čega iz kante ispada zlatna ribica. Ovaj detalj se može tumačiti kao moguća vizuelna poveznica s motivima iz spotova „Topovska“ i „Ajkula“. Napomena: povezanost ove scene s prethodnim spotovima treba navesti kao interpretaciju ili fanovsku teoriju, osim ako članovi ekipe koja je radila spot ili pouzdan medijski izvor potvrde da je riječ o namjernom easter eggu. sk28zbb02t8qqq6jm1edt6cpmivvj5u 3925541 3925539 2026-09-19T12:34:50Z ~2026-50735-97 185900 # Revanš **„Revanš“** je pjesma bosanskohercegovačkih repera **Jale Brata i Bube Corellija**, objavljena 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma **„Godzilla“**. Pjesma je četvrta numera na albumu i traje približno dvije i po minute. ## Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma „Godzilla“, koji ukupno sadrži deset pjesama. Album predstavlja zajednički projekat Jale Brata i Bube Corellija i donosi kombinaciju modernog hip-hopa, trapa i njihovog prepoznatljivog vokalnog stila. N 3925541 wikitext text/x-wiki = Revanš = '''„Revanš“''' je pjesma bosanskohercegovačkih repera '''Jale Brata i Bube Corellija''', objavljena 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma '''„Godzilla“'''. Pjesma je četvrta numera na albumu i traje približno dvije i po minute. == Objavljivanje == „Revanš“ je objavljen kao dio albuma „Godzilla“, koji ukupno sadrži deset pjesama. Album predstavlja zajednički projekat Jale Brata i Bube Corellija i donosi kombinaciju modernog hip-hopa, trapa i njihovog prepoznatljivog vokalnog stila. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze pjesme „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“ i „Bass & Rave“. Prije objavljivanja kompletnog albuma, „Topovska“ i „Ajkula“ predstavljene su publici kao zasebni projekti, čime su najavile širi muzički i vizuelni pravac albuma. Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli, dok je produkcija potpisana imenom '''Baby It's Pablo'''. == Muzika i produkcija == „Revanš“ pripada savremenom hip-hop/rap zvuku sa elementima trapa. Produkcija je usmjerena na moderan instrumental i izraženu ritmičku strukturu, dok se vokalne dionice Jale Brata i Bube Corellija međusobno smjenjuju. Takva podjela predstavlja jedan od prepoznatljivih elemenata njihovih zajedničkih pjesama. Buba Corelli preuzima značajnu ulogu u refrenu, dok se Jala Brat uključuje svojim rap dionicama. Kratko trajanje pjesme prati savremeni trend kraćih pjesama koje brzo dolaze do glavnog refrena i zadržavaju fokus na osnovnom motivu. == Tema pjesme == Naslov „Revanš“ predstavlja osnovni motiv pjesme. Sama riječ označava priliku za uzvrat, ponovno suočavanje ili novi susret nakon prethodnog događaja. Tekst pjesme obrađuje odnos između dvoje ljudi, privlačnost, napetost i konflikt. Umjesto klasične ljubavne priče, odnos je predstavljen kroz dinamičniju atmosferu u kojoj se prepliću privlačnost i sukob. Ovakve teme često se pojavljuju u modernom regionalnom trapu, gdje se emotivni odnosi prikazuju kroz samouvjereniji i direktniji način izražavanja. == Refren i vokalne dionice == Jedan od glavnih elemenata pjesme jeste izmjena Jale Brata i Bube Corellija. Njihovi različiti načini interpretacije omogućavaju da pjesma mijenja dinamiku između strofa i refrena. Buba Corelli ima istaknutu ulogu u refrenu, dok Jala Brat kroz svoje dionice doprinosi rap strukturi pjesme. Njihova kombinacija čini pjesmu prepoznatljivom u okviru zajedničkog rada ovog dvojca. == Spot == Vizuelni dio projekta prati atmosferu pjesme i koristi veliki broj scena, likova i detalja koji dodatno upotpunjuju muzički sadržaj. U spotu se pojavljuje veliki broj ljudi i različitih likova koji doprinose njegovoj atmosferi i vizuelnom identitetu, čime spot djeluje dinamičnije i bogatije. Među ljudima koji se pojavljuju u spotu nalazi se i '''Adin Huseinović''', koji učestvuje u kratkoj sceni koja sadrži zanimljiv easter egg: dok prosipa vodu iz kante, u vodi se može primijetiti '''zlatna ribica'''. Ovaj detalj može se povezati sa motivima iz ranijih pjesama i spotova '''„Ajkula“''' i '''„Topovska“''', čime se stvara svojevrsna vizuelna poveznica između različitih izdanja. Zlatna ribica tako može predstavljati mali skriveni detalj koji pažljiviji gledaoci mogu primijetiti i povezati sa prethodnim projektima. Upravo ovakvi detalji pokazuju '''kreativnost i pažnju posvećenu vizuelnom dijelu projekta'''. Spot tako nije samo pratnja pjesmi, već sadrži i elemente koji publici daju mogućnost da ga pažljivije analizira i pronađe skrivene detalje. Povezivanje motiva kroz različite spotove dodatno doprinosi osjećaju da projekat ima svoj prepoznatljiv vizuelni svijet. Iako nije javno potvrđeno da je zlatna ribica namjerno postavljena kao poveznica sa spotovima „Ajkula“ i „Topovska“, upravo mogućnost takvog tumačenja čini scenu zanimljivom. Ako je riječ o namjerno osmišljenom easter eggu, onda predstavlja kreativan način povezivanja različitih pjesama kroz vizuelne detalje, dok gledaocima ostavlja prostor da sami otkrivaju skrivene poveznice. == Veza sa albumom „Godzilla“ == „Revanš“ je četvrta pjesma na albumu „Godzilla“. Album predstavlja cjelinu od deset pjesama: * „Topovska“ * „Ajkula“ * „Vampiri“ * „Revanš“ * „Zaronim“ * „Godzilla“ * „Mačje oči“ * „Mufasa“ * „Chimaev“ * „Bass & Rave“ Različiti naslovi pjesama daju albumu raznovrstan identitet, dok zajednički produkcijski i vizuelni elementi povezuju pjesme u jednu cjelinu. == Prethodne pjesme == „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma kao zasebni projekti Jale Brata i Bube Corellija. Njihovo objavljivanje poslužilo je kao uvod u album „Godzilla“. Nakon njihovog predstavljanja, kompletan album donosi još nekoliko novih pjesama, među kojima je i „Revanš“. == Izvođači == '''Jala Brat''' i '''Buba Corelli''' spadaju među poznatije izvođače regionalne hip-hop i trap scene. Njihova saradnja traje godinama, a karakteriše je kombinacija repovanja, melodijskih refrena i moderne produkcije. Njihov zajednički rad posebno je prepoznatljiv po tome što pjesme često kombinuju muzički i vizuelni identitet, pa se spotovi mogu posmatrati kao dodatni dio projekta. == Značenje naslova == Naslov „Revanš“ je direktno povezan sa centralnom idejom pjesme. U sportskom i svakodnevnom jeziku revanš označava novi susret ili priliku za uzvrat nakon prethodnog događaja. U kontekstu pjesme, termin dobija preneseno značenje i povezuje se sa odnosom između dvije osobe. Na taj način jedna riječ postaje glavna tema koja povezuje tekst i atmosferu pjesme. == Zanimljivosti == * „Revanš“ je četvrta pjesma na albumu „Godzilla“. * Objavljen je 22. maja 2026. godine. * Pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli. * Produkciju potpisuje Baby It's Pablo. * Pjesma traje približno dvije i po minute. * „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma. * Spot sadrži scenu sa zlatnom ribicom koja je otvorena za različita tumačenja. * Album „Godzilla“ sadrži ukupno deset pjesama. == Povezani sadržaj == '''Album:''' „Godzilla“ '''Izvođači:''' Jala Brat i Buba Corelli '''Pjesme:''' „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“, „Bass & Rave“ === Vanjski linkovi === * '''Jala Brat – Instagram''' * '''Buba Corelli – Instagram''' * '''Jala Brat – YouTube''' * '''Buba Corelli – YouTube''' * '''Godzilla – muzički album''' * '''Revanš – muzička pjesma''' * '''Topovska – muzička pjesma''' * '''Ajkula – muzička pjesma''' 5fw4z1ri5tf98p7tuvft3wcvb1wj597 0 537059 3925542 2026-09-19T12:37:37Z ~2026-50735-97 185900 Nova stranica: Revanš „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija, objavljena 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma „Godzilla“. Pjesma je četvrta numera na albumu i traje približno dvije i po minute. Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma „Godzilla“, koji ukupno sadrži deset pjesama. Album predstavlja zajednički projekat Jale Brata i Bube Corellija i donosi kombinaciju modernog hip-hopa, trapa i njihovog prepozn... 3925542 wikitext text/x-wiki Revanš „Revanš“ je pjesma bosanskohercegovačkih repera Jale Brata i Bube Corellija, objavljena 22. maja 2026. godine u sklopu njihovog albuma „Godzilla“. Pjesma je četvrta numera na albumu i traje približno dvije i po minute. Objavljivanje „Revanš“ je objavljen kao dio albuma „Godzilla“, koji ukupno sadrži deset pjesama. Album predstavlja zajednički projekat Jale Brata i Bube Corellija i donosi kombinaciju modernog hip-hopa, trapa i njihovog prepoznatljivog vokalnog stila. Na albumu se, pored „Revanša“, nalaze pjesme „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“ i „Bass & Rave“. Prije objavljivanja kompletnog albuma, „Topovska“ i „Ajkula“ predstavljene su publici kao zasebni projekti, čime su najavile širi muzički i vizuelni pravac albuma. Prema dostupnim muzičkim podacima, pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli, dok je produkcija potpisana imenom Baby It's Pablo. Muzika i produkcija „Revanš“ pripada savremenom hip-hop/rap zvuku sa elementima trapa. Produkcija je usmjerena na moderan instrumental i izraženu ritmičku strukturu, dok se vokalne dionice Jale Brata i Bube Corellija međusobno smjenjuju. Takva podjela predstavlja jedan od prepoznatljivih elemenata njihovih zajedničkih pjesama. Buba Corelli preuzima značajnu ulogu u refrenu, dok se Jala Brat uključuje svojim rap dionicama. Kratko trajanje pjesme prati savremeni trend kraćih pjesama koje brzo dolaze do glavnog refrena i zadržavaju fokus na osnovnom motivu. Tema pjesme Naslov „Revanš“ predstavlja osnovni motiv pjesme. Sama riječ označava priliku za uzvrat, ponovno suočavanje ili novi susret nakon prethodnog događaja. Tekst pjesme obrađuje odnos između dvoje ljudi, privlačnost, napetost i konflikt. Umjesto klasične ljubavne priče, odnos je predstavljen kroz dinamičniju atmosferu u kojoj se prepliću privlačnost i sukob. Ovakve teme često se pojavljuju u modernom regionalnom trapu, gdje se emotivni odnosi prikazuju kroz samouvjereniji i direktniji način izražavanja. Refren i vokalne dionice Jedan od glavnih elemenata pjesme jeste izmjena Jale Brata i Bube Corellija. Njihovi različiti načini interpretacije omogućavaju da pjesma mijenja dinamiku između strofa i refrena. Buba Corelli ima istaknutu ulogu u refrenu, dok Jala Brat kroz svoje dionice doprinosi rap strukturi pjesme. Njihova kombinacija čini pjesmu prepoznatljivom u okviru zajedničkog rada ovog dvojca. Spot Vizuelni dio projekta prati atmosferu pjesme i koristi veliki broj scena, likova i detalja koji dodatno upotpunjuju muzički sadržaj. U spotu se pojavljuje veliki broj ljudi i različitih likova koji doprinose njegovoj atmosferi i vizuelnom identitetu, čime spot djeluje dinamičnije i bogatije. Među ljudima koji se pojavljuju u spotu nalazi se i Adin Huseinović, koji učestvuje u kratkoj sceni koja sadrži zanimljiv easter egg: dok prosipa vodu iz kante, u vodi se može primijetiti zlatna ribica. Ovaj detalj može se povezati sa motivima iz ranijih pjesama i spotova „Ajkula“ i „Topovska“, čime se stvara svojevrsna vizuelna poveznica između različitih izdanja. Zlatna ribica tako može predstavljati mali skriveni detalj koji pažljiviji gledaoci mogu primijetiti i povezati sa prethodnim projektima. Upravo ovakvi detalji pokazuju kreativnost i pažnju posvećenu vizuelnom dijelu projekta. Spot tako nije samo pratnja pjesmi, već sadrži i elemente koji publici daju mogućnost da ga pažljivije analizira i pronađe skrivene detalje. Povezivanje motiva kroz različite spotove dodatno doprinosi osjećaju da projekat ima svoj prepoznatljiv vizuelni svijet. Iako nije javno potvrđeno da je zlatna ribica namjerno postavljena kao poveznica sa spotovima „Ajkula“ i „Topovska“, upravo mogućnost takvog tumačenja čini scenu zanimljivom. Ako je riječ o namjerno osmišljenom easter eggu, onda predstavlja kreativan način povezivanja različitih pjesama kroz vizuelne detalje, dok gledaocima ostavlja prostor da sami otkrivaju skrivene poveznice. Veza sa albumom „Godzilla“ „Revanš“ je četvrta pjesma na albumu „Godzilla“. Album predstavlja cjelinu od deset pjesama: „Topovska“ „Ajkula“ „Vampiri“ „Revanš“ „Zaronim“ „Godzilla“ „Mačje oči“ „Mufasa“ „Chimaev“ „Bass & Rave“ Različiti naslovi pjesama daju albumu raznovrstan identitet, dok zajednički produkcijski i vizuelni elementi povezuju pjesme u jednu cjelinu. Prethodne pjesme „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma kao zasebni projekti Jale Brata i Bube Corellija. Njihovo objavljivanje poslužilo je kao uvod u album „Godzilla“. Nakon njihovog predstavljanja, kompletan album donosi još nekoliko novih pjesama, među kojima je i „Revanš“. Izvođači Jala Brat i Buba Corelli spadaju među poznatije izvođače regionalne hip-hop i trap scene. Njihova saradnja traje godinama, a karakteriše je kombinacija repovanja, melodijskih refrena i moderne produkcije. Njihov zajednički rad posebno je prepoznatljiv po tome što pjesme često kombinuju muzički i vizuelni identitet, pa se spotovi mogu posmatrati kao dodatni dio projekta. Značenje naslova Naslov „Revanš“ je direktno povezan sa centralnom idejom pjesme. U sportskom i svakodnevnom jeziku revanš označava novi susret ili priliku za uzvrat nakon prethodnog događaja. U kontekstu pjesme, termin dobija preneseno značenje i povezuje se sa odnosom između dvije osobe. Na taj način jedna riječ postaje glavna tema koja povezuje tekst i atmosferu pjesme. Zanimljivosti „Revanš“ je četvrta pjesma na albumu „Godzilla“. Objavljen je 22. maja 2026. godine. Pjesmu izvode Jala Brat i Buba Corelli. Produkciju potpisuje Baby It's Pablo. Pjesma traje približno dvije i po minute. „Topovska“ i „Ajkula“ objavljene su prije albuma. Spot sadrži scenu sa zlatnom ribicom koja je otvorena za različita tumačenja. Album „Godzilla“ sadrži ukupno deset pjesama. Povezani sadržaj Album: „Godzilla“ Izvođači: Jala Brat i Buba Corelli Pjesme: „Topovska“, „Ajkula“, „Vampiri“, „Zaronim“, „Godzilla“, „Mačje oči“, „Mufasa“, „Chimaev“, „Bass & Rave“ Vanjski linkovi Jala Brat – Instagram Buba Corelli – Instagram Jala Brat – YouTube Buba Corelli – YouTube Godzilla – muzički album Revanš – muzička pjesma Topovska – muzička pjesma Ajkula – muzička pjesma 5covdzu479p4qsilnj8jyk3g3onml9w 0 537060 3925544 2026-09-19T13:06:42Z Bosancica by MK 173186 Prvi dio članka 3925544 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] revp8n9afvjhv9jgl0jwudvk0zehg7u 3925547 3925544 2026-09-19T16:49:48Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3925547 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] 2l7i827syjttxi4tmgel3ox5zh5b1gr 3925548 3925547 2026-09-19T17:18:02Z Bosancica by MK 173186 3925548 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === [[Datoteka:Music School in Mostar floor plan by Franz Vacek 1890 - Bosnia and Herzegovina-bs.png|mini|desno|300px|Arhitektonski nacrt pregradnje Obrtničke (kasnije Muzičke) škole na Musali u Mostaru iz marta 1890.]] Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] 30r8fyhlnd5xevp8jfiydaorh04w5q6 3925549 3925548 2026-09-19T17:26:27Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3925549 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === [[Datoteka:Music School in Mostar floor plan by Franz Vacek 1890 - Bosnia and Herzegovina-bs.png|mini|desno|300px|Arhitektonski nacrt pregradnje Obrtničke (kasnije Muzičke) škole na Musali u Mostaru iz marta 1890.]] Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> === Promjene namjene === Nakon prvobitne namjene za obrtničko/zanatsko obrazovanje, zgrada je korištena i za trgovačko obrazovanje. Arhitektonski nacrti iz 1890. već predviđaju prostorije označene kao ''Handelsschule'' (trgovačka škola), a zgrada je tokom narednih decenija više puta prilagođavana potrebama obrazovnih ustanova.<ref name="Disertacija_2017" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u zgradi su djelovale druge obrazovne ustanove. U njoj je najprije bila smještena Škola učenika u privredi, a potom Srednja građevinska škola. Nakon preseljenja tih ustanova u druge objekte, zgrada je dodijeljena Muzičkoj školi.<ref name="Mostarski_2020">{{cite news |title=Mostar – čaršija kakve više nema |work=Mostarski.ba |date=25. 4. 2020 |url=https://mostarski.ba/mostar-carsija-kakve-vise-nema-2/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] 6xadp8tmagsn6zony4rcwdr553uijge 3925555 3925549 2026-09-19T21:05:14Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3925555 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === [[Datoteka:Music School in Mostar floor plan by Franz Vacek 1890 - Bosnia and Herzegovina-bs.png|mini|desno|300px|Arhitektonski nacrt pregradnje Obrtničke (kasnije Muzičke) škole na Musali u Mostaru iz marta 1890.]] Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> === Promjene namjene === Nakon prvobitne namjene za obrtničko/zanatsko obrazovanje, zgrada je korištena i za trgovačko obrazovanje. Arhitektonski nacrti iz 1890. već predviđaju prostorije označene kao ''Handelsschule'' (trgovačka škola), a zgrada je tokom narednih decenija više puta prilagođavana potrebama obrazovnih ustanova.<ref name="Disertacija_2017" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u zgradi su djelovale druge obrazovne ustanove. U njoj je najprije bila smještena Škola učenika u privredi, a potom Srednja građevinska škola. Nakon preseljenja tih ustanova u druge objekte, zgrada je dodijeljena Muzičkoj školi.<ref name="Mostarski_2020">{{cite news |title=Mostar – čaršija kakve više nema |work=Mostarski.ba |date=25. 4. 2020 |url=https://mostarski.ba/mostar-carsija-kakve-vise-nema-2/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Muzička škola === Godine 1955. Muzička škola u Mostaru preselila je svoje djelovanje u zgradu na tadašnjem Trgu Republike, današnjoj Musali, gdje je ostala do 1992.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Preseljenjem u novu zgradu proširena je djelatnost škole. U objektu je počela raditi radionica za popravak [[Gudački instrumenti|gudačkih instrumenata]], a 1956. otvoren je Odjel za [[balet]]. Godine 1963. srednja muzička škola dobila je Teoretsko-nastavnički odjel, dok su školske 1965/1966. osnovna i srednja muzička škola objedinjene u jedinstvenu ustanovu pod nazivom Muzička škola I i II stepena u Mostaru.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Tokom gotovo četiri decenije djelovanja u zgradi na Musali, škola je imala značajnu ulogu u muzičkom obrazovanju i kulturnom životu Mostara. Prema podacima zabilježenim povodom 35. godišnjice rada škole, njeni učenici su do 1984. učestvovali u 914 javnih nastupa s ukupno 5.212 programskih tačaka.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> U maju 1992, zbog [[opsada Mostara|ratnih okolnosti]] i prijetnje fizičkom opstanku, učenici i zaposlenici napustili su zgradu. Inventar škole, uključujući muzičke instrumente, uništen je tokom 1992. i 1993.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] e7qhh73zkn9y4h0xlrt0kfrizl9p663 3925560 3925555 2026-09-19T22:06:47Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3925560 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Franz Vacek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = [[Franz Vacek]] | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. [[Franz Vacek]], inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === [[Datoteka:Music School in Mostar floor plan by Franz Vacek 1890 - Bosnia and Herzegovina-bs.png|mini|desno|300px|Arhitektonski nacrt pregradnje Obrtničke (kasnije Muzičke) škole na Musali u Mostaru iz marta 1890.]] Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> === Promjene namjene === Nakon prvobitne namjene za obrtničko/zanatsko obrazovanje, zgrada je korištena i za trgovačko obrazovanje. Arhitektonski nacrti iz 1890. već predviđaju prostorije označene kao ''Handelsschule'' (trgovačka škola), a zgrada je tokom narednih decenija više puta prilagođavana potrebama obrazovnih ustanova.<ref name="Disertacija_2017" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u zgradi su djelovale druge obrazovne ustanove. U njoj je najprije bila smještena Škola učenika u privredi, a potom Srednja građevinska škola. Nakon preseljenja tih ustanova u druge objekte, zgrada je dodijeljena Muzičkoj školi.<ref name="Mostarski_2020">{{cite news |title=Mostar – čaršija kakve više nema |work=Mostarski.ba |date=25. 4. 2020 |url=https://mostarski.ba/mostar-carsija-kakve-vise-nema-2/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Muzička škola === Godine 1955. Muzička škola u Mostaru preselila je svoje djelovanje u zgradu na tadašnjem Trgu Republike, današnjoj Musali, gdje je ostala do 1992.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Preseljenjem u novu zgradu proširena je djelatnost škole. U objektu je počela raditi radionica za popravak [[Gudački instrumenti|gudačkih instrumenata]], a 1956. otvoren je Odjel za [[balet]]. Godine 1963. srednja muzička škola dobila je Teoretsko-nastavnički odjel, dok su školske 1965/1966. osnovna i srednja muzička škola objedinjene u jedinstvenu ustanovu pod nazivom Muzička škola I i II stepena u Mostaru.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Tokom gotovo četiri decenije djelovanja u zgradi na Musali, škola je imala značajnu ulogu u muzičkom obrazovanju i kulturnom životu Mostara. Prema podacima zabilježenim povodom 35. godišnjice rada škole, njeni učenici su do 1984. učestvovali u 914 javnih nastupa s ukupno 5.212 programskih tačaka.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> U maju 1992, zbog [[opsada Mostara|ratnih okolnosti]] i prijetnje fizičkom opstanku, učenici i zaposlenici napustili su zgradu. Inventar škole, uključujući muzičke instrumente, uništen je tokom 1992. i 1993.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> === Ratna razaranja i obnova === Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] zgrada Muzičke škole na Musali teško je oštećena. Fotografije i svjedočenja iz poslijeratnog perioda dokumentuju njen tadašnji devastirani izgled, a objekat je nakon rata ostao bez prvobitne funkcije.<ref name="Isaic_2000_Od_Musale_do_Tepe">{{cite journal |last=Isaić |first=Vladimir |title=OD MUSALE DO TEPE: Mostar – ulica moga djetinjstva |journal=Most – časopis za obrazovanje, nauku i kulturu |volume=26 |issue=128–129 (39–40) |date=2000 |url=https://www.most.ba/03940/110.htm |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Obnova zgrade započela je u okviru poslijeratnih projekata obnove Mostara. Sporazumom o zajedničkom finansiranju obnove, koji je Grad Mostar pokrenuo 2007, bila je obuhvaćena i zgrada Muzičke škole na Musali. Prva faza obnove odnosila se na zatvaranje objekta, uključujući sanaciju konstrukcije, krova, pročelja, vanjskih otvora i osnovnih instalacija, dok je uređenje unutrašnjih prostora bilo predviđeno u drugoj fazi.<ref name="eKapija_Muzicka_skola_2010">{{cite news |title=Neizvjesna obnova Muzičke škole u Mostaru |work=eKapija (izvor: Dnevni list) |date=19. 7. 2010 |url=https://ba.ekapija.com/news/330923/neizvjesna-obnova-muzicke-skole-u-mostaru |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Nakon rata, međutim, u Mostaru su djelovale dvije odvojene muzičke škole. Obnovljena zgrada bila je predviđena kao zajednički prostor Muzičke škole I i II stepena Mostar i Muzičke škole Ivana pl. Zajca. Prema navodima [[Mustafa Šantić|Mustafe Šantića]], direktora Muzičke škole I i II stepena, u pojedinim projektima obnove postojala je mogućnost korištenja zgrade tek nakon ispunjavanja uslova koji su se odnosili na zajedničko korištenje objekta.<ref name="Klix_Muzicka_skola_Mostar_2022">{{cite news |title=Muzička škola u Mostaru čekajući ukidanje segregacije, oronula i postala utočište beskućnika |work=Klix.ba |date=17. 10. 2022 |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/muzicka-skola-u-mostaru-cekajuci-ukidanje-segregacije-oronula-i-postala-utociste-beskucnika/221017158 |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Zgrada, međutim, nije u potpunosti stavljena u funkciju. Prema odgovoru na vijećničko pitanje u Gradskom vijeću Mostara iz 2025, za završetak uređenja i stavljanje objekta u upotrebu bilo je potrebno osigurati oko 2,5 miliona KM. Istovremeno, Muzička škola I i II stepena nastavila je nastavu izvoditi u prostorima [[Muzički centar "Pavarotti"|Muzičkog centra "Pavarotti"]], dok je zgrada na Musali propadala zbog nedovršenog uređenja i održavanja.<ref name="MostarLive_Zuljevic_2025">{{cite news |title=Žuljević dobio odgovor na vijećničko pitanje: Muzička škola godinama propada zbog nedostatka sredstava?! |work=Mostar.live |date=21. 3. 2025 |url=https://mostar.live/djuljevic-dobio-odgovor-na-vijecnicko-pitanje-muzicka-skola-godinama-propada-zbog-nedostatka-sredstava/ |access-date=20. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U martu 2026. Gradsko vijeće Mostara predvidjelo je 400.000 KM za uređenje i opremanje Muzičke škole na Musali.<ref name="MostarDanas_Finansijska_sredstva_Muzicka_skola_2026">{{cite news |title=Kraj problema s prostorom? Grad Mostar izdvaja značajna finansijska sredstva za muzičku školu na Musali |work=Mostar Danas |date=30. 3. 2026 |url=https://mostardanas.ba/kraj-problema-s-prostorom-grad-mostar-izdvaja-znacajna-finansijska-sredstva-za-muzicku-skolu-na-musali/ |access-date=20. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] bptgkl5b9ijmsp3mlq4skwigoq34a8e 3925578 3925560 2026-09-20T07:29:24Z Bosancica by MK 173186 3925578 wikitext text/x-wiki {{Infokutija građevina | naziv = Zgrada Muzičke škole u Mostaru | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | tekst = Zgrada Muzičke škole na Trgu Musala u Mostaru | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Muzičke škole u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Zgrada Muzičke škole | reljef = | bivši_nazivi = {{Plainlist| * Obrtnička škola * Trgovačka škola }} | alternativna_imena = | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[škola|školska zgrada]] * javni objekat }} | stil = | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Musala bb | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3444|17.8108|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = | datum_kamen_temeljac= | početak = 1880. | završetak_datum = početak 1880-ih | datum_otvaranja = | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = {{Plainlist| * Zemaljska vlada * Građevinska služba Mostarskog okruga }} | vlasnik = | upravitelj = | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = 2 (prizemlje i sprat) | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = Franz Vacek | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = Franz Vacek | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Djelovanje Muzičke škole (1955–1992) | ren_arhitekt = | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Zgrada Muzičke škole u Mostaru''' je historijska građevina smještena na [[Musala (Mostar)|Musali]] u [[Mostar]]u, podignuta početkom 1880-ih tokom [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt objekta izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Tokom svoje historije zgrada je mijenjala namjenu i služila različitim obrazovnim ustanovama, dok je u periodu od 1955. do 1992. u njoj djelovala Muzička škola.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat">{{cite web |title=Historijat |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/historijat/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Disertacija_2017">{{cite journal |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorska disertacija) |journal=Hrčak – Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske |date=15. 12. 2017 |url=https://hrcak.srce.hr/197410 |access-date=19. 9. 2026 |language=hr}}</ref> == Historija == === Izgradnja i prva namjena === [[Datoteka:Music School in Mostar floor plan by Franz Vacek 1890 - Bosnia and Herzegovina-bs.png|mini|desno|300px|Arhitektonski nacrt pregradnje Obrtničke (kasnije Muzičke) škole na Musali u Mostaru iz marta 1890.]] Zgrada na Musali podignuta je početkom 1880-ih, u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] nad [[Bosna i Hercegovina|Bosnom i Hercegovinom]]. Projekt za zgradu izradio je 1880. Franz Vacek, inženjer u građevinskoj službi Mostarskog okruga. Zgrada je prvobitno bila namijenjena Obrtnoj/zanatskoj školi. Kao godina izgradnje objekta navodi se 1880/1882.<ref name="Disertacija_2017" /><ref name="ICOMOS_BiH_Arhitektonska_mapa_Austrougarski_period">{{cite book |author=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |title=Mostar: Arhitektonska mapa austrougarski period 1878 – 1918 |publisher=Nacionalni komitet ICOMOS u Bosni i Hercegovini |url=https://www.turizam.mostar.ba/index.php?Itemid=&gid=13&lang=hr&option=com_docman&task=doc_download |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Za zgradu su u [[Historijski arhiv Sarajeva|Historijskom arhivu u Sarajevu]] sačuvani arhitektonski nacrti, među kojima su i projekti pregradnje iz marta 1890. Nacrti prikazuju prizemlje i prvi sprat, s nizom učionica, kancelarijom, konferencijskom prostorijom i komunikacijskim prostorima. Na planovima se pojavljuje i oznaka ''Handelsschule'' (trgovačka škola), što pokazuje da je zgrada već krajem 19. stoljeća bila prilagođavana potrebama trgovačkog obrazovanja.<ref name="Disertacija_2017" /> === Promjene namjene === Nakon prvobitne namjene za obrtničko/zanatsko obrazovanje, zgrada je korištena i za trgovačko obrazovanje. Arhitektonski nacrti iz 1890. već predviđaju prostorije označene kao ''Handelsschule'' (trgovačka škola), a zgrada je tokom narednih decenija više puta prilagođavana potrebama obrazovnih ustanova.<ref name="Disertacija_2017" /> Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] u zgradi su djelovale druge obrazovne ustanove. U njoj je najprije bila smještena Škola učenika u privredi, a potom Srednja građevinska škola. Nakon preseljenja tih ustanova u druge objekte, zgrada je dodijeljena Muzičkoj školi.<ref name="Mostarski_2020">{{cite news |title=Mostar – čaršija kakve više nema |work=Mostarski.ba |date=25. 4. 2020 |url=https://mostarski.ba/mostar-carsija-kakve-vise-nema-2/ |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Muzička škola === Godine 1955. Muzička škola u Mostaru preselila je svoje djelovanje u zgradu na tadašnjem Trgu Republike, današnjoj Musali, gdje je ostala do 1992.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Preseljenjem u novu zgradu proširena je djelatnost škole. U objektu je počela raditi radionica za popravak [[Gudački instrumenti|gudačkih instrumenata]], a 1956. otvoren je Odjel za [[balet]]. Godine 1963. srednja muzička škola dobila je Teoretsko-nastavnički odjel, dok su školske 1965/1966. osnovna i srednja muzička škola objedinjene u jedinstvenu ustanovu pod nazivom Muzička škola I i II stepena u Mostaru.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> Tokom gotovo četiri decenije djelovanja u zgradi na Musali, škola je imala značajnu ulogu u muzičkom obrazovanju i kulturnom životu Mostara. Prema podacima zabilježenim povodom 35. godišnjice rada škole, njeni učenici su do 1984. učestvovali u 914 javnih nastupa s ukupno 5.212 programskih tačaka.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> U maju 1992, zbog [[opsada Mostara|ratnih okolnosti]] i prijetnje fizičkom opstanku, učenici i zaposlenici napustili su zgradu. Inventar škole, uključujući muzičke instrumente, uništen je tokom 1992. i 1993.<ref name="Muzicka_skola_Mostar_Historijat" /> === Ratna razaranja i obnova === Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] zgrada Muzičke škole na Musali teško je oštećena. Fotografije i svjedočenja iz poslijeratnog perioda dokumentuju njen tadašnji devastirani izgled, a objekat je nakon rata ostao bez prvobitne funkcije.<ref name="Isaic_2000_Od_Musale_do_Tepe">{{cite journal |last=Isaić |first=Vladimir |title=OD MUSALE DO TEPE: Mostar – ulica moga djetinjstva |journal=Most – časopis za obrazovanje, nauku i kulturu |volume=26 |issue=128–129 (39–40) |date=2000 |url=https://www.most.ba/03940/110.htm |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Obnova zgrade započela je u okviru poslijeratnih projekata obnove Mostara. Sporazumom o zajedničkom finansiranju obnove, koji je Grad Mostar pokrenuo 2007, bila je obuhvaćena i zgrada Muzičke škole na Musali. Prva faza obnove odnosila se na zatvaranje objekta, uključujući sanaciju konstrukcije, krova, pročelja, vanjskih otvora i osnovnih instalacija, dok je uređenje unutrašnjih prostora bilo predviđeno u drugoj fazi.<ref name="eKapija_Muzicka_skola_2010">{{cite news |title=Neizvjesna obnova Muzičke škole u Mostaru |work=eKapija (izvor: Dnevni list) |date=19. 7. 2010 |url=https://ba.ekapija.com/news/330923/neizvjesna-obnova-muzicke-skole-u-mostaru |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Nakon rata, međutim, u Mostaru su djelovale dvije odvojene muzičke škole. Obnovljena zgrada bila je predviđena kao zajednički prostor Muzičke škole I i II stepena Mostar i Muzičke škole Ivana pl. Zajca. Prema navodima [[Mustafa Šantić|Mustafe Šantića]], direktora Muzičke škole I i II stepena, u pojedinim projektima obnove postojala je mogućnost korištenja zgrade tek nakon ispunjavanja uslova koji su se odnosili na zajedničko korištenje objekta.<ref name="Klix_Muzicka_skola_Mostar_2022">{{cite news |title=Muzička škola u Mostaru čekajući ukidanje segregacije, oronula i postala utočište beskućnika |work=Klix.ba |date=17. 10. 2022 |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/muzicka-skola-u-mostaru-cekajuci-ukidanje-segregacije-oronula-i-postala-utociste-beskucnika/221017158 |access-date=19. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Zgrada, međutim, nije u potpunosti stavljena u funkciju. Prema odgovoru na vijećničko pitanje u Gradskom vijeću Mostara iz 2025, za završetak uređenja i stavljanje objekta u upotrebu bilo je potrebno osigurati oko 2,5 miliona KM. Istovremeno, Muzička škola I i II stepena nastavila je nastavu izvoditi u prostorima [[Muzički centar "Pavarotti"|Muzičkog centra "Pavarotti"]], dok je zgrada na Musali propadala zbog nedovršenog uređenja i održavanja.<ref name="MostarLive_Zuljevic_2025">{{cite news |title=Žuljević dobio odgovor na vijećničko pitanje: Muzička škola godinama propada zbog nedostatka sredstava?! |work=Mostar.live |date=21. 3. 2025 |url=https://mostar.live/djuljevic-dobio-odgovor-na-vijecnicko-pitanje-muzicka-skola-godinama-propada-zbog-nedostatka-sredstava/ |access-date=20. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U martu 2026. Gradsko vijeće Mostara predvidjelo je 400.000 KM za uređenje i opremanje Muzičke škole na Musali.<ref name="MostarDanas_Finansijska_sredstva_Muzicka_skola_2026">{{cite news |title=Kraj problema s prostorom? Grad Mostar izdvaja značajna finansijska sredstva za muzičku školu na Musali |work=Mostar Danas |date=30. 3. 2026 |url=https://mostardanas.ba/kraj-problema-s-prostorom-grad-mostar-izdvaja-znacajna-finansijska-sredstva-za-muzicku-skolu-na-musali/ |access-date=20. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] [[Kategorija:Arhitektura u Bosni i Hercegovini]] 4i8d1wk8sqec8v4gdfgybnk7k8430cw 0 537061 3925554 2026-09-19T21:02:49Z Milopersempre 185915 Nova stranica: {{Infokutija osoba | ime = Hudson Williams | slika = Hudson Williams photo by Tara Taralynn.jpg | opis = Hudson Williams, 2025. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|2001|2|13}} | mjesto_rođenja = [[Kelowna]], [[Britanska Kolumbija]], [[Kanada]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 2020–danas | nagrade = [[Canadian Screen Awards|Canadian Screen Award]] (2026) }} '''Hudson Williams''' (rođen... 3925554 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hudson Williams | slika = Hudson Williams photo by Tara Taralynn.jpg | opis = Hudson Williams, 2025. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|2001|2|13}} | mjesto_rođenja = [[Kelowna]], [[Britanska Kolumbija]], [[Kanada]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 2020–danas | nagrade = [[Canadian Screen Awards|Canadian Screen Award]] (2026) }} '''Hudson Williams''' (rođen 13. februara 2001) kanadski je glumac. Istakao se ulogom Shanea Hollandera u Craveovoj sportskoj dramskoj seriji ''[[Heated Rivalry]]'' (2025–danas), koja mu je donijela Nagradu Canadian Screen za najboljeg glavnog glumca u dramskoj seriji.<ref name="CBC-CSA">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/2026-canadian-screen-awards-9.7218635 |title=Heated Rivalry dominates 2026 Canadian Screen Awards |first=Kayla |last=McLean |work=[[CBC News]] |date=2026-05-31 |access-date=2026-07-25}}</ref> Također je glumio u seriji ''[[Yaga (TV serija)|Yaga]]'' te filmovima ''Apparatus'' i ''[[Tyrant (film)|Tyrant]]''.<ref name="Yaga">{{cite web |url=https://deadline.com/2026/02/heated-rivalry-hudson-williams-crave-yaga-drama-series-1236728206/ |title='Heated Rivalry' Star Hudson Williams Re-teams With Crave For Baba Yaga Drama |first=Max |last=Goldbart |work=[[Deadline Hollywood]] |date=2026-02-18 |access-date=2026-07-25}}</ref><ref name="Apparatus">{{cite web |url=https://deadline.com/2026/03/hudson-williams-dylan-obrien-to-star-apparatus-thriller-1236768004/ |title=Dylan O'Brien & Hudson Williams Set For Sofia Banzhaf Thriller 'Apparatus' |first=Matt |last=Grobar |work=[[Deadline Hollywood]] |date=2026-03-27 |access-date=2026-07-25}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Williams je rođen u Kelowni, u Britanskoj Kolumbiji, a odrastao je u Kamloopsu.<ref name="ShutUpEvan1">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=sVP2v04K7K8 |title=Hudson Williams Part 1 (Full Episode) |work=Shut Up Evan |date=2026-01-20 |access-date=2026-07-25}}</ref> Majka mu je korejskog porijekla, dok otac ima britansko i holandsko porijeklo.<ref name="GQ-Hype">{{cite web |url=https://www.gq.com/story/heated-rivalry-gq-hype |title=The Naked Ambition of the Heated Rivalry Boys |first=Mickey |last=Rapkin |work=[[GQ]] |date=2025-12-23 |access-date=2026-07-25}}</ref> Godine 2020. preselio se u [[Vancouver]] kako bi studirao filmsku glumu na koledžu Langara.<ref name="PRP">{{cite web |title=The Permanent Rain Press Interview with Hudson Williams |publisher=The Permanent Rain Press |date=2025-11-29 |url=https://www.youtube.com/watch?v=pKpeGdbkzXw |access-date=2026-07-25}}</ref> == Karijera == === Počeci (2020–2024) === Williams je karijeru započeo u nezavisnim kratkim filmovima u Vancouveru. Pojavio se u gostujućim ulogama u serijama ''[[Allegiance (TV serija)|Allegiance]]'' i ''[[Tracker (TV serija)|Tracker]]''.<ref name="Yahoo-Tracker">{{cite web |url=https://www.yahoo.com/entertainment/tv/articles/hudson-williams-tracker-playing-shane-111639949.html |title=Hudson Williams Was on 'Tracker' Before Playing Shane Hollander |work=Yahoo Entertainment |date=2025-12-03 |access-date=2026-07-25}}</ref> === ''Heated Rivalry'' i proboj (2025–danas) === Godine 2025. dobio je ulogu Shanea Hollandera u Craveovoj seriji ''[[Heated Rivalry]]'', koja mu je donijela međunarodno priznanje i nagradu Canadian Screen.<ref name="TeenVogue">{{cite web |url=https://www.teenvogue.com/story/inside-heated-rivalry-the-gay-hockey-romance-series-changing-queer-tv-exclusive |title=Inside "Heated Rivalry," the Gay Hockey Romance Series |first=Max |last=Gao |work=[[Teen Vogue]] |date=2025-11-20 |access-date=2026-07-25}}</ref><ref name="CBC-CSA"/> == Filmografija == === Filmovi === {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- | 2024 || ''Devil Makes Three'' || || Kratki film |- | 2026 || ''Snow Angel'' || || Kratki film; također reditelj i scenarist |- | TBA || ''Apparatus'' || || Dugometražni film |- | TBA || ''Tyrant'' || || Dugometražni film |} === Televizija === {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- | 2024 || ''Allegiance'' || || 1 epizoda |- | 2024 || ''Tracker'' || || 1 epizoda |- | 2025–danas || ''Heated Rivalry'' || Shane Hollander || Glavna uloga |- | TBA || ''Yaga'' || Henry / Logan || Glavna uloga |} == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Rođeni 2001.]] [[Kategorija:Kanadski glumci]] [[Kategorija:Žive ličnosti]] t9pleh7wobnoy7oxuc3yy44ne0nrq9h 3925558 3925554 2026-09-19T21:37:17Z Bosancica by MK 173186 3925558 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Hudson Williams | slika = Hudson Williams photo by Tara Taralynn.jpg | opis = Hudson Williams, 2025. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|2001|2|13}} | mjesto_rođenja = [[Kelowna]], [[Britanska Kolumbija]], [[Kanada]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 2020–danas | nagrade = [[Nagrade "Canadian Screen"|Nagrada "Canadian Screen"]] (2026) }} '''Hudson Williams''' (rođen 13. februara 2001) [[kanada|kanadski]] je [[glumac]]. Istakao se ulogom Shanea Hollandera u Craveovoj sportskoj dramskoj seriji ''[[Heated Rivalry]]'' (2025–danas), koja mu je donijela Nagradu Canadian Screen za najboljeg glavnog glumca u dramskoj seriji.<ref name="CBC-CSA">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/entertainment/2026-canadian-screen-awards-9.7218635 |title=Heated Rivalry dominates 2026 Canadian Screen Awards |first=Kayla |last=McLean |work=CBC News |date=31. 5. 2026 |access-date=25. 7. 2026}}</ref> Također je glumio u seriji ''[[Yaga (TV serija)|Yaga]]'' te filmovima ''Apparatus'' i ''[[Tyrant (film)|Tyrant]]''.<ref name="Yaga">{{cite web |url=https://deadline.com/2026/02/heated-rivalry-hudson-williams-crave-yaga-drama-series-1236728206/ |title='Heated Rivalry' Star Hudson Williams Re-teams With Crave For Baba Yaga Drama |first=Max |last=Goldbart |work=Deadline Hollywood |date=18. 2. 2026 |access-date=25. 7. 2026}}</ref><ref name="Apparatus">{{cite web |url=https://deadline.com/2026/03/hudson-williams-dylan-obrien-to-star-apparatus-thriller-1236768004/ |title=Dylan O'Brien & Hudson Williams Set For Sofia Banzhaf Thriller 'Apparatus' |first=Matt |last=Grobar |work=Deadline Hollywood |date=27. 3. 2026 |access-date=25. 7. 2026}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Williams je rođen u Kelowni, u [[Britanska Kolumbija|Britanskoj Kolumbiji]], a odrastao je u Kamloopsu. Majka mu je [[koreja|korejskog]] porijekla, dok otac ima [[britanija|britansko]] i [[Nizozemska|nizozemsko]] porijeklo.<ref name="GQ-Hype">{{cite web |url=https://www.gq.com/story/heated-rivalry-gq-hype |title=The Naked Ambition of the Heated Rivalry Boys |first=Mickey |last=Rapkin |work=GQ |date=23. 12. 2025 |access-date=25. 7. 2026}}</ref> Godine 2020. preselio se u [[Vancouver]] kako bi studirao filmsku glumu na koledžu Langara. == Karijera == === Počeci (2020–2024) === Williams je karijeru započeo u nezavisnim kratkim filmovima u Vancouveru. Pojavio se u gostujućim ulogama u serijama ''[[Allegiance (TV serija)|Allegiance]]'' i ''[[Tracker (TV serija)|Tracker]]''.<ref name="Yahoo-Tracker">{{cite web |url=https://www.yahoo.com/entertainment/tv/articles/hudson-williams-tracker-playing-shane-111639949.html |title=Hudson Williams Was on 'Tracker' Before Playing Shane Hollander |work=Yahoo Entertainment |date=3. 12. 2025 |access-date=25. 7. 2026}}</ref> === ''Heated Rivalry'' i proboj (2025–danas) === Godine 2025. dobio je ulogu Shanea Hollandera u Craveovoj seriji ''[[Heated Rivalry]]'', koja mu je donijela međunarodno priznanje i nagradu Canadian Screen.<ref name="TeenVogue">{{cite web |url=https://www.teenvogue.com/story/inside-heated-rivalry-the-gay-hockey-romance-series-changing-queer-tv-exclusive |title=Inside "Heated Rivalry," the Gay Hockey Romance Series |first=Max |last=Gao |work=Teen Vogue |date=20. 11. 2025 |access-date=25. 7. 2026}}</ref><ref name="CBC-CSA"/> == Filmografija == === Filmovi === {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- | 2024 || ''Devil Makes Three'' || || Kratki film |- | 2024 || ''Rancid'' || || Kratki film (režiser i scenarist) |- | 2026 || ''Snow Angel'' || || Kratki film (režiser i scenarist) |- | TBA || ''Apparatus'' || || Dugometražni film |- | TBA || ''Tyrant'' || || Dugometražni film |} === Televizija === {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Naslov !! Uloga !! Napomene |- | 2024 || ''Allegiance'' || || 1 epizoda |- | 2024 || ''Tracker'' || || 1 epizoda |- | 2025–danas || ''Heated Rivalry'' || Shane Hollander || Glavna uloga |- | 2026–danas || ''Yaga'' || Henry i Logan || Glavna uloga |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=sVP2v04K7K8 Shut Up Evan - Intervju s Hudsonom Williamsom (1. dio)] * [https://www.youtube.com/watch?v=pKpeGdbkzXw The Permanent Rain Press - Intervju s Hudsonom Williamsom] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Williams, Hudson}} [[Kategorija:Rođeni 2001.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Kelowna]] [[Kategorija:Kanadski glumci]] nss93qcj9npxlfl174kzgbz8b4g1zjt 0 537062 3925584 2026-09-20T08:39:13Z Bjegunac 185892 Nova stranica: {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Sindrom ADNP | sinonimi = [[Helsmoortel Van der Aaov sindrom]], [[HVDAS]] | slika = File:Patient with ADNP syndrome.jpg | opis_slike = Pacijent sa sindromom ADNP, koji ima tipične karakteristike te bolesti, kao što su: spuštene palpebralne fisure, izraženi epikantalni nabori, posteriorni položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja usna, glatki filtrum. | specijalnost = [[Medicinska genetika]], [[pedijatrija]] | simptomi = Zak... 3925584 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Sindrom ADNP | sinonimi = [[Helsmoortel Van der Aaov sindrom]], [[HVDAS]] | slika = File:Patient with ADNP syndrome.jpg | opis_slike = Pacijent sa sindromom ADNP, koji ima tipične karakteristike te bolesti, kao što su: spuštene palpebralne fisure, izraženi epikantalni nabori, posteriorni položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja usna, glatki filtrum. | specijalnost = [[Medicinska genetika]], [[pedijatrija]] | simptomi = Zakašnjeli [[Razvoj djeteta|razvoj]], karakteristične fizičke karakteristike, blaga do umjerena [[intelektualna ometenost]] spuštene palpebralne fisure, izraženi [[epikantus]]ni nabori, stražnji položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja [[usna]], glatki [[filtrum]] | pojava = [[Oplodnja|Začeće]] (ali se može otkriti u ranom djetinjstvu) | trajanje = doživotno | uzroci = [[De novo mutacija|De novo]] mutacija u [[ADNP (gen)|ADNP gena]] | dijagnoza = [[Genetičko testiranje]] | liječenje = Fizikalna terapija, radna terapija, logopedska terapija, edukativna podrška | frekvencija = Još uvijek nepoznata – postoji otprilike 300 poznatih slučajeva | smrtnost= }} '''Sindrom ADNP ''', također poznat kao '''Helsmoortel-Van der Aaov sindrom (HVDAS)''', je nenasljedni [[neurorazvojni poremećaj]] uzrokovan mutacijama u genu homeokutije neuroprotektora ([[ADNP (gen)|ADNP]]), koji je zavisan od aktivnosti.<ref name=VanDijck2018>{{cite journal | vauthors = Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Cappuyns E, van der Werf IM, Mancini GM, Tzschach A, Bernier R, Gozes I, Eichler EE, Romano C, Lindstrand A, Nordgren A, Kvarnung M, Kleefstra T, de Vries BB, Küry S, Rosenfeld JA, Meuwissen ME, Vandeweyer G, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Clinical Presentation of a Complex Neurodevelopmental Disorder Caused by Mutations in ADNP | journal = Biological Psychiatry | volume = 85 | issue = 4 | pages = 287–297 | date = February 2019 | pmid = 29724491 | pmc = 6139063 | doi = 10.1016/j.biopsych.2018.02.1173 }}</ref><ref name="medlineplus.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome: MedlinePlus Genetics |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/adnp-syndrome/ |access-date=2022-09-07 |website=medlineplus.gov |language=en}}</ref> Karakteristična obilježja sindroma su intelektualni invaliditet, globalno razvojno kašnjenje, opće motorno kašnjenje i [[poremećaji iz autističnog spektra]] (ASD) ili autistične karakteristike. Iako je ADNP sindrom identificiran tek 2014. godine, predviđa se da će biti jedan od najčešćih uzroka ASD-a uzrokovanih jednim genom.<ref>{{Cite web |title=ADNP Syndrome - Symptoms, Causes, Treatment {{!}} NORD |url=https://rarediseases.org/rare-diseases/adnp-syndrome/ |access-date=2023-04-21 |website=rarediseases.org |language=en-US}}</ref> Do juna 2022. godine, nešto više od 275 djece je registrovano u Registru kontakata Fondacije za istraživanje djece ADNP.<ref name="rarechromo.org_2022">{{Cite web |year=2022 |title=ADNP syndrome (Helsmoortel-VanderAa syndrome (HVDAS)) |url=https://rarechromo.org/media/information/Chromosome%2020/ADNP%20syndrome%20FTNW.pdf |access-date=2023-04-19 |website=rarechromo.org |publisher=Unique}}</ref> ==Znaci i simptomi== Simptomi ADNP sindroma su varijabilni, ali sljedeće su tipične karakteristike:<ref name="Van Dijck_1993">{{cite book | vauthors = Van Dijck A, Vandeweyer G, Kooy F | chapter = ADNP-Related Disorder |date=1993 | chapter-url= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK355518/ | veditors = Adam MP, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE | title = GeneReviews |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=27054228 }}</ref><ref name="Pescosolido_2014">{{cite journal | vauthors = Pescosolido MF, Schwede M, Johnson Harrison A, Schmidt M, Gamsiz ED, Chen WS, Donahue JP, Shur N, Jerskey BA, Phornphutkul C, Morrow EM | display-authors = 6 | title = Expansion of the clinical phenotype associated with mutations in activity-dependent neuroprotective protein | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 51 | issue = 9 | pages = 587–589 | date = September 2014 | pmid = 25057125 | pmc = 4135390 | doi = 10.1136/jmedgenet-2014-102444 }}</ref><ref name="Vandeweyer_2014">{{cite journal | vauthors = Vandeweyer G, Helsmoortel C, Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Bernier R, Gerdts J, Rooms L, van den Ende J, Bakshi M, Wilson M, Nordgren A, Hendon LG, Abdulrahman OA, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Eichler EE, Van der Aa N, Kooy RF | display-authors = 6 | title = The transcriptional regulator ADNP links the BAF (SWI/SNF) complexes with autism | journal = American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics | volume = 166C | issue = 3 | pages = 315–326 | date = September 2014 | pmid = 25169753 | pmc = 4195434 | doi = 10.1002/ajmg.c.31413 }}</ref> * [[Globalno razvojno kašnjenje|Teško govorno i motoričko kašnjenje]] * Blaga do teška [[intelektualna invalidnost]] * Karakteristične crte lica (istaknuto čelo, visoka linija kose, širok i udubljen nosni most i kratak nos s punim, podignutim vrhom) * Karakteristike [[poremećaj iz autističnog spektra|poremećaja iz autističnog spektra]] * [[Hipotonija]] Ostale često uočene osobine uključuju:<ref name="Van Dijck_1993" /><ref name="Pescosolido_2014" /><ref name="Vandeweyer_2014" /> * Problemi u ponašanju * [[Poremećaj spavanja|Poremećaj spavanja]] * Abnormalnosti mozga * [[epilepsijski napad|Napadi]] * Problemi s hranjenjem * [[Gastrointestinalna bolest|Gastrointestinalni problemi]] * Vizualna disfunkcija ([[hipermetropija]], [[strabizam]], [[kortikalno oštećenje vida]]) * Aomalije mišićno-koštanog sistema * Endokrini problemi, uključujući nizak rast i hormonske nedostatke * Anomalije srca i urinarnog trakta * [[Gubitak sluha]] * Rano [[nicanje zuba]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gozes I, Van Dijck A, Hacohen-Kleiman G, Grigg I, Karmon G, Giladi E, Eger M, Gabet Y, Pasmanik-Chor M, Cappuyns E, Elpeleg O, Kooy RF, Bedrosian-Sermone S | display-authors = 6 | title = Premature primary tooth eruption in cognitive/motor-delayed ADNP-mutated children | journal = Translational Psychiatry | volume = 7 | issue = 2 | pages = e1043 | date = February 2017 | pmid = 28221363 | pmc = 5438031 | doi = 10.1038/tp.2017.27 }}</ref> Gotovo sva djeca sa ADNP sindromom imaju kašnjenje u [[govor]]u. Prosječna dob za prve riječi je 30 mjeseci, s rasponom od 7 – 72 mjeseca.<ref name="VanDijck2018"/> Neke osobe koje su proučavane nisu razvile nikakve jezičke vještine.<ref name="VanDijck2018"/> Djeca sa ADNP sindromom pokazuju određeni stepen intelektualnog invaliditeta. Stepen može varirati od blagog (otprilike 1/8 djece) do teškog (otprilike polovina djece). Odvikavanje od toaleta je odgođeno kod većine djece. [[Dezintegrativni poremećaj u djetinjstvu|Gubitak prethodno stečenih vještina]] prijavljen je kod 1/5 djece.<ref name="VanDijck2018"/> Većina djece sa ADNP sindromom ima karakteristike ASD-a, iako s manje teškim poteškoćama u socijalizaciji nego druga djeca sa ASD-om.<ref name="D'Incal_2023">{{cite journal | vauthors = D'Incal CP, Van Rossem KE, De Man K, Konings A, Van Dijck A, Rizzuti L, Vitriolo A, Testa G, Gozes I, Vanden Berghe W, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Chromatin remodeler Activity-Dependent Neuroprotective Protein (ADNP) contributes to syndromic autism | journal = Clinical Epigenetics | volume = 15 | issue = 1 | page = 45 | date = March 2023 | pmid = 36945042 | pmc = 10031977 | doi = 10.1186/s13148-023-01450-8 | doi-access = free }}</ref> Tokom dojenčadi i dječaštva, djeca se često smatraju izrazito sretnom osobom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ==Genetika== {{Vidi također|ADNP (gen)}} ADNP sindrom je uzrokovan nenasljednim ([[De novo mutacija|de novo]]) mutacijama u ADNP genu.<ref name="rarediseases.info.nih.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome - About the Disease - Genetic and Rare Diseases Information Center |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215032109/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-date=December 15, 2016 |access-date=2023-04-18 |website=rarediseases.info.nih.gov |language=en}}</ref> Gen ADNP, koji se prostire na oko 40 kb [[DNK]], [[mapiranje gena|mapira]] se na [[hromosom]]sku poziciju [[hromosom 20|chr20, sekvenca q13.13]] u ljudskom [[genom]]u.<ref name="D'Incal_2023"/> Protein proizveden iz ovog gena pomaže u kontroli aktivnosti ([[Ekspresija gena|ekspresija]]) drugih gena, putem procesa koji se naziva [[remodeliranje hromatina]]. [[Hromatin]] je mreža [[DNK]] i proteina koja pakuje DNK u [[hromosom]]e. Struktura hromatina može se promijeniti (remodelirati) kako bi se promijenilo koliko je DNK čvrsto pakirana.<ref name="medlineplus.gov" /> [[File:Chromatin_and_histones.jpg|thumb|422x422px| Hromatin je supstanca unutar hromosoma koja se sastoji od DNK i proteina. DNK nosi genetičke instrukcije ćelije. Glavni proteini u hromatinu su [[histon]]i, koji pomažu u pakovanju DNK u kompaktni oblik koji se uklapa u [[ćelijsko jedro]]. Regulišući ekspresiju gena, ADNP protein je uključen u mnoge aspekte rasta i razvoja. Posebno je važan za regulaciju gena uključenih u normalan razvoj mozga i vjerovatno kontroliše aktivnost gena koji usmjeravaju razvoj i funkciju drugih tjelesnih sistema.<ref name="medlineplus.gov"/><ref name="Pescosolido_2014"/> Ove promjene vjerovatno objašnjavaju [[mentalna retardacija|intelektualnu invalidnost]], karakteristike ASD-a i druge različite znakove i simptome ADNP sindroma.<ref name="medlineplus.gov"/> Do sada su samo mutacije gubitka funkcije, kao što su mutacije stop-pojačanje ili pomjeranje okvira, prijavljene kao direktno povezane. Većina, ali ne sve mutacije mogu dovesti do skraćenog proteina.<ref name="D'Incal_2023" /> Ako se ne utvrdi da nijedan roditelj nosi promjenu u genu ADNP, šansa da se rodi drugo dijete sa ADNP sindromom je vrlo mala. Međutim, postoji vrlo mala šansa da neke od majčinih [[jajna ćelija|jajnih ćelija]] ili neke od očevih [[spermatozoid]]a nose promjenu u genu ADNP ([[mozaicizam germinativne linije]]). U ovom slučaju, roditelji kod kojih se na testu krvi ne utvrdi da nose istu promjenu ADNP kao njihovo dijete i dalje imaju vrlo malu šansu da imaju drugo dijete sa ADNP sindromom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ADNP je povezan s abnormalnostima u putu [[autofagija|autofagije]] kod [[shizofrenija|shizofrenije]].<ref name=Sragovich2017>{{cite journal | vauthors = Sragovich S, Merenlender-Wagner A, Gozes I | title = ADNP Plays a Key Role in Autophagy: From Autism to Schizophrenia and Alzheimer's Disease | journal = BioEssays | volume = 39 | issue = 11 | article-number = 1700054 | date = November 2017 | pmid = 28940660 | doi = 10.1002/bies.201700054 | s2cid = 21961534 }}</ref> As of 2023, its precise role in the autophagy process is under active investigation.<ref name="D'Incal_2023" /><ref>{{cite journal | vauthors = Deng Z, Zhou X, Lu JH, Yue Z | title = Autophagy deficiency in neurodevelopmental disorders | journal = Cell & Bioscience | volume = 11 | issue = 1 | page = 214 | date = December 2021 | pmid = 34920755 | pmc = 8684077 | doi = 10.1186/s13578-021-00726-x | doi-access = free }}</ref> === Inverzni komorbiditet s rakom === Pokazalo se da mutacije ADNP-a imaju ulogu i u nervom razvoju i u [[kancer|raku]]. Ekvivalentne mutacije mogu rezultirati zastojem u razvoju ili rakom, ovisno o tome jesu li prisutne tokom početnog razvoja.<ref name="D'Incal_2023"/> Temeljita meta-analiza mozgova osoba s ASD-om otkrila je disregulaciju ekspresije gena i poremećaje u [[biološki put|biološkom putu]] kod raka. Suprotna tendencija razvoja jednog ili drugog stanja (ovdje ASD i rak, respektivno) unutar populacije naziva se ''[[Komorbiditet|inverzni komorbiditet]]''.<ref name="D'Incal_2023" /> ==Dijagnoza== Dijagnoza ADNP sindroma se postavlja putem [[genetičko testiranje| genetičkog testiranja]], kako bi se identificirala jedna ili više [[Varijanta neizvjesnog značaja|patogenih varijanti]] na ADNP genu. Molekularno genetičko testiranje kod djeteta s razvojnim zastojem ili starije osobe s intelektualnom invalidnošću obično počinje [[analiza hromosomskog mikročipa| analizom hromosomskog mikročipa]]. Ako ovo nije dijagnostički pokazatelj, sljedeći korak je obično ili multigenski panel ili [[sekvenciranje egzoma]]. Testiranje jednog gena (analiza sekvence ADNP-a, nakon čega slijedi analiza [[delecija (genetika)|delecije]]/[[duplikacija (genetika)|duplikacije]] ciljanog gena) može biti indicirano kod osoba koje pokazuju karakteristične znakove ADNP sindroma.<ref name="Van Dijck_1993"/> == Liječenje == Ne postoji poznati lijek za ADNP sindrom, pa je liječenje prvenstveno simptomsko. To može uključivati logopedsku, radnu i fizikalnu terapiju i specijalizirane programe učenja, ovisno o individualnim potrebama.<ref name="Van Dijck_1993" /> [[Primijenjena analiza ponašanja|Rane intervencije u ponašanju]] mogu pomoći djeci s kašnjenjem u razvoju [[govor]]a da steknu vještine brige o sebi, socijalne i jezičke vještine. Mogu biti potrebni i drugi tretmani za rješavanje neuropsihijatrijskih karakteristika, pružanje nutritivne podrške i rješavanje bilo kakvih oftalmoloških i kardioloških nalaza koji mogu koegzistirati.<ref name="Van Dijck_1993" /> Trenutno se provode istraživanja o tretmanima koji mogu poboljšati neke karakteristike stanja. U 2020. godini, kliničko ispitivanje [[Faze kliničkog istraživanja|Faza 2A]] koje su proveli istraživači u ''Seaver Autism Center'' u ''Mount Sinai Hospital'' sugerira da niske doze [[ketamin]]a mogu biti efikasne u liječenju kliničkih simptoma kod djece s dijagnozom ADNP sindroma.<ref>{{Cite web |last=Hospital |first=The Mount Sinai |title=New study suggests ketamine may be an effective treatment for children with ADNP syndrome |url=https://medicalxpress.com/news/2022-09-ketamine-effective-treatment-children-adnp.html |access-date=2022-09-07 |website=medicalxpress.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kolevzon |first=Alexander |date=2021-06-28 |others=Alexander Kolevzon |title=A Phase 2A Open-Label Study Evaluating the Safety and Efficacy of Low-Dose Ketamine in Children With ADNP Syndrome |url=https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04388774}}</ref> [[Peptid]]ni lijek davunetid ili NAP, izveden iz ADNP proteina, pokazao je neuroprotektivne efekte u predkliničkim ispitivanjima i mogao bi se razviti u tretman za ADNP sindrom.<ref>{{cite journal |last1=Ganaiem |first1=Maram |last2=Gildor |first2=Nina D. |last3=Shazman |first3=Shula |last4=Karmon |first4=Gidon |last5=Ivashko-Pachima |first5=Yanina |last6=Gozes |first6=Illana |title=NAP (Davunetide): The Neuroprotective ADNP Drug Candidate Penetrates Cell Nuclei Explaining Pleiotropic Mechanisms |journal=Cells |date=11 September 2023 |volume=12 |issue=18 |page=2251 |doi=10.3390/cells12182251 |pmid=37759476 |pmc=10527813 |doi-access=free }}</ref> ==Historija== Gen je prvi put kloniran 1998. godine, a sindrom je prvi put opisan u 2014.<ref name="pmid24531329">{{cite journal | vauthors = Helsmoortel C, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Vandeweyer G, Rooms L, van den Ende J, Schuurs-Hoeijmakers JH, Marcelis CL, Willemsen MH, Vissers LE, Yntema HG, Bakshi M, Wilson M, Witherspoon KT, Malmgren H, Nordgren A, Annerén G, Fichera M, Bosco P, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Kooy RF, Eichler EE, Van der Aa N | display-authors = 6 | title = A SWI/SNF-related autism syndrome caused by de novo mutations in ADNP | journal = Nature Genetics | volume = 46 | issue = 4 | pages = 380–384 | date = April 2014 | pmid = 24531329 | pmc = 3990853 | doi = 10.1038/ng.2899 }}</ref> Prva Konferencija i naučni simpozij porodica sa ADNP sindromom održani su 3. novembra 2019. godine na kampusu UCLA u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija]].<ref>{{Cite web |title=HIGHLIGHTS- ADNP Syndrome Family Conference |url=http://www.adnpfoundation.org/highlights--adnp-syndrome-family-conference.html |access-date=2023-04-19 |website=ADNP Kids Research Foundation |language=en}}</ref> == Također pogledajte== * [[Angelmanov sindrom]] * [[Sindrom fragilnog X]] * [[Rettov sindrom]] * [[White Suttonov sindrom]] * [[Stanja komorbidna poremećajima iz autističnog spektra]] * [[Nasljednost autizma]] == Reference == {{reflist}} ==Vanjski linkovi== {{Medicinski izvori | ICD11 = {{ICD11|LD90.Y}} | ICD10 = {{ICD10|Q87.0}} | OMIM = 615873 | GARD = 12931 | Curlie = Health/Support_Groups/Conditions_and_Diseases/Genetic_Disorders }} {{Genetika}} {{Pervazivni razvojni poremećaji}} {{Resursi o autizmu}} {{Mentalni i poremećaji ponašanja|odabrano=neurološki}} [[Kategorija:Genetički sindromi]] [[Kategorija:Rijetki sindromi]] [[Kategorija:Autizam]] [[Kategorija:Razvojna psihologija]] [[Kategorija:Autosomno dominantni poremećaji]] p6zm6p3570rxpp7eishg45awtpowmk6 3925586 3925584 2026-09-20T08:41:23Z Bjegunac 185892 3925586 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Sindrom ADNP | sinonimi = Helsmoortel Van der Aaov sindrom, [[HVDAS]] | slika = File:Patient with ADNP syndrome.jpg | opis_slike = Pacijent sa sindromom ADNP, koji ima tipične karakteristike te bolesti, kao što su: spuštene palpebralne fisure, izraženi epikantalni nabori, posteriorni položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja usna, glatki filtrum. | specijalnost = [[Medicinska genetika]], [[pedijatrija]] | simptomi = Zakašnjeli [[Razvoj djeteta|razvoj]], karakteristične fizičke karakteristike, blaga do umjerena [[intelektualna ometenost]] spuštene palpebralne fisure, izraženi [[epikantus]]ni nabori, stražnji položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja [[usna]], glatki [[filtrum]] | pojava = [[Oplodnja|Začeće]] (ali se može otkriti u ranom djetinjstvu) | trajanje = doživotno | uzroci = [[De novo mutacija|De novo]] mutacija u [[ADNP (gen)|ADNP gena]] | dijagnoza = [[Genetičko testiranje]] | liječenje = Fizikalna terapija, radna terapija, logopedska terapija, edukativna podrška | frekvencija = Još uvijek nepoznata – postoji otprilike 300 poznatih slučajeva | smrtnost= }} '''Sindrom ADNP ''', također poznat kao '''Helsmoortel-Van der Aaov sindrom (HVDAS)''', je nenasljedni [[neurorazvojni poremećaj]] uzrokovan mutacijama u genu homeokutije neuroprotektora ([[ADNP (gen)|ADNP]]), koji je zavisan od aktivnosti.<ref name=VanDijck2018>{{cite journal | vauthors = Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Cappuyns E, van der Werf IM, Mancini GM, Tzschach A, Bernier R, Gozes I, Eichler EE, Romano C, Lindstrand A, Nordgren A, Kvarnung M, Kleefstra T, de Vries BB, Küry S, Rosenfeld JA, Meuwissen ME, Vandeweyer G, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Clinical Presentation of a Complex Neurodevelopmental Disorder Caused by Mutations in ADNP | journal = Biological Psychiatry | volume = 85 | issue = 4 | pages = 287–297 | date = February 2019 | pmid = 29724491 | pmc = 6139063 | doi = 10.1016/j.biopsych.2018.02.1173 }}</ref><ref name="medlineplus.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome: MedlinePlus Genetics |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/adnp-syndrome/ |access-date=2022-09-07 |website=medlineplus.gov |language=en}}</ref> Karakteristična obilježja sindroma su intelektualni invaliditet, globalno razvojno kašnjenje, opće motorno kašnjenje i [[poremećaji iz autističnog spektra]] (ASD) ili autistične karakteristike. Iako je ADNP sindrom identificiran tek 2014. godine, predviđa se da će biti jedan od najčešćih uzroka ASD-a uzrokovanih jednim genom.<ref>{{Cite web |title=ADNP Syndrome - Symptoms, Causes, Treatment {{!}} NORD |url=https://rarediseases.org/rare-diseases/adnp-syndrome/ |access-date=2023-04-21 |website=rarediseases.org |language=en-US}}</ref> Do juna 2022. godine, nešto više od 275 djece je registrovano u Registru kontakata Fondacije za istraživanje djece ADNP.<ref name="rarechromo.org_2022">{{Cite web |year=2022 |title=ADNP syndrome (Helsmoortel-VanderAa syndrome (HVDAS)) |url=https://rarechromo.org/media/information/Chromosome%2020/ADNP%20syndrome%20FTNW.pdf |access-date=2023-04-19 |website=rarechromo.org |publisher=Unique}}</ref> ==Znaci i simptomi== Simptomi ADNP sindroma su varijabilni, ali sljedeće su tipične karakteristike:<ref name="Van Dijck_1993">{{cite book | vauthors = Van Dijck A, Vandeweyer G, Kooy F | chapter = ADNP-Related Disorder |date=1993 | chapter-url= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK355518/ | veditors = Adam MP, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE | title = GeneReviews |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=27054228 }}</ref><ref name="Pescosolido_2014">{{cite journal | vauthors = Pescosolido MF, Schwede M, Johnson Harrison A, Schmidt M, Gamsiz ED, Chen WS, Donahue JP, Shur N, Jerskey BA, Phornphutkul C, Morrow EM | display-authors = 6 | title = Expansion of the clinical phenotype associated with mutations in activity-dependent neuroprotective protein | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 51 | issue = 9 | pages = 587–589 | date = September 2014 | pmid = 25057125 | pmc = 4135390 | doi = 10.1136/jmedgenet-2014-102444 }}</ref><ref name="Vandeweyer_2014">{{cite journal | vauthors = Vandeweyer G, Helsmoortel C, Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Bernier R, Gerdts J, Rooms L, van den Ende J, Bakshi M, Wilson M, Nordgren A, Hendon LG, Abdulrahman OA, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Eichler EE, Van der Aa N, Kooy RF | display-authors = 6 | title = The transcriptional regulator ADNP links the BAF (SWI/SNF) complexes with autism | journal = American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics | volume = 166C | issue = 3 | pages = 315–326 | date = September 2014 | pmid = 25169753 | pmc = 4195434 | doi = 10.1002/ajmg.c.31413 }}</ref> * [[Globalno razvojno kašnjenje|Teško govorno i motoričko kašnjenje]] * Blaga do teška [[intelektualna invalidnost]] * Karakteristične crte lica (istaknuto čelo, visoka linija kose, širok i udubljen nosni most i kratak nos s punim, podignutim vrhom) * Karakteristike [[poremećaj iz autističnog spektra|poremećaja iz autističnog spektra]] * [[Hipotonija]] Ostale često uočene osobine uključuju:<ref name="Van Dijck_1993" /><ref name="Pescosolido_2014" /><ref name="Vandeweyer_2014" /> * Problemi u ponašanju * [[Poremećaj spavanja|Poremećaj spavanja]] * Abnormalnosti mozga * [[epilepsijski napad|Napadi]] * Problemi s hranjenjem * [[Gastrointestinalna bolest|Gastrointestinalni problemi]] * Vizualna disfunkcija ([[hipermetropija]], [[strabizam]], [[kortikalno oštećenje vida]]) * Aomalije mišićno-koštanog sistema * Endokrini problemi, uključujući nizak rast i hormonske nedostatke * Anomalije srca i urinarnog trakta * [[Gubitak sluha]] * Rano [[nicanje zuba]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gozes I, Van Dijck A, Hacohen-Kleiman G, Grigg I, Karmon G, Giladi E, Eger M, Gabet Y, Pasmanik-Chor M, Cappuyns E, Elpeleg O, Kooy RF, Bedrosian-Sermone S | display-authors = 6 | title = Premature primary tooth eruption in cognitive/motor-delayed ADNP-mutated children | journal = Translational Psychiatry | volume = 7 | issue = 2 | pages = e1043 | date = February 2017 | pmid = 28221363 | pmc = 5438031 | doi = 10.1038/tp.2017.27 }}</ref> Gotovo sva djeca sa ADNP sindromom imaju kašnjenje u [[govor]]u. Prosječna dob za prve riječi je 30 mjeseci, s rasponom od 7 – 72 mjeseca.<ref name="VanDijck2018"/> Neke osobe koje su proučavane nisu razvile nikakve jezičke vještine.<ref name="VanDijck2018"/> Djeca sa ADNP sindromom pokazuju određeni stepen intelektualnog invaliditeta. Stepen može varirati od blagog (otprilike 1/8 djece) do teškog (otprilike polovina djece). Odvikavanje od toaleta je odgođeno kod većine djece. [[Dezintegrativni poremećaj u djetinjstvu|Gubitak prethodno stečenih vještina]] prijavljen je kod 1/5 djece.<ref name="VanDijck2018"/> Većina djece sa ADNP sindromom ima karakteristike ASD-a, iako s manje teškim poteškoćama u socijalizaciji nego druga djeca sa ASD-om.<ref name="D'Incal_2023">{{cite journal | vauthors = D'Incal CP, Van Rossem KE, De Man K, Konings A, Van Dijck A, Rizzuti L, Vitriolo A, Testa G, Gozes I, Vanden Berghe W, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Chromatin remodeler Activity-Dependent Neuroprotective Protein (ADNP) contributes to syndromic autism | journal = Clinical Epigenetics | volume = 15 | issue = 1 | page = 45 | date = March 2023 | pmid = 36945042 | pmc = 10031977 | doi = 10.1186/s13148-023-01450-8 | doi-access = free }}</ref> Tokom dojenčadi i dječaštva, djeca se često smatraju izrazito sretnom osobom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ==Genetika== {{Vidi također|ADNP (gen)}} ADNP sindrom je uzrokovan nenasljednim ([[De novo mutacija|de novo]]) mutacijama u ADNP genu.<ref name="rarediseases.info.nih.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome - About the Disease - Genetic and Rare Diseases Information Center |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215032109/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-date=December 15, 2016 |access-date=2023-04-18 |website=rarediseases.info.nih.gov |language=en}}</ref> Gen ADNP, koji se prostire na oko 40 kb [[DNK]], [[mapiranje gena|mapira]] se na [[hromosom]]sku poziciju [[hromosom 20|chr20, sekvenca q13.13]] u ljudskom [[genom]]u.<ref name="D'Incal_2023"/> Protein proizveden iz ovog gena pomaže u kontroli aktivnosti ([[Ekspresija gena|ekspresija]]) drugih gena, putem procesa koji se naziva [[remodeliranje hromatina]]. [[Hromatin]] je mreža [[DNK]] i proteina koja pakuje DNK u [[hromosom]]e. Struktura hromatina može se promijeniti (remodelirati) kako bi se promijenilo koliko je DNK čvrsto pakirana.<ref name="medlineplus.gov" /> [[File:Chromatin_and_histones.jpg|thumb|422x422px| Hromatin je supstanca unutar hromosoma koja se sastoji od DNK i proteina. DNK nosi genetičke instrukcije ćelije. Glavni proteini u hromatinu su [[histon]]i, koji pomažu u pakovanju DNK u kompaktni oblik koji se uklapa u [[ćelijsko jedro]]. Regulišući ekspresiju gena, ADNP protein je uključen u mnoge aspekte rasta i razvoja. Posebno je važan za regulaciju gena uključenih u normalan razvoj mozga i vjerovatno kontroliše aktivnost gena koji usmjeravaju razvoj i funkciju drugih tjelesnih sistema.<ref name="medlineplus.gov"/><ref name="Pescosolido_2014"/> Ove promjene vjerovatno objašnjavaju [[mentalna retardacija|intelektualnu invalidnost]], karakteristike ASD-a i druge različite znakove i simptome ADNP sindroma.<ref name="medlineplus.gov"/> Do sada su samo mutacije gubitka funkcije, kao što su mutacije stop-pojačanje ili pomjeranje okvira, prijavljene kao direktno povezane. Većina, ali ne sve mutacije mogu dovesti do skraćenog proteina.<ref name="D'Incal_2023" /> Ako se ne utvrdi da nijedan roditelj nosi promjenu u genu ADNP, šansa da se rodi drugo dijete sa ADNP sindromom je vrlo mala. Međutim, postoji vrlo mala šansa da neke od majčinih [[jajna ćelija|jajnih ćelija]] ili neke od očevih [[spermatozoid]]a nose promjenu u genu ADNP ([[mozaicizam germinativne linije]]). U ovom slučaju, roditelji kod kojih se na testu krvi ne utvrdi da nose istu promjenu ADNP kao njihovo dijete i dalje imaju vrlo malu šansu da imaju drugo dijete sa ADNP sindromom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ADNP je povezan s abnormalnostima u putu [[autofagija|autofagije]] kod [[shizofrenija|shizofrenije]].<ref name=Sragovich2017>{{cite journal | vauthors = Sragovich S, Merenlender-Wagner A, Gozes I | title = ADNP Plays a Key Role in Autophagy: From Autism to Schizophrenia and Alzheimer's Disease | journal = BioEssays | volume = 39 | issue = 11 | article-number = 1700054 | date = November 2017 | pmid = 28940660 | doi = 10.1002/bies.201700054 | s2cid = 21961534 }}</ref> As of 2023, its precise role in the autophagy process is under active investigation.<ref name="D'Incal_2023" /><ref>{{cite journal | vauthors = Deng Z, Zhou X, Lu JH, Yue Z | title = Autophagy deficiency in neurodevelopmental disorders | journal = Cell & Bioscience | volume = 11 | issue = 1 | page = 214 | date = December 2021 | pmid = 34920755 | pmc = 8684077 | doi = 10.1186/s13578-021-00726-x | doi-access = free }}</ref> === Inverzni komorbiditet s rakom === Pokazalo se da mutacije ADNP-a imaju ulogu i u nervom razvoju i u [[kancer|raku]]. Ekvivalentne mutacije mogu rezultirati zastojem u razvoju ili rakom, ovisno o tome jesu li prisutne tokom početnog razvoja.<ref name="D'Incal_2023"/> Temeljita meta-analiza mozgova osoba s ASD-om otkrila je disregulaciju ekspresije gena i poremećaje u [[biološki put|biološkom putu]] kod raka. Suprotna tendencija razvoja jednog ili drugog stanja (ovdje ASD i rak, respektivno) unutar populacije naziva se ''[[Komorbiditet|inverzni komorbiditet]]''.<ref name="D'Incal_2023" /> ==Dijagnoza== Dijagnoza ADNP sindroma se postavlja putem [[genetičko testiranje| genetičkog testiranja]], kako bi se identificirala jedna ili više [[Varijanta neizvjesnog značaja|patogenih varijanti]] na ADNP genu. Molekularno genetičko testiranje kod djeteta s razvojnim zastojem ili starije osobe s intelektualnom invalidnošću obično počinje [[analiza hromosomskog mikročipa| analizom hromosomskog mikročipa]]. Ako ovo nije dijagnostički pokazatelj, sljedeći korak je obično ili multigenski panel ili [[sekvenciranje egzoma]]. Testiranje jednog gena (analiza sekvence ADNP-a, nakon čega slijedi analiza [[delecija (genetika)|delecije]]/[[duplikacija (genetika)|duplikacije]] ciljanog gena) može biti indicirano kod osoba koje pokazuju karakteristične znakove ADNP sindroma.<ref name="Van Dijck_1993"/> == Liječenje == Ne postoji poznati lijek za ADNP sindrom, pa je liječenje prvenstveno simptomsko. To može uključivati logopedsku, radnu i fizikalnu terapiju i specijalizirane programe učenja, ovisno o individualnim potrebama.<ref name="Van Dijck_1993" /> [[Primijenjena analiza ponašanja|Rane intervencije u ponašanju]] mogu pomoći djeci s kašnjenjem u razvoju [[govor]]a da steknu vještine brige o sebi, socijalne i jezičke vještine. Mogu biti potrebni i drugi tretmani za rješavanje neuropsihijatrijskih karakteristika, pružanje nutritivne podrške i rješavanje bilo kakvih oftalmoloških i kardioloških nalaza koji mogu koegzistirati.<ref name="Van Dijck_1993" /> Trenutno se provode istraživanja o tretmanima koji mogu poboljšati neke karakteristike stanja. U 2020. godini, kliničko ispitivanje [[Faze kliničkog istraživanja|Faza 2A]] koje su proveli istraživači u ''Seaver Autism Center'' u ''Mount Sinai Hospital'' sugerira da niske doze [[ketamin]]a mogu biti efikasne u liječenju kliničkih simptoma kod djece s dijagnozom ADNP sindroma.<ref>{{Cite web |last=Hospital |first=The Mount Sinai |title=New study suggests ketamine may be an effective treatment for children with ADNP syndrome |url=https://medicalxpress.com/news/2022-09-ketamine-effective-treatment-children-adnp.html |access-date=2022-09-07 |website=medicalxpress.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kolevzon |first=Alexander |date=2021-06-28 |others=Alexander Kolevzon |title=A Phase 2A Open-Label Study Evaluating the Safety and Efficacy of Low-Dose Ketamine in Children With ADNP Syndrome |url=https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04388774}}</ref> [[Peptid]]ni lijek davunetid ili NAP, izveden iz ADNP proteina, pokazao je neuroprotektivne efekte u predkliničkim ispitivanjima i mogao bi se razviti u tretman za ADNP sindrom.<ref>{{cite journal |last1=Ganaiem |first1=Maram |last2=Gildor |first2=Nina D. |last3=Shazman |first3=Shula |last4=Karmon |first4=Gidon |last5=Ivashko-Pachima |first5=Yanina |last6=Gozes |first6=Illana |title=NAP (Davunetide): The Neuroprotective ADNP Drug Candidate Penetrates Cell Nuclei Explaining Pleiotropic Mechanisms |journal=Cells |date=11 September 2023 |volume=12 |issue=18 |page=2251 |doi=10.3390/cells12182251 |pmid=37759476 |pmc=10527813 |doi-access=free }}</ref> ==Historija== Gen je prvi put kloniran 1998. godine, a sindrom je prvi put opisan u 2014.<ref name="pmid24531329">{{cite journal | vauthors = Helsmoortel C, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Vandeweyer G, Rooms L, van den Ende J, Schuurs-Hoeijmakers JH, Marcelis CL, Willemsen MH, Vissers LE, Yntema HG, Bakshi M, Wilson M, Witherspoon KT, Malmgren H, Nordgren A, Annerén G, Fichera M, Bosco P, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Kooy RF, Eichler EE, Van der Aa N | display-authors = 6 | title = A SWI/SNF-related autism syndrome caused by de novo mutations in ADNP | journal = Nature Genetics | volume = 46 | issue = 4 | pages = 380–384 | date = April 2014 | pmid = 24531329 | pmc = 3990853 | doi = 10.1038/ng.2899 }}</ref> Prva Konferencija i naučni simpozij porodica sa ADNP sindromom održani su 3. novembra 2019. godine na kampusu UCLA u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija]].<ref>{{Cite web |title=HIGHLIGHTS- ADNP Syndrome Family Conference |url=http://www.adnpfoundation.org/highlights--adnp-syndrome-family-conference.html |access-date=2023-04-19 |website=ADNP Kids Research Foundation |language=en}}</ref> == Također pogledajte== * [[Angelmanov sindrom]] * [[Sindrom fragilnog X]] * [[Rettov sindrom]] * [[White Suttonov sindrom]] * [[Stanja komorbidna poremećajima iz autističnog spektra]] * [[Nasljednost autizma]] == Reference == {{reflist}} ==Vanjski linkovi== {{Medicinski izvori | ICD11 = {{ICD11|LD90.Y}} | ICD10 = {{ICD10|Q87.0}} | OMIM = 615873 | GARD = 12931 | Curlie = Health/Support_Groups/Conditions_and_Diseases/Genetic_Disorders }} {{Genetika}} {{Pervazivni razvojni poremećaji}} {{Resursi o autizmu}} {{Mentalni i poremećaji ponašanja|odabrano=neurološki}} [[Kategorija:Genetički sindromi]] [[Kategorija:Rijetki sindromi]] [[Kategorija:Autizam]] [[Kategorija:Razvojna psihologija]] [[Kategorija:Autosomno dominantni poremećaji]] bice3tuil2pk24odbwt0jynvt31lqit 3925587 3925586 2026-09-20T08:42:55Z Bjegunac 185892 /* Genetika */ 3925587 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Sindrom ADNP | sinonimi = Helsmoortel Van der Aaov sindrom, [[HVDAS]] | slika = File:Patient with ADNP syndrome.jpg | opis_slike = Pacijent sa sindromom ADNP, koji ima tipične karakteristike te bolesti, kao što su: spuštene palpebralne fisure, izraženi epikantalni nabori, posteriorni položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja usna, glatki filtrum. | specijalnost = [[Medicinska genetika]], [[pedijatrija]] | simptomi = Zakašnjeli [[Razvoj djeteta|razvoj]], karakteristične fizičke karakteristike, blaga do umjerena [[intelektualna ometenost]] spuštene palpebralne fisure, izraženi [[epikantus]]ni nabori, stražnji položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja [[usna]], glatki [[filtrum]] | pojava = [[Oplodnja|Začeće]] (ali se može otkriti u ranom djetinjstvu) | trajanje = doživotno | uzroci = [[De novo mutacija|De novo]] mutacija u [[ADNP (gen)|ADNP gena]] | dijagnoza = [[Genetičko testiranje]] | liječenje = Fizikalna terapija, radna terapija, logopedska terapija, edukativna podrška | frekvencija = Još uvijek nepoznata – postoji otprilike 300 poznatih slučajeva | smrtnost= }} '''Sindrom ADNP ''', također poznat kao '''Helsmoortel-Van der Aaov sindrom (HVDAS)''', je nenasljedni [[neurorazvojni poremećaj]] uzrokovan mutacijama u genu homeokutije neuroprotektora ([[ADNP (gen)|ADNP]]), koji je zavisan od aktivnosti.<ref name=VanDijck2018>{{cite journal | vauthors = Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Cappuyns E, van der Werf IM, Mancini GM, Tzschach A, Bernier R, Gozes I, Eichler EE, Romano C, Lindstrand A, Nordgren A, Kvarnung M, Kleefstra T, de Vries BB, Küry S, Rosenfeld JA, Meuwissen ME, Vandeweyer G, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Clinical Presentation of a Complex Neurodevelopmental Disorder Caused by Mutations in ADNP | journal = Biological Psychiatry | volume = 85 | issue = 4 | pages = 287–297 | date = February 2019 | pmid = 29724491 | pmc = 6139063 | doi = 10.1016/j.biopsych.2018.02.1173 }}</ref><ref name="medlineplus.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome: MedlinePlus Genetics |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/adnp-syndrome/ |access-date=2022-09-07 |website=medlineplus.gov |language=en}}</ref> Karakteristična obilježja sindroma su intelektualni invaliditet, globalno razvojno kašnjenje, opće motorno kašnjenje i [[poremećaji iz autističnog spektra]] (ASD) ili autistične karakteristike. Iako je ADNP sindrom identificiran tek 2014. godine, predviđa se da će biti jedan od najčešćih uzroka ASD-a uzrokovanih jednim genom.<ref>{{Cite web |title=ADNP Syndrome - Symptoms, Causes, Treatment {{!}} NORD |url=https://rarediseases.org/rare-diseases/adnp-syndrome/ |access-date=2023-04-21 |website=rarediseases.org |language=en-US}}</ref> Do juna 2022. godine, nešto više od 275 djece je registrovano u Registru kontakata Fondacije za istraživanje djece ADNP.<ref name="rarechromo.org_2022">{{Cite web |year=2022 |title=ADNP syndrome (Helsmoortel-VanderAa syndrome (HVDAS)) |url=https://rarechromo.org/media/information/Chromosome%2020/ADNP%20syndrome%20FTNW.pdf |access-date=2023-04-19 |website=rarechromo.org |publisher=Unique}}</ref> ==Znaci i simptomi== Simptomi ADNP sindroma su varijabilni, ali sljedeće su tipične karakteristike:<ref name="Van Dijck_1993">{{cite book | vauthors = Van Dijck A, Vandeweyer G, Kooy F | chapter = ADNP-Related Disorder |date=1993 | chapter-url= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK355518/ | veditors = Adam MP, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE | title = GeneReviews |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=27054228 }}</ref><ref name="Pescosolido_2014">{{cite journal | vauthors = Pescosolido MF, Schwede M, Johnson Harrison A, Schmidt M, Gamsiz ED, Chen WS, Donahue JP, Shur N, Jerskey BA, Phornphutkul C, Morrow EM | display-authors = 6 | title = Expansion of the clinical phenotype associated with mutations in activity-dependent neuroprotective protein | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 51 | issue = 9 | pages = 587–589 | date = September 2014 | pmid = 25057125 | pmc = 4135390 | doi = 10.1136/jmedgenet-2014-102444 }}</ref><ref name="Vandeweyer_2014">{{cite journal | vauthors = Vandeweyer G, Helsmoortel C, Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Bernier R, Gerdts J, Rooms L, van den Ende J, Bakshi M, Wilson M, Nordgren A, Hendon LG, Abdulrahman OA, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Eichler EE, Van der Aa N, Kooy RF | display-authors = 6 | title = The transcriptional regulator ADNP links the BAF (SWI/SNF) complexes with autism | journal = American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics | volume = 166C | issue = 3 | pages = 315–326 | date = September 2014 | pmid = 25169753 | pmc = 4195434 | doi = 10.1002/ajmg.c.31413 }}</ref> * [[Globalno razvojno kašnjenje|Teško govorno i motoričko kašnjenje]] * Blaga do teška [[intelektualna invalidnost]] * Karakteristične crte lica (istaknuto čelo, visoka linija kose, širok i udubljen nosni most i kratak nos s punim, podignutim vrhom) * Karakteristike [[poremećaj iz autističnog spektra|poremećaja iz autističnog spektra]] * [[Hipotonija]] Ostale često uočene osobine uključuju:<ref name="Van Dijck_1993" /><ref name="Pescosolido_2014" /><ref name="Vandeweyer_2014" /> * Problemi u ponašanju * [[Poremećaj spavanja|Poremećaj spavanja]] * Abnormalnosti mozga * [[epilepsijski napad|Napadi]] * Problemi s hranjenjem * [[Gastrointestinalna bolest|Gastrointestinalni problemi]] * Vizualna disfunkcija ([[hipermetropija]], [[strabizam]], [[kortikalno oštećenje vida]]) * Aomalije mišićno-koštanog sistema * Endokrini problemi, uključujući nizak rast i hormonske nedostatke * Anomalije srca i urinarnog trakta * [[Gubitak sluha]] * Rano [[nicanje zuba]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gozes I, Van Dijck A, Hacohen-Kleiman G, Grigg I, Karmon G, Giladi E, Eger M, Gabet Y, Pasmanik-Chor M, Cappuyns E, Elpeleg O, Kooy RF, Bedrosian-Sermone S | display-authors = 6 | title = Premature primary tooth eruption in cognitive/motor-delayed ADNP-mutated children | journal = Translational Psychiatry | volume = 7 | issue = 2 | pages = e1043 | date = February 2017 | pmid = 28221363 | pmc = 5438031 | doi = 10.1038/tp.2017.27 }}</ref> Gotovo sva djeca sa ADNP sindromom imaju kašnjenje u [[govor]]u. Prosječna dob za prve riječi je 30 mjeseci, s rasponom od 7 – 72 mjeseca.<ref name="VanDijck2018"/> Neke osobe koje su proučavane nisu razvile nikakve jezičke vještine.<ref name="VanDijck2018"/> Djeca sa ADNP sindromom pokazuju određeni stepen intelektualnog invaliditeta. Stepen može varirati od blagog (otprilike 1/8 djece) do teškog (otprilike polovina djece). Odvikavanje od toaleta je odgođeno kod većine djece. [[Dezintegrativni poremećaj u djetinjstvu|Gubitak prethodno stečenih vještina]] prijavljen je kod 1/5 djece.<ref name="VanDijck2018"/> Većina djece sa ADNP sindromom ima karakteristike ASD-a, iako s manje teškim poteškoćama u socijalizaciji nego druga djeca sa ASD-om.<ref name="D'Incal_2023">{{cite journal | vauthors = D'Incal CP, Van Rossem KE, De Man K, Konings A, Van Dijck A, Rizzuti L, Vitriolo A, Testa G, Gozes I, Vanden Berghe W, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Chromatin remodeler Activity-Dependent Neuroprotective Protein (ADNP) contributes to syndromic autism | journal = Clinical Epigenetics | volume = 15 | issue = 1 | page = 45 | date = March 2023 | pmid = 36945042 | pmc = 10031977 | doi = 10.1186/s13148-023-01450-8 | doi-access = free }}</ref> Tokom dojenčadi i dječaštva, djeca se često smatraju izrazito sretnom osobom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ==Genetika== {{glavni|ADNP (gen)}} ADNP sindrom je uzrokovan nenasljednim ([[De novo mutacija|de novo]]) mutacijama u ADNP genu.<ref name="rarediseases.info.nih.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome - About the Disease - Genetic and Rare Diseases Information Center |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215032109/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-date=December 15, 2016 |access-date=2023-04-18 |website=rarediseases.info.nih.gov |language=en}}</ref> Gen ADNP, koji se prostire na oko 40 kb [[DNK]], [[mapiranje gena|mapira]] se na [[hromosom]]sku poziciju [[hromosom 20|chr20, sekvenca q13.13]] u ljudskom [[genom]]u.<ref name="D'Incal_2023"/> Protein proizveden iz ovog gena pomaže u kontroli aktivnosti ([[Ekspresija gena|ekspresija]]) drugih gena, putem procesa koji se naziva [[remodeliranje hromatina]]. [[Hromatin]] je mreža [[DNK]] i proteina koja pakuje DNK u [[hromosom]]e. Struktura hromatina može se promijeniti (remodelirati) kako bi se promijenilo koliko je DNK čvrsto pakirana.<ref name="medlineplus.gov" /> [[File:Chromatin_and_histones.jpg|thumb|422x422px| Hromatin je supstanca unutar hromosoma koja se sastoji od DNK i proteina. DNK nosi genetičke instrukcije ćelije. Glavni proteini u hromatinu su [[histon]]i, koji pomažu u pakovanju DNK u kompaktni oblik koji se uklapa u [[ćelijsko jedro]]. Regulišući ekspresiju gena, ADNP protein je uključen u mnoge aspekte rasta i razvoja. Posebno je važan za regulaciju gena uključenih u normalan razvoj mozga i vjerovatno kontroliše aktivnost gena koji usmjeravaju razvoj i funkciju drugih tjelesnih sistema.<ref name="medlineplus.gov"/><ref name="Pescosolido_2014"/> Ove promjene vjerovatno objašnjavaju [[mentalna retardacija|intelektualnu invalidnost]], karakteristike ASD-a i druge različite znakove i simptome ADNP sindroma.<ref name="medlineplus.gov"/> Do sada su samo mutacije gubitka funkcije, kao što su mutacije stop-pojačanje ili pomjeranje okvira, prijavljene kao direktno povezane. Većina, ali ne sve mutacije mogu dovesti do skraćenog proteina.<ref name="D'Incal_2023" /> Ako se ne utvrdi da nijedan roditelj nosi promjenu u genu ADNP, šansa da se rodi drugo dijete sa ADNP sindromom je vrlo mala. Međutim, postoji vrlo mala šansa da neke od majčinih [[jajna ćelija|jajnih ćelija]] ili neke od očevih [[spermatozoid]]a nose promjenu u genu ADNP ([[mozaicizam germinativne linije]]). U ovom slučaju, roditelji kod kojih se na testu krvi ne utvrdi da nose istu promjenu ADNP kao njihovo dijete i dalje imaju vrlo malu šansu da imaju drugo dijete sa ADNP sindromom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ADNP je povezan s abnormalnostima u putu [[autofagija|autofagije]] kod [[shizofrenija|shizofrenije]].<ref name=Sragovich2017>{{cite journal | vauthors = Sragovich S, Merenlender-Wagner A, Gozes I | title = ADNP Plays a Key Role in Autophagy: From Autism to Schizophrenia and Alzheimer's Disease | journal = BioEssays | volume = 39 | issue = 11 | article-number = 1700054 | date = November 2017 | pmid = 28940660 | doi = 10.1002/bies.201700054 | s2cid = 21961534 }}</ref> As of 2023, its precise role in the autophagy process is under active investigation.<ref name="D'Incal_2023" /><ref>{{cite journal | vauthors = Deng Z, Zhou X, Lu JH, Yue Z | title = Autophagy deficiency in neurodevelopmental disorders | journal = Cell & Bioscience | volume = 11 | issue = 1 | page = 214 | date = December 2021 | pmid = 34920755 | pmc = 8684077 | doi = 10.1186/s13578-021-00726-x | doi-access = free }}</ref> === Inverzni komorbiditet s rakom === Pokazalo se da mutacije ADNP-a imaju ulogu i u nervom razvoju i u [[kancer|raku]]. Ekvivalentne mutacije mogu rezultirati zastojem u razvoju ili rakom, ovisno o tome jesu li prisutne tokom početnog razvoja.<ref name="D'Incal_2023"/> Temeljita meta-analiza mozgova osoba s ASD-om otkrila je disregulaciju ekspresije gena i poremećaje u [[biološki put|biološkom putu]] kod raka. Suprotna tendencija razvoja jednog ili drugog stanja (ovdje ASD i rak, respektivno) unutar populacije naziva se ''[[Komorbiditet|inverzni komorbiditet]]''.<ref name="D'Incal_2023" /> ==Dijagnoza== Dijagnoza ADNP sindroma se postavlja putem [[genetičko testiranje| genetičkog testiranja]], kako bi se identificirala jedna ili više [[Varijanta neizvjesnog značaja|patogenih varijanti]] na ADNP genu. Molekularno genetičko testiranje kod djeteta s razvojnim zastojem ili starije osobe s intelektualnom invalidnošću obično počinje [[analiza hromosomskog mikročipa| analizom hromosomskog mikročipa]]. Ako ovo nije dijagnostički pokazatelj, sljedeći korak je obično ili multigenski panel ili [[sekvenciranje egzoma]]. Testiranje jednog gena (analiza sekvence ADNP-a, nakon čega slijedi analiza [[delecija (genetika)|delecije]]/[[duplikacija (genetika)|duplikacije]] ciljanog gena) može biti indicirano kod osoba koje pokazuju karakteristične znakove ADNP sindroma.<ref name="Van Dijck_1993"/> == Liječenje == Ne postoji poznati lijek za ADNP sindrom, pa je liječenje prvenstveno simptomsko. To može uključivati logopedsku, radnu i fizikalnu terapiju i specijalizirane programe učenja, ovisno o individualnim potrebama.<ref name="Van Dijck_1993" /> [[Primijenjena analiza ponašanja|Rane intervencije u ponašanju]] mogu pomoći djeci s kašnjenjem u razvoju [[govor]]a da steknu vještine brige o sebi, socijalne i jezičke vještine. Mogu biti potrebni i drugi tretmani za rješavanje neuropsihijatrijskih karakteristika, pružanje nutritivne podrške i rješavanje bilo kakvih oftalmoloških i kardioloških nalaza koji mogu koegzistirati.<ref name="Van Dijck_1993" /> Trenutno se provode istraživanja o tretmanima koji mogu poboljšati neke karakteristike stanja. U 2020. godini, kliničko ispitivanje [[Faze kliničkog istraživanja|Faza 2A]] koje su proveli istraživači u ''Seaver Autism Center'' u ''Mount Sinai Hospital'' sugerira da niske doze [[ketamin]]a mogu biti efikasne u liječenju kliničkih simptoma kod djece s dijagnozom ADNP sindroma.<ref>{{Cite web |last=Hospital |first=The Mount Sinai |title=New study suggests ketamine may be an effective treatment for children with ADNP syndrome |url=https://medicalxpress.com/news/2022-09-ketamine-effective-treatment-children-adnp.html |access-date=2022-09-07 |website=medicalxpress.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kolevzon |first=Alexander |date=2021-06-28 |others=Alexander Kolevzon |title=A Phase 2A Open-Label Study Evaluating the Safety and Efficacy of Low-Dose Ketamine in Children With ADNP Syndrome |url=https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04388774}}</ref> [[Peptid]]ni lijek davunetid ili NAP, izveden iz ADNP proteina, pokazao je neuroprotektivne efekte u predkliničkim ispitivanjima i mogao bi se razviti u tretman za ADNP sindrom.<ref>{{cite journal |last1=Ganaiem |first1=Maram |last2=Gildor |first2=Nina D. |last3=Shazman |first3=Shula |last4=Karmon |first4=Gidon |last5=Ivashko-Pachima |first5=Yanina |last6=Gozes |first6=Illana |title=NAP (Davunetide): The Neuroprotective ADNP Drug Candidate Penetrates Cell Nuclei Explaining Pleiotropic Mechanisms |journal=Cells |date=11 September 2023 |volume=12 |issue=18 |page=2251 |doi=10.3390/cells12182251 |pmid=37759476 |pmc=10527813 |doi-access=free }}</ref> ==Historija== Gen je prvi put kloniran 1998. godine, a sindrom je prvi put opisan u 2014.<ref name="pmid24531329">{{cite journal | vauthors = Helsmoortel C, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Vandeweyer G, Rooms L, van den Ende J, Schuurs-Hoeijmakers JH, Marcelis CL, Willemsen MH, Vissers LE, Yntema HG, Bakshi M, Wilson M, Witherspoon KT, Malmgren H, Nordgren A, Annerén G, Fichera M, Bosco P, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Kooy RF, Eichler EE, Van der Aa N | display-authors = 6 | title = A SWI/SNF-related autism syndrome caused by de novo mutations in ADNP | journal = Nature Genetics | volume = 46 | issue = 4 | pages = 380–384 | date = April 2014 | pmid = 24531329 | pmc = 3990853 | doi = 10.1038/ng.2899 }}</ref> Prva Konferencija i naučni simpozij porodica sa ADNP sindromom održani su 3. novembra 2019. godine na kampusu UCLA u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija]].<ref>{{Cite web |title=HIGHLIGHTS- ADNP Syndrome Family Conference |url=http://www.adnpfoundation.org/highlights--adnp-syndrome-family-conference.html |access-date=2023-04-19 |website=ADNP Kids Research Foundation |language=en}}</ref> == Također pogledajte== * [[Angelmanov sindrom]] * [[Sindrom fragilnog X]] * [[Rettov sindrom]] * [[White Suttonov sindrom]] * [[Stanja komorbidna poremećajima iz autističnog spektra]] * [[Nasljednost autizma]] == Reference == {{reflist}} ==Vanjski linkovi== {{Medicinski izvori | ICD11 = {{ICD11|LD90.Y}} | ICD10 = {{ICD10|Q87.0}} | OMIM = 615873 | GARD = 12931 | Curlie = Health/Support_Groups/Conditions_and_Diseases/Genetic_Disorders }} {{Genetika}} {{Pervazivni razvojni poremećaji}} {{Resursi o autizmu}} {{Mentalni i poremećaji ponašanja|odabrano=neurološki}} [[Kategorija:Genetički sindromi]] [[Kategorija:Rijetki sindromi]] [[Kategorija:Autizam]] [[Kategorija:Razvojna psihologija]] [[Kategorija:Autosomno dominantni poremećaji]] c920ia8o0veefidehdfvkmys612evpa 3925588 3925587 2026-09-20T08:44:29Z Bjegunac 185892 /* Genetika */ 3925588 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | ime = Sindrom ADNP | sinonimi = Helsmoortel Van der Aaov sindrom, [[HVDAS]] | slika = File:Patient with ADNP syndrome.jpg | opis_slike = Pacijent sa sindromom ADNP, koji ima tipične karakteristike te bolesti, kao što su: spuštene palpebralne fisure, izraženi epikantalni nabori, posteriorni položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja usna, glatki filtrum. | specijalnost = [[Medicinska genetika]], [[pedijatrija]] | simptomi = Zakašnjeli [[Razvoj djeteta|razvoj]], karakteristične fizičke karakteristike, blaga do umjerena [[intelektualna ometenost]] spuštene palpebralne fisure, izraženi [[epikantus]]ni nabori, stražnji položaj uha, antevertirane nosnice, tanka gornja [[usna]], glatki [[filtrum]] | pojava = [[Oplodnja|Začeće]] (ali se može otkriti u ranom djetinjstvu) | trajanje = doživotno | uzroci = [[De novo mutacija|De novo]] mutacija u [[ADNP (gen)|ADNP gena]] | dijagnoza = [[Genetičko testiranje]] | liječenje = Fizikalna terapija, radna terapija, logopedska terapija, edukativna podrška | frekvencija = Još uvijek nepoznata – postoji otprilike 300 poznatih slučajeva | smrtnost= }} '''Sindrom ADNP ''', također poznat kao '''Helsmoortel-Van der Aaov sindrom (HVDAS)''', je nenasljedni [[neurorazvojni poremećaj]] uzrokovan mutacijama u genu homeokutije neuroprotektora ([[ADNP (gen)|ADNP]]), koji je zavisan od aktivnosti.<ref name=VanDijck2018>{{cite journal | vauthors = Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Cappuyns E, van der Werf IM, Mancini GM, Tzschach A, Bernier R, Gozes I, Eichler EE, Romano C, Lindstrand A, Nordgren A, Kvarnung M, Kleefstra T, de Vries BB, Küry S, Rosenfeld JA, Meuwissen ME, Vandeweyer G, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Clinical Presentation of a Complex Neurodevelopmental Disorder Caused by Mutations in ADNP | journal = Biological Psychiatry | volume = 85 | issue = 4 | pages = 287–297 | date = February 2019 | pmid = 29724491 | pmc = 6139063 | doi = 10.1016/j.biopsych.2018.02.1173 }}</ref><ref name="medlineplus.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome: MedlinePlus Genetics |url=https://medlineplus.gov/genetics/condition/adnp-syndrome/ |access-date=2022-09-07 |website=medlineplus.gov |language=en}}</ref> Karakteristična obilježja sindroma su intelektualni invaliditet, globalno razvojno kašnjenje, opće motorno kašnjenje i [[poremećaji iz autističnog spektra]] (ASD) ili autistične karakteristike. Iako je ADNP sindrom identificiran tek 2014. godine, predviđa se da će biti jedan od najčešćih uzroka ASD-a uzrokovanih jednim genom.<ref>{{Cite web |title=ADNP Syndrome - Symptoms, Causes, Treatment {{!}} NORD |url=https://rarediseases.org/rare-diseases/adnp-syndrome/ |access-date=2023-04-21 |website=rarediseases.org |language=en-US}}</ref> Do juna 2022. godine, nešto više od 275 djece je registrovano u Registru kontakata Fondacije za istraživanje djece ADNP.<ref name="rarechromo.org_2022">{{Cite web |year=2022 |title=ADNP syndrome (Helsmoortel-VanderAa syndrome (HVDAS)) |url=https://rarechromo.org/media/information/Chromosome%2020/ADNP%20syndrome%20FTNW.pdf |access-date=2023-04-19 |website=rarechromo.org |publisher=Unique}}</ref> ==Znaci i simptomi== Simptomi ADNP sindroma su varijabilni, ali sljedeće su tipične karakteristike:<ref name="Van Dijck_1993">{{cite book | vauthors = Van Dijck A, Vandeweyer G, Kooy F | chapter = ADNP-Related Disorder |date=1993 | chapter-url= https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK355518/ | veditors = Adam MP, Mirzaa GM, Pagon RA, Wallace SE | title = GeneReviews |place=Seattle (WA) |publisher=University of Washington, Seattle |pmid=27054228 }}</ref><ref name="Pescosolido_2014">{{cite journal | vauthors = Pescosolido MF, Schwede M, Johnson Harrison A, Schmidt M, Gamsiz ED, Chen WS, Donahue JP, Shur N, Jerskey BA, Phornphutkul C, Morrow EM | display-authors = 6 | title = Expansion of the clinical phenotype associated with mutations in activity-dependent neuroprotective protein | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 51 | issue = 9 | pages = 587–589 | date = September 2014 | pmid = 25057125 | pmc = 4135390 | doi = 10.1136/jmedgenet-2014-102444 }}</ref><ref name="Vandeweyer_2014">{{cite journal | vauthors = Vandeweyer G, Helsmoortel C, Van Dijck A, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Bernier R, Gerdts J, Rooms L, van den Ende J, Bakshi M, Wilson M, Nordgren A, Hendon LG, Abdulrahman OA, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Eichler EE, Van der Aa N, Kooy RF | display-authors = 6 | title = The transcriptional regulator ADNP links the BAF (SWI/SNF) complexes with autism | journal = American Journal of Medical Genetics. Part C, Seminars in Medical Genetics | volume = 166C | issue = 3 | pages = 315–326 | date = September 2014 | pmid = 25169753 | pmc = 4195434 | doi = 10.1002/ajmg.c.31413 }}</ref> * [[Globalno razvojno kašnjenje|Teško govorno i motoričko kašnjenje]] * Blaga do teška [[intelektualna invalidnost]] * Karakteristične crte lica (istaknuto čelo, visoka linija kose, širok i udubljen nosni most i kratak nos s punim, podignutim vrhom) * Karakteristike [[poremećaj iz autističnog spektra|poremećaja iz autističnog spektra]] * [[Hipotonija]] Ostale često uočene osobine uključuju:<ref name="Van Dijck_1993" /><ref name="Pescosolido_2014" /><ref name="Vandeweyer_2014" /> * Problemi u ponašanju * [[Poremećaj spavanja|Poremećaj spavanja]] * Abnormalnosti mozga * [[epilepsijski napad|Napadi]] * Problemi s hranjenjem * [[Gastrointestinalna bolest|Gastrointestinalni problemi]] * Vizualna disfunkcija ([[hipermetropija]], [[strabizam]], [[kortikalno oštećenje vida]]) * Aomalije mišićno-koštanog sistema * Endokrini problemi, uključujući nizak rast i hormonske nedostatke * Anomalije srca i urinarnog trakta * [[Gubitak sluha]] * Rano [[nicanje zuba]]<ref>{{cite journal | vauthors = Gozes I, Van Dijck A, Hacohen-Kleiman G, Grigg I, Karmon G, Giladi E, Eger M, Gabet Y, Pasmanik-Chor M, Cappuyns E, Elpeleg O, Kooy RF, Bedrosian-Sermone S | display-authors = 6 | title = Premature primary tooth eruption in cognitive/motor-delayed ADNP-mutated children | journal = Translational Psychiatry | volume = 7 | issue = 2 | pages = e1043 | date = February 2017 | pmid = 28221363 | pmc = 5438031 | doi = 10.1038/tp.2017.27 }}</ref> Gotovo sva djeca sa ADNP sindromom imaju kašnjenje u [[govor]]u. Prosječna dob za prve riječi je 30 mjeseci, s rasponom od 7 – 72 mjeseca.<ref name="VanDijck2018"/> Neke osobe koje su proučavane nisu razvile nikakve jezičke vještine.<ref name="VanDijck2018"/> Djeca sa ADNP sindromom pokazuju određeni stepen intelektualnog invaliditeta. Stepen može varirati od blagog (otprilike 1/8 djece) do teškog (otprilike polovina djece). Odvikavanje od toaleta je odgođeno kod većine djece. [[Dezintegrativni poremećaj u djetinjstvu|Gubitak prethodno stečenih vještina]] prijavljen je kod 1/5 djece.<ref name="VanDijck2018"/> Većina djece sa ADNP sindromom ima karakteristike ASD-a, iako s manje teškim poteškoćama u socijalizaciji nego druga djeca sa ASD-om.<ref name="D'Incal_2023">{{cite journal | vauthors = D'Incal CP, Van Rossem KE, De Man K, Konings A, Van Dijck A, Rizzuti L, Vitriolo A, Testa G, Gozes I, Vanden Berghe W, Kooy RF | display-authors = 6 | title = Chromatin remodeler Activity-Dependent Neuroprotective Protein (ADNP) contributes to syndromic autism | journal = Clinical Epigenetics | volume = 15 | issue = 1 | page = 45 | date = March 2023 | pmid = 36945042 | pmc = 10031977 | doi = 10.1186/s13148-023-01450-8 | doi-access = free }}</ref> Tokom dojenčadi i dječaštva, djeca se često smatraju izrazito sretnom osobom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ==Genetika== {{glavni|ADNP (gen)}} ADNP sindrom je uzrokovan nenasljednim ([[De novo mutacija|de novo]]) mutacijama u ADNP genu.<ref name="rarediseases.info.nih.gov">{{Cite web |title=ADNP syndrome - About the Disease - Genetic and Rare Diseases Information Center |url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215032109/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/12931/adnp-syndrome |archive-date=December 15, 2016 |access-date=2023-04-18 |website=rarediseases.info.nih.gov |language=en}}</ref> Gen ADNP, koji se prostire na oko 40 kb [[DNK]], [[mapiranje gena|mapira]] se na [[hromosom]]sku poziciju [[hromosom 20|chr20, sekvenca q13.13]] u ljudskom [[genom]]u.<ref name="D'Incal_2023"/> Protein proizveden iz ovog gena pomaže u kontroli aktivnosti ([[Ekspresija gena|ekspresija]]) drugih gena, putem procesa koji se naziva [[remodeliranje hromatina]]. [[Hromatin]] je mreža [[DNK]] i proteina koja pakuje DNK u [[hromosom]]e. Struktura hromatina može se promijeniti (remodelirati) kako bi se promijenilo koliko je DNK čvrsto pakirana.<ref name="medlineplus.gov" /> [[File:Chromatin_and_histones.jpg|thumb|422x422px| Hromatin je supstanca unutar hromosoma koja se sastoji od DNK i proteina. DNK nosi genetičke instrukcije ćelije. Glavni proteini u hromatinu su [[histon]]i, koji pomažu u pakovanju DNK u kompaktni oblik koji se uklapa u [[ćelijsko jedro]]. Regulišući ekspresiju gena, ADNP protein je uključen u mnoge aspekte rasta i razvoja. Posebno je važan za regulaciju gena uključenih u normalan razvoj mozga i vjerovatno kontroliše aktivnost gena koji usmjeravaju razvoj i funkciju drugih tjelesnih sistema.<ref name="medlineplus.gov"/><ref name="Pescosolido_2014"/> Ove promjene vjerovatno objašnjavaju [[mentalna retardacija|intelektualnu invalidnost]], karakteristike ASD-a i druge različite znakove i simptome ADNP sindroma.<ref name="medlineplus.gov"/> Do sada su samo mutacije gubitka funkcije, kao što su mutacije stop-pojačanje ili pomjeranje okvira, prijavljene kao direktno povezane. Većina, ali ne sve mutacije mogu dovesti do skraćenog proteina.<ref name="D'Incal_2023"/> Ako se ne utvrdi da nijedan roditelj nosi promjenu u genu ADNP, šansa da se rodi drugo dijete sa ADNP sindromom je vrlo mala. Međutim, postoji vrlo mala šansa da neke od majčinih [[jajna ćelija|jajnih ćelija]] ili neke od očevih [[spermatozoid]]a nose promjenu u genu ADNP ([[mozaicizam germinativne linije]]). U ovom slučaju, roditelji kod kojih se na testu krvi ne utvrdi da nose istu promjenu ADNP kao njihovo dijete i dalje imaju vrlo malu šansu da imaju drugo dijete sa ADNP sindromom.<ref name="rarechromo.org_2022"/> ADNP je povezan s abnormalnostima u putu [[autofagija|autofagije]] kod [[shizofrenija|shizofrenije]].<ref name=Sragovich2017>{{cite journal | vauthors = Sragovich S, Merenlender-Wagner A, Gozes I | title = ADNP Plays a Key Role in Autophagy: From Autism to Schizophrenia and Alzheimer's Disease | journal = BioEssays | volume = 39 | issue = 11| date = November 2017 | pmid = 28940660 | doi = 10.1002/bies.201700054 | s2cid = 21961534 }}</ref> As of 2023, its precise role in the autophagy process is under active investigation.<ref name="D'Incal_2023" /><ref>{{cite journal | vauthors = Deng Z, Zhou X, Lu JH, Yue Z | title = Autophagy deficiency in neurodevelopmental disorders | journal = Cell & Bioscience | volume = 11 | issue = 1 | page = 214 | date = December 2021 | pmid = 34920755 | pmc = 8684077 | doi = 10.1186/s13578-021-00726-x | doi-access = free }}</ref> === Inverzni komorbiditet s rakom === Pokazalo se da mutacije ADNP-a imaju ulogu i u nervom razvoju i u [[kancer|raku]]. Ekvivalentne mutacije mogu rezultirati zastojem u razvoju ili rakom, ovisno o tome jesu li prisutne tokom početnog razvoja.<ref name="D'Incal_2023"/> Temeljita meta-analiza mozgova osoba s ASD-om otkrila je disregulaciju ekspresije gena i poremećaje u [[biološki put|biološkom putu]] kod raka. Suprotna tendencija razvoja jednog ili drugog stanja (ovdje ASD i rak, respektivno) unutar populacije naziva se ''[[Komorbiditet|inverzni komorbiditet]]''.<ref name="D'Incal_2023" /> ==Dijagnoza== Dijagnoza ADNP sindroma se postavlja putem [[genetičko testiranje| genetičkog testiranja]], kako bi se identificirala jedna ili više [[Varijanta neizvjesnog značaja|patogenih varijanti]] na ADNP genu. Molekularno genetičko testiranje kod djeteta s razvojnim zastojem ili starije osobe s intelektualnom invalidnošću obično počinje [[analiza hromosomskog mikročipa| analizom hromosomskog mikročipa]]. Ako ovo nije dijagnostički pokazatelj, sljedeći korak je obično ili multigenski panel ili [[sekvenciranje egzoma]]. Testiranje jednog gena (analiza sekvence ADNP-a, nakon čega slijedi analiza [[delecija (genetika)|delecije]]/[[duplikacija (genetika)|duplikacije]] ciljanog gena) može biti indicirano kod osoba koje pokazuju karakteristične znakove ADNP sindroma.<ref name="Van Dijck_1993"/> == Liječenje == Ne postoji poznati lijek za ADNP sindrom, pa je liječenje prvenstveno simptomsko. To može uključivati logopedsku, radnu i fizikalnu terapiju i specijalizirane programe učenja, ovisno o individualnim potrebama.<ref name="Van Dijck_1993" /> [[Primijenjena analiza ponašanja|Rane intervencije u ponašanju]] mogu pomoći djeci s kašnjenjem u razvoju [[govor]]a da steknu vještine brige o sebi, socijalne i jezičke vještine. Mogu biti potrebni i drugi tretmani za rješavanje neuropsihijatrijskih karakteristika, pružanje nutritivne podrške i rješavanje bilo kakvih oftalmoloških i kardioloških nalaza koji mogu koegzistirati.<ref name="Van Dijck_1993" /> Trenutno se provode istraživanja o tretmanima koji mogu poboljšati neke karakteristike stanja. U 2020. godini, kliničko ispitivanje [[Faze kliničkog istraživanja|Faza 2A]] koje su proveli istraživači u ''Seaver Autism Center'' u ''Mount Sinai Hospital'' sugerira da niske doze [[ketamin]]a mogu biti efikasne u liječenju kliničkih simptoma kod djece s dijagnozom ADNP sindroma.<ref>{{Cite web |last=Hospital |first=The Mount Sinai |title=New study suggests ketamine may be an effective treatment for children with ADNP syndrome |url=https://medicalxpress.com/news/2022-09-ketamine-effective-treatment-children-adnp.html |access-date=2022-09-07 |website=medicalxpress.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kolevzon |first=Alexander |date=2021-06-28 |others=Alexander Kolevzon |title=A Phase 2A Open-Label Study Evaluating the Safety and Efficacy of Low-Dose Ketamine in Children With ADNP Syndrome |url=https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04388774}}</ref> [[Peptid]]ni lijek davunetid ili NAP, izveden iz ADNP proteina, pokazao je neuroprotektivne efekte u predkliničkim ispitivanjima i mogao bi se razviti u tretman za ADNP sindrom.<ref>{{cite journal |last1=Ganaiem |first1=Maram |last2=Gildor |first2=Nina D. |last3=Shazman |first3=Shula |last4=Karmon |first4=Gidon |last5=Ivashko-Pachima |first5=Yanina |last6=Gozes |first6=Illana |title=NAP (Davunetide): The Neuroprotective ADNP Drug Candidate Penetrates Cell Nuclei Explaining Pleiotropic Mechanisms |journal=Cells |date=11 September 2023 |volume=12 |issue=18 |page=2251 |doi=10.3390/cells12182251 |pmid=37759476 |pmc=10527813 |doi-access=free }}</ref> ==Historija== Gen je prvi put kloniran 1998. godine, a sindrom je prvi put opisan u 2014.<ref name="pmid24531329">{{cite journal | vauthors = Helsmoortel C, Vulto-van Silfhout AT, Coe BP, Vandeweyer G, Rooms L, van den Ende J, Schuurs-Hoeijmakers JH, Marcelis CL, Willemsen MH, Vissers LE, Yntema HG, Bakshi M, Wilson M, Witherspoon KT, Malmgren H, Nordgren A, Annerén G, Fichera M, Bosco P, Romano C, de Vries BB, Kleefstra T, Kooy RF, Eichler EE, Van der Aa N | display-authors = 6 | title = A SWI/SNF-related autism syndrome caused by de novo mutations in ADNP | journal = Nature Genetics | volume = 46 | issue = 4 | pages = 380–384 | date = April 2014 | pmid = 24531329 | pmc = 3990853 | doi = 10.1038/ng.2899 }}</ref> Prva Konferencija i naučni simpozij porodica sa ADNP sindromom održani su 3. novembra 2019. godine na kampusu UCLA u [[Los Angeles]]u, [[Kalifornija]].<ref>{{Cite web |title=HIGHLIGHTS- ADNP Syndrome Family Conference |url=http://www.adnpfoundation.org/highlights--adnp-syndrome-family-conference.html |access-date=2023-04-19 |website=ADNP Kids Research Foundation |language=en}}</ref> == Također pogledajte== * [[Angelmanov sindrom]] * [[Sindrom fragilnog X]] * [[Rettov sindrom]] * [[White Suttonov sindrom]] * [[Stanja komorbidna poremećajima iz autističnog spektra]] * [[Nasljednost autizma]] == Reference == {{reflist}} ==Vanjski linkovi== {{Medicinski izvori | ICD11 = {{ICD11|LD90.Y}} | ICD10 = {{ICD10|Q87.0}} | OMIM = 615873 | GARD = 12931 | Curlie = Health/Support_Groups/Conditions_and_Diseases/Genetic_Disorders }} {{Genetika}} {{Pervazivni razvojni poremećaji}} {{Resursi o autizmu}} {{Mentalni i poremećaji ponašanja|odabrano=neurološki}} [[Kategorija:Genetički sindromi]] [[Kategorija:Rijetki sindromi]] [[Kategorija:Autizam]] [[Kategorija:Razvojna psihologija]] [[Kategorija:Autosomno dominantni poremećaji]] hxljc06e4fc17cjiyir7sbv9xh84hn2 0 537063 3925585 2026-09-20T08:40:25Z Bjegunac 185892 Preusmjereno na [[Sindrom ADNP]] 3925585 wikitext text/x-wiki #Preusmjeri [[Sindrom ADNP]] cvk9iyt23oao7x1otj7qnl1wnaiko8h 0 537064 3925589 2026-09-20T08:58:43Z Bjegunac 185892 Nova stranica: [[File:Retroviral endogenization.png|thumb|{{center|Endogenizacija dovodi do [[vertikalni transfer|vertikalnog prijenosa]] virusne [[DNK]].}}|400px|class=skin-invert-image]] '''Endogenizacija''' je evolucijski proces kojim se virusni genetički materijal stabilno integrira u [[klicin list|klicinu liniju]] [[organizam domaćina| organizma domaćina]] i nasljeđuje ga potomstvo putem [[Mendelovsko nasljeđivanje|Mendelovskog nasljeđivanja]]. Integrirane sekvence postaju end... 3925589 wikitext text/x-wiki [[File:Retroviral endogenization.png|thumb|{{center|Endogenizacija dovodi do [[vertikalni transfer|vertikalnog prijenosa]] virusne [[DNK]].}}|400px|class=skin-invert-image]] '''Endogenizacija''' je evolucijski proces kojim se virusni genetički materijal stabilno integrira u [[klicin list|klicinu liniju]] [[organizam domaćina| organizma domaćina]] i nasljeđuje ga potomstvo putem [[Mendelovsko nasljeđivanje|Mendelovskog nasljeđivanja]]. Integrirane sekvence postaju [[endogeni virusni elementi]], što obuhvata sve nasljedne sekvence izvedene iz virusa, bez obzira na tip virusa.<ref name="Katzourakis2010">{{cite journal |last1=Katzourakis |first1=Aris |last2=Gifford |first2=Robert J. |title=Endogenous viral elements in animal genomes |journal=PLOS Genetics |year=2010 |volume=6 |issue=11 |doi-access=free |doi=10.1371/journal.pgen.1001191 |pmid=21124940 |pmc=2987831 }}</ref> U suštini, uspješan endogenizacijski događaj može transformirati ono što je bio [[egzogen]]i [[patogen]] u fiksnu, nasljednu komponentu genoma domaćina. Ovo može imati širok spektar posljedica unutar domaćina ili može uopće ne imati neželjenu DNK. Molekularni mehanizmi koji pokreću ovaj proces variraju među tipovima virusa i domaćina. Češće se može dogoditi direktnom upotrebom [[integraza]] ili drugim sredstvima, kao što je slučajno preuzimanje puteva [[popravka DNK|popravke DNK]] domaćina.<ref name="Feschotte2">{{cite journal |last1=Feschotte |first1=Cedric |last2=Gilbert |first2=Clement |title=Endogenous viruses: insights into viral evolution and impact on host biology |journal=Nature Reviews Genetics |year=2012|volume=13 |issue=4 |pages=283–296 |doi=10.1038/nrg3199 |pmid=22421730 |url=https://www.nature.com/articles/nrg3199 }}</ref> [[Retrovirusi]] su najčešći izvor endogenizacije, jer je [[genom]]ska integracija obavezan korak u replikaciji takvih virusa i mogu stvoriti [[endogen]]e retroviruse. Ipak, svaka kategorija [[eukariot]]skih virusa može doprinijeti germinativnim linijama domaćina sa svojim sekvencama DNK, uključujući RNK viruse bez obavezne DNK faze u njihovom [[životni ciklus|životnom ciklusu]].<ref name="Aiewsakun2015">{{cite journal |last1=Aiewsakun |first1=Pakorn |last2=Katzourakis |first2=Aris |title=Endogenous viruses: connecting recent and ancient viral evolution |journal=Virology |year=2015 |volume=479-480 |issue=5 |pages=26–37 |doi=10.1016/j.virol.2015.02.011 |pmid=25771503}}</ref> ==Kriteriji== Endogenizacija u [[Višećelijski organizam|višećelijskom životu]] obično zahtijeva da se virusna integracija dogodi u [[klicin list|germinativnoj ćeliji]], kao što je [[spermatozoid]] ili [[jajna ćelija]], ili u ranom [[embrio]]nu prije nego što se [[Somatska ćelija|somatske]] i germinativne loze razdvoje, tako da se virusna sekvenca prenese na sve ćelije rezultirajućeg organizma i postane dostupna za [[vertikalni prijenos]].<ref>{{cite web |title=Koala study reveals clues about origins of the human genome |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/11/141106132315.htm |website=ScienceDaily |publisher=Institute for Genomic Biology, University of Illinois at Urbana-Champaign |date=6 November 2014 |access-date=30 May 2026 }}</ref> Integracija u normalne somatske ćelije, bez obzira na to koliko je raširena tokom akutne infekcije, neće proizvesti nasljedni endogeni virus kod [[životinja]], ali može u drugim [[carstvo (biologija)|carstvima]].<ref name="Katzourakis2010"/><ref name="Feschotte2"/> Budući da su zametne ćelije brojčano mala i često fizički izolovana meta, integracija zametne linije je izuzetno rijetka u odnosu na [[infekcija|infekciju]], jer se čini da mnogi endogeni virusni elementi (EVE) potiču od pojedinačnih drevnih događaja integracije, a ne od ponovljenih nezavisnih endogenizacija.<ref name="Holmes2011">{{cite journal |last=Holmes |first=Edward C. |title=The evolution of endogenous viral elements |journal=Cell Host and Microbe |year=2011 |volume=10 |issue=4 |pages=368–377 |doi=10.1016/j.chom.2011.09.002 |pmid=22018237 |pmc=7172163}}</ref> Nakon što se endogenizira kao [[heterozigotna]] insercija u jednoj individui, EVE je podložan istim silama kao i svaki novi [[alel]]. Neutralni ili samo blago štetni EVE mogu prijeći na [[fiksaciju (populacijska genetika)|fiksaciju]], dok se oni korisni mogu širiti [[prirodnom selekcijom|selekcijom]].<ref name="Holmes2011"/><ref name="Feschotte2"/> ==Mehanizam== ===Retrovirusi=== [[Slika:Reverse transcriptase 3KLF labels.png|upright=1.4|caption={{Center|[[Reverzna transkriptaza]] virusa [[HIV-1]] }}|align=right|caption position=bottom}} {{Glavni|Endogeni retrovirus}} [[Retrovirusi]] [kodon|kodiraju]] [[Reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]], koja pretvara RNK genom u dvolančanu DNK, i [[integraza|integrazu]], koja ubacuje tu DNK u [[hromosom]] domaćina kao [[provirus]]. Budući da je integracija obavezni korak u replikaciji retrovirusa, povremena integracija germinativne linije normalna je karakteristika retrovirusne biologije, što [[endogeni retrovirus|endogene retroviruse]] (ERV) čini najzastupljenijom klasom EVE u genomima kičmenjaka,<ref name="Stoye2012">{{cite journal |last=Stoye |first=Jonathan P. |title=Studies of endogenous retroviruses reveal a continuing evolutionary saga |journal=Nature Reviews Microbiology |year=2012|volume=10 |issue=6 |pages=395–406 |doi=10.1038/nrmicro2783 |pmid=22565131}}</ref> uključujući ljude gdje [[HERV]]i čine otprilike 8% [[ljudski genom|ljudskog genoma]].<ref>{{cite journal |last1=Stein |first1=Richard A. |last2=DePaola |first2=Rosalie V. |title=Human endogenous retroviruses: our genomic fossils and companions |journal=Physiological Genomics |year=2023 |volume=55 |issue=6 |pages=249–258 |doi=10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |pmid=37154499 |url=https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |doi-access=free |access-date=2026-06-22 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |last=Burn |first=Aidan |title=Humans are 8% virus – how the ancient viral DNA in your genome plays a role in human disease and development |url=https://theconversation.com/humans-are-8-virus-how-the-ancient-viral-dna-in-your-genome-plays-a-role-in-human-disease-and-development-192322 |website=The Conversation |date=2022-10-18 |access-date=2026-05-22 }}</ref> ====LTR datiranje==== Kada se [[dugo terminalno ponavljanje|LTR]] [[retrovirus]] endogenizira, i 5′ i 3′ LTR iz istog kalupa potiču iz jedne runde reverzne transkripcije i identični su.<ref name="MartinsVillesen2011">{{cite journal |last1=Martins |first1=Hugo |last2=Villesen |first2=Palle |title=Improved Integration Time Estimation of Endogenous Retroviruses with Phylogenetic Data |journal=PLOS ONE |year=2011 |volume=6 |issue=3 |doi=10.1371/journal.pone.0014745 |doi-access=free |pmid=21394200 |pmc=3048862 |bibcode=2011PLoSO...614745M }}</ref> Nakon što se fiksiraju u germinativnoj liniji, dvije LTR kopije akumuliraju mutacije nezavisno, evoluirajući kao [[paralog|paralozi]] neutralnom brzinom supstitucije genoma domaćina. Divergencija koja se akumulira između njih može pomoći u procjeni vremena endogenizacije.<ref name="MartinsVillesen2011"/><ref name="Antoinette">{{cite journal |last1=Van der Kuyl|first1=Antoinette Cornelia |title=Mutation Rate Variation and Other Challenges in 2-LTR Dating of Primate Endogenous Retrovirus Integrations |journal=Journal of Molecular Evolution |year=2024 |volume=93 |issue=1 |pages=62–82 |doi=10.1007/s00239-024-10225-5 |pmid=39715846 |url=https://pure.amsterdamumc.nl/en/publications/f132d843-42b5-41dc-8df4-fe5aca1d0752 }}</ref> :<math>T = \frac{D}{2\mu}</math> Vrijeme <math>T</math>, gdje je <math>D</math> [[Jukes-Cantorov model|Jukes-Cantor]] divergencija [[nukleotid]]a između 5′ i 3′ LTR-ova, <math>\mu</math> je stopa [[neutralna mutacija|neutralne mutacije]] po mjestu godišnje za vrstu domaćina, a faktor uzima u obzir divergenciju koja se akumulira nezavisno na obje LTR grane.<ref name="Shao2025">{{cite journal |last1=Jiang |first1=Ruqi |last2=Zhou |first2=Jingjun |last3=Liu |first3=Yue |last4=Zhou |first4=Guanjin |last5=Fan |first5=Dongdong |last6=Xiang |first6=Lixin |last7=Chen |first7=Ye |last8=Shao |first8=Jianzhong |title=Endogenous Retroviruses in Host-Virus Coevolution: From Genomic Domestication to Functional Innovation |journal=Genes |year=2025 |volume=16 |issue=8 |doi=10.3390/genes16080964 |doi-access=free |pmid=40870012 |pmc=12386078}}</ref> Nevertheless, other factors such as differential [[CpG dinucleotide]] depletion may cause ERV families in the same host to evolve at different rates.<ref name="Antoinette"/> Za ERV lokuse koje dijele vrste, nezavisno utvrđena vremena divergencije između loza koje dijele lokus mogu kalibrirati [[mutacijska stopa|stopu mutacije]] za svaku LTR odvojeno, umjesto pretpostavke jedne fiksne stope za obje. :<math>T_{\text{integration}} = \frac{D_{5'-3'}}{r_{5'} + r_{3'}}</math> Gdje je <math>D_{5'-3'}<math> Jukes-Cantorova [[genetička divergencija|divergencija]] između LTR-ova, a <math>r_{5'}<math>r_{3'}<math>su odvojeno procijenjene stope supstitucije za 5′ i 3′ LTR [[ortolog]]e, skalirane divergencijom grana [[filogenetsko stablo|filogenetska]]. 3′ LTR obično se mijenja nešto brže od 5′ zbog različitih [[selekcijski pritisak|selekcijskih pritisaka]] na svakom kraju [[lokus (genetika)|lokusa]], u skladu s ulogom 5′ LTR-a kao virusnog [[promotor (genetika)|promotora]] u transkripcijski aktivnim elementima.<ref name="Annasophie">{{cite arXiv |last1=Fiston-Lavier |first1=Anna-Sophie |last2=Quesneville |first2=Hadi |title=Transposable element sequence evolution is influenced by gene context|class=q-bio.GN |year=2012 |eprint=1209.0176}}</ref><ref name="MartinsVillesen2011"/> Ova metoda se često koristi u [[paleovirologija|paleovirologiji]] za rekonstrukciju tačke u evolucijskom vremenu kada je određena loza bila permisivna za ulazak retrovirusa u [[klocin list|germliniju]] ili koliko često su se događaji endogenizacije dešavali u [[kladus]]u, iako je poznato da nije apsolutno pouzdana.<ref name="Antoinette"/> ===RNK virusi=== {{Obična slika sa natpisom|image=LINE-1 retrotranspozon ORF2p PDB-8UW3 (prozirna).png|upright=1.3|caption={{Center|LINE-1 [[retrotranspozon]]}}|align=right|caption position=bottom}} RNK virusi koji ne kodiraju [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]] i čiji je [[životni ciklus]] u potpunosti [[citoplazma]]tski ne podliježu direktnoj ili [[Teleologija u biologiji|svrhovitoj]] endogenizaciji svojih gena, kao što bi to mogao retrovirus; međutim, od otkrića i proučavanja EVE-a, dokazano je da se mogu endogenizirati na različite načine. Elementi slični [[Bornavirus]]u iz porodice ''[[Bornaviridae]]'' postoje u genomima ljudi, drugih [[primati|primata]], [[glodar]]a, [[slonovi|slonova]] i drugih, s nekim integracijama primata koje datiraju iz prije više od 40 miliona godina.<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=Nature |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref> Sekvence povezane sa ''[[Ebolavirus]]pm'' i ''[[Marburgvirus]]om'' (porodica ''[[Filoviridae]]'') pronađene su endogenizirane u genomima glodara, [[šišmiš]]a i [[torbari|torbara]], što ukazuje na to da virusi slični [[filovirus]]u doprinose germinativnim sekvencama u [[sisar]]skim lozama već desetinama miliona godina.<ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref> Mehanizam endogenizacije razlikuje se ovisno o tipu virusnog genoma. Za [[virusi s negativnim RNK lancem|ssRNK viruse]] kod životinja, kodirana [[reverzna transkriptaza]] elemenata genoma domaćina [[LINE-1]] može [[Trans-djelovanje|djelovati na]] [[citoplazma]]tske virusne [[iRNK]], putem "ciljno pripremljene" [[reverzna transkripcija|reverzne transkripcije]] (TPRT), mnogi rezultirajući EVE nose [[poliadenilacija|poli(A) repove]] i duplikacije na ciljnom mjestu u skladu s ovim putem. Međutim, nekim događajima integracije nedostaju ovi obilježja, što ukazuje na dodatne puteve.<ref name="Horie2010"/> [[dsRNA virusi]] nisu pogodni za TPRT, ali EVE izvedeni iz [[totivirus]]a široko su rasprostranjeni u genomima [[insekti|insekata]], što pokazuje da se endogenizacija dsRNK događa iako osnovni put nije okarakteriziran.<ref name="Huang2023">{{cite journal |last1=Huang |first1=Hai-Jian |last2=Li |first2=Yi-Yuan |last3=Ye |first3=Zhuang-Xin |title=Co-option of a non-retroviral endogenous viral element in planthoppers |journal=Nature Communications |year=2023 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1038/s41467-023-43186-2 |doi-access=free|pmid=37945658 |pmc=10636211 |bibcode=2023NatCo..14.7264H }}</ref> {{Plain image with caption|image=Formation and antiviral functions of NIRVS.png|upright=1.2|caption={{Center| Integracija neretrovirusnih [[RNK virus]]nih sekvenci ili NIRVS-a u ćeliju domaćina.}}|align=right|caption position=bottom}} Kod insekata, neretrovirusne integrirane RNK virusne sekvence '''(NIRVS)''' posebno su obogaćene u genomskim regijama naseljenim [[LTR retrotranspozon|LTR]] i [[Dugi isprekidani jedarni element |LINE]] retrotranspozonima, što ukazuje na to da ovaj mehanizam domaćina služi kao primarno sredstvo za endogenizaciju virusne RNK unutar germinativne linije. Kod [[komarci|komaraca]]''[[Aedes aegypti]]'' i ''[[Aedes albopictus]]'', NIRVS izvedeni iz virusa porodica ''[[Flaviviridae]]'' i ''[[Rhabdoviridae]]'' obilni su i proizvode [[Piwi-interagirajuća RNK|Piwi-interagirajuću RNK]] koja, izgleda, učestvuje u antivirusnoj odbrani.<ref>{{cite journal |last1=Palatini |first1=Umberto |last2=Miesen |first2=Pascal |last3=Carballar-Lejarazu |first3=Rebeca |last4=Ometto |first4=Lino |last5=Rizzo |first5=Elisa |last6=Tu |first6=Zhijian |last7=van Rij |first7=Ronald P. |last8=Bonizzoni |first8=Mariangela |title=Comparative genomics shows that viral integrations are abundant and express piRNAs in the arboviral vectors Aedes aegypti and Aedes albopictus |journal=BMC Genomics |year=2017 |volume=18 |issue=1 |doi=10.1186/s12864-017-3903-3 |doi-access=free |pmid=28676109 |pmc=5496407 |bibcode=2017BMCG...18..512P }}</ref> Iste ove virusne porodice su snažno prisutne kod insekata, ali su endogenizirane i kod drugih vrsta [[biljni virus|biljnih virusa]].<ref name="Chiba2011">{{cite journal |last1=Chiba |first1=Sotaro |last2=Kondo |first2=Hideki |last3=Tani |first3=Akio |last4=Saisho |first4=Daisuke |last5=Sakamoto |first5=Wataru |last6=Kanematsu |first6=Satoko |last7=Suzuki |first7=Nobuhiro |title=Widespread endogenization of genome sequences of non-retroviral RNA viruses into plant genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2011 |volume=7 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1002146 |pmid=21779172 |pmc=3136472 |doi-access=free}}</ref> Kod jednoćelijskih organizama kao što su [[dinoflagelate]], učestalost EVE [[korelacija|korelira]] među rodovima s obiljem LINE [[retroelement|retroelementa]] domaćina, a LINE-kodirane sekvence [[reverzna transkriptaza| reverzne transkriptaze]] javljaju se u neposrednoj genomskoj blizini mjesta insercije, što potvrđuje reverznu transkripciju vođenu retroelementima kao primarni mehanizam endogenizacije. Procesi [[popravka DNK|popravke DNK]] i koinfekcija s različitim virusima također mogu biti alternativni putevi.<ref name="Veglia2023">{{cite journal |last1=Veglia |first1=Alex J. |last2=Bistolas |first2=Kalia S. I. |last3=Vega Thurber |first3=Rebecca L. |title=Endogenous viral elements reveal associations between a non-retroviral RNA virus and symbiotic dinoflagellate genomes |journal=Communications Biology |year=2023|volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s42003-023-04917-9 |doi-access=free|pmid=37264063 |pmc=10235124}}</ref> ===DNK virusi=== Porodice DNK virusa prošle su kroz endogenizaciju različitim putevima. ''[[Hepadnaviridae]]'', koji su dijelom dvolančana, dijelom jednolančana kružna DNK (pdsDNK) i repliciraju se putem RNK međuprodukta, koristeći vlastitu reverznu transkriptazu, doveli su do endogenih elemenata kod [[ptice|ptica]], [[zmije|zmija]] i drugih [[kičmenjak]]a.<ref name="Gilbert2010">{{cite journal |last1=Gilbert |first1=Clement |last2=Feschotte |first2=Cedric |title=Genomic fossils calibrate the long-term evolution of hepadnaviruses |journal=PLOS Biology |year=2010 |volume=8 |issue=9|doi=10.1371/journal.pbio.1000495 |doi-access=free |pmid=20927357 |pmc=2950124}}</ref> Gotovo kompletan hepadnavirusni genom identificiran je na [[sinten|sintenskoj hromosomskoj]] poziciji u više ptičjih loza, datirajući endogenizaciju u [[mezozoik]]. Istraživači su koristili zajedničke hepadnavirusne elemente ovih loza, kako bi kalibrirali dugoročni [[molekularni sat]] za porodicu.<ref name="Suh2013">{{cite journal |last1=Suh |first1=Alexander |last2=Brosius |first2=Jürgen |last3=Schmitz |first3=Jürgen |last4=Kriegs |first4=Jan Ole |title=The genome of a Mesozoic paleovirus reveals the evolution of hepatitis B viruses |journal=Nature Communications |year=2013 |doi=10.1038/ncomms2798 |doi-access=free|pmid=23653203 |bibcode=2013NatCo...4.1791S }}</ref> ssDNA virusi ''[[Circoviridae]]'' i ''[[Parvoviridae]]'' kojima nedostaje reverzna transkriptaza također su endogenizirani kod sisara, po svemu sudeći putem popravka DNK.<ref name="Feschotte2"/> ====Biljke==== [[Datoteka:Plant pararetroviruses replication.png|thumb|330px|Replikacija kod ''Caulimoviridae''. Rijetko se fragmenti DNK endogeniziraju u biljni genom.<small>(right)</small> |class=skin-invert-image]] Široko rasprostranjena endogenizacija sekvenci ''[[Caulimoviridae]]'' i ''[[Geminiviridae]]'' uočena je u biljnim [[genom]]ima.<ref>{{cite journal |last1=Vassilieff |first1=Héléna |last2=Geering |first2=Andrew D. W. |last3=Choisne |first3=Nathalie |last4=Teycheney |first4=Pierre-Yves |last5=Maumus |first5=Florian |title=Endogenous Caulimovirids: Fossils, Zombies, and Living in Plant Genomes |journal=Biomolecules |date=2023-07-03 |volume=13 |issue=7 |page=1069 |doi=10.3390/biom13071069 |doi-access=free |pmc=10377300 |pmid=37509105 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Geering |first1=Andrew D. W. |last2=Choisne |first2=Nathalie |last3=Vezzulli |first3=Silvia |last4=Sharahskin |first4=Tanya |last5=Velasco |first5=Riccardo |last6=Quesneville |first6=Hadi |last7=Teycheney |first7=Pierre-Yves |title=Endogenous caulimovirid sequences are widespread in plant genomes |url=https://agritrop.cirad.fr/556017/1/document_556017.pdf }}</ref> Nijedan ne kodira [[integraza|integrazu]], tako da se integracija događa putem [[nelegitimne rekombinacije]] na prekidima dvostrukog lanca ili reverzne transkripcije.<ref name="Feschotte2"/> ''Caulimoviridae'' su jedinstveni po tome što, poput ''[[hepadnaviridae]]'', kodiraju vlastitu [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]]. Oni se [[replikacija virusa|repliciraju]] transkripcijom jedarnog [[minihromosom]]a u [[Baltimore klasifikacija|pregenomskom RNK]], koja se jednom u [[citoplazma|citoplatmi]] reverzno transkribira natrag u dsDNK unutar sklapajućih [[nukleokapsida]]. Ipak, integracija nije obavezan korak, ali kada [[genotoksičnost|genotoksično]] oštećenje uvede [[dvostruki prekid lanca]] u kružni virusni [[episom]], rezultirajuća linearizirana molekula izlaže slobodne krajeve dsDNK koje domaćin [[NHEJ]] ili [[Homologijom usmjeren popravak|HDR]] prepoznaju kao supstrate za popravak, što dovodi do [[nelegitimna rekombinacija|nelegitimne rekombinacije]] i endogenizacije kroz više mogućih puteva osim RT.<ref>{{cite journal |last1=Chabannes |first1=Matthieu |last2=Baurens |first2=Franc-Christophe |last3=Duroy |first3=Pierre-Olivier |last4=Bocs |first4=Stéphanie |last5=Vernerey |first5=Marie-Stéphanie |last6=Rodier-Goud |first6=Marguerite |last7=Barbe |first7=Valérie |last8=Gayral |first8=Philippe |last9=Iskra-Caruana |first9=Marie-Line |title=Three infectious viral species lying in wait in the banana genome |journal=Journal of Virology |volume=87 |issue=15 |pages=8624–8637 |date=August 2013 |doi=10.1128/JVI.00899-13 |pmid=23720724 |pmc=3719817 |url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.00899-13 |access-date=18 June 2026 }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021"/> ''Geminiviridae'' ne kodiraju reverznu transkriptazu i repliciraju svoje genome [[jednolančana DNK|ssDNK]] putem kružne replikacije u jedru. Isto hvatanje lineariziranih episoma posredovano [[popravka DNK|popravkom DNK]] ili procesi posredovani [[transpozon]]ima pokreću njihovu endogenizaciju, pri čemu se smatra da domen [[HUH-oznake|HUH endonukleaze]] replikacijskog inicijacije proteina Rep/AC1 dodatno olakšava pristup genomu domaćina. <ref name="KatjaGemini">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Iskra-Caruana |first2=Marie-Line Iskra-Caruana |first3=Yuji |last3=Kishima|title=Editorial: DNA virus and host plant interactions from antagonism to endogenization |journal=Frontiers in Plant Science |year=2022 |volume=13 |doi=10.3389/fpls.2022.1014516 |doi-access=free |pmid=36119616 |pmc=9493344 |bibcode=2022FrPS...1314516R }}</ref> Endogene geminivirusne sekvence identificirane su u biljnoj filogeniji kod ''[[Nicotiana]]'', [[Jam (povrće)|jam]], [[jabuka]], zelene salate, [[Populus trichocarpa|topole]] i [[Coffea canephora|kahve]], između ostalih.<ref name="GeminiLargeSurvey">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Vikas |last2=Lefeuvre |first2=Pierre |last3=Roumagnac |first3=Philippe |last4=Filloux |first4=Denis |last5=Teycheney |first5=Pierre-Yves |last6=Martin |first6=Darren P. |last7=Maumus |first7=Florian |title=Large-scale survey reveals pervasiveness and potential function of endogenous geminiviral sequences in plants |journal=Virus Evolution |year=2020 |volume=6 |issue=2 |doi=10.1093/ve/veaa071 |doi-access=free |pmid=33391820 |pmc=7758297}}</ref> Budući da biljkama nedostaje stroga [[diferencijacija klica i soma|diferencijacija klica/soma]], njihove [[meristem]]ske ćelije ostaju [[pluripotentnost|pluripotentne]] i mogu dati povod za [[tkivo]] koje proizvodi [[gamet]]e. Stoga [[infekcija]] u pravom razvojnom kontekstu može stvoriti nasljedne sekvence bez da virus nužno treba tipičan mehanizam endogenizacije kroz germinativnu liniju, što se smatra objašnjenjem veće relativne raznolikosti nrEVE-a (neretrovirusnih [[endogeni virusni elemenatu|endogenih virusnih elemenata]]) u biljnim genomima.<ref>{{cite journal |last1=Staginnus |first1=Christina |last2=Richert-Pöggeler |first2=Katja R. |title=Endogenous pararetroviruses: two-faced travelers in the plant genome|journal=Trends in Plant Science |year=2006 |volume=11 |issue=10 |pages=485–491 |doi=10.1016/j.tplants.2006.08.008 |pmid=16949329 |bibcode=2006TPS....11..485S |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S136013850600224X|url-access=subscription }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Vijverberg |first2=Kitty |last3=Alisawi |first3=Osamah |last4=Chofong |first4=Gilbert N. |last5=Heslop-Harrison |first5=J. S. |last6=Schwarzacher |first6=Trude |title=Participation of multifunctional RNA in replication, recombination and regulation of endogenous plant pararetroviruses (EPRVs) |journal=Frontiers in Plant Science |year=2021 |doi-access=free|volume=12 |doi=10.3389/fpls.2021.689307 |pmid=34234799 |pmc=8256270 |bibcode=2021FrPS...1289307R }}</ref><ref name="Chiba2011"/> === Gigantski virusi === [[Slika:2024.01.08.574619.Fig5r.png|thumb|Događaji endogenizacije gigantskog virusa koreliraju s prisustvom [[5-metilcitozin]]a u [[eukarioti]]ma.|class=skin-invert-image|338px]] [[Gigantski virus]] ''[[nucleocytoviricota]]'' može se endogenizirati u [[eukariot]] skegenome domaćina, što je naizgled slučajna pojava nakon [[virusna bolest|infekcije]], kao i kod drugih neretrovijalnih endogenizacijskih događaja.<ref name="VT2020">{{cite web |title=Lurking in genomic shadows: How giant viruses fuel the evolution of algae |work=Phys.org |publisher=Virginia Tech |date=November 18, 2020 |url=https://phys.org/news/2020-11-lurking-genomic-shadows-giant-viruses.html}}</ref><ref name="Sarre2024">{{cite journal |last1=Sarre |first1=Luke A. |last2=Kim |first2=Iana V. |last3=Ovchinnikov |first3=Vladimir |last4=Olivetta |first4=Marine |last5=Suga |first5=Hiroshi |last6=Dudin |first6=Omaya |last7=Sebé-Pedrós |first7=Arnau |last8=de Mendoza |first8=Alex |title=DNA methylation enables recurrent endogenization of giant viruses in an animal relative |journal=Science Advances |year=2024 |volume=10 |issue=28 |doi=10.1126/sciadv.ado6406 |pmid=38996012 |pmc=11244446 |bibcode=2024SciA...10O6406S }}</ref><ref name="Mckeown2025">{{cite journal |last1=Mckeown |first1=Dean |last2=Cormier |first2=Alexandre |last3=Schroeder |first3=Declan |last4=Couloux |first4=Arnaud |last5=Tadrent |first5=Nachida |last6=Cock |first6=J. Mark |last7=Corre |first7=Erwan |title=Multiple, diverse endogenous giant virus elements within the genome of a brown alga |journal=Virus Evolution |year=2025 |volume=11 |issue=1|doi=10.1093/ve/veaf009 |pmid=40061209 |pmc=11890097 |url=https://academic.oup.com/ve/article/11/1/veaf009/8045376}}</ref> Izuzetak od ovoga su virusi ''[[Phycodnaviridae]]'', koji kodiraju [[rekombinaciju specifičnu za mjesto|integrazne rekombinaze]] i slijede [[lizogeni]] [[životni ciklus virusa|životni ciklus]] unutar [[smeđih algi]].<ref name="Mckeown2025"/> [[Epigenetičko]] [[Utišavanje gena|utišavanje]] endogenizirane virusne DNK može smanjiti troškove [[Fitnes (biologija)|fitnes]] za domaćina, pri čemu [[5-metilcitozin]] [[metilacija DNK]] služi kao primarni mehanizam u eukariotskim lozama koje zadržavaju 5mC. Njihove sekvence imaju tendenciju da budu hipermetilirane, a eksperimentalno uklanjanje 5mC je dovoljno za reaktivaciju virusne [[transkripcije gena]].<ref name="Sarre2024"/> Tamo gdje 5mC nedostaje, [[metilacija histona]] može imati ekvivalentnu funkciju, kao što je uočeno kod EsV-1 ''[[Ectocarpus]]'' [[provirusa]].<ref name="Sarre2024"/><ref name="Mckeown2025"/> Shodno tome, endogenizacije gigantskih virusa kod eukariota se prvenstveno nalaze u lozama s ovim mehanizmima. S druge strane, čini se da gigantski virusi nose protumjere protiv utišavanja, uključujući virusno kodirane [[DNK metiltransferaze]] (DNMT) i [[demetilaze|histonske demetilaze]] koje mogu zaštititi endogenizirane viruse od [[hromatin]]a domaćina.<ref name="Jivaji2025">{{cite journal |last1=Jivaji |first1=Abdeali M. |last2=Karki |first2=Sangita |last3=Franken |first3=Emma |last4=Erazo-Garcia |first4=Maria P. |last5=Barth |first5=Zach K. |last6=Aylward |first6=Frank O. |title=Giant endogenous viral elements in the genome of the model protist Euglena gracilis reveal past interactions with giant viruses |journal=Journal of Virology |year=2025 |volume=99 |issue=9 |doi=10.1128/jvi.00713-25 |pmid=40856505 |pmc=12455990 }}</ref> Nakon endogenizacije, virusna sekvenca može proći kroz progresivnu genomsku eroziju. [[Splajsosom]]ski [[intron]]i akumuliraju se u virusnim genima, [[transpozabilni element]]i napadaju umetnutu regiju, a osnovni virusni geni mogu se izgubiti ili duplicirati putem [[hromosomski rearanžman|hromosomskih preuređenja]].<ref name="Moniruzzaman2020">{{cite journal |last1=Moniruzzaman |first1=Mohammad |last2=Weinheimer |first2=Alaina R. |last3=Martinez-Gutierrez |first3=Carolina A. |last4=Aylward |first4=Frank O. |title=Widespread endogenization of giant viruses shapes genomes of green algae |journal=Nature |year=2020 |volume=588 |issue=7836 |pages=141–145 |doi=10.1038/s41586-020-2924-2 |pmid=33208937 |bibcode=2020Natur.588..141M |url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2924-2|url-access=subscription }}</ref><ref name="Jivaji2025"/> Zadržani geni pokazuju visok [[omjer Ka/Ks]] u poređenju sa slobodnoživućim homolozima, dok se [[intron]]i i [[geni koji kodiraju proteine]] mogu dijeliti sa bočnim genomskim regijama i mogu dovesti do postepene asimilacije putem [[prirodno odabiranje|negativne selekcije]].<ref name="Moniruzzaman2020"/> Uprkos tome, količina [[lateralni transfer gena|lateralno prenesenog]] genetičkog materijala (LGT) endogenizacijom gigantskih virusa kod eukariota (kao što su u rodu ''[[Amoebidium]]'')<ref>{{cite web |title=Biologists Find Ancient Giant Virus Insertions in Genome of Unicellular Parasite |url=https://www.sci.news/genetics/ancient-giant-virus-insertions-amoebidium-appalachense-genome-13104.html |website=Sci.News |date=2024-07-16 |access-date=2026-05-24 }}</ref> može postati potencijalni izvor evolucijskih novosti, baš kao i kod češće endogeniziranih virusa. Gigantski [[endogeni virusni elementi]] (GEVE) identificirani su izvan svojih endogenih virusnih regija, a istovremeno pokazuju normalne obrasce [[metilacija]], a vjerovatno su ih njihovi domaćini domesticirali.<ref name="Sarre2024"/> Proučavanje endogenizacije gigantskih virusa, u kombinaciji s njihovim jedinstvenim svojstvima, pomoglo je da se potvrdi hipoteza o [[virusna eukariogeneza| virusnoj eukariogenezi]].<ref name="Forterre2021">{{cite journal |last1=Forterre |first1=Patrick |last2=Gaïa |first2=Morgan |title=Giant DNA viruses make big strides in eukaryote evolution |journal=Cell Host and Microbe |year=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=152–154 |doi=10.1016/j.chom.2021.01.008 |pmid=33571441 |url=https://www.cell.com/cell-host-microbe/fulltext/S1931-3128(21)00038-X}}</ref> ====Virofagi==== [[Virofagi]] su mali dsDNK virusi koji [[parazit]]iziraju gigantske viruse. Genomi virofaga mogu proći endogenizaciju u genome jednoćelijskih [[eukariot]]a, a zatim se reaktivirati nakon infekcije gigantskim virusom, čime se pruža oblik inducibilne [[intrinzična imunost|antivirusne odbrane]].<ref name="FischerHackl2016">{{cite journal |last1=Fischer |first1=Matthias G. |last2=Hackl |first2=Thomas |title=Host genome integration and giant virus-induced reactivation of the virophage mavirus |journal=[[Nature]] |year=2016 |volume=540 |issue=7632 |pages=288–291 |doi=10.1038/nature20593 |pmid=27929021 |bibcode=2016Natur.540..288F |url=https://www.nature.com/articles/nature20593|url-access=subscription }}</ref> Oni kodiraju [[integraza|integrazu]] srodnu onima kod Polintonovih elemenata, integracija nije specifična za mjesto i može se dogoditi u [[jedarni genom|jedarnom genomu]] njihovog domaćina na različitim [[hromosom]]skim pozicijama, gdje proizvode tihe [[provirus|provirofage]].<ref name="Koslova2024">{{cite journal |last1=Koslová |first1=Anna |last2=Hackl |first2=Thomas |last3=Fischer |first3=Matthias G. |title=Endogenous virophages are active and mitigate giant virus infection in the marine protist Cafeteria burkhardae |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=2024 |volume=121 |issue=11 |doi=10.1073/pnas.2314606121 |doi-access=free |pmid=38446847 |pmc=10945749 |bibcode=2024PNAS..12114606K }}</ref> Neki virofagi nose drugi [[enzim]] za integraciju, [[tirozin]]sku [[rekombinaza|rekombinazu]], što ukazuje na nezavisno sticanje kapaciteta integracije kroz loze.<ref name="Hackl2021">{{cite journal |last1=Hackl |first1=Thomas |last2=Duponchel |first2=Sarah |last3=Barenhoff |first3=Karina |last4=Weinmann |first4=Alexa |last5=Fischer |first5=Matthias G. |title=Virophages and retrotransposons colonize the genomes of a heterotrophic flagellate |journal=eLife |year=2021 |volume=10 |doi=10.7554/eLife.72674 |doi-access=free |pmid=34698016 |pmc=8547959 }}</ref> ==Ishod== {{Glavni|Endogeni virusni element|Smeća DNK}} {{Plain image with caption|image=Arc viral capsid.png|caption={{center| Kapsida gena virusnog [[Grupno-specifični antigen|gag]] porijekla koji proizvodi protein [[regulirani protein citoskeleta|Arc]].<ref>{{cite magazine |last=Yong |first=Ed |title=Brain Cells Can Share Information Using a Gene That Came From Viruses |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |magazine=The Atlantic |date=2018-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112231808/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |archive-date=2018-01-12 }}</ref>}}|upright=0.7|align=left|caption position=bottom}} Endogenization of viral elements typically creates [[non-coding DNA|non-functional relics]] that accumulate mutations and persist by [[Genetic drift|neutral drift]], with their original coding capacity eroded.<ref name="Holmes2011"/><ref name="Katzourakis2010"/> Their persistence of for tens or hundreds of millions of years may, in most cases, reflect the absence of a strong selection to actively remove them rather than a utility to the host. Still, a subset have been [[exaptation|exapted]] for host functions. Most currently known cases of this are of retroviral origin, although, for example, endogenous [[bornavirus]]-like [[nucleoproteins]] have been proposed to interfere with replication of exogenous bornaviruses, putting them forward as a form of inheritable antiviral immunity created by past infections.<ref name="Feschotte2"/><ref name="Horie2010"/> [[File:Koala (3338476021) (cropped).jpg|thumb|[[KoRV]] podtip A nedavno je endogeniziran kod koala prije otprilike 50.000 godina i smatra se [[onkogen]]im.ref>{{cite web |title=What Happens When a Virus Becomes a Permanent Part of Your Genome? |url=https://www.illumina.com/company/about-us/corporate-social-responsibility/news-feed.html?mid=1245761 |website=Illumina |publisher=Illumina, Inc. |date=2024-01-11 |access-date=2026-06-16 }}</ref>]] ===Koopcija=== Mali broj EVE sačuvan je [[swlekcija|pozitivnom selekcijom]] i "pripitomljen" za nove funkcije domaćina, u procesu [[eksaptacija]], transformirajući virusne sekvence u transkripcijski aktivne dijelove ćelijske fiziologije ćelije domaćina.<ref name="Amanda">{{cite journal|last1=Lopes da Silva|first1=Amanda|last2=Luiz Miranda Guedes|first2=Bruno|title=Beyond pathogens: the intriguing genetic legacy of endogenous retroviruses in host physiology |journal=Frontiers in Cellular and Infection Microbiology |year=2024 |volume=14 |doi=10.3389/fcimb.2024.1379962 |doi-access=free |pmid=38655281 |pmc=11035796 }}</ref> Ovaj [[fenomen]] može se javiti čak i [[konvergentna evolucija|konvergentno]] među vrstama; retrovirusni [[Env (gen)|geni omotača]], uhvaćeni u odvojenim endogenizacijskim događajima u [[klicin list|germlinojama]], [[glodari|glodara]] i drugih sisara, više puta su kooptirani da obavljaju istu ulogu [[ćelijska fuzija| ćelijske fuzije]] u razvoju [[placenta|posteljice]], uprkos tome što ne dijele zajedničko retrovirusno porijeklo.<ref name="Shimode2023">{{cite journal |last1=Shimode |first1=Sayumi |title=Acquisition and Exaptation of Endogenous Retroviruses in Mammalian Placenta |journal=Biomolecules |year=2023 |volume=13 |issue=10|doi=10.3390/biom13101482 |doi-access=free |pmid=37892164 |pmc=10604696}}</ref> Još jedan značajan primjer je [[aktivnošću regulirani protein povezan s citoskeletom]] (Arc), vjerovatno koopcija izvedena iz ''[[Metaviridae]]'', koja ima važnu ulogu u komunikaciji između [[neuron]]a putem [[kapsida]] kod [[tetrapoda]], ali je također imala [[homologija sekvence|homologe]] otkrivene u genomima [[insekti|insekata]], gdje je stečena nezavisno, vjerovatno iz istog drevnog izvora.<ref>{{cite journal |last1=Sibarov |first1=Dmitry A. |last2=Tsytsarev |first2=Vassiliy |last3=Volnova |first3=Anna |last4=Vaganova |first4=Anastasia N. |last5=Alves |first5=Janaina |last6=Rojas |first6=Legier |last7=Sanabria |first7=Priscila |last8=Ignashchenkova |first8=Alla |last9=Savage |first9=Elton D. |last10=Inyushin |first10=Mikhail |title=Arc protein, a remnant of ancient retrovirus, forms virus-like particles, which are abundantly generated by neurons during epileptic seizures, and affects epileptic susceptibility in rodent models |journal=Frontiers in Neurology |volume=14c |date=7 July 2023 |doi=10.3389/fneur.2023.1201104 |doi-access=free |pmid=37483450 |pmc=10355128 }}</ref> ===Bolest=== Aberantna reaktivacija [[Utišavanje gena|utišanih]] EVE-ova povezana je s autoimunim i upalnim stanjima kod kičmenjaka, iako utvrđivanje određene uzročnosti ostaje izazov u [[medicinsko istraživanje|medicinskim istraživanjima]].<ref name="Holmes2011"/><ref>{{cite journal |last=Stetson |first=Daniel B. |title=Endogenous retroelements and autoimmune disease |journal=Current Opinion in Immunology |date=10 October 2012 |volume=24 |issue=6 |pages=692–697 |doi=10.1016/j.coi.2012.09.007 |pmid=23062469 |pmc=4005353 }}</ref> Neki [[HERV]]-i mogu sporadično proizvoditi retrovirusne RNK i proteine koji angažiraju [[receptor prepoznavanja obrazaca|receptore za prepoznavanje obrazaca]], izazivajući [[upalni odgovor]]. [[HERV-W]]-izvedeni [[Env (gen)|env proteini]] predloženi su kao biomarker progresije [[multipla skleroza|multiple skleroze]],<ref>{{cite journal |last1=Ruberto |first1=S. |last2=Domínguez-Mozo |first2=M. I. |last3=García-Martínez |first3=M. A. |last4=Cossu |first4=D. |last5=Sechi |first5=L. A. |last6=Alvarez-Lafuente |first6=R. |title=Immune response profiling of HERV-W envelope proteins in multiple sclerosis: potential biomarkers for disease progression |journal=Frontiers in Immunology |year=2025 |volume=15 |doi=10.3389/fimmu.2024.1505239 |doi-access=free |pmid=39850873 |pmc=11754046 }}</ref> dok je ekspresija [[HERV-K]] okvirno povezana s pogoršanjem [[neurodegeneracije]] kod pacijenata s [[amiotrofna lateralna skleroza|amiotrofnom lateralnom sklerozom]].<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Wenxue |last2=Lee |first2=Myoung-Hwa |last3=Henderson |first3=Lisa |last4=Tyagi |first4=Richa |last5=Nath |first5=Avindra |title=Human endogenous retrovirus-K contributes to motor neuron disease |journal=Science Translational Medicine |date=30 September 2015 |volume=7 |issue=307 |pages=307ra153 |doi=10.1126/scitranslmed.aac8201 |pmid=26424568 |pmc=6344353 }}</ref> Ipak, ostaje neizvjesno da li sporadična reaktivacija HERV-ova aktivno doprinosi patogenezi bolesti ili njihova prekomjerna ekspresija jednostavno odražava ukupne promjene u ćelijskim transkripcijskim faktorima koje se javljaju pod izmijenjenim fiziološkim uslovima oboljelih pacijenata.<ref name="Stoye2012"/> ==Historija== Krajem 1950-ih, [[Howard Temin]] primijetio je da ćelije transformisane [[Rousov sarkomski virus| Rousovim sarkomskim virusom]] zadržavaju nasljedna izmijenjena svojstva u odsustvu detektabilnog virusa, što je dovelo do hipoteze da se retrovirusni genomi reverzno transkribuju u DNK i stabilno integrišu u [[hromosom]]e domaćina kao DNK [[provirus]]i.<ref name="Weiss2006">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=The discovery of endogenous retroviruses |journal=Retrovirology |year=2006 |volume=3 |doi=10.1186/1742-4690-3-67 |pmid=17018135 |pmc=1617120 |doi-access=free}}</ref><ref name="Weiss2013">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=On the concept and elucidation of endogenous retroviruses |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |year=2013 |volume=368 |issue=1626 |doi=10.1098/rstb.2012.0494 |pmid=23938757 |pmc=3758183}}</ref> Ovo tumačenje nije prihvaćeno sve do otkrića reverzne transkriptaze u retrovirusnim česticama 1970., istovremeno dokazujući provirusni model i pružajući osnovu za endogenizaciju. Za ovo otkriće, Temin, [[David Baltimore|Baltimore]] i [[Renato Dulbecco|Dulbecco]] su 1975. godine dobili [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu| Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]].<ref name="Baltimore1970">{{cite journal |last=Baltimore |first=David |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of RNA tumour viruses |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1209–1211 |doi=10.1038/2261209a0 |pmid=4316300 |bibcode=1970Natur.226.1209B}}</ref><ref name="TeminMizutani1970">{{cite journal |last1=Temin |first1=Howard M. |last2=Mizutani |first2=Satoshi |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of Rous sarcoma virus |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1211–1213 |doi=10.1038/2261211a0 |pmid=4316301 |bibcode=1970Natur.226.1211T}}</ref> Kasnije je pokazano da [[endogen]]e provirusne sekvence kod ikikoši maju Mendelovsko nasljeđivanje, analogne elemente koji su brzo pronađeni kod sisara. "Endogena" priroda otkrivena je kada su neinficirane kulture [[mišji embrionalni fibroblasti|embrionalnih fibroblasta]] tretirane sa [[bromodeoksiuridin]]om, koji oslobađa utišavanje gena uzrokovano metilacijom DNK, i proizvodi čestice [[mišji virus tumora dojke|MMTV]].<ref name="Weiss2013"/> Naknadno se pretpostavljalo da je endogenizacija isključiva za retroviruse. Godine 1975., [[Viktor Ždanov]] predložio je puteve kroz koje bi se neretrovirusni geni mogli endogenizirati, što je mnogo kasnije ilustrovano 2004. godine otkrićem sekvenci izvedenih iz flavivirusa endogeniziranih unutar komarca ''[[Aedes aegypti]]''.<ref name="Crochu2004">{{cite journal |last1=Crochu |first1=Stéphane |last2=Cook |first2=Shelley |last3=Attoui |first3=Houssam |last4=Charrel |first4=Rémi N. |last5=Belhouchet |first5=Mourad |last6=de Lamballerie |first6=Xavier |title=Sequences of flavivirus-related RNA viruses persist in DNA form integrated in the genome of ''Aedes spp.'' mosquitoes |journal=Journal of General Virology |year=2004 |volume=85 |issue=7 |pages=1971–1980 |doi=10.1099/vir.0.79850-0 |pmid=15218177}}</ref> Oni su kategorizirani kao [[endogeni virusni elementi]] i od tada su identificirani u sve većem broju životinjskih i biljnih genoma, proizašlih iz svih glavnih [[baltimore klasifikacija|klasifikacija virusa]].<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=[[Nature]] |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref><ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref><ref name="Tarlinton2006">{{cite journal |last1=Tarlinton |first1=Rachael E. |last2=Meers |first2=Joanne |last3=Young |first3=Paul R. |title=Retroviral invasion of the koala genome |journal=Nature |year=2006 |volume=442 |issue=7098 |pages=79–81 |doi=10.1038/nature04841 |pmid=16823452 |bibcode=2006Natur.442...79T }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Koala retrovirus]] * [[Endogeni pjenasti virusi]] * [[Paleovirologija]] * [[Sincitin]] * [[Transpozibilni element]] * [[Dugo isprekidani nuklearni element]] * [[Simbiogeneza]] * [[Viruform]] ==Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija: Virologija]] [[Kategorija: Endogeni retrovirusi]] [[Kategorija: Virusi]] [[Kategorija: Evolucijska biologija]] [[Kategorija: Istraživanje virusa]] [[Kategorija: Mikrobiološki termini]] [[Kategorija: Mikrobiologija]] [[Kategorija: Endosimbiotski događaji]] [[Kategorija: Virusni geni]] [[Kategorija: Biološki koncepti]] kkjslokal3fi6c8xvb6xoiy6te1misu 3925590 3925589 2026-09-20T09:00:45Z Bjegunac 185892 /* Retrovirusi */ 3925590 wikitext text/x-wiki [[File:Retroviral endogenization.png|thumb|{{center|Endogenizacija dovodi do [[vertikalni transfer|vertikalnog prijenosa]] virusne [[DNK]].}}|400px|class=skin-invert-image]] '''Endogenizacija''' je evolucijski proces kojim se virusni genetički materijal stabilno integrira u [[klicin list|klicinu liniju]] [[organizam domaćina| organizma domaćina]] i nasljeđuje ga potomstvo putem [[Mendelovsko nasljeđivanje|Mendelovskog nasljeđivanja]]. Integrirane sekvence postaju [[endogeni virusni elementi]], što obuhvata sve nasljedne sekvence izvedene iz virusa, bez obzira na tip virusa.<ref name="Katzourakis2010">{{cite journal |last1=Katzourakis |first1=Aris |last2=Gifford |first2=Robert J. |title=Endogenous viral elements in animal genomes |journal=PLOS Genetics |year=2010 |volume=6 |issue=11 |doi-access=free |doi=10.1371/journal.pgen.1001191 |pmid=21124940 |pmc=2987831 }}</ref> U suštini, uspješan endogenizacijski događaj može transformirati ono što je bio [[egzogen]]i [[patogen]] u fiksnu, nasljednu komponentu genoma domaćina. Ovo može imati širok spektar posljedica unutar domaćina ili može uopće ne imati neželjenu DNK. Molekularni mehanizmi koji pokreću ovaj proces variraju među tipovima virusa i domaćina. Češće se može dogoditi direktnom upotrebom [[integraza]] ili drugim sredstvima, kao što je slučajno preuzimanje puteva [[popravka DNK|popravke DNK]] domaćina.<ref name="Feschotte2">{{cite journal |last1=Feschotte |first1=Cedric |last2=Gilbert |first2=Clement |title=Endogenous viruses: insights into viral evolution and impact on host biology |journal=Nature Reviews Genetics |year=2012|volume=13 |issue=4 |pages=283–296 |doi=10.1038/nrg3199 |pmid=22421730 |url=https://www.nature.com/articles/nrg3199 }}</ref> [[Retrovirusi]] su najčešći izvor endogenizacije, jer je [[genom]]ska integracija obavezan korak u replikaciji takvih virusa i mogu stvoriti [[endogen]]e retroviruse. Ipak, svaka kategorija [[eukariot]]skih virusa može doprinijeti germinativnim linijama domaćina sa svojim sekvencama DNK, uključujući RNK viruse bez obavezne DNK faze u njihovom [[životni ciklus|životnom ciklusu]].<ref name="Aiewsakun2015">{{cite journal |last1=Aiewsakun |first1=Pakorn |last2=Katzourakis |first2=Aris |title=Endogenous viruses: connecting recent and ancient viral evolution |journal=Virology |year=2015 |volume=479-480 |issue=5 |pages=26–37 |doi=10.1016/j.virol.2015.02.011 |pmid=25771503}}</ref> ==Kriteriji== Endogenizacija u [[Višećelijski organizam|višećelijskom životu]] obično zahtijeva da se virusna integracija dogodi u [[klicin list|germinativnoj ćeliji]], kao što je [[spermatozoid]] ili [[jajna ćelija]], ili u ranom [[embrio]]nu prije nego što se [[Somatska ćelija|somatske]] i germinativne loze razdvoje, tako da se virusna sekvenca prenese na sve ćelije rezultirajućeg organizma i postane dostupna za [[vertikalni prijenos]].<ref>{{cite web |title=Koala study reveals clues about origins of the human genome |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/11/141106132315.htm |website=ScienceDaily |publisher=Institute for Genomic Biology, University of Illinois at Urbana-Champaign |date=6 November 2014 |access-date=30 May 2026 }}</ref> Integracija u normalne somatske ćelije, bez obzira na to koliko je raširena tokom akutne infekcije, neće proizvesti nasljedni endogeni virus kod [[životinja]], ali može u drugim [[carstvo (biologija)|carstvima]].<ref name="Katzourakis2010"/><ref name="Feschotte2"/> Budući da su zametne ćelije brojčano mala i često fizički izolovana meta, integracija zametne linije je izuzetno rijetka u odnosu na [[infekcija|infekciju]], jer se čini da mnogi endogeni virusni elementi (EVE) potiču od pojedinačnih drevnih događaja integracije, a ne od ponovljenih nezavisnih endogenizacija.<ref name="Holmes2011">{{cite journal |last=Holmes |first=Edward C. |title=The evolution of endogenous viral elements |journal=Cell Host and Microbe |year=2011 |volume=10 |issue=4 |pages=368–377 |doi=10.1016/j.chom.2011.09.002 |pmid=22018237 |pmc=7172163}}</ref> Nakon što se endogenizira kao [[heterozigotna]] insercija u jednoj individui, EVE je podložan istim silama kao i svaki novi [[alel]]. Neutralni ili samo blago štetni EVE mogu prijeći na [[fiksaciju (populacijska genetika)|fiksaciju]], dok se oni korisni mogu širiti [[prirodnom selekcijom|selekcijom]].<ref name="Holmes2011"/><ref name="Feschotte2"/> ==Mehanizam== ===Retrovirusi=== [[Slika:Reverse transcriptase 3KLF labels.png|400px|caption={{Center|[[Reverzna transkriptaza]] virusa [[HIV-1]] }}|align=right|caption position=bottom}} {{Glavni|Endogeni retrovirus}} [[Retrovirusi]] [kodon|kodiraju]] [[Reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]], koja pretvara RNK genom u dvolančanu DNK, i [[integraza|integrazu]], koja ubacuje tu DNK u [[hromosom]] domaćina kao [[provirus]]. Budući da je integracija obavezni korak u replikaciji retrovirusa, povremena integracija germinativne linije normalna je karakteristika retrovirusne biologije, što [[endogeni retrovirus|endogene retroviruse]] (ERV) čini najzastupljenijom klasom EVE u genomima kičmenjaka,<ref name="Stoye2012">{{cite journal |last=Stoye |first=Jonathan P. |title=Studies of endogenous retroviruses reveal a continuing evolutionary saga |journal=Nature Reviews Microbiology |year=2012|volume=10 |issue=6 |pages=395–406 |doi=10.1038/nrmicro2783 |pmid=22565131}}</ref> uključujući ljude gdje [[HERV]]i čine otprilike 8% [[ljudski genom|ljudskog genoma]].<ref>{{cite journal |last1=Stein |first1=Richard A. |last2=DePaola |first2=Rosalie V. |title=Human endogenous retroviruses: our genomic fossils and companions |journal=Physiological Genomics |year=2023 |volume=55 |issue=6 |pages=249–258 |doi=10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |pmid=37154499 |url=https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |doi-access=free |access-date=2026-06-22 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |last=Burn |first=Aidan |title=Humans are 8% virus – how the ancient viral DNA in your genome plays a role in human disease and development |url=https://theconversation.com/humans-are-8-virus-how-the-ancient-viral-dna-in-your-genome-plays-a-role-in-human-disease-and-development-192322 |website=The Conversation |date=2022-10-18 |access-date=2026-05-22 }}</ref> ====LTR datiranje==== Kada se [[dugo terminalno ponavljanje|LTR]] [[retrovirus]] endogenizira, i 5′ i 3′ LTR iz istog kalupa potiču iz jedne runde reverzne transkripcije i identični su.<ref name="MartinsVillesen2011">{{cite journal |last1=Martins |first1=Hugo |last2=Villesen |first2=Palle |title=Improved Integration Time Estimation of Endogenous Retroviruses with Phylogenetic Data |journal=PLOS ONE |year=2011 |volume=6 |issue=3 |doi=10.1371/journal.pone.0014745 |doi-access=free |pmid=21394200 |pmc=3048862 |bibcode=2011PLoSO...614745M }}</ref> Nakon što se fiksiraju u germinativnoj liniji, dvije LTR kopije akumuliraju mutacije nezavisno, evoluirajući kao [[paralog|paralozi]] neutralnom brzinom supstitucije genoma domaćina. Divergencija koja se akumulira između njih može pomoći u procjeni vremena endogenizacije.<ref name="MartinsVillesen2011"/><ref name="Antoinette">{{cite journal |last1=Van der Kuyl|first1=Antoinette Cornelia |title=Mutation Rate Variation and Other Challenges in 2-LTR Dating of Primate Endogenous Retrovirus Integrations |journal=Journal of Molecular Evolution |year=2024 |volume=93 |issue=1 |pages=62–82 |doi=10.1007/s00239-024-10225-5 |pmid=39715846 |url=https://pure.amsterdamumc.nl/en/publications/f132d843-42b5-41dc-8df4-fe5aca1d0752 }}</ref> :<math>T = \frac{D}{2\mu}</math> Vrijeme <math>T</math>, gdje je <math>D</math> [[Jukes-Cantorov model|Jukes-Cantor]] divergencija [[nukleotid]]a između 5′ i 3′ LTR-ova, <math>\mu</math> je stopa [[neutralna mutacija|neutralne mutacije]] po mjestu godišnje za vrstu domaćina, a faktor uzima u obzir divergenciju koja se akumulira nezavisno na obje LTR grane.<ref name="Shao2025">{{cite journal |last1=Jiang |first1=Ruqi |last2=Zhou |first2=Jingjun |last3=Liu |first3=Yue |last4=Zhou |first4=Guanjin |last5=Fan |first5=Dongdong |last6=Xiang |first6=Lixin |last7=Chen |first7=Ye |last8=Shao |first8=Jianzhong |title=Endogenous Retroviruses in Host-Virus Coevolution: From Genomic Domestication to Functional Innovation |journal=Genes |year=2025 |volume=16 |issue=8 |doi=10.3390/genes16080964 |doi-access=free |pmid=40870012 |pmc=12386078}}</ref> Nevertheless, other factors such as differential [[CpG dinucleotide]] depletion may cause ERV families in the same host to evolve at different rates.<ref name="Antoinette"/> Za ERV lokuse koje dijele vrste, nezavisno utvrđena vremena divergencije između loza koje dijele lokus mogu kalibrirati [[mutacijska stopa|stopu mutacije]] za svaku LTR odvojeno, umjesto pretpostavke jedne fiksne stope za obje. :<math>T_{\text{integration}} = \frac{D_{5'-3'}}{r_{5'} + r_{3'}}</math> Gdje je <math>D_{5'-3'}<math> Jukes-Cantorova [[genetička divergencija|divergencija]] između LTR-ova, a <math>r_{5'}<math>r_{3'}<math>su odvojeno procijenjene stope supstitucije za 5′ i 3′ LTR [[ortolog]]e, skalirane divergencijom grana [[filogenetsko stablo|filogenetska]]. 3′ LTR obično se mijenja nešto brže od 5′ zbog različitih [[selekcijski pritisak|selekcijskih pritisaka]] na svakom kraju [[lokus (genetika)|lokusa]], u skladu s ulogom 5′ LTR-a kao virusnog [[promotor (genetika)|promotora]] u transkripcijski aktivnim elementima.<ref name="Annasophie">{{cite arXiv |last1=Fiston-Lavier |first1=Anna-Sophie |last2=Quesneville |first2=Hadi |title=Transposable element sequence evolution is influenced by gene context|class=q-bio.GN |year=2012 |eprint=1209.0176}}</ref><ref name="MartinsVillesen2011"/> Ova metoda se često koristi u [[paleovirologija|paleovirologiji]] za rekonstrukciju tačke u evolucijskom vremenu kada je određena loza bila permisivna za ulazak retrovirusa u [[klocin list|germliniju]] ili koliko često su se događaji endogenizacije dešavali u [[kladus]]u, iako je poznato da nije apsolutno pouzdana.<ref name="Antoinette"/> ===RNK virusi=== {{Obična slika sa natpisom|image=LINE-1 retrotranspozon ORF2p PDB-8UW3 (prozirna).png|upright=1.3|caption={{Center|LINE-1 [[retrotranspozon]]}}|align=right|caption position=bottom}} RNK virusi koji ne kodiraju [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]] i čiji je [[životni ciklus]] u potpunosti [[citoplazma]]tski ne podliježu direktnoj ili [[Teleologija u biologiji|svrhovitoj]] endogenizaciji svojih gena, kao što bi to mogao retrovirus; međutim, od otkrića i proučavanja EVE-a, dokazano je da se mogu endogenizirati na različite načine. Elementi slični [[Bornavirus]]u iz porodice ''[[Bornaviridae]]'' postoje u genomima ljudi, drugih [[primati|primata]], [[glodar]]a, [[slonovi|slonova]] i drugih, s nekim integracijama primata koje datiraju iz prije više od 40 miliona godina.<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=Nature |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref> Sekvence povezane sa ''[[Ebolavirus]]pm'' i ''[[Marburgvirus]]om'' (porodica ''[[Filoviridae]]'') pronađene su endogenizirane u genomima glodara, [[šišmiš]]a i [[torbari|torbara]], što ukazuje na to da virusi slični [[filovirus]]u doprinose germinativnim sekvencama u [[sisar]]skim lozama već desetinama miliona godina.<ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref> Mehanizam endogenizacije razlikuje se ovisno o tipu virusnog genoma. Za [[virusi s negativnim RNK lancem|ssRNK viruse]] kod životinja, kodirana [[reverzna transkriptaza]] elemenata genoma domaćina [[LINE-1]] može [[Trans-djelovanje|djelovati na]] [[citoplazma]]tske virusne [[iRNK]], putem "ciljno pripremljene" [[reverzna transkripcija|reverzne transkripcije]] (TPRT), mnogi rezultirajući EVE nose [[poliadenilacija|poli(A) repove]] i duplikacije na ciljnom mjestu u skladu s ovim putem. Međutim, nekim događajima integracije nedostaju ovi obilježja, što ukazuje na dodatne puteve.<ref name="Horie2010"/> [[dsRNA virusi]] nisu pogodni za TPRT, ali EVE izvedeni iz [[totivirus]]a široko su rasprostranjeni u genomima [[insekti|insekata]], što pokazuje da se endogenizacija dsRNK događa iako osnovni put nije okarakteriziran.<ref name="Huang2023">{{cite journal |last1=Huang |first1=Hai-Jian |last2=Li |first2=Yi-Yuan |last3=Ye |first3=Zhuang-Xin |title=Co-option of a non-retroviral endogenous viral element in planthoppers |journal=Nature Communications |year=2023 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1038/s41467-023-43186-2 |doi-access=free|pmid=37945658 |pmc=10636211 |bibcode=2023NatCo..14.7264H }}</ref> {{Plain image with caption|image=Formation and antiviral functions of NIRVS.png|upright=1.2|caption={{Center| Integracija neretrovirusnih [[RNK virus]]nih sekvenci ili NIRVS-a u ćeliju domaćina.}}|align=right|caption position=bottom}} Kod insekata, neretrovirusne integrirane RNK virusne sekvence '''(NIRVS)''' posebno su obogaćene u genomskim regijama naseljenim [[LTR retrotranspozon|LTR]] i [[Dugi isprekidani jedarni element |LINE]] retrotranspozonima, što ukazuje na to da ovaj mehanizam domaćina služi kao primarno sredstvo za endogenizaciju virusne RNK unutar germinativne linije. Kod [[komarci|komaraca]]''[[Aedes aegypti]]'' i ''[[Aedes albopictus]]'', NIRVS izvedeni iz virusa porodica ''[[Flaviviridae]]'' i ''[[Rhabdoviridae]]'' obilni su i proizvode [[Piwi-interagirajuća RNK|Piwi-interagirajuću RNK]] koja, izgleda, učestvuje u antivirusnoj odbrani.<ref>{{cite journal |last1=Palatini |first1=Umberto |last2=Miesen |first2=Pascal |last3=Carballar-Lejarazu |first3=Rebeca |last4=Ometto |first4=Lino |last5=Rizzo |first5=Elisa |last6=Tu |first6=Zhijian |last7=van Rij |first7=Ronald P. |last8=Bonizzoni |first8=Mariangela |title=Comparative genomics shows that viral integrations are abundant and express piRNAs in the arboviral vectors Aedes aegypti and Aedes albopictus |journal=BMC Genomics |year=2017 |volume=18 |issue=1 |doi=10.1186/s12864-017-3903-3 |doi-access=free |pmid=28676109 |pmc=5496407 |bibcode=2017BMCG...18..512P }}</ref> Iste ove virusne porodice su snažno prisutne kod insekata, ali su endogenizirane i kod drugih vrsta [[biljni virus|biljnih virusa]].<ref name="Chiba2011">{{cite journal |last1=Chiba |first1=Sotaro |last2=Kondo |first2=Hideki |last3=Tani |first3=Akio |last4=Saisho |first4=Daisuke |last5=Sakamoto |first5=Wataru |last6=Kanematsu |first6=Satoko |last7=Suzuki |first7=Nobuhiro |title=Widespread endogenization of genome sequences of non-retroviral RNA viruses into plant genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2011 |volume=7 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1002146 |pmid=21779172 |pmc=3136472 |doi-access=free}}</ref> Kod jednoćelijskih organizama kao što su [[dinoflagelate]], učestalost EVE [[korelacija|korelira]] među rodovima s obiljem LINE [[retroelement|retroelementa]] domaćina, a LINE-kodirane sekvence [[reverzna transkriptaza| reverzne transkriptaze]] javljaju se u neposrednoj genomskoj blizini mjesta insercije, što potvrđuje reverznu transkripciju vođenu retroelementima kao primarni mehanizam endogenizacije. Procesi [[popravka DNK|popravke DNK]] i koinfekcija s različitim virusima također mogu biti alternativni putevi.<ref name="Veglia2023">{{cite journal |last1=Veglia |first1=Alex J. |last2=Bistolas |first2=Kalia S. I. |last3=Vega Thurber |first3=Rebecca L. |title=Endogenous viral elements reveal associations between a non-retroviral RNA virus and symbiotic dinoflagellate genomes |journal=Communications Biology |year=2023|volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s42003-023-04917-9 |doi-access=free|pmid=37264063 |pmc=10235124}}</ref> ===DNK virusi=== Porodice DNK virusa prošle su kroz endogenizaciju različitim putevima. ''[[Hepadnaviridae]]'', koji su dijelom dvolančana, dijelom jednolančana kružna DNK (pdsDNK) i repliciraju se putem RNK međuprodukta, koristeći vlastitu reverznu transkriptazu, doveli su do endogenih elemenata kod [[ptice|ptica]], [[zmije|zmija]] i drugih [[kičmenjak]]a.<ref name="Gilbert2010">{{cite journal |last1=Gilbert |first1=Clement |last2=Feschotte |first2=Cedric |title=Genomic fossils calibrate the long-term evolution of hepadnaviruses |journal=PLOS Biology |year=2010 |volume=8 |issue=9|doi=10.1371/journal.pbio.1000495 |doi-access=free |pmid=20927357 |pmc=2950124}}</ref> Gotovo kompletan hepadnavirusni genom identificiran je na [[sinten|sintenskoj hromosomskoj]] poziciji u više ptičjih loza, datirajući endogenizaciju u [[mezozoik]]. Istraživači su koristili zajedničke hepadnavirusne elemente ovih loza, kako bi kalibrirali dugoročni [[molekularni sat]] za porodicu.<ref name="Suh2013">{{cite journal |last1=Suh |first1=Alexander |last2=Brosius |first2=Jürgen |last3=Schmitz |first3=Jürgen |last4=Kriegs |first4=Jan Ole |title=The genome of a Mesozoic paleovirus reveals the evolution of hepatitis B viruses |journal=Nature Communications |year=2013 |doi=10.1038/ncomms2798 |doi-access=free|pmid=23653203 |bibcode=2013NatCo...4.1791S }}</ref> ssDNA virusi ''[[Circoviridae]]'' i ''[[Parvoviridae]]'' kojima nedostaje reverzna transkriptaza također su endogenizirani kod sisara, po svemu sudeći putem popravka DNK.<ref name="Feschotte2"/> ====Biljke==== [[Datoteka:Plant pararetroviruses replication.png|thumb|330px|Replikacija kod ''Caulimoviridae''. Rijetko se fragmenti DNK endogeniziraju u biljni genom.<small>(right)</small> |class=skin-invert-image]] Široko rasprostranjena endogenizacija sekvenci ''[[Caulimoviridae]]'' i ''[[Geminiviridae]]'' uočena je u biljnim [[genom]]ima.<ref>{{cite journal |last1=Vassilieff |first1=Héléna |last2=Geering |first2=Andrew D. W. |last3=Choisne |first3=Nathalie |last4=Teycheney |first4=Pierre-Yves |last5=Maumus |first5=Florian |title=Endogenous Caulimovirids: Fossils, Zombies, and Living in Plant Genomes |journal=Biomolecules |date=2023-07-03 |volume=13 |issue=7 |page=1069 |doi=10.3390/biom13071069 |doi-access=free |pmc=10377300 |pmid=37509105 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Geering |first1=Andrew D. W. |last2=Choisne |first2=Nathalie |last3=Vezzulli |first3=Silvia |last4=Sharahskin |first4=Tanya |last5=Velasco |first5=Riccardo |last6=Quesneville |first6=Hadi |last7=Teycheney |first7=Pierre-Yves |title=Endogenous caulimovirid sequences are widespread in plant genomes |url=https://agritrop.cirad.fr/556017/1/document_556017.pdf }}</ref> Nijedan ne kodira [[integraza|integrazu]], tako da se integracija događa putem [[nelegitimne rekombinacije]] na prekidima dvostrukog lanca ili reverzne transkripcije.<ref name="Feschotte2"/> ''Caulimoviridae'' su jedinstveni po tome što, poput ''[[hepadnaviridae]]'', kodiraju vlastitu [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]]. Oni se [[replikacija virusa|repliciraju]] transkripcijom jedarnog [[minihromosom]]a u [[Baltimore klasifikacija|pregenomskom RNK]], koja se jednom u [[citoplazma|citoplatmi]] reverzno transkribira natrag u dsDNK unutar sklapajućih [[nukleokapsida]]. Ipak, integracija nije obavezan korak, ali kada [[genotoksičnost|genotoksično]] oštećenje uvede [[dvostruki prekid lanca]] u kružni virusni [[episom]], rezultirajuća linearizirana molekula izlaže slobodne krajeve dsDNK koje domaćin [[NHEJ]] ili [[Homologijom usmjeren popravak|HDR]] prepoznaju kao supstrate za popravak, što dovodi do [[nelegitimna rekombinacija|nelegitimne rekombinacije]] i endogenizacije kroz više mogućih puteva osim RT.<ref>{{cite journal |last1=Chabannes |first1=Matthieu |last2=Baurens |first2=Franc-Christophe |last3=Duroy |first3=Pierre-Olivier |last4=Bocs |first4=Stéphanie |last5=Vernerey |first5=Marie-Stéphanie |last6=Rodier-Goud |first6=Marguerite |last7=Barbe |first7=Valérie |last8=Gayral |first8=Philippe |last9=Iskra-Caruana |first9=Marie-Line |title=Three infectious viral species lying in wait in the banana genome |journal=Journal of Virology |volume=87 |issue=15 |pages=8624–8637 |date=August 2013 |doi=10.1128/JVI.00899-13 |pmid=23720724 |pmc=3719817 |url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.00899-13 |access-date=18 June 2026 }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021"/> ''Geminiviridae'' ne kodiraju reverznu transkriptazu i repliciraju svoje genome [[jednolančana DNK|ssDNK]] putem kružne replikacije u jedru. Isto hvatanje lineariziranih episoma posredovano [[popravka DNK|popravkom DNK]] ili procesi posredovani [[transpozon]]ima pokreću njihovu endogenizaciju, pri čemu se smatra da domen [[HUH-oznake|HUH endonukleaze]] replikacijskog inicijacije proteina Rep/AC1 dodatno olakšava pristup genomu domaćina. <ref name="KatjaGemini">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Iskra-Caruana |first2=Marie-Line Iskra-Caruana |first3=Yuji |last3=Kishima|title=Editorial: DNA virus and host plant interactions from antagonism to endogenization |journal=Frontiers in Plant Science |year=2022 |volume=13 |doi=10.3389/fpls.2022.1014516 |doi-access=free |pmid=36119616 |pmc=9493344 |bibcode=2022FrPS...1314516R }}</ref> Endogene geminivirusne sekvence identificirane su u biljnoj filogeniji kod ''[[Nicotiana]]'', [[Jam (povrće)|jam]], [[jabuka]], zelene salate, [[Populus trichocarpa|topole]] i [[Coffea canephora|kahve]], između ostalih.<ref name="GeminiLargeSurvey">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Vikas |last2=Lefeuvre |first2=Pierre |last3=Roumagnac |first3=Philippe |last4=Filloux |first4=Denis |last5=Teycheney |first5=Pierre-Yves |last6=Martin |first6=Darren P. |last7=Maumus |first7=Florian |title=Large-scale survey reveals pervasiveness and potential function of endogenous geminiviral sequences in plants |journal=Virus Evolution |year=2020 |volume=6 |issue=2 |doi=10.1093/ve/veaa071 |doi-access=free |pmid=33391820 |pmc=7758297}}</ref> Budući da biljkama nedostaje stroga [[diferencijacija klica i soma|diferencijacija klica/soma]], njihove [[meristem]]ske ćelije ostaju [[pluripotentnost|pluripotentne]] i mogu dati povod za [[tkivo]] koje proizvodi [[gamet]]e. Stoga [[infekcija]] u pravom razvojnom kontekstu može stvoriti nasljedne sekvence bez da virus nužno treba tipičan mehanizam endogenizacije kroz germinativnu liniju, što se smatra objašnjenjem veće relativne raznolikosti nrEVE-a (neretrovirusnih [[endogeni virusni elemenatu|endogenih virusnih elemenata]]) u biljnim genomima.<ref>{{cite journal |last1=Staginnus |first1=Christina |last2=Richert-Pöggeler |first2=Katja R. |title=Endogenous pararetroviruses: two-faced travelers in the plant genome|journal=Trends in Plant Science |year=2006 |volume=11 |issue=10 |pages=485–491 |doi=10.1016/j.tplants.2006.08.008 |pmid=16949329 |bibcode=2006TPS....11..485S |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S136013850600224X|url-access=subscription }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Vijverberg |first2=Kitty |last3=Alisawi |first3=Osamah |last4=Chofong |first4=Gilbert N. |last5=Heslop-Harrison |first5=J. S. |last6=Schwarzacher |first6=Trude |title=Participation of multifunctional RNA in replication, recombination and regulation of endogenous plant pararetroviruses (EPRVs) |journal=Frontiers in Plant Science |year=2021 |doi-access=free|volume=12 |doi=10.3389/fpls.2021.689307 |pmid=34234799 |pmc=8256270 |bibcode=2021FrPS...1289307R }}</ref><ref name="Chiba2011"/> === Gigantski virusi === [[Slika:2024.01.08.574619.Fig5r.png|thumb|Događaji endogenizacije gigantskog virusa koreliraju s prisustvom [[5-metilcitozin]]a u [[eukarioti]]ma.|class=skin-invert-image|338px]] [[Gigantski virus]] ''[[nucleocytoviricota]]'' može se endogenizirati u [[eukariot]] skegenome domaćina, što je naizgled slučajna pojava nakon [[virusna bolest|infekcije]], kao i kod drugih neretrovijalnih endogenizacijskih događaja.<ref name="VT2020">{{cite web |title=Lurking in genomic shadows: How giant viruses fuel the evolution of algae |work=Phys.org |publisher=Virginia Tech |date=November 18, 2020 |url=https://phys.org/news/2020-11-lurking-genomic-shadows-giant-viruses.html}}</ref><ref name="Sarre2024">{{cite journal |last1=Sarre |first1=Luke A. |last2=Kim |first2=Iana V. |last3=Ovchinnikov |first3=Vladimir |last4=Olivetta |first4=Marine |last5=Suga |first5=Hiroshi |last6=Dudin |first6=Omaya |last7=Sebé-Pedrós |first7=Arnau |last8=de Mendoza |first8=Alex |title=DNA methylation enables recurrent endogenization of giant viruses in an animal relative |journal=Science Advances |year=2024 |volume=10 |issue=28 |doi=10.1126/sciadv.ado6406 |pmid=38996012 |pmc=11244446 |bibcode=2024SciA...10O6406S }}</ref><ref name="Mckeown2025">{{cite journal |last1=Mckeown |first1=Dean |last2=Cormier |first2=Alexandre |last3=Schroeder |first3=Declan |last4=Couloux |first4=Arnaud |last5=Tadrent |first5=Nachida |last6=Cock |first6=J. Mark |last7=Corre |first7=Erwan |title=Multiple, diverse endogenous giant virus elements within the genome of a brown alga |journal=Virus Evolution |year=2025 |volume=11 |issue=1|doi=10.1093/ve/veaf009 |pmid=40061209 |pmc=11890097 |url=https://academic.oup.com/ve/article/11/1/veaf009/8045376}}</ref> Izuzetak od ovoga su virusi ''[[Phycodnaviridae]]'', koji kodiraju [[rekombinaciju specifičnu za mjesto|integrazne rekombinaze]] i slijede [[lizogeni]] [[životni ciklus virusa|životni ciklus]] unutar [[smeđih algi]].<ref name="Mckeown2025"/> [[Epigenetičko]] [[Utišavanje gena|utišavanje]] endogenizirane virusne DNK može smanjiti troškove [[Fitnes (biologija)|fitnes]] za domaćina, pri čemu [[5-metilcitozin]] [[metilacija DNK]] služi kao primarni mehanizam u eukariotskim lozama koje zadržavaju 5mC. Njihove sekvence imaju tendenciju da budu hipermetilirane, a eksperimentalno uklanjanje 5mC je dovoljno za reaktivaciju virusne [[transkripcije gena]].<ref name="Sarre2024"/> Tamo gdje 5mC nedostaje, [[metilacija histona]] može imati ekvivalentnu funkciju, kao što je uočeno kod EsV-1 ''[[Ectocarpus]]'' [[provirusa]].<ref name="Sarre2024"/><ref name="Mckeown2025"/> Shodno tome, endogenizacije gigantskih virusa kod eukariota se prvenstveno nalaze u lozama s ovim mehanizmima. S druge strane, čini se da gigantski virusi nose protumjere protiv utišavanja, uključujući virusno kodirane [[DNK metiltransferaze]] (DNMT) i [[demetilaze|histonske demetilaze]] koje mogu zaštititi endogenizirane viruse od [[hromatin]]a domaćina.<ref name="Jivaji2025">{{cite journal |last1=Jivaji |first1=Abdeali M. |last2=Karki |first2=Sangita |last3=Franken |first3=Emma |last4=Erazo-Garcia |first4=Maria P. |last5=Barth |first5=Zach K. |last6=Aylward |first6=Frank O. |title=Giant endogenous viral elements in the genome of the model protist Euglena gracilis reveal past interactions with giant viruses |journal=Journal of Virology |year=2025 |volume=99 |issue=9 |doi=10.1128/jvi.00713-25 |pmid=40856505 |pmc=12455990 }}</ref> Nakon endogenizacije, virusna sekvenca može proći kroz progresivnu genomsku eroziju. [[Splajsosom]]ski [[intron]]i akumuliraju se u virusnim genima, [[transpozabilni element]]i napadaju umetnutu regiju, a osnovni virusni geni mogu se izgubiti ili duplicirati putem [[hromosomski rearanžman|hromosomskih preuređenja]].<ref name="Moniruzzaman2020">{{cite journal |last1=Moniruzzaman |first1=Mohammad |last2=Weinheimer |first2=Alaina R. |last3=Martinez-Gutierrez |first3=Carolina A. |last4=Aylward |first4=Frank O. |title=Widespread endogenization of giant viruses shapes genomes of green algae |journal=Nature |year=2020 |volume=588 |issue=7836 |pages=141–145 |doi=10.1038/s41586-020-2924-2 |pmid=33208937 |bibcode=2020Natur.588..141M |url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2924-2|url-access=subscription }}</ref><ref name="Jivaji2025"/> Zadržani geni pokazuju visok [[omjer Ka/Ks]] u poređenju sa slobodnoživućim homolozima, dok se [[intron]]i i [[geni koji kodiraju proteine]] mogu dijeliti sa bočnim genomskim regijama i mogu dovesti do postepene asimilacije putem [[prirodno odabiranje|negativne selekcije]].<ref name="Moniruzzaman2020"/> Uprkos tome, količina [[lateralni transfer gena|lateralno prenesenog]] genetičkog materijala (LGT) endogenizacijom gigantskih virusa kod eukariota (kao što su u rodu ''[[Amoebidium]]'')<ref>{{cite web |title=Biologists Find Ancient Giant Virus Insertions in Genome of Unicellular Parasite |url=https://www.sci.news/genetics/ancient-giant-virus-insertions-amoebidium-appalachense-genome-13104.html |website=Sci.News |date=2024-07-16 |access-date=2026-05-24 }}</ref> može postati potencijalni izvor evolucijskih novosti, baš kao i kod češće endogeniziranih virusa. Gigantski [[endogeni virusni elementi]] (GEVE) identificirani su izvan svojih endogenih virusnih regija, a istovremeno pokazuju normalne obrasce [[metilacija]], a vjerovatno su ih njihovi domaćini domesticirali.<ref name="Sarre2024"/> Proučavanje endogenizacije gigantskih virusa, u kombinaciji s njihovim jedinstvenim svojstvima, pomoglo je da se potvrdi hipoteza o [[virusna eukariogeneza| virusnoj eukariogenezi]].<ref name="Forterre2021">{{cite journal |last1=Forterre |first1=Patrick |last2=Gaïa |first2=Morgan |title=Giant DNA viruses make big strides in eukaryote evolution |journal=Cell Host and Microbe |year=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=152–154 |doi=10.1016/j.chom.2021.01.008 |pmid=33571441 |url=https://www.cell.com/cell-host-microbe/fulltext/S1931-3128(21)00038-X}}</ref> ====Virofagi==== [[Virofagi]] su mali dsDNK virusi koji [[parazit]]iziraju gigantske viruse. Genomi virofaga mogu proći endogenizaciju u genome jednoćelijskih [[eukariot]]a, a zatim se reaktivirati nakon infekcije gigantskim virusom, čime se pruža oblik inducibilne [[intrinzična imunost|antivirusne odbrane]].<ref name="FischerHackl2016">{{cite journal |last1=Fischer |first1=Matthias G. |last2=Hackl |first2=Thomas |title=Host genome integration and giant virus-induced reactivation of the virophage mavirus |journal=[[Nature]] |year=2016 |volume=540 |issue=7632 |pages=288–291 |doi=10.1038/nature20593 |pmid=27929021 |bibcode=2016Natur.540..288F |url=https://www.nature.com/articles/nature20593|url-access=subscription }}</ref> Oni kodiraju [[integraza|integrazu]] srodnu onima kod Polintonovih elemenata, integracija nije specifična za mjesto i može se dogoditi u [[jedarni genom|jedarnom genomu]] njihovog domaćina na različitim [[hromosom]]skim pozicijama, gdje proizvode tihe [[provirus|provirofage]].<ref name="Koslova2024">{{cite journal |last1=Koslová |first1=Anna |last2=Hackl |first2=Thomas |last3=Fischer |first3=Matthias G. |title=Endogenous virophages are active and mitigate giant virus infection in the marine protist Cafeteria burkhardae |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=2024 |volume=121 |issue=11 |doi=10.1073/pnas.2314606121 |doi-access=free |pmid=38446847 |pmc=10945749 |bibcode=2024PNAS..12114606K }}</ref> Neki virofagi nose drugi [[enzim]] za integraciju, [[tirozin]]sku [[rekombinaza|rekombinazu]], što ukazuje na nezavisno sticanje kapaciteta integracije kroz loze.<ref name="Hackl2021">{{cite journal |last1=Hackl |first1=Thomas |last2=Duponchel |first2=Sarah |last3=Barenhoff |first3=Karina |last4=Weinmann |first4=Alexa |last5=Fischer |first5=Matthias G. |title=Virophages and retrotransposons colonize the genomes of a heterotrophic flagellate |journal=eLife |year=2021 |volume=10 |doi=10.7554/eLife.72674 |doi-access=free |pmid=34698016 |pmc=8547959 }}</ref> ==Ishod== {{Glavni|Endogeni virusni element|Smeća DNK}} {{Plain image with caption|image=Arc viral capsid.png|caption={{center| Kapsida gena virusnog [[Grupno-specifični antigen|gag]] porijekla koji proizvodi protein [[regulirani protein citoskeleta|Arc]].<ref>{{cite magazine |last=Yong |first=Ed |title=Brain Cells Can Share Information Using a Gene That Came From Viruses |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |magazine=The Atlantic |date=2018-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112231808/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |archive-date=2018-01-12 }}</ref>}}|upright=0.7|align=left|caption position=bottom}} Endogenization of viral elements typically creates [[non-coding DNA|non-functional relics]] that accumulate mutations and persist by [[Genetic drift|neutral drift]], with their original coding capacity eroded.<ref name="Holmes2011"/><ref name="Katzourakis2010"/> Their persistence of for tens or hundreds of millions of years may, in most cases, reflect the absence of a strong selection to actively remove them rather than a utility to the host. Still, a subset have been [[exaptation|exapted]] for host functions. Most currently known cases of this are of retroviral origin, although, for example, endogenous [[bornavirus]]-like [[nucleoproteins]] have been proposed to interfere with replication of exogenous bornaviruses, putting them forward as a form of inheritable antiviral immunity created by past infections.<ref name="Feschotte2"/><ref name="Horie2010"/> [[File:Koala (3338476021) (cropped).jpg|thumb|[[KoRV]] podtip A nedavno je endogeniziran kod koala prije otprilike 50.000 godina i smatra se [[onkogen]]im.ref>{{cite web |title=What Happens When a Virus Becomes a Permanent Part of Your Genome? |url=https://www.illumina.com/company/about-us/corporate-social-responsibility/news-feed.html?mid=1245761 |website=Illumina |publisher=Illumina, Inc. |date=2024-01-11 |access-date=2026-06-16 }}</ref>]] ===Koopcija=== Mali broj EVE sačuvan je [[swlekcija|pozitivnom selekcijom]] i "pripitomljen" za nove funkcije domaćina, u procesu [[eksaptacija]], transformirajući virusne sekvence u transkripcijski aktivne dijelove ćelijske fiziologije ćelije domaćina.<ref name="Amanda">{{cite journal|last1=Lopes da Silva|first1=Amanda|last2=Luiz Miranda Guedes|first2=Bruno|title=Beyond pathogens: the intriguing genetic legacy of endogenous retroviruses in host physiology |journal=Frontiers in Cellular and Infection Microbiology |year=2024 |volume=14 |doi=10.3389/fcimb.2024.1379962 |doi-access=free |pmid=38655281 |pmc=11035796 }}</ref> Ovaj [[fenomen]] može se javiti čak i [[konvergentna evolucija|konvergentno]] među vrstama; retrovirusni [[Env (gen)|geni omotača]], uhvaćeni u odvojenim endogenizacijskim događajima u [[klicin list|germlinojama]], [[glodari|glodara]] i drugih sisara, više puta su kooptirani da obavljaju istu ulogu [[ćelijska fuzija| ćelijske fuzije]] u razvoju [[placenta|posteljice]], uprkos tome što ne dijele zajedničko retrovirusno porijeklo.<ref name="Shimode2023">{{cite journal |last1=Shimode |first1=Sayumi |title=Acquisition and Exaptation of Endogenous Retroviruses in Mammalian Placenta |journal=Biomolecules |year=2023 |volume=13 |issue=10|doi=10.3390/biom13101482 |doi-access=free |pmid=37892164 |pmc=10604696}}</ref> Još jedan značajan primjer je [[aktivnošću regulirani protein povezan s citoskeletom]] (Arc), vjerovatno koopcija izvedena iz ''[[Metaviridae]]'', koja ima važnu ulogu u komunikaciji između [[neuron]]a putem [[kapsida]] kod [[tetrapoda]], ali je također imala [[homologija sekvence|homologe]] otkrivene u genomima [[insekti|insekata]], gdje je stečena nezavisno, vjerovatno iz istog drevnog izvora.<ref>{{cite journal |last1=Sibarov |first1=Dmitry A. |last2=Tsytsarev |first2=Vassiliy |last3=Volnova |first3=Anna |last4=Vaganova |first4=Anastasia N. |last5=Alves |first5=Janaina |last6=Rojas |first6=Legier |last7=Sanabria |first7=Priscila |last8=Ignashchenkova |first8=Alla |last9=Savage |first9=Elton D. |last10=Inyushin |first10=Mikhail |title=Arc protein, a remnant of ancient retrovirus, forms virus-like particles, which are abundantly generated by neurons during epileptic seizures, and affects epileptic susceptibility in rodent models |journal=Frontiers in Neurology |volume=14c |date=7 July 2023 |doi=10.3389/fneur.2023.1201104 |doi-access=free |pmid=37483450 |pmc=10355128 }}</ref> ===Bolest=== Aberantna reaktivacija [[Utišavanje gena|utišanih]] EVE-ova povezana je s autoimunim i upalnim stanjima kod kičmenjaka, iako utvrđivanje određene uzročnosti ostaje izazov u [[medicinsko istraživanje|medicinskim istraživanjima]].<ref name="Holmes2011"/><ref>{{cite journal |last=Stetson |first=Daniel B. |title=Endogenous retroelements and autoimmune disease |journal=Current Opinion in Immunology |date=10 October 2012 |volume=24 |issue=6 |pages=692–697 |doi=10.1016/j.coi.2012.09.007 |pmid=23062469 |pmc=4005353 }}</ref> Neki [[HERV]]-i mogu sporadično proizvoditi retrovirusne RNK i proteine koji angažiraju [[receptor prepoznavanja obrazaca|receptore za prepoznavanje obrazaca]], izazivajući [[upalni odgovor]]. [[HERV-W]]-izvedeni [[Env (gen)|env proteini]] predloženi su kao biomarker progresije [[multipla skleroza|multiple skleroze]],<ref>{{cite journal |last1=Ruberto |first1=S. |last2=Domínguez-Mozo |first2=M. I. |last3=García-Martínez |first3=M. A. |last4=Cossu |first4=D. |last5=Sechi |first5=L. A. |last6=Alvarez-Lafuente |first6=R. |title=Immune response profiling of HERV-W envelope proteins in multiple sclerosis: potential biomarkers for disease progression |journal=Frontiers in Immunology |year=2025 |volume=15 |doi=10.3389/fimmu.2024.1505239 |doi-access=free |pmid=39850873 |pmc=11754046 }}</ref> dok je ekspresija [[HERV-K]] okvirno povezana s pogoršanjem [[neurodegeneracije]] kod pacijenata s [[amiotrofna lateralna skleroza|amiotrofnom lateralnom sklerozom]].<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Wenxue |last2=Lee |first2=Myoung-Hwa |last3=Henderson |first3=Lisa |last4=Tyagi |first4=Richa |last5=Nath |first5=Avindra |title=Human endogenous retrovirus-K contributes to motor neuron disease |journal=Science Translational Medicine |date=30 September 2015 |volume=7 |issue=307 |pages=307ra153 |doi=10.1126/scitranslmed.aac8201 |pmid=26424568 |pmc=6344353 }}</ref> Ipak, ostaje neizvjesno da li sporadična reaktivacija HERV-ova aktivno doprinosi patogenezi bolesti ili njihova prekomjerna ekspresija jednostavno odražava ukupne promjene u ćelijskim transkripcijskim faktorima koje se javljaju pod izmijenjenim fiziološkim uslovima oboljelih pacijenata.<ref name="Stoye2012"/> ==Historija== Krajem 1950-ih, [[Howard Temin]] primijetio je da ćelije transformisane [[Rousov sarkomski virus| Rousovim sarkomskim virusom]] zadržavaju nasljedna izmijenjena svojstva u odsustvu detektabilnog virusa, što je dovelo do hipoteze da se retrovirusni genomi reverzno transkribuju u DNK i stabilno integrišu u [[hromosom]]e domaćina kao DNK [[provirus]]i.<ref name="Weiss2006">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=The discovery of endogenous retroviruses |journal=Retrovirology |year=2006 |volume=3 |doi=10.1186/1742-4690-3-67 |pmid=17018135 |pmc=1617120 |doi-access=free}}</ref><ref name="Weiss2013">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=On the concept and elucidation of endogenous retroviruses |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |year=2013 |volume=368 |issue=1626 |doi=10.1098/rstb.2012.0494 |pmid=23938757 |pmc=3758183}}</ref> Ovo tumačenje nije prihvaćeno sve do otkrića reverzne transkriptaze u retrovirusnim česticama 1970., istovremeno dokazujući provirusni model i pružajući osnovu za endogenizaciju. Za ovo otkriće, Temin, [[David Baltimore|Baltimore]] i [[Renato Dulbecco|Dulbecco]] su 1975. godine dobili [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu| Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]].<ref name="Baltimore1970">{{cite journal |last=Baltimore |first=David |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of RNA tumour viruses |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1209–1211 |doi=10.1038/2261209a0 |pmid=4316300 |bibcode=1970Natur.226.1209B}}</ref><ref name="TeminMizutani1970">{{cite journal |last1=Temin |first1=Howard M. |last2=Mizutani |first2=Satoshi |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of Rous sarcoma virus |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1211–1213 |doi=10.1038/2261211a0 |pmid=4316301 |bibcode=1970Natur.226.1211T}}</ref> Kasnije je pokazano da [[endogen]]e provirusne sekvence kod ikikoši maju Mendelovsko nasljeđivanje, analogne elemente koji su brzo pronađeni kod sisara. "Endogena" priroda otkrivena je kada su neinficirane kulture [[mišji embrionalni fibroblasti|embrionalnih fibroblasta]] tretirane sa [[bromodeoksiuridin]]om, koji oslobađa utišavanje gena uzrokovano metilacijom DNK, i proizvodi čestice [[mišji virus tumora dojke|MMTV]].<ref name="Weiss2013"/> Naknadno se pretpostavljalo da je endogenizacija isključiva za retroviruse. Godine 1975., [[Viktor Ždanov]] predložio je puteve kroz koje bi se neretrovirusni geni mogli endogenizirati, što je mnogo kasnije ilustrovano 2004. godine otkrićem sekvenci izvedenih iz flavivirusa endogeniziranih unutar komarca ''[[Aedes aegypti]]''.<ref name="Crochu2004">{{cite journal |last1=Crochu |first1=Stéphane |last2=Cook |first2=Shelley |last3=Attoui |first3=Houssam |last4=Charrel |first4=Rémi N. |last5=Belhouchet |first5=Mourad |last6=de Lamballerie |first6=Xavier |title=Sequences of flavivirus-related RNA viruses persist in DNA form integrated in the genome of ''Aedes spp.'' mosquitoes |journal=Journal of General Virology |year=2004 |volume=85 |issue=7 |pages=1971–1980 |doi=10.1099/vir.0.79850-0 |pmid=15218177}}</ref> Oni su kategorizirani kao [[endogeni virusni elementi]] i od tada su identificirani u sve većem broju životinjskih i biljnih genoma, proizašlih iz svih glavnih [[baltimore klasifikacija|klasifikacija virusa]].<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=[[Nature]] |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref><ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref><ref name="Tarlinton2006">{{cite journal |last1=Tarlinton |first1=Rachael E. |last2=Meers |first2=Joanne |last3=Young |first3=Paul R. |title=Retroviral invasion of the koala genome |journal=Nature |year=2006 |volume=442 |issue=7098 |pages=79–81 |doi=10.1038/nature04841 |pmid=16823452 |bibcode=2006Natur.442...79T }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Koala retrovirus]] * [[Endogeni pjenasti virusi]] * [[Paleovirologija]] * [[Sincitin]] * [[Transpozibilni element]] * [[Dugo isprekidani nuklearni element]] * [[Simbiogeneza]] * [[Viruform]] ==Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija: Virologija]] [[Kategorija: Endogeni retrovirusi]] [[Kategorija: Virusi]] [[Kategorija: Evolucijska biologija]] [[Kategorija: Istraživanje virusa]] [[Kategorija: Mikrobiološki termini]] [[Kategorija: Mikrobiologija]] [[Kategorija: Endosimbiotski događaji]] [[Kategorija: Virusni geni]] [[Kategorija: Biološki koncepti]] 7cv175yldwck56aqjwgxrya6gthb9mg 3925591 3925590 2026-09-20T09:06:15Z Bjegunac 185892 /* LTR datiranje */ 3925591 wikitext text/x-wiki [[File:Retroviral endogenization.png|thumb|{{center|Endogenizacija dovodi do [[vertikalni transfer|vertikalnog prijenosa]] virusne [[DNK]].}}|400px|class=skin-invert-image]] '''Endogenizacija''' je evolucijski proces kojim se virusni genetički materijal stabilno integrira u [[klicin list|klicinu liniju]] [[organizam domaćina| organizma domaćina]] i nasljeđuje ga potomstvo putem [[Mendelovsko nasljeđivanje|Mendelovskog nasljeđivanja]]. Integrirane sekvence postaju [[endogeni virusni elementi]], što obuhvata sve nasljedne sekvence izvedene iz virusa, bez obzira na tip virusa.<ref name="Katzourakis2010">{{cite journal |last1=Katzourakis |first1=Aris |last2=Gifford |first2=Robert J. |title=Endogenous viral elements in animal genomes |journal=PLOS Genetics |year=2010 |volume=6 |issue=11 |doi-access=free |doi=10.1371/journal.pgen.1001191 |pmid=21124940 |pmc=2987831 }}</ref> U suštini, uspješan endogenizacijski događaj može transformirati ono što je bio [[egzogen]]i [[patogen]] u fiksnu, nasljednu komponentu genoma domaćina. Ovo može imati širok spektar posljedica unutar domaćina ili može uopće ne imati neželjenu DNK. Molekularni mehanizmi koji pokreću ovaj proces variraju među tipovima virusa i domaćina. Češće se može dogoditi direktnom upotrebom [[integraza]] ili drugim sredstvima, kao što je slučajno preuzimanje puteva [[popravka DNK|popravke DNK]] domaćina.<ref name="Feschotte2">{{cite journal |last1=Feschotte |first1=Cedric |last2=Gilbert |first2=Clement |title=Endogenous viruses: insights into viral evolution and impact on host biology |journal=Nature Reviews Genetics |year=2012|volume=13 |issue=4 |pages=283–296 |doi=10.1038/nrg3199 |pmid=22421730 |url=https://www.nature.com/articles/nrg3199 }}</ref> [[Retrovirusi]] su najčešći izvor endogenizacije, jer je [[genom]]ska integracija obavezan korak u replikaciji takvih virusa i mogu stvoriti [[endogen]]e retroviruse. Ipak, svaka kategorija [[eukariot]]skih virusa može doprinijeti germinativnim linijama domaćina sa svojim sekvencama DNK, uključujući RNK viruse bez obavezne DNK faze u njihovom [[životni ciklus|životnom ciklusu]].<ref name="Aiewsakun2015">{{cite journal |last1=Aiewsakun |first1=Pakorn |last2=Katzourakis |first2=Aris |title=Endogenous viruses: connecting recent and ancient viral evolution |journal=Virology |year=2015 |volume=479-480 |issue=5 |pages=26–37 |doi=10.1016/j.virol.2015.02.011 |pmid=25771503}}</ref> ==Kriteriji== Endogenizacija u [[Višećelijski organizam|višećelijskom životu]] obično zahtijeva da se virusna integracija dogodi u [[klicin list|germinativnoj ćeliji]], kao što je [[spermatozoid]] ili [[jajna ćelija]], ili u ranom [[embrio]]nu prije nego što se [[Somatska ćelija|somatske]] i germinativne loze razdvoje, tako da se virusna sekvenca prenese na sve ćelije rezultirajućeg organizma i postane dostupna za [[vertikalni prijenos]].<ref>{{cite web |title=Koala study reveals clues about origins of the human genome |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2014/11/141106132315.htm |website=ScienceDaily |publisher=Institute for Genomic Biology, University of Illinois at Urbana-Champaign |date=6 November 2014 |access-date=30 May 2026 }}</ref> Integracija u normalne somatske ćelije, bez obzira na to koliko je raširena tokom akutne infekcije, neće proizvesti nasljedni endogeni virus kod [[životinja]], ali može u drugim [[carstvo (biologija)|carstvima]].<ref name="Katzourakis2010"/><ref name="Feschotte2"/> Budući da su zametne ćelije brojčano mala i često fizički izolovana meta, integracija zametne linije je izuzetno rijetka u odnosu na [[infekcija|infekciju]], jer se čini da mnogi endogeni virusni elementi (EVE) potiču od pojedinačnih drevnih događaja integracije, a ne od ponovljenih nezavisnih endogenizacija.<ref name="Holmes2011">{{cite journal |last=Holmes |first=Edward C. |title=The evolution of endogenous viral elements |journal=Cell Host and Microbe |year=2011 |volume=10 |issue=4 |pages=368–377 |doi=10.1016/j.chom.2011.09.002 |pmid=22018237 |pmc=7172163}}</ref> Nakon što se endogenizira kao [[heterozigotna]] insercija u jednoj individui, EVE je podložan istim silama kao i svaki novi [[alel]]. Neutralni ili samo blago štetni EVE mogu prijeći na [[fiksaciju (populacijska genetika)|fiksaciju]], dok se oni korisni mogu širiti [[prirodnom selekcijom|selekcijom]].<ref name="Holmes2011"/><ref name="Feschotte2"/> ==Mehanizam== ===Retrovirusi=== [[Slika:Reverse transcriptase 3KLF labels.png|400px|caption={{Center|[[Reverzna transkriptaza]] virusa [[HIV-1]] }}|align=right|caption position=bottom}} {{Glavni|Endogeni retrovirus}} [[Retrovirusi]] [kodon|kodiraju]] [[Reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]], koja pretvara RNK genom u dvolančanu DNK, i [[integraza|integrazu]], koja ubacuje tu DNK u [[hromosom]] domaćina kao [[provirus]]. Budući da je integracija obavezni korak u replikaciji retrovirusa, povremena integracija germinativne linije normalna je karakteristika retrovirusne biologije, što [[endogeni retrovirus|endogene retroviruse]] (ERV) čini najzastupljenijom klasom EVE u genomima kičmenjaka,<ref name="Stoye2012">{{cite journal |last=Stoye |first=Jonathan P. |title=Studies of endogenous retroviruses reveal a continuing evolutionary saga |journal=Nature Reviews Microbiology |year=2012|volume=10 |issue=6 |pages=395–406 |doi=10.1038/nrmicro2783 |pmid=22565131}}</ref> uključujući ljude gdje [[HERV]]i čine otprilike 8% [[ljudski genom|ljudskog genoma]].<ref>{{cite journal |last1=Stein |first1=Richard A. |last2=DePaola |first2=Rosalie V. |title=Human endogenous retroviruses: our genomic fossils and companions |journal=Physiological Genomics |year=2023 |volume=55 |issue=6 |pages=249–258 |doi=10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |pmid=37154499 |url=https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physiolgenomics.00171.2022 |doi-access=free |access-date=2026-06-22 |url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web |last=Burn |first=Aidan |title=Humans are 8% virus – how the ancient viral DNA in your genome plays a role in human disease and development |url=https://theconversation.com/humans-are-8-virus-how-the-ancient-viral-dna-in-your-genome-plays-a-role-in-human-disease-and-development-192322 |website=The Conversation |date=2022-10-18 |access-date=2026-05-22 }}</ref> ====LTR datiranje==== Kada se [[dugo terminalno ponavljanje|LTR]] [[retrovirus]] endogenizira, i 5′ i 3′ LTR iz istog kalupa potiču iz jedne runde reverzne transkripcije i identični su.<ref name="MartinsVillesen2011">{{cite journal |last1=Martins |first1=Hugo |last2=Villesen |first2=Palle |title=Improved Integration Time Estimation of Endogenous Retroviruses with Phylogenetic Data |journal=PLOS ONE |year=2011 |volume=6 |issue=3 |doi=10.1371/journal.pone.0014745 |doi-access=free |pmid=21394200 |pmc=3048862 |bibcode=2011PLoSO...614745M }}</ref> Nakon što se fiksiraju u germinativnoj liniji, dvije LTR kopije akumuliraju mutacije nezavisno, evoluirajući kao [[paralog|paralozi]] neutralnom brzinom supstitucije genoma domaćina. Divergencija koja se akumulira između njih može pomoći u procjeni vremena endogenizacije.<ref name="MartinsVillesen2011"/><ref name="Antoinette">{{cite journal |last1=Van der Kuyl|first1=Antoinette Cornelia |title=Mutation Rate Variation and Other Challenges in 2-LTR Dating of Primate Endogenous Retrovirus Integrations |journal=Journal of Molecular Evolution |year=2024 |volume=93 |issue=1 |pages=62–82 |doi=10.1007/s00239-024-10225-5 |pmid=39715846 |url=https://pure.amsterdamumc.nl/en/publications/f132d843-42b5-41dc-8df4-fe5aca1d0752 }}</ref> :<math>T = \frac{D}{2\mu}</math> Vrijeme <math>T</math>, gdje je <math>D</math> [[Jukes-Cantorov model|Jukes-Cantor]] divergencija [[nukleotid]]a između 5′ i 3′ LTR-ova, <math>\mu</math> je stopa [[neutralna mutacija|neutralne mutacije]] po mjestu godišnje za vrstu domaćina, a faktor uzima u obzir divergenciju koja se akumulira nezavisno na obje LTR grane.<ref name="Shao2025">{{cite journal |last1=Jiang |first1=Ruqi |last2=Zhou |first2=Jingjun |last3=Liu |first3=Yue |last4=Zhou |first4=Guanjin |last5=Fan |first5=Dongdong |last6=Xiang |first6=Lixin |last7=Chen |first7=Ye |last8=Shao |first8=Jianzhong |title=Endogenous Retroviruses in Host-Virus Coevolution: From Genomic Domestication to Functional Innovation |journal=Genes |year=2025 |volume=16 |issue=8 |doi=10.3390/genes16080964 |doi-access=free |pmid=40870012 |pmc=12386078}}</ref>Ipak, drugi faktori poput različitog iscrpljivanja [[CpG-dinukleotid]]a mogu uzrokovati da se ERV porodice u istom domaćinu razvijaju različitim brzinama.<ref name="Antoinette"/> Za ERV lokuse koje dijele vrste, nezavisno utvrđena vremena divergencije između loza koje dijele lokus mogu kalibrirati [[mutacijska stopa|stopu mutacije]] za svaku LTR odvojeno, umjesto pretpostavke jedne fiksne stope za obje. :<math>T_{\text{integration}} = \frac{D_{5'-3'}}{r_{5'} + r_{3'}}</math> Gdje je <math>D_{5'-3'}<math> Jukes-Cantorova [[genetička divergencija|divergencija]] između LTR-ova, a <math>r_{5'}<math>r_{3'}<math>su odvojeno procijenjene stope supstitucije za 5′ i 3′ LTR [[ortolog]]e, skalirane divergencijom grana [[filogenetsko stablo|filogenetska]]. 3′ LTR obično se mijenja nešto brže od 5′ zbog različitih [[selekcijski pritisak|selekcijskih pritisaka]] na svakom kraju [[lokus (genetika)|lokusa]], u skladu s ulogom 5′ LTR-a kao virusnog [[promotor (genetika)|promotora]] u transkripcijski aktivnim elementima.<ref name="Annasophie">{{cite arXiv |last1=Fiston-Lavier |first1=Anna-Sophie |last2=Quesneville |first2=Hadi |title=Transposable element sequence evolution is influenced by gene context|class=q-bio.GN |year=2012 |eprint=1209.0176}}</ref><ref name="MartinsVillesen2011"/> Ova metoda se često koristi u [[paleovirologija|paleovirologiji]] za rekonstrukciju tačke u evolucijskom vremenu kada je određena loza bila permisivna za ulazak retrovirusa u [[klicin list|germliniju]] ili koliko često su se događaji endogenizacije dešavali u [[kladus]]u, iako je poznato da nije apsolutno pouzdana.<ref name="Antoinette"/> ===RNK virusi=== {{Obična slika sa natpisom|image=LINE-1 retrotranspozon ORF2p PDB-8UW3 (prozirna).png|upright=1.3|caption={{Center|LINE-1 [[retrotranspozon]]}}|align=right|caption position=bottom}} RNK virusi koji ne kodiraju [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]] i čiji je [[životni ciklus]] u potpunosti [[citoplazma]]tski ne podliježu direktnoj ili [[Teleologija u biologiji|svrhovitoj]] endogenizaciji svojih gena, kao što bi to mogao retrovirus; međutim, od otkrića i proučavanja EVE-a, dokazano je da se mogu endogenizirati na različite načine. Elementi slični [[Bornavirus]]u iz porodice ''[[Bornaviridae]]'' postoje u genomima ljudi, drugih [[primati|primata]], [[glodar]]a, [[slonovi|slonova]] i drugih, s nekim integracijama primata koje datiraju iz prije više od 40 miliona godina.<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=Nature |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref> Sekvence povezane sa ''[[Ebolavirus]]pm'' i ''[[Marburgvirus]]om'' (porodica ''[[Filoviridae]]'') pronađene su endogenizirane u genomima glodara, [[šišmiš]]a i [[torbari|torbara]], što ukazuje na to da virusi slični [[filovirus]]u doprinose germinativnim sekvencama u [[sisar]]skim lozama već desetinama miliona godina.<ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref> Mehanizam endogenizacije razlikuje se ovisno o tipu virusnog genoma. Za [[virusi s negativnim RNK lancem|ssRNK viruse]] kod životinja, kodirana [[reverzna transkriptaza]] elemenata genoma domaćina [[LINE-1]] može [[Trans-djelovanje|djelovati na]] [[citoplazma]]tske virusne [[iRNK]], putem "ciljno pripremljene" [[reverzna transkripcija|reverzne transkripcije]] (TPRT), mnogi rezultirajući EVE nose [[poliadenilacija|poli(A) repove]] i duplikacije na ciljnom mjestu u skladu s ovim putem. Međutim, nekim događajima integracije nedostaju ovi obilježja, što ukazuje na dodatne puteve.<ref name="Horie2010"/> [[dsRNA virusi]] nisu pogodni za TPRT, ali EVE izvedeni iz [[totivirus]]a široko su rasprostranjeni u genomima [[insekti|insekata]], što pokazuje da se endogenizacija dsRNK događa iako osnovni put nije okarakteriziran.<ref name="Huang2023">{{cite journal |last1=Huang |first1=Hai-Jian |last2=Li |first2=Yi-Yuan |last3=Ye |first3=Zhuang-Xin |title=Co-option of a non-retroviral endogenous viral element in planthoppers |journal=Nature Communications |year=2023 |volume=14 |issue=1 |doi=10.1038/s41467-023-43186-2 |doi-access=free|pmid=37945658 |pmc=10636211 |bibcode=2023NatCo..14.7264H }}</ref> {{Plain image with caption|image=Formation and antiviral functions of NIRVS.png|upright=1.2|caption={{Center| Integracija neretrovirusnih [[RNK virus]]nih sekvenci ili NIRVS-a u ćeliju domaćina.}}|align=right|caption position=bottom}} Kod insekata, neretrovirusne integrirane RNK virusne sekvence '''(NIRVS)''' posebno su obogaćene u genomskim regijama naseljenim [[LTR retrotranspozon|LTR]] i [[Dugi isprekidani jedarni element |LINE]] retrotranspozonima, što ukazuje na to da ovaj mehanizam domaćina služi kao primarno sredstvo za endogenizaciju virusne RNK unutar germinativne linije. Kod [[komarci|komaraca]]''[[Aedes aegypti]]'' i ''[[Aedes albopictus]]'', NIRVS izvedeni iz virusa porodica ''[[Flaviviridae]]'' i ''[[Rhabdoviridae]]'' obilni su i proizvode [[Piwi-interagirajuća RNK|Piwi-interagirajuću RNK]] koja, izgleda, učestvuje u antivirusnoj odbrani.<ref>{{cite journal |last1=Palatini |first1=Umberto |last2=Miesen |first2=Pascal |last3=Carballar-Lejarazu |first3=Rebeca |last4=Ometto |first4=Lino |last5=Rizzo |first5=Elisa |last6=Tu |first6=Zhijian |last7=van Rij |first7=Ronald P. |last8=Bonizzoni |first8=Mariangela |title=Comparative genomics shows that viral integrations are abundant and express piRNAs in the arboviral vectors Aedes aegypti and Aedes albopictus |journal=BMC Genomics |year=2017 |volume=18 |issue=1 |doi=10.1186/s12864-017-3903-3 |doi-access=free |pmid=28676109 |pmc=5496407 |bibcode=2017BMCG...18..512P }}</ref> Iste ove virusne porodice su snažno prisutne kod insekata, ali su endogenizirane i kod drugih vrsta [[biljni virus|biljnih virusa]].<ref name="Chiba2011">{{cite journal |last1=Chiba |first1=Sotaro |last2=Kondo |first2=Hideki |last3=Tani |first3=Akio |last4=Saisho |first4=Daisuke |last5=Sakamoto |first5=Wataru |last6=Kanematsu |first6=Satoko |last7=Suzuki |first7=Nobuhiro |title=Widespread endogenization of genome sequences of non-retroviral RNA viruses into plant genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2011 |volume=7 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1002146 |pmid=21779172 |pmc=3136472 |doi-access=free}}</ref> Kod jednoćelijskih organizama kao što su [[dinoflagelate]], učestalost EVE [[korelacija|korelira]] među rodovima s obiljem LINE [[retroelement|retroelementa]] domaćina, a LINE-kodirane sekvence [[reverzna transkriptaza| reverzne transkriptaze]] javljaju se u neposrednoj genomskoj blizini mjesta insercije, što potvrđuje reverznu transkripciju vođenu retroelementima kao primarni mehanizam endogenizacije. Procesi [[popravka DNK|popravke DNK]] i koinfekcija s različitim virusima također mogu biti alternativni putevi.<ref name="Veglia2023">{{cite journal |last1=Veglia |first1=Alex J. |last2=Bistolas |first2=Kalia S. I. |last3=Vega Thurber |first3=Rebecca L. |title=Endogenous viral elements reveal associations between a non-retroviral RNA virus and symbiotic dinoflagellate genomes |journal=Communications Biology |year=2023|volume=6 |issue=1 |doi=10.1038/s42003-023-04917-9 |doi-access=free|pmid=37264063 |pmc=10235124}}</ref> ===DNK virusi=== Porodice DNK virusa prošle su kroz endogenizaciju različitim putevima. ''[[Hepadnaviridae]]'', koji su dijelom dvolančana, dijelom jednolančana kružna DNK (pdsDNK) i repliciraju se putem RNK međuprodukta, koristeći vlastitu reverznu transkriptazu, doveli su do endogenih elemenata kod [[ptice|ptica]], [[zmije|zmija]] i drugih [[kičmenjak]]a.<ref name="Gilbert2010">{{cite journal |last1=Gilbert |first1=Clement |last2=Feschotte |first2=Cedric |title=Genomic fossils calibrate the long-term evolution of hepadnaviruses |journal=PLOS Biology |year=2010 |volume=8 |issue=9|doi=10.1371/journal.pbio.1000495 |doi-access=free |pmid=20927357 |pmc=2950124}}</ref> Gotovo kompletan hepadnavirusni genom identificiran je na [[sinten|sintenskoj hromosomskoj]] poziciji u više ptičjih loza, datirajući endogenizaciju u [[mezozoik]]. Istraživači su koristili zajedničke hepadnavirusne elemente ovih loza, kako bi kalibrirali dugoročni [[molekularni sat]] za porodicu.<ref name="Suh2013">{{cite journal |last1=Suh |first1=Alexander |last2=Brosius |first2=Jürgen |last3=Schmitz |first3=Jürgen |last4=Kriegs |first4=Jan Ole |title=The genome of a Mesozoic paleovirus reveals the evolution of hepatitis B viruses |journal=Nature Communications |year=2013 |doi=10.1038/ncomms2798 |doi-access=free|pmid=23653203 |bibcode=2013NatCo...4.1791S }}</ref> ssDNA virusi ''[[Circoviridae]]'' i ''[[Parvoviridae]]'' kojima nedostaje reverzna transkriptaza također su endogenizirani kod sisara, po svemu sudeći putem popravka DNK.<ref name="Feschotte2"/> ====Biljke==== [[Datoteka:Plant pararetroviruses replication.png|thumb|330px|Replikacija kod ''Caulimoviridae''. Rijetko se fragmenti DNK endogeniziraju u biljni genom.<small>(right)</small> |class=skin-invert-image]] Široko rasprostranjena endogenizacija sekvenci ''[[Caulimoviridae]]'' i ''[[Geminiviridae]]'' uočena je u biljnim [[genom]]ima.<ref>{{cite journal |last1=Vassilieff |first1=Héléna |last2=Geering |first2=Andrew D. W. |last3=Choisne |first3=Nathalie |last4=Teycheney |first4=Pierre-Yves |last5=Maumus |first5=Florian |title=Endogenous Caulimovirids: Fossils, Zombies, and Living in Plant Genomes |journal=Biomolecules |date=2023-07-03 |volume=13 |issue=7 |page=1069 |doi=10.3390/biom13071069 |doi-access=free |pmc=10377300 |pmid=37509105 }}</ref><ref>{{cite web |last1=Geering |first1=Andrew D. W. |last2=Choisne |first2=Nathalie |last3=Vezzulli |first3=Silvia |last4=Sharahskin |first4=Tanya |last5=Velasco |first5=Riccardo |last6=Quesneville |first6=Hadi |last7=Teycheney |first7=Pierre-Yves |title=Endogenous caulimovirid sequences are widespread in plant genomes |url=https://agritrop.cirad.fr/556017/1/document_556017.pdf }}</ref> Nijedan ne kodira [[integraza|integrazu]], tako da se integracija događa putem [[nelegitimne rekombinacije]] na prekidima dvostrukog lanca ili reverzne transkripcije.<ref name="Feschotte2"/> ''Caulimoviridae'' su jedinstveni po tome što, poput ''[[hepadnaviridae]]'', kodiraju vlastitu [[reverzna transkriptaza|reverznu transkriptazu]]. Oni se [[replikacija virusa|repliciraju]] transkripcijom jedarnog [[minihromosom]]a u [[Baltimore klasifikacija|pregenomskom RNK]], koja se jednom u [[citoplazma|citoplatmi]] reverzno transkribira natrag u dsDNK unutar sklapajućih [[nukleokapsida]]. Ipak, integracija nije obavezan korak, ali kada [[genotoksičnost|genotoksično]] oštećenje uvede [[dvostruki prekid lanca]] u kružni virusni [[episom]], rezultirajuća linearizirana molekula izlaže slobodne krajeve dsDNK koje domaćin [[NHEJ]] ili [[Homologijom usmjeren popravak|HDR]] prepoznaju kao supstrate za popravak, što dovodi do [[nelegitimna rekombinacija|nelegitimne rekombinacije]] i endogenizacije kroz više mogućih puteva osim RT.<ref>{{cite journal |last1=Chabannes |first1=Matthieu |last2=Baurens |first2=Franc-Christophe |last3=Duroy |first3=Pierre-Olivier |last4=Bocs |first4=Stéphanie |last5=Vernerey |first5=Marie-Stéphanie |last6=Rodier-Goud |first6=Marguerite |last7=Barbe |first7=Valérie |last8=Gayral |first8=Philippe |last9=Iskra-Caruana |first9=Marie-Line |title=Three infectious viral species lying in wait in the banana genome |journal=Journal of Virology |volume=87 |issue=15 |pages=8624–8637 |date=August 2013 |doi=10.1128/JVI.00899-13 |pmid=23720724 |pmc=3719817 |url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/jvi.00899-13 |access-date=18 June 2026 }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021"/> ''Geminiviridae'' ne kodiraju reverznu transkriptazu i repliciraju svoje genome [[jednolančana DNK|ssDNK]] putem kružne replikacije u jedru. Isto hvatanje lineariziranih episoma posredovano [[popravka DNK|popravkom DNK]] ili procesi posredovani [[transpozon]]ima pokreću njihovu endogenizaciju, pri čemu se smatra da domen [[HUH-oznake|HUH endonukleaze]] replikacijskog inicijacije proteina Rep/AC1 dodatno olakšava pristup genomu domaćina. <ref name="KatjaGemini">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Iskra-Caruana |first2=Marie-Line Iskra-Caruana |first3=Yuji |last3=Kishima|title=Editorial: DNA virus and host plant interactions from antagonism to endogenization |journal=Frontiers in Plant Science |year=2022 |volume=13 |doi=10.3389/fpls.2022.1014516 |doi-access=free |pmid=36119616 |pmc=9493344 |bibcode=2022FrPS...1314516R }}</ref> Endogene geminivirusne sekvence identificirane su u biljnoj filogeniji kod ''[[Nicotiana]]'', [[Jam (povrće)|jam]], [[jabuka]], zelene salate, [[Populus trichocarpa|topole]] i [[Coffea canephora|kahve]], između ostalih.<ref name="GeminiLargeSurvey">{{cite journal |last1=Sharma |first1=Vikas |last2=Lefeuvre |first2=Pierre |last3=Roumagnac |first3=Philippe |last4=Filloux |first4=Denis |last5=Teycheney |first5=Pierre-Yves |last6=Martin |first6=Darren P. |last7=Maumus |first7=Florian |title=Large-scale survey reveals pervasiveness and potential function of endogenous geminiviral sequences in plants |journal=Virus Evolution |year=2020 |volume=6 |issue=2 |doi=10.1093/ve/veaa071 |doi-access=free |pmid=33391820 |pmc=7758297}}</ref> Budući da biljkama nedostaje stroga [[diferencijacija klica i soma|diferencijacija klica/soma]], njihove [[meristem]]ske ćelije ostaju [[pluripotentnost|pluripotentne]] i mogu dati povod za [[tkivo]] koje proizvodi [[gamet]]e. Stoga [[infekcija]] u pravom razvojnom kontekstu može stvoriti nasljedne sekvence bez da virus nužno treba tipičan mehanizam endogenizacije kroz germinativnu liniju, što se smatra objašnjenjem veće relativne raznolikosti nrEVE-a (neretrovirusnih [[endogeni virusni elemenatu|endogenih virusnih elemenata]]) u biljnim genomima.<ref>{{cite journal |last1=Staginnus |first1=Christina |last2=Richert-Pöggeler |first2=Katja R. |title=Endogenous pararetroviruses: two-faced travelers in the plant genome|journal=Trends in Plant Science |year=2006 |volume=11 |issue=10 |pages=485–491 |doi=10.1016/j.tplants.2006.08.008 |pmid=16949329 |bibcode=2006TPS....11..485S |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S136013850600224X|url-access=subscription }}</ref><ref name="RichertPoeggeler2021">{{cite journal |last1=Richert-Pöggeler |first1=Katja R. |last2=Vijverberg |first2=Kitty |last3=Alisawi |first3=Osamah |last4=Chofong |first4=Gilbert N. |last5=Heslop-Harrison |first5=J. S. |last6=Schwarzacher |first6=Trude |title=Participation of multifunctional RNA in replication, recombination and regulation of endogenous plant pararetroviruses (EPRVs) |journal=Frontiers in Plant Science |year=2021 |doi-access=free|volume=12 |doi=10.3389/fpls.2021.689307 |pmid=34234799 |pmc=8256270 |bibcode=2021FrPS...1289307R }}</ref><ref name="Chiba2011"/> === Gigantski virusi === [[Slika:2024.01.08.574619.Fig5r.png|thumb|Događaji endogenizacije gigantskog virusa koreliraju s prisustvom [[5-metilcitozin]]a u [[eukarioti]]ma.|class=skin-invert-image|338px]] [[Gigantski virus]] ''[[nucleocytoviricota]]'' može se endogenizirati u [[eukariot]] skegenome domaćina, što je naizgled slučajna pojava nakon [[virusna bolest|infekcije]], kao i kod drugih neretrovijalnih endogenizacijskih događaja.<ref name="VT2020">{{cite web |title=Lurking in genomic shadows: How giant viruses fuel the evolution of algae |work=Phys.org |publisher=Virginia Tech |date=November 18, 2020 |url=https://phys.org/news/2020-11-lurking-genomic-shadows-giant-viruses.html}}</ref><ref name="Sarre2024">{{cite journal |last1=Sarre |first1=Luke A. |last2=Kim |first2=Iana V. |last3=Ovchinnikov |first3=Vladimir |last4=Olivetta |first4=Marine |last5=Suga |first5=Hiroshi |last6=Dudin |first6=Omaya |last7=Sebé-Pedrós |first7=Arnau |last8=de Mendoza |first8=Alex |title=DNA methylation enables recurrent endogenization of giant viruses in an animal relative |journal=Science Advances |year=2024 |volume=10 |issue=28 |doi=10.1126/sciadv.ado6406 |pmid=38996012 |pmc=11244446 |bibcode=2024SciA...10O6406S }}</ref><ref name="Mckeown2025">{{cite journal |last1=Mckeown |first1=Dean |last2=Cormier |first2=Alexandre |last3=Schroeder |first3=Declan |last4=Couloux |first4=Arnaud |last5=Tadrent |first5=Nachida |last6=Cock |first6=J. Mark |last7=Corre |first7=Erwan |title=Multiple, diverse endogenous giant virus elements within the genome of a brown alga |journal=Virus Evolution |year=2025 |volume=11 |issue=1|doi=10.1093/ve/veaf009 |pmid=40061209 |pmc=11890097 |url=https://academic.oup.com/ve/article/11/1/veaf009/8045376}}</ref> Izuzetak od ovoga su virusi ''[[Phycodnaviridae]]'', koji kodiraju [[rekombinaciju specifičnu za mjesto|integrazne rekombinaze]] i slijede [[lizogeni]] [[životni ciklus virusa|životni ciklus]] unutar [[smeđih algi]].<ref name="Mckeown2025"/> [[Epigenetičko]] [[Utišavanje gena|utišavanje]] endogenizirane virusne DNK može smanjiti troškove [[Fitnes (biologija)|fitnes]] za domaćina, pri čemu [[5-metilcitozin]] [[metilacija DNK]] služi kao primarni mehanizam u eukariotskim lozama koje zadržavaju 5mC. Njihove sekvence imaju tendenciju da budu hipermetilirane, a eksperimentalno uklanjanje 5mC je dovoljno za reaktivaciju virusne [[transkripcije gena]].<ref name="Sarre2024"/> Tamo gdje 5mC nedostaje, [[metilacija histona]] može imati ekvivalentnu funkciju, kao što je uočeno kod EsV-1 ''[[Ectocarpus]]'' [[provirusa]].<ref name="Sarre2024"/><ref name="Mckeown2025"/> Shodno tome, endogenizacije gigantskih virusa kod eukariota se prvenstveno nalaze u lozama s ovim mehanizmima. S druge strane, čini se da gigantski virusi nose protumjere protiv utišavanja, uključujući virusno kodirane [[DNK metiltransferaze]] (DNMT) i [[demetilaze|histonske demetilaze]] koje mogu zaštititi endogenizirane viruse od [[hromatin]]a domaćina.<ref name="Jivaji2025">{{cite journal |last1=Jivaji |first1=Abdeali M. |last2=Karki |first2=Sangita |last3=Franken |first3=Emma |last4=Erazo-Garcia |first4=Maria P. |last5=Barth |first5=Zach K. |last6=Aylward |first6=Frank O. |title=Giant endogenous viral elements in the genome of the model protist Euglena gracilis reveal past interactions with giant viruses |journal=Journal of Virology |year=2025 |volume=99 |issue=9 |doi=10.1128/jvi.00713-25 |pmid=40856505 |pmc=12455990 }}</ref> Nakon endogenizacije, virusna sekvenca može proći kroz progresivnu genomsku eroziju. [[Splajsosom]]ski [[intron]]i akumuliraju se u virusnim genima, [[transpozabilni element]]i napadaju umetnutu regiju, a osnovni virusni geni mogu se izgubiti ili duplicirati putem [[hromosomski rearanžman|hromosomskih preuređenja]].<ref name="Moniruzzaman2020">{{cite journal |last1=Moniruzzaman |first1=Mohammad |last2=Weinheimer |first2=Alaina R. |last3=Martinez-Gutierrez |first3=Carolina A. |last4=Aylward |first4=Frank O. |title=Widespread endogenization of giant viruses shapes genomes of green algae |journal=Nature |year=2020 |volume=588 |issue=7836 |pages=141–145 |doi=10.1038/s41586-020-2924-2 |pmid=33208937 |bibcode=2020Natur.588..141M |url=https://www.nature.com/articles/s41586-020-2924-2|url-access=subscription }}</ref><ref name="Jivaji2025"/> Zadržani geni pokazuju visok [[omjer Ka/Ks]] u poređenju sa slobodnoživućim homolozima, dok se [[intron]]i i [[geni koji kodiraju proteine]] mogu dijeliti sa bočnim genomskim regijama i mogu dovesti do postepene asimilacije putem [[prirodno odabiranje|negativne selekcije]].<ref name="Moniruzzaman2020"/> Uprkos tome, količina [[lateralni transfer gena|lateralno prenesenog]] genetičkog materijala (LGT) endogenizacijom gigantskih virusa kod eukariota (kao što su u rodu ''[[Amoebidium]]'')<ref>{{cite web |title=Biologists Find Ancient Giant Virus Insertions in Genome of Unicellular Parasite |url=https://www.sci.news/genetics/ancient-giant-virus-insertions-amoebidium-appalachense-genome-13104.html |website=Sci.News |date=2024-07-16 |access-date=2026-05-24 }}</ref> može postati potencijalni izvor evolucijskih novosti, baš kao i kod češće endogeniziranih virusa. Gigantski [[endogeni virusni elementi]] (GEVE) identificirani su izvan svojih endogenih virusnih regija, a istovremeno pokazuju normalne obrasce [[metilacija]], a vjerovatno su ih njihovi domaćini domesticirali.<ref name="Sarre2024"/> Proučavanje endogenizacije gigantskih virusa, u kombinaciji s njihovim jedinstvenim svojstvima, pomoglo je da se potvrdi hipoteza o [[virusna eukariogeneza| virusnoj eukariogenezi]].<ref name="Forterre2021">{{cite journal |last1=Forterre |first1=Patrick |last2=Gaïa |first2=Morgan |title=Giant DNA viruses make big strides in eukaryote evolution |journal=Cell Host and Microbe |year=2021 |volume=29 |issue=2 |pages=152–154 |doi=10.1016/j.chom.2021.01.008 |pmid=33571441 |url=https://www.cell.com/cell-host-microbe/fulltext/S1931-3128(21)00038-X}}</ref> ====Virofagi==== [[Virofagi]] su mali dsDNK virusi koji [[parazit]]iziraju gigantske viruse. Genomi virofaga mogu proći endogenizaciju u genome jednoćelijskih [[eukariot]]a, a zatim se reaktivirati nakon infekcije gigantskim virusom, čime se pruža oblik inducibilne [[intrinzična imunost|antivirusne odbrane]].<ref name="FischerHackl2016">{{cite journal |last1=Fischer |first1=Matthias G. |last2=Hackl |first2=Thomas |title=Host genome integration and giant virus-induced reactivation of the virophage mavirus |journal=[[Nature]] |year=2016 |volume=540 |issue=7632 |pages=288–291 |doi=10.1038/nature20593 |pmid=27929021 |bibcode=2016Natur.540..288F |url=https://www.nature.com/articles/nature20593|url-access=subscription }}</ref> Oni kodiraju [[integraza|integrazu]] srodnu onima kod Polintonovih elemenata, integracija nije specifična za mjesto i može se dogoditi u [[jedarni genom|jedarnom genomu]] njihovog domaćina na različitim [[hromosom]]skim pozicijama, gdje proizvode tihe [[provirus|provirofage]].<ref name="Koslova2024">{{cite journal |last1=Koslová |first1=Anna |last2=Hackl |first2=Thomas |last3=Fischer |first3=Matthias G. |title=Endogenous virophages are active and mitigate giant virus infection in the marine protist Cafeteria burkhardae |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=2024 |volume=121 |issue=11 |doi=10.1073/pnas.2314606121 |doi-access=free |pmid=38446847 |pmc=10945749 |bibcode=2024PNAS..12114606K }}</ref> Neki virofagi nose drugi [[enzim]] za integraciju, [[tirozin]]sku [[rekombinaza|rekombinazu]], što ukazuje na nezavisno sticanje kapaciteta integracije kroz loze.<ref name="Hackl2021">{{cite journal |last1=Hackl |first1=Thomas |last2=Duponchel |first2=Sarah |last3=Barenhoff |first3=Karina |last4=Weinmann |first4=Alexa |last5=Fischer |first5=Matthias G. |title=Virophages and retrotransposons colonize the genomes of a heterotrophic flagellate |journal=eLife |year=2021 |volume=10 |doi=10.7554/eLife.72674 |doi-access=free |pmid=34698016 |pmc=8547959 }}</ref> ==Ishod== {{Glavni|Endogeni virusni element|Smeća DNK}} {{Plain image with caption|image=Arc viral capsid.png|caption={{center| Kapsida gena virusnog [[Grupno-specifični antigen|gag]] porijekla koji proizvodi protein [[regulirani protein citoskeleta|Arc]].<ref>{{cite magazine |last=Yong |first=Ed |title=Brain Cells Can Share Information Using a Gene That Came From Viruses |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |magazine=The Atlantic |date=2018-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112231808/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/01/brain-cells-can-share-information-using-a-gene-that-came-from-viruses/550403/ |archive-date=2018-01-12 }}</ref>}}|upright=0.7|align=left|caption position=bottom}} Endogenization of viral elements typically creates [[non-coding DNA|non-functional relics]] that accumulate mutations and persist by [[Genetic drift|neutral drift]], with their original coding capacity eroded.<ref name="Holmes2011"/><ref name="Katzourakis2010"/> Their persistence of for tens or hundreds of millions of years may, in most cases, reflect the absence of a strong selection to actively remove them rather than a utility to the host. Still, a subset have been [[exaptation|exapted]] for host functions. Most currently known cases of this are of retroviral origin, although, for example, endogenous [[bornavirus]]-like [[nucleoproteins]] have been proposed to interfere with replication of exogenous bornaviruses, putting them forward as a form of inheritable antiviral immunity created by past infections.<ref name="Feschotte2"/><ref name="Horie2010"/> [[File:Koala (3338476021) (cropped).jpg|thumb|[[KoRV]] podtip A nedavno je endogeniziran kod koala prije otprilike 50.000 godina i smatra se [[onkogen]]im.ref>{{cite web |title=What Happens When a Virus Becomes a Permanent Part of Your Genome? |url=https://www.illumina.com/company/about-us/corporate-social-responsibility/news-feed.html?mid=1245761 |website=Illumina |publisher=Illumina, Inc. |date=2024-01-11 |access-date=2026-06-16 }}</ref>]] ===Koopcija=== Mali broj EVE sačuvan je [[swlekcija|pozitivnom selekcijom]] i "pripitomljen" za nove funkcije domaćina, u procesu [[eksaptacija]], transformirajući virusne sekvence u transkripcijski aktivne dijelove ćelijske fiziologije ćelije domaćina.<ref name="Amanda">{{cite journal|last1=Lopes da Silva|first1=Amanda|last2=Luiz Miranda Guedes|first2=Bruno|title=Beyond pathogens: the intriguing genetic legacy of endogenous retroviruses in host physiology |journal=Frontiers in Cellular and Infection Microbiology |year=2024 |volume=14 |doi=10.3389/fcimb.2024.1379962 |doi-access=free |pmid=38655281 |pmc=11035796 }}</ref> Ovaj [[fenomen]] može se javiti čak i [[konvergentna evolucija|konvergentno]] među vrstama; retrovirusni [[Env (gen)|geni omotača]], uhvaćeni u odvojenim endogenizacijskim događajima u [[klicin list|germlinojama]], [[glodari|glodara]] i drugih sisara, više puta su kooptirani da obavljaju istu ulogu [[ćelijska fuzija| ćelijske fuzije]] u razvoju [[placenta|posteljice]], uprkos tome što ne dijele zajedničko retrovirusno porijeklo.<ref name="Shimode2023">{{cite journal |last1=Shimode |first1=Sayumi |title=Acquisition and Exaptation of Endogenous Retroviruses in Mammalian Placenta |journal=Biomolecules |year=2023 |volume=13 |issue=10|doi=10.3390/biom13101482 |doi-access=free |pmid=37892164 |pmc=10604696}}</ref> Još jedan značajan primjer je [[aktivnošću regulirani protein povezan s citoskeletom]] (Arc), vjerovatno koopcija izvedena iz ''[[Metaviridae]]'', koja ima važnu ulogu u komunikaciji između [[neuron]]a putem [[kapsida]] kod [[tetrapoda]], ali je također imala [[homologija sekvence|homologe]] otkrivene u genomima [[insekti|insekata]], gdje je stečena nezavisno, vjerovatno iz istog drevnog izvora.<ref>{{cite journal |last1=Sibarov |first1=Dmitry A. |last2=Tsytsarev |first2=Vassiliy |last3=Volnova |first3=Anna |last4=Vaganova |first4=Anastasia N. |last5=Alves |first5=Janaina |last6=Rojas |first6=Legier |last7=Sanabria |first7=Priscila |last8=Ignashchenkova |first8=Alla |last9=Savage |first9=Elton D. |last10=Inyushin |first10=Mikhail |title=Arc protein, a remnant of ancient retrovirus, forms virus-like particles, which are abundantly generated by neurons during epileptic seizures, and affects epileptic susceptibility in rodent models |journal=Frontiers in Neurology |volume=14c |date=7 July 2023 |doi=10.3389/fneur.2023.1201104 |doi-access=free |pmid=37483450 |pmc=10355128 }}</ref> ===Bolest=== Aberantna reaktivacija [[Utišavanje gena|utišanih]] EVE-ova povezana je s autoimunim i upalnim stanjima kod kičmenjaka, iako utvrđivanje određene uzročnosti ostaje izazov u [[medicinsko istraživanje|medicinskim istraživanjima]].<ref name="Holmes2011"/><ref>{{cite journal |last=Stetson |first=Daniel B. |title=Endogenous retroelements and autoimmune disease |journal=Current Opinion in Immunology |date=10 October 2012 |volume=24 |issue=6 |pages=692–697 |doi=10.1016/j.coi.2012.09.007 |pmid=23062469 |pmc=4005353 }}</ref> Neki [[HERV]]-i mogu sporadično proizvoditi retrovirusne RNK i proteine koji angažiraju [[receptor prepoznavanja obrazaca|receptore za prepoznavanje obrazaca]], izazivajući [[upalni odgovor]]. [[HERV-W]]-izvedeni [[Env (gen)|env proteini]] predloženi su kao biomarker progresije [[multipla skleroza|multiple skleroze]],<ref>{{cite journal |last1=Ruberto |first1=S. |last2=Domínguez-Mozo |first2=M. I. |last3=García-Martínez |first3=M. A. |last4=Cossu |first4=D. |last5=Sechi |first5=L. A. |last6=Alvarez-Lafuente |first6=R. |title=Immune response profiling of HERV-W envelope proteins in multiple sclerosis: potential biomarkers for disease progression |journal=Frontiers in Immunology |year=2025 |volume=15 |doi=10.3389/fimmu.2024.1505239 |doi-access=free |pmid=39850873 |pmc=11754046 }}</ref> dok je ekspresija [[HERV-K]] okvirno povezana s pogoršanjem [[neurodegeneracije]] kod pacijenata s [[amiotrofna lateralna skleroza|amiotrofnom lateralnom sklerozom]].<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Wenxue |last2=Lee |first2=Myoung-Hwa |last3=Henderson |first3=Lisa |last4=Tyagi |first4=Richa |last5=Nath |first5=Avindra |title=Human endogenous retrovirus-K contributes to motor neuron disease |journal=Science Translational Medicine |date=30 September 2015 |volume=7 |issue=307 |pages=307ra153 |doi=10.1126/scitranslmed.aac8201 |pmid=26424568 |pmc=6344353 }}</ref> Ipak, ostaje neizvjesno da li sporadična reaktivacija HERV-ova aktivno doprinosi patogenezi bolesti ili njihova prekomjerna ekspresija jednostavno odražava ukupne promjene u ćelijskim transkripcijskim faktorima koje se javljaju pod izmijenjenim fiziološkim uslovima oboljelih pacijenata.<ref name="Stoye2012"/> ==Historija== Krajem 1950-ih, [[Howard Temin]] primijetio je da ćelije transformisane [[Rousov sarkomski virus| Rousovim sarkomskim virusom]] zadržavaju nasljedna izmijenjena svojstva u odsustvu detektabilnog virusa, što je dovelo do hipoteze da se retrovirusni genomi reverzno transkribuju u DNK i stabilno integrišu u [[hromosom]]e domaćina kao DNK [[provirus]]i.<ref name="Weiss2006">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=The discovery of endogenous retroviruses |journal=Retrovirology |year=2006 |volume=3 |doi=10.1186/1742-4690-3-67 |pmid=17018135 |pmc=1617120 |doi-access=free}}</ref><ref name="Weiss2013">{{cite journal |last=Weiss |first=Robin A. |title=On the concept and elucidation of endogenous retroviruses |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B |year=2013 |volume=368 |issue=1626 |doi=10.1098/rstb.2012.0494 |pmid=23938757 |pmc=3758183}}</ref> Ovo tumačenje nije prihvaćeno sve do otkrića reverzne transkriptaze u retrovirusnim česticama 1970., istovremeno dokazujući provirusni model i pružajući osnovu za endogenizaciju. Za ovo otkriće, Temin, [[David Baltimore|Baltimore]] i [[Renato Dulbecco|Dulbecco]] su 1975. godine dobili [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu| Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]].<ref name="Baltimore1970">{{cite journal |last=Baltimore |first=David |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of RNA tumour viruses |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1209–1211 |doi=10.1038/2261209a0 |pmid=4316300 |bibcode=1970Natur.226.1209B}}</ref><ref name="TeminMizutani1970">{{cite journal |last1=Temin |first1=Howard M. |last2=Mizutani |first2=Satoshi |title=RNA-dependent DNA polymerase in virions of Rous sarcoma virus |journal=[[Nature]] |year=1970 |volume=226 |issue=5252 |pages=1211–1213 |doi=10.1038/2261211a0 |pmid=4316301 |bibcode=1970Natur.226.1211T}}</ref> Kasnije je pokazano da [[endogen]]e provirusne sekvence kod ikikoši maju Mendelovsko nasljeđivanje, analogne elemente koji su brzo pronađeni kod sisara. "Endogena" priroda otkrivena je kada su neinficirane kulture [[mišji embrionalni fibroblasti|embrionalnih fibroblasta]] tretirane sa [[bromodeoksiuridin]]om, koji oslobađa utišavanje gena uzrokovano metilacijom DNK, i proizvodi čestice [[mišji virus tumora dojke|MMTV]].<ref name="Weiss2013"/> Naknadno se pretpostavljalo da je endogenizacija isključiva za retroviruse. Godine 1975., [[Viktor Ždanov]] predložio je puteve kroz koje bi se neretrovirusni geni mogli endogenizirati, što je mnogo kasnije ilustrovano 2004. godine otkrićem sekvenci izvedenih iz flavivirusa endogeniziranih unutar komarca ''[[Aedes aegypti]]''.<ref name="Crochu2004">{{cite journal |last1=Crochu |first1=Stéphane |last2=Cook |first2=Shelley |last3=Attoui |first3=Houssam |last4=Charrel |first4=Rémi N. |last5=Belhouchet |first5=Mourad |last6=de Lamballerie |first6=Xavier |title=Sequences of flavivirus-related RNA viruses persist in DNA form integrated in the genome of ''Aedes spp.'' mosquitoes |journal=Journal of General Virology |year=2004 |volume=85 |issue=7 |pages=1971–1980 |doi=10.1099/vir.0.79850-0 |pmid=15218177}}</ref> Oni su kategorizirani kao [[endogeni virusni elementi]] i od tada su identificirani u sve većem broju životinjskih i biljnih genoma, proizašlih iz svih glavnih [[baltimore klasifikacija|klasifikacija virusa]].<ref name="Horie2010">{{cite journal |last1=Horie |first1=Masayuki |last2=Honda |first2=Tomoyuki |last3=Suzuki |first3=Yoshihiro |last4=Kobayashi |first4=Yuki |last5=Daito |first5=Takuji |last6=Oshida |first6=Tatsuo |last7=Ikuta |first7=Kazuyoshi |last8=Jern |first8=Patric |last9=Gojobori |first9=Takashi |last10=Coffin |first10=John M. |last11=Tomonaga |first11=Keizo |title=Endogenous non-retroviral RNA virus elements in mammalian genomes |journal=[[Nature]] |year=2010|volume=463 |issue=7277 |pages=84–87 |doi=10.1038/nature08695 |pmid=20054395 |pmc=2818285 |bibcode=2010Natur.463...84H }}</ref><ref name="Belyi2010">{{cite journal |last1=Belyi |first1=Vladimir A. |last2=Levine |first2=Arnold J. |last3=Skalka |first3=Anna Marie |title=Unexpected inheritance: multiple integrations of ancient bornavirus and ebolavirus/marburgvirus sequences in vertebrate genomes |journal=PLOS Pathogens |year=2010 |volume=6 |issue=7 |doi=10.1371/journal.ppat.1001030 |doi-access=free |pmid=20686665 |pmc=2912400}}</ref><ref name="Tarlinton2006">{{cite journal |last1=Tarlinton |first1=Rachael E. |last2=Meers |first2=Joanne |last3=Young |first3=Paul R. |title=Retroviral invasion of the koala genome |journal=Nature |year=2006 |volume=442 |issue=7098 |pages=79–81 |doi=10.1038/nature04841 |pmid=16823452 |bibcode=2006Natur.442...79T }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Koala retrovirus]] * [[Endogeni pjenasti virusi]] * [[Paleovirologija]] * [[Sincitin]] * [[Transpozibilni element]] * [[Dugo isprekidani nuklearni element]] * [[Simbiogeneza]] * [[Viruform]] ==Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija: Virologija]] [[Kategorija: Endogeni retrovirusi]] [[Kategorija: Virusi]] [[Kategorija: Evolucijska biologija]] [[Kategorija: Istraživanje virusa]] [[Kategorija: Mikrobiološki termini]] [[Kategorija: Mikrobiologija]] [[Kategorija: Endosimbiotski događaji]] [[Kategorija: Virusni geni]] [[Kategorija: Biološki koncepti]] 7xisb8up8r9i1ck2u1a752fy3cc17vo 0 537065 3925592 2026-09-20T09:17:45Z Bjegunac 185892 Nova stranica: {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G'''.<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | v... 3925592 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G'''.<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinki sasatav== {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} {{Legenda aminokiselina}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refapisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] 3lqkzl7qfbhts110uqwhv3hfddaolmy 3925593 3925592 2026-09-20T09:20:43Z Bjegunac 185892 3925593 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G'''.<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinki sasatav== {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} {{Legenda aminokiselina}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] crjbj0tj0zwlkecz9dqjk5zz68pt7hv 3925594 3925593 2026-09-20T09:25:21Z Bjegunac 185892 3925594 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G''' sa [[hromosom 8|hromosoma 8]].<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinki sasatav== {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} {{Legenda aminokiselina}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] j90p6aa1fe9g08pnyf397lzhpd3mqof 3925595 3925594 2026-09-20T09:26:58Z Bjegunac 185892 /* Aminokiselinki sasatav */ 3925595 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G''' sa [[hromosom 8|hromosoma 8]].<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinski sasatav== {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} {{Legenda aminokiselina}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] gorfq8sv3fd8cvtpfepy8ldv250wqpx 3925596 3925595 2026-09-20T09:28:39Z Bjegunac 185892 /* Aminokiselinski sasatav */ 3925596 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G''' sa [[hromosom 8|hromosoma 8]].<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinski sasatav== {{Legenda aminokiselina}} {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] nps0vwqs4nokkudhgnz3o4iiymqseks 3925597 3925596 2026-09-20T09:29:26Z Bjegunac 185892 /* Aminokiselinski sasatav */ 3925597 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} __NOTOC__ '''Hepatocitni jedarni faktor 4 gama''' ('''HNF4G'''), piznat i kao '''NR2A2''' (jedarn i receptor potporodice 2, grupa A, član 2), jest [[jedarni receptor]] koji je kod [[ljudi]] [[kodon|kodiran]] [[gen]]om '''HNF4G''' sa [[hromosom 8|hromosoma 8]].<ref name="entrez">{{cite web | title = Entrez Gene: HNF4G hepatocyte nuclear factor 4, gamma| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=3174}}</ref><ref name="pmid8622695">{{cite journal | vauthors = Drewes T, Senkel S, Holewa B, Ryffel GU | title = Human hepatocyte nuclear factor 4 isoforms are encoded by distinct and differentially expressed genes | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 16 | issue = 3 | pages = 925–931 | date = March 1996 | pmid = 8622695 | pmc = 231074 | doi = 10.1128/mcb.16.3.925 }}</ref><ref name="pmid12220494">{{cite journal | vauthors = Wisely GB, Miller AB, Davis RG, Thornquest AD, Johnson R, Spitzer T, Sefler A, Shearer B, Moore JT, Miller AB, Willson TM, Williams SP | title = Hepatocyte nuclear factor 4 is a transcription factor that constitutively binds fatty acids | journal = Structure | volume = 10 | issue = 9 | pages = 1225–1234 | date = September 2002 | pmid = 12220494 | doi = 10.1016/S0969-2126(02)00829-8 | doi-access = free }}</ref> ==Aminokiselinski sastav== {{Legenda aminokiselina}} {{(!}} style="font-family:monospace;" {{!-}} style="text-align:right;" {{!!}} 10 {{!!}} {{!!}} 20 {{!!}} {{!!}} 30 {{!!}} {{!!}} 40 {{!!}} {{!!}} 50 {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} MNTTDNGVNC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LCAICGDRAT {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GKHYGASSCD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GCKGFFRRSI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RKSHVYSCRF {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} SRQCVVDKDK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} RNQCRYCRLR {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KCFRAGMKKE {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} AVQNERDRIS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TRRSTFDGSN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} IPSINTLAQA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EVRSRQISVS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SPGSSTDINV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KKIASIGDVC {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ESMKQQLLVL {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} VEWAKYIPAF {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} CELPLDDQVA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLRAHAGEHL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLGATKRSMM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} YKDILLLGNN {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} YVIHRNSCEV {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EISRVANRVL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} DELVRPFQEI {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} QIDDNEYACL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} KAIVFFDPDA {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} KGLSDPVKIK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NMRFQVQIGL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} EDYINDRQYD {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} SRGRFGELLL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LLPTLQSITW {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} QMIEQIQFVK {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LFGMVKIDNL {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} LQEMLLGGAS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} NDGSHLHHPM {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} HPHLSQDPLT {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} GQTILLGPMS {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} TLVHADQIST {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} PETPLPSPPQ {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} GSGQEQYKIA {{!}} style="background-color: #f9f9f9;" {{!}} {{!}} ANQASVISHQ {{!-}} style="background-color: #eee;" {{!}} HLSKQKQL {{!)}} == Funkcija == HNF4G je transkripcijski faktor za koji je dokazano da igra značajnu ulogu u diferencijaciji i funkciji crijevnih epitelnih ćelija. Istraživanje koje koristi integrativnu multi-omičku analizu diferencijacije crijevnih organoida otkrilo je da HNF4G djeluje kao glavni regulator genske regulacije u diferencijaciji prema enterocitnoj liniji.<ref>{{cite journal | vauthors = Lindeboom RG, van Voorthuijsen L, Oost KC, Rodríguez-Colman MJ, Luna-Velez MV, Furlan C, Baraille F, Jansen PW, Ribeiro A, Burgering BM, Snippert HJ, Vermeulen M | title = Integrative multi-omics analysis of intestinal organoid differentiation | journal = Molecular Systems Biology | volume = 14 | issue = 6 | date = June 2018 | pmid = 29945941 | pmc = 6018986 | doi = 10.15252/msb.20188227 }}</ref> Studija je pokazala široko rasprostranjeno vezivanje za promotore i pojačivače koji se aktiviraju u enterocitima, te da gubitak Hnf4g rezultira djelomičnim gubitkom diferencijacije enterocita, što ukazuje na njegovu važnost u održavanju loze enterocita. == Također pogledajte== *[[Hepatocitni jedarni faktor 4]] *[[Hepatocitni jedarni faktor]] == Reference == {{refspisak}} == Dopunski izvori== {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Plengvidhya N, Antonellis A, Wogan LT, Poleev A, Borgschulze M, Warram JH, Ryffel GU, Krolewski AS, Doria A | title = Hepatocyte nuclear factor-4gamma: cDNA sequence, gene organization, and mutation screening in early-onset autosomal-dominant type 2 diabetes | journal = Diabetes | volume = 48 | issue = 10 | pages = 2099–2102 | date = October 1999 | pmid = 10512380 | doi = 10.2337/diabetes.48.10.2099 }} * {{cite journal | vauthors = Ozeki T, Takahashi Y, Nakayama K, Funayama M, Nagashima K, Kodama T, Kamataki T | title = Hepatocyte nuclear factor-4 alpha/gamma and hepatocyte nuclear factor-1 alpha as causal factors of interindividual difference in the expression of human dihydrodiol dehydrogenase 4 mRNA in human livers | journal = Pharmacogenetics | volume = 13 | issue = 1 | pages = 49–53 | date = January 2003 | pmid = 12544512 | doi = 10.1097/00008571-200301000-00007 }} {{refend}} == Vanjski linkovi == * {{FactorBook|HNF4G}} {{PDB Gallery|geneid=3174}} {{Transkripcijski faktori|g2}} [[Kategorija:Unutarćelijski receptori]] [[Kategorija:Transkripcijski faktori]] [[Kategorija:Ljudski geni]] ej8ljijtyzgyfg51waqvb3f7p0jdi9m 0 537066 3925598 2026-09-20T09:40:17Z Bjegunac 185892 Nova stranica: U [[genetika|genetici]] i [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]], '''korepresor''' jeste molekula koja potiskuje [[Ekspresija gena|ekspresiju]] [[gen]]a.<ref>{{Cite book|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-662-10595-5|title=Transcriptional Corepressors: Mediators of Eukaryotic Gene Repression|date=2001|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-08709-7|editor-last=Privalsky|editor-first=Martin L.|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|v... 3925598 wikitext text/x-wiki U [[genetika|genetici]] i [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]], '''korepresor''' jeste molekula koja potiskuje [[Ekspresija gena|ekspresiju]] [[gen]]a.<ref>{{Cite book|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-662-10595-5|title=Transcriptional Corepressors: Mediators of Eukaryotic Gene Repression|date=2001|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-08709-7|editor-last=Privalsky|editor-first=Martin L.|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=254|location=Berlin, Heidelberg|language=en|doi=10.1007/978-3-662-10595-5|s2cid=8922796 }}</ref> Kod [[prokariot]]a, korepresori su [[male molekule]], dok su kod [[eukariot]]a to [[proteini]]. Korepresor se ne veže direktno za [[DNK]], već indirektno reguliše ekspresiju gena, vezivanjem za [[represor]]e. Korepresor smanjuje (ili potiskuje) ekspresiju gena, vezivanjem za i aktiviranjem represorskog [[transkripcijski faktor|transkripcijskog faktora]]. Represor se zauzvrat veže za sekvencu [[Operator (biologija)|operatorskog]] gena (segment [[DNK]] na koji se transkripcijski faktor veže da reguliše ekspresiju gena), čime blokira transkripciju tog gena. [[Slika:Purple Corepressor Transcription Factor Complex on DNA.png|thumb|Kompleks transkripcijskog faktora korepresora na regulatornom elementu]] == Funkcija == === Prokarioti === Kod [[prokariot]]a, termin korepresor koristi se za označavanje aktivirajućeg proteinskog [[ligand|liganda]] [[represor]]a. Naprimjer, kod ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' [[represor triptofana]] (TrpR) se može vezati za DNK i potisnuti transkripciju [[trp-operon|''trp'' operona]] samo kada je njegov korepresor [[triptofan]] vezan za njega. TrpR u odsustvu triptofana poznat je kao aporepresor i neaktivan je u potiskivanju transkripcije gena.<ref name="pmid9022683">{{cite journal | vauthors = Evans PD, Jaseja M, Jeeves M, Hyde EI | title = NMR studies of the Escherichia coli Trp repressor.trpRs operator complex | journal = Eur. J. Biochem. | volume = 242 | issue = 3 | pages = 567–75 |date=December 1996 | pmid = 9022683 | doi = 10.1111/j.1432-1033.1996.0567r.x | doi-access = }}</ref> Trp-operon kodira enzime odgovorne za sintezu triptofana. Stoga TrpR pruža mehanizam [[povratna sprega|negativne povratne sprege]] koji reguliše [[biosinteza|biosintezu]] [[triptofan]]a. Ukratko, triptofan djeluje kao korepresor za vlastitu biosintezu.<ref name="isbn0-393-93447-0">{{cite book | vauthors = Foster JB, Slonczewski J | title = Microbiology: An Evolving Science | edition = Second | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2010 | isbn = 978-0-393-93447-2 }}</ref> === Eukarioti === Kod [[eukariot]]a, korepresor je protein koji se veže za [[transkripcijski faktor|transkripcijske faktore]].<ref name="pmid9806345">{{cite journal | author = Jenster G | title = Coactivators and corepressors as mediators of nuclear receptor function: an update | journal = Mol. Cell. Endocrinol. | volume = 143 | issue = 1–2 | pages = 1–7 |date=August 1998 | pmid = 9806345 | doi = 10.1016/S0303-7207(98)00145-2 | s2cid = 26244186 }}</ref> U odsustvu korepresora i u prisustvu [[koaktivator]]a, [[transkripcijski faktor]]i pojačavaju ekspresiju gena. Koaktivatori i korepresori se takmiče za ista [[mjesta vezivanja]] na transkripcijskim faktorima. Drugi mehanizam kojim korepresori mogu potisnuti transkripcijsku [[Inicijacija transkripcije (genetika)|inicijaciju]] kada se vežu za komplekse transkripcijskih faktora/DNK je regrutovanje [[histon-deacetilaza|histon-deacetilaze]] koje [[kataliza|kataliziraju]] uklanjanje [[acetil]]nih grupa iz [[lizin]]skih ostataka. Ovo povećava pozitivni naboj na [[histon]]ima, što pojačava [[elektrostatika|elektrostatsku]] privlačnost između pozitivno nabijenih histona i negativno nabijene DNK, čineći DNK manje dostupnom za transkripciju.<ref name="Lazar_2003">{{cite journal | author = Lazar MA | title = Nuclear receptor corepressors | journal = Nucl Recept Signal | volume = 1 | pages = e001 | year = 2003 | pmid = 16604174 | pmc = 1402229 | doi = 10.1621/nrs.01001 }}</ref><ref name="Goodson_2005">{{cite journal |vauthors=Goodson M, Jonas BA, Privalsky MA|title=Corepressors: custom tailoring and alterations while you wait|journal= Nucl Recept Signal |volume= 3 |issue= Oct 21 |pages= e003 |year= 2005|article-number=nrs.03003 | doi = 10.1621/nrs.03003 |pmid= 16604171 |pmc=1402215}}</ref> Kod ljudi je poznato od nekoliko desetina do nekoliko stotina korepresora, ovisno o nivou pouzdanosti s kojim se može izvršiti karakterizacija proteina kao korepresora.<ref name="pmid20965969">{{cite journal | vauthors = Schaefer U, Schmeier S, Bajic VB | title = TcoF-DB: dragon database for human transcription co-factors and transcription factor interacting proteins | journal = Nucleic Acids Res. | volume = 39 | issue = Database issue | pages = D106–10 |date=January 2011 | pmid = 20965969 | pmc = 3013796 | doi = 10.1093/nar/gkq945 }}</ref> == Primjeri korepresora == === NCoR === [[Jedarni korepresor receptora 1|NCoR]] (korepresor jedarnog receptora) direktno se veže za D i E domene jedarnih receptora i potiskuje njihovu transkripcijsku aktivnost.<ref name=":14">{{Citation|last=Bolander|first=Franklyn F.|chapter=Hormonally Regulated Transcription Factors|date=2004|chapter-url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780121112325500130|title=Molecular Endocrinology|pages=387–443|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-012111232-5/50013-0|isbn=978-0-12-111232-5|access-date=2020-10-25|chapter-url-access=subscription}}</ref><ref name=":15">{{Cite journal|last=Chinnadurai|first=G|date=February 2002|title=CtBP, an Unconventional Transcriptional Corepressor in Development and Oncogenesis|journal=Molecular Cell|language=en|volume=9|issue=2|pages=213–224|doi=10.1016/S1097-2765(02)00443-4|pmid=11864595|doi-access=free}}</ref><ref name=":16">{{Citation|last=Kammer|first=Gary M.|chapter=Estrogen, Signal Transduction, and Systemic Lupus Erythematosus: Molecular Mechanisms|date=2004|chapter-url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780124409057503753|title=Principles of Gender-Specific Medicine|pages=1082–1092|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-012440905-7/50375-3|isbn=978-0-12-440905-7|access-date=2020-10-25|chapter-url-access=subscription}}</ref> Klasa I [[Histon-deacetilaza|histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) su klasa, u kojoj je ekspresija DNK regulisana acetilacijom i deacetilacijom [[histon-deacetilaza]]; regrutuje NCoR putem SIN3, a NCoR se direktno veže za klasu II [[Histon- deacetilaza|histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) koje su klasa, a ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histonske deacetilaze.<ref name=":14" /><ref name=":16" /><ref>{{Cite journal|last1=Kadamb|first1=Rama|last2=Mittal|first2=Shilpi|last3=Bansal|first3=Nidhi|last4=Batra|first4=Harish|last5=Saluja|first5=Daman|date=August 2013|title=Sin3: Insight into its transcription regulatory functions|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0171933513000575|journal=European Journal of Cell Biology|language=en|volume=92|issue=8–9|pages=237–246|doi=10.1016/j.ejcb.2013.09.001|pmid=24189169|url-access=subscription}}</ref> === Medijator utišavanja retinoida i receptora tireoidnih hormona=== [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] (medijator utišavanja retinoične kiseline i receptora tireoidnih [[hormon]]a), također poznat kao [[jedarni korepresor receptora 2|NCoR2]], jeste [[alternativna prerada|alternativno splajsovani]] [[jedarni koaktivator receptora 1|SRC-1]](koaktivator steroidnog receptora-1).<ref name=":14"/><ref name=":15"/> Na njega negativno i pozitivno utiču MAPKKK ([[mitogen]]om aktivirana protein-kinazna [[kinaza]]) i [[fosforilacija]] [[kazein]]-kinaze 2.<ref name=":14"/> SMRT ima dva glavna mehanizma: prvo, slično NCoR, SMRT takođe regrutuje klasu I [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) koje su klasa, ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histon-deacetilaze, putem SIN3 i direktno se veže za klasu II [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) su klasa; ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histonske deacetilaze.<ref name=":14"/> Drugo, veže i sekvestrira komponente [[opći transkripcijski faktor|opće transkripcijske mašinerije]], kao što je [[transkripcijski faktor II B]].<ref name=":14"/><ref name=":16"/> == Uloga u biološkim procesima == Poznato je da korepresori regulišu transkripciju putem različitih stanja aktivacije i inaktivacije.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Rosenfeld|first=M. G.|date=2006-06-01|title=Sensors and signals: a coactivator/corepressor/epigenetic code for integrating signal-dependent programs of transcriptional response|journal=Genes & Development|language=en|volume=20|issue=11|pages=1405–1428|doi=10.1101/gad.1424806|pmid=16751179|issn=0890-9369|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last1=Battaglia|first1=Sebastiano|last2=Maguire|first2=Orla|last3=Campbell|first3=Moray J.|date=2010|title=Transcription factor co-repressors in cancer biology: roles and targeting|url= |journal=International Journal of Cancer|volume=126|issue=11|language=en|pages=2511–9|doi=10.1002/ijc.25181|pmc=2847647|pmid=20091860}}</ref> NCoR i [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] djeluju kao korepresorski kompleks za regulaciju transkripcije aktiviranjem nakon što se [[ligand]] veže.<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Christian|first1=Mark|last2=White|first2=Roger|last3=Parker|first3=Malcolm G.|date=August 2006|title=Metabolic regulation by the nuclear receptor corepressor RIP140|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1043276006001056|journal=Trends in Endocrinology & Metabolism|language=en|volume=17|issue=6|pages=243–250|doi=10.1016/j.tem.2006.06.008|pmid=16815031|s2cid=45870845|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Ogawa|first1=S.|last2=Lozach|first2=J.|last3=Jepsen|first3=K.|last4=Sawka-Verhelle|first4=D.|last5=Perissi|first5=V.|last6=Sasik|first6=R.|last7=Rose|first7=D. W.|last8=Johnson|first8=R. S.|last9=Rosenfeld|first9=M. G.|last10=Glass|first10=C. K.|date=2004-10-05|title=A nuclear receptor corepressor transcriptional checkpoint controlling activator protein 1-dependent gene networks required for macrophage activation|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=40|pages=14461–14466|doi=10.1073/pnas.0405786101|issn=0027-8424|pmc=521940|pmid=15452344|bibcode=2004PNAS..10114461O|doi-access=free}}</ref> [[nokaut-miš|Nokauti]] NCoR-a rezultirali su smrću embriona, što ukazuje na njegovu važnost u razvoju [[eritrocit]]nog, [[timus]]nog i [[nervni sistem|nervnog sistema]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal|last1=Jepsen|first1=Kristen|last2=Hermanson|first2=Ola|last3=Onami|first3=Thandi M|last4=Gleiberman|first4=Anatoli S|last5=Lunyak|first5=Victoria|last6=McEvilly|first6=Robert J|last7=Kurokawa|first7=Riki|last8=Kumar|first8=Vivek|last9=Liu|first9=Forrest|last10=Seto|first10=Edward|last11=Hedrick|first11=Stephen M|date=September 2000|title=Combinatorial Roles of the Nuclear Receptor Corepressor in Transcription and Development|journal=Cell|language=en|volume=102|issue=6|pages=753–763|doi=10.1016/S0092-8674(00)00064-7|pmid=11030619|s2cid=15645977|doi-access=free}}</ref> [[Mutacije]] u određenim korepresorima mogu rezultirati deregulacijom signala.<ref name=":1"/> [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] doprinosi razvoju srčanog mišića, pri čemu nokauti kompleksa rezultiraju manje razvijenim mišićem i nepravilnim razvojem.<ref name=":1" /> NCoR se također pokazao kao važna kontrolna tačka u procesima kao što su upala i aktivacija [[makrofag]]a.<ref name=":3"/> Nedavni dokazi također ukazuju na ulogu korepresora [[NRIP1|RIP140]] u metaboličkoj regulaciji energetske [[homeostaza|homeostaze]].<ref name=":2"/> == Klinički značaj == === Bolesti === Budući da korepresori učestvuju i regulišu širok spektar [[ekspresija gena]], ne čudi da aberantne aktivnosti korepresora mogu uzrokovati bolesti.<ref>{{Cite journal|last=Privalsky|first=Martin L.|date=March 2004|title=The Role of Corepressors in Transcriptional Regulation by Nuclear Hormone Receptors|url=http://dx.doi.org/10.1146/annurev.physiol.66.032802.155556|journal=Annual Review of Physiology|volume=66|issue=1|pages=315–360|doi=10.1146/annurev.physiol.66.032802.155556|pmid=14977406|issn=0066-4278|url-access=subscription}}</ref> [[Akutna mijeloidna leukemija|Akutna mijeloidna leukemija (AML)]] visoko je smrtonosni rak krvi koji karakterizira nekontrolirani rast mijeloidnih ćelija.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Tiacci|first1=E.|last2=Grossmann|first2=V.|last3=Martelli|first3=M. P.|last4=Kohlmann|first4=A.|last5=Haferlach|first5=T.|last6=Falini|first6=B.|date=2011-12-30|title=The corepressors BCOR and BCORL1: two novel players in acute myeloid leukemia|journal=Haematologica|volume=97|issue=1|pages=3–5|doi=10.3324/haematol.2011.057901|pmid=22210327|pmc=3248923|issn=0390-6078|doi-access=free}}</ref> Dva homologna korepresorska gena, [[BCL-6 korepresor|BCOR (BCL6 korepresor)]] i BCORL1, rekurentno mutiraju kod pacijenata sa [[AML]].<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Grossmann|first1=Vera|last2=Tiacci|first2=Enrico|last3=Holmes|first3=Antony B.|last4=Kohlmann|first4=Alexander|last5=Martelli|first5=Maria Paola|last6=Kern|first6=Wolfgang|last7=Spanhol-Rosseto|first7=Ariele|last8=Klein|first8=Hans-Ulrich|last9=Dugas|first9=Martin|last10=Schindela|first10=Sonja|last11=Trifonov|first11=Vladimir|date=2011-12-01|title=Whole-exome sequencing identifies somatic mutations of BCOR in acute myeloid leukemia with normal karyotype|journal=Blood|volume=118|issue=23|pages=6153–6163|doi=10.1182/blood-2011-07-365320|pmid=22012066|issn=0006-4971|doi-access=free}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal|last1=Li|first1=Meng|last2=Collins|first2=Roxane|last3=Jiao|first3=Yuchen|last4=Ouillette|first4=Peter|last5=Bixby|first5=Dale|last6=Erba|first6=Harry|last7=Vogelstein|first7=Bert|last8=Kinzler|first8=Kenneth W.|last9=Papadopoulos|first9=Nickolas|last10=Malek|first10=Sami N.|date=2011-11-24|title=Somatic mutations in the transcriptional corepressor gene BCORL1 in adult acute myelogenous leukemia|journal=Blood|volume=118|issue=22|pages=5914–5917|doi=10.1182/blood-2011-05-356204|pmid=21989985|pmc=3228503|issn=0006-4971|doi-access=free}}</ref> [[BCOR (gen)|BCOR]] radi s više [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i poznato je da ima vitalne regulatorne uloge u embrionalnom razvoju.<ref name=":6" /><ref name=":7"/> Klinički rezultati otkrili su somatske mutacije [[BCOR (gen)|BCOR]] kod ~4% neselekcionirane grupe pacijenata s [[AML]] i ~17% u podskupini pacijenata kojima nedostaju poznate mutacije koje uzrokuju [[Akutna mijeloidna leukemija|akutnu mijeloidnu leukemiju]] (AML).<ref name=":6"/><ref name=":7"/> Slično tome, BCORL1 jeste korepresor koji reguliše ćelijske procese,<ref>{{Cite journal|last1=Pagan|first1=Julia K.|last2=Arnold|first2=Jeremy|last3=Hanchard|first3=Kim J.|last4=Kumar|first4=Raman|last5=Bruno|first5=Tiziana|last6=Jones|first6=Mathew J. K.|last7=Richard|first7=Derek J.|last8=Forrest|first8=Alistair|last9=Spurdle|first9=Amanda|last10=Verdin|first10=Eric|last11=Crossley|first11=Merlin|date=2007-03-22|title=A Novel Corepressor, BCoR-L1, Represses Transcription through an Interaction with CtBP|journal=Journal of Biological Chemistry|volume=282|issue=20|pages=15248–15257|doi=10.1074/jbc.m700246200|pmid=17379597|issn=0021-9258|doi-access=free}}</ref> i utvrđeno je da je mutiran kod ~6% testiranih pacijenata s [[Akutna mijeloidna leukemija|akutnom mijeloidnom leukemijom]] (AML).<ref name=":6"/><ref name=":8"/> Ove studije ukazuju na snažnu povezanost između mutacija korepresora i [[Akutne mijeloične leukemije|AML]]. Dalja istraživanja korepresora mogu otkriti potencijalne terapijske ciljeve za [[Akutnu mijeloičnu leukemiju|AML]] i druge bolesti. === Terapijski potencijal === Korepresori predstavljaju mnoge potencijalne puteve za lijekove koji ciljaju širok spektar bolesti.<ref>{{Cite journal|last1=Vaiopoulos|first1=Aristeidis G.|last2=Kostakis|first2=Ioannis D.|last3=Athanasoula|first3=Kalliopi Ch.|last4=Papavassiliou|first4=Athanasios G.|date=June 2012|title=Targeting transcription factor corepressors in tumor cells|journal=Cellular and Molecular Life Sciences|language=en|volume=69|issue=11|pages=1745–1753|doi=10.1007/s00018-012-0986-5|pmid=22527719|s2cid=16407925|issn=1420-682X|pmc=11114811}}</ref> Pojačana regulacija [[BCL6]] uočena je kod karcinoma kao što su [[Difuzni limfom velikih B-ćelija|difuzni limfomi velikih B-ćelija (DLBCL)]],<ref name=":9">{{Cite journal|last1=Cerchietti|first1=Leandro C.|last2=Ghetu|first2=Alexandru F.|last3=Zhu|first3=Xiao|last4=Da Silva|first4=Gustavo F.|last5=Zhong|first5=Shijun|last6=Matthews|first6=Marilyn|last7=Bunting|first7=Karen L.|last8=Polo|first8=Jose M.|last9=Farès|first9=Christophe|last10=Arrowsmith|first10=Cheryl H.|last11=Yang|first11=Shao Ning|date=April 2010|title=A Small-Molecule Inhibitor of BCL6 Kills DLBCL Cells In Vitro and In Vivo|url= |journal=Cancer Cell|language=en|volume=17|issue=4|pages=400–411|doi=10.1016/j.ccr.2009.12.050|pmc=2858395|pmid=20385364}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last1=Cerchietti|first1=Leandro C.|last2=Yang|first2=Shao Ning|last3=Shaknovich|first3=Rita|last4=Hatzi|first4=Katerina|last5=Polo|first5=Jose M.|last6=Chadburn|first6=Amy|last7=Dowdy|first7=Steven F.|last8=Melnick|first8=Ari|date=2009-04-09|title=A peptomimetic inhibitor of BCL6 with potent antilymphoma effects in vitro and in vivo|url=https://ashpublications.org/blood/article/113/15/3397/24984/A-peptomimetic-inhibitor-of-BCL6-with-potent|journal=Blood|language=en|volume=113|issue=15|pages=3397–3405|doi=10.1182/blood-2008-07-168773|issn=0006-4971|pmc=2668844|pmid=18927431}}</ref><ref name=":11">{{Cite journal|last1=Parekh|first1=Samir|last2=Privé|first2=Gilbert|last3=Melnick|first3=Ari|date=January 2008|title=Therapeutic targeting of the BCL6 oncogene for diffuse large B-cell lymphomas|url= |journal=Leukemia & Lymphoma|language=en|volume=49|issue=5|pages=874–882|doi=10.1080/10428190801895345|issn=1042-8194|pmc=2748726|pmid=18452090}}</ref><ref name=":12">{{Cite journal|last1=Yasui|first1=Takeshi|last2=Yamamoto|first2=Takeshi|last3=Sakai|first3=Nozomu|last4=Asano|first4=Kouhei|last5=Takai|first5=Takafumi|last6=Yoshitomi|first6=Yayoi|last7=Davis|first7=Melinda|last8=Takagi|first8=Terufumi|last9=Sakamoto|first9=Kotaro|last10=Sogabe|first10=Satoshi|last11=Kamada|first11=Yusuke|date=September 2017|title=Discovery of a novel B-cell lymphoma 6 (BCL6)–corepressor interaction inhibitor by utilizing structure-based drug design|journal=Bioorganic & Medicinal Chemistry|language=en|volume=25|issue=17|pages=4876–4886|doi=10.1016/j.bmc.2017.07.037|pmid=28760529|doi-access=free}}</ref> [[kolorektumski karcinom]],<ref>{{Cite journal|last1=Sena|first1=Paola|last2=Mariani|first2=Francesco|last3=Benincasa|first3=Marta|last4=De Leon|first4=Maurizio Ponz|last5=Di Gregorio|first5=Carmela|last6=Mancini|first6=Stefano|last7=Cavani|first7=Francesco|last8=Smargiassi|first8=Alberto|last9=Palumbo|first9=Carla|last10=Roncucci|first10=Luca|date=January 2014|title=Morphological and quantitative analysis of BCL6 expression in human colorectal carcinogenesis|journal=Oncology Reports|language=en|volume=31|issue=1|pages=103–110|doi=10.3892/or.2013.2846|pmid=24220798|issn=1021-335X|doi-access=free|hdl=11380/1011113|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sun|first1=Naihui|last2=Zhang|first2=Liang|last3=Zhang|first3=Chongguang|last4=Yuan|first4=Yuan|date=December 2020|title=miR-144-3p inhibits cell proliferation of colorectal cancer cells by targeting BCL6 via inhibition of Wnt/β-catenin signaling|url= |journal=Cellular & Molecular Biology Letters|language=en|volume=25|issue=1|pages=19|doi=10.1186/s11658-020-00210-3|issn=1425-8153|pmc=7079415|pmid=32206063 |doi-access=free }}</ref> i [[rak pluća]].<ref>{{Cite journal|last1=Deb|first1=Dhruba|last2=Rajaram|first2=Satwik|last3=Larsen|first3=Jill E.|last4=Dospoy|first4=Patrick D.|last5=Marullo|first5=Rossella|last6=Li|first6=Long Shan|last7=Avila|first7=Kimberley|last8=Xue|first8=Fengtian|last9=Cerchietti|first9=Leandro|last10=Minna|first10=John D.|last11=Altschuler|first11=Steven J.|date=2017-06-01|title=Combination Therapy Targeting BCL6 and Phospho-STAT3 Defeats Intratumor Heterogeneity in a Subset of Non–Small Cell Lung Cancers|url= |journal=Cancer Research|language=en|volume=77|issue=11|pages=3070–3081|doi=10.1158/0008-5472.CAN-15-3052|issn=0008-5472|pmc=5489259|pmid=28377453}}</ref> [[BCL-6 korepresor]], [[medijator utišavanja za retinoidni i tireoidni hormonski receptor|SMRT]], [[jedarni korepresor receptora 1|NCoR]] i drugi korepresori mogu interagovati sa [[BCL6]] i transkripciono ga potiskivati.<ref name=":9"/><ref name=":10"/><ref name=":11"/><ref name=":12"/> Pokazalo se da spojevi male molekularne mase, poput sintetskih [[peptid]]a, koji ciljaju interakcije [[BCL6]] i korepresora,<ref name=":9"/><ref name=":10"/> kao i drugi inhibitori [[interakcija protein-protein|interakcije protein-protein]],<ref name=":12"/> efikasno ubijaju ćelije raka. Aktivirani [[jetreni receptor X | jetreni receptor X (LXR)]] formira kompleks s korepresorima, kako bi suzbio upalni odgovor kod [[reumatoidni artritis| reumatoidnog artritisa]], što agoniste jetrenog receptora X, poput GW3965 čini potencijalnom terapijskom strategijom.<ref>{{Cite journal|last1=Venteclef|first1=N.|last2=Jakobsson|first2=T.|last3=Ehrlund|first3=A.|last4=Damdimopoulos|first4=A.|last5=Mikkonen|first5=L.|last6=Ellis|first6=E.|last7=Nilsson|first7=L.-M.|last8=Parini|first8=P.|last9=Janne|first9=O. A.|last10=Gustafsson|first10=J.-A.|last11=Steffensen|first11=K. R.|date=2010-02-15|title=GPS2-dependent corepressor/SUMO pathways govern anti-inflammatory actions of LRH-1 and LXR in the hepatic acute phase response|journal=Genes & Development|language=en|volume=24|issue=4|pages=381–395|doi=10.1101/gad.545110|issn=0890-9369|pmc=2816737|pmid=20159957}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Yoon|first1=Chong-Hyeon|last2=Kwon|first2=Yong-Jin|last3=Lee|first3=Sang-Won|last4=Park|first4=Yong-Beom|last5=Lee|first5=Soo-Kon|last6=Park|first6=Min-Chan|date=January 2013|title=Activation of Liver X Receptors Suppresses Inflammatory Gene Expressions and Transcriptional Corepressor Clearance in Rheumatoid Arthritis Fibroblast Like Synoviocytes|url=http://link.springer.com/10.1007/s10875-012-9799-4|journal=Journal of Clinical Immunology|language=en|volume=33|issue=1|pages=190–199|doi=10.1007/s10875-012-9799-4|pmid=22990668|s2cid=15965750|issn=0271-9142|url-access=subscription}}</ref> [[Ursodeoksiholna kiselina|Ursodeoksiholna kiselina (UDCA)]], pojačavanjem korepresora [[CREBZF]] (protein leucinskog zatvarača koji interraguje s malim heterodimernim partnerom, SMILE), inhibira ekspresiju [[interleukin 17|IL-17]], [[upalni citokin|upalnog citokina]], i suzbija [[Th17-ćelija|Th17-ćelije]], a oba su povezana s [[reumatoidni artritis|reumatoidnim artritisom]].<ref name=":13">{{Cite journal|last1=Lee|first1=Eun-Jung|last2=Kwon|first2=Jeong-Eun|last3=Park|first3=Min-Jung|last4=Jung|first4=Kyung-Ah|last5=Kim|first5=Da-Som|last6=Kim|first6=Eun-Kyung|last7=Lee|first7=Seung Hoon|last8=Choi|first8=Jong Young|last9=Park|first9=Sung-Hwan|last10=Cho|first10=Mi-La|date=August 2017|title=Ursodeoxycholic acid attenuates experimental autoimmune arthritis by targeting Th17 and inducing pAMPK and transcriptional corepressor SMILE|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0165247816302401|journal=Immunology Letters|language=en|volume=188|pages=1–8|doi=10.1016/j.imlet.2017.05.011|pmid=28539269|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sarkar|first1=Sujata|last2=Fox|first2=David A.|date=May 2010|title=Targeting IL-17 and Th17 Cells in Rheumatoid Arthritis|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0889857X10000189|journal=Rheumatic Disease Clinics of North America|language=en|volume=36|issue=2|pages=345–366|doi=10.1016/j.rdc.2010.02.006|pmid=20510238|url-access=subscription}}</ref> Ovaj efekat kod ljudi zavisi od doze, a smatra se da je [[Ursodeoksiholna kiselina|UCDA]] još jedan potencijalni agens u terapiji reumatoidnog artritisa.<ref name=":13"/> == Također pogledajte== * [[Koregulator transkripcije]] * [[TcoF-DB]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeSH name|Co-Repressor+Proteins}} {{Transkripcija}} {{Koregulatori transkripcije}} [[Kategorija:Ekspresija gena]] [[Kategorija:Koregulatori transkripcije]] r0a0bpkydz31wibzbp8xocb35jbmwes 3925599 3925598 2026-09-20T09:41:47Z Bjegunac 185892 /* Eukarioti */ 3925599 wikitext text/x-wiki U [[genetika|genetici]] i [[molekularna biologija|molekularnoj biologiji]], '''korepresor''' jeste molekula koja potiskuje [[Ekspresija gena|ekspresiju]] [[gen]]a.<ref>{{Cite book|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-662-10595-5|title=Transcriptional Corepressors: Mediators of Eukaryotic Gene Repression|date=2001|publisher=Springer Berlin Heidelberg|isbn=978-3-642-08709-7|editor-last=Privalsky|editor-first=Martin L.|series=Current Topics in Microbiology and Immunology|volume=254|location=Berlin, Heidelberg|language=en|doi=10.1007/978-3-662-10595-5|s2cid=8922796 }}</ref> Kod [[prokariot]]a, korepresori su [[male molekule]], dok su kod [[eukariot]]a to [[proteini]]. Korepresor se ne veže direktno za [[DNK]], već indirektno reguliše ekspresiju gena, vezivanjem za [[represor]]e. Korepresor smanjuje (ili potiskuje) ekspresiju gena, vezivanjem za i aktiviranjem represorskog [[transkripcijski faktor|transkripcijskog faktora]]. Represor se zauzvrat veže za sekvencu [[Operator (biologija)|operatorskog]] gena (segment [[DNK]] na koji se transkripcijski faktor veže da reguliše ekspresiju gena), čime blokira transkripciju tog gena. [[Slika:Purple Corepressor Transcription Factor Complex on DNA.png|thumb|Kompleks transkripcijskog faktora korepresora na regulatornom elementu]] == Funkcija == === Prokarioti === Kod [[prokariot]]a, termin korepresor koristi se za označavanje aktivirajućeg proteinskog [[ligand|liganda]] [[represor]]a. Naprimjer, kod ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' [[represor triptofana]] (TrpR) se može vezati za DNK i potisnuti transkripciju [[trp-operon|''trp'' operona]] samo kada je njegov korepresor [[triptofan]] vezan za njega. TrpR u odsustvu triptofana poznat je kao aporepresor i neaktivan je u potiskivanju transkripcije gena.<ref name="pmid9022683">{{cite journal | vauthors = Evans PD, Jaseja M, Jeeves M, Hyde EI | title = NMR studies of the Escherichia coli Trp repressor.trpRs operator complex | journal = Eur. J. Biochem. | volume = 242 | issue = 3 | pages = 567–75 |date=December 1996 | pmid = 9022683 | doi = 10.1111/j.1432-1033.1996.0567r.x | doi-access = }}</ref> Trp-operon kodira enzime odgovorne za sintezu triptofana. Stoga TrpR pruža mehanizam [[povratna sprega|negativne povratne sprege]] koji reguliše [[biosinteza|biosintezu]] [[triptofan]]a. Ukratko, triptofan djeluje kao korepresor za vlastitu biosintezu.<ref name="isbn0-393-93447-0">{{cite book | vauthors = Foster JB, Slonczewski J | title = Microbiology: An Evolving Science | edition = Second | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2010 | isbn = 978-0-393-93447-2 }}</ref> === Eukarioti === Kod [[eukariot]]a, korepresor je protein koji se veže za [[transkripcijski faktor|transkripcijske faktore]].<ref name="pmid9806345">{{cite journal | author = Jenster G | title = Coactivators and corepressors as mediators of nuclear receptor function: an update | journal = Mol. Cell. Endocrinol. | volume = 143 | issue = 1–2 | pages = 1–7 |date=August 1998 | pmid = 9806345 | doi = 10.1016/S0303-7207(98)00145-2 | s2cid = 26244186 }}</ref> U odsustvu korepresora i u prisustvu [[koaktivator]]a, [[transkripcijski faktor]]i pojačavaju ekspresiju gena. Koaktivatori i korepresori se takmiče za ista [[mjesta vezivanja]] na transkripcijskim faktorima. Drugi mehanizam kojim korepresori mogu potisnuti transkripcijsku [[Inicijacija transkripcije (genetika)|inicijaciju]] kada se vežu za komplekse transkripcijskih faktora/DNK je regrutovanje [[histon-deacetilaza|histon-deacetilaze]] koje [[kataliza|kataliziraju]] uklanjanje [[acetil]]nih grupa iz [[lizin]]skih ostataka. Ovo povećava pozitivni naboj na [[histon]]ima, što pojačava [[elektrostatika|elektrostatsku]] privlačnost između pozitivno nabijenih histona i negativno nabijene DNK, čineći DNK manje dostupnom za transkripciju.<ref name="Lazar_2003">{{cite journal | author = Lazar MA | title = Nuclear receptor corepressors | journal = Nucl Recept Signal | volume = 1 | pages = e001 | year = 2003 | pmid = 16604174 | pmc = 1402229 | doi = 10.1621/nrs.01001 }}</ref><ref name="Goodson_2005">{{cite journal |vauthors=Goodson M, Jonas BA, Privalsky MA|title=Corepressors: custom tailoring and alterations while you wait|journal= Nucl Recept Signal |volume= 3 |issue= Oct 21 |pages= e003 |year= 2005| doi = 10.1621/nrs.03003 |pmid= 16604171 |pmc=1402215}}</ref> Kod ljudi je poznato od nekoliko desetina do nekoliko stotina korepresora, ovisno o nivou pouzdanosti s kojim se može izvršiti karakterizacija proteina kao korepresora.<ref name="pmid20965969">{{cite journal | vauthors = Schaefer U, Schmeier S, Bajic VB | title = TcoF-DB: dragon database for human transcription co-factors and transcription factor interacting proteins | journal = Nucleic Acids Res. | volume = 39 | issue = Database issue | pages = D106–10 |date=January 2011 | pmid = 20965969 | pmc = 3013796 | doi = 10.1093/nar/gkq945 }}</ref> == Primjeri korepresora == === NCoR === [[Jedarni korepresor receptora 1|NCoR]] (korepresor jedarnog receptora) direktno se veže za D i E domene jedarnih receptora i potiskuje njihovu transkripcijsku aktivnost.<ref name=":14">{{Citation|last=Bolander|first=Franklyn F.|chapter=Hormonally Regulated Transcription Factors|date=2004|chapter-url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780121112325500130|title=Molecular Endocrinology|pages=387–443|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-012111232-5/50013-0|isbn=978-0-12-111232-5|access-date=2020-10-25|chapter-url-access=subscription}}</ref><ref name=":15">{{Cite journal|last=Chinnadurai|first=G|date=February 2002|title=CtBP, an Unconventional Transcriptional Corepressor in Development and Oncogenesis|journal=Molecular Cell|language=en|volume=9|issue=2|pages=213–224|doi=10.1016/S1097-2765(02)00443-4|pmid=11864595|doi-access=free}}</ref><ref name=":16">{{Citation|last=Kammer|first=Gary M.|chapter=Estrogen, Signal Transduction, and Systemic Lupus Erythematosus: Molecular Mechanisms|date=2004|chapter-url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780124409057503753|title=Principles of Gender-Specific Medicine|pages=1082–1092|publisher=Elsevier|language=en|doi=10.1016/b978-012440905-7/50375-3|isbn=978-0-12-440905-7|access-date=2020-10-25|chapter-url-access=subscription}}</ref> Klasa I [[Histon-deacetilaza|histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) su klasa, u kojoj je ekspresija DNK regulisana acetilacijom i deacetilacijom [[histon-deacetilaza]]; regrutuje NCoR putem SIN3, a NCoR se direktno veže za klasu II [[Histon- deacetilaza|histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) koje su klasa, a ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histonske deacetilaze.<ref name=":14" /><ref name=":16" /><ref>{{Cite journal|last1=Kadamb|first1=Rama|last2=Mittal|first2=Shilpi|last3=Bansal|first3=Nidhi|last4=Batra|first4=Harish|last5=Saluja|first5=Daman|date=August 2013|title=Sin3: Insight into its transcription regulatory functions|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0171933513000575|journal=European Journal of Cell Biology|language=en|volume=92|issue=8–9|pages=237–246|doi=10.1016/j.ejcb.2013.09.001|pmid=24189169|url-access=subscription}}</ref> === Medijator utišavanja retinoida i receptora tireoidnih hormona=== [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] (medijator utišavanja retinoične kiseline i receptora tireoidnih [[hormon]]a), također poznat kao [[jedarni korepresor receptora 2|NCoR2]], jeste [[alternativna prerada|alternativno splajsovani]] [[jedarni koaktivator receptora 1|SRC-1]](koaktivator steroidnog receptora-1).<ref name=":14"/><ref name=":15"/> Na njega negativno i pozitivno utiču MAPKKK ([[mitogen]]om aktivirana protein-kinazna [[kinaza]]) i [[fosforilacija]] [[kazein]]-kinaze 2.<ref name=":14"/> SMRT ima dva glavna mehanizma: prvo, slično NCoR, SMRT takođe regrutuje klasu I [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) koje su klasa, ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histon-deacetilaze, putem SIN3 i direktno se veže za klasu II [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (EC 3.5.1.98, HDAC) su klasa; ekspresija DNK je regulisana acetilacijom i deacetilacijom histonske deacetilaze.<ref name=":14"/> Drugo, veže i sekvestrira komponente [[opći transkripcijski faktor|opće transkripcijske mašinerije]], kao što je [[transkripcijski faktor II B]].<ref name=":14"/><ref name=":16"/> == Uloga u biološkim procesima == Poznato je da korepresori regulišu transkripciju putem različitih stanja aktivacije i inaktivacije.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Rosenfeld|first=M. G.|date=2006-06-01|title=Sensors and signals: a coactivator/corepressor/epigenetic code for integrating signal-dependent programs of transcriptional response|journal=Genes & Development|language=en|volume=20|issue=11|pages=1405–1428|doi=10.1101/gad.1424806|pmid=16751179|issn=0890-9369|doi-access=free}}</ref><ref name=":1">{{Cite journal|last1=Battaglia|first1=Sebastiano|last2=Maguire|first2=Orla|last3=Campbell|first3=Moray J.|date=2010|title=Transcription factor co-repressors in cancer biology: roles and targeting|url= |journal=International Journal of Cancer|volume=126|issue=11|language=en|pages=2511–9|doi=10.1002/ijc.25181|pmc=2847647|pmid=20091860}}</ref> NCoR i [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] djeluju kao korepresorski kompleks za regulaciju transkripcije aktiviranjem nakon što se [[ligand]] veže.<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2">{{Cite journal|last1=Christian|first1=Mark|last2=White|first2=Roger|last3=Parker|first3=Malcolm G.|date=August 2006|title=Metabolic regulation by the nuclear receptor corepressor RIP140|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1043276006001056|journal=Trends in Endocrinology & Metabolism|language=en|volume=17|issue=6|pages=243–250|doi=10.1016/j.tem.2006.06.008|pmid=16815031|s2cid=45870845|url-access=subscription}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last1=Ogawa|first1=S.|last2=Lozach|first2=J.|last3=Jepsen|first3=K.|last4=Sawka-Verhelle|first4=D.|last5=Perissi|first5=V.|last6=Sasik|first6=R.|last7=Rose|first7=D. W.|last8=Johnson|first8=R. S.|last9=Rosenfeld|first9=M. G.|last10=Glass|first10=C. K.|date=2004-10-05|title=A nuclear receptor corepressor transcriptional checkpoint controlling activator protein 1-dependent gene networks required for macrophage activation|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=101|issue=40|pages=14461–14466|doi=10.1073/pnas.0405786101|issn=0027-8424|pmc=521940|pmid=15452344|bibcode=2004PNAS..10114461O|doi-access=free}}</ref> [[nokaut-miš|Nokauti]] NCoR-a rezultirali su smrću embriona, što ukazuje na njegovu važnost u razvoju [[eritrocit]]nog, [[timus]]nog i [[nervni sistem|nervnog sistema]].<ref name=":3" /><ref name=":4">{{Cite journal|last1=Jepsen|first1=Kristen|last2=Hermanson|first2=Ola|last3=Onami|first3=Thandi M|last4=Gleiberman|first4=Anatoli S|last5=Lunyak|first5=Victoria|last6=McEvilly|first6=Robert J|last7=Kurokawa|first7=Riki|last8=Kumar|first8=Vivek|last9=Liu|first9=Forrest|last10=Seto|first10=Edward|last11=Hedrick|first11=Stephen M|date=September 2000|title=Combinatorial Roles of the Nuclear Receptor Corepressor in Transcription and Development|journal=Cell|language=en|volume=102|issue=6|pages=753–763|doi=10.1016/S0092-8674(00)00064-7|pmid=11030619|s2cid=15645977|doi-access=free}}</ref> [[Mutacije]] u određenim korepresorima mogu rezultirati deregulacijom signala.<ref name=":1"/> [[jedarni korepresor receptora 2|SMRT]] doprinosi razvoju srčanog mišića, pri čemu nokauti kompleksa rezultiraju manje razvijenim mišićem i nepravilnim razvojem.<ref name=":1" /> NCoR se također pokazao kao važna kontrolna tačka u procesima kao što su upala i aktivacija [[makrofag]]a.<ref name=":3"/> Nedavni dokazi također ukazuju na ulogu korepresora [[NRIP1|RIP140]] u metaboličkoj regulaciji energetske [[homeostaza|homeostaze]].<ref name=":2"/> == Klinički značaj == === Bolesti === Budući da korepresori učestvuju i regulišu širok spektar [[ekspresija gena]], ne čudi da aberantne aktivnosti korepresora mogu uzrokovati bolesti.<ref>{{Cite journal|last=Privalsky|first=Martin L.|date=March 2004|title=The Role of Corepressors in Transcriptional Regulation by Nuclear Hormone Receptors|url=http://dx.doi.org/10.1146/annurev.physiol.66.032802.155556|journal=Annual Review of Physiology|volume=66|issue=1|pages=315–360|doi=10.1146/annurev.physiol.66.032802.155556|pmid=14977406|issn=0066-4278|url-access=subscription}}</ref> [[Akutna mijeloidna leukemija|Akutna mijeloidna leukemija (AML)]] visoko je smrtonosni rak krvi koji karakterizira nekontrolirani rast mijeloidnih ćelija.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Tiacci|first1=E.|last2=Grossmann|first2=V.|last3=Martelli|first3=M. P.|last4=Kohlmann|first4=A.|last5=Haferlach|first5=T.|last6=Falini|first6=B.|date=2011-12-30|title=The corepressors BCOR and BCORL1: two novel players in acute myeloid leukemia|journal=Haematologica|volume=97|issue=1|pages=3–5|doi=10.3324/haematol.2011.057901|pmid=22210327|pmc=3248923|issn=0390-6078|doi-access=free}}</ref> Dva homologna korepresorska gena, [[BCL-6 korepresor|BCOR (BCL6 korepresor)]] i BCORL1, rekurentno mutiraju kod pacijenata sa [[AML]].<ref name=":7">{{Cite journal|last1=Grossmann|first1=Vera|last2=Tiacci|first2=Enrico|last3=Holmes|first3=Antony B.|last4=Kohlmann|first4=Alexander|last5=Martelli|first5=Maria Paola|last6=Kern|first6=Wolfgang|last7=Spanhol-Rosseto|first7=Ariele|last8=Klein|first8=Hans-Ulrich|last9=Dugas|first9=Martin|last10=Schindela|first10=Sonja|last11=Trifonov|first11=Vladimir|date=2011-12-01|title=Whole-exome sequencing identifies somatic mutations of BCOR in acute myeloid leukemia with normal karyotype|journal=Blood|volume=118|issue=23|pages=6153–6163|doi=10.1182/blood-2011-07-365320|pmid=22012066|issn=0006-4971|doi-access=free}}</ref><ref name=":8">{{Cite journal|last1=Li|first1=Meng|last2=Collins|first2=Roxane|last3=Jiao|first3=Yuchen|last4=Ouillette|first4=Peter|last5=Bixby|first5=Dale|last6=Erba|first6=Harry|last7=Vogelstein|first7=Bert|last8=Kinzler|first8=Kenneth W.|last9=Papadopoulos|first9=Nickolas|last10=Malek|first10=Sami N.|date=2011-11-24|title=Somatic mutations in the transcriptional corepressor gene BCORL1 in adult acute myelogenous leukemia|journal=Blood|volume=118|issue=22|pages=5914–5917|doi=10.1182/blood-2011-05-356204|pmid=21989985|pmc=3228503|issn=0006-4971|doi-access=free}}</ref> [[BCOR (gen)|BCOR]] radi s više [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i poznato je da ima vitalne regulatorne uloge u embrionalnom razvoju.<ref name=":6" /><ref name=":7"/> Klinički rezultati otkrili su somatske mutacije [[BCOR (gen)|BCOR]] kod ~4% neselekcionirane grupe pacijenata s [[AML]] i ~17% u podskupini pacijenata kojima nedostaju poznate mutacije koje uzrokuju [[Akutna mijeloidna leukemija|akutnu mijeloidnu leukemiju]] (AML).<ref name=":6"/><ref name=":7"/> Slično tome, BCORL1 jeste korepresor koji reguliše ćelijske procese,<ref>{{Cite journal|last1=Pagan|first1=Julia K.|last2=Arnold|first2=Jeremy|last3=Hanchard|first3=Kim J.|last4=Kumar|first4=Raman|last5=Bruno|first5=Tiziana|last6=Jones|first6=Mathew J. K.|last7=Richard|first7=Derek J.|last8=Forrest|first8=Alistair|last9=Spurdle|first9=Amanda|last10=Verdin|first10=Eric|last11=Crossley|first11=Merlin|date=2007-03-22|title=A Novel Corepressor, BCoR-L1, Represses Transcription through an Interaction with CtBP|journal=Journal of Biological Chemistry|volume=282|issue=20|pages=15248–15257|doi=10.1074/jbc.m700246200|pmid=17379597|issn=0021-9258|doi-access=free}}</ref> i utvrđeno je da je mutiran kod ~6% testiranih pacijenata s [[Akutna mijeloidna leukemija|akutnom mijeloidnom leukemijom]] (AML).<ref name=":6"/><ref name=":8"/> Ove studije ukazuju na snažnu povezanost između mutacija korepresora i [[Akutne mijeloične leukemije|AML]]. Dalja istraživanja korepresora mogu otkriti potencijalne terapijske ciljeve za [[Akutnu mijeloičnu leukemiju|AML]] i druge bolesti. === Terapijski potencijal === Korepresori predstavljaju mnoge potencijalne puteve za lijekove koji ciljaju širok spektar bolesti.<ref>{{Cite journal|last1=Vaiopoulos|first1=Aristeidis G.|last2=Kostakis|first2=Ioannis D.|last3=Athanasoula|first3=Kalliopi Ch.|last4=Papavassiliou|first4=Athanasios G.|date=June 2012|title=Targeting transcription factor corepressors in tumor cells|journal=Cellular and Molecular Life Sciences|language=en|volume=69|issue=11|pages=1745–1753|doi=10.1007/s00018-012-0986-5|pmid=22527719|s2cid=16407925|issn=1420-682X|pmc=11114811}}</ref> Pojačana regulacija [[BCL6]] uočena je kod karcinoma kao što su [[Difuzni limfom velikih B-ćelija|difuzni limfomi velikih B-ćelija (DLBCL)]],<ref name=":9">{{Cite journal|last1=Cerchietti|first1=Leandro C.|last2=Ghetu|first2=Alexandru F.|last3=Zhu|first3=Xiao|last4=Da Silva|first4=Gustavo F.|last5=Zhong|first5=Shijun|last6=Matthews|first6=Marilyn|last7=Bunting|first7=Karen L.|last8=Polo|first8=Jose M.|last9=Farès|first9=Christophe|last10=Arrowsmith|first10=Cheryl H.|last11=Yang|first11=Shao Ning|date=April 2010|title=A Small-Molecule Inhibitor of BCL6 Kills DLBCL Cells In Vitro and In Vivo|url= |journal=Cancer Cell|language=en|volume=17|issue=4|pages=400–411|doi=10.1016/j.ccr.2009.12.050|pmc=2858395|pmid=20385364}}</ref><ref name=":10">{{Cite journal|last1=Cerchietti|first1=Leandro C.|last2=Yang|first2=Shao Ning|last3=Shaknovich|first3=Rita|last4=Hatzi|first4=Katerina|last5=Polo|first5=Jose M.|last6=Chadburn|first6=Amy|last7=Dowdy|first7=Steven F.|last8=Melnick|first8=Ari|date=2009-04-09|title=A peptomimetic inhibitor of BCL6 with potent antilymphoma effects in vitro and in vivo|url=https://ashpublications.org/blood/article/113/15/3397/24984/A-peptomimetic-inhibitor-of-BCL6-with-potent|journal=Blood|language=en|volume=113|issue=15|pages=3397–3405|doi=10.1182/blood-2008-07-168773|issn=0006-4971|pmc=2668844|pmid=18927431}}</ref><ref name=":11">{{Cite journal|last1=Parekh|first1=Samir|last2=Privé|first2=Gilbert|last3=Melnick|first3=Ari|date=January 2008|title=Therapeutic targeting of the BCL6 oncogene for diffuse large B-cell lymphomas|url= |journal=Leukemia & Lymphoma|language=en|volume=49|issue=5|pages=874–882|doi=10.1080/10428190801895345|issn=1042-8194|pmc=2748726|pmid=18452090}}</ref><ref name=":12">{{Cite journal|last1=Yasui|first1=Takeshi|last2=Yamamoto|first2=Takeshi|last3=Sakai|first3=Nozomu|last4=Asano|first4=Kouhei|last5=Takai|first5=Takafumi|last6=Yoshitomi|first6=Yayoi|last7=Davis|first7=Melinda|last8=Takagi|first8=Terufumi|last9=Sakamoto|first9=Kotaro|last10=Sogabe|first10=Satoshi|last11=Kamada|first11=Yusuke|date=September 2017|title=Discovery of a novel B-cell lymphoma 6 (BCL6)–corepressor interaction inhibitor by utilizing structure-based drug design|journal=Bioorganic & Medicinal Chemistry|language=en|volume=25|issue=17|pages=4876–4886|doi=10.1016/j.bmc.2017.07.037|pmid=28760529|doi-access=free}}</ref> [[kolorektumski karcinom]],<ref>{{Cite journal|last1=Sena|first1=Paola|last2=Mariani|first2=Francesco|last3=Benincasa|first3=Marta|last4=De Leon|first4=Maurizio Ponz|last5=Di Gregorio|first5=Carmela|last6=Mancini|first6=Stefano|last7=Cavani|first7=Francesco|last8=Smargiassi|first8=Alberto|last9=Palumbo|first9=Carla|last10=Roncucci|first10=Luca|date=January 2014|title=Morphological and quantitative analysis of BCL6 expression in human colorectal carcinogenesis|journal=Oncology Reports|language=en|volume=31|issue=1|pages=103–110|doi=10.3892/or.2013.2846|pmid=24220798|issn=1021-335X|doi-access=free|hdl=11380/1011113|hdl-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sun|first1=Naihui|last2=Zhang|first2=Liang|last3=Zhang|first3=Chongguang|last4=Yuan|first4=Yuan|date=December 2020|title=miR-144-3p inhibits cell proliferation of colorectal cancer cells by targeting BCL6 via inhibition of Wnt/β-catenin signaling|url= |journal=Cellular & Molecular Biology Letters|language=en|volume=25|issue=1|pages=19|doi=10.1186/s11658-020-00210-3|issn=1425-8153|pmc=7079415|pmid=32206063 |doi-access=free }}</ref> i [[rak pluća]].<ref>{{Cite journal|last1=Deb|first1=Dhruba|last2=Rajaram|first2=Satwik|last3=Larsen|first3=Jill E.|last4=Dospoy|first4=Patrick D.|last5=Marullo|first5=Rossella|last6=Li|first6=Long Shan|last7=Avila|first7=Kimberley|last8=Xue|first8=Fengtian|last9=Cerchietti|first9=Leandro|last10=Minna|first10=John D.|last11=Altschuler|first11=Steven J.|date=2017-06-01|title=Combination Therapy Targeting BCL6 and Phospho-STAT3 Defeats Intratumor Heterogeneity in a Subset of Non–Small Cell Lung Cancers|url= |journal=Cancer Research|language=en|volume=77|issue=11|pages=3070–3081|doi=10.1158/0008-5472.CAN-15-3052|issn=0008-5472|pmc=5489259|pmid=28377453}}</ref> [[BCL-6 korepresor]], [[medijator utišavanja za retinoidni i tireoidni hormonski receptor|SMRT]], [[jedarni korepresor receptora 1|NCoR]] i drugi korepresori mogu interagovati sa [[BCL6]] i transkripciono ga potiskivati.<ref name=":9"/><ref name=":10"/><ref name=":11"/><ref name=":12"/> Pokazalo se da spojevi male molekularne mase, poput sintetskih [[peptid]]a, koji ciljaju interakcije [[BCL6]] i korepresora,<ref name=":9"/><ref name=":10"/> kao i drugi inhibitori [[interakcija protein-protein|interakcije protein-protein]],<ref name=":12"/> efikasno ubijaju ćelije raka. Aktivirani [[jetreni receptor X | jetreni receptor X (LXR)]] formira kompleks s korepresorima, kako bi suzbio upalni odgovor kod [[reumatoidni artritis| reumatoidnog artritisa]], što agoniste jetrenog receptora X, poput GW3965 čini potencijalnom terapijskom strategijom.<ref>{{Cite journal|last1=Venteclef|first1=N.|last2=Jakobsson|first2=T.|last3=Ehrlund|first3=A.|last4=Damdimopoulos|first4=A.|last5=Mikkonen|first5=L.|last6=Ellis|first6=E.|last7=Nilsson|first7=L.-M.|last8=Parini|first8=P.|last9=Janne|first9=O. A.|last10=Gustafsson|first10=J.-A.|last11=Steffensen|first11=K. R.|date=2010-02-15|title=GPS2-dependent corepressor/SUMO pathways govern anti-inflammatory actions of LRH-1 and LXR in the hepatic acute phase response|journal=Genes & Development|language=en|volume=24|issue=4|pages=381–395|doi=10.1101/gad.545110|issn=0890-9369|pmc=2816737|pmid=20159957}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Yoon|first1=Chong-Hyeon|last2=Kwon|first2=Yong-Jin|last3=Lee|first3=Sang-Won|last4=Park|first4=Yong-Beom|last5=Lee|first5=Soo-Kon|last6=Park|first6=Min-Chan|date=January 2013|title=Activation of Liver X Receptors Suppresses Inflammatory Gene Expressions and Transcriptional Corepressor Clearance in Rheumatoid Arthritis Fibroblast Like Synoviocytes|url=http://link.springer.com/10.1007/s10875-012-9799-4|journal=Journal of Clinical Immunology|language=en|volume=33|issue=1|pages=190–199|doi=10.1007/s10875-012-9799-4|pmid=22990668|s2cid=15965750|issn=0271-9142|url-access=subscription}}</ref> [[Ursodeoksiholna kiselina|Ursodeoksiholna kiselina (UDCA)]], pojačavanjem korepresora [[CREBZF]] (protein leucinskog zatvarača koji interraguje s malim heterodimernim partnerom, SMILE), inhibira ekspresiju [[interleukin 17|IL-17]], [[upalni citokin|upalnog citokina]], i suzbija [[Th17-ćelija|Th17-ćelije]], a oba su povezana s [[reumatoidni artritis|reumatoidnim artritisom]].<ref name=":13">{{Cite journal|last1=Lee|first1=Eun-Jung|last2=Kwon|first2=Jeong-Eun|last3=Park|first3=Min-Jung|last4=Jung|first4=Kyung-Ah|last5=Kim|first5=Da-Som|last6=Kim|first6=Eun-Kyung|last7=Lee|first7=Seung Hoon|last8=Choi|first8=Jong Young|last9=Park|first9=Sung-Hwan|last10=Cho|first10=Mi-La|date=August 2017|title=Ursodeoxycholic acid attenuates experimental autoimmune arthritis by targeting Th17 and inducing pAMPK and transcriptional corepressor SMILE|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0165247816302401|journal=Immunology Letters|language=en|volume=188|pages=1–8|doi=10.1016/j.imlet.2017.05.011|pmid=28539269|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Sarkar|first1=Sujata|last2=Fox|first2=David A.|date=May 2010|title=Targeting IL-17 and Th17 Cells in Rheumatoid Arthritis|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0889857X10000189|journal=Rheumatic Disease Clinics of North America|language=en|volume=36|issue=2|pages=345–366|doi=10.1016/j.rdc.2010.02.006|pmid=20510238|url-access=subscription}}</ref> Ovaj efekat kod ljudi zavisi od doze, a smatra se da je [[Ursodeoksiholna kiselina|UCDA]] još jedan potencijalni agens u terapiji reumatoidnog artritisa.<ref name=":13"/> == Također pogledajte== * [[Koregulator transkripcije]] * [[TcoF-DB]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeSH name|Co-Repressor+Proteins}} {{Transkripcija}} {{Koregulatori transkripcije}} [[Kategorija:Ekspresija gena]] [[Kategorija:Koregulatori transkripcije]] 60znuwigplqmfohqqoxwwltp854qhkx 0 537067 3925600 2026-09-20T09:51:48Z Bjegunac 185892 Nova stranica: [[File:The basic unit of chromatin organization is the nucleosome, which comprises 147 bp of DNA wrapped ar.jpg|thumb|upright=1.25|[[DNK]] omotava se oko [[histon]]a i formira [[nukleosom]]e. Nukleosomi su prikazani kao "kuglice na niti" s razlikom između [[euhromatin]]a i [[heterohromatin]]a.]] [[File:Basic units of chromatin structure.svg|thumb|upright=1.0| Osnovne jedinice strukture [[hromatin]]a.]] '''Histon-modificirajući enzimi''' jesu [[enzimi]] uključeni u post... 3925600 wikitext text/x-wiki [[File:The basic unit of chromatin organization is the nucleosome, which comprises 147 bp of DNA wrapped ar.jpg|thumb|upright=1.25|[[DNK]] omotava se oko [[histon]]a i formira [[nukleosom]]e. Nukleosomi su prikazani kao "kuglice na niti" s razlikom između [[euhromatin]]a i [[heterohromatin]]a.]] [[File:Basic units of chromatin structure.svg|thumb|upright=1.0| Osnovne jedinice strukture [[hromatin]]a.]] '''Histon-modificirajući enzimi''' jesu [[enzimi]] uključeni u [[posttranslacijska modifikacija|modifikaciju]] [[histon]]skih [[supstrat (biohemija)|supstrata]] nakon [[Translacija (biologija)|translacije proteina]] i utiču na ćelijske procese uključujući [[ekspresija gena|ekspresiju gena]].<ref>{{cite journal |vauthors=Morgan MA, Shilatifard A |date=December 2020 |title=Reevaluating the roles of histone-modifying enzymes and their associated chromatin modifications in transcriptional regulation |url=https://www.nature.com/articles/s41588-020-00736-4 |journal=Nature Genetics |volume=52 |issue=12 |pages=1271–1281 |doi=10.1038/s41588-020-00736-4 |pmid=33257899 |s2cid=227242638|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Vinayachandran |first1=V |display-authors=et al |date=14 February 2018 |title=Widespread and precise reprogramming of yeast protein-genome interactions in response to heat shock |url=https://genome.cshlp.org/content/28/3/357 |journal=Genome Research |volume=28 |issue=3 |pages=357–366 |doi=10.1101/gr.226761.117 |pmid=29444801|pmc=5848614 }}</ref> Da bi se sigurno pohranio [[eukarioti|eukariotski]] [[genom]], [[DNK]] je omotana oko četiri osnovna [[histon]]ska [[proteina]] (H3, H4, H2A, H2B), koji se zatim spajaju i formiraju [[nukleosom]]e. Ovi nukleosomi dalje se savijaju u visoko kondenzovani [[hromatin]], što čini genetički materijal organizma daleko manje dostupnim faktorima potrebnim za [[transkripcija (genetika)|transkripciju gena]], [[replikacija DNK|replikaciju DNK]], [[genetička rekombinacija|rekombinaciju]] i [[popravka DNK|popravku DNK]].<ref>{{cite journal | vauthors = McGinty RK, Tan S | title = Nucleosome structure and function | journal = Chemical Reviews | volume = 115 | issue = 6 | pages = 2255–2273 | date = March 2015 | pmid = 25495456 | pmc = 4378457 | doi = 10.1021/cr500373h }}</ref><ref name=":17"/> Nakon toga, eukariotski organizmi razvili su složene mehanizme za prevazilaženje ove represivne barijere koju nameće [[hromatin]], putem [[modifikacija histona]], vrste [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijske modifikacije]] koja obično uključuje [[kovalentna veza|kovalentno vezivanje]] određenih grupa za histonske ostatke. Nakon što se dodaju histonu, ove grupe (direktno ili indirektno) izazivaju ili labavu i otvorenu histonsku konformaciju, [[euhromatin]], ili čvrstu i zatvorenu histonsku konformaciju, [[heterohromatin]]. Euhromatin označava aktivnu [[Transkripcija (biologija)|transkripciju]] i [[ekspresija gena|ekspresiju gena]], jer lagano pakovanje histona na ovaj način omogućava ulazak proteinima uključenim u proces transkripcije. Kao takav, čvrsto pakovani heterohromatin označava odsustvo trenutne ekspresije gena.<ref name=":17">{{cite journal | vauthors = Kouzarides T | title = Chromatin modifications and their function | journal = Cell | volume = 128 | issue = 4 | pages = 693–705 | date = February 2007 | pmid = 17320507 | doi = 10.1016/j.cell.2007.02.005 | s2cid = 11691263 | doi-access = free }}</ref> Iako postoji nekoliko različitih posttranslacijskih modifikacija za histone, četiri najčešće modifikacije histona uključuju [[acetilacija|acetilaciju]] i deacetilaciju histona,<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Sterner DE, Berger SL | title = Acetylation of histones and transcription-related factors | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 64 | issue = 2 | pages = 435–459 | date = June 2000 | pmid = 10839822 | pmc = 98999 | doi = 10.1128/MMBR.64.2.435-459.2000 }}</ref> [[Metilacija histona|metilaciju]],<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Zhang Y, Reinberg D | title = Transcription regulation by histone methylation: interplay between different covalent modifications of the core histone tails | journal = Genes & Development | volume = 15 | issue = 18 | pages = 2343–2360 | date = September 2001 | pmid = 11562345 | doi = 10.1101/gad.927301 | doi-access = free }}</ref> [[fosforilacija|fosforilaciju]]<ref name=":2">{{cite journal |vauthors=Nowak SJ, Corces VG |date=April 2004 |title=Phosphorylation of histone H3: a balancing act between chromosome condensation and transcriptional activation |url=https://www.cell.com/trends/genetics/fulltext/S0168-9525(04)00045-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0168952504000459%3Fshowall%3Dtrue |journal=Trends in Genetics |volume=20 |issue=4 |pages=214–220 |doi=10.1016/j.tig.2004.02.007 |pmid=15041176|url-access=subscription }}</ref> i [[ubikvitinacija| ubikvitinaciju]].<ref name=":3">{{cite journal |vauthors=Shilatifard A |year=2006 |title=Chromatin modifications by methylation and ubiquitination: implications in the regulation of gene expression |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.75.103004.142422 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=75 |pages=243–269 |doi=10.1146/annurev.biochem.75.103004.142422 |pmid=16756492|url-access=subscription }}</ref> Histon-modificirajući enzimi koji induciraju modifikaciju (npr. dodaju [[funkcionalna grupa| funkcionalnu grupu]]) nazivaju se pisačima, dok se enzimi koji vraćaju modifikacije nazivaju brisačima. Nadalje, postoje mnoge neuobičajene modifikacije histona, uključujući [[O-GlcNAc|''O''-GlcNAcilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Sakabe K, Wang Z, Hart GW | title = Beta-N-acetylglucosamine (O-GlcNAc) is part of the histone code | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 107 | issue = 46 | pages = 19915–19920 | date = November 2010 | pmid = 21045127 | pmc = 2993388 | doi = 10.1073/pnas.1009023107 | bibcode = 2010PNAS..10719915S | doi-access = free }}</ref> [[SUMO-protein|sumoilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Nathan D, Ingvarsdottir K, Sterner DE, Bylebyl GR, Dokmanovic M, Dorsey JA, Whelan KA, Krsmanovic M, Lane WS, Meluh PB, Johnson ES, Berger SL | display-authors = 6 | title = Histone sumoylation is a negative regulator in Saccharomyces cerevisiae and shows dynamic interplay with positive-acting histone modifications | journal = Genes & Development | volume = 20 | issue = 8 | pages = 966–976 | date = April 2006 | pmid = 16598039 | pmc = 1472304 | doi = 10.1101/gad.1404206 }}</ref> [[ADP-ribozilacija| ADP-ribozilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Hassa PO, Haenni SS, Elser M, Hottiger MO | title = Nuclear ADP-ribosylation reactions in mammalian cells: where are we today and where are we going? | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 70 | issue = 3 | pages = 789–829 | date = September 2006 | pmid = 16959969 | pmc = 1594587 | doi = 10.1128/MMBR.00040-05 }}</ref> [[citrullination]]<ref>{{cite journal | vauthors = Cuthbert GL, Daujat S, Snowden AW, Erdjument-Bromage H, Hagiwara T, Yamada M, Schneider R, Gregory PD, Tempst P, Bannister AJ, Kouzarides T | display-authors = 6 | title = Histone deimination antagonizes arginine methylation | journal = Cell | volume = 118 | issue = 5 | pages = 545–553 | date = September 2004 | pmid = 15339660 | doi = 10.1016/j.cell.2004.08.020 | s2cid = 8948511 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Wang Y, Wysocka J, Sayegh J, Lee YH, Perlin JR, Leonelli L, Sonbuchner LS, McDonald CH, Cook RG, Dou Y, Roeder RG, Clarke S, Stallcup MR, Allis CD, Coonrod SA |date=October 2004 |title=Human PAD4 regulates histone arginine methylation levels via demethylimination |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1101400 |journal=Science |volume=306 |issue=5694 |pages=279–283 |bibcode=2004Sci...306..279W |doi=10.1126/science.1101400 |pmid=15345777 |s2cid=1579362|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Sams |first1=K.L |last2=Mukai |first2=C |last3=Marks |first3=B.A |last4=Mittal |first4=C |last5=Demeter |first5=E.A |last6=Nelissen |first6=S |last7=Grenier |first7=J.K |last8=Tate |first8=A.E |last9=Ahmed |first9=F |last10=Coonrod |first10=S.A |title=Delayed puberty, gonadotropin abnormalities and subfertility in male Padi2/Padi4 double knockout mice |journal=Reprod Biol Endocrinol |date=October 2022 |volume=20 |issue=1 |page=150 |doi=10.1186/s12958-022-01018-w |pmid=36224627 |pmc=9555066 |doi-access=free }}</ref> i [[prolin-izomerizacija|prolin-izomerizaciju]].<ref>{{cite journal | vauthors = Nelson CJ, Santos-Rosa H, Kouzarides T | title = Proline isomerization of histone H3 regulates lysine methylation and gene expression | journal = Cell | volume = 126 | issue = 5 | pages = 905–916 | date = September 2006 | pmid = 16959570 | doi = 10.1016/j.cell.2006.07.026 | s2cid = 17789997 | doi-access = free }}</ref> Za detaljan primjer modifikacija histona u regulaciji transkripcije pogledajte [[Kontrola RNK-polimeraze strukturom hromatina]] i tabelu "[[Histon]]". == Uobičajene modifikacije histona == Četiri uobičajene modifikacije histona i njihovi odgovarajući enzimi za pisanje i brisanje prikazani su u tabeli ispod.<ref name=":5"/><ref name=":18"/><ref name=":19" /><ref name=":6" /><ref name=":22">{{cite journal | vauthors = Rossetto D, Avvakumov N, Côté J | title = Histone phosphorylation: a chromatin modification involved in diverse nuclear events | journal = Epigenetics | volume = 7 | issue = 10 | pages = 1098–1108 | date = October 2012 | pmid = 22948226 | pmc = 3469451 | doi = 10.4161/epi.21975 }}</ref><ref name=":23" /><ref name=":24" /><ref name=":26" /> {| class="wikitable" !Modifikacija !Pisač(i) !Brisač(i) !Uticaj na DNK |- |[[Acetilacija i deacetilacija histona|Acetilacija]] |[[Histon-acetiltransferaza|Histon-acetiltransferaze (HAT)]] |[[Histon-deacetilaza|Histon-deacetilaze (HDAC)]] |Povećava transkripciju gena |- |[[Metilacija histona|Metilacija]] |[[Histon-metiltransferaza|Histon-metiltransferaze (HMT)]] |Histonske [[demetilaza|demetilaze]] (KDM) |Povećava ili smanjuje transkripciju gena |- |[[Fosforilacija proteina|Fosforilacija]] |[[Proteinska kinaza|Proteinske kinaze (PTK)]] |[[Proteinska fosfataza|Proteinske fosfataze (PP)]] |Povećava transkripciju gena i ima ulogu u [[popravka DNK|popravci DNK]] i [[ćelijska dioba|dioba ćelija]] |- |[[Ubikvitinacija]] |[[Ubikvitin-ligaza]] |[[Deubikvitinirajući enzim|Deubikvitinirajući enzimi (DUB)]] |Povećava ili smanjuje transkripciju gena i ima ulogu u popravci DNK |} === Acetilacija === [[Datoteka:Histone acetylation and deacetylation.jpg|thumb|upright=1.15|Dinamičko stanje acetilacije/deacetilacije histona regulirano je enzimima [[Histon-acetiltransferaza|HAT]] i [[Histon-deacetilaza|HDAC]]; acetilacija histona mijenja dostupnost hromatina.]] [[Acetilacija i deacetilacija histona|Acetilacija histona]], ili dodavanje [[acetilna grupa|acetilne grupe]] histonima, olakšava se [[Histon-acetiltransferaza|histonskim acetiltransferazama (HAT)]] koje ciljaju ostatke [[lizin|lizina (K)]] na [[N-terminal]]nom repu histona. [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (HDAC)]] olakšavaju uklanjanje takvih grupa. Pozitivno naelektrisanje na histonu uvijek se neutralizira nakon acetilacije, stvarajući [[euhromatin]], koji povećava transkripciju i ekspresiju ciljnog gena.<ref name=":5">{{cite journal |vauthors=Gräff J, Tsai LH |date=February 2013 |title=Histone acetylation: molecular mnemonics on the chromatin |url=https://www.nature.com/articles/nrn3427 |journal=Nature Reviews. Neuroscience |volume=14 |issue=2 |pages=97–111 |doi=10.1038/nrn3427 |pmid=23324667 |s2cid=205508482|url-access=subscription }}</ref> Lizinski ostaci 9, 14, 18 i 23 osnovnog histona H3 i ostaci 5, 8, 12 i 16 histona H4 svi su meta acetilacije.<ref name=":18">{{cite journal |vauthors=Roth SY, Denu JM, Allis CD |date=2001-06-01 |title=Histone acetyltransferases |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.70.1.81 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=70 |issue=1 |pages=81–120 |doi=10.1146/annurev.biochem.70.1.81 |pmid=11395403|url-access=subscription }}</ref><ref name=":19">{{Cite book|last1=Voet|first1=D|title=Biochemistry|last2=Voet|first2=JG|publisher=John Wiley & Sons |year=2004 |isbn=978-0-471-19350-0|edition=3rd|location=Hoboken, N.J.}}</ref> === Metilacija === [[Metilacija histona]] uključuje dodavanje [[metil grupa]] histonima, prvenstveno na ostatke [[lizin|lizin (K)]] ili [[arginin|arginin (R)]]. Dodavanje i uklanjanje metil grupa vrši se pomoću [[Histon-metiltransferaza|histonskih metiltransferaza (HMT)]] i histonskih [[demetilaza]] (KDM), respektivno. [[Metilacija]] histona je odgovorna za aktivaciju ili represiju gena, ovisno o ciljnom mjestu, i igra važnu ulogu u razvoju i [[učenje||učenju]].<ref name=":6">{{cite journal | vauthors = Jambhekar A, Dhall A, Shi Y | title = Roles and regulation of histone methylation in animal development | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 20 | issue = 10 | pages = 625–641 | date = October 2019 | pmid = 31267065 | doi = 10.1038/s41580-019-0151-1 | pmc = 6774358 }}</ref> === Fosforilacija=== [[Slika:General structural formula of phosphoryl group.svg|thumb|upright=0.7.0|[[Fosforilna grupa]] prikazana je plavom bojom.]] [[Fosforilacija proteina|Fosforilacija histona]] javlja se kada se [[fosforilna grupa]] doda [[histon]]u. [[Protein-kinaza|Protein-kinaze (PTK)]] katalizuju fosforilaciju histona, a [[Protein-fosfataza|proteinske fosfataze (PP)]] katalizuju defosforilaciju histona. Slično kao i acetilacija histona, fosforilacija histona neutralizira pozitivni naboj na histonima, što inducira [[euhromatin]] i povećava ekspresiju gena. [[Fosforilacija]] histona događa se na ostacima [[aminokiselina|aminokiselina]] [[serin|serina (S)]], [[treonin|treonina (T)]] i [[tirozin|tirozina (Y)]] uglavnom u [[N-terminal]]nim histonskim repovima. Dodatno, utvrđeno je da fosforilacija histona ima ulogu u [[popravka DNK|popravci DNK]] i [[kondenzacija hromatina|kondenzaciji hromatina]] tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]].<ref name=":22"/> Jedan takav primjer je fosforilacija S139 na [[H2AFX|H2AX]] histonima, koja je potrebna za popravak [[dvostruki prekid|dvostrukih prekida]] u [[DNK]].<ref name=":22" /> === Ubikvitinacija === [[Ubikvitin]]acija je posttranslacijska modifikacija koja uključuje dodavanje [[Ubikvitin|ubikvitinskih proteina]] na ciljne proteine. Histoni su često ubikvitinirani s jednom molekulom ubikvitina (monoubikvitinacija), ali se mogu modificirati i s ubikvitinskim lancima (poliubikvitinacija), a oba mogu imati različite efekte na transkripciju gena.<ref name=":23">{{Citation|last1=Guo|first1=Hui Jun|title=Biochemistry, Ubiquitination|date=2021|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556052/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=32310512|access-date=2021-12-02|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> [[Ubikvitin-ligaza|Ubikvitin ligaze]] dodaju ove ubikvitinske proteine dok [[Deubikvitinirajući enzim|deubikvitinirajući enzimi (DUB)]] uklanjaju ove grupe.<ref name=":24">{{cite journal | vauthors = Smeenk G, Mailand N | title = Writers, Readers, and Erasers of Histone Ubiquitylation in DNA Double-Strand Break Repair | journal = Frontiers in Genetics | volume = 7 | page = 122 | date = 2016-06-28 | pmid = 27446204 | pmc = 4923129 | doi = 10.3389/fgene.2016.00122 | doi-access = free }}</ref> Ubikvitinacija histona H2A jezgra obično potiskuje ekspresiju gena jer sprječava metilaciju na H3K4, dok je ubikvitinacija H2B neophodna za metilaciju H3K4 i može dovesti i do aktivacije ili do represije gena. Osim toga, ubikvitinacija histona povezana je s održavanjem [[genom]]a, budući da je ubikvitinacija [[H2AFX|histona H2AX]] uključena u [[popravka DNK|oštećenje DNK]] prepoznavanjem [[dvostruki prekid lanca|dvostrukih prekida lanca]] DNK.<ref name=":26">{{cite journal | vauthors = Ikura T, Tashiro S, Kakino A, Shima H, Jacob N, Amunugama R, Yoder K, Izumi S, Kuraoka I, Tanaka K, Kimura H, Ikura M, Nishikubo S, Ito T, Muto A, Miyagawa K, Takeda S, Fishel R, Igarashi K, Kamiya K | display-authors = 6 | title = DNA damage-dependent acetylation and ubiquitination of H2AX enhances chromatin dynamics | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 27 | issue = 20 | pages = 7028–7040 | date = October 2007 | pmid = 17709392 | pmc = 2168918 | doi = 10.1128/MCB.00579-07 }}</ref> == Neuobičajene modifikacije histona == Dodatne rijetke modifikacije histona i njihovi efekti navedeni su u tabeli ispod.<ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":14" /><ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Ryu KW, Kim DS, Kraus WL | title = New facets in the regulation of gene expression by ADP-ribosylation and poly(ADP-ribose) polymerases | journal = Chemical Reviews | volume = 115 | issue = 6 | pages = 2453–2481 | date = March 2015 | pmid = 25575290 | pmc = 4378458 | doi = 10.1021/cr5004248 }}</ref><ref name=":32">{{cite journal | vauthors = Karch KR, Langelier MF, Pascal JM, Garcia BA | title = The nucleosomal surface is the main target of histone ADP-ribosylation in response to DNA damage | journal = Molecular BioSystems | volume = 13 | issue = 12 | pages = 2660–2671 | date = November 2017 | pmid = 29058739 | pmc = 5702540 | doi = 10.1039/c7mb00498b }}</ref><ref name=":15" /><ref name=":29">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Cuthbert GL, Daujat S, Snowden AW, Erdjument-Bromage H, Hagiwara T, Yamada M, Schneider R, Gregory PD, Tempst P, Bannister AJ, Kouzarides T |date=September 2004 |title=Histone deimination antagonizes arginine methylation |journal=Cell |volume=118 |issue=5 |pages=545–553 |doi=10.1016/j.cell.2004.08.020 |pmid=15339660 |s2cid=8948511|doi-access=free }}</ref><ref name=":33">{{cite journal | vauthors = Zhu D, Zhang Y, Wang S | title = Histone citrullination: a new target for tumors | journal = Molecular Cancer | volume = 20 | issue = 1 | page = 90 | date = June 2021 | pmid = 34116679 | pmc = 8192683 | doi = 10.1186/s12943-021-01373-z | doi-access = free }}</ref><ref name=":30">{{cite journal | vauthors = Darrah E, Andrade F | title = Rheumatoid arthritis and citrullination | journal = Current Opinion in Rheumatology | volume = 30 | issue = 1 | pages = 72–78 | date = January 2018 | pmid = 28937414 | pmc = 5848217 | doi = 10.1097/BOR.0000000000000452 }}</ref><ref name=":16" /><ref name=":27" /> {| class="wikitable" !Modifikacija !Pisač(i) !Brisač(i) !Uticaj na DNK |- |[[O-GlcNAc]]ilacija |[[Protein O-GlcNAc-transferaza|O-GlcNAc transferaza (OGT)]] |[[Protein O-GlcNAkaza|O-GlcNAkaza (OGA)]] |Povećava ili smanjuje transkripciju posredovanjem dodatnih modifikacija histona |- |[[Sumoilacija]] |E3 SUMO ligaze |SUMO-specifične proteaze |Povećava ili smanjuje transkripciju i igra ulogu u popravci DNK |- |[[ADP-ribozilacija]] |[[Poli (ADP-riboza) polimeraza|Poli-ADP riboza polimeraza]] 1 (PARP-1) |(Adp-ribozil)hidrolaze ARH1 i ARH3 |Smanjuje transkripciju prilikom označavanja specifičnih mjesta DNK za popravak |- |[[Citrulinacija]] | [[Protein-arginin deiminaza|Protein arginin deiminaza]] 4 (PAD4) | Nema poznatog brisača | Smanjuje transkripciju uklanjanjem mjesta metilacije |- |[[Izomerizacija prolina u epigenetici|Izomerizacija prolina]] | Fpr4 | Fpr4 | Povećava ili smanjuje transkripciju prebacivanjem između izomera H3P38 (trans i cis respektivno) |} === O-GlcNAcilacija === [[File:O-GlcNAc clear red.png|thumb|[[O-GlcNAc]]ilirani [[treonin]]ski ostatak. [[GlcNAc]] dio je prikazan crvenom bojom, dok je modificirani treonin prikazan crnom.]] Poznato je da prisustvo [[O-GlcNAc|O-GlcNAcilacije (O-GlcNAc)]] na histonskim ostacima [[Serin|serin (S)]] i [[Treonin|treonin (T)]] posreduje u drugim [[posttranskripcijska modifikacija|posttranskripcijskim modifikacijama]] histona. Dodavanje i uklanjanje [[GlcNAc]] grupa vrši se pomoću [[Protein O-GlcNAc transferaza|O-GlcNAc transferaze (OGT)]], odnosno [[Protein O-GlcNAkaza|O-GlcNAkaze (OGA)]]. Iako je razumijevanje ovih procesa ograničeno, utvrđeno je da GlcNAcilacija S112 na osnovnom histonu H2B podstiče monoubikvitinaciju K120.<ref name=":9">{{cite journal | vauthors = Fujiki R, Hashiba W, Sekine H, Yokoyama A, Chikanishi T, Ito S, Imai Y, Kim J, He HH, Igarashi K, Kanno J, Ohtake F, Kitagawa H, Roeder RG, Brown M, Kato S | display-authors = 6 | title = GlcNAcylation of histone H2B facilitates its monoubiquitination | journal = Nature | volume = 480 | issue = 7378 | pages = 557–560 | date = November 2011 | pmid = 22121020 | doi = 10.1038/nature10656 | pmc = 7289526 | bibcode = 2011Natur.480..557F }}</ref> Slično tome, OGT povezuje se sa kompleksom [[faktor ćelije domaćina C1|HCF1]] koji interreaguje sa [[BAP1]], kako bi posredovao u deubikvitinaciji H2A. OGT je također uključen u trimetilaciju H3K27 i stvara korepresorski kompleks koji promovira deacetilaciju histona nakon vezivanja za [[SIN3A]].<ref name=":10">{{cite journal | vauthors = Yang X, Qian K | title = Protein O-GlcNAcylation: emerging mechanisms and functions | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 18 | issue = 7 | pages = 452–465 | date = July 2017 | pmid = 28488703 | doi = 10.1038/nrm.2017.22 | pmc = 5667541 }}</ref> === Sumoilacija === [[Sumoilacija|SUMOilacija]] odnosi se na dodavanje [[SUMO-protein|proteina malog ubikvitinu sličnog modifikatora (SUMO)]] na histone. SUMOilacija uključuje [[kovalentna veza|kovalentne veze]] između SUMO proteina i ostataka [[lizin|lizina (K)]] na histonima i provodi se u [[SUMO-enzimi|tri glavna koraka]] pomoću tri odgovarajuća enzima: aktivacija putem SUMO E1, [[Konjugacija (višeznačna odrednica)|konjugacija]] putem SUMO E2 i [[Ligacija (genetika)|ligacija]] putem SUMO E3. Kod ljudi, SUMO E1 je identificiran kao [[Proteinski dimer|heterodimer]] [[SAE1]]/[[UBA2|SAE2]], SUMO E2 je poznat kao [[UBE2I]], a uloga SUMO E3 može biti [[Multiproteinski kompleks|multiproteinski kompleks]] koji ima nekoliko različitih enzima.<ref name=":11">{{cite journal | vauthors = Gareau JR, Lima CD | title = The SUMO pathway: emerging mechanisms that shape specificity, conjugation and recognition | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 11 | issue = 12 | pages = 861–871 | date = December 2010 | pmid = 21102611 | pmc = 3079294 | doi = 10.1038/nrm3011 }}</ref> SUMOilacija utiče na status [[hromatin]]a (labavost) histona i utiče na sastavljanje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] na genetičim [[promotor (genetika)|promotorima]], što dovodi do transkripcijske represije ili aktivacije, ovisno o supstratu.<ref name=":12">{{cite journal | vauthors = Lyst MJ, Stancheva I | title = A role for SUMO modification in transcriptional repression and activation | journal = Biochemical Society Transactions | volume = 35 | issue = Pt 6 | pages = 1389–1392 | date = December 2007 | pmid = 18031228 | pmc = 2871292 | doi = 10.1042/BST0351389 }}</ref> SUMOilacija također ima ulogu u glavnim putevima popravke DNK, kao što su [[popravka ekscizijom baza]], [[popravka ekscizijom nukleotida]], [[spajanje nehomolognih krajeva]] i popravka [[homologna rekombinacija|homolognom rekombinacijom]] . Osim toga, SUMOilacija olakšava [[popravka DNK|translezijsku sintezu]] sklonu greškama.<ref name=":13">{{cite journal | vauthors = Jalal D, Chalissery J, Hassan AH | title = Genome maintenance in Saccharomyces cerevisiae: the role of SUMO and SUMO-targeted ubiquitin ligases | journal = Nucleic Acids Research | volume = 45 | issue = 5 | pages = 2242–2261 | date = March 2017 | pmid = 28115630 | pmc = 5389695 | doi = 10.1093/nar/gkw1369 }}</ref> === ADP-ribozilacija === [[File:ADP ribose.svg|thumb|upright=1.15|[[adenozin difosfat-riboza|Adenozin difosfat-ribozna]] grupa.]] [[ADP-ribozilacija|ADP-ribozilacija (ADPr)]] definiše dodavanje jedne ili više [[Adenozin difosfat-riboza|adenozin difosfat riboza (ADP-riboza) grupa]] na [[protein]].<ref name=":14">{{cite journal |vauthors=Ziegler M |date=March 2000 |title=New functions of a long-known molecule. Emerging roles of NAD in cellular signaling |journal=European Journal of Biochemistry |volume=267 |issue=6 |pages=1550–1564 |doi=10.1046/j.1432-1327.2000.01187.x |pmid=10712584|doi-access=free }}</ref> ADPr važan je mehanizam u [[Regulaciji ekspresije gena|regulaciji gena]] koji utiče na organizaciju hromatina, vezivanje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i [[prerada RNK|obradu iRNK]] putem [[enzim poli (ADP-riboza) polimeraza|poli-ADP riboza-polimeraze (PARP)]]. Postoje više vrsta PARP proteina, ali potklasa DNK-zavisnih PARP proteina, uključujući PARP-1, PARP-2 i PARP-3, interreaguje sa histonom.<ref name=":4" /> Enzim PARP-1 najistaknutiji je od ova tri proteina u kontekstu regulacije gena i interaguje sa svih pet histonskih proteina.<ref name=":32"/> Poput PARP-ova 2 i 3, [[kataliza|katalitska]] aktivnost PARP-1 aktivira se diskontinuiranom [[fragmentacija DNK|fragmentima DNK]], fragmentima DNK sa [[jednolančani prekid|prekidima jednog lanca]]. PARP-1 veže histone blizu ose gdje DNK ulazi i izlazi iz [[nukleosom]]a, a dodatno interreaguje s brojnim proteinima povezanim s hromatinom, što omogućava indirektno povezivanje s [[hromatin]]om.<ref name=":4"/> Nakon vezivanja za hromatin, PARP-1 proizvodi represivne histonske oznake koje mogu promijeniti [[konformacijska promjena|konformacijsko stanje]] histona i inhibirati ekspresiju gena, tako da se može odvijati [[popravka DNK]]. Drugi putevi regulacije transkripcije putem PARP-1 uključuju djelovanje feaktora kao što je [[transkripcijski koregulator]], regulaciju [[RNK]] i modulaciju [[metilacija DNK|metilacije DNK]]] putem inhibicije [[DNK- metiltransferaza|DNK- metiltransferaze]] [[DNMT1|Dnmt1]].<ref name=":4"/><ref name=":15">{{cite journal | vauthors = Rack JG, Ariza A, Drown BS, Henfrey C, Bartlett E, Shirai T, Hergenrother PJ, Ahel I | display-authors = 6 | title = (ADP-ribosyl)hydrolases: Structural Basis for Differential Substrate Recognition and Inhibition | journal = Cell Chemical Biology | volume = 25 | issue = 12 | pages = 1533–1546.e12 | date = December 2018 | pmid = 30472116 | doi = 10.1016/j.chembiol.2018.11.001 | pmc = 6309922 }}</ref> === Citrulinacija === [[File:Citrullination.svg|thumb|TAminokiselina [[arginin]] (lijevo) pretvara se u [[citrulin]] (desno), putem procesa citrulinacije.]] [[Citrulinacija]], ili deiminacija, proces je kojim se [[aminokiselina]] [[arginin|arginin (R)]] pretvara u [[citrulin]]. [[Protein-arginin deiminaza|Protein arginin deiminaze (PAD)]] zamjenjuju [[ketimin]] sku grupu arginina sa [[keton]]skom grupom, da bi se formirao citrulin. PAD4 jeste [[deaminaza]] uključena u modifikaciju histona i pretvara arginin u citrulin na histonima H3 i H4; Budući da je arginin [[metilacija histona|metilacija]] na ovim histonima važan za transkripcijsku aktivaciju, citrulinacija određenih ostataka može uzrokovati eventualni gubitak metilacije, što dovodi do smanjene transkripcije gena;<ref name=":29"/> specifična citrulinacija ostataka H3R2, H3R8, H3R17 i H3R26 identificirana je u ćelijama raka dojke.<ref name=":33"/> Prema istraživanju provedenom 2019. godine, smatra se da je ovaj proces nepovratan.<ref name=":30"/> === Izomerizacija prolina === [[File:Proline-cis-trans-isomerisation.svg|thumb|upright=1.2|Prolinska [[Cis-trans izomerizam|trans-cis izomerizacija]] pomoću enzima [[Prolil-izomeraza|PPIaza]].]] [[Izomerizacija]] uključuje transformaciju molekule, tako da usvoji drugačiju strukturnu konformaciju; Izomerizacija prolina ima integralnu ulogu u modifikaciji histonskih repova.<ref name=":16">{{cite journal | vauthors = Sadakierska-Chudy A, Filip M | title = A comprehensive view of the epigenetic landscape. Part II: Histone post-translational modification, nucleosome level, and chromatin regulation by ncRNAs | journal = Neurotoxicity Research | volume = 27 | issue = 2 | pages = 172–197 | date = February 2015 | pmid = 25516120 | pmc = 4300421 | doi = 10.1007/s12640-014-9508-6 }}</ref> Fpr4 je [[Prolil-izomeraza|enzim prolil izomeraze (PPIase)]] koji pretvara [[aminokiselina|aminokiselinu]] [[prolin|prolin (P)]] na histonima između [[Cis-trans izomerizma|cis i trans konformacija]]. Dok Fpr4 ima [[katalitsku aktivnost]] na brojnim prolinima na [[N-terminal]]noj regiji središnjeg histona H3 (P16, P30 i P38), najlakše se veže za P38.<ref name=":27">{{cite journal | vauthors = Monneau YR, Soufari H, Nelson CJ, Mackereth CD | title = Structure and activity of the peptidyl-prolyl isomerase domain from the histone chaperone Fpr4 toward histone H3 proline isomerization | language = English | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 288 | issue = 36 | pages = 25826–25837 | date = September 2013 | pmid = 23888048 | doi = 10.1074/jbc.M113.479964 | pmc = 3764789 | doi-access = free }}</ref> H3P38 se nalazi blizu ostatka [[lizin|lizin (K)]] H3K36, a promjene u P38 mogu uticati na status [[metilacija histona|metilacije]] K36. Dva moguća dostupna [[izomer]]a P38, cis i trans, uzrokuju različite efekte koji su međusobno suprotni. Cis položaj inducira kompaktne histone i smanjuje sposobnost proteina da se vežu za [[DNK]], čime se sprečava [[metilacija]] K36 i smanjuje transkripcija gena. Suprotno tome, trans položaj P38 promovira otvoreniju konformaciju histona, omogućavajući metilaciju K36 i dovodeći do povećane transkripcije gena.<ref name=":16"/> == Klinički značaj== ===Kancer === Promjene u funkcijama enzima koji modificiraju histone dereguliraju kontrolu procesa baziranih na [[hromatin]]u, što u konačnici dovodi do [[onkogen]]e transformacije i [[kancer|raka]].<ref>{{Citation|last1=Sawan|first1=Carla |date=2010-01-01|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123808660600034|series=Advances in Genetics|volume=70|pages=57–85|editor-last=Herceg|editor-first=Zdenko |publisher=Academic Press|language=en|access-date=2021-12-03|last2=Herceg|first2=Zdenko|title=Epigenetics and Cancer, Part A |chapter=Histone Modifications and Cancer |doi=10.1016/B978-0-12-380866-0.60003-4|pmid=20920745|isbn=978-0-12-380866-0|editor2-last=Ushijima|editor2-first=Toshikazu|url-access=subscription}}</ref> I [[metilacija DNK]] i modifikacije histona pokazuju obrasce distribucije u ćelijama raka.<ref>{{cite journal | vauthors = Audia JE, Campbell RM | title = Histone Modifications and Cancer | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 8 | issue = 4 | date = April 2016 | pmid = 27037415 | pmc = 4817802 | doi = 10.1101/cshperspect.a019521 }}</ref><ref name=":31">{{cite journal | vauthors = Kurdistani SK | title = Histone modifications as markers of cancer prognosis: a cellular view | journal = British Journal of Cancer | volume = 97 | issue = 1 | pages = 1–5 | date = July 2007 | pmid = 17592497 | doi = 10.1038/sj.bjc.6603844 | pmc = 2359665 }}</ref> Ove [[Epigenetika|epigenetičke]] promjene mogu se pojaviti u različitim fazama [[tumourigeneza|tumourigeneze]] i tako doprinijeti i razvoju i/ili progresiji raka.<ref name=":31"/> === Ostala istraživanja === Pokazalo se da nedostatak [[vitamin B12|vitamina B12]] kod miševa mijenja ekspresiju enzima koji modificiraju histone u mozgu, što dovodi do promjena u ponašanju i [[Epigenetika|epigenetičkog]] reprogramiranja.<ref>{{cite journal |vauthors=Saraswathy KN, Ansari SN, Kaur G, Joshi PC, Chandel S |date=April 2019 |title=Association of vitamin B12 mediated hyperhomocysteinemia with depression and anxiety disorder: A cross-sectional study among Bhil indigenous population of India |url=https://clinicalnutritionespen.com/article/S2405-4577(18)30626-0/fulltext |journal=Clinical Nutrition ESPEN |volume=30 |pages=199–203 |doi=10.1016/j.clnesp.2019.01.009 |pmid=30904222 |s2cid=85497723|url-access=subscription }}</ref> Dokazi također pokazuju važnost [[histon- deacetilaza|HDAC]] u regulaciji [[metabolizam lipida|metabolizma lipida]] i drugih metaboličkih puteva koji igraju ulogu u [[patofiziologija|patofiziologiji]] metaboličkih poremećaja.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Ferrari A, Fiorino E, Giudici M, Gilardi F, Galmozzi A, Mitro N, Cermenati G, Godio C, Caruso D, De Fabiani E, Crestani M |date=November 2012 |title=Linking epigenetics to lipid metabolism: focus on histone deacetylases |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.3109/09687688.2012.729094 |journal=Molecular Membrane Biology |volume=29 |issue=7 |pages=257–266 |doi=10.3109/09687688.2012.729094 |pmid=23095054 |s2cid=39956339|url-access=subscription }}</ref> == Također pogledajte == * [[DNK]] * [[Histon]] * [[Nukleosom]] * [[Hromatin]] * [[Euhromatin]] * [[Heterokromatin]] * [[Acetilacija i deacetilacija histona]] * [[Metilacija histona]] * [[Fosforilacija proteina]] * [[Ubikvitin]] * [[O-GlcNAc]] * [[Sumoilacija]] * [[ADP-ribozilacija]] * [[Citrulinacija]] == Reference == {{Refspisak|2}} {{DEFAULTSORT:Histone-Modifying Enzymes}} [[Kategorija:Epigenetika]] [[Kategorija:Proteini]] [[Kategorija:Enzimi]] n8dfq663iroq1lpaxlfugp8lu2xor6h 3925601 3925600 2026-09-20T09:55:53Z Bjegunac 185892 /* Također pogledajte */ 3925601 wikitext text/x-wiki [[File:The basic unit of chromatin organization is the nucleosome, which comprises 147 bp of DNA wrapped ar.jpg|thumb|upright=1.25|[[DNK]] omotava se oko [[histon]]a i formira [[nukleosom]]e. Nukleosomi su prikazani kao "kuglice na niti" s razlikom između [[euhromatin]]a i [[heterohromatin]]a.]] [[File:Basic units of chromatin structure.svg|thumb|upright=1.0| Osnovne jedinice strukture [[hromatin]]a.]] '''Histon-modificirajući enzimi''' jesu [[enzimi]] uključeni u [[posttranslacijska modifikacija|modifikaciju]] [[histon]]skih [[supstrat (biohemija)|supstrata]] nakon [[Translacija (biologija)|translacije proteina]] i utiču na ćelijske procese uključujući [[ekspresija gena|ekspresiju gena]].<ref>{{cite journal |vauthors=Morgan MA, Shilatifard A |date=December 2020 |title=Reevaluating the roles of histone-modifying enzymes and their associated chromatin modifications in transcriptional regulation |url=https://www.nature.com/articles/s41588-020-00736-4 |journal=Nature Genetics |volume=52 |issue=12 |pages=1271–1281 |doi=10.1038/s41588-020-00736-4 |pmid=33257899 |s2cid=227242638|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Vinayachandran |first1=V |display-authors=et al |date=14 February 2018 |title=Widespread and precise reprogramming of yeast protein-genome interactions in response to heat shock |url=https://genome.cshlp.org/content/28/3/357 |journal=Genome Research |volume=28 |issue=3 |pages=357–366 |doi=10.1101/gr.226761.117 |pmid=29444801|pmc=5848614 }}</ref> Da bi se sigurno pohranio [[eukarioti|eukariotski]] [[genom]], [[DNK]] je omotana oko četiri osnovna [[histon]]ska [[proteina]] (H3, H4, H2A, H2B), koji se zatim spajaju i formiraju [[nukleosom]]e. Ovi nukleosomi dalje se savijaju u visoko kondenzovani [[hromatin]], što čini genetički materijal organizma daleko manje dostupnim faktorima potrebnim za [[transkripcija (genetika)|transkripciju gena]], [[replikacija DNK|replikaciju DNK]], [[genetička rekombinacija|rekombinaciju]] i [[popravka DNK|popravku DNK]].<ref>{{cite journal | vauthors = McGinty RK, Tan S | title = Nucleosome structure and function | journal = Chemical Reviews | volume = 115 | issue = 6 | pages = 2255–2273 | date = March 2015 | pmid = 25495456 | pmc = 4378457 | doi = 10.1021/cr500373h }}</ref><ref name=":17"/> Nakon toga, eukariotski organizmi razvili su složene mehanizme za prevazilaženje ove represivne barijere koju nameće [[hromatin]], putem [[modifikacija histona]], vrste [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijske modifikacije]] koja obično uključuje [[kovalentna veza|kovalentno vezivanje]] određenih grupa za histonske ostatke. Nakon što se dodaju histonu, ove grupe (direktno ili indirektno) izazivaju ili labavu i otvorenu histonsku konformaciju, [[euhromatin]], ili čvrstu i zatvorenu histonsku konformaciju, [[heterohromatin]]. Euhromatin označava aktivnu [[Transkripcija (biologija)|transkripciju]] i [[ekspresija gena|ekspresiju gena]], jer lagano pakovanje histona na ovaj način omogućava ulazak proteinima uključenim u proces transkripcije. Kao takav, čvrsto pakovani heterohromatin označava odsustvo trenutne ekspresije gena.<ref name=":17">{{cite journal | vauthors = Kouzarides T | title = Chromatin modifications and their function | journal = Cell | volume = 128 | issue = 4 | pages = 693–705 | date = February 2007 | pmid = 17320507 | doi = 10.1016/j.cell.2007.02.005 | s2cid = 11691263 | doi-access = free }}</ref> Iako postoji nekoliko različitih posttranslacijskih modifikacija za histone, četiri najčešće modifikacije histona uključuju [[acetilacija|acetilaciju]] i deacetilaciju histona,<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Sterner DE, Berger SL | title = Acetylation of histones and transcription-related factors | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 64 | issue = 2 | pages = 435–459 | date = June 2000 | pmid = 10839822 | pmc = 98999 | doi = 10.1128/MMBR.64.2.435-459.2000 }}</ref> [[Metilacija histona|metilaciju]],<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Zhang Y, Reinberg D | title = Transcription regulation by histone methylation: interplay between different covalent modifications of the core histone tails | journal = Genes & Development | volume = 15 | issue = 18 | pages = 2343–2360 | date = September 2001 | pmid = 11562345 | doi = 10.1101/gad.927301 | doi-access = free }}</ref> [[fosforilacija|fosforilaciju]]<ref name=":2">{{cite journal |vauthors=Nowak SJ, Corces VG |date=April 2004 |title=Phosphorylation of histone H3: a balancing act between chromosome condensation and transcriptional activation |url=https://www.cell.com/trends/genetics/fulltext/S0168-9525(04)00045-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0168952504000459%3Fshowall%3Dtrue |journal=Trends in Genetics |volume=20 |issue=4 |pages=214–220 |doi=10.1016/j.tig.2004.02.007 |pmid=15041176|url-access=subscription }}</ref> i [[ubikvitinacija| ubikvitinaciju]].<ref name=":3">{{cite journal |vauthors=Shilatifard A |year=2006 |title=Chromatin modifications by methylation and ubiquitination: implications in the regulation of gene expression |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.75.103004.142422 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=75 |pages=243–269 |doi=10.1146/annurev.biochem.75.103004.142422 |pmid=16756492|url-access=subscription }}</ref> Histon-modificirajući enzimi koji induciraju modifikaciju (npr. dodaju [[funkcionalna grupa| funkcionalnu grupu]]) nazivaju se pisačima, dok se enzimi koji vraćaju modifikacije nazivaju brisačima. Nadalje, postoje mnoge neuobičajene modifikacije histona, uključujući [[O-GlcNAc|''O''-GlcNAcilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Sakabe K, Wang Z, Hart GW | title = Beta-N-acetylglucosamine (O-GlcNAc) is part of the histone code | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 107 | issue = 46 | pages = 19915–19920 | date = November 2010 | pmid = 21045127 | pmc = 2993388 | doi = 10.1073/pnas.1009023107 | bibcode = 2010PNAS..10719915S | doi-access = free }}</ref> [[SUMO-protein|sumoilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Nathan D, Ingvarsdottir K, Sterner DE, Bylebyl GR, Dokmanovic M, Dorsey JA, Whelan KA, Krsmanovic M, Lane WS, Meluh PB, Johnson ES, Berger SL | display-authors = 6 | title = Histone sumoylation is a negative regulator in Saccharomyces cerevisiae and shows dynamic interplay with positive-acting histone modifications | journal = Genes & Development | volume = 20 | issue = 8 | pages = 966–976 | date = April 2006 | pmid = 16598039 | pmc = 1472304 | doi = 10.1101/gad.1404206 }}</ref> [[ADP-ribozilacija| ADP-ribozilaciju]],<ref>{{cite journal | vauthors = Hassa PO, Haenni SS, Elser M, Hottiger MO | title = Nuclear ADP-ribosylation reactions in mammalian cells: where are we today and where are we going? | journal = Microbiology and Molecular Biology Reviews | volume = 70 | issue = 3 | pages = 789–829 | date = September 2006 | pmid = 16959969 | pmc = 1594587 | doi = 10.1128/MMBR.00040-05 }}</ref> [[citrullination]]<ref>{{cite journal | vauthors = Cuthbert GL, Daujat S, Snowden AW, Erdjument-Bromage H, Hagiwara T, Yamada M, Schneider R, Gregory PD, Tempst P, Bannister AJ, Kouzarides T | display-authors = 6 | title = Histone deimination antagonizes arginine methylation | journal = Cell | volume = 118 | issue = 5 | pages = 545–553 | date = September 2004 | pmid = 15339660 | doi = 10.1016/j.cell.2004.08.020 | s2cid = 8948511 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Wang Y, Wysocka J, Sayegh J, Lee YH, Perlin JR, Leonelli L, Sonbuchner LS, McDonald CH, Cook RG, Dou Y, Roeder RG, Clarke S, Stallcup MR, Allis CD, Coonrod SA |date=October 2004 |title=Human PAD4 regulates histone arginine methylation levels via demethylimination |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1101400 |journal=Science |volume=306 |issue=5694 |pages=279–283 |bibcode=2004Sci...306..279W |doi=10.1126/science.1101400 |pmid=15345777 |s2cid=1579362|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Sams |first1=K.L |last2=Mukai |first2=C |last3=Marks |first3=B.A |last4=Mittal |first4=C |last5=Demeter |first5=E.A |last6=Nelissen |first6=S |last7=Grenier |first7=J.K |last8=Tate |first8=A.E |last9=Ahmed |first9=F |last10=Coonrod |first10=S.A |title=Delayed puberty, gonadotropin abnormalities and subfertility in male Padi2/Padi4 double knockout mice |journal=Reprod Biol Endocrinol |date=October 2022 |volume=20 |issue=1 |page=150 |doi=10.1186/s12958-022-01018-w |pmid=36224627 |pmc=9555066 |doi-access=free }}</ref> i [[prolin-izomerizacija|prolin-izomerizaciju]].<ref>{{cite journal | vauthors = Nelson CJ, Santos-Rosa H, Kouzarides T | title = Proline isomerization of histone H3 regulates lysine methylation and gene expression | journal = Cell | volume = 126 | issue = 5 | pages = 905–916 | date = September 2006 | pmid = 16959570 | doi = 10.1016/j.cell.2006.07.026 | s2cid = 17789997 | doi-access = free }}</ref> Za detaljan primjer modifikacija histona u regulaciji transkripcije pogledajte [[Kontrola RNK-polimeraze strukturom hromatina]] i tabelu "[[Histon]]". == Uobičajene modifikacije histona == Četiri uobičajene modifikacije histona i njihovi odgovarajući enzimi za pisanje i brisanje prikazani su u tabeli ispod.<ref name=":5"/><ref name=":18"/><ref name=":19" /><ref name=":6" /><ref name=":22">{{cite journal | vauthors = Rossetto D, Avvakumov N, Côté J | title = Histone phosphorylation: a chromatin modification involved in diverse nuclear events | journal = Epigenetics | volume = 7 | issue = 10 | pages = 1098–1108 | date = October 2012 | pmid = 22948226 | pmc = 3469451 | doi = 10.4161/epi.21975 }}</ref><ref name=":23" /><ref name=":24" /><ref name=":26" /> {| class="wikitable" !Modifikacija !Pisač(i) !Brisač(i) !Uticaj na DNK |- |[[Acetilacija i deacetilacija histona|Acetilacija]] |[[Histon-acetiltransferaza|Histon-acetiltransferaze (HAT)]] |[[Histon-deacetilaza|Histon-deacetilaze (HDAC)]] |Povećava transkripciju gena |- |[[Metilacija histona|Metilacija]] |[[Histon-metiltransferaza|Histon-metiltransferaze (HMT)]] |Histonske [[demetilaza|demetilaze]] (KDM) |Povećava ili smanjuje transkripciju gena |- |[[Fosforilacija proteina|Fosforilacija]] |[[Proteinska kinaza|Proteinske kinaze (PTK)]] |[[Proteinska fosfataza|Proteinske fosfataze (PP)]] |Povećava transkripciju gena i ima ulogu u [[popravka DNK|popravci DNK]] i [[ćelijska dioba|dioba ćelija]] |- |[[Ubikvitinacija]] |[[Ubikvitin-ligaza]] |[[Deubikvitinirajući enzim|Deubikvitinirajući enzimi (DUB)]] |Povećava ili smanjuje transkripciju gena i ima ulogu u popravci DNK |} === Acetilacija === [[Datoteka:Histone acetylation and deacetylation.jpg|thumb|upright=1.15|Dinamičko stanje acetilacije/deacetilacije histona regulirano je enzimima [[Histon-acetiltransferaza|HAT]] i [[Histon-deacetilaza|HDAC]]; acetilacija histona mijenja dostupnost hromatina.]] [[Acetilacija i deacetilacija histona|Acetilacija histona]], ili dodavanje [[acetilna grupa|acetilne grupe]] histonima, olakšava se [[Histon-acetiltransferaza|histonskim acetiltransferazama (HAT)]] koje ciljaju ostatke [[lizin|lizina (K)]] na [[N-terminal]]nom repu histona. [[Histon-deacetilaza|Histonske deacetilaze (HDAC)]] olakšavaju uklanjanje takvih grupa. Pozitivno naelektrisanje na histonu uvijek se neutralizira nakon acetilacije, stvarajući [[euhromatin]], koji povećava transkripciju i ekspresiju ciljnog gena.<ref name=":5">{{cite journal |vauthors=Gräff J, Tsai LH |date=February 2013 |title=Histone acetylation: molecular mnemonics on the chromatin |url=https://www.nature.com/articles/nrn3427 |journal=Nature Reviews. Neuroscience |volume=14 |issue=2 |pages=97–111 |doi=10.1038/nrn3427 |pmid=23324667 |s2cid=205508482|url-access=subscription }}</ref> Lizinski ostaci 9, 14, 18 i 23 osnovnog histona H3 i ostaci 5, 8, 12 i 16 histona H4 svi su meta acetilacije.<ref name=":18">{{cite journal |vauthors=Roth SY, Denu JM, Allis CD |date=2001-06-01 |title=Histone acetyltransferases |url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.biochem.70.1.81 |journal=Annual Review of Biochemistry |volume=70 |issue=1 |pages=81–120 |doi=10.1146/annurev.biochem.70.1.81 |pmid=11395403|url-access=subscription }}</ref><ref name=":19">{{Cite book|last1=Voet|first1=D|title=Biochemistry|last2=Voet|first2=JG|publisher=John Wiley & Sons |year=2004 |isbn=978-0-471-19350-0|edition=3rd|location=Hoboken, N.J.}}</ref> === Metilacija === [[Metilacija histona]] uključuje dodavanje [[metil grupa]] histonima, prvenstveno na ostatke [[lizin|lizin (K)]] ili [[arginin|arginin (R)]]. Dodavanje i uklanjanje metil grupa vrši se pomoću [[Histon-metiltransferaza|histonskih metiltransferaza (HMT)]] i histonskih [[demetilaza]] (KDM), respektivno. [[Metilacija]] histona je odgovorna za aktivaciju ili represiju gena, ovisno o ciljnom mjestu, i igra važnu ulogu u razvoju i [[učenje||učenju]].<ref name=":6">{{cite journal | vauthors = Jambhekar A, Dhall A, Shi Y | title = Roles and regulation of histone methylation in animal development | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 20 | issue = 10 | pages = 625–641 | date = October 2019 | pmid = 31267065 | doi = 10.1038/s41580-019-0151-1 | pmc = 6774358 }}</ref> === Fosforilacija=== [[Slika:General structural formula of phosphoryl group.svg|thumb|upright=0.7.0|[[Fosforilna grupa]] prikazana je plavom bojom.]] [[Fosforilacija proteina|Fosforilacija histona]] javlja se kada se [[fosforilna grupa]] doda [[histon]]u. [[Protein-kinaza|Protein-kinaze (PTK)]] katalizuju fosforilaciju histona, a [[Protein-fosfataza|proteinske fosfataze (PP)]] katalizuju defosforilaciju histona. Slično kao i acetilacija histona, fosforilacija histona neutralizira pozitivni naboj na histonima, što inducira [[euhromatin]] i povećava ekspresiju gena. [[Fosforilacija]] histona događa se na ostacima [[aminokiselina|aminokiselina]] [[serin|serina (S)]], [[treonin|treonina (T)]] i [[tirozin|tirozina (Y)]] uglavnom u [[N-terminal]]nim histonskim repovima. Dodatno, utvrđeno je da fosforilacija histona ima ulogu u [[popravka DNK|popravci DNK]] i [[kondenzacija hromatina|kondenzaciji hromatina]] tokom [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]].<ref name=":22"/> Jedan takav primjer je fosforilacija S139 na [[H2AFX|H2AX]] histonima, koja je potrebna za popravak [[dvostruki prekid|dvostrukih prekida]] u [[DNK]].<ref name=":22" /> === Ubikvitinacija === [[Ubikvitin]]acija je posttranslacijska modifikacija koja uključuje dodavanje [[Ubikvitin|ubikvitinskih proteina]] na ciljne proteine. Histoni su često ubikvitinirani s jednom molekulom ubikvitina (monoubikvitinacija), ali se mogu modificirati i s ubikvitinskim lancima (poliubikvitinacija), a oba mogu imati različite efekte na transkripciju gena.<ref name=":23">{{Citation|last1=Guo|first1=Hui Jun|title=Biochemistry, Ubiquitination|date=2021|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556052/|work=StatPearls|place=Treasure Island (FL)|publisher=StatPearls Publishing|pmid=32310512|access-date=2021-12-02|last2=Tadi|first2=Prasanna}}</ref> [[Ubikvitin-ligaza|Ubikvitin ligaze]] dodaju ove ubikvitinske proteine dok [[Deubikvitinirajući enzim|deubikvitinirajući enzimi (DUB)]] uklanjaju ove grupe.<ref name=":24">{{cite journal | vauthors = Smeenk G, Mailand N | title = Writers, Readers, and Erasers of Histone Ubiquitylation in DNA Double-Strand Break Repair | journal = Frontiers in Genetics | volume = 7 | page = 122 | date = 2016-06-28 | pmid = 27446204 | pmc = 4923129 | doi = 10.3389/fgene.2016.00122 | doi-access = free }}</ref> Ubikvitinacija histona H2A jezgra obično potiskuje ekspresiju gena jer sprječava metilaciju na H3K4, dok je ubikvitinacija H2B neophodna za metilaciju H3K4 i može dovesti i do aktivacije ili do represije gena. Osim toga, ubikvitinacija histona povezana je s održavanjem [[genom]]a, budući da je ubikvitinacija [[H2AFX|histona H2AX]] uključena u [[popravka DNK|oštećenje DNK]] prepoznavanjem [[dvostruki prekid lanca|dvostrukih prekida lanca]] DNK.<ref name=":26">{{cite journal | vauthors = Ikura T, Tashiro S, Kakino A, Shima H, Jacob N, Amunugama R, Yoder K, Izumi S, Kuraoka I, Tanaka K, Kimura H, Ikura M, Nishikubo S, Ito T, Muto A, Miyagawa K, Takeda S, Fishel R, Igarashi K, Kamiya K | display-authors = 6 | title = DNA damage-dependent acetylation and ubiquitination of H2AX enhances chromatin dynamics | journal = Molecular and Cellular Biology | volume = 27 | issue = 20 | pages = 7028–7040 | date = October 2007 | pmid = 17709392 | pmc = 2168918 | doi = 10.1128/MCB.00579-07 }}</ref> == Neuobičajene modifikacije histona == Dodatne rijetke modifikacije histona i njihovi efekti navedeni su u tabeli ispod.<ref name=":9" /><ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":14" /><ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Ryu KW, Kim DS, Kraus WL | title = New facets in the regulation of gene expression by ADP-ribosylation and poly(ADP-ribose) polymerases | journal = Chemical Reviews | volume = 115 | issue = 6 | pages = 2453–2481 | date = March 2015 | pmid = 25575290 | pmc = 4378458 | doi = 10.1021/cr5004248 }}</ref><ref name=":32">{{cite journal | vauthors = Karch KR, Langelier MF, Pascal JM, Garcia BA | title = The nucleosomal surface is the main target of histone ADP-ribosylation in response to DNA damage | journal = Molecular BioSystems | volume = 13 | issue = 12 | pages = 2660–2671 | date = November 2017 | pmid = 29058739 | pmc = 5702540 | doi = 10.1039/c7mb00498b }}</ref><ref name=":15" /><ref name=":29">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Cuthbert GL, Daujat S, Snowden AW, Erdjument-Bromage H, Hagiwara T, Yamada M, Schneider R, Gregory PD, Tempst P, Bannister AJ, Kouzarides T |date=September 2004 |title=Histone deimination antagonizes arginine methylation |journal=Cell |volume=118 |issue=5 |pages=545–553 |doi=10.1016/j.cell.2004.08.020 |pmid=15339660 |s2cid=8948511|doi-access=free }}</ref><ref name=":33">{{cite journal | vauthors = Zhu D, Zhang Y, Wang S | title = Histone citrullination: a new target for tumors | journal = Molecular Cancer | volume = 20 | issue = 1 | page = 90 | date = June 2021 | pmid = 34116679 | pmc = 8192683 | doi = 10.1186/s12943-021-01373-z | doi-access = free }}</ref><ref name=":30">{{cite journal | vauthors = Darrah E, Andrade F | title = Rheumatoid arthritis and citrullination | journal = Current Opinion in Rheumatology | volume = 30 | issue = 1 | pages = 72–78 | date = January 2018 | pmid = 28937414 | pmc = 5848217 | doi = 10.1097/BOR.0000000000000452 }}</ref><ref name=":16" /><ref name=":27" /> {| class="wikitable" !Modifikacija !Pisač(i) !Brisač(i) !Uticaj na DNK |- |[[O-GlcNAc]]ilacija |[[Protein O-GlcNAc-transferaza|O-GlcNAc transferaza (OGT)]] |[[Protein O-GlcNAkaza|O-GlcNAkaza (OGA)]] |Povećava ili smanjuje transkripciju posredovanjem dodatnih modifikacija histona |- |[[Sumoilacija]] |E3 SUMO ligaze |SUMO-specifične proteaze |Povećava ili smanjuje transkripciju i igra ulogu u popravci DNK |- |[[ADP-ribozilacija]] |[[Poli (ADP-riboza) polimeraza|Poli-ADP riboza polimeraza]] 1 (PARP-1) |(Adp-ribozil)hidrolaze ARH1 i ARH3 |Smanjuje transkripciju prilikom označavanja specifičnih mjesta DNK za popravak |- |[[Citrulinacija]] | [[Protein-arginin deiminaza|Protein arginin deiminaza]] 4 (PAD4) | Nema poznatog brisača | Smanjuje transkripciju uklanjanjem mjesta metilacije |- |[[Izomerizacija prolina u epigenetici|Izomerizacija prolina]] | Fpr4 | Fpr4 | Povećava ili smanjuje transkripciju prebacivanjem između izomera H3P38 (trans i cis respektivno) |} === O-GlcNAcilacija === [[File:O-GlcNAc clear red.png|thumb|[[O-GlcNAc]]ilirani [[treonin]]ski ostatak. [[GlcNAc]] dio je prikazan crvenom bojom, dok je modificirani treonin prikazan crnom.]] Poznato je da prisustvo [[O-GlcNAc|O-GlcNAcilacije (O-GlcNAc)]] na histonskim ostacima [[Serin|serin (S)]] i [[Treonin|treonin (T)]] posreduje u drugim [[posttranskripcijska modifikacija|posttranskripcijskim modifikacijama]] histona. Dodavanje i uklanjanje [[GlcNAc]] grupa vrši se pomoću [[Protein O-GlcNAc transferaza|O-GlcNAc transferaze (OGT)]], odnosno [[Protein O-GlcNAkaza|O-GlcNAkaze (OGA)]]. Iako je razumijevanje ovih procesa ograničeno, utvrđeno je da GlcNAcilacija S112 na osnovnom histonu H2B podstiče monoubikvitinaciju K120.<ref name=":9">{{cite journal | vauthors = Fujiki R, Hashiba W, Sekine H, Yokoyama A, Chikanishi T, Ito S, Imai Y, Kim J, He HH, Igarashi K, Kanno J, Ohtake F, Kitagawa H, Roeder RG, Brown M, Kato S | display-authors = 6 | title = GlcNAcylation of histone H2B facilitates its monoubiquitination | journal = Nature | volume = 480 | issue = 7378 | pages = 557–560 | date = November 2011 | pmid = 22121020 | doi = 10.1038/nature10656 | pmc = 7289526 | bibcode = 2011Natur.480..557F }}</ref> Slično tome, OGT povezuje se sa kompleksom [[faktor ćelije domaćina C1|HCF1]] koji interreaguje sa [[BAP1]], kako bi posredovao u deubikvitinaciji H2A. OGT je također uključen u trimetilaciju H3K27 i stvara korepresorski kompleks koji promovira deacetilaciju histona nakon vezivanja za [[SIN3A]].<ref name=":10">{{cite journal | vauthors = Yang X, Qian K | title = Protein O-GlcNAcylation: emerging mechanisms and functions | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 18 | issue = 7 | pages = 452–465 | date = July 2017 | pmid = 28488703 | doi = 10.1038/nrm.2017.22 | pmc = 5667541 }}</ref> === Sumoilacija === [[Sumoilacija|SUMOilacija]] odnosi se na dodavanje [[SUMO-protein|proteina malog ubikvitinu sličnog modifikatora (SUMO)]] na histone. SUMOilacija uključuje [[kovalentna veza|kovalentne veze]] između SUMO proteina i ostataka [[lizin|lizina (K)]] na histonima i provodi se u [[SUMO-enzimi|tri glavna koraka]] pomoću tri odgovarajuća enzima: aktivacija putem SUMO E1, [[Konjugacija (višeznačna odrednica)|konjugacija]] putem SUMO E2 i [[Ligacija (genetika)|ligacija]] putem SUMO E3. Kod ljudi, SUMO E1 je identificiran kao [[Proteinski dimer|heterodimer]] [[SAE1]]/[[UBA2|SAE2]], SUMO E2 je poznat kao [[UBE2I]], a uloga SUMO E3 može biti [[Multiproteinski kompleks|multiproteinski kompleks]] koji ima nekoliko različitih enzima.<ref name=":11">{{cite journal | vauthors = Gareau JR, Lima CD | title = The SUMO pathway: emerging mechanisms that shape specificity, conjugation and recognition | journal = Nature Reviews. Molecular Cell Biology | volume = 11 | issue = 12 | pages = 861–871 | date = December 2010 | pmid = 21102611 | pmc = 3079294 | doi = 10.1038/nrm3011 }}</ref> SUMOilacija utiče na status [[hromatin]]a (labavost) histona i utiče na sastavljanje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] na genetičim [[promotor (genetika)|promotorima]], što dovodi do transkripcijske represije ili aktivacije, ovisno o supstratu.<ref name=":12">{{cite journal | vauthors = Lyst MJ, Stancheva I | title = A role for SUMO modification in transcriptional repression and activation | journal = Biochemical Society Transactions | volume = 35 | issue = Pt 6 | pages = 1389–1392 | date = December 2007 | pmid = 18031228 | pmc = 2871292 | doi = 10.1042/BST0351389 }}</ref> SUMOilacija također ima ulogu u glavnim putevima popravke DNK, kao što su [[popravka ekscizijom baza]], [[popravka ekscizijom nukleotida]], [[spajanje nehomolognih krajeva]] i popravka [[homologna rekombinacija|homolognom rekombinacijom]] . Osim toga, SUMOilacija olakšava [[popravka DNK|translezijsku sintezu]] sklonu greškama.<ref name=":13">{{cite journal | vauthors = Jalal D, Chalissery J, Hassan AH | title = Genome maintenance in Saccharomyces cerevisiae: the role of SUMO and SUMO-targeted ubiquitin ligases | journal = Nucleic Acids Research | volume = 45 | issue = 5 | pages = 2242–2261 | date = March 2017 | pmid = 28115630 | pmc = 5389695 | doi = 10.1093/nar/gkw1369 }}</ref> === ADP-ribozilacija === [[File:ADP ribose.svg|thumb|upright=1.15|[[adenozin difosfat-riboza|Adenozin difosfat-ribozna]] grupa.]] [[ADP-ribozilacija|ADP-ribozilacija (ADPr)]] definiše dodavanje jedne ili više [[Adenozin difosfat-riboza|adenozin difosfat riboza (ADP-riboza) grupa]] na [[protein]].<ref name=":14">{{cite journal |vauthors=Ziegler M |date=March 2000 |title=New functions of a long-known molecule. Emerging roles of NAD in cellular signaling |journal=European Journal of Biochemistry |volume=267 |issue=6 |pages=1550–1564 |doi=10.1046/j.1432-1327.2000.01187.x |pmid=10712584|doi-access=free }}</ref> ADPr važan je mehanizam u [[Regulaciji ekspresije gena|regulaciji gena]] koji utiče na organizaciju hromatina, vezivanje [[transkripcijski faktor|transkripcijskih faktora]] i [[prerada RNK|obradu iRNK]] putem [[enzim poli (ADP-riboza) polimeraza|poli-ADP riboza-polimeraze (PARP)]]. Postoje više vrsta PARP proteina, ali potklasa DNK-zavisnih PARP proteina, uključujući PARP-1, PARP-2 i PARP-3, interreaguje sa histonom.<ref name=":4" /> Enzim PARP-1 najistaknutiji je od ova tri proteina u kontekstu regulacije gena i interaguje sa svih pet histonskih proteina.<ref name=":32"/> Poput PARP-ova 2 i 3, [[kataliza|katalitska]] aktivnost PARP-1 aktivira se diskontinuiranom [[fragmentacija DNK|fragmentima DNK]], fragmentima DNK sa [[jednolančani prekid|prekidima jednog lanca]]. PARP-1 veže histone blizu ose gdje DNK ulazi i izlazi iz [[nukleosom]]a, a dodatno interreaguje s brojnim proteinima povezanim s hromatinom, što omogućava indirektno povezivanje s [[hromatin]]om.<ref name=":4"/> Nakon vezivanja za hromatin, PARP-1 proizvodi represivne histonske oznake koje mogu promijeniti [[konformacijska promjena|konformacijsko stanje]] histona i inhibirati ekspresiju gena, tako da se može odvijati [[popravka DNK]]. Drugi putevi regulacije transkripcije putem PARP-1 uključuju djelovanje feaktora kao što je [[transkripcijski koregulator]], regulaciju [[RNK]] i modulaciju [[metilacija DNK|metilacije DNK]]] putem inhibicije [[DNK- metiltransferaza|DNK- metiltransferaze]] [[DNMT1|Dnmt1]].<ref name=":4"/><ref name=":15">{{cite journal | vauthors = Rack JG, Ariza A, Drown BS, Henfrey C, Bartlett E, Shirai T, Hergenrother PJ, Ahel I | display-authors = 6 | title = (ADP-ribosyl)hydrolases: Structural Basis for Differential Substrate Recognition and Inhibition | journal = Cell Chemical Biology | volume = 25 | issue = 12 | pages = 1533–1546.e12 | date = December 2018 | pmid = 30472116 | doi = 10.1016/j.chembiol.2018.11.001 | pmc = 6309922 }}</ref> === Citrulinacija === [[File:Citrullination.svg|thumb|TAminokiselina [[arginin]] (lijevo) pretvara se u [[citrulin]] (desno), putem procesa citrulinacije.]] [[Citrulinacija]], ili deiminacija, proces je kojim se [[aminokiselina]] [[arginin|arginin (R)]] pretvara u [[citrulin]]. [[Protein-arginin deiminaza|Protein arginin deiminaze (PAD)]] zamjenjuju [[ketimin]] sku grupu arginina sa [[keton]]skom grupom, da bi se formirao citrulin. PAD4 jeste [[deaminaza]] uključena u modifikaciju histona i pretvara arginin u citrulin na histonima H3 i H4; Budući da je arginin [[metilacija histona|metilacija]] na ovim histonima važan za transkripcijsku aktivaciju, citrulinacija određenih ostataka može uzrokovati eventualni gubitak metilacije, što dovodi do smanjene transkripcije gena;<ref name=":29"/> specifična citrulinacija ostataka H3R2, H3R8, H3R17 i H3R26 identificirana je u ćelijama raka dojke.<ref name=":33"/> Prema istraživanju provedenom 2019. godine, smatra se da je ovaj proces nepovratan.<ref name=":30"/> === Izomerizacija prolina === [[File:Proline-cis-trans-isomerisation.svg|thumb|upright=1.2|Prolinska [[Cis-trans izomerizam|trans-cis izomerizacija]] pomoću enzima [[Prolil-izomeraza|PPIaza]].]] [[Izomerizacija]] uključuje transformaciju molekule, tako da usvoji drugačiju strukturnu konformaciju; Izomerizacija prolina ima integralnu ulogu u modifikaciji histonskih repova.<ref name=":16">{{cite journal | vauthors = Sadakierska-Chudy A, Filip M | title = A comprehensive view of the epigenetic landscape. Part II: Histone post-translational modification, nucleosome level, and chromatin regulation by ncRNAs | journal = Neurotoxicity Research | volume = 27 | issue = 2 | pages = 172–197 | date = February 2015 | pmid = 25516120 | pmc = 4300421 | doi = 10.1007/s12640-014-9508-6 }}</ref> Fpr4 je [[Prolil-izomeraza|enzim prolil izomeraze (PPIase)]] koji pretvara [[aminokiselina|aminokiselinu]] [[prolin|prolin (P)]] na histonima između [[Cis-trans izomerizma|cis i trans konformacija]]. Dok Fpr4 ima [[katalitsku aktivnost]] na brojnim prolinima na [[N-terminal]]noj regiji središnjeg histona H3 (P16, P30 i P38), najlakše se veže za P38.<ref name=":27">{{cite journal | vauthors = Monneau YR, Soufari H, Nelson CJ, Mackereth CD | title = Structure and activity of the peptidyl-prolyl isomerase domain from the histone chaperone Fpr4 toward histone H3 proline isomerization | language = English | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 288 | issue = 36 | pages = 25826–25837 | date = September 2013 | pmid = 23888048 | doi = 10.1074/jbc.M113.479964 | pmc = 3764789 | doi-access = free }}</ref> H3P38 se nalazi blizu ostatka [[lizin|lizin (K)]] H3K36, a promjene u P38 mogu uticati na status [[metilacija histona|metilacije]] K36. Dva moguća dostupna [[izomer]]a P38, cis i trans, uzrokuju različite efekte koji su međusobno suprotni. Cis položaj inducira kompaktne histone i smanjuje sposobnost proteina da se vežu za [[DNK]], čime se sprečava [[metilacija]] K36 i smanjuje transkripcija gena. Suprotno tome, trans položaj P38 promovira otvoreniju konformaciju histona, omogućavajući metilaciju K36 i dovodeći do povećane transkripcije gena.<ref name=":16"/> == Klinički značaj== ===Kancer === Promjene u funkcijama enzima koji modificiraju histone dereguliraju kontrolu procesa baziranih na [[hromatin]]u, što u konačnici dovodi do [[onkogen]]e transformacije i [[kancer|raka]].<ref>{{Citation|last1=Sawan|first1=Carla |date=2010-01-01|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B9780123808660600034|series=Advances in Genetics|volume=70|pages=57–85|editor-last=Herceg|editor-first=Zdenko |publisher=Academic Press|language=en|access-date=2021-12-03|last2=Herceg|first2=Zdenko|title=Epigenetics and Cancer, Part A |chapter=Histone Modifications and Cancer |doi=10.1016/B978-0-12-380866-0.60003-4|pmid=20920745|isbn=978-0-12-380866-0|editor2-last=Ushijima|editor2-first=Toshikazu|url-access=subscription}}</ref> I [[metilacija DNK]] i modifikacije histona pokazuju obrasce distribucije u ćelijama raka.<ref>{{cite journal | vauthors = Audia JE, Campbell RM | title = Histone Modifications and Cancer | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 8 | issue = 4 | date = April 2016 | pmid = 27037415 | pmc = 4817802 | doi = 10.1101/cshperspect.a019521 }}</ref><ref name=":31">{{cite journal | vauthors = Kurdistani SK | title = Histone modifications as markers of cancer prognosis: a cellular view | journal = British Journal of Cancer | volume = 97 | issue = 1 | pages = 1–5 | date = July 2007 | pmid = 17592497 | doi = 10.1038/sj.bjc.6603844 | pmc = 2359665 }}</ref> Ove [[Epigenetika|epigenetičke]] promjene mogu se pojaviti u različitim fazama [[tumourigeneza|tumourigeneze]] i tako doprinijeti i razvoju i/ili progresiji raka.<ref name=":31"/> === Ostala istraživanja === Pokazalo se da nedostatak [[vitamin B12|vitamina B12]] kod miševa mijenja ekspresiju enzima koji modificiraju histone u mozgu, što dovodi do promjena u ponašanju i [[Epigenetika|epigenetičkog]] reprogramiranja.<ref>{{cite journal |vauthors=Saraswathy KN, Ansari SN, Kaur G, Joshi PC, Chandel S |date=April 2019 |title=Association of vitamin B12 mediated hyperhomocysteinemia with depression and anxiety disorder: A cross-sectional study among Bhil indigenous population of India |url=https://clinicalnutritionespen.com/article/S2405-4577(18)30626-0/fulltext |journal=Clinical Nutrition ESPEN |volume=30 |pages=199–203 |doi=10.1016/j.clnesp.2019.01.009 |pmid=30904222 |s2cid=85497723|url-access=subscription }}</ref> Dokazi također pokazuju važnost [[histon- deacetilaza|HDAC]] u regulaciji [[metabolizam lipida|metabolizma lipida]] i drugih metaboličkih puteva koji igraju ulogu u [[patofiziologija|patofiziologiji]] metaboličkih poremećaja.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Ferrari A, Fiorino E, Giudici M, Gilardi F, Galmozzi A, Mitro N, Cermenati G, Godio C, Caruso D, De Fabiani E, Crestani M |date=November 2012 |title=Linking epigenetics to lipid metabolism: focus on histone deacetylases |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.3109/09687688.2012.729094 |journal=Molecular Membrane Biology |volume=29 |issue=7 |pages=257–266 |doi=10.3109/09687688.2012.729094 |pmid=23095054 |s2cid=39956339|url-access=subscription }}</ref> == Također pogledajte == * [[DNK]] * [[Histon]] * [[Nukleosom]] * [[Hromatin]] * [[Euhromatin]] * [[Heterohromatin]] * [[Acetilacija i deacetilacija histona]] * [[Metilacija histona]] * [[Fosforilacija proteina]] * [[Ubikvitin]] * [[O-GlcNAc]] * [[Sumoilacija]] * [[ADP-ribozilacija]] * [[Citrulinacija]] == Reference == {{Refspisak|2}} {{DEFAULTSORT:Histone-Modifying Enzymes}} [[Kategorija:Epigenetika]] [[Kategorija:Proteini]] [[Kategorija:Enzimi]] 7qgznbcg5vwq60sdukgklm1cxxe34q2