Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 790 3932054 3847976 2026-09-28T20:25:44Z Z1KA 87045 /* */ U službenoj upotrebi, a ne (su)služben. Navodno ima razlika. 3932054 wikitext text/x-wiki {{Infokutija jezik | ime = Bosanski jezik | izvorno_ime = bosanski / босански | slika = | opis_slike = | regije = [[Jugoistočna Evropa]] ([[Balkan]]) | države = {{Plainlist}} * {{ZID|Bosna i Hercegovina}} (1.866.585 - 52,86%)<ref name="Popis 2013">{{cite web|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013. - Rezultati popisa|publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine|access-date=9. 7. 2016|archive-date=24. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|url-status=dead}}</ref> * {{ZID|Srbija}} (138.871)<ref name="Popis_2011_SR">{{Cite web |url=http://popis2011.stat.rs/ |title=Zvanični rezultati popisa na službenom sajtu Republičkog zavoda za statistiku Srbije |access-date=1. 5. 2014 |archive-date=4. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304180426/http://popis2011.stat.rs/ |url-status=dead }}</ref> * {{ZID|Crna Gora}} (33.077)<ref name="Popis_2011_CG">[http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 Zvanični rezultati popisa na veb-sajtu Zavoda za statistiku Crne Gore]</ref> * {{ZID|Hrvatska}} (16.856)<ref name="Popis_2011" /> * {{ZID|Slovenija}} (oko 50.000) * {{ZID|Sjeverna Makedonija}} (17.018)<ref>{{en simbol}} {{mk simbol}} [http://www.stat.gov.mk/PublikaciiPoOblast_en.aspx?id=54&rbrObl=31 Census of Population, Households and Dwellings 2002]</ref> * {{ZID|Kosovo}} (28.989)<ref name="Popis_2011_Kosovo">{{Cite web |url=http://census.rks-gov.net/istarMDAS/MD/dawinciMD.jsp?a1=yC&a2=mF0&n=1UR906$$$$$&o=0D&v=1UR060ET00V71000000&p=0&sp=null&l=1&exp=0 |title=Popis stanovništva na Kosovu 2011. |access-date=3. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024614/http://census.rks-gov.net/istarMDAS/MD/dawinciMD.jsp?a1=yC&a2=mF0&n=1UR906$$$$$&o=0D&v=1UR060ET00V71000000&p=0&sp=null&l=1&exp=0 |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> * ostatak svijeta (oko 500.000) {{Endplainlist}} | jezik1 = [[indoevropski jezici|indoevropski]] | jezik2 = [[baltoslavenski jezici|baltoslavenski]] | jezik3 = [[slavenski jezici|slavenski]] | jezik4 = [[južnoslavenski jezici|južnoslavenski]] | jezik5 = [[Zapadnojužnoslavenski jezici|zapadnojužnoslavenski]] | jezik6 = [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]] | jezik7 = [[Štokavsko narječje|štokavski]] | etnički_govornici = [[Bošnjaci]] | govornici = Približno 2,5 miliona (2008)<ref>{{cite web|url=http://www.alsintl.com/resources/languages/Bosnian/|title=Accredited Language Services: An Outline of Bosnian Language History|publisher=Accredited Language Services|access-date=12. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801095516/https://www.alsintl.com/resources/languages/Bosnian/|archive-date=1. 8. 2016|url-status=dead}}</ref> | datum_izumiranja = | datum_revitalizacije = | predak = [[Starobosanski jezik]] | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | rani_oblici = | standardni_oblici = | dijalekti = {{Plainlist}} * [[Istočnobosanski dijalekt|Istočnobosanski]] * [[Istočnohercegovački govor|Istočnohercegovački]] * [[Sandžački dijalekt|Sandžački]] * [[Zapadnobosanski dijalekt|Zapadnobosanski]] * [[Zapadnohercegovački govor|Zapadnohercegovački]] {{Endplainlist}} | sistem_pisanja = {{Plainlist}} * [[Latinica]] ([[Gajica]]) * [[Ćirilica]] ([[Srpska ćirilica]])¹ * [[Jugoslavensko Brailleovo pismo|Jugoslavensko]] [[Brailleovo pismo]] * '''Ranije:''' * [[Arapsko pismo]] ([[Arebica]]) * [[Bosančica]] (Bosanska ćirilica) {{Endplainlist}} | znakovni_jezik = [[jugoslavenski znakovni jezik]] | podgrupe = | služben = {{Plainlist}} * {{ZID|Bosna i Hercegovina}}² (suslužben)<ref>{{Cite web|url=https://vijeceministara.gov.ba/osnovne_informacije_o_bih/default.aspx?id=95&langTag=bs-BA|title=Osnovne informacije o BiH|website=vijeceministara.gov.ba|access-date=19. 11. 2023}}{{Mrtav link}}</ref> * {{ZID|Crna Gora}} (u službenoj upotrebi)<ref name="USTAV CRNE GORE - Jezik i pismo">{{Cite web|url=https://www.paragraf.me/propisi-crnegore/ustav-crne-gore.html|title=USTAV CRNE GORE - Jezik i pismo|website=www.paragraf.me|access-date=3. 4. 2021}}</ref> {{Endplainlist}} | manjinski = {{Plainlist}} * {{ZID|Srbija}} ([[Sandžak]]) * {{ZID|Hrvatska}} * {{ZID|Sjeverna Makedonija}} * {{ZID|Kosovo}} {{Endplainlist}} | regulatori = [[Univerzitet u Sarajevu]] | razvojno_tijelo = | iso1 = bs | iso2 = bos | iso3 = bos | iso5 = | iso6 = | linguasphere = dio [[Srpskohrvatski jezik|53-AAA-g]] | glottolog = bosn1245 | karta = Bosnianlanguagemap.png | veličina_karte = | opis_karte = <div style="text-align:left;">{{Colorbox|#238b46}} Države gdje je bosanski suslužbeni jezik.<br>{{Colorbox|#41ae75}} Države gdje je bosanski priznat kao manjinski jezik.</div> | fusnote = {{Plainlist}} * ¹ [[Ćirilica]], uz [[Latinica|latinicu]], je zvanično službeno pismo, ali se u praksi uglavnom koristi u [[Upravna jedinica|entitetu]] [[Republika Srpska]], dok se u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji BiH]] uglavnom koristi [[latinica]].<ref>{{cite book|first=Ronelle |last=Alexander |year=2006 |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |pages=1–2 |publisher=Univ of Wisconsin Press |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC|isbn=9780299211936 }}</ref> * ² U [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavu Bosne i Hercegovine]] nisu navedeni službeni jezici, ustavi [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|entiteta i distrikta]] navode [[Jezici Bosne i Hercegovine|tri službena jezika]]. {{Endplainlist}} }} '''Bosanski jezik''' jest normativna varijanta [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]]<ref>{{cite book|last=Šipka|first=Danko|author-link=Danko Sipka|year=2019|title=Lexical layers of identity: words, meaning, and culture in the Slavic languages|location=New York|publisher=Cambridge University Press|page=201|doi=10.1017/9781108685795|isbn=978-953-313-086-6|s2cid=150383965|lccn=2018048005 |oclc=1061308790|quote=the Montenegrin language (one of the four ethnic variants of Serbo-Croatian)}}</ref><ref>{{cite journal|first=Jelena|last=Ćalić|title=Pluricentricity in the classroom: the Serbo-Croatian language issue for foreign language teaching at higher education institutions worldwide|journal=Sociolinguistica: European Journal of Sociolinguistics|publisher=De Gruyter|issn=0933-1883|doi=10.1515/soci-2021-0007|volume=35|issue=1|pages=113–140|year=2021|s2cid=244134335 |quote=The debate about the status of the Serbo-Croatian language and its varieties has recently shifted (again) towards a position which looks at the internal variation within Serbo-Croatian through the prism of linguistic pluricentricity|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite book|last=Mader Skender|first=Mia|title=Die kroatische Standardsprache auf dem Weg zur Ausbausprache|language=German|trans-title=The Croatian standard language on the way to ausbau language|chapter=Schlussbemerkung|trans-chapter=Summary|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/215815/|format=PDF|publisher=University of Zurich, Faculty of Arts, Institute of Slavonic Studies|series=UZH Dissertations|pages=196–197|location=Zurich|year=2022|doi=10.5167/uzh-215815|access-date=8. 6. 2022|type=Dissertation|quote=Serben, Kroaten, Bosnier und Montenegriner immer noch auf ihren jeweiligen Nationalsprachen unterhalten und problemlos verständigen. Nur schon diese Tatsache zeigt, dass es sich immer noch um eine polyzentrische Sprache mit verschiedenen Varietäten handelt.|archive-date=12. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212225841/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/215815/|url-status=dead}}</ref> koji koriste uglavnom [[Bošnjaci]], ali i značajan broj ostalih osoba bosanskohercegovačkog porijekla. Bosanski je službeni jezik u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]],<ref>[http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/fbih-constitution.doc Art. 6 of the Constitution of the Federation of Bosnia and Herzegovina] {{en simbol}}</ref> uz [[Srpski jezik|srpski]] i [[Hrvatski jezik|hrvatski]], u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] jedan od službenih,<ref name="USTAV CRNE GORE - Jezik i pismo" /><ref name="MontenegroConstitution">{{cite web |url= http://www.pravda.gov.me/vijesti.php?akcija=rubrika&rubrika=121 |title= Član 13. Ustava Crne Gore |access-date= 19. 10. 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090617081137/http://www.pravda.gov.me/vijesti.php?akcija=rubrika&rubrika=121 |archive-date=17. 6. 2009 |url-status= dead}}</ref> a regionalni, odnosno priznati manjinski jezik u [[Srbija|Srbiji]] ([[Sandžak]]),<ref>{{cite web |url= http://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/Report/EvaluationReports/SerbiaECRML1_en.pdf |title=European charter for regional or minority languages: Application of the charter in Serbia|publisher=[[Vijeće Evrope]]|year=2009}}</ref> [[Sjeverna Makedonija|Sjevernoj Makedoniji]] i na [[Kosovo|Kosovu]].<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WZ1GAAAAQBAJ&pg=PA129 |title= Handbook on Policing in Central and Eastern Europe |author=Driton Muharremi i Samedin Mehmeti |publisher=Springer|year=2013|page=129}}</ref> Prema [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|popisu iz 2013]], 1.866.585 stanovnika u Bosni i Hercegovini govori bosanskim jezikom, što je 52,86% stanovništva Bosne i Hercegovine.<ref name="Popis 2013"/> Osim toga, u [[Srbija|Srbiji]] se ovim jezikom služi 138.871 stanovnik<ref name="Popis_2011_SR"/>, [[Crna Gora|Crnoj Gori]] 33.077,<ref name="Popis_2011_CG"/> [[Hrvatska|Hrvatskoj]] 16.856,<ref name="Popis_2011">{{cite web |url= http://www.dzs.hr/ |title= Zvanični rezultati popisa Državnog zavoda za statistiku}}</ref> na [[Kosovo|Kosovu]] 28.898<ref name="Popis_2011_Kosovo"/> i [[Zapadna Evropa|zapadnoj Evropi]] i [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] 150.000 stanovnika te neutvrđen broj iseljenika u [[Turska|Turskoj]] (neki izvori pretpostavljaju 100.000 do 200.000 govornika; na popisu stanovništva u Turskoj 1965. godine 17.627 osoba navelo je bosanski kao [[maternji jezik]], 2.345 osoba navelo je bosanski kao jedini jezik kojim govore, a 34.892 osobe navele su bosanski kao drugi jezik kojim se najbolje služe).<ref>[[Heinz Kloss]] i Grant McConnel, ''Linguistic composition of the nations of the world'', vol. 5: "Europe and USSR", Presses de l'Université Laval, [[Québec (grad)|Québec]], 1984; {{ISBN|2-7637-7044-4}}</ref> Pisma bosanskog jezika su [[Bosanska abeceda|latinica]] i [[ćirilica]], mada se ćirilica sve slabije koristi. Historijska pisma su [[bosančica]] i [[arebica]]. Nauka koja se bavi bosanskim jezikom naziva se [[bosnistika]]. == Osobine == Bosanski jezik spada u vrstu tonskih jezika koji se u lingvistici nazivaju jezici s tonskim akcentom, a za njega je karakteristično postojanje dvaju tonova (silazni i uzlazni) i dviju vokalnih dužina (kratak i dug vokal). Jednosložne riječi mogu imati samo silazni ton, mada im vokal može biti i kratak i dug.<ref>''O bosanskom jeziku, o propadanju Bosne, i... o vama'', [[Midhat Riđanović]]; [http://search.library.wisc.edu/catalog/ocn502872887 link]</ref> === Sistem dijalekata === Bosanski jezik je sistem četiri dijalekta štokavskog narječja: zapadnobosanski, istočnobosanski, istočnohercegovački i zetsko-južnosandžački. Udio govornika bosanskog jezika u ostalim dijalektima štokavskog narječja (npr. novoštokavski ekavski (''šumadijsko-vojvođanski'') i nenovoštokavski ekavski (''kosovsko-resavski'') dijalekt) je zanemariv. Zbog procesa jezičke asimilacije, akulturacije i migracija kao posljedica [[Rat u Bosni i Hercegovini|posljednjeg rata]], gotovo nemoguće je odrediti tačan broj i raspored govornika pojedinog dijalekta. '''Zapadnobosanski dijalekt''' (''novoštokavski ikavski'') koristi stanovništvo u zapadnoj, srednjoj i južnoj Bosni ([[Travnik]], [[Bugojno]], [[Zenica]], [[Livno]]) i na sjeveru [[Hercegovina|Hercegovine]]. Ovaj dijalekt unutar štokavskog narječja koriste Bošnjaci i Hrvati. '''Istočnobosanski dijalekt''' (''šćakavsko-ijekavski'') koriste stanovnici širokog pojasa od [[Sarajevo|Sarajeva]] na jugu do [[Tuzla|Tuzle]] na sjeveru, s centrima u Sarajevu, [[Kladanj|Kladnju]], [[Breza (općina)|Brezi]], [[Srebrenik]]u, Tuzli, [[Zavidovići]]ma, [[Olovo (grad)|Olovu]], [[Visoko]]m, [[Fojnica|Fojnici]], [[Kakanj|Kaknju]]. Ovaj dijalekt unutar štokavskog narječja koriste Bošnjaci i Hrvati. '''Istočnohercegovački dijalekt''' (''novoštokavski ijekavski'') koriste Bošnjaci u području srednje i istočne Hercegovine ([[Čapljina]], [[Stolac]], [[Nevesinje]]), istočnoj Bosni ([[Goražde]], [[Višegrad]], [[Rogatica]]), te u većem dijelu [[Crna Gora|Crne Gore]] i dijelu [[Srbija|Srbije]] ([[Nikšić]], [[Pljevlja]], [[Prijepolje]]), kao i stanovnici većih gradova (uključujući i one protjerane iz gradova kao [[Teslić]], [[Prijedor]], [[Banja Luka]], [[Doboj]], [[Zvornik]], [[Vlasenica]]). Ovaj dijalekt unutar štokavskog narječja koriste Bošnjaci, Srbi, Crnogorci i Hrvati. '''Zetsko-južnosandžački dijalekt''' (''nenovoštokavski ijekavski'') koriste stanovnici istoka Crne Gore i jugozapada Srbije ([[Podgorica]], [[Bijelo Polje]], [[Novi Pazar]]). Ovaj dijalekt unutar štokavskog narječja koriste Bošnjaci, Crnogorci i Srbi. == Historija == {{Nedostaju izvori sekcija}}[[Datoteka:Bosansko-turski riječnik 1631.jpg|mini|desno|250px|[[Makbuli-arif|Bosansko-turski rječnik]] iz 1631.]] Postanak i historijski razvoj standardnog jezika neke zajednice, u ovom slučaju nacionalne zajednice Bošnjaka, uveliko zavisi od samodefinicije te zajednice, ili profila i vida narodnosne kristalizacije. U slučaju bošnjačke nacije nekoliko činilaca odigralo je važnu ulogu: *jezički temelj te zajednice jest zapadnoštokavski idiom kakav se profilirao tokom tri stoljeća uoči osmanlijskog osvajanja *utjecaj islamsko-orijentalne kulture, te leksičkih osobina orijentalnih jezika ([[arapski jezik|arapskog]], [[turski jezik|turskog]] i [[perzijski jezik|perzijskog]]) snažno su obilježili bosanski jezik na različite načine u različitim vremenima *relativna zakašnjelost nacionalne emancipacije Bošnjaka u odnosu na srpsku i hrvatsku imala je za posljedicu da se bosanski jezik, kao standardni jezik, ili propisani jezički sistem, sporo odvajao od "srpsko-hrvatske" jezičke matrice, kakva je nametana u 20. stoljeću *za razliku od Hrvata i Srba, [[Bošnjaci]] su imali i jednu dosta značajnu prednost: dijalekatsku uravnoteženost. Ako se posmatra dijalekatska situacija Srba, a pogotovo snažne regionalno-dijalekatske centrifugalne tendencije kod Hrvata, tada se može reći da je u dobroj mjeri nivelirana situacija, kad je riječ o narječju kojim govore Bošnjaci, predstavljala pozitivan element za jezičku unifikaciju. === Naziv bosanskog jezika u književnim i historijskim izvorima === [[Bošnjaci]] svoj maternji jezik imenuju najčešće bosanskim. I ne samo oni, nego i njihovi susjedi često su ga imenovali tako (najčešće [[Hrvati]]), i u Bosni i Hercegovini i izvan nje, o čemu svjedoče brojna djela, dokumenti, te putnici kroz Bosnu i Hercegovinu i druge krajeve. Slijede neka svjedočanstva, argumenti, činjenici i primjeri: *Bošnjaci su ostali vezani za svoj jezik i od kraja 15. do početka 20. stoljeća stvaraju književna djela i na orijentalnim jezicima. Blizu tri stotine stvaralaca u tom periodu ostavilo je raznorodna djela, najvećim dijelom na turskom, arapskom i perzijskom jeziku. Na turskom jeziku stvorena je lijepa književnost, od epskih pjesama iz najranijeg vremena preko bogate lirike i proze. U tim djelima jezik žitelja Bosne nazivan je bosanskim. Više od stotina tih autora dodalo je svom imenu odrednicu Bosnavi/Bosnali/Bosnjak/Bosanac, koja signalizira njihovu golemu i trajnu vezanost za maticu Bosnu. U četiri vijeka osmanlijske vladavine uočavaju se tri razvojna toka. Prvi je pisana aktivnost na narodnom jeziku i bosančici. Drugi je stvaralaštvo na turskom, perzijskom i arapskom jeziku. Treći, [[alhamijado-literatura]], književna tvorevina na narodnom jeziku i arapskom pismu. Bosanska kurzivna ćirilica ili [[bosančica]] koja je nastala u Bosni kao posebno pismo, upotrebljava se kao svjetovno pismo i igra najvažniju ulogu u očuvanju kontinuiteta slavenske pisane riječi među bosanskim stanovništvom. Ovo pismo njeguje se na dvorovima sandžak-bega, kao i ranije kada su bosanski vladari u srednjem vijeku pisali njime, a igra veliku ulogu i u diplomatskim kontaktima sa evropskim zemljama. Većina srednjovjekovne korespodencije na prostorima Bosne i Hercegovine je pisana bosančicom. Na Porti (u Stambolu) se govorilo "bosanskim" kao diplomatskim jezikom. Bosanski begovi dugo su se u prepiskama s [[Dubrovačka Republika|Dubrovačkom Republikom]] i drugim susjednim zemljama služili bosančicom, koja se nazivala i "begovo pismo" ili "begovica", a bila je raširena i u privatnoj prepisci. Njome su se koristile i susjedne zemlje. Čak se neki tekstovi na turskom jeziku pišu tim pismom, što govori o dubokim korijenima ćirilične tradicije u Bosni. Djela na orijentalnim jezicima su mnogobrojna, ali sve više se i u njih unosi duh narodnog poetskog jezičkog bića i izraza kao što je to slučaj u poeziji D. Bajezidagića (umro 1566/1603), M. Nerkesije Sarajlije (oko 1584-1635), D. Mezakije (umro 1676/1677), A. Rizvanbegovića-Stočevića (1839-1903), H. Rizvanbegovićeve (1845-1890). *Naziv bosanski nije uobičajen samo kod onih koji su stvarali na orijentalnim jezicima (dovoljno je pogledati Ljetopis Mula-Mustafe Bašeskije) nego i kod Bošnjaka koji su pisali alhamijado književnost (Španska kovanica ''al agami''=stran, tuđ, bukvalno: strana književnost). Dok je [[turski jezik]] bio jezik administracije, službeni jezik, perzijski je dominirao u pjesništvu, a arapski je bio jezik vjere i nauke. Oni koji su se htjeli afirmisati bilo u politici, vojsci, umjetnosti, nauci - morali su da poznaju te jezike. Međutim, ti jezici nisu nikada ušli u šire mase i nisu uticali na njegovanje svog maternjeg bosanskog jezika. Dovoljno je spomenuti ovdje samo Muhameda Hevaiju Uskufiju. *Konstantin Filozof (pisac s kraja 14. i početka 15. stoljeća) u spisu "Skazanie izjavljeno o pismeneh" spominje bosanski jezik uz bugarski, srpski, slovenski, češki i hrvatski.<ref>{{Cite book|last=Kostenački|first=Konstantin Filozof|title=Povest o slovima (Skazanije o pismenah - izvodi)|publisher=Srpska književna zadruga|year=1989|location=Beograd|pages=53}}</ref> *Jedan od najstarijih spomena bosanskog jezika imamo u notarskim knjigama grada [[Kotor]]a: 3. jula 1436, mletački knez u Kotoru kupio je petnaestogodišnju djevojku "bosanskog roda i rođenu u heretičkoj zabludi, nazvanu bosanskim jezikom Djevena".<ref>{{Cite book|last=Župarić, Kurtović, Dautović, Lalić, Nakaš|title=Codex diplomaticus regni bosnae - povelje i pisma stare bosanske države|publisher=Mladinska knjiga Sarajevo|year=2018|location=Sarajevo|pages=637}}</ref> *U notarskim knjigama grada [[Ancona|Ancone]] u Italiji iz 1453. zabilježeno je da su bila dvojica braće iz Bosne, koja su tamo obavljala neki posao, za koje se kaže da im je prevodilac bio neki čovjek koji poznaje njihov "bosanski jezik".<ref>Imamović, Enver, (2018), ''Korijeni i život bosanskog plemstva kroz historiju'', str. 84</ref> *Ninski biskup u Peri pisao je 1581. fra J. Arsenigu "bosanskim jezikom".<ref name="Halilović, Senahid 1991">Halilović, Senahid, (1991), ''Bosanski jezik'', str. 21, Biblioteka Ključanin</ref> *U djelu Jeronima Megisera "Thesaurus polyglotus" ([[Frankfurt]] na Majni, početak 17. stoljeća) spominju se uz ostale govore (dijalekte): bosanski, dalmatinski, srpski, hrvatski.<ref name="Halilović, Senahid 1991"/> *Bosanskim jezikom su ga zvali (uz: slovinski, ilirički/ilirski, ponekad i hrvatski) i mnogi pisci od 17. stoljeća naovamo: [[Matija Divković]]: "Bošnjak rođen u selu Jelaskama sjeverno od [[Vareš]]a koji je pisao dobrim narodnim jezikom svoga kraja"; [[Stjepan Matijević]], [[Stjepan Margitić]], [[Ambroz Matić]], [[Luka Dropuljić]], [[Ivan Franjo Jukić]] (Slavoljub Bošnjak), [[Martin Nedić]], [[Antun Knežević]] itd.<ref name="Halilović, Senahid 1991"/> *Duvanjski biskup fra Pavle Dragičević 1735. piše da u Bosni ima devet svećenika koji u vršenju vjerskih obreda ispomažu "bosanskim jezikom", jer ne razumiju dobro crkvenoslavenski. Dodaje da je učenim katolicima u razgovorima sa pravoslavcima dovoljno da poznaju bosanski jezik.<ref>{{Cite book|last=Hodžić|first=Jasmin|title=Bosanski jezik|publisher=Internacionalni univerzitet u Sarajevu|year=2018|location=Sarajevo|pages=125}}</ref> *[[Evlija Ćelebija]], osmanski putopisac iz 17. stoljeća, u poglavlju "jezik bošnjačkog i hrvatskog naroda" svog čuvenog putopisa hvali Bošnjake, za koje kaže: "Kao što je čist njihov jezik, tako su, zaista, i oni sami bistri ljudi koji sve ispravno prosuđuju". Govori o bosanskom jeziku koji je po njemu blizak latinskom, a spominje i bosansko-turski rječnik [[Muhamed Hevaija Uskufija|M. H. Uskufije]].<ref>{{Cite book|last=Čelebija|first=Evlija|title=Putopisi|publisher=Bosanska riječ|year=2012|location=Sarajevo|pages=40}}</ref> *Jedan od prvih gramatičara, [[Bartol Kašić]] ([[Pag (grad)|Pag]] 1575 – [[Rim]] 1650), rođeni čakavac, odlučuje se za štokavštinu bosanskog tipa, kakva je Divkovićeva, te se u svom "Ritualu rimskom" (Rim, 1640) ističe da je za stvaranje zajedničkog književnog jezika (''lingua communis'') u južnoslavenskim krajevima potrebno izabrati jedan govor (on se zalaže za bosanski slijedeći na taj način preporuke Kongregacije za propagandu vjere i svojih poglavara iz Rima). *Isusovac [[Jakov Mikalja]] (1601–1654) u predgovoru "''Blagu Jezika slovinskoga''" iz 1649. kaže "da ima puno načina govora ali svakako je bosanski jezik najljepši pa zato svi ilirski (južnoslavenski) pisci bi trebali nastojati da njime pišu".<ref>{{Cite book|last=Hadžijahić|first=Muhamed|title=Od tradicije do identiteta (Geneza nacionalnog pitanja bosanskih Muslimana)|publisher=Muslimanska naklada Putokaz|year=1990|location=Zagreb|pages=30}}</ref> *Dubrovački dramatičar [[Junije Palmotić|Đono (Junije) Palmotić]], pisac iz prve polovine 17. stoljeća, odlučuje se za "govor susjednih Bošnjaka".<ref>{{Cite book|last=Hodžić|first=Jasmin|title=Bosanski jezik|publisher=Internacionalni univerzitet u Sarajevu|year=2018|location=Sarajevo|pages=139}}</ref> *Hrvatski pjesnik [[Andrija Kačić Miošić]] (1704–1760) autor "Razgovora ugodnog naroda slovinskoga", snažno afirmiše štokavštinu; svoju je "Korabljicu" "prinio iz knjiga latinskih, italijanskih i hronika Pavla Vitezovića" u "jezik bosanski".<ref>Andrija Kačić Miošić (1833), [https://books.google.ba/books?id=knBgAAAAcAAJ&pg=PA463&dq=Andrija+Ka%C4%8Di%C4%87+Mio%C5%A1i%C4%87+bosanski+jezik&hl=hr&sa=X&ved=2ahUKEwjc9v3ys6L3AhXehIkEHauaA5kQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=jezik%20bosanski&f=false Korabglicza Pisma svetoga i svih vikovah svita dogaglajih poglavitih u dva poglavja razdigliena],'' str. 1</ref> *Bosanski jezik spominje, pored srpskog, hrvatskog, češkog i poljskog i pisac [[Matija Antun Reljković]] (1732-1798).<ref>Kadrić, Ševko, (1998), ''Bošnjaštvo na vjetrometini'', str. 117, BiH kulturno-informativni centar</ref> *Antun Kanižić, Francesco Maria Appendini (1808. u Dubrovniku pojavila se njegova ''Grammatica della lingua illirica'', u čijem predgovoru ističe da je od svih dijalekata ilirski ili dalmatinsko-bosanski najsavršeniji), Ivan Popović (kome je bosanski govor među slavenskim isto što i atički među grčkim), u nastojanju da [[Južni Slaveni]] formiraju jedinstven književni jezik, zalažu se za usvajanje bosanskog govora još mnogo prije Bečkog dogovora iz 1850. *[[Alberto Fortis]] (1741–1803); 1774. u Veneciji u djelu "Viaggio in Dalmazia" objavio i u originalu i prevodu na italijanski - znamenitu bosansku baladu Hasanaginicu - jezik Morlaka naziva: ilirskim, morlačkim i bosanskim.<ref>Halilović, Senahid, (1991), ''Bosanski jezik'', str. 25, Biblioteka Ključanin</ref> *[[Mula Mustafa Bašeskija]] u svom ''[[Ljetopis (Bašeskija)|Ljetopisu]]'' spominje Mula Hasana Nikšićanina (1780), koji govori pola turskim, pola bosanskim jezikom.<ref>{{Cite book|last=Bašeskija|first=Mula Mustafa|title=Ljetopis|publisher=Veselin Masleša|year=1987|location=Sarajevo|pages=189}}</ref> *Naziv bosanski jezik upotrebljavaju i Slavonci Ivan Garličić (župnik u Đakovu, 1707) i [[Matija Petar Katančić]] (1831. u Budimu objavio u šest knjiga prevod Svetog pisma "u jezik Slavno-Illyricski izgovora Bosanskog").<ref>{{Cite book|last=Hodžić|first=Jasmin|title=Bosanski jezik|publisher=Internacionalni univerzitet u Sarajevu|year=2018|location=Sarajevo|pages=135 i 140}}</ref> [[Datoteka:RacsunBosanskiJezik1827.jpg|mini|desno|250px|Udžbenik za latinski jezik i bosanski jezik iz 1827 (čuva se u [[Franjevački samostan u Fojnici|Muzeju franjevačkog samostana Svetog Duha]] u [[Fojnica|Fojnici]])]] *Prema svjedočenju [[Matija Mažuranić|Matije Mažuranića]] (''Pogled u Bosnu učinjen 1839–1840'', Zagreb, 1842, str. 54), sarajevski paša, iako "dobro znade turski, arapski i arnautski", ne voli da neko pred njim govori turski i ističe "da je naš slavni bošnjački jezik od svih najljepši na svijetu". U ''Putopisu'' se kaže da se u Bosni "eglendiše Bošnjački". *Svoj jezik naziva bosanskim i Stočanin Halil Hrle, prevodilac s arapskog ("Kasidei burdei bosnevi", Stolac, 1849).<ref>Alić, Džemaludin, (1998), ''Devetnaest stoljeća Bosne: historija i kultura Bosne od 6. do 1900. godine,'' str. 472</ref> *Hercegovački pravoslavni prvaci, među kojima i [[Prokopije Čokorilo]], traže od [[Ali-paša Rizvanbegović|Ali-paše Rizvanbegovića]] da se za vladiku postavi čovjek vičan bosanskom jeziku. *Bosanski biskup Vujičić još je 1881. ovaj jezik zvao bosanskim, a franjevci su 1894. godine odgovarali Mih. Politu da ne govore srpski nego bosanski.<ref>Zoranić, Hakija, (2009); ''O etnogenezi Bošnjana - Bošnjaka'', str. 462, Svjetlost</ref> *Hercegovački ustanici su ga tako zvali: Pero Tunguz, jedan od njihovih vođa, znao je reći: "Razumi me, čoječe, bosanski ti govorim".<ref>Demirović, Mujo, (1999)'', Bosna i Bošnjaci u srpskoj politici,'' str. 29</ref> *Autor prvog štampanog alhamijado teksta, s prvim pokušajem stvaranja stabilnijeg arabičkog pravopisnog uzusa za štampanu praksu, jest Mustafa Rakim (1868. objavio je u [[Istanbul]]u djelo ''Ovo je od virovanja na bosanski jezik kitab''). Autorstvo tog djela inače je pripisivano Mehmedu Agiću iz [[Bosanski Brod|Bosanskog Broda]].<ref>{{Cite book|last=Hodžić|first=Jasmin|title=Bosanski jezik|publisher=Internacionalni univerzitet u Sarajevu|year=2018|location=Sarajevo|pages=142}}</ref> [[Datoteka:Bosnian Grammar for High Schools. Parts 1 and 2, Study of Voice and Form WDL7482.pdf|mini|desno|250px|''[[Gramatika bosanskoga jezika (1890)|Gramatika bosanskoga jezika]]'' iz 1890.]] * Mostarac [[Omer Humo]] (umro 1880), narodni prosvjetitelj, koji se borio za uvođenje narodnog jezika u škole, na kraju svog Ilmihala (''Sehletul vusul'', [[Sarajevo]], 1875; jedna od prvih knjiga pisana arebicom a bosanskim jezikom, objavljena u Bosni i Hercegovini) direktno upućuje na bosanski jezik, koji zove "babin jezik" te "lugat bosnevi" (bosanski jezik), stihovima: "Prez šubhe (sumnje) je babin jezik najlašni, svako njime vama vikom besidi. Slatka braćo Bošnjaci, hak (istinu) vam Omer govori".<ref>{{Cite book|last=Drkić, Kalajdžija|title=Grafija i leksika Sehletul-vusula|publisher=Muzej Hercegovine Mostar|year=2010|pages=6}}</ref> *''[[Gramatika bosanskoga jezika (1890)|Gramatika bosanskoga jezika za srednje škole]]'' nepotpisanog autora Frane Vuletića prva je gramatika u Bosni i Hercegovini za interkonfesionalno školstvo. Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine štampala ju je 1890. Doživjela je više izdanja i bila u upotrebi do 1911, s tim što od 1908. nosi naziv ''Gramatika srpsko-hrvatskog jezika''. *Salih Gašović, rodom Nikšićanin, autor je ''Mevluda'' (''Časni mevlud na bosanski jezik'', Sarajevo, 1878; zapravo je to prepjev ''Mevluda'' Sulejmana Čelebije), za čiji nastanak kaže: "Moliše me kolašinski prviši: Mevlud nami daj bosanski napiši." <ref>''Anali Gazi Husrev-begove biblioteke, Knj. 19-20'', Sarajevo, 2001, str. 303</ref> *Ibrahim Edhem Berbić štampao je ''Bosansko-turski učitelj'' (1893. u Istanbulu), Ibrahim Seljubac (1900) "Novu bosansku elifnicu", a u tom duhu radili su i drugi autori vjerskih udžbenika (npr. Junuz Remzi Stovro). *Sejfudin Proho izdao je 1907. u Sarajevu "Tedžvidi-inas (na najlakši i najkraći način bosanski jezik)". Iste godine u Sarajevu izlazi "Tedžvidi edaijjei bosnevi" Ibrahima Saliha Puške.<ref name="Hodžić 2018 144">{{Cite book|last=Hodžić|first=Jasmin|title=Bosanski jezik|publisher=Internacionalni univerzitet u Sarajevu|year=2018|location=Sarajevo|pages=144}}</ref> *1908. u Sarajevu se pojavljuje djelo M. Dž. Čauševića ''Bergivija'', koje je uredništvo "Tarika" prevelo na bosanski jezik, "radi općenite koristi". *Arif Sarajlija (Brkanić) također je dao svoju verziju prevoda ''Mevluda'' S. Čelebije, ("Terdžuman mevludski na jezik bosanski", Istanbul, 1909).<ref>Kadribegović, Aziz, (1998), ''Lira vječnog aška: islamski motivi u bošnjačkoj književnosti i drugi tekstovi'', str. 76</ref> *Gradonačelnik Mostara I. Kapetanović na jednoj sjednici 1895. zabranjuje da gospodin Stagner nešto kaže na [[njemački jezik|njemačkom jeziku]]; u zapisniku je navedeno kako je rekao "da mi ovdje nismo u [[Beč]]u niti [[Graz]]u već u [[Mostar]]u i da treba da se govori bosanski, da svi razumimo". *U doba austro-ugarske uprave naziv bosanski jezik (Kallay ga je forsirao svojom nacionalnom politikom da suzbije hrvatski i srpski nacionalni pokret) postaje i službeni, ali ga ta uprava poslije i napušta, prihvatajući ime srpskohrvatski jezik (forsirao ga je baron Burijan, čime je napustio Kallayevu nacionalnu politiku). Potiskivanje bosanskog jezika ustranu jasno je vidljivo i po datumima. Od 1. 1. 1879. upotrebljavan je naziv bosanski jezik – kao službeni jezik u Bosni i Hercegovini. Od 23. 1. 1879. na sjednici Bosanske komisije bilo je zauzeto stanovište da se naziva "bosanski zemaljski jezik". No, u provizornom poslovniku za organe vlasti u Bosni i Hercegovini od 16. februara 1879. već je upotrijebljena oznaka "srpsko-hrvatski jezik". Naredbom Zemaljske vlade od 4. 10. 1907. određeno je da se "ima posve napustiti naziv 'bosanski jezik' i da se imade zemaljski jezik nazivati 'srpsko-hrvatski jezik'". *Prvi štampani kalendar "Mali tursko-bosanski rječnik" ([[Bitolj]], 1912) što ga je sastavio Ahmed Kulender.<ref name="Hodžić 2018 144"/> === Predosmanlijsko doba === U ovo doba (do 1463) spadaju jezički spomenici koje, u različitim stepenima, oblicima i na različitim mjestima, bosanski jezik dijeli s hrvatskim i srpskim. To, što veći dio tih jezičkih spomenika nije formalno integrisan u korpus bosanske pismenosti nije previše relevantno, jer je nijedan jezik ne nastaje niotkuda. Stoga, za historiju bosanskog jezika vrijedi: *pisani korpus je od 10. ili 11. stoljeća, prvo na glagoljici, a kasnije na bosančici ili bosanskoj ćirilici. Glavni spomenici mogu se svrstati u tri kategorije: a) spisi [[Bosanska Crkva|Bosanske crkve]], 10–15 prepisa dijelova [[Novi zavjet|Novog zavjeta]] i Psaltira. Jezik je staroslavenski / crkvenoslavenski s unosima narodnog bosanskog govora (ikavizam koji se pojavljuje kao intruzija u dijelovima tekstova gdje je staroslavenski ''jat'' eksplicite upisan: svidoci, vrime, lipo). Većina tekstova potječe iz 14. i 15. stoljeća, a rasuti su širom svijeta. Najpoznatiji je [[Hvalov zbornik]], pisan oko 1400. za vojvodu Hrvoja u [[Omiš]]u, te Kopitarovo evanđelje i Mletačka apokalipsa. b) tekstovi velikaša i kraljevske kuće Kotromanića, uglavnom mješavina staroslavenskog i narodnog bosanskog govora. Zavisno od kancelarije, pisara i prepisa, stepen narodnog bosanskog jezika varira. Pismo je bosančica, a u većini kasnijih povelja (od kraja 14. stoljeća do 1463) preovladava narodni bosanski jezik, najviše ikavskošćakavski (pojde, dojde, človik, priko, misto), a katkad jekavski, ponajviše u Humu (viere, ini(j)em dubrovačkiem draziem pr'jatelem). Prvi diplomatsko-trgovinski spis je [[Povelja Kulina bana]] 1189, na starobosanskom s elementima narodnog bosanskog govora (npr. "oca", a ne "otca"), dok je većina iz 14. i 15. stoljeća. Najveći dio povelja čuva se u Hrvatskoj, u [[Dubrovački arhiv|Dubrovačkom arhivu]]. c) natpisi na bilizima (mramorovima, stećcima), nadgrobnim spomenicima Bošnjana (predaka današnjih Bošnjaka) prije i neposredno nakon turskog osvajanja. Iako stećaka ima blizu 60.000 (najčešća brojka), onih s natpisima je manji broj, približno 1.000. Jezik je uglavnom štokavsko-čakavski ikavski, a rjeđe ima jekavskih oblika. Većina stećaka je u području Hercegovine i srednje Bosne, iako ih ima i u istočnoj, a nešto i u zapadnoj Bosni. Veći dio datiranih stećaka potječe iz razdoblja od 14. do 16. stoljeća iako se sreću i primjeri iz 13. i 17. stoljeća. *dijalekatski, u području Bosne i Huma se dogodila narječna diferencijacija od 12. do 15. stoljeća, u kojoj je u većini Bosne i Huma prevladala tronaglasna, zapadna štokavština. Na jugu i u srednjoj Bosni dominira štokavski, a na sjeveru šćakavski idiom; također, na zapadu i u centru ikavica, na istoku jekavica. === Osmanlijsko doba === Po osmanlijskom osvajanju, koje je počelo 1463, a nastavilo se u raznim područjima današnje Bosne i Hercegovine u narednih 50 godina, događaju se znatne jezičke promjene. Dijalekatska karta koja se formirala od 15. / 16. stoljeća mijenjala je oblike govora pojedinih područja, ali ne i samu strukturu. Osnovne karakteristike društvenih promjena u Bosni bile su seobe stanovništva. Na jezičkom području pojavljuju se novoštokavske inovacije, tj. glasovne i morfološke promjene koje su stvorile novoštokavski supstrat za kasnije standardne jezike. Novoštokavski govori potekli su iz sliva Neretve i širili se na sjever, zapad i istok. Glavne razlike u odnosu na staroštokavske govore (koji i dalje postoje na znatnom dijelu Bosne i Hercegovine) jesu: četveroakcenatski sistem, pojava duge množine (''gradovi'' prema staroštokavskoj množini ''gradi''), izjednačavanje padežnih nastavaka u dativu, lokativu i instrumentalu, kao i definitivna uspostava sufiksalnog ''-o'' u participu umjesto ''-l'' (''govorio / govoril'') te gubitak fonema ''h'' u većini govora (''oću, ajde''). [[Bošnjaci]] su zadržali taj glas u mnogo više riječi nego Srbi i Hrvati. Od vanlingvističkih faktora koji se često spominju (ili površno interpretiraju) u popularnoj literaturi vezanoj za problematiku jezika u sadašnjoj Bosni i Hercegovini valja izdvojiti sljedeće: a) Prvi se odnosi na nacionalno ime Bošnjaka. Izvorno ime "Bošnjanin" (u latinskim izvorima sing. "Bosnensis") označava narod Bosne u srednjem vijeku. Na području Bosne su jako dugo živjeli Iliri a tu došli i neki Kelti i Goti koji su se miješali s Ilirima. Oko 7. stoljeća na područje Bosne i Hercegovine došli su Slaveni i Avari i misli se da su najveći narodi bili [[Slaveni]] i [[Iliri]], ali su svi prihvatili slavenski jezik i ime države je postalo Bosna od ilirske riječi Bosona, a narod te države je sebi dao ime Bošnjani. U srednjem vijeku to ime upotrebljavaju svi i to se može vidjeti i u starobosanskim poveljama, kao, recimo, onih u kojima se Bošnjanin kontrastira sa Dubrovčanin (prva takva je iz vremena bana Stjepana II Kotromanića). Napokon, krajem 14. i u prvoj polovini 15. stoljeća, vidimo i sasvim jasne pokazatelje korištenja termina Bošnjanin i u nedvojbeno etničkom smislu, u kojim ih se razdvaja od ostalih podanika bosanske države. Primjer toga je povelja kralja Tvrtka II u kojoj se kaže "Kto godi je Bošnjanin ali Kraljevstva bosanskoga prije rata bil dlžan komu godi Dubrovčaninu...". Ime "Bošnjak" (greškom ponekad smatrano turciziranom riječju "Bošnjanin", ustvari normalna formacija sa sufiksom ''-(j)ak'', poput ''Poljak'', ''Skopljak'' itd.) korišteno je, dakle, u početnom periodu turske vladavine. Tokom osmanlijske vlasti ta riječ se udomaćila i označavala je svakog pripadnika zemlje Bosne ("Bošnjak-milleti"), pa i izraz "Bošnjak-kavmi" znači samo bošnjački narod. Nedvojbeno korištenje termina Bošnjak u narodnosnom smislu vidimo kod poznatog turskog putopisca [[Evlija Čelebija|Evlije Čelebije]], koji ponekad pri svojim opisima mjesta dodaje i stanovništvo koje u njima živi. Tako iz njegovih opisa vidimo da u Srebrenici žive [[Bošnjaci]], [[Srbi]] i [[Bugari]], u [[Herceg-Novi|Herceg-Novom]] [[Bošnjaci]], [[Hrvati]] i [[Arnauti]] itd. Tokom turske vladavine naziv ''Bošnjak'' odnosio se na ime jednog naroda s tri vjere; međutim, nakon propagandnih aktivnosti srpskih i hrvatskih misionara za vrijeme austro-ugarske vladavine Bošnjaci katolici i Bošnjaci pravoslavci počinju se identificirati sa Srbima i Hrvatima, ali mali broj Bošnjaka pravoslavaca i Bošnjaka katolika i Bošnjaci muslimani ostaju u bošnjačkoj naciji. b) druga sporna tema odnosi se na današnje ime jezika, bosansko. Budući da se oznaka za pripadnike bosanske države pojavljuje od 10. i 11. stoljeća u grčkim i latinskim izvorima da bi se nastavila u staroslavenskim, domaćem vernakularu i evropskim jezicima, potrebno je dati sumarni pregled, prvenstveno zato što je riječ o jednom od glavnih sporova o imenovanju jezika, najčešće kod Hrvata i Srba (koji su tokom historije imali pretenzije na bosansku teritoriju). Poznato je da Hrvati i Srbi smatraju da bi racionalno bilo da se jezik Bošnjaka zove bošnjački, a ne bosanski. S druge strane, Bošnjaci svoj jezik oduvijek osjećaju i nazivaju bosanskim. === Alhamijado književnost i formiranje vernakulara === {{Glavni|Alhamijado književnost}} U 15. i 16. stoljeću počinje novo doba u historiji bosanskog jezika. Bosanski jezik zasnovan je na staroj jezičkoj baštini, pretežno na razgovornom jeziku kakav se nalazi na mramorima ili stećcima, kao i na zatečenom jezičkom stanju. Na dijalekatskom nivou, može se ugrubo reći da su [[Bošnjaci]] zapadno od linije koja povezuje poriječja Neretve i Bosne štokavski ikavci s čakavskim elementima, a istočno šćakavski i štokavski ijekavci. Bošnjačko stanovništvo koje se se širilo zajedno s osmanlijskim jedinicama iz područja sadašnje Crne Gore, zapadne Srbije i istočne Hercegovine, je donijelo uglavnom novoštokavski ijekavski dijalekt. Na području sadašnje Bosne i Hercegovine dijalekatska karta je uveliko izmijenjena u odnosu na predosmanlijsko razdoblje, no, dosta je karakteristika ostalo, sudi li se po dijalektološkim istraživanjima: čakavsko narječje Bihaćke regije zamijenjeno je arhaičnim šćakavsko ikavskim, idiomom o kojem se dijalektolozi još spore; srednja Bosna je ostala štokavsko ikavska, kakva je i bila, a istočniji dijelovi šćakavsko ijekavski. Što se tiče prostorne rasprostranjenosti, najveće promjene su zabilježene na području tzv. Turske Hrvatske ili Bosanske krajine, posebno Dubica, [[Banja Luka]], [[Bosanski Novi]], [[Mrkonjić Grad]] (ranije poznat kao Varcar Vakuf) itd., gdje je novoštokavski ijekavski zamijenio čakavski i štokavski ikavski. Sumarno, moglo bi se reći da je bosanski jezik od 15. do 19. stoljeća, uz manje izmjene, uglavnom ostao isti ili se prirodno dalje razvijao na većem dijelu sadašnje Bosne i Hercegovine; jedini izuzetak čine prostrano područje Bosanske krajine i, manjim dijelom, Podrinje i Semberija. Prema tome, u 15. i 16. stoljeću događa se novi pomak u razvoju bosanskog jezika, koji sazrijeva u novom okruženju orijentalnog civlizacijskog kruga i koji je zasnovan na jezičkoj baštini stare Bosne iz srednjeg vijeka. Poznata je činjenica da nerijetko zanemarivana ostvarenja postaju, ''post festum'' gledano, proslavljenim temeljima budućnosti. U književnosti je dobar primjer [[Voltaire]], koji je mislio steći slavu epovima (sada uglavnom zaboravljenim), dok su za razonodu napisani kratki romani, kao ''[[Candide]]'', ostali piščevo trajno naslijeđe koje ga je proslavilo. Sličan je slučaj s bošnjačkom alhamijado (sreću se još i varijante kao aljamiado, aljamijado, alhamiado) književnošću, koja je služila za razonodu svojim autorima, koji su vlastitu kreativnu energiju uglavnom usmjerili na djela pisana na klasičnim orijentalnim jezicima: arapskom, turskom i perzijskom. No, s vremenom su se ta njihova djela visokih ambicija izgubila u mnoštvu djela islamsko-orijentalne književnosti na centralnim jezicima islama. Ono što je ostalo i po čemu su [[Mehmed Uskufi]], [[Hasan Kaimija]], [[Sirrija]], [[Umihana Čuvidina]] i mnogi drugi zapamćeni jest stvaralaštvo na bosanskom jeziku. Još u ranom dobu javlja se dvostruka pismenost – na bosančici i arebici (ili arabici), modificiranom arapskom pismu, u nekim elementima prilagođenom glasovnim karakteristikama bosanskog jezika. [[Slika:Abeceda.jpg|mini|centar|1000px|{{Center|[[Latinica]], [[bosančica]] i [[arebica]], historijska pisma bosanskog jezika}}]] [[Alhamijado književnost]] dala je više od 100 djela, i pjesničkih i proznih. U pjesničkom izrazu dominiraju islamske forme: ilahije, kaside, zatim poučne, satirično-političke i društveno-kritičke pjesme, te vjerski spjevovi, dok u prozi nalazimo udžbenike, praktične priručnike, vjersko-poučnu literaturu i slično. Prema podacima, koje je objelodanio Muhamed Hadžijahić u knjizi "Bosansko-Hercegovačka književna hrestomatija", 1. dio, "Starija književnost", [[Sarajevo]] 1974. prvi pjesnik na bosanskom narodnom jeziku bijaše Ajvaz Dedo, čija je pjesma o prodoru kralja Matijaša u Bosnu datirana oko 1480. Književnost Bošnjaka na bosanskom jeziku u pregledu starije književnosti nije hronološki uređena, i uz poznata imena (Uskufi, Kaimija, Čuvidina) dominiraju anonimi iz raznih zbirki, prvenstveno one samog Hadžijahića. [[Tekst]]ovi se dijele na ljubavne pjesme, pobožne, didaktične, refleksije na savremene događaje, arzuhale, legende i molitve. Većina djela je anonimnog postanka, a spomenuti autori su Zirai (Aršinović), [[Fejzo Softa]] (iz [[Travnik]]a, bez datuma), [[Mehmed Hevaji Uskufi]] (prva polovina 17. stoljeća, [[Tuzla]]), Hasan Kaimija (Sarajlija, umro u Zvorniku 1691/2), Karahodža (1779. učenik u Banjoj Luci, tekst nastao u Žepču), [[Ajvaz-dedo]] (možda najstariji tekst, 1480?), [[Umihana Čuvidina]] (umrla oko 1870), [[Hadži Jusuf Livnjak]] (jedan od najstarijih predstavnika), [[Mehmed-aga Pruščanin]] ("Duvanjski arzuhal", oko 1728). Općenito, ako je datacija tačna, može se reći da se radi o neprekinutom korpusu od 1480. do, bar, 1850. (a vjerovatno i kasnije). Tekstovi su na arebici, a potječu iz svih krajeva Bosne i Hercegovine, no, najviše iz stare Bosne ([[Sarajevo]], [[Tuzla]]) te Donjih Kraja ([[Duvno]], [[Livno]]...) i Hercegovine ([[Mostar]]...). Zbirke i izvori su uglavnom Bašagićeva, Ćorović-Kemurina, Nametkova, te muzeji i ostale institucije u Bosni i Hercegovini (dobar dio je bio u Hadžijahićevoj privatnoj zbirci). Jezik se mijenja kroz vrijeme, no neke karakteristike ostaju vidljive: većina je pjesama štokavsko ikavska, a dijelom i jekavska. Praktički su nestali čakavski oblici, koji se nalaze vrlo rijetko ("črn"), dok [[turcizmi]] rastu, pa su neke pjesme gotovo nerazumljive zbog potrebe stalnog zagledanja u rječnik. Prosjek je približno 20% turcizama u tekstu, dok u početnoj, možda najstarijoj Ajvaz-dedinoj kasidi iz 1480, o prodoru kralja Matijaša u Bosnu, nema orijentalizama osim 2–3 (vada – rok, rahmet – milost, bo kaside – ovu poučnu pjesmu). Duvanjski arzuhal sačuvan je na turskom pod imenom "Bosandža lisanile arzuhal" (Molba na bosanskom jeziku), "Bošnjakuša" Karahodžina (žepački izraz, istočnobosanski u jekavsko-ikavskoj mješavini, pretovaren turcizmima; također, u njoj nalazimo šćakavske oblike poput "dojde"). Jedna je pjesma zanimljiva zbog očitog uticaja dubrovačko-dalmatinske književnosti (sonetna forma, hrvatski formalni izraz: ''tko'', gospoje u vokativu, bez turcizama), datirana oko 1750. [[Muhamed Hevaija Uskufija|Uskufi]] je autor prvog bosanskog rječnika, i to je prvi eksplicitni spomen bosanskog jezika od autora Bošnjaka. Rječnik je dovršen 1631. i objavljen pod imenom ''[[Makbuli-arif]]'', a poznatiji pod popularnim nazivom ''Potur-šahidija'', napisan po uzoru na sličan perzijsko-turski rječnik ''Tuhfe-i šahidi'' turskog pjesnika Ibrahima Šahidija. Riječ je o rimovanom bosansko-turskom rječniku štokavsko-ikavskog narječja. To djelo ima približno 700 riječi koje se objašnjavaju u 330 stihova. Kao zaključak, moglo bi se navesti da alhamijado književna produkcija, ako se gleda jezička struktura, pokazuje sljedeće karakteristike: *relativno ujednačen jezički idiom, štokavsko ikavski i jekavski; *vokabular u kojem je vidljiv porast udjela turcizama, i koji su se najviše ukorijenili na poljima vjerske terminologije, porodičnih i društvenih odnosa, kao i zanata; *promjene u morfologiji koje su vidljive u tvorbi riječi, posebno u pojavi sufiksa tipa ''-lija'' ili ''-džija'' (''sevdalija'', ''kujundžija''), kao i onomastici i toponimima (prezimena kao ''Haramija'', imena mjesta kao ''Sarajevo'', ''Tuzla'', ''Donji Vakuf'' itd.). Bošnjačko stanovništvo, za razliku od ostalih govornika štokavskog narječja, čuva fonem H u većini slučajeva kad on nestaje u novoštokavštini (''hoću'', ''hajde''). Lingvisti kao uzrok toga uzimaju u obzir činjenicu da su većina Bošnjaka bili [[Bošnjaci]] muslimani, pa se odgovor traži u vjerskom odgoju zasnovanom na [[Kur'an]]u, koji djeluje u očuvanju tog fonema (u arapskom, uz obično ''h'', postoje još dva slična fonema). Bošnjaci pravoslavci i Bošnjaci katolici sigurno su ga sačuvali zahvaljujući kontaktu s Bošnjacima muslimanima iako su ga u nekim riječima odbacili. Bosanski jezik, za razliku od srpskog i hrvatskog, većinom je zadržao glas ''h'', a i primio mnogo više orijentalizama, što se može objasniti orijentalnim načinom života Bošnjaka. === Usmena književnost === Najpoznatija bošnjačka narodna umotvorina, pjesma "[[Hasanaginica]]", postigla je svjetsku slavu prvo kao "ilirska pjesanca" koju je zabilježio Alberto Fortis u svom putopisu, a koja je ubrzo prodrla u evropska kulturna središta krajem 18. i početkom 19. stoljeća. Vuk Karadžić je tu izvorno štokavsko-ikavsku (pa i čakavsku – tako ju je Fortisu u Splitu recitirao hrvatski kulturni radnik Giulio Bajamonti) pjesancu, koja opisuje zbivanja isključivo u bošnjačkoj sredini, i to u ondašnjoj turskoj Dalmaciji, u Imotskom – predstavio njemačkoj i evropskoj javnosti kao vrhunac srpske narodne poezije. Hasanaginica, koja nije isključivo bošnjačka po uticaju ni raširenosti, ali jest po postanku i nastanku – još nije dostojno nacionalno atribuirana uprkos raspadu serbo-kroatizma kao discipline. No, sve u svemu, može se reći da bošnjačka narodna poezija, epska i lirska, zauzima vidan dio stvaralaštva Bošnjaka. Najvažnije su zbirke izašle u Hrvatskoj i inozemstvu (sakupljači pisci i etnolozi Luka Marjanović, Kosta Hörmann, [[Alija Nametak]], [[Nasko Frndić]], Milman Parry; krajem 20. stoljeća te su zbirke ponovo izdane i obrađene u redakciji Đenane Buturović i Muniba Maglajlića). Zbirke su opsežne; npr., Marjanovićeva, sakupljana u Krajini, s "pivačem" Mehmedom Kolakovićem te drugima, ima više od 255.000 stihova, a Parryjeva reproducira više od 12.000 stihova bjelopoljskog "Homera" Avde Međedovića. Za jezičku situaciju važno je sljedeće: *epske i lirske pjesme, a i veoma popularne i rado bilježene sevdalinke, pružaju, u pogledu jezičkog izraza, očekivanu sliku-unatoč "prepravljanju" tekstova tokom vremena (npr., uklanjanje raznih jezičkodijalekatskih osebujnosti, a katkad i nedopustive intervencije u tekstu koje su se očitovale u dodavanju ili oduzimanju riječi ili cijelih stihova), vidljivo je da je usmeno bošnjačko stvaralaštvo, na dijalekatskom nivou, ostvareno na bosansko-dalmatinskom, istočno-bosanskom, istočnohercegovačko-krajiškom i zetsko-sandžačkom dijalektu * narodne pjesme imaju osjetno veći udio turcizama, ili islamskih orijentalizama u vokabularu, nego što je to uobičajeno u razgovornom jeziku U formalnoj standardizaciji bosanskog jezika narodno bošnjačko stvaralaštvo je učestvovalo u mjeri kojoj je to bilo moguće, a to znači da se njegov uticaj osjetio ponajviše na većoj zastupljenosti turcizama. No, budući da moderna civilizacija već ima u velikoj mjeri izgrađen vokabular, uticaj narodne poezije i usmenog stvaralaštva je uglavnom ograničen na rječnik tradicionalnih zanimanja i zanata, porodičnih odnosa i vjersko-običajne terminologije. === Književnost i pismenost na orijentalnim jezicima === Bošnjaci su, osim alhamijado literature na narodnom jeziku, razvili bogatu i raznovrsnu pismenost na orijentalnim jezicima, prije svega [[Turski jezik|turskom]]. Taj fenomen je istražen u djelima Safveta Bašagića, Muhameda Mujezinovića, Hazima Šabanovića, Fehima Nametka i Smaila Balića. Esencijalno, riječ je o izuzetno vitalnoj spisateljskoj aktivnosti koja je pokrivala velik dio ljudske aktivnosti (lirsku i mističnu poeziju, teologiju, medicinu, matematiku, logiku, alhemiju, astronomiju, filologiju, putopise, naznake historiografije...), i to većina na turskom, manji dio na arapskom, te najmanji na perzijskom. Među mnogobrojnim autorima se ističu Hasan Kafi Pruščak, Šejh Jujo, Nerkesi, Derviš-paša Bošnjak, Arif Rizvanbegović Stočević, Mula Mustafa Bašeskija, Salih Muvekkit, Fevzija Mostarac, Muhamed Enveri Kadrić... Veliki dio tih tekstova ostao je aktuelan jer je posvećen političko-historijskoj problematici (razne bune, upad Eugena Savojskog u Sarajevo...), te opisima Rusije koje su napisali zarobljenici iz Bosne. Tu su i važna djela historiografije među Bošnjacima (Muvekkit, Kadrić), a jezik je, ako je izričito spomenut, najčešće imenovan bosanskim. U taj dio korpusa bošnjačke pismenosti i književnosti spada brojna epigrafika na nišanima (grobljima), što je područje koje je sistematski obradio ugledni paleograf i epigrafičar Mehmed Mujezinović. === Situacija u 20. stoljeću i standardizacija === Prvi, i vjerovatno najvažniji period u formiranju savremenog bosanskog jezika je razodoblje prijelaza 19. u 20. vijek, ili doba bošnjačke renesanse. Jezik najvažnijih autora tog vremena je, u većini svojih glavnih crta, praktički istovjetan sadašnjem, propisanom u pravopisnim priručnicima, gramatikama i rječnicima [[Alija Isaković|Isakovića]], [[Senahid Halilović|Halilovića]] i Jahića. Potencijalni prigovor fizionomiji jezika u najistaknutijih autora tog doba (Bašagić, Ćazim Ćatić, Mulabdić) mogao bi se svesti na sljedeće: budući da su djela tih pisaca uglavnom izdavana u Hrvatskoj, njihov jezički izraz nije reprezentativan jer odslikava ideološki izbor izdavača te nekad i spomenutih autora. Taj prigovor, na prvi pogled racionalan, uvjerljivo je pobijen detaljnom gramatičkom, leksičkom i drugom tekstualnom analizom jezičkog izraza navedenih spisatelja, koja nepobitno pokazuje da je riječ o logičkom produžetku i nasljedovanju bošnjačkog književnog izraza prošlih stoljeća, a prvenstveno literature 19. stoljeća prije austrougarske okupacije. [[Datoteka:Halilovic.jpg||mini|desno|250px|''[[Pravopis bosanskog jezika|Pravopis bosanskoga jezika]]'' (1996)]] Odlike bosanskog standardnog jezika jesu sljedeće: *bosanski jezik je, kao standardni jezik, jedan od jezika (uz hrvatski i srpski) koji slijede, uz različite stepene utjecaja, iz starijeg [[Historijski pregled jezika u Bosni i Hercegovini|jezičkog naslijeđa]] nastalog na tlu Bosne i Hercegovine; *jezički standard još nije u potpunosti u upotrebi u medijima bošnjačkog naroda u Bosni i Hercegovini; *jezičke spomenike predturskog perioda, kakve nalazimo na natpisima na kamenim mramorima i u poveljama Kotromanića, odlikuje štokavsko narječje prožeto u većoj ili manjoj mjeri crkvenoslovenskim. Predturska Bosna je područje ćirilične pismenosti, imala je i svoje autentično i posebno pismo [[Bosančica|bosančicu]], dok se latinično pismo prvi put javlja za vrijeme [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]]; *jezički spomenici specifično bosanskog jezika (tj. oni koji nisu pisani na mješavini crkvenoslavenskog i vernakulara, kakvu nalazimo na natpisima na stećcima u 14. i 15. stoljeću) sežu u 16. i 17. stoljeće, u [[alhamijado književnost]] pisanoj na modificiranom arapskom alfabetu ([[arebica]]). Česta je bila i upotreba [[Ćirilica|ćirilice]], i to prvenstveno u korespondenciji bošnjačkih velikaša ("begovica", [[begovsko pismo]]); *tokom 19. stoljeća (prvenstveno krajem stoljeća) pojavljuje se obimnija kulturna djelatnost Bošnjaka na jeziku koji je različito imenovan: srpsko-hrvatski, hrvatski, srpski, bosanski. [[Meša Selimović]], autor djela ''[[Derviš i smrt]]'' i ''[[Tvrđava (roman)|Tvrđava]]'', i [[Izet Sarajlić]] neki su od poznatijih bosanskohercegovačkih pisaca, dok se u sandžačke pisce ubrajaju [[Husein Bašić]], [[Ćamil Sijarić]], [[Murat Baltić]], [[Bajram Redžepagić]] i [[Safet Sijarić]]. [[Raspad SFRJ|Raspadom]] [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] i za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] počela je konačna standardizacija bosanskog jezika, i to u rječniku [[Alija Isaković|Alije Isakovića]], ''Pravopisu'' [[Senahid Halilović|Senahida Halilovića]] i ''[[Gramatika bosanskoga jezika (2000)|Gramatici]]'' [[Dževad Jahić|Dževada Jahića]], Senahida Halilovića i [[Ismail Palić|Ismaila Palića]]. Odlike bosanskog standardnog jezika, po propisima tih djela, jesu češća upotreba orijentalizama (turcizmi i arabizmi) i očuvanje fonema H i F u izvjesnom broju riječi kao odraz posebnosti govora Bošnjaka. Bosanski jezik, uz [[Srpski jezik|srpski]] i [[Hrvatski jezik|hrvatski]], jedan je od tri službena jezika u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. == Status == Nerijetko je dovođeno u pitanje postojanje bosanskog jezika. Pokušaj odgovora na to pitanje dao je hrvatski lingvist [[Radoslav Katičić]]: {{citat|Poznato je također da je jezik ljudima uvijek i nosilac nekih vrijednosti, da se prema njemu opredjeljuju: osjećaju ga kao svoj ili tuđ, kao lijep ili ružan, kao njegovan ili zapušten. On im je simbol i uvijek nova potvrda duhovnog bića i narodnosne pripadnosti, on im je, kako veli Herder, prava domovina. Jezik je dakle taj koji jest ne samo zato što je takav, a ne drukčiji, što je postao tako, a ne drukčije, nego i po tomu što nosi te, a ne druge vrijednosti. To je vrijednosni vid jezičkog identiteta.<ref>[[Radoslav Katičić]]: ''Novi jezikoslovni ogledi'', [[Zagreb]], 1992.</ref>}} Na formalnom naučnom nivou, teorijska lingvistika opisuje jezik preko sljedećih disciplina: *[[fonetika]] *[[fonologija]] *[[morfologija (lingvistika)|morfologija]] *[[tvorba riječi]] (u slavenskim jezicima obuhvatnija od morfologije) *[[sintaksa]] *[[semantika]] *[[pragmatika]] *[[lingvostilistika]] *[[leksikologija]]. Bosanski, hrvatski i srpski dijele temeljnu gramatiku (morfologiju i sintaksu), dok stepen slaganja u ostalim granama, od fonetike do stilistike i leksika varira – od većih podudaranja do dosta izraženih razlika. No, za bitnost jezika nije toliko važan stepen razlika ili sličnosti standardnih jezika kao sistema: svaki je standardni jezik otvoreni sistem karakteristične strukture i zakonitosti među povezanim disciplinama sistema, pa je to i presudna činjenica za utvrđivanje opstojnosti jezika. == Također pogledajte == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [[Međusobna razumljivost jezika]] * [[Strane riječi u bosanskom jeziku]] * [[Bosnizacija]] * [[Vokalski sistem bosanskog jezika]] * [[Prefiksi u bosanskom jeziku]] == Reference == {{refspisak|2}} == Literatura == *[[Muhamed Huković]], ''Alhamiado književnost i njeni stvaraoci'', Sarajevo, 1980. *[[Safvet-beg Bašagić]], ''Bošnjaci i Hercegovci u islamskoj književnosti'', Sarajevo, 1912. *[[Hazim Šabanović]], ''Književnost Muslimana Bosne i Hercegovine na orijentalnim jezicima'', Sarajevo, 1973. *[[Alija Isaković]], ''Rječnik bosanskoga jezika'', Sarajevo *[[Senahid Halilović]], ''Pravopis bosanskoga jezika'', Sarajevo, 1996. == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Bosnian language}} {{Wikicitat}} {{Div col|cols=3}} * [http://www.pravopis.ba Pravopis.ba] * [https://web.archive.org/web/20040606090944/http://www.geocities.com/famous_bosniaks/bosanski_jezik.html Bosanski jezik - historijske činjenice] {{bs simbol}} * [http://www.bosnianlanguage.com/ Bosanski jezik] {{bs simbol}} {{en simbol}} {{fr simbol}} {{de simbol}} * [https://web.archive.org/web/20040704084624/http://www.sanoptikum.org.yu/bosanski_jezik.htm Sanoptikum - o bosanskom jeziku] {{bs simbol}} * [https://web.archive.org/web/20060113161547/http://sanoptikum.org.yu/bosanski_jezik/povelja.htm Povelja o bosanskom jeziku] {{bs simbol}} * [http://home.freeuk.net/iandart/index.htm Learn Bosnian language] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20040606090944/http://www.geocities.com/famous_bosniaks/bosanski_jezik.html O bosanskom jeziku] {{bs simbol}} * [http://ucibosanski.com/ Uči bosanski] {{bs simbol}} * [https://web.archive.org/web/20060505191501/http://www.bhdani.com/arhiva/134/t344a.htm Članak iz "DANI" o bosanskom jeziku] {{bs simbol}} * [https://web.archive.org/web/20051024033537/http://www.uknetwork.freeserve.co.uk/bosjezik.html Bosanski jezik - Povijesna paradigma] {{bs simbol}} * [http://bosanskijezik.blogger.ba/ Pitanja i odgovori o bosanskom jeziku] * [http://personal.inet.fi/cool/blt/gramatika.htm Gramatika bosanskoga jezika za srednje škole iz 1890.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130080813/http://personal.inet.fi/cool/blt/gramatika.htm |date=30. 1. 2009 }} * [http://www.muhsinrizvic.ba/sadrzaj/MRizvic-Bosna_i_Bosnjaci_%20jezik_i_pismo.pdf Muhsin Rizvić: Bosna i Bošnjaci. Jezik i pismo] * [https://slavistickikomitet.ba/GGSRBJ.pdf Senahid Halilović, Ilijas Tanović, Amela Šehović: Govor grada Sarajeva i razgovorni bosanski jezik] * [https://www.scribd.com/doc/260396699/Casopis-Bosanski-Jezik Časopis ''Bosanski jezik''] * [https://www.scribd.com/doc/132706074/Bosanski-Jezik-u-100-Pitanja-i-100-Odgovora Dževad Jahić: Bosanski jezik u 100 pitanja i 100 odgovora] * [https://www.scribd.com/doc/129933331/Pravopis-bosanskog-jezika-Senahid-Halilović-1996 Senahid Halilović: Pravopis bosanskoga jezika] * [https://www.scribd.com/doc/202782875/Bosnjacki-Narod-i-Jezik Dževad Jahić: Bošnjački narod i jezik] * [http://www.tekstlab.uio.no/Bosnian/Korpus2.html Korpus bosanskih tekstova na Univerzitetu u Oslu] {{Div col end}} {{Bosanski jezik}} {{Bošnjaci}} {{Slavenski jezici}} {{BiH po temama}} {{Poluzaštita}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanski jezik| ]] [[Kategorija:Južnoslavenski jezici]] [[Kategorija:Jezici u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Jezici u Srbiji]] [[Kategorija:Jezici u Crnoj Gori]] [[Kategorija:Jezici na Kosovu]] [[Kategorija:Jezici u Turskoj]] [[Kategorija:Jezici u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Jezici u Sloveniji]] [[Kategorija:Jezici u Sjevernoj Makedoniji]] [[Kategorija:Jezici u Albaniji]] m6anpwndghcena7zxpngqs8vtrmql1v 0 6642 3932058 3919038 2026-09-28T21:09:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932058 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Pale | drugo_ime = | službeno_ime = Opština Pale | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = Pale RS.jpg | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Pale | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = Grb opstine pale.jpg | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Pale (Republika Srpska).svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Pale u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|43|48|42.9|N|18|34|15.9|E|type:city|display=inline,title}} | entitet = [[Republika Srpska]] | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = Boško Jugović<ref name="izbori2020">{{cite web |title=Pale |url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=27&langId=1#/8/144/0 |website=izbori.ba |publisher=Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine |access-date=6. 12. 2020}}</ref> | načelnik_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | površina_naselja = 12.53 | površina_općine = 488.89 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = 820 | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 12905 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 20909 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 71 420 | pozivni_broj = (+387) 57 | matični_broj_naselja = 216984<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 20443 | veb-sajt = {{URL|http://www.pale.rs.ba/}} | fusnote = | mapframe_id = Q21741908 }} '''Pale''' su [[naseljeno mjesto]] i središte istoimene [[općina|općine]] otprilike 17{{razmak}}km istočno od grada [[Sarajevo|Sarajeva]]. Oštra [[planinska klima]] osjeti se i tokom ljetnih mjeseci, kad temperatura zraka rijetko prelazi 25{{razmak}}°C. Za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]], Pale su bile ratna prijestolnica [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Prema popisu iz [[1991]]. godine, općina je brojala 16.355 stanovnika u omjeru oko 68,99% Srba i 26,68% [[Bošnjaci|Bošnjaka]], od toga 7.384 u gradu Pale. Približna nacionalna struktura je bila i u samom sjedištu općine, naselju Pale-Koran. Naseljavanjem izbjeglica, Pale su udvostručene i danas su [[grad]] sa četiri [[fakultet]]a: ekonomskim, filozofskim, pravnim i fakultetom za fizičku kulturu. == Geografija == Općina Pale se nalazi u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine. Zauzima površinu od 492&nbsp;km². Smještena je između planinskih masiva [[Jahorina|Jahorine]] sa juga i jugoistoka, Gosine sa istoka, [[Romanija|Romanije]] sa sjeveroistoka i [[Ozren]]a sa sjevera i sjeverozapada. Najveća nadmorska visina općine je vrh Ogorjelica (1916 m) na Jahorini, a najniža u koritu rijeke Miljacke ispod Dovlića. Najveći dio općine Pale je smješten iznad 800 m nadmorske visine. U nižim dijelovima općine zastupljena je umjereno topla i vlažna klima. Već od 1.000 m nadmorske visine ova klima prelazi u planinsku klimu. Na području općine nalazi se nekoliko poznatih pećina: [[Pećina Orlovača]], [[Pećina Izvor Mokranjske Miljacke]], pećina u Bogovićima, Popova pećina i [[Novakova pećina]]. Jedna od najznačajnijih prirodnih znamenitosti je [[Pećina Orlovača]], koja je uređena za turističke posjete. Orlovača (948 m) se nalazi na istoimenom uzvišenju u zapadnom dijelu romanijskog svoda, zaselak Donje Sinjevo, naselje Sumbulovac, u slivu mokranjske Miljacke, odnosno u dolini njene desne pritoke Sinjave. Opsežna istraživanja izvora Miljacke uključila su i topografska mjerenja, biospeleološka i hidrološka istraživanja kao i ispitivanja tragova kulture čovjeka. Istraživanja su izvođena tokom 2007 – 2009. godine. Do danas, speleolozi su istražili 7.100 m, čime je [[pećina Izvor Mokranjske Miljacke]] postala najduža dokumentovana pećina u Bosni i Hercegovini. == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Pala|Spisak naseljenih mjesta u općini Pale (RS)}} Prema službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Pale (u to vrijeme jedna od 5 prigradskih općina [[Sarajevo|Grada Sarajeva]]) imala je 16.355 stanovnika, raspoređenih u 70 naselja. Poslije potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]], veći dio općine Pale ušao je u sastav [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. U sastav [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] ušla su naseljena mjesta: Brojnići, Čeljadinići, Čemernica, Datelji, Komrani, Renovica i Šainovići, te dijelovi naseljenih mjesta: Brdarići, Kamenica, Prača, Srednje i Turkovići. Od ovog područja formirana je općina [[Pale (FBiH)]] (ranije Pale-Prača). === Nacionalni sastav stanovništva – općina Pale (RS) === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pale (RS) | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 20443 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 10/1/2) |work=fzs.ba |access-date= 14. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 14. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 14. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 20909 | g2013_bosnjaci = 186 | g2013_srbi = 20451 | g2013_hrvati = 128 | g2013_bosanci = 2 | g2013_muslimani = 2 | g2013_albanci = 1 | g2013_jugosloveni = 14 | g2013_ukrajinci = 2 | g2013_crnogorci = 20 | g2013_slovenci = 5 | g2013_makedonci = 4 | g2013_nisu_izjasnili = 55 | g2013_nepoznato = 14 | g1991_ukupno = 16355 | g1991_muslimani = 4364 | g1991_srbi = 11284 | g1991_hrvati = 129 | g1991_jugosloveni = 396 | g1981_ukupno = 15482 | g1981_muslimani = 3937 | g1981_srbi = 10530 | g1981_hrvati = 100 | g1981_jugosloveni = 787 | g1981_slovenci = 1 | g1981_crnogorci = 68 | g1981_albanci = 3 | g1971_ukupno = 16119 | g1971_muslimani = 4508 | g1971_srbi = 11230 | g1971_hrvati = 142 | g1971_jugosloveni = 80 | g1971_slovenci = 5 | g1971_crnogorci = 68 | g1971_albanci = 24 | g1971_madari = 4 | g1971_makedonci = 1 | g1961_ukupno = 16477 | g1961_muslimani = 2809 | g1961_srbi = 11655 | g1961_hrvati = 223 | g1961_jugosloveni = 1595 | g1961_slovenci = 19 | g1961_crnogorci = 107 | g1961_albanci = 19 | g1961_madari = 13 | g1961_makedonci = 16 }} === Nacionalni sastav stanovništva – naseljeno mjesto Pale (RS) === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pale (RS) | vrsta_naseljenog_mjesta = naseljeno mjesto | maticni_broj = 216984 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013"/> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 12905 | g2013_bosnjaci = 7 | g2013_srbi = 12707 | g2013_hrvati = 101 | g2013_bosanci = 1 | g2013_muslimani = 1 | g2013_jugosloveni = 10 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_crnogorci = 13 | g2013_slovenci = 5 | g2013_makedonci = 3 | g2013_nisu_izjasnili = 34 | g2013_nepoznato = 4 | g1991_ukupno = 7384 | g1991_muslimani = 1630 | g1991_srbi = 5204 | g1991_hrvati = 109 | g1991_jugosloveni = 335 | g1981_ukupno = 2105 | g1981_muslimani = 521 | g1981_srbi = 1213 | g1981_hrvati = 36 | g1981_jugosloveni = 294 | g1981_slovenci = 1 | g1981_crnogorci = 20 | g1981_albanci = 2 | g1971_ukupno = 1579 | g1971_muslimani = 411 | g1971_srbi = 1059 | g1971_hrvati = 58 | g1971_jugosloveni = 21 | g1971_slovenci = 1 | g1971_crnogorci = 18 | g1971_albanci = 3 | g1971_makedonci = 1 | g1961_ukupno = 1086 | g1961_muslimani = 141 | g1961_srbi = 681 | g1961_hrvati = 72 | g1961_jugosloveni = 157 | g1961_slovenci = 1 | g1961_crnogorci = 25 | g1961_albanci = 4 | g1961_makedonci = 2 }} == Historija == Položaj između [[Sarajevo|Sarajeva]], [[Romanija|Romanije]] i doline [[Drina|Drine]] dao je Palama dugotrajan saobraćajni i strateški značaj.<ref name="PaleliveHistorija">{{cite web|url=https://www.palelive.com/istorijski-razvoj-pala-i-opstine-pale/|title=Istorijski razvoj Pala i opštine Pale|date=5. 8. 2009|website=Palelive.com|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Prapovijest i antika === Područje današnjih Pala bilo je naseljeno još u prahistoriji, iako su nalazi iz [[neolit]]a rijetki zbog planinskog i šumovitog karaktera Paljanske kotline. Znatno više tragova potiče iz [[Željezno doba|željeznog doba]], posebno oko [[Mokro (Pale)|Mokrog]], Loznika i Ilijaka, gdje su evidentirana naselja i utvrde gradinskog tipa povezana s halštatskom kulturom [[Glasinac|Glasinca]].<ref name="PaleliveHistorija" /> U antičko doba ovaj je prostor bio važna veza između sarajevske kotline i doline Drine. Kroz kraj su prolazile komunikacije preko Mokrog i Romanije, kao i dolinom rijeke [[Prača (rijeka)|Prače]], a na više lokaliteta sačuvani su ostaci rimskih građevina i pokretnih arheoloških nalaza.<ref name="PaleliveHistorija" /> === Srednji vijek === U kasnom srednjem vijeku paljanski kraj nalazio se u oblasti bosanske velikaške porodice [[Pavlovići]]. U toj su oblasti postojala važna utvrđenja, među kojima se u literaturi najčešće navode [[Pavlovac]] kod Prače, Gradina u Gornjim Palama i [[Hodidjed]] iznad sastava paljanske i mokranjske [[Miljacka|Miljacke]].<ref name="PaleliveHistorija" /><ref name="NilevicPavlovici">{{cite journal|last=Nilević|first=Boris|year=2010|title=Posljednji Pavlovići – Bosna sredinom XV stoljeća|url=https://iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/02/historijska_traganja_5.pdf|journal=Historijska traganja|issue=5|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Područje Pala bilo je uključeno u širu „Zemlju Pavlovića“, koja je obuhvatala dijelove istočne i centralne Bosne. Akademska literatura navodi da su nakon osmanskog osvajanja osmanske vlasti od te oblasti formirale poseban vilajet pod nazivom ''Vilayet-i Pavli'', unutar kojeg se spominje i nahija Pale.<ref name="NilevicPavlovici" /> Materijalni tragovi srednjovjekovne prisutnosti sačuvani su i u obliku [[Stećci|stećaka]]. Nekropola Mramorje u selu Buđ kod Pala uvrštena je 2016. godine na UNESCO-ovu Listu svjetske baštine kao dio serijskog dobra ''Stećci, srednjovjekovni nadgrobni spomenici''.<ref name="UNESCOMramorje">{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1504/gallery/%26maxrows%3D49|title=Stećci Medieval Tombstone Graveyards – Mramorje in Buđ, Pale|website=UNESCO World Heritage Centre|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Osmansko razdoblje === Nakon pada [[Bosansko Kraljevstvo|srednjovjekovne bosanske države]] područje Pala ušlo je u osmanski upravno-teritorijalni sistem. U izvorima i historiografiji ovaj se prostor vezuje za nekadašnje posjede Pavlovića, koji su u osmanskom periodu bili organizirani kao zasebna oblast, a ime Pala javlja se i kao naziv nahije.<ref name="NilevicPavlovici" /> Osmansko razdoblje nije ostavilo jednako vidljive urbane tragove u samom naselju kao kasniji periodi, ali je šira oblast ostala važna zbog puteva prema [[Goražde|Goraždu]], istočnoj Bosni i Sarajevu.<ref name="PaleliveHistorija" /> === Austro-Ugarska i početak urbanizacije === Prekretnica u razvoju Pala nastupila je nakon austrougarske okupacije [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] 1878. godine. Tada počinju intenzivnija eksploatacija šuma, razvoj drvne industrije, gradnja puteva i željezničkih veza, kao i postepena transformacija ranijeg seoskog naselja u privredni centar.<ref name="PaleliveHistorija" /> Prema podacima koje prenosi lokalna historiografska literatura, Pale su 1895. godine sa okolnim selima imale 483 stanovnika, dok je razvoj pilana i izgradnja željezničke pruge Sarajevo–Višegrad početkom [[20. stoljeće|20. stoljeća]] dodatno ubrzala rast naselja. Prva osnovna škola na Palama počela je s radom 1907. godine.<ref name="PaleliveHistorija" /> === Između dva svjetska rata === Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] Pale su obnavljane u okviru [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Privredni razvoj ponovo se oslanjao na šumsko bogatstvo i dobre saobraćajne veze sa Sarajevom. Godine 1928. Pale su postale sjedište općine, a do kraja 1930-ih na području općine radilo je više pilana i razvijale su se uslužne djelatnosti, školstvo i kulturni život.<ref name="PaleliveHistorija" /> U međuratnom razdoblju naselje je dobilo i savremeniji komunalni okvir, uključujući vodovod, društvene domove i sportske organizacije, što svjedoči o prelasku Pala iz malog planinskog mjesta u lokalno administrativno i privredno središte.<ref name="PaleliveHistorija" /> === Druga polovina 20. stoljeća === Poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Pale ulaze u fazu ubrzanije industrijalizacije i urbanizacije. Razvoj drvne industrije dopunjen je metalnom industrijom, naročito nakon izgradnje Vojno-remontnog zavoda na Koranu 1952. godine, kasnije uključenog u sistem ''FAMOS''.<ref name="PaleliveHistorija" /> U drugoj polovini 20. stoljeća Pale su se prostorno širile i jačale kao prigradski i planinski centar vezan za Sarajevo. Razvoj zimskog turizma na [[Jahorina|Jahorini]] dodatno je povećao značaj mjesta. Jahorina je bila jedno od borilišta [[Zimske olimpijske igre 1984.|Zimskih olimpijskih igara 1984.]], gdje su održana ženska takmičenja u alpskom skijanju, što je doprinijelo infrastrukturnom i turističkom razvoju šireg paljanskog kraja.<ref name="JahorinaOI">{{cite web|url=https://www.oc-jahorina.com/en/olimpijske-igre-na-jahorini/|title=Olympic games on Jahorina mountain|website=Olimpijski centar Jahorina|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Rat u Bosni i Hercegovini i poratni period === Tokom rata u Bosni i Hercegovini 1992–1995. Pale su imale izrazitu političku ulogu u okviru institucija [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Prema službenoj stranici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], sjedište skupštine neposredno nakon izbijanja rata izmješteno je u Pale, dok je od 1998. godine njeno administrativno sjedište u [[Banja Luka|Banjoj Luci]].<ref name="NSRSIstorijat">{{cite web|url=https://www.narodnaskupstinars.net/la/narodna-skupstina/istorijat|title=Istorijat|website=Narodna skupština Republike Srpske|access-date=12. 3. 2026|archive-date=9. 3. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260309184440/https://www.narodnaskupstinars.net/la/narodna-skupstina/istorijat|url-status=dead}}</ref> MKSJ je u svojim odlukama i presudama Pale označavao kao sjedište bosanskosrpske političke strukture; u jednoj ranoj odluci Tribunal je naveo da je [[Radovan Karadžić]] bio „prvi predsjednik bosanskih Srba“ koji je svoju vlast vršio iz Pala, dok je [[Mićo Stanišić]] opisan kao prvi ministar unutrašnjih poslova te administracije u Palama.<ref>{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tdec/en/50516DF1.htm|title=Decision|website=ICTY|access-date=12. 3. 2026}}</ref> MKSJ je u presudi [[Ratko Mladić|Ratku Mladiću]] utvrdio da su na području općine Pale već od marta 1992. pojedini pripadnici Stanice javne bezbjednosti vršili pritisak na bošnjačko stanovništvo da napusti općinu. Tribunal je dalje utvrdio da su krajem juna i početkom jula 1992. organizirani konvoji kojima su stanovnici nesrpske nacionalnosti prebacivani iz Pala prema [[Sarajevo|Sarajevu]], te da je u tom periodu više od 2.000 bošnjačkih i hrvatskih stanovnika napustilo Pale u autobuskim kolonama pod pratnjom SJB Pale.<ref>{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/tjug/en/171122-1of5_1.pdf|title=Prosecutor v. Ratko Mladić, Judgement, Volume I of V|website=ICTY|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/karadzic/tjug/en/160324_judgement_summary.pdf|title=Trial Judgement Summary for Radovan Karadžić|website=ICTY|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Pred [[Sud Bosne i Hercegovine|Sudom Bosne i Hercegovine]] vođeni su i postupci koji su se odnosili na ratne zločine na području Pala. U predmetu ''Malko Koroman'' Sud BiH je naveo da je optuženi, kao načelnik SJB Pale od kraja marta do decembra 1992, bio optužen za progon bošnjačkog civilnog stanovništva općine Pale kroz protivpravno zatvaranje i nečovječna zatočenja u nehumanim uvjetima; međutim, prvostepenom presudom iz januara 2022. oslobođen je optužbe, a drugostepenom presudom iz juna 2022. ta oslobađajuća presuda je potvrđena.<ref>{{cite web|url=https://sudbih.gov.ba/Court/Case/1491|title=S1 1 K 033743 20 Kri Malko Koroman|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U predmetu ''Momčilo Mandić'' Sud BiH je naveo da je prema optužnici nakon zauzimanja Centra za obrazovanje kadrova MUP-a RBiH jedna grupa zatočenih Bošnjaka i Hrvata prebačena na Pale, gdje su bili ispitivani, zatvarani i zlostavljani do razmjene 10. aprila 1992. godine. I u tom predmetu optuženi je pravosnažno oslobođen.<ref>{{cite web|url=https://sudbih.gov.ba/Court/Case/22|title=X-KRŽ-05/58 Momčilo Mandić|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U poslijeratnom razdoblju Pale su nastavile razvoj kao općinsko središte i jedan od dijelova [[Istočno Sarajevo|Grada Istočno Sarajevo]]. Službene informacije grada ističu da su Pale u posljednjoj deceniji 20. stoljeća postale privremena prijestonica Republike Srpske, čime je mjesto steklo širu političku prepoznatljivost u savremenoj historiji Bosne i Hercegovine.<ref name="GradIstocnoSarajevo">{{cite web|url=https://gradistocnosarajevo.net/pale/osnovne-informacije/|title=Osnovne informacije|website=Grad Istočno Sarajevo|access-date=12. 3. 2026}}</ref> == Kultura == === Nacionalni spomenici === {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine na Palama}} Na Palama se nalazi veći broj kulturnih institucija kao što su: * Kulturni centar Pale * JFP "Srna film" i Kinoteka Republike Srpske * KUD "Mladost" Pale * Narodna biblioteka * SPKD "Prosvjeta" Pale Na Palama se redovno održavaju kulturne manifestacije: * Međunarodna likovna manifestacija "Art simpozijum Jahorina" * Likovna kolonija Pale * Dječiji festival "Djeca pjevaju hitove" * Konferencija Beba "Konferencija Beba" Na Palama djeluju i četiri fakulteta u sastavu [[Univerzitet u Istočnom Sarajevu|Univerziteta u Istočnom Sarajevu]]: ekonomski, filozofski, pravni i fakultet za fizičku kulturu. === Sport === Razvoj [[sport]]a u općini Pale je počeo tridesetih godina 20. vijeka, kada se Paljani počinju ozbiljnije baviti sportskim aktivnostima. U početku su to bili [[skijanje]] i [[nogomet]], da bi danas imali 25 registrovanih sportskih klubova. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Pale Municipality}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Pale (RS)}} [[Kategorija:Pale (Republika Srpska)|*]] [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Republike Srpske]] [[Kategorija:Općine u Istočnom Sarajevu]] [[Kategorija:Bivše prigradske općine Sarajeva]] ch990hjqanctaui65h9swup5m404h4w 0 6758 3932050 3923892 2026-09-28T19:13:08Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Spomenik_kralju_Nikoli_u_Podgorici.jpg|Spomenik_kralju_Nikoli_u_Podgorici.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Infrogmation|Infrogmation]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Spomenik kralju Nikoli u Podgo 3932050 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje}} {{Geokutija naselje u Crnoj Gori <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Podgorica |drugo_ime = Подгорица | vrsta = glavni grad <!-- *** Ime **** --> | službeni_naziv = Град Подгорица | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = PG collage.jpg | opis_slike = Podgorica, kolaž | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = Flag_of_Podgorica,_Montenegro.svg | grb = Coat of Arms of Podgorica.svg <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | kanton = | okrug = | općina = | općina1 = | općina2 = | općina3 = | općina4 = | općina5 = | općina6 = | općina7 = | općina8 = | općina9 = | općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 42| širina_minuta = 26| širina_sekundi = 28| širina_SJ = N | dužina_stepeni = 19| dužina_minuta = 15| dužina_sekundi = 42| dužina_IZ = E | najveća tačka = | najveća tačka metara = 45 <!-- *** Površina *** --> | površina_grada = | površina_općine = 1205 | površina_jedinica = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = 150977 | stanovništvo općina = 174515 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2011 | stanovništvo općina godina = | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovano = | gradonačelnik = Olivera Injac <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = 81000 | pozivni broj = + 382 (020) | autooznaka = <tt>PG</tt> | kod = <!-- *** Karta *** --> | karta = | karta_lokacija = Crna Gora | tačkapoz_x = | tačkapoz_y = | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = [http://podgorica.me/ Grad Podgorica] <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Podgorica''' ([[Ćirilica|ćirilicom]]: Подгорица) [[Glavni grad|glavni]] je i najveći grad [[Crna Gora|Crne Gore]], naseljeno mjesto te službeni grad s gradskom općinom [[Golubovci]] u svom sastavu. ==Geografija== Smještena je u centralnom dijelu doline [[Morača|Мorače]], odnosno u sjevernom dijelu prostrane [[Zeta (oblast)|Zetske ravnice]]. Prvobitni grad podignut je ''pod Goricom'', po čemu je dobio ime. ==Historija== Antička preteča današnje Podgorice bio je rimski ''Birziminium''.<ref>{{Cite web|url=http://www.vremenskalinija.me/History%20of%20Montenegro%20T%20Line%202.html|title=Crna Gora - istorija - vremenska linija do 476|website=www.vremenskalinija.me|access-date=4. 2. 2022|archive-date=4. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204131916/http://www.vremenskalinija.me/History%20of%20Montenegro%20T%20Line%202.html|url-status=dead}}</ref> U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] [[Slaveni]] su ga nazvali ''Ribnica''. Godine 1326. mjesto dobija ime Podgorica. Otad je u sastavu zemalja [[Nemanjići|Nemanjića]], Balšića, despota [[Stefan Lazarević|Stefana Lazarevića]] i [[Đurađ Branković|Đurđa Brankovića]], a od 1478. potpada pod [[Osmansko Carstvo|osmansku]] vlast da bi 1878. odlukama s [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]] ušao u sastav Crne Gore. U toku [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] od 1916. do 1918. grad je bio pod [[Austro-Ugarska|austro-ugarskom]] okupacijom, kao i ostatak Crne Gore. Godine 1918. ulazi u sastav [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca]] (od 1929. Kraljevine Jugoslavije). Između dva svjetska rata Podgorica je imala približno 15.000 stanovnika, ali je nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] brojka svedena na manje od 5.000 jer je grad stradao kao malo koji u [[Evropa|Evropi]], bombardiran 72 puta i gotovo sravnjen sa zemljom. Poslije Drugog svjetskog rata i uspostavljanja [[Socijalistička Republika Crna Gora|Narodne, a zatim Socijalističke republike Crne Gore]] u okvirima poslijeratne [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] Podgorica postaje njen glavni grad zamijenivši ranije [[Cetinje]], a 1946. godine mijenja ime u ''Titograd'' i doživljava ubrzani ekonomski razvoj. Savremena Podgorica nastaje na veoma povoljnom raskršću puteva u Zetskoj ravnici (Skadarskoj potolini), kod ušća [[Ribnica (rijeka u Crnoj Gori)|Ribnice]] u [[Morača|Moraču]], pokraj željezničke pruge [[Beograd]]–[[Bar (Crna Gora)|Bar]]. Nedaleko od Podgorice jest [[Skadarsko jezero]], a nakon završetka tunela [[Sozina (tunel)|Sozina]] [[Jadransko more]] udaljeno je samo pola sata vožnje. Savremeno oblikovani grad [[soliter]]a presijecaju široke ulice i bulevari s obje strane Morače, hoteli, sportski stadion i dvorane. U Podgorici su najvažnije nacionalne institucije: Univerzitet Crne Gore, Crnogorska akademija nauka i umjetnosti, Crnogorsko narodno pozorište, Radiotelevizija Crne Gore, aerodrom u [[Golubovci]]ma te brojne druge, koje su mahom nastale tokom godina socijalističke [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]]. Diplomatska predstavništva u gradu imaju [[Sjedinjene Američke Države]], [[Rusija]], [[Kina]], [[Slovenija]], [[Italija]] i druge zemlje. Glavna gradska ulica jest Ulica Slobode, koja je i gradski [[korzo]], dok pješačku zonu čine Njegoševa i Hercegovačka ulica, s buticima i kafićima. Malo je spomenika kulture sačuvano, s obzirom na razaranja iz [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Iz osmanskog perioda sačuvana je ''Sahat-kula'' iz 18. stoljeća, dvije od nekadašnjih šest [[džamija]] (Osmanagića i Doganjska), kao i uske ulice oko njih, koje sačinjavaju Staru varoš. Iz perioda [[Kraljevina Crna Gora|Kraljevine Crne Gore]] najvažniji je dvorac kralja [[Nikola|Nikole]] u parku Kruševac, danas Centar za savremenu umjetnost. Glavno obilježje grada dugo su bile socrealističke građevine i blokovi zgrada no dosta se toga promijenilo tokom posljednjih godina kada je sagrađen čitav moderni kompleks zgrada na desnoj obali Morače, a 13. jula 2005. pušten je u promet novi, najveći most na Morači, Milenijum, koji se već smatra novim simbolom Podgorice i koji s 57 metara visokim pilonom dominira panoramom grada. Podgorica je jedan od najtoplijih gradova na [[Balkan]]u i pod znatnim je klimatskim utjecajima s [[Jadransko more|Jadranskog mora]]. Srednja godišnja temperatura iznosi 15,8{{razmak}}°C. Prosječna godišnja količina padavina iznosi 1586&nbsp;mm. ==Stanovništvo== {{Glavni|Popis stanovništva u Crnoj Gori 2011 (Podgorica)}} Na popisu stanovništva 2011. Grad Podgorica imao je 174.515 stanovnika, i to na užem gradskom području 158.284, a u gradskoj općini [[Golubovci]] 16.231. Od toga, u samom naselju Podgorica živjelo je 150.977 stanovnika. === Grad Podgorica === {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="8" | Broj stanovnika po popisima<ref name="Knjiga 9 1948">Knjiga 9, '' Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8.764.176</ref> |- | 1948. || 1953. || 1961. || 1971. || 1981. || 1991. || 2003. || [[Popis stanovništva u Crnoj Gori 2011 (Podgorica)|2011.]] |- | 40.519 || 46.919 || 62.183 || 86.689 || 119.213 || 138.542 || 159.073 || 174.515 |- |} <small>'''Napomena''': ''Nastao iz stare općine Podgorica. U 2018. smanjen za izdvojeni dio područja od kojeg je nastala općina [[Tuzi]] u kojoj su sadržani podaci od 1948. do 2011.''</small> ===Podgorica (naseljeno mjesto)=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="8" | Broj stanovnika po popisima<ref name="Knjiga 9 1948"/> |- | 1948 || 1953 || 1961 || 1971 || 1981 || 1991 || 2003 || 2011 |- | 14.369 || 19.868 || 35.054 || 61.727 || 96.074 || 117.875 || 136.473 || 150.977 |- |} <small>'''Napomena''': ''Od 1946. do 1992. iskazivano pod imenom '''Titograd'''. Ranije povećano za naselja '''Jovan Tomašević''', '''Momišići''' i '''Zagorič''' koja su ukinuta. U 1981. povećano za naselja '''Dajbabe''', '''Doljani''' (ranije povećano za naselja '''Peuta''' i '''Zlatica''' koja su ukinuta), '''Donja Gorica''', '''Gornja Gorica''', '''Masline''', '''Rogami''' i '''Tološi''' koja su ukinuta.''</small> ====Popis 2011.==== {{col-begin|width=75%}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Narodnost'' ! 2011<ref name="Popis_2011">[http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 Zvanični rezultati popisa na web stranici Zavoda za statistiku Crne Gore]</ref> |- |[[Crnogorci]] |align="right"|90.970 (60,25%) |- |[[Srbi]] |align="right"|36.207 (23,98%) |- |[[Romi]] |align="right"|3.864 (2,55%) |- |[[Bošnjaci|Muslimani]] |align="right"|3.393 (2,24%) |- |[[Bošnjaci]] |align="right"|2.630 (1,74%) |- |[[Albanci]] |align="right"|1.477 (0,97%) |- |Crnogorci–Srbi |align="right"|703 (0,46%) |- |[[Egipat|Egipćani]] |align="right"|679 (0,44%) |- |[[Hrvati]] |align="right"|614 (0,40%) |- |Srbi–Crnogorci |align="right"|551 (0,36%) |- |[[Makedonci]] |align="right"|312 (0,20%) |- |[[Jugoslaveni]] |align="right"|268 (0,17%) |- |[[Rusi]] |align="right"|121 (0,08%) |- |[[Slovenci]] |align="right"|111 (0,07%) |- |[[Bosanci]] |align="right"|91 (0,06%) |- |[[Goranci]] |align="right"|85 (0,05%) |- |[[Mađari]] |align="right"|72 (0,04%) |- |Crnogorci–Muslimani |align="right"|55 (0,03%) |- |Muslimani–Crnogorci |align="right"|40 (0,02%) |- |Bošnjaci–Muslimani |align="right"|26 (0,01%) |- |[[Italijani]] |align="right"|22 (0,01%) |- |Muslimani–Bošnjaci |align="right"|21 (0,01%) |- |[[Turci]] |align="right"|6 (0,00%) |- |[[Nijemci]] |align="right"|Z |- |Ostalo |align="right"|1.087 (0,71%) |- |Regionalna pripadnost |align="right"|251 (0,16%) |- |Ne želi da se izjasni |align="right"|7.292 (4,82%) |- |''ukupno'' |align="right"|150.977 |} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Jezik'' ! 2011<ref name="Popis_2011"/> |- |[[Crnogorski jezik|Crnogorski]] |align="right"|67.092 (44,43%) |- |[[Srpski jezik|Srpski]] |align="right"|63.837 (42,28%) |- |[[Srpskohrvatski jezik|Srpskohrvatski]] |align="right"|3.718 (2,46%) |- |[[Romski jezik|Romski]] |align="right"|3.324 (2,20%) |- |[[Albanski jezik|Albanski]] |align="right"|2.474 (1,63%) |- |Maternji |align="right"|1.116 (0,73%) |- |[[Bosanski jezik|Bosanski]] |align="right"|861 (0,57%) |- |Bošnjački |align="right"|294 (0,19%) |- |[[Hrvatski jezik|Hrvatski]] |align="right"|240 (0,15%) |- |Srpsko–Crnogorski |align="right"|188 (0,12%) |- |[[Makedonski jezik|Makedonski]] |align="right"|171 (0,11%) |- |[[Ruski jezik|Ruski]] |align="right"|129 (0,08%) |- |Crnogorsko–Srpski |align="right"|107 (0,07%) |- |[[Engleski jezik|Engleski]] |align="right"|50 (0,03%) |- |[[Mađarski jezik|Mađarski]] |align="right"|49 (0,03%) |- |[[Rumunski jezik|Rumunski]] |align="right"|45 (0,02%) |- |Hrvatsko–Srpski |align="right"|42 (0,02%) |- |[[Slovenski jezik|Slovenski]] |align="right"|40 (0,02%) |- |[[Njemački jezik|Njemački]] |align="right"|32 (0,02%) |- |Ostali |align="right"|806 (0,53%) |- |Regionalni jezici |align="right"|93 (0,06%) |- |Ne želi da se izjasni |align="right"|6.269 (4,15%) |- |''ukupno'' |align="right"|150.977 |} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Vjera'' ! 2011<ref name="Popis_2011"/> |- |[[Pravoslavna crkva|Pravoslavna]] |align="right"|122.969 (81,44%) |- |[[Islam]]ska |align="right"|14.962 (9,91%) |- |[[Katolička crkva|Katolička]] |align="right"|2.735 (1,81%) |- |[[Kršćanstvo|Kršćani]] |align="right"|530 (0,35%) |- |Adventist |align="right"|248 (0,16%) |- |Agnostik |align="right"|222 (0,14%) |- |[[Jehovini svjedoci]] |align="right"|83 (0,05%) |- |[[Protestantizam|Protestant]] |align="right"|67 (0,04%) |- |[[Budizam|Budisti]] |align="right"|47 (0,03%) |- |Ostale vjeroispovijesti |align="right"|1.668 (1,10%) |- |Ateista |align="right"|3.554 (2,35%) |- |Ne želi da se izjasni |align="right"|3.892 (2,57%) |- |''ukupno'' |align="right"|150.977 |} {{col-end}} <small>'''Napomena''': ''Oznaka Z predstavlja zaštićen podatak.''</small> ====Raniji popisi==== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="2" | Podgorica |- | '''1991'''<ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914020.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991. |work=stat.gov.rs |access-date= 5. 5. 2020}}</ref> || '''2003'''<ref>Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, ISBN 86-84433-00-9</ref> |- | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 117,875 | label1 = [[Crnogorci]] 90,406 | value1 = 76.69 | color1 = #C19A6B | label2 = [[Srbi]] 10,699 | value2 = 9.07 | color2 = #FF0000 | label3 = [[Bošnjaci|Muslimani]] 6,242 | value3 = 5.29 | color3 = #228B22 | label4 = [[Jugoslaveni]] 4,721 | value4 = 4.00 | color4 = #8B008B | label5 = [[Romi]] 1,655 | value5 = 1.40 | color5 = #91A3B0 | label6 = [[Albanci]] 1,565 | value6 = 1.32 | color6 = #4B3621 | label7 = [[Hrvati]] 563 | value7 = 0.47 | color7 = #4169E1 | label8 = [[Makedonci]] 446 | value8 = 0.37 | color8 = #FF7E00 | label9 = [[Slovenci]] 95 | value9 = 0.08 | color9 = #FF55A3 | label10 = [[Mađari]] 47 | value10 = 0.03 | color10 = #665D1E | label11 = [[Rusi]] 44 | value11 = 0.03 | color11 = #F400A1 | label12 = [[Nijemci]] 18 | value12 = 0.01 | color12 = #BDB76B | label13 = [[Slovaci]] 17 | value13 = 0.01 | color13 = #9966CC | label14 = [[Česi]] 16 | value14 = 0.01 | color14 = #B94E48 | label15 = [[Poljaci]] 14 | value15 = 0.01 | color15 = #800020 | label16 = [[Grci]] 10 | value16 = 0.00 | color16 = #0087BD | label17 = [[Jevreji]] 7 | value17 = 0.00 | color17 = #F0DC82 | label18 = [[Rumuni]] 6 | value18 = 0.00 | color18 = #08E8DE | label19 = [[Bugari]] 4 | value19 = 0.00 | color19 = #FF9966 | label20 = [[Ukrajinci]] 4 | value20 = 0.00 | color20 = #7FFF00 | label21 = [[Turci]] 3 | value21 = 0.00 | color21 = #006A4E | label22 = [[Rusini]] 2 | value22 = 0.00 | color22 = #00416A | label23 = ostali 96 | value23 = 0.08 | color23 = #FFBF00 | label24 = neopredijeljeni 131 | value24 = 0.11 | color24 = #C154C1 | label25 = region. opr. 135 | value25 = 0.11 | color25 = #66424D | label26 = nepoznato 929 | value26 = 0.78 | color26 = #A2A2D0 }} | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 136,473 | label1 = [[Crnogorci]] 81,672 | value1 = 59.84 | color1 = #C19A6B | label2 = [[Srbi]] 37,037 | value2 = 27.13 | color2 = #FF0000 | label3 = [[Bošnjaci|Muslimani]] 3,726 | value3 = 2.73 | color3 = #228B22 | label4 = [[Bošnjaci]] 1,680 | value4 = 1.23 | color4 = #8DB600 | label5 = [[Albanci]] 1,404 | value5 = 1.02 | color5 = #4B3621 | label6 = [[Romi]] 1,314 | value6 = 0.96 | color6 = #91A3B0 | label7 = [[Hrvati]] 653 | value7 = 0.47 | color7 = #4169E1 | label8 = [[Jugoslaveni]] 417 | value8 = 0.30 | color8 = #8B008B | label9 = [[Makedonci]] 295 | value9 = 0.21 | color9 = #FF7E00 | label10 = [[Slovenci]] 136 | value10 = 0.09 | color10 = #FF55A3 | label11 = [[Mađari]] 78 | value11 = 0.05 | color11 = #665D1E | label12 = [[Rusi]] 54 | value12 = 0.03 | color12 = #F400A1 | label13 = [[Nijemci]] 29 | value13 = 0.02 | color13 = #BDB76B | label14 = [[Egipat|Egipćani]] 22 | value14 = 0.01 | color14 = #6082B6 | label15 = [[Italijani]] 17 | value15 = 0.01 | color15 = #007FFF | label16 = ostali 590 | value16 = 0.43 | color16 = #FFBF00 | label17 = neopredijeljeni 6,156 | value17 = 4.51 | color17 = #C154C1 | label18 = region. opr. 159 | value18 = 0.11 | color18 = #66424D | label19 = nepoznato 1,034 | value19 = 0.75 | color19 = #A2A2D0 | label20 = - | value20 = - | color20 = - | label21 = - | value21 = - | color21 = - | label22 = - | value22 = - | color22 = - | label23 = - | value23 = - | color23 = - | label24 = - | value24 = - | color24 = - | label25 = - | value25 = - | color25 = - | label26 = - | value26 = - | color26 = - }} |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Vjera'' ! 1991<ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914007.pdf |title=Vjerski sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 5. 2020}}</ref> |- |[[Pravoslavna crkva|Pravoslavna]] |align="right"|95.246 (80,80%) |- |[[Islam]]ska |align="right"|8.747 (7,42%) |- |[[Katolička crkva|Katolička]] |align="right"|2.652 (2,24%) |- |[[Protestantizam|Protestantska]] |align="right"|237 (0,20%) |- |[[Judaizam|Judaistička]] |align="right"|24 (0,02%) |- |Proorijentalni kultovi |align="right"|21 (0,01%) |- |Ostale vjeroispovijesti |align="right"|999 (0,84%) |- |Vjernik je ali ne pripada nijednoj vjeroispovijesti |align="right"|58 (0,04%) |- |Nije vjernik |align="right"|3.385 (2,87%) |- |Nepoznato |align="right"|6.506 (5,51%) |- |''ukupno'' |align="right"|117.875 |} ==Sport== * [[OFK Titograd|OFK "Titograd"]], nogometni klub == Galerija == <gallery mode="packed" heights="120px"> Datoteka:Podgorica City Hall, 2019.jpg|gradska Skupština Datoteka:SkupštinaCG.JPG|Skupština Crne Gore Datoteka:Montenegrin National Theatre.jpg|Crnogorsko narodno pozorište Datoteka:Podgorica, museo nazionale, esterno 01.JPG|Narodni muzej Datoteka:University Center, Podgorica, Montenegro - panoramio - ines lukic (4).jpg|Univerzitet Crne Gore Datoteka:Podgorica, palazzo petrovic, 01.JPG|palata kralja Nikole Datoteka:Stara varos - panoramio.jpg|Stara varoš Datoteka:Podgorica, břeh řeky Morača.jpg|hotel "Podgorica" i tvrđava "Ribnica" Datoteka:Gimnazija2.JPG|gimnazija "Slobodan Škerović" Datoteka:Vasa Pavić.JPG|muzička škola Datoteka:Podgorica, città vecchia, torre dell'orologio 02.JPG|Sahat-kula Datoteka:Radosav Ljumović.JPG|gradska biblioteka Datoteka:Podgorica, città vecchia, moschea doganjska 02.JPG|Skender-čauševa (starodoganjska) džamija Datoteka:Srce Isusovo.JPG|Katolička crkva "Presveto Srce Isusovo" Datoteka:Podgorica Georgskirche 2.JPG|srpska pravoslavna crkva "Sv. Georgije" Datoteka:Dajbabe.JPG|srpskopravoslavni manastir "Dajbabe" Datoteka:Podgorica Mosque.JPG|džamija u Staroj varoši Datoteka:Moskovska.jpg|Moskovska ulica Datoteka:Bulevar Svetog Petra Cetinjskog, 2019.jpg|bulevar Sv. Petra Cetinjskog Datoteka:TrgRepublikePodgorica.jpg|Trg Republike Datoteka:Podgorica (1).JPG|stambeni blokovi Datoteka:Pdgorica blok Vd.jpg|Blok V Datoteka:Zagoric.JPG|naselja Zagorič, Zlatica i Masline Datoteka:Royal garden Podgorica.jpg|kraljevska bašta Datoteka:Njegosh.JPG|spomenik Njegošu Datoteka:Marko Miljanov - spomenik u Podgorici.jpg|spomenik Marku Miljanovu Datoteka:Karađorđe - Podgorica.jpg|Karađorđev spomenik Datoteka:Old Town, Podgorica, Montenegro - panoramio (1).jpg|most Blaža Jovanovića Datoteka:Old Town, Podgorica, Montenegro - panoramio (3).jpg|stari most na ušću Ribnice u Moraču |gradski stadion Datoteka:Downtown, Podgorica 81000, Montenegro - panoramio (2).jpg|rijeka Ribnica Datoteka:Hotel podgorica backside.jpg|rijeka Morača i brdo Ljubović, desno hotel "Podgorica" Datoteka:Radio_tower_Podgorica.jpg|radiotelevizijski predajnik na Dajbabskoj gori Datoteka:Podgorica train station 04.jpg|željeznička stanica Datoteka:Podgorica airport.jpg|aerodrom </gallery> ==Također pogledajte== * gradska općina [[Golubovci]] * [[Zastava Podgorice]] * [[Spisak općina u Crnoj Gori]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Crna Gora portal}} {{Wikivoyage}} * {{Commonscat-inline}} {{Stub-grad-Crna Gora}} {{Podgorica}} {{Gradovi u Crnoj Gori}} {{Općine u Crnoj Gori}} {{Glavni gradovi evropskih država}} [[Kategorija:Podgorica|*]] [[Kategorija:Glavni gradovi evropskih država]] [[Kategorija:Gradovi u Crnoj Gori]] kwdrwzoxxyx0lzg98g7wadjjl0u48v3 0 7265 3932115 3931178 2026-09-29T10:55:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932115 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski element | Hemijski element = Srebro | Simbol = Ag | Atomski broj = 47 | Serija = Prelazni metali | Grupa = 11 | Perioda = 5 | Blok = d | Slika = [[Datoteka:SilverUSGOV.jpg|180px]] | Boja serije = LightCoral | Izgled = bijeli sjajni metal | Zastupljenost =7,9 • 10^-6<ref name="arnold"/> | Atomska masa = 107,8682 | Atomski radijus = 160 | Atomski radijus izračunat = 165 | Kovalentni radijus = 153 | Van der Waalsov radijus = 172 | Elektronska konfiguracija = &#x5B;[[Kripton|Kr]]&#x5D; 4d¹⁰5s¹ | Izlazna energija = 4,26<ref name="ludwig" /> | Elektroni u energetskom nivou = 2, 8, 18, 18, 1 | Energija ionizacije_1 = 731,0 | Energija ionizacije_2 = 2070 | Energija ionizacije_3 = 3361 | Agregatno stanje = čvrsto | Mohsova skala tvrdoće = 2,5 - 3 | Struktura kristala = kubna plošno centrirana | Gustoća = 10490<ref name="greenwood" /> | Magnetizam = dijamagnetičan | Tačka topljenja_K = 1234,93 | Tačka topljenja_C = 961,78 | Tačka ključanja_K = 2483<ref name="zhang" /> | Tačka ključanja_C = 2210 | Molarni volumen = 10,27 · 10⁻⁶ | Toplota isparavanja = 254<ref name="zhang" /> | Toplota topljenja = 11,3 | Pritisak pare = 0,34 | Pritisak pare_K = 1234 | Brzina zvuka = 2600 | Brzina zvuka_K = 293,15 | Specifična toplota = 235 | Specifična toplota_K = | Specifična električna provodljivost = 61,35 · 10⁶ | Specifična električna provodljivost_K = | Toplotna provodljivost = 430 | Toplotna provodljivost_K = | Oksidacioni broj = '''+1''', +2, +3 | Oksidi = Ag₂O, Ag₂O₂ | Elektrodni potencijal = 0,7991 [[Volt|V]] (Ag⁺ + e⁻ → Ag) | Elektronegativnost = 1,93 | Oznaka upozorenja = {{Oznake upozorenja|-}} | Oznake upozorenja R = {{Oznake upozorenja R|-}} | Oznake upozorenja S = {{Oznake upozorenja S|-}} | Radioaktivan = Ne | Izotopi = {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Ag | Maseni broj = 105 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 41,29 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 1,346 | Tipraspada1ZP = ¹⁰⁵Pd }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 2 | Simbol = Ag | Maseni broj = 106 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 23,96 [[minuta|min]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 2,965 | Tipraspada1ZP = ¹⁰⁶Pd | Tipraspada2ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada2ZE = 0,195 | Tipraspada2ZP = ¹⁰⁶[[Kadmij|Cd]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Ag | Maseni broj = 107 | Rasprostranjenost u prirodi = '''51,839''' }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 2 | Simbol = Ag | Maseni broj = 108 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 2,37 [[minuta|min]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 1,649 | Tipraspada1ZP = ¹⁰⁸Cd | Tipraspada2ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada2ZE = 1,918 | Tipraspada2ZP = ¹⁰⁸Pd }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Ag | Maseni broj = 109 | Rasprostranjenost u prirodi = 48,161 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 2 | Simbol = Ag | Maseni broj = 110 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 24,6 [[sekunda|s]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 2,892 | Tipraspada1ZP = ¹¹⁰Cd | Tipraspada2ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada2ZE = 0,893 | Tipraspada2ZP = ¹¹⁰Pd }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Ag | Maseni broj = 111 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 7,45 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 1,037 | Tipraspada1ZP = ¹¹¹Cd }} |}} '''Srebro''' ({{lat|argentum}}) jest [[hemijski element]] sa hemijskim simbolom '''Ag''' i [[atomski broj|atomskim brojem]] 47. Ubraja se u prelazne metale, u [[Periodni sistem elemenata|periodnom sistemu elemenata]] svrstan je u [[Elementi 5. periode|5. periodu]] i [[11. grupa hemijskih elemenata|prvu sporednu grupu]] (grupa 11), odnosno ''grupu bakra''. Simbol elementa izvodi se iz latinske riječi '''a'''r'''g'''entum ("srebro"). Ubraja se u [[plemeniti metal|plemenite metale]]. Ono je mehki, [[duktilnost|duktilni]] [[teški metal]], vrlo se lahko oblikuje i ima najvišu [[Specifična električna provodljivost|specifičnu električnu provodljivost]] među svim hemijskim elementima, kao i najvišu [[Toplotna provodljivost|toplotnu provodljivost]] među svim metalima. Samo [[helij]] u obliku supratekućine, nemetalne kristalne forme [[ugljik]]a ([[dijamant]], grafen, grafenu slični [[grafit]], [[Ugljična nanocijev|ugljične nanocijevi]]) i bor-nitridi imaju bolju toplotnu provodljivost.<ref name="kiel" /> == Historija == Ljudi su počeli obrađivati srebro od 5. milenija p. n. e. Postoje brojni dokazi da su ga upotrebljavali Asirci, [[Goti]], antički Grci i [[Rimsko Carstvo|Rimljani]], stari Egipćani i [[Germani]]. U nekim periodima bilo je više vrijedno od [[zlato|zlata]]. Srebro se načešće dobijalo iz rudnika, poput Lauriona, oko 50&nbsp;km južno od Atine. Kod starih Egipćana, srebro je bilo poznato kao ''mjesečev metal''. U srednjem vijeku i ranom novom vijeku u Centralnoj Evropi otkrivena su značajna nalazišta rude srebra u Njemačkoj (na planini Harz, u okrugu Waldeck-Frankenberg kod Goddelsheima i Dorfittera, na [[Donnersberg]]u, u Tiringenskoj šumi, Saksoniji, južnom [[Schwarzwald]]u) Češkoj ([[Kutná Hora]]) i Slovačkoj. Osim tih mjesta, velike zalihe rude srebra pronađene su kod [[Kongsberg]]a u Norveškoj. Najveći proizvođač srebra u srednjem vijeku bio je gradić [[Schwaz]] u današnjoj Austriji. Iz okoline tog grada dobijalo se gotovo 80% tadašnje evropske proizvodnje ovog metala. Nakon što su [[Španci]] otkrili Novi svijet, preuzeli su primat na tržištu srebra, dovozeći enormne količine srebra iz Latinske Amerike. U 16. vijeku i [[Japan]] je bio je jedan od većih izvoznika srebra. Zbog povećane ponude srebra u Evropi, naglo je pala njegova tržišna cijena. Od 1870. godine kao standard vrijednosti valuta sve više se postavljalo zlato (''zlatni standard''), jer je srebro sve više gubilo svoju ekonomsku vrijednost. Odnos od oko 1:14 nakon nekog vremena pao je na 1:100, da bi kasnije nešto porastao. U januaru 2018. odnos cijena zlata i srebra iznosio je oko 1:78.<ref name="kitco" /> Danas je ponuda srebra dosta ovisna o potrošnji i količini proizvodnje mnogih drugih metala. Sredinom 19. vijeka razvijena je metoda proizvodnje nehrđajućeg čelika, kojim je zbog svoje niske cijene i lahkoće upotrebe nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] potisnuo srebro iz mnogih industrijskih grana, kao što su kuhinjske plate za posluživanje, pribor za jelo, kućanski aparati i slično. Nasuprot tome, upotreba srebra je porasla tokom cijelog 20. vijeka u oblasti fotografije i fotohemije, koje su koristile soli srebra, ali je tokom 1990tih i ta grana značajno opala zbog prelaska na digitalnu fotografiju. Srebro se i dalje značajno koristi u oblasti elektrike i elektrotehnike, kao i kontrole mikroorganizama. Smatra se da će i u bliskoj budućnosti upotreba srebra u RFID čipovima značajno rasti, jer se antene za emitovanje ovih čipova izrađuju od srebra. Također od srebra se danas izrađuju gornje površine solarnih ćelija.<ref name="solar" /> Time se još uvijek povećava potražnja za srebrom u svijetu. == Osobine == === Fizičke=== Srebro je svijetli sjajni plemeniti metal. Kao metal se kristalizira u kubičnom-plošno centriranom kristalnom sistemu. Pri normalnom atmosferskom pritisku, njegova [[talište|tačka topljenja]] iznosi 961&nbsp;°C, a tačka ključanja 2212&nbsp;°C. Međutim, srebro već iznad 700&nbsp;°C, iako je i dalje u čvrstom stanju, pokazuje značajan [[pritisak]] [[Para|pare]]. Ono isparava dajući jednoatomnu plavkastu paru. Plemeniti metal ima gustoću od 10,49&nbsp;g/cm³ (na 20&nbsp;°C) i pripada teškim metalima, kao i svi drugi plemeniti metali. Srebro ima metalni sjaj. Svjež, neoksidirani, poprečno presječeni komad srebra ima najveću refleksiju svjetlosti od svih metala, tako pripremljeno srebro može reflektirati preko 99,5% vidljive svjetlosti. Kao ''najsvjetliji'' od svih metala koji se koriste najčešće se koristi za izradu [[ogledala]]. Srebreni premaz ima nešto siviju nijansu bijele. Što su manja zrnca kristala, to je boja sve tamnija. Kada se kristali srebra isitne do mikroskopski malih čestica, dobijaju gotovo crnu boju. Spektar refleksije pokazuje značajan pomak blizu dužine ultraljubičastog zračenja. Srebro najbolje provodi toplotu i [[elektricitet]] od svih metala. Zbog svoje mehkoće i lahkog izvlačenja (po Mohsovoj skali tvrdoće 2,5 do 4), srebro se može izvuči ili iskovati do najfinijih, plavo-zelenih folija debljine do 0,002 - 0,003&nbsp;mm. Od 0,1g od 1g srebra moguće je izvuči gotovo 2&nbsp;km dugu tanku srebrenu žicu (filigransko srebro). U istopljenom stanju, čisto srebro može iz zraka apsorbirati gotovo 20 puta veću količinu kisika, koji se pri otvrdnjavanju istopljenog srebra oslobađa, pri čemu se kida već formirana kora. Već malo legirano srebro ne pokazuje ovu osobinu. === Hemijske === [[Datoteka:Eichbaum.jpg|thumb|Potamnjela srebrena kovanica od 5 Reichs maraka iz 1927. godine, zbog naslaga srebro-sulfida]] Srebro spada u plemenite metale, a ima elektrodni potencijal od +0,7991&nbsp;V. Iz tog razloga je relativno inertno. Također, pri višim temperaturama ono ne reagira sa [[kisik]]om iz zraka. Pošto je u zraku sadržana neznatna količina [[Vodik sulfid|vodiksulfida]] H₂S, tokom vremena površina srebra potamni, jer elementarno srebro sa vodik sulfidom u prisustvu zraka daje [[srebro-sulfid]] (Ag₂S): :<math>\mathrm{4\ Ag\ +\ 2 \ H_2S\ +\ O_2 \rightarrow\ 2\ Ag_2S\ +\ 2\ H_2O}</math>. Srebro se rastvara samo u oksidirajućim kiselinama, kao što je [[dušična kiselina]]. U neoksidirajućim kiselinama, srebro se ne rastvara. Također se rastvara u cijanidnim rastvorima u prisustvu kisika, dajući veoma stabilne srebrene cijanidne komplekse, zbog čega je elektrohemijski potencijal jako pomaknut. U koncentriranim sumpornoj i dušičnoj kiselini, srebro se rastvara samo pri povišenoj temperaturi, čime se stvara [[srebro-nitrat]] i [[srebro-sulfat]] koji pasiviziraju ostali dio srebra. Srebro je stabilno i u istopljenim alkalnim hidroksidima kao što je [[natrij hidroksid]]. U laboratoriji se zbog toga srebro koristi za držanje ovih otopina, umjesto tiglova od [[porcelan]]a ili platine. === Biološko-medicinske === Srebro u praškastom, vrlo usitnjenom obliku djeluje baktericidno, ali i blago [[otrov]]no, a razloge treba tražiti u velikoj reaktivnoj površini isitnjenog srebra i nastajanju ogromne količine rastvorljivih [[ion]]a srebra. U živim organizmima, ioni srebra po pravilu se vrlo brzo vežu za [[sumpor]] te se istalože iz [[krvotok]]a kao tamni, teško rastvorljivi [[srebro-sulfid]]. Djelovanje zavisi od površine. Ova osobina je korisna u [[medicina|medicini]] za prekrivanje rana kao naprimjer za invazivne aparata poput endotraheralnih cijevčica.<ref name="blattde" /> Po pravilu srebro se koristi u medicini u antibakteriološke svrhe u medicinskim proizvodima kao pokrivajući sloj ili u [[koloidno srebro|koloidnom obliku]], a odnedavno i kao nano-srebro. Ioni srebra su upotrebu pronašli kao sredstvo za dezinfekciju i kao sredstvo u liječenju otvorenih rana. Oni mogu reverzibilno inhibirati uzroke osjetljivosti na srebro nakon relativno dugog vremena, a i pored toga mogu djelovati bakteriostatički ili čak baktericidno. U tom slučaju govori se o oligodinamičkom efektu. U mnogim slučajevima, dodaju se i spojevi [[hlor]]a, da bi se povećalo slabo djelovanje srebra. Pri tome djeluju različiti mehanizmi djelovanja:<ref name="PMID23785037" /> * Blokiranje [[enzim]]a i onemogućavanje njihovog spajanja čime se ugrožavaju životno važne transportne funkcije u ćeliji, * Uticaj na čvrstoću ćelijske strukture, * Oštećenja strukture membrane. Opisani efekti mogu izazvati i [[smrt]] ćelije. Osim [[argirija|argirije]], nepovratnog tamnjenja i sivila kože i sluzokože, kod akumuliranja velikih količina srebra u tijelu, može doći i do poteškoća u čulu okusa, preosjetljivosti čula mirisa kao i [[mozak|cerebralnih]] grčeva i napada. Sporno je i terapeutsko uzimanje koloidnog srebra, koje je posljednjih godina ponovno došao u fokus javnosti, a putem interneta i drugih komunikacijskih kanala se jako promovira. Reklamira se prvenstveno kao univerzalni antibiotik i trebao bi imati osobine liječenja drugih tegoba. Naučne studije o takvom djelovanju nisu provedene. Već u poređenju sa uobičajenim antibioticima, njegova peroralna primjena i djelovanje se dovodi u sumnju. Prema podacima Američke agencije za zaštitu okoline EPA, oralno uzeta količina srebra do 5 mikrograma dnevno po kilogramu tjelesne mase ne bi trebala predstavljati nikakvu opasnost po zdravlje čovjeka.<ref name="iris9" /> === Mitološke === U mnogim narodnim predanjima, pričama i [[bajka]]ma, srebro se smatra jedinim metalom kojim je u mogućnosti ubiti [[vukodlak]]e i druga [[Spisak mitoloških bića|mitološka bića]]. Čak i u modernim naučno-fantastičnim romanima i filmovima često koristi taj motiv.<ref name="jackson" /> == Rasprostranjenost == [[Datoteka:Silber - Trend Förderung.svg|thumb|lijevo|Vremenski trend proizvodnje srebra]] Najznačajnija nalazišta srebra nalaze se u Sjevernoj Americi ([[Meksiko]], [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Kanada]]) i Južnoj Americi ([[Peru]] i [[Bolivija]]). Sa oko 30% ukupne svjetske proizvodnje 2009. godine Peru je bio najveći pojedinačni proizvođač srebra.<ref name="trading" /> Po zvaničnim podacima, Peru je tokom 2009. godine proizveo 5,7 miliona unci srebra, što je porast od 1,4% u odnosu na prethodnu godinu. U 2011. godini Meksiko je bio najveći proizvođač na svijetu sa oko 4.500 t srebra, dok je Kina u 2009. godini povećala proizvodnju za 3,57% u odnosu na 2008. godinu.<ref name="kina09" /> Najveći dio srebra se dobija iz ruda srebra, koje se često javljaju zajedno sa rudama olova, bakra i cinka, kao sulfidi i oksidi. Značajna nalazišta samorodnog srebra nalaze se na gorju [[Erzgebirge]] u Njemačkoj, [[Tirol (pokrajina)|Tirolu]] u Austriji, [[Kongsberg]]u u Norveškoj (gdje su pronađeni i veći kristali srebra), [[Sankt Andreasberg]] u gorju [[Harz]] u Njemačkoj, poluostrvu Keweenaw u SAD (gdje se nalazi samorodno zajedno s bakrom), u [[Batopilas]] u Meksiku i drugim mjestima. Od početka 20. vijeka do kraja [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] svjetska godišnja proizvodnja srebra je bila varijabilna ali je ostala prilično konstantna. Nakon Drugog svjetskog rata do danas svjetska proizvodnja se više nego udvostručila. == Dobijanje == === Iz rude srebra === Oko 20% svjetske proizvodnje srebra se dobija iz njegove rude. Iz nje se srebro izdvaja u cijanidnom procesu pomoću 0,1%-tnog rastvora [[natrij-cijanid]]a. Prije toga se ruda srebra usitni, samelje do sitnog praha. Naposlijetku se dodaje rastvor natrij cijanida. U tom procesu važna je ventilacija mjesta na kojem se odvija, jer su za ovaj proces neophodne velike količine kisika. Pri dodavaju natrij-cijanida u rastvor se izdvaja elementarno srebro kao i srebrena ruda (Ag₂S, AgCl) u vidu dicijanoargentata(I) [Ag(CN)₂]⁻: :<math>\mathrm{2\ Ag + H_2O +\ ^1/_2\ O_2 + 4\ NaCN \rightarrow\ 2\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ 2\ NaOH}</math>, :<math>\mathrm{ Ag_2S\ + 4\ NaCN \rightarrow\ 2\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ Na_2S}</math>, :<math>\mathrm{ AgCl\ + 2\ NaCN \rightarrow\ Na[Ag(CN)_2]\ +\ NaCl}</math>. Da bi reakcija natrij cijanida sa srebro sulfidom bila u ravnoteži, mora se ukloniti natrij sulfid bilo oksidacijom sa kisikom ili putem taloženja (naprimjer kao olovo sulfid). Na kraju se istaloži čisto srebro sa [[cink]]om, slično kao i kod proizvodnje zlata: :<math>\mathrm{2\ Na[Ag(CN)_2]\ + Zn \rightarrow\ Na_2[Zn(CN)_4] +\ 2\ Ag}</math>. Dobijeno sirovo srebro (''radno srebro''<ref name="jorg" />) se dalje prerađuje i čisti (rafiniranjem). === Iz rude olova === Kod dobijanja srebra iz rude olova kao što je [[galenit]], nakon prženja i reduciranja rude nastaje takozvano ''sirovo olovo'' ili radno [[olovo]]. Ono sadrži primjese uglavnom srebra (između 0,01 i 1%). U narednom koraku plemeniti metal se uklanja te se dobija kao vrlo vrijedni sporedni proizvod. Prije početka proizvodnje potrebno je srebro odvojiti od većeg dijela olova. To se događa procesom koji se naziva ''[[Parkesov proces]]'' (po [[Alexander Parkes]]u, koji ga je razvio 1842. godine).<ref name="plastik" /> Proces se zasniva na različitim osobinama rastvorljivosti srebra i olova u [[cink]]u. Na temperaturi od oko 400&nbsp;°C olovo (tečno) i cink (čvrsto) se praktično ne miješaju. Zatim se pri temperaturama preko 400&nbsp;°C istopljenom olovu dodaje cink. Poslije toga se mješavina hladi. Pošto je srebro lahko rastvorljivo u istopljenom cinku, ono prelazi preko cinkove faze. Na kraju istopljeni cink otvrdne u takozvanu ''cinkovu pjenu'' (mješavina kristala cinka i srebra). Time se srebro najvećim dijelom odvojiti od olova. Ova cinkova pjena se također naziva i ''osiromašeno olovo''. Zatim se ono zagrijava do tačke topljenja olova (327&nbsp;°C) , tako da se i preostali dio olova istopi i ukloni. Poslije toga se preostala smjesa srebra i cinka zagrijava do tačke topljenja cinka (908&nbsp;°C) kada se cink [[destilacija|izdestilira]]. Tako dobijeni proizvod se naziva ''obogaćeno olovo'', a sadrži 8-12% srebra. Da bi se srebro dalje obogatilo, potrebno je izvršiti čišćenje mješavine. Zbog toga se ''obogaćeno olovo'' stavlja u peć i topi. Pri tome se kroz istopljenu smjesu provodi mlaz [[zrak]]a. To dovodi do oksidiranja olova na [[olovo(II) oksid]], a srebro kao plemeniti metal se ne mijenja. Olovo oksid se odmah uklanja te se tako udio olova u smjesi postepeno smanjuje. Kada se udio olova smanji u toj mjeri da se na površini istopljenog metala više ne formira sivi sloj olovo oksida, te se počinje vidjeti sjajni sloj srebra, tradicionalno se govori o ''srebrenom pogledu''. Takva legura srebra se sastoji od oko 95% čistog srebra. === Iz rude bakra === Srebro se može nalaziti i u rudi [[bakar|bakra]]. Pri proizvodnji bakra, pored drugih plemenitih metala, pojavljuje se i srebro u takozvanom ''[[anoda|anodnom]] mulju''. On se najprije najvećim dijelom oslobađa od preostalog bakra djelovanjem [[sumporna kiselina|sumporne kiseline]] i zraka. Na kraju se on topi i oksidira u peći, pri čemu preostali neplemeniti metali prelaze u šljaku i zatim se mogu izdvojiti. === Rafiniranje === [[Datoteka:Silver crystal.jpg|thumb|Kristal čistog srebra, dobijen elektrolitički sa jasno vidljivom dendritičnom strukturom]] Sirovo srebro se pročišćava [[elektroliza|elektrolitičkim]] putem. Pri tome se sirovo srebro priključuje u elektrolitičku ćeliju kao anoda. Kao [[katoda]] služi lim od čistog srebra, a kao elektrolit rastvor [[srebro-nitrat]]a u [[dušična kiselina|dušičnoj kiselini]]. Proces je dosta sličan elektrolitičkom pročišćavanju bakra. Tokom elektrolize, srebro i svi neplemeniti sastojci sirovog srebra (poput bakra ili olova) [[redoks reakcija|oksidiraju]] i prelaze u rastvor. Plemeniti sastojci poput zlata i [[platina|platine]] ne mogu oksidirati te padaju ispod elektrode. Tamo se postepeno stvara ''anodni mulj'', koji je važan izvor plemenitih i rijetkih metala. Na katodi se izdvaja gotovo isključivo čisto srebro. Ovo izuzetno čisto srebro naziva se ''elektrolitičko'' ili fino srebro.<ref name="chids" /> == Upotreba == [[Datoteka:Silver Bar 01.jpg|thumb|lijevo|Srebrena šipka od 5 kg]] U historiji najčešća i najvažnija upotreba srebra bila je izrada vrijednosnih predmeta, ponajviše srebrenih kovanica kao platežnog sredstva. U antici i srednjem vijeku za izradu kovanica koristili su se samo srebro, [[zlato]] i [[bakar]] odnosno [[bronza]]. Najčešće je vrijednost kovanice odgovarala vrijednosti tog metala. U 17. vijeku u Sarajevu kovane su osmanlijske akče sultana Murata IV iz 1623. godine, a sam naziv akča je izveden iz turske riječi ''ak'' - bijel, tako da bi ''akča'' značila sitni bijeli novac.<ref name="kopac" /> Neposredno prije početka Drugog svjetskog rata, u Kraljevini Jugoslaviji puštene su u opticaj srebrene kovanice nominalne vrijednosti 20 i 50 dinara sa likom mladog jugoslavenskog [[Petar II, kralj Jugoslavije|kralja Petra II]].<ref name="jugosl" /> U Njemačkoj sve do 1871. godine u opticaju su bile srebrene kovanice (Taleri), valuta koja je bila pokrivena [[srebreni standard|srebrenim standardom]]. Nakon 1871. godine zamijenjen je [[zlatni standard|zlatnim standardom]]. Razlog za primjenu ovih plemenitih metala kao sredstva čuvanja vrijednosti su njihova rijetkost i trajnost. Tek u moderna vremena počele su se kovati kovanice od drugih metala kao što su željezo, nikl i cink, čija je vrijednost metala bila niža i nije odgovarala nominalnoj vrijednosti kovanice. Danas se srebro koristi za izradu posebnih [[numizmatika|numizmatičkih]] kovanica, povodom nekih godišnjica, proslava i slično. Srebro je, pored zlata i dragog kamenja ([[dijamant|dijamanata]] i drugog) najvažniji materijal za izradu [[nakit]]a. Vijekovima se srebro koristilo za skupocjeni i trajni pribor za jelo (srebreninu) i sakralne predmete. Na nakitu, šipkama i vjerskim predmetima, ako je navedeno, može biti otisnut pečat o čistoći i sadržaju srebra. Srebrene medalje u mnogim sportskim takmičenjima, poput [[Olimpijske igre|Olimpijskih igara]], su nagrada za postignuto drugo mjesto u takmičenju. To je iz razloga što se srebro tradicionalno smatra kao drugi po vrijednosti plemeniti metal nakon zlata. Međutim, danas se zlatna medalja proizvodi od 92,5% srebra pozlaćena sa 6 grama čistog zlata. I u drugim oblastima, pojam ''srebreni'' označava drugu po važnosti nagradu, odličje ili oznaku uspješnosti. Srebro je cijenjeno i u industriji muzičkih instrumenata, jer zbog svoje gustoće daje lijep, topli ton, a pored toga se može i lahko obrađivati. Srebro ima najveću električnu provodljivost od svih metala, te veliku provodljivost toplote i izražene osobine [[refleksija|refleksije]] [[svjetlost]]i. Zbog tog je našlo primjenu u elektrici, elektronici i [[optika|optici]]. Mogućnosti refleksije staklenih ogledala se zasnivaju na hemijskom posrebravanju staklenih ploha. Ovaj princip se koristi i za izradu optičkih svjetlosnih ili toplotnih reflektora. [[Suspenzija (hemija)|Suspenzija]] srebrenog praha u ljepilu koristi se za električna i termička ljepila. Srebro se koristi i kao dodatak prehrambenim namirnicama i označava E-brojem '''E 174'''. Uglavnom se koristi kao preliv na slatkišima poput pralina i likera. Soli srebra boje staklo i email u žuto. == Također pogledajte == * [[:Kategorija:Spojevi srebra]] * [[Srebrenka]] == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="arnold">{{Cite book|author=Arnold F. Holleman, Nils Wiberg|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|edition=102|publisher=de Gruyter|location=Berlin|year=2007|page=1433|isbn=978-3-11-017770-1}}</ref> <ref name="ludwig">{{Cite book|author=Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing|title=Lehrbuch der Experimentalphysik, Tom 6: Festkörper|edition=2|publisher=Walter de Gruyter|year=2005|page=361|isbn=3-11-017485-5}}</ref> <ref name="greenwood">{{Cite book|author=N. N. Greenwood, A. Earnshaw|title=Chemie der Elemente|edition=1|year=1988|page=1509|isbn=3-527-26169-9}}</ref> <ref name="zhang">{{Cite journal|author=Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang|title=Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks|journal=Journal of Chemical & Engineering Data|volume=56|year=2011|pages=328–337|doi=10.1021/je1011086}}</ref> <ref name="kiel">[http://www.tf.uni-kiel.de/matwis/amat/mw2_ge/kap_1/backbone/r1_2_2.html ''Wärmeleitfähigkeit.''] na stranici ''Technischen Fakultät der Uni Kiel''</ref> <ref name="kitco">[http://www.kitco.com/Gold_Silver_Ratio_Charts/gold-silver-ratio-charts.html Gold Silver Ratio Charts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180126064330/http://www.kitco.com/Gold_Silver_Ratio_Charts/gold-silver-ratio-charts.html |date=26. 1. 2018 }} na stranici www.kitco.com</ref> <ref name="solar">Solarmagazin: ''Photovoltaik-Forschung und -Entwicklung: Innovationen bei Solarzellen und Modulen.'' mart 2006. [http://www.solarserver.de/solarmagazin/artikelmaerz2006.html (Online)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004044228/http://www.solarserver.de/solarmagazin/artikelmaerz2006.html |date=4. 10. 2013 }}</ref> <ref name="blattde">[http://www.aerzteblatt.de/V4/news/news.asp?id=33419 ''Mit Silber beschichteter Tubus senkt Pneumonierisiko.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223122344/http://www.aerzteblatt.de/V4/news/news.asp?id=33419 |date=23. 12. 2010 }} u: ''Deutsches Ärzteblatt.'' 20. august 2008.</ref> <ref name="PMID23785037">{{Cite journal|author=J. R. Morones-Ramirez, J. A. Winkler ''et al.''|title=Silver enhances antibiotic activity against gram-negative bacteria|journal=Science translational medicine|volume=5|issue=190|datum=1. 6. 2013|pages=190ra81|issn=1946-6242|doi=10.1126/scitranslmed.3006276}}</ref> <ref name="iris9">[http://www.epa.gov/iris/subst/0099.htm#oralrfd ''Silver (CASRN 7440-22-4).''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140118035308/http://www.epa.gov/IRIS/subst/0099.htm#oralrfd |date=18. 1. 2014 }} {{Cite web |url=http://www.epa.gov/IRIS/subst/0099.htm |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118035308/http://www.epa.gov/IRIS/subst/0099.htm |archive-date=18. 1. 2014 |access-date=26. 8. 2021 |url-status=dead}} na web stranici Američke agencije za zaštitu okoline EPA</ref> <ref name="jackson">Robert Jackson (1995) ''Witchcraft and the Occult'', Devizes, Quintet Publishing: 25.</ref> <ref name="trading">{{Cite web |url=http://www.trading-house.net/news/peru-verfuegt-ueber-reserven-3-88-mrd-unzen-silber-und-66-3-mio-unzen-gold-21568147.html |title=''Peru verfügt über Reserven 3,88 Mrd. Unzen Silber und 66,3 Mio. Unzen Gold.'' |access-date=24. 3. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113062530/http://www.trading-house.net/news/peru-verfuegt-ueber-reserven-3-88-mrd-unzen-silber-und-66-3-mio-unzen-gold-21568147.html |archive-date=13. 11. 2011 |url-status=dead }}</ref> <ref name="kina09">[http://www.24hgold.com/english/stat_country_detail.aspx?titre=history%20of%20silver%20production&pays=China&deid=29364B1670 Historija kineske proizvodnje srebra od 1961. godine do 2009. godine]</ref> <ref name="jorg">{{Cite book|author=Jörg Mildenberger|title=Anton Trutmanns Arzneibuch Teil II: Wörterbuch|location=Würzburg|year=1997|volume=V|isbn=3-8260-1398-0|page=2274}}</ref> <ref name="plastik">[http://plasticker.de/fachwissen/history_people_detail.php?id=1&PHPSESSID=31cd0492cbfeb5dc078deec4294b4c2b ''Historija materijala - Alexander Parkes.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130207091113/http://plasticker.de/fachwissen/history_people_detail.php?id=1&PHPSESSID=31cd0492cbfeb5dc078deec4294b4c2b |date=7. 2. 2013 }} na stranici ''plasticker.de''</ref> <ref name="chids">[http://www.chids.de/dachs/expvortr/683Silber_Hildebrand.doc ''Anorganischer Experimentalvortrag: Silber'', str.&nbsp;9, ''Elektrolytische Feinreinigung (Möbius-Verfahren)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305025949/http://www.chids.de/dachs/expvortr/683Silber_Hildebrand.doc |date=5. 3. 2012 }}; 1,1&nbsp;MB)</ref> <ref name="kopac">Viktor Kopač: ''Bilten'', glasnik HND, br. 24, Zagreb, 1973.</ref> <ref name="jugosl">[http://www.srebrozlato.com/numizmatika/srebrni-novac-srebrnjak-20-i-50-dinara-kralj-petar-1938.shtml Jugoslavenske kovanice iz 1938.]</ref> }} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Silver}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/index.html Srebro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041208022006/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/index.html |date=8. 12. 2004 }} na ''WebElements.com'' {{en simbol}} * [http://environmentalchemistry.com/yogi/periodic/Ag.html Srebro] na ''EnvironmentalChemistry.com'' {{en simbol}} {{PSE}} {{E-brojevi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Srebro| ]] [[Kategorija:Hemijski elementi]] [[Kategorija:Prijelazni metali]] [[Kategorija:Plemeniti metali]] [[Kategorija:Dragocjeni metali]] [[Kategorija:Električni provodnici]] [[Kategorija:Minerali samorodnih elemenata]] [[Kategorija:Aditivi sa E-brojem]] 6r72dikx7ufimtvbk5qtm2wadk812q1 0 7351 3932094 3342984 2026-09-29T05:56:39Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932094 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}}{{Greške}} {{maloslovo|SeaQuest DSV}} {{Infokutija TV-emisija| |ime serije=seeQuest DSV |originalni naslov=seaQuest DSV |jezik=[[engleski jezik|Engleski]] |format serije=[[Naučna fantastika]], [[Drama]] |trajanje epizode= - |autor= - |glumci= [[Roy Scheider]] |država=[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |tv mreža= [[NBC]] (SAD) |producenti= [[Steven Spielberg]] |emitiranje= [[1993]] - [[1996]] |režija= - |lokacija= - |broj epizoda= - }} '''''seaQuest DSV''''' je američka [[Naučna fantastika|naučno-fantastična]] [[Televizija|televizijska]] serija, koju je prvobitno emitirala TV kuća [[NBC]] između [[1993]]. i [[1996]]. godine. U finalnoj sezoni, preimenovana je u '''''seaQuest 2032'''''. Radnja serije dešava se u bliskoj budućnosti, što čini seriju ''seaQuest'' mješavinom drame i realističnih naučnih činjenica. Glavnu ulogu igra [[Roy Scheider]] (poznat po svojo ulozi policajca Brodya u filmu ''[[Jaws (film)|Jaws]]'') kao Nathan Bridger, kapetan [[eponim]]ične [[Podmornica|podmornice]] ''seaQuest DSV 4600''. serije je imam problema na samom početku. Bez interesovanja [[Steven Spielberg|Stevena Spielberga]], koji je bio izvršni producent, serija, vjerovatno, ne bi dospjela do televizijskih ekrana. Snimanje prve sezone obilježeno je neslaganjima između režisera, promijena na čelu ekipe, te čak i sa [[zemljotres]]om. Glavna tema serije u prvoj sezoni bila je nominirana za [[Nagrada Emmy|nagradu Emmy]], a u [[2000]]. godini proglašena je za 48. najbolju glavnu temu svih vremena, od strane magazina [[TV Guide (magazin)|TV Guide]]. == Uloge i likovi == * [[Roy Scheider]] kao Kapetan Nathan Hale Bridger (sezone 1-2, 3x01, 3x07, 3x09) * [[Michael Ironside]] kao Kapetan Oliver Hudson (sazona 3) * [[Don Franklin]] kao Komandir Jonathan Ford * [[Stacy Haiduk]] kao Poručnik Komandir Katherine Hitchcock (sezona 1) * [[Jonathan Brandis]] kao Lucas Wolenczak * [[Stephanie Beacham]] kao Dr. Kristin Westphalen (sezona 1) * [[Rosalind Allen]] kao Dr. Wendy Smith (sezona 2) * [[Marco Sanchez]] kao Sensor Chief Miguel Ortiz (sezone 1-2) * [[Ted Raimi]] kao Poručnik Tim O'Neil * [[Kathy Evison]] kao Poručnik Lenore Ellen "Lonnie" Henderson (sezone 2-3) * [[John D'Aquino]] kao Lt. Benjamin Krieg (sezone 1, 3x02) * [[Edward Kerr]] kao Lt. James Brody (sezone 2-3) * [[Royce D. Applegate]] kao Chief Manilow Crocker (sezona 1) * [[Elise Neal]] kao Lt. J.J. Fredericks (sezona 3) * [[Peter DeLuise]] kao Dagwood (sezone 2-3) * [[Michael DeLuise]] kao Seaman Anthony Piccolo (sezone 2-3) * [[Dustin Nguyen]] kao Chief William Shan (sezona 1) * [[Frank Welker]] kao glas Darwina == Osoblje == {{Proširiti sekciju}} == Priča == {{Proširiti sekciju}} == Epizode == === Sezona 1 === {{Proširiti sekciju}} === Sezona 2 === {{Proširiti sekciju}} === Sezona 3 === {{Proširiti sekciju}} == Vanjski linkovi == * [http://www.tv.com/seaquest/show/22837/summary.html TV.com - seaQuest DSV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050804233038/http://www.tv.com/seaquest/show/22837/summary.html |date=4. 8. 2005 }} - Vodič kroz epizode * [https://web.archive.org/web/20050924085754/http://atlantisasv.newcapequest.com/ newcapequest.com] - Web-stranica obožavatelja * [https://web.archive.org/web/20050924085754/http://atlantisasv.newcapequest.com/ atlantisav.newcapequest.com] * [https://web.archive.org/web/20071009001022/http://www.scifidirectory.net/cat-81.html SciFiDirectory.com - SeaQuest] - Linkovi {{Stub-film}} [[Kategorija:Američke naučnofantastične serije iz 1990-ih]] [[Kategorija:Američke TV-serije sa početkom prikazivanja 1993.]] [[Kategorija:TV-emisije na engleskom jeziku]] [[Kategorija:Serije mreže NBC]] [[Kategorija:Američke TV-serije iz 1990-ih]] 4n6lj9x8dqicnb77oc1q2xh62ohpwg9 0 19387 3932046 3438271 2026-09-28T17:54:40Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932046 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Low Saxon language area.png|mini|desno|300p|Područja u kojim se govori <br />niski njemački]] '''Niski njemački''' jezik (poznat kao '''Plattdeutsch''', '''Plattdüütsch''' ili '''Niski saksonski''') je ime regionalnog jezika kojim se govori u sjevernoj [[Njemačka|Njemačkoj]], i istočnoj [[Holandija|Holandiji]]. Po nekim [[lingvistika|lingvističkim]] kategorizacijama, niski njemački obuhvata [[niski franački]] (holandski) kao jednu granu, dok su druga grana [[niski saksonski]] (dijalekti sjeverne Njemačke i dijela Holandije). Niski njemački je dio [[Zapadni germanski jezici|zapadno germanskog]] dijalektskog kontinuuma. Njime kao maternjim govori 3 miliona ljudi, a razumije ga oko 10 miliona. Na zapadu, prelazi u [[Niski franački|niske franačke dijalekte]], na jugu u [[Visoki germanski|visoke germanske dijalekte]] centralnog [[Njemački jezik|njemačkog jezika]]. Na istoku, graniči se sa [[Poljski jezik|poljskim]] i [[Kašupski jezik|kašupskim jezikom]]. Na sjeveru od njega su [[Danski jezik|danski]] i [[Frizijski jezik|frizijski]]. Kao nekadašnji jezik trgovine, naročito udruženja [[Hanza]], niski njemački je dosta utjecao na [[Engleski jezik|engleski]] i skandinavske jezike. == Gramatika == Generalno, [[gramatika]] nisko-njemačkog pokazuje sličnosti sa gramatikom [[Holandski jezik|holandskog]], [[Frizijski jezik|frizijskog]], [[Engleski jezik|engleskog]] i [[Škotski jezik|škotskog]], ali [[leksika]] i [[sintaksa]] je bliskija [[Njemački jezik|njemačkim]] dijalektima. == Vanjski linkovi == * [http://www.lowlands-l.net/talk/eng/lowsaxon.html What is Low Saxon?] Članak koji objašnjava šta je niski njemački * [http://taal.phileon.nl/nds/ Streektaal.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213073134/http://taal.phileon.nl/nds/ |date=13. 2. 2006 }} Informacije o nisko-njemačkim dijalektima * [http://www.sassisch.net/rhahn/low-saxon/plattewelt.htm Nu is de Welt platt!] Resursi o nisko-njemačkom === Organizacije:=== * [https://web.archive.org/web/20060203184900/http://www.vandeinse.nl/ Van Deinse Instituut] (Twente, the Netherlands) * [http://www.ijsselacademie.nl/ IJsselacademie] (Overijssel and Veluwe, the Netherlands) * [https://web.archive.org/web/20060220164820/http://www.staringinstituut.nl/ Staring Instituut] (Achterhoek, the Netherlands) * [http://www.oostfreeske-taal.de/ Oostfreeske Taal] (Eastern Friesland, Germany) * [http://www.drentsetaol.nl/ Drentse Taol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060213183847/http://www.drentsetaol.nl/ |date=13. 2. 2006 }} (Drenthe, the Netherlands) * [http://www.stellingwarfs.nl/ Stichting Stellingwarver Schrieversronte] (Friesland, the Netherlands) * [http://www.sont.nl/ SONT] (General, the Netherlands) * [http://www.ins-bremen.de/ Institut für niederdeutsche Sprache e.V.] (General, Germany) [[Kategorija:Jezici]] f427hom7giwcisns6k9spru9t21g4qb 0 35044 3932070 3642964 2026-09-28T22:13:39Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Musa_(Moses)1.png|Musa_(Moses)1.png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:ChemSim|ChemSim]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 3932070 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | počasni_prefiks = [[Poslanici u islamu|Božiji poslanik]] | ime = Musa | počasni_sufiks = [[s.a.v.s.]] | slika = | veličina_slike = 150px | alt = | opis = Ime ''Musa'' ispisano [[kaligrafija|kaligrafijom]] | izvorno_ime = مُوسَى | izvorni_jezik = ar | izgovor = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = | mjesto_rođenja = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | uzrok_smrti = | mjesto_počivanja = | godine_aktivnosti = | era = | poznat_po = [[Tevrat]] | rodni_grad = | religija = [[Islam]] | supružnik = | djeca = | roditelji = | rodbina = [[Harun]] (brat) | fusnote = }} {{Poslanici spomenuti u Kur'anu}} '''Musa''' ([[hebrejski jezik|hebrejski:]] מֹשֶׁה ('''Moše''' ili '''[[Mojsije]]'''), {{ArJ|مُوسَى}}) jeste [[Poslanici u islamu|poslanik u islamu]], odnosno [[stari zavjet|starozavjetni]] vjerski vođa, zakonodavac i historičar. Veoma je važna ličnost u svim [[abrahamske religije|abrahamskim]] religijama. Uz [[Nuh]]a, [[Ibrahim]]a, [[Isa]]a i [[Muhammed]]a Musa je u [[islam]]u jedan od petorice najodabranijih poslanika (''[[Ulul-'azm]]'').<ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art323_0.html |title=Boravak Benu Israila u Misiru i rođenje Mūsāovo i Harunovo, alejhimesselam |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref> {{Hiero | Мusa | <hiero><-F31-S29-S29-></hiero> | align = right}} == Biografija == Rođen je oko 1526. p. n. e, u vrijeme kad su [[Egipat|Egiptom]], gdje su [[Jevreji]] živjeli kao robovi, vladali faraoni. Natalitet Egipćana kao domicilnog stanovništva drastično je opao zbog čestih ratova koji su vođeni u to vrijeme dok se jevrejska populacija nesmetano širila. Iz straha od jevrejske pobune, faraon daje naređenje da se novorođena jevrejska djeca ubijaju. Musaova majka iz straha od ubistva svoga novorođenčeta (Musaa), u očaju stavlja dijete u korpu i pušta ga u rijeku [[Nil]]. Međutim, korpu dalje nizvodno nalazi niko drugi do - faraonova supruga. {{Citat| *''I Mi nadahnusmo Musaovu majku: "Doji ga, a kad se uplašiš za njegov život, baci ga u rijeku, i ne strahuj i ne tuguj, Mi ćemo ti ga, doista, vratiti i poslanikom ga učiniti.'' *''I nađoše ga faraonovi ljudi, da im postane dušmanin i jad; – zaista su faraon i Haman i vojske njihove uvijek griješili.'' *''I žena faraonova reče: "On će biti radost i meni i tebi! Ne ubijte ga, možda će nam od koristi biti, a možemo ga i posiniti." A oni ništa ne predosjetiše.'' ([[Kur'an]], [[El-Kasas]], 7–9)}} Musaova sestra koja je to sve vidjela prišla je i predložila svoju majku kao dojilju za dijete, što faraonova supruga prihvata, i uz svu pomoć i počasti daje Musaa na dojenje kod njegove majke, a da to i nije znala. Islam pozitivno govori o faraonovoj supruzi i navodi se da se zvala ''Asja'' i islamska tradicija navodi da je ona bila u [[monoteizam|monoteizmu]], uprkos okruženju u kome se nalazila (Drevni Egipat).<ref>{{cite web |url=http://minber.ba/musa-as-i-faraon-1-dio/ |title=Musa, a.s., i faraon (1. dio) |work=minber.ba |access-date=24. 12. 2017 |archive-date=23. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223014116/http://minber.ba/musa-as-i-faraon-1-dio/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://minber.ba/musa-as-i-faraon-2-dio/ |title=Musa, a.s., i faraon (2. dio) |work=minber.ba |access-date=24. 12. 2017 |archive-date=6. 2. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002223/http://minber.ba/musa-as-i-faraon-2-dio/ |url-status=dead }}</ref> Nadalje se spominje da je Musa odrastao na faraonovom dvoru uz sve počasti, edukaciju i odgoj faraonove elite. Međutim jednoga dana kada je prolazio ulicom, vidio je situaciju gdje se Kopt (Egipćanin) i Jevrej tuku, Kur'an o tome govori na sljedeći način: {{Citat| *''I kad se on opasa snagom i stasa, dadosmo mu mudrost i znanje; tako Mi nagrađujemo one koji dobra djela čine.'' *''I on uđe u grad neopažen od stanovnika njegovih i u njemu zateče dvojicu ljudi kako se tuku, jedan je pripadao njegovu, a drugi neprijateljskom narodu, pa ga zovnu u pomoć onaj iz njegova naroda protiv onog iz neprijateljskog naroda, i Musa ga udari šakom i – usmrti. "Ovo je [[šejtan]]ov posao!" – uzviknu – "on je, zaista, otvoreni neprijatelj koji u zabludu dovodi!'' ([[Kur'an]], [[El-Kasas]], 14–15)}} Nakon što je slučajno ubio faraonovog čovjeka navodi se kako se Musa pokajao za to. Dalje se u [[islam]]skoj tradiciji kaže kako je čovjek koga je Musa odbranio, rekao faraonovim ljudima da je Musa ubio čovjeka. Musa je u strahu od odmazde pobjegao iz grada. {{Citat| *''I jedan čovjek s kraja grada dotrča: "O Musa" – reče – "glavešine se dogovaraju da te ubiju; zato bježi, ja sam ti zbilja iskren savjetnik."'' *''I Musa iziđe iz grada, ustrašen, iščekujući šta će se desiti. "Gospodaru moj" – reče – "spasi me naroda koji ne vjeruje!"'' *''I kad se uputi prema Medjenu, on reče: "Gospodar moj će mi pokazati Pravi put!"'' ([[Kur'an]], [[El-Kasas]], 20–22)}} Bježeći iz grada, prestrašen, gladan i žedan, Musa stiže do jednog izvora gdje je vidio dvije djevojke koje su čekale u redu da napoje stoku na tom izvoru. Obzirom da su one bile povučene djevojke, dugo su čekale na red. Musa je uzeo od njih njihovu stoku i napojio ih umjesto njih. Jedna od njih ispričala je događaj svome ocu i stidljivo mu rekla da je Musa "snažan i pouzdan", nakon čega ga njihov otac poziva na ručak.<ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art329_0.html |title=Dolina Tuva, Musa alejhisselam i Faraon, Allahovih 9 čuda opomene i pouke Egipćanima, Dva primjera pouke |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref> Musa, ispričavši svome domaćinu šta se desilo i nakon što je domaćin vidio da je Musa dobar čovjek, odlučuje da ga unajmi pod određenim uslovima: {{Citat| *''"Ja želim da te oženim jednom od ove dvije kćeri moje" – reče on – "ali trebaš me osam godina služiti; a ako deset napuniš, biće dobra volja tvoja, a ja ne želim da te na to silim; ti ćeš vidjeti, ako Bog da, da sam dobar."'' ([[Kur'an]], [[El-Kasas]], 27)}} Nakon ugovorenog roka, koji je po iznosio 10 godina, Musa kreće sa svojom, tada već formiranom porodicom, krišom u Egipat. Na putu su se izgubili u jednoj noći i Kur'an navodi kako je Musa vidio vatru na jednoj strani brda, a kada je došao do svjetlosti iznenada je začuo glas: {{Citat| *''A kad dođe do vatre, neko ga zovnu s desne strane doline, iz stabla, u blagoslovljenom kraju: "O Musa, Ja sam – Allah, Gospodar svjetova!'' ([[Kur'an]], [[El-Kasas]], 30)}} === Musa postaje poslanik === Nakon prvog susreta i nakon što ga je prošao strah, Musa od Allaha dobija direktna uputstva i naređenja da ode Faraonu i pozove ga u monoteizam, te da se prestane nazivati "božanskom osobom" i da pusti Jevreje iz ropstva. Kur'an govori o tome da je Musa zamolio Allaha da sa njim pošalje i [[Harun]]a, njegovog brata, jer je Harun rječitiji od njega. Allah mu uslišava molbu i njih dvojica odlaze kod faraona sa poslaničkom misijom od Gospodara svjetova. === Faraonov odgovor === {{Citat| *''"A ko je Gospodar svjetova?" – upita faraon.'' *''"Gospodar nebesa i Zemlje i onoga što je između njih, ako vjerujete" – odgovori on.'' *''"Čujete li?" – reče onima oko sebe faraon.'' *''"Gospodar vaš i Gospodar vaših davnih predaka" – reče Musa.'' *''"Poslanik koji vam je poslan uistinu je lud" – reče faraon.'' *''"Gospodar istoka i zapada i onoga što je između njih, ako pameti imate" – reče Musa.'' *''A faraon reče: "Ako budeš kao boga nekog drugog osim mene priznavao, sigurno ću te u tamnicu baciti!"'' *''"Zar i onda kad ti budem očigledan dokaz donio?" – upita on.'' *''"Pa daj ga, ako istinu govoriš!" – reče faraon.'' ([[Kur'an]], [[Eš-Šu'ara']], 23–31)}} Nakon što je odbio Musaove zahtjeve ne vjerujući mu da je poslanik, Bog ga obavještava preko Musaa da će ga stavljati na razna iskušenja sve dok ne pusti Jevreje sa Musaom iz Egipta. Nakon kuge, najezde skakavaca koji su uništili usjeve, zagađenosti rijeke Nil od koje je zavisila egipatska ekonomija i svih ostalih raznih iskušenja kojima su bili pogođeni faraonovi ljudi, oni su napokon rekli: {{Citat| *''..."O Musa, moli se, u naše ime, Gospodaru svome – onako kako ti je On naredio: ako nas oslobodiš nevolje, mi ćemo zaista vjerovati i s tobom sinove Israilove, sigurno, poslati."'' ([[Kur'an]], [[El-A'raf]], 134)}} === Prelazak preko mora === Jevreji su pušteni iz Egipatskog ropstva, ali su ipak Faraonovi ljudi krenuli za njima. I kada su bili nadomak mora, Musau je naređeno da udari štapom po moru na šta se more razdvojilo na dva dijela. Jevreji su prošli preko, a kada su to htjeli učiniti i faraonovi ljudi, more se sručilo na njih i svi su se ugušili.<ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art330_0.html |title=Izlazak, Sinaj |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref> {{Citat| *''I Mi objavismo Musau: "Kreni noću s robovima Mojim, ali bićete gonjeni."'' *''I faraon posla po gradovima sakupljače:'' *''"Ovih je zaista malo'' *''i rasrdili su nas,'' *''a mi smo svi budni!"'' *''I Mi ih izvedosmo iz vrtova i rijeka,'' *''iz riznica i dvoraca divnih.'' *''Eto tako je bilo, i Mi dadosmo da to naslijede sinovi Israilovi.'' *''I oni ih, kad se sunce rađalo, sustigoše.'' *''pa kad jedni druge ugledaše, drugovi Musaovi povikaše: "Samo što nas nisu stigli!"'' *''"Neće!" – reče on – "Gospodar moj je sa mnom, On će mi put pokazati."'' *''I Mi objavismo Musau: "Udari štapom svojim po moru!" – i ono se rastavi i svaki bok njegov bijaše kao veliko brdo;'' *''i Mi onda tamo one druge približismo –'' *''a Musaa i sve one koji bijahu s njim spasismo –'' *''i one druge potopismo.'' ([[Kur'an]], [[Eš-Šu'ara']], 52–67)}} === Lutanje pustinjom i obećana zemlja === [[Datoteka:Exodus Map.jpg|desno|mini|200px|Rekonstrukcija putovanja Jevreja po pustinji nakon izlaska iz Egipta.]] {{Citat| *''a potlačenom narodu dadosmo u naslijeđe istočne i zapadne krajeve zemlje koju smo blagoslovili, i lijepo obećanje Gospodara tvoga sinovima Israilovim bilo je ispunjeno – zato što su trpjeli, a sa zemljom sravnismo ono što su faraon i narod njegov sagradili i ono što su podigli.'' *''I Mi sinove Israilove preko mora prevedosmo, pa oni naiđoše na narod koji se klanjao kumirima svojim. "O Musa" – rekoše – "napravi i ti nama boga kao što i oni imaju bogove!" – "Vi ste, uistinu, narod koji nema pameti!" – reče on.'' *''"Zaista će biti poništeno ono što ovi ispovijedaju i beskorisno će im biti ono što rade.'' *''Zar da vam, pored Allaha, tražim drugog boga, a On vas je iznad ostalog svijeta uzdigao?"'' *''I pošto smo vas Mi od faraonovih ljudi izbavili, koji su vas neizmjerno mučili: mušku djecu su vašu ubijali, a žensku vam u životu ostavljali, to je bilo teško iskušenje od Gospodara vašeg –'' *''Mi odredismo da čas susreta sa Musaom bude kad se napuni trideset noći, i dopunismo ih još sa deset, pa se vrijeme koje je odredio Gospodar njegov ispuni za četrdeset noći. A Musa je bio rekao bratu svome Harunu: "Zastupaj me u narodu mome, i red pravi i ne slijedi puteve onih koji su smutljivci!"'' *''I kad Nam Musa dođe u određeno vrijeme, i kada mu Gospodar njegov progovori, on reče: "Gospodaru moj, ukaži mi se da Te vidim!" – "Ne možeš Me vidjeti" – reče – "ali pogledaj u ono brdo, pa ako ono ostane na svome mjestu, vidjećeš Me!" I kad se Gospodar njegov onome brdu otkri, On ga sa zemljom sravni, a Musa se onesviješćen strovali. Čim se osvijesti, reče: "Hvaljen neka si! Kajem Ti se, ja sam vjernik prvi!"'' *''"O Musa" – reče On – "Ja sam tebe odlikovao nad ostalim svijetom poslanstvom Svojim i govorom Svojim. Ono što ti dajem uzmi i zahvalan budi!"'' *''I Mi mu na pločama napisasmo pouku za sve, i objašnjenje za svašta. "Primi ih svojski, a narodu svome zapovijedi da se pridržava onoga što je u njima ljepše!" A pokazaću vam i zemlju grješnika.'' *''Odvratiću od znamenja Mojih one koji se budu bez ikakva osnova na Zemlji oholili. I kakav god oni dokaz vide, neće ga vjerovati: ako vide Pravi put – neće ga kao put prihvatiti, a ako vide stranputicu – kao put će je prihvatiti. To zato što će dokaze Naše poricati i što će prema njima ravnodušni biti.'' *''A onima koji dokaze Naše ne budu priznavali i koji u susret na onome svijetu ne budu vjerovali, biće poništena djela njihova. Zar će biti drukčije kažnjeni nego kako su radili?'' *''I narod Musaov, poslije odlaska njegova, prihvati od nakita svoga kip teleta koje je rikalo. Zar nisu vidjeli da im ono ne govori i da ih Pravim putem ne vodi? Oni ga prihvatiše i prema sebi se ogriješiše.'' *''I pošto se poslije gorko pokajaše i uvidješe da su zabludjeli, oni rekoše: "Ako se Gospodar naš na nas ne sažali i ako nam ne oprosti, doista ćemo biti izgubljeni!"'' *''A kad se Musa srdit i žalostan narodu svome vrati, povika: "Kako ste tako ružno poslije odlaska moga postupili! Zašto ste požurili i o naređenje Gospodara svoga se oglušili?" – i ploče baci, i brata svoga za kosu dohvati i poče ga vući sebi. "O sine majke moje" – reče Harun – "narod nije nimalo do mene držao i umalo me nije ubio; nemoj da mi se svete dušmani i ne smatraj mene jednim od onih koji su se prema sebi ogriješili."'' *''"Gospodaru moj" – zamoli Musa – "oprosti meni i bratu mome i učini da budemo pod okriljem Tvoje milosti, Ti si od milostivih najmilostiviji!"'' *''One koji su tele prihvatili stići će kazna Gospodara njihova i poniženje još na ovome svijetu; tako Mi kažnjavamo one koji kuju laži.'' *''A onima koji hrđava djela rade, pa se poslije pokaju i vjernici postanu, Gospodar tvoj će, poslije toga, sigurno oprostiti i samilostan biti.'' *''I kad Musaa srdžba minu, on uze ploče na kojima je bilo ispisano uputstvo na Pravi put i milost za one koji se Gospodara svoga boje.'' *''I Musa odabra iz naroda svoga sedamdeset ljudi da u određeno vrijeme stanu pred Nas. A kad ih zadesi potres, on reče: "Gospodaru moj, da si htio, mogao si i njih i mene uništiti još prije. Zar da nas uništiš zbog onoga što su uradili bezumnici naši? To je samo iskušenje Tvoje kojim Ti, koga hoćeš, u zabludi ostavljaš, a kome hoćeš, na Pravi put ukazuješ; Ti si Gospodar naš, pa nam oprosti i smiluj nam se, jer Ti praštaš najviše;'' *''I dosudi nam milost na ovome svijetu, i na onome svijetu – mi se vraćamo Tebi!" – "Kaznom Svojom Ja kažnjavam koga hoću" – reče On – "a milost Moja obuhvaća sve; daću je onima koji se budu grijeha klonili i zekat davali, i onima koji u dokaze Naše budu vjerovali,'' *''onima koji će slijediti Poslanika, Vjerovjesnika, koji neće znati čitati ni pisati, kojeg oni kod sebe, u Tevratu i Indžilu, zapisana nalaze, koji će od njih tražiti da čine dobra djela, a od odvratnih odvraćati ih, koji će im lijepa jela dozvoliti, a ružna im zabraniti, koji će ih tereta i teškoća koje su oni imali osloboditi. Zato će oni koji budu u njega vjerovali, koji ga budu podržavali i pomagali i svjetlo po njemu poslano slijedili – postići ono što budu željeli.'' *''Reci: "O ljudi, ja sam svima vama Allahov poslanik, Njegova vlast je na nebesima i na Zemlji; nema drugog boga osim Njega, On život i smrt daje, i zato vjerujte u Allaha i poslanika Njegova, vjerovjesnika, koji ne zna čitati i pisati, koji vjeruje u Allaha i riječi Njegove; njega slijedite – da biste na Pravome putu bili!"'' ([[Kur'an]], [[El-A'raf]], 137–158)}} Nakon lutanja pustinjom i nomadskog života pod vodstvom Musaa, Bog Jevrejima preko Musaa obećava Svetu zemlju prema kojoj su krenuli.<ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art336_0.html |title=Mūsā, alejhisselam, i hazreti Hidr |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art334_0.html |title=Zavjet |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref> Musa ipak ne stiže sa Jevrejima jer ga smrt zatiče nadomak svete zemlje, 1406. godine prije nove ere. Ibn Kesir u svome djelu "Kazivanja o vjerovjesnicima" navodi da Musaa nakon njegove smrti nasljeđuje Jošu'a ibn Nun, njegov sluga. Pobjeđuje narod koji se nalazio u svetoj zemlji, te uvodi Jevreje u nju. Kada je Musa umro imao je 120 godina.<ref>{{cite book |title=Kazivanja o vjerovjesnicima |author=[[Ibn-Kesir]] |page=373}}</ref><ref>{{cite web |url=http://znaci.com/povijest/HadzIzlazak/art362_0.html |title=Na kraju puta, Ulazak u Svetu zemlju |work=znaci.com |access-date=24. 12. 2017}}</ref> {{Citat| *''I Musau i Harunu smo milost ukazali,'' *''pa i njih i narod njihov nevolje velike spasili'' *''i pomogli im da pobijede,'' *''i Knjigu im jasnu dali'' *''i obojicu na Pravi put uputili'' *''i u naraštajima kasnijim im spomen sačuvali:'' *''"Nek su u miru Musa i Harun!"'' *''Eto tako Mi nagrađujemo one koji dobra djela čine,'' *''a njih dvojica su, uistinu, bili robovi Naši, vjernici.'' ([[Kur'an]], [[Es-Saffat]], 114–122)}} === Zlatno tele === == Musa u Kur'anu == Poslanik Musa se u Kur'anu spominje na mnogo mjesta. Iako za razliku od nekih poslanika ([[Hud]], [[Ibrahim]], [[Junus]], [[Jusuf]], [[Muhammed]], [[Nuh]]) nijedna sura nije nazvana po njemu, veliki dijelovi sura govore o njemu i najčešće je spominjan, na ukupno 136 mjesta. == Također pogledajte == * [[Harun]] * [[Musa i Hidr]] * [[Poslanici u islamu]] == Literatura == * {{cite book |last=Yahya |first=Harun |date= |title=Musa a.s. |url=http://bs.harunyahya.com/ajax/downloadLinks/work/2421 |location= |publisher= |page= |isbn=9958-650-19-3 |access-date=21. 12. 2017 |archive-date=22. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922021749/http://bs.harunyahya.com/ajax/downloadLinks/work/2421 |url-status=dead }} * {{cite book |last=Yahya |first=Harun |date= |title=Vjerovjesnici kazuju |url=http://bs.harunyahya.com/ajax/downloadLinks/work/115682 |location= |publisher= |page= |isbn=978-975-8718-80-1 |access-date=21. 12. 2017 |archive-date=22. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922112935/http://bs.harunyahya.com/ajax/downloadLinks/work/115682 |url-status=dead }} * [[Ibn-Kesir]] - Kazivanja o vjerovjesnicima == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * {{commonscat-inline|Moses}} {{Ličnosti i imena u Kur'anu}} {{Poslanici u islamu |stanje=expanded}} [[Kategorija:Vjerovjesnici i poslanici]] [[Kategorija:Najodabraniji poslanici]] 0wghfi3puqwygczecr0bb1rd516hkk9 0 38219 3932108 3729406 2026-09-29T10:03:23Z Ptica soko 178686 3932108 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hexahedron.svg|thumb|Kocka, [[:Datoteka:Hexahedron.gif|kliknite ovdje]] za rotiranje modela.]] [[Datoteka:Platonic Solids Stereo 2 - Cube.gif|mini|desno|200px|Struktura kocke u stereo projekciji.]] [[Datoteka:Cubo desarrollo.gif|thumb|Razvoj kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.stl|thumb|3D model kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.gif|mini|desno|200px|Rotirajića kocka]] '''Kocka''' je jedno od pet [[Platonova tijela|Platonovih tijela]]. Pripada [[paralelepiped]]ima, to je pravilna četverostrana [[prizma]], koja se sastoji od šest [[Podudarnost (geometrija)|kongruentnih]] [[kvadrat]]a, kao njenih stranica, 12 jednako dugih ivica i osam vrhova u kojima se spajaju tri stranice. Gledano iz ugla, to je šestougao i njegova mreža se obično prikazuje kao krst.<ref>{{cite web | url=https://www.math-only-math.com/nets-of-solids.html | title=Nets of a Solids &#124; Geometry &#124;Nets of a Cube &#124;Nets of a Cone & Cylinder|language=en}}</ref> ==Uopšteno == Kocka ''K'' u [[Vektorski prostor|prostor]] ''Rⁿ'' može se definisati jednom tačkom ''A = (a₁, ..., a_n)'' od ''Rⁿ'', rub kocke dužina ''a'', kao i sa ''n'' [[vektor]]a ''v₁, ..., v_n'' koje čine jednu pozitivno orijentisanu [[ortonormalnu bazu]] ''Rⁿ''. Recimo da je svaka ivica kocke ''K'' [[paralelna (geometrija)|paralelna]] sa tačno jednim različitim vektorom te baze, i da je tačka ''A'' predstavlja ishodište koordinatnog sistema koji je izgrađen ovim vektorima. Svaka tačka ''X = (x₁, ..., x_n)'' kocke ''K'' može zatim biti predstavljen na sljedeći način: <math>X:A+ \sum_{k=1}^na_k*v_k, a_k\in [ 0, a ]</math> Ako se vektori ''v₁, ..., v_n'' uzmu kao vektori koji čine [[bazu (linearna algebra )#Kanonska baza|kanonska baza]] ''Rⁿ'', dobijamo: :<math>X: \{ x_i \in [a_i,a_i + a], \; i = 1, ..., n \}</math> == Formule == ako je ''a'' - dužina ivice * Zapremina '''V=a³''' * Površina '''P = 6a²''' * Manja dijagonala <math>d=a\sqrt{2}</math> * Veća dijagonala '''D =''' <math>a\sqrt{3}</math> * Poluprečnik upisane sfere <math>r_u=\frac{a}{2}</math> * Poluprečnik opisane sfere <math>r_o=\frac{D}{2} = a\frac{\sqrt{3}}{2} </math> == Svojstva == * Kocka ima 12 ivica, 6 strana i 8 vrhova. * Sve strane kocke su oblikovane kao kvadrat, stoga su dužina, širina i visina iste. * Uglovi između bilo koje dvije strane ili površine su 90° * Suprotne ravni ili strane u kocki su paralelne jedna drugoj. * Suprotne ivice u kocki su paralelne jedna drugoj. * Svaka stranica kocke se spaja s četiri druge stranice. * Svaki od vrhova u kocki spaja se sa tri strane i tri ivice.<ref>{{Cite web|url=https://www.cuemath.com/measurement/cube/|title=Cube - Shape, Definition, Net, Examples, Formulas|website=Cuemath|language=en|access-date=2025-06-23}}</ref> == Jedinična kocka a=1 == [[Datoteka:Cube coords.png|mini]] Kocka sa dužinom ivice <math> a= 1</math> naziva se jedinična kocka. Ako je centrirana u koordinatnom početku<math>(0,0,0) </math>,, njeni vrhovi imaju koordinate <math> (\pm\frac{1}{2}, \pm\frac{1}{2}, \pm\frac{1}{2})</math> Za jediničnu kocku važi:<ref>{{Cite web |last=Weisstein, Eric W |date= |title=Cube |url=https://web.archive.org/web/20151210064759/http://mathworld.wolfram.com/Cube.html |access-date=29.09.2026. |website=wolfram Mathworld}}</ref> poluprečnik upisane sfere <math> r =\frac{1}{2}= 0,5</math>(udaljenost od centra do središta bilo koje strane). Poluprečnik srednje sfere <math>\rho = \frac{\sqrt{2}}{2}</math> (udaljenost od centra do središta bilo koje ivice). poluprečnik opisani sfere <math>R =\frac{\sqrt{3}}{2}</math> (udaljenost od centra do bilo kojeg vrha). Dualni poliedar jedinične kocke je pravilan oktaedar čija dužina ivice iznosi <math> \frac{\sqrt{2}}{2}</math> (ukoliko su mu vrhovi u centrima strana kocke). === Poprečni presjeci jedinične kocke ravni koja prolazi kroz centar === Kada ravan siječe jediničnu kocku (centriranu u koordinatnom početku), oblik i metrička svojstva presjeka zavise od jednačine ravni:<ref>{{Cite web |last=Weisstein, Eric W |date= |title=Cube |url=https://web.archive.org/web/20151210064759/http://mathworld.wolfram.com/Cube.html |access-date=29.09.2026. |website=Wolfram Mathworld}}</ref> {| class="wikitable" |+ !Ravni siječenja !Oblik strane !Dužina ivica !Površina !Zapremina dijeloova |- | <math>z=0</math> |[[kvadrat]] |1 |1 |<math>\frac{1}{2}, \frac{1}{2}</math> |- | <math> x+ z=0</math> |[[pravougaonik]] |<math>1,\sqrt{2}\approx 1,414</math> |<math>\sqrt{2}</math>(Maksimalna površina) |<math>\frac{1}{2}, \frac{1}{2}</math> |- |x+y+z=0 |šestougao ( heksagon) |<math>1 \sqrt{2}/2</math> |<math>\frac{3}{4}\sqrt{3}\approx 1,299</math> | colspan="undefined" |<math>\frac{1}{2}, \frac{1}{2}</math> |} === Karakteristike specifičnih presjeka: === '''Maksimalna površina presjeka''' iznosi <math>\sqrt{2}</math>. Dobija se siječenjem kocke ravni koja prolazi kroz dvije naspramne ivice i dvije naspramne dijagonale strana (npr. ravan<math>x+z=0</math>). '''Pravilan šestougao''' se dobija kada ravan prolazi kroz središta šest ivica kocke (ravan <math>x+y+z=0</math>). Postoje četiri takve ose (prostorne dijagonale kocke) oko kojih se mogu dobiti ovakvi šestougaoni presjeci. Vrhovi ovog upisanog šestougla za jediničnu kocku su: <math>(0,-\frac{1}{2},-\frac{1}{2}),(\frac{1}{2},0,-\frac{1}{2}),(\frac{1}{2},\frac{1}{2},0),(0,\frac{1}{2},\frac{1}{2}),(-\frac{1}{2},0,\frac{1}{2}),(-\frac{1}{2},-\frac{1}{2},0)</math> Ovaj šestougaoni oblik se jasno vidi kada se kocka posmatra ortogonalno duž pravca njene glavne prostorne dijagonale. === Pregled po dimenzijama === zavisnosti od broja dimenzija<math>( n)</math>, jedinična hiperkocka poprima različite oblike i dužine dijagonala: {| class="wikitable" |+ Tekst opisa |- ! Dimenzija (n) !! Naziv objekta !! Dužina najduže dijagonale |- | <math> n=1</math> || Jedinična duž (interval) || <math>\sqrt{1} =1</math> |- | <math> n=2</math> || Jedinični kvadrat|| <math>\sqrt{2} \approx 1.414</math> |- | <math> n=3</math> || Jedinična kocka || <math>\sqrt{3} \approx 1.732</math>> |- | <math> n=4</math> || Jedinični teserakt (hiperkocka) || <math>\sqrt{4}= 2</math> |- | <math> n </math> || n-dimenzionalna hiperkocka|| <math>\sqrt{ n}</math> |} == Reference == {{Refspisak}} {{Commonscat|Cubes}} [[Kategorija:Kocke| ]] [[Kategorija:Pravilni poliedri]] [[Kategorija:Prizmatoidni poliedri]] [[Kategorija:Zapremina]] [[Kategorija:Zonoedri]] [[Kategorija:Elementarni oblici]] [[Kategorija:Platonova tijela]] o9p9goqxjhmcsvvwyz1ydgpxgqh300k 3932109 3932108 2026-09-29T10:08:48Z Ptica soko 178686 3932109 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hexahedron.svg|thumb|Kocka, [[:Datoteka:Hexahedron.gif|kliknite ovdje]] za rotiranje modela.]] [[Datoteka:Platonic Solids Stereo 2 - Cube.gif|mini|desno|200px|Struktura kocke u stereo projekciji.]] [[Datoteka:Cubo desarrollo.gif|thumb|Razvoj kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.stl|thumb|3D model kocke]] [[Datoteka:Hexahedron.gif|mini|desno|200px|Rotirajića kocka]] '''Kocka''' je jedno od pet [[Platonova tijela|Platonovih tijela]]. Pripada [[paralelepiped]]ima, to je pravilna četverostrana [[prizma]], koja se sastoji od šest [[Podudarnost (geometrija)|kongruentnih]] [[kvadrat]]a, kao njenih stranica, 12 jednako dugih ivica i osam vrhova u kojima se spajaju tri stranice. Gledano iz ugla, to je šestougao i njegova mreža se obično prikazuje kao krst.<ref>{{cite web | url=https://www.math-only-math.com/nets-of-solids.html | title=Nets of a Solids &#124; Geometry &#124;Nets of a Cube &#124;Nets of a Cone & Cylinder|language=en}}</ref> ==Uopšteno == Kocka ''K'' u [[Vektorski prostor|prostor]] ''Rⁿ'' može se definisati jednom tačkom ''A = (a₁, ..., a_n)'' od ''Rⁿ'', rub kocke dužina ''a'', kao i sa ''n'' [[vektor]]a ''v₁, ..., v_n'' koje čine jednu pozitivno orijentisanu [[ortonormalnu bazu]] ''Rⁿ''. Recimo da je svaka ivica kocke ''K'' [[paralelna (geometrija)|paralelna]] sa tačno jednim različitim vektorom te baze, i da je tačka ''A'' predstavlja ishodište koordinatnog sistema koji je izgrađen ovim vektorima. Svaka tačka ''X = (x₁, ..., x_n)'' kocke ''K'' može zatim biti predstavljen na sljedeći način: <math>X:A+ \sum_{k=1}^na_k*v_k, a_k\in [ 0, a ]</math> Ako se vektori ''v₁, ..., v_n'' uzmu kao vektori koji čine [[bazu (linearna algebra )#Kanonska baza|kanonska baza]] ''Rⁿ'', dobijamo: :<math>X: \{ x_i \in [a_i,a_i + a], \; i = 1, ..., n \}</math> == Formule == ako je ''a'' - dužina ivice * Zapremina '''V=a³''' * Površina '''P = 6a²''' * Manja dijagonala <math>d=a\sqrt{2}</math> * Veća dijagonala '''D =''' <math>a\sqrt{3}</math> * Poluprečnik upisane sfere <math>r_u=\frac{a}{2}</math> * Poluprečnik opisane sfere <math>r_o=\frac{D}{2} = a\frac{\sqrt{3}}{2} </math> == Svojstva == * Kocka ima 12 ivica, 6 strana i 8 vrhova. * Sve strane kocke su oblikovane kao kvadrat, stoga su dužina, širina i visina iste. * Uglovi između bilo koje dvije strane ili površine su 90° * Suprotne ravni ili strane u kocki su paralelne jedna drugoj. * Suprotne ivice u kocki su paralelne jedna drugoj. * Svaka stranica kocke se spaja s četiri druge stranice. * Svaki od vrhova u kocki spaja se sa tri strane i tri ivice.<ref>{{Cite web|url=https://www.cuemath.com/measurement/cube/|title=Cube - Shape, Definition, Net, Examples, Formulas|website=Cuemath|language=en|access-date=2025-06-23}}</ref> {{Refspisak}} {{Commonscat|Cubes}} [[Kategorija:Kocke| ]] [[Kategorija:Pravilni poliedri]] [[Kategorija:Prizmatoidni poliedri]] [[Kategorija:Zapremina]] [[Kategorija:Zonoedri]] [[Kategorija:Elementarni oblici]] [[Kategorija:Platonova tijela]] d73bhydm9jn7a3b6qcrjpp5sajz0a3i 0 39090 3932087 3054877 2026-09-29T03:34:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932087 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija ESC-pjesma | pjesma = {{ZD|BiH}} "Rijeka bez imena" | slika = ESC_2007_Bosnia_and_Herzegovina_-_Maria_Sestic_-_Rijeka_bez_imena.jpg | opis = | godina = 2007 | zemlja = Bosna i Hercegovina | izvođač = [[Marija Šestić]] | jezik = bosanski | jezici = | kompozitor = [[Aleksandra Milutinović]]<br />[[Goran Kovačić]] | tekstopisac = Aleksandra Milutinović | dirigent = | rezultat = 11. | bodovi = 106 | rezultat_u_polufinalu = | bodovi_u_polufinalu = | prethodna = Lejla | prethodna_godina = 2006 | prethodna_link = Lejla (Hari Mata Hari) | sljedeća = Pokušaj | sljedeća_godina = 2008 | sljedeća_link = Pokušaj }} "'''Rijeka bez imena'''" je pjesma koja je predstavljala [[Bosna i Hercegovina|Bosnu i Hercegovinu]] na [[Eurosong 2007.|Eurosongu 2007]], a izvodi je [[Marija Šestić]]. Tekst je napisala Aleksandra Milutinović, a muziku je komponovao Goran Kovačić. Pjesma se na [[Engleski jezik|engleskom]] zove "Never Wake Me Up". == Vanjski linkovi == *[https://web.archive.org/web/20070328184111/http://www.bhrt.ba/bheurosong07/v03/ Službena web stranica BH Eurosonga] *[https://web.archive.org/web/20241228081955/http://www.bhrt.ba/bheurosong07/v03/dokumenti/Marija_Sesti%C4%87-Rijeka_bez_imena.mp3 Download pjesme] *[http://www.youtube.com/watch?v=MIwnJbUXjo0 Oficijelni video clip na YouTube] {{Bosna i Hercegovina na Eurosongu}} {{Eurovizijske pjesme|Bosanskohercegovačke|2007}} bu7pz6h1l4yds52dmypl1bmsxyyfd77 0 46701 3932048 3199561 2026-09-28T18:04:01Z Amherst99 17984 3932048 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} '''Pucačina u prvom licu''' ({{Jez-en|first-person shooter}}, skraćeno FPS) jest vrsta [[računarska igra|računarske igre]] u kojoj igrač sve posmatra iz perspektive glavnog lika, tj. "kroz njegove oči". Tokom cijele svoje historije ovaj žanr je bio iznimno popularan i profitabilan u industriji računarskih igara. Glavne osobine koje krase ovu vrstu igara su dobra grafika,zvuk i igrivost. Brzog su [[adrenalin]]skog tempa i često su nasilne. Upravo zbog ovoga na čestoj su meti kritike jer [[psiholog|psiholozi]] smatraju da u mladima bude nasilne emocije koje su u par navrata završile tragičnim posljedicama kao što su pucnjave u srednjim školama u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]]. Gotovo sve igre ove vrste su orijentirane i [[multiplayer]] načinu igranja. Pioniri ovog žanra su bili [[id Software]]-ovi [[Wolfenstein 3D]] i [[Doom]] za koje se danas smatra da su zapravo i započeli svu ovu franšizu. <br /> {{Commonscat|First-person shooter screenshots}} [[Kategorija:Videoigre]] jupexqsg8fny0x2mqha28jlnnrthtda 0 64672 3932088 3605232 2026-09-29T03:39:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932088 wikitext text/x-wiki '''Rikecije''' su nepokretne, anaerobne, Gram negativne, asporogene intraćelijski smještene bakterije.<ref>{{Citation|edition=4th|title=Rickettsiae|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7624/|publisher=University of Texas Medical Branch at Galveston|date=1996|access-date=23. 8. 2023|isbn=978-0-9631172-1-2|first=David H.|last=Walker}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://plantlet.org/rickettsia-the-disease-causing-bacteria-part-1/|title=Rickettsia: The Disease Causing Bacteria (Part-1)|last=Shompa|first=Khaleda Akter|date=11. 8. 2019|website=Plantlet|language=en-US|access-date=23. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823100337/https://plantlet.org/rickettsia-the-disease-causing-bacteria-part-1/|archive-date=23. 8. 2023|url-status=dead}}</ref> Razmnožavaju se dvojnom diobom. Nakon uboda zaraženog člankonošca rikecije ulaze u endotelne ćelije malih krvnih žila te žile propadaju. Do oštećenja dolazi i na žilama mozga, srca i drugih organa. Najčešće bolesti s epidemični pjegavi tifus i pjegava groznica. Primjeri su [[krpelji]], štakorske buhe, pretene uši. [[File:Rickettsia rickettsii.jpg|thumb|''Rickettsia rickettsii'']] {{Commonscat|Rickettsia}} == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Mikrobiologija]] [[Kategorija:Paraziti]] iva9eb79tdreyd4zlo25vyuu29sdqg2 10 66346 3932119 3790104 2026-09-29T11:27:46Z Z1KA 87045 3932119 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Države Okeanije | naslov = [[Spisak suverenih država i zavisnih teritorija u Okeaniji|Države i teritorije]] [[Okeanija|Okeanije]] | slika = [[Datoteka:Oceania (orthographic projection).svg|150px|desno|Položaj Okeanije]] | podaciklasa = hlist | ispodklasa = hlist | grupa1 = [[Suverena država|Suverene države]] | podaci1 = {{Navkutija podgrupa | grupa1 = Potpuno | podaci1 = * [[Australija]] * [[Fidži]] * [[Kiribati]] * [[Maršalska Ostrva]] * [[Nauru]] * [[Novi Zeland]] * [[Palau]] * [[Papua Nova Gvineja]] * [[Samoa]] * [[Savezne Države Mikronezije]] * [[Solomonska Ostrva]] * [[Tonga]] * [[Tuvalu]] * [[Vanuatu]] | grupa2 = Djelimično | podaci2 = * [[Čile]] ** [[Uskršnje ostrvo]] ** [[Ostrva Juan Fernández]] * [[Ekvador]] ** [[Galapagoska ostrva]] * [[Indonezija]] ** [[Gornja Papua]] ** [[Jugozapadna Papua]] ** [[Južna Papua]] ** [[Papua (provincija)|Papua]] ** [[Srednja Papua]] ** [[Zapadna Papua (provincija)|Zapadna Papua]] * [[Sjedinjene Američke Države]] ** [[Havaji]] ** [[Atol Palmyra]] }} | grupa2 = [[Pridružena država|Pridružene države]] | podaci2 = * [[Cookova Ostrva]] * [[Niue]] | grupa3 = [[Zavisna teritorija|Zavisne]] i ostale [[Teritorija|teritorije]] | podaci3 = {{Navkutija|dijete | grupa1 = [[Australija]] | podaci1 = * [[Božićno ostrvo]] * [[Kokosova ostrva]] * [[Ostrvo Heard i arhipelag McDonald]] * [[Ostrvo Norfolk]] * [[Ostrva Ashmore i Cartier]] * [[Ostrva Koralnog mora]] * [[Teritorija Jervis Bay]] | grupa2 = [[Francuska]] | podaci2 = * [[Francuska Polinezija]] * [[Nova Kaledonija]] * [[Ostrvo Clipperton]] * [[Wallis i Futuna]] | grupa3 = [[Novi Zeland]] | podaci3 = * [[Tokelau]] | grupa4 = [[Papua Nova Gvineja]] | podaci4 = * [[Autonomna regija Bougainville]] | grupa5 = [[Sjedinjene Američke Države]] | podaci5 = * [[Američka Samoa]] * [[Atol Johnston]] * [[Atol Midway]] * [[Greben Kingman]] * [[Guam]] * [[Havaji]] * [[Ostrvo Baker]] * [[Ostrvo Howland]] * [[Ostrvo Jarvis]] * [[Ostrvo Wake]] * [[Sjeverna Marijanska ostrva]] | grupa6 = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | podaci6 = [[Pitcairn]] }} | ispod = * [[Britanske prekomorske teritorije]] * [[Francuske prekomorske teritorije]] ** [[Prekomorski kolektivitet]] ** [[Francuska Polinezija|Prekomorska država]] * [[Kraljevstvo Novi Zeland]] ** [[Politički status Cookovih Ostrva i Niuea]] * [[Savezne države i teritorije Australije]] ** [[Australske teritorije u Indijskom okeanu]] * [[Teritorije Sjedinjenih Američkih Država]] ** [[Commonwealth (Sjedinjene Američke Države)|Commonwealth (SAD)]] ** [[Ostrvske teritorije Sjedinjenih Američkih Država|Ostrvske teritorije]] ** [[Mala vanjska ostrva Sjedinjenih Američkih Država|Mala vanjska ostrva]] }} <noinclude> [[Kategorija:Navigacijski šabloni|Države Okeanije]] </noinclude> rvqz2kjcp85vb9nvux7qa04qt0okx7v 0 88472 3932032 3835426 2026-09-28T14:56:06Z ~2026-52018-65 186232 /* */ dodao sam tko je najpoznatiji vođa 3932032 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Illyrians (English).svg|mini|desno|Ilirija i plemena Ilira.]] [[File:Tribes in Ancient Thrace (English).png|mini|desno|Plemena sjeverno od antičke Grčke (Makedonija i Epir) na čijoj teritoriji je početkom IV stoljeća pne osnovano Ilirsko kraljevstvo<ref name="PapazogluD">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/89882458/Godišnjak-Centra-za-balkanološka-ispitivanja-Akademije-nauka-i-umjetnosti-BiH-knjiga-5-1967 |title= Faluna Papazoglu - Poreklo i razvoj ilirske države |work= ANUBiH - KNJIGA XXX , CENTAR ZA BALKANOLOŠKA ISPITIVANJA Knjiga l. SARAJEVO, 1969 |access-date= 9. 2. 2016 |archive-date= 14. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200714004000/https://www.scribd.com/document/89882458/Godi%C5%A1njak-Centra-za-balkanolo%C5%A1ka-ispitivanja-Akademije-nauka-i-umjetnosti-BiH-knjiga-5-1967 |url-status= dead }}</ref>]] '''Ilirija''' ([[grčki jezik|gr]]: Ἰλλυρία; [[latinski jezik|lat]]: Illyria) je naziv [[historija|historijskog]] [[geografija|geografskog]] područja koje su u [[Antika|antičko doba]] naseljavala brojna plemena [[Iliri|Ilira]]. Ilirska plemena imala su zajednički jezik i obitavala su na području koje približno korespondira sa teritorijom bivše [[SFRJ|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] i dijela današnje [[Albanija|Republike Albanije]]. Prema [[grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], postojao je junak Ilirijus, sin Kadma i Harmonije, koji je zavladao cijelom Ilirijom i legenda dalje kaže da je on predak svih Ilira. Iliri su se doselili na područje zapadnog [[Balkan]]a u X stoljeću p. n. e., dakle, na prelazu iz [[bronzano doba|bronzanog]] u [[željezno doba]]. U periodu od slijedećih oko hiljadu godina, Iliri su zauzeli teritorije do [[Sava|Save]], [[Dunav]]a i [[Morava|Morave]]. Iliri su bili i hrabri i vješti ratnici, a njihova plemena su bila brojna (pogledati spisak u okviru članka [[Iliri]]). [[Veneti]], [[Karni]], [[Histri]] i [[Liburni]] su živjeli u područjima na istočnoj obali [[Jadran]]skog mora, a jezik kojim su govorili bio je nešto drugačiji od onog kojim su govorili ostali Iliri. Ilirsko pleme [[Dalmati]], od kojeg je i današnje geografsko područje [[Dalmacija]] dobilo svoje ime, naseljavali su veći dio današnje zapadne [[BiH|Bosne i Hercegovine]]. Drugo pleme, [[Skordisci]], zapravo miješana ilirsko-keltska grupa, naseljavali su područje današnje sjeveroistočne Bosne i Hercegovine. [[Dardanci]], [[Labeati]], [[Ardijejci]] i [[Taulanti]] su naseljavali područja oko [[Skadarsko jezero|Skadarskog jezera]] (južna [[Crna Gora]] i sjeverna [[Albanija]] do [[Ohridsko jezero|Ohridskog]] i [[Prespansko jezero|Prespanskog jezera]] ([[Makedonija]]). Pripadnici ilirskih plemena su se bavili uzgojem stoke (pretežno ovce, svinje i koze) lovom, rudarstvom ([[željezo]], [[srebro]], [[zlato]]), raznim zanatima, plovidbom i naravno, ratovanjem. U ravnicama oko rijeka Save i Dunava i njihovih pritoka bilo je i drugih miješanih ilirsko-[[kelti|keltskih]] grupa kao što su [[Latobici]] i [[Varciani]]. Historičarima je zapravo uvijek bilo teško odrediti granice Ilirije jer ilirska plemena nisu bila ujedinjena pod jednim kraljevstvom; tek nakon što je njihove prostore osvojio Rim moglo se govoriti o nekim preciznijim granicama, ali ih je Rim ipak odredio prema sopsvenim potrebama. Ilirija je u vrijeme vladavine Rima jedno vrijeme bila provincija [[Ilirikum]], a kasnije je podijeljena na dva dijela: Dalmaciju i [[Panonija|Panoniju]]. Njihov najpoznatiji vođa zvao se Erikes Kaligres. ==Geografija== Ilirija se protezala približno od [[Slovenija|slovenskih]] [[Alpi|Alpa]] na sjeveru do sjeverne [[Grčka|Grčke]] na jugu i od ostrva u [[Jadran]]skom moru na zapadu do ravnica Panonije i [[Karpati|Karpata]] na istoku. Ovo geografsko područje je veoma raznoliko u pogledu [[reljef]]a, [[klima|klime]], flore i faune. U centralnom dijelu Ilirije reljef je brdsko-planinski sa [[Dinaridi]]ma koji se protežu u pravcu sjeverozapad - jugoistok, na sjeveroistoku je velika ravnica - Panonska nizija a na zapadu je veoma razuđena obala Jadranskog mora s brojnim ostrvima, zaljevima i uvalama. Klima je [[mediteran]]ska na obali i priobalju i umjereno-kontinentalna do kontinentalna u zaleđu. Područje je bogato riječnim tokovima sa rijekama koje čine uglavnom crnomorski sliv (Sava, [[Bosna (rijeka)|Bosna]], [[Drina]], Dunav, [[Morava]]) i nekolicina rijeka jadranskog sliva ([[Krka]], [[Cetina]], [[Neretva]], [[Bojana (rijeka)|Bojana]], [[Drim]]). Priroda je bila izdašna u Iliriji i dala joj veliko rudno bogatstvo; željeznu rudu, srebro i zlato, između ostalog. ==Kraljevi i kraljice, ratovi== ===Uvod=== Iliri pripadaju grupi naroda koji su već u [[1. milenij|I milenijumu]] nove ere imali elemente državnog uređenja, naročito plemena u južnom dijelu Ilirije. Zahvaljući blizini Grčke i njihovih [[kolonija]], Iliri su bili u poziciji da uče i usvoje [[kultura|kulturu]] i elemente društvene organizacije direktno iz “kolijevke savremenog društva”. Napustivši plemensku organizaciju, Iliri su uspostavili [[monarhija|kraljevstvo]].<ref name="Imamović">{{Cite web |url= http://illyriancommunities.illyria.net/ |title= Enver Imamovic - On elements of political organization of illyrian communities |work= 'Prilozi', 30, Sarajevo, 2001., pages. 25-41|access-date= 9. 2. 2016}}</ref> Kao važna osnova za takav korak naprijed poslužila im je dobra [[privreda]] i vojna moć. U svom prodoru na Balkan, [[Rimljani]] su se među prvim susreli sa [[Ardijejcima]], koji su već tada bili organizovani u jednu od prvih ilirskih država. Zahvaljujući rimskim piscima i historičarima danas možda upravo najviše i znamo baš o Ardijejcima. ===Kraljevi=== '''[[Bardilis]]''' je bio ilirski kralj koji je vladao od 385. do 358. godine p. n. e. i osnivač je istoimene dinastije.<ref name="PapazogluD"/> Ilirsko je kraljevstvo pod Bardilisom bilo važan centar moći u IV stoljeću p. n. e. Bardilis je imao skromno porijeklo, naime, rođen je u porodici proizvođača ćumura. Pripadao je plemenu Dardanaca i bio njihov kralj. O Bardilisu se zna da je osvojao makedonske zemlje, i da je bio saveznik Dinozijusa, [[tiranin]]a iz Sirakuze.<ref name="Makedonijaa">{{Cite web |url= https://books.google.it/books?id=qpb3JdwuDQIC&printsec=frontcover&dq#v=onepage&q&f=fals |title= N.G.L. Hammond, F.W Wallbank - A HISTORY OF MACEDONIA |work= Oxford university press, 2001|access-date= 9. 2. 2016}}</ref> Makedonski kralj Perdikas ubijen je u naletu Ilira 359. godine p. n. e. a [[Filip II Makedonski]], otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], je uzvratio godinu dana kasnije potisnuvši Ilire do [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]] a iste, 358. godine p. n. e., Bardilis je ubijen nakon što je Filip odbio njegovu mirovnu ponudu. [[Polibije]], grčki historičar, također pominje Bardilisa pod nazivom "Βάρδυλλις ο των Ίλλυριων" - Bardilis iz Ilirije a [[Ciceron]] ga zove "Bardullis Illyrius". Pod Aleksandrom Velikim, 355. godine p. n. e. ilirska plemena učestvovali su u pohodu na [[Perzija|Perziju]]. Nakon Aleksandrove smrti 323. godine p. n. e., Iliri su se oslobodili i kralj '''[[Glaukijas]]''' je otjerao Grke iz [[Drač]]a u Albaniji..<ref name="Popović">{{Cite web |url= http://www.1stmuse.com/frames/ |title= John J. Popovic – Alexander III the Great of Macedon |work= PROJECT by John J. Popovic |access-date= 9. 2. 2016}}</ref><ref>[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Illyria 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 14 Ilirija Britanska enciklopedija]</ref> Krajem III stoljeća p. n. e. ilirsko kraljevstvo je imalo prijestonicu kod [[Skadar|Skadra]] i kontroliralo dio današnje sjeverne Albanije, Crne Gore i [[Hercegovina|Hercegovine]]. U III vijeku p. n. e. Iliri su imali kralja '''[[Agron (kralj)|Agrona]]''' (250-230. p. n. e.). Agron je bio sposoban vladar kojije uspio ujediniti nekoiko ilirskih plemena i slomiti otpor plemenskih vođa koji su se protivili ideji stvaranja zajedničke ilirske države. Ilirsko kraljevstvo pod Agronom je u to vrijeme bilo najsnažnije na Balkanu.<ref name="Zippel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/142186107/Zippel-G-1877-Die-Romische-Herrschaft-in-Illyrien |title= Zippel G. 1877. Die Römische Herrschaft in Illyrien |work= Lajpcig, 1877 |access-date= 9. 2. 2018}}</ref> ===Kraljica=== Nakon smrti Agrona, nova ilirska kraljica postala je '''[[Teuta]]''', Agronova druga žena. Teuta je vladala umjesto Agronovog maloljetnog sina [[Pineus]]a.<ref name="Zippel"/> Nažalost, Teuta nije uspjela nastaviti Agronovu uspješnu vladavinu; ilirske starješine otkazivale su joj poslušnost i potkopavale njenu vlast. Situaciju je pogoršao sukob sa Rimom zbog ilirskog piratstva po Jadranu. (Iliri, odnosno naročito pleme Liburni, bili su vješti moreplovci i konstruktori brodova. Po njima je nazvana i brza i okretna brodica [[liburna]]. Rimljani su rado učili, pa i od svojih neprijatelja, te su tako usvojili i gradnju liburni.) Mnogo moćniji Rim ipak je porazio Ilire uništivši njihova naselja u dolini rijeke Neretve i prisilio Teutu na povlačenje u Rhizon, ([[Risan]] u Boki Kotorskoj) pri tome uzevši veći dio teritorije ilirskih zemalja a ostavivši Teuti tek uzan obalni pojas od današnjeg [[Dubrovnik]]a do ušća rijeke [[Drim]] u Jadran. Ostale ilirske teritorije date su rimskom vazalu [[Demetrije Hvarski|Demetriju Hvaraninu]], nekadašnjem Teutinom vojskovođi.<ref name="MesihOrbis">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/258173235/ |title= Salmedin-Mesihovic-ORBIS-ROMANVS-Udzbenik za historiju klasicne rimske civilizacije -Prvi ilirski rat, s.346 - Drugi ilirski rat, s. 350 |work= 30, Sarajevo, 2015. |access-date= 9. 2. 2018}}</ref> ===Posljednji kralj=== Oko 180. godine p. n. e. [[Dalmati]] proglašavaju nezavisnost od ilirskog kralja [[Gencije|Gencija]]. On zadržava Skadar kao svoj glavni grad. Rimljani su ga tu porazili 168. godine p. n. e., zarobili ga i odveli u Rim 165. godine p. n. e. kao posljednjeg ilirskog kralja. Rim je tada uspostavio vlast na četiri vazalne teritorije u Iliriji a kasnije je cijelo područje postalo jedna provincija sa centrom u Skadru. Rimljani su u svojoj [[Oktavijanovi ilirski ratovi|ekspanziji na Balkanu]] osnovali svoju provinciju [[Ilirikum]] i prodirali sve dalje u unutrašnjost ali Iliri se nisu lako mirili sa dominacijom Rima. U odsudnom ratu između Ilira i Rima koji je trajao od 6. do 9. godine udružena dalmatinsko-panonska plemena pod [[Baton]]om, vođom [[Dezitijati|Dezidijata]], i Batonom i Pinesom, vođama Breuka, su natjerali rimljane na sukob koji će rimski historičar Suetonijus opisati kao najteži od [[Punski ratovi|Punskih ratova]]. Rim je morao angažovati ne manje od 15 [[legija]] sa pomoćnim trupama i saveznicima iz [[Trakija|Trakije]]; ukupno oko 200.000 vojnika. Težak gerilski rat vođen je u bosanskim planinama i južnoj Panoniji. Rimljanima je trebalo tri godine da uguše ilirski [[Batonov ustanak|ustanak]] čiji su povod bili preveliki porezi i prisilno regrutiranje Ilira u borbu protiv [[germani|germanskog]] plemena [[Markomani|Markomana]]. Nakon ovog rata, provincija Ilirikum je 10. godine podijeljena na [[Panonija|Panoniju]] i [[Dalmacija (rimska provincija)|Dalmaciju]].<ref>Bojanovski, 1988</ref> Nešto kasnije, za vrijeme [[bizant]]ijske vladavine, Ilirija je pretrpjela pljačkaške upade [[Barbari|barbara]] sa sjevera i istoka ([[Goti|Vizigoti]], [[Huni]], [[Ostrogoti]]). Nedugo zatim, na Balkan dolaze [[Slaveni]] koji u periodu od 6-8 stoljeća naseljavaju ilirske zemlje asimilirajući njihova preostala plemena na teritorijama današnjih država: [[Bosna i Hercegovina]], [[Hrvatska]], [[Crna Gora]], [[Makedonija]], [[Srbija]] i [[Slovenija]]. ==Religija== Iliri su bili [[politeizam|mnogobošci]]. Na sjeveru su imali [[kult]] [[Sunce|Sunca]], u srednjoj Dalmaciji kult [[Mjesec]]a i na jugu kult [[Zmija|zmije]]. Imali su veliki broj bogova; [[Histri]] su obožavali Eia, Melesocus, Boria, Iria; Liburni Anzoticu, (rimska [[Venera (mitologija)|Venera]], Ica, Iutossica, Latra i Sentona. Glavni bog [[Japodi|Japoda]] bio je [[Bindus]], zaštitnik izvora i voda, a povezuje se s rimskim [[Neptun (mitologija)|Neptunom]]. Armatus je bio lokalni bog rata u Dalmaciji. Tu su još bili i Terminus kao zaštitnik meda, Tadenus poistovjećen s [[Apolon]]om, Medaurus itd. Na jugu ilirskog područja poznat je božanski zmijski par Dracon i Draccena. Zaštitnik grada Rhizon (Risan) zvao se Medauras, bog predstavljen kao jahač sa kopljem u ruci. Iliri su prakticirali i prinošenje ljudskih žrtava; prema pisanju antičkog historičara Arijana (oko 86-146. godine) ilirski plemenski vođa Klet je žrtvovao tri dječaka, tri djevojčice i tri crna ovna prije bitke protiv Aleksandra Velikog. Iliri su svoje mrtve sahranjivali najčešće u [[Tumuli|tumulusima]] (tipično za [[željezno doba]]) ili grobnim humkama. [[Arheologija|Arheološkim]] istraživanjnima otkriveni su mnogi predmeti smješteni pored posmrtnih ostataka umrlih ilira u tumulusima: oružje, nakit i ukrasi, dijelovi odjeće i glineno posuđe. Iliri su vjerovali da im ovi predmeti trebaju poslužiti u zagrobnom životu. Oko vrata su nosili amulete da bi se zaštitili od uroka i nesreća. == Literatura == *{{cite book |last = Cabanes |first = Pierre |title = Les illyriens de Bardylis à Genthios 1 csillagozás IVe-IIe siècles avant J.-C. |url= https://moly.hu/konyvek/pierre-cabanes-les-illyriens-de-bardylis-a-genthios |publisher =Amazon (French) Paperback |year = 1988 |isbn = }} *{{cite book |last = Mesihović |first = Salmedin |title = Historija Autarijata |url = http://www.ff-eizdavastvo.ba/Books/Historija_Autarijata.pdf |publisher = Filozofski fakultet Sarajevo |year = 2014 |isbn = |access-date = 6. 1. 2019 |archive-date = 21. 3. 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160321104842/http://www.ff-eizdavastvo.ba/Books/Historija_Autarijata.pdf |url-status = dead }} *{{cite book |last = Bojanovski |first = Ivo |title = BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA |url= https://de.scribd.com/doc/12834705/Ivo-Bojanovski-BIH-u-Anticko-Doba |publisher = ANUBiH, Sarajevo |year = 1988 |isbn = }} *{{cite book |last = Papazoglu |first = Fanula |title = Srednjobalkanska plemena u predrimsko doba. Tribali, Autarijati, Dardanci, Skordisci i Mezi |url = http://www.anubih.ba/images/publikacije/djela/CBI/DJELA%20XXX-1%20Papazoglu.pdf |publisher = ANUBiH, Sarajevo |year = 1969 |isbn = |access-date=6. 1. 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180923052830/http://www.anubih.ba/images/publikacije/djela/CBI/DJELA%20XXX-1%20Papazoglu.pdf |archive-date=23. 9. 2018 |url-status = dead }} == Reference == {{Refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== *[https://web.archive.org/web/20080821022836/http://www.geocities.com/protoillyrian O Ilirima na geocities] *[https://web.archive.org/web/20081216050026/http://www.eugubininelmondo.it/storia.html#Romana O posljednjem kralju Ilirije] *Wilkes, John (1992). The Illyrians. Oxford: Blackwell Press. {{ISBN|0-631-14671-7}}. <gallery> Image:Illyrians Ethnogenesis Theories (English).jpg|Etnogeneza Ilira Image:Illyrii Proprie Dicti aka Illyrians Proper aka Docleatae.svg|Iliri u užem smislu Image:PAEONIAN_ARDIAEAN_(ILLYRIAN)_DARDANIAN_KINGDOMS_EXTENT_DURING_230_BC.png|Ilirske kraljevine Ilirija i Dardanija Image:Map of the Kingdom of Agron of the Ardiaei (English).png|Ilirska kraljevina u doba kralja Agrona (prema grčkom gledištu o južnoj granici Ilirije) Image:KingdomofTeuta.png|Ilirska kraljevina u doba kraljice Teute (prema grčkom gledištu o južnoj granici Ilirije) Image:228-220BC-DemetriusofPharos.png|Ilirska država Demetrija Hvarskog (228-220. godine prije nove ere) |Ilirska kraljevina u doba kralja Gencija (181-168. godine prije nove ere) </gallery> == Također pogledajte == * [[Dalmacija]] * [[Ilirikum]] {{Commons|Illyria & Illyrians}} {{Iliri}} [[Kategorija:Ilirija|*]] [[Kategorija:Ilirsko kraljevstvo|*]] [[Kategorija:Historija Balkana]] lhq3icc233wma06j43k8j6i2u2g1aag 3932033 3932032 2026-09-28T14:57:55Z ~2026-52018-65 186232 /* */ dodao sam od koga je ta vođa brat 3932033 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Illyrians (English).svg|mini|desno|Ilirija i plemena Ilira.]] [[File:Tribes in Ancient Thrace (English).png|mini|desno|Plemena sjeverno od antičke Grčke (Makedonija i Epir) na čijoj teritoriji je početkom IV stoljeća pne osnovano Ilirsko kraljevstvo<ref name="PapazogluD">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/89882458/Godišnjak-Centra-za-balkanološka-ispitivanja-Akademije-nauka-i-umjetnosti-BiH-knjiga-5-1967 |title= Faluna Papazoglu - Poreklo i razvoj ilirske države |work= ANUBiH - KNJIGA XXX , CENTAR ZA BALKANOLOŠKA ISPITIVANJA Knjiga l. SARAJEVO, 1969 |access-date= 9. 2. 2016 |archive-date= 14. 7. 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200714004000/https://www.scribd.com/document/89882458/Godi%C5%A1njak-Centra-za-balkanolo%C5%A1ka-ispitivanja-Akademije-nauka-i-umjetnosti-BiH-knjiga-5-1967 |url-status= dead }}</ref>]] '''Ilirija''' ([[grčki jezik|gr]]: Ἰλλυρία; [[latinski jezik|lat]]: Illyria) je naziv [[historija|historijskog]] [[geografija|geografskog]] područja koje su u [[Antika|antičko doba]] naseljavala brojna plemena [[Iliri|Ilira]]. Ilirska plemena imala su zajednički jezik i obitavala su na području koje približno korespondira sa teritorijom bivše [[SFRJ|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]] i dijela današnje [[Albanija|Republike Albanije]]. Prema [[grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], postojao je junak Ilirijus, sin Kadma i Harmonije, koji je zavladao cijelom Ilirijom i legenda dalje kaže da je on predak svih Ilira. Iliri su se doselili na područje zapadnog [[Balkan]]a u X stoljeću p. n. e., dakle, na prelazu iz [[bronzano doba|bronzanog]] u [[željezno doba]]. U periodu od slijedećih oko hiljadu godina, Iliri su zauzeli teritorije do [[Sava|Save]], [[Dunav]]a i [[Morava|Morave]]. Iliri su bili i hrabri i vješti ratnici, a njihova plemena su bila brojna (pogledati spisak u okviru članka [[Iliri]]). [[Veneti]], [[Karni]], [[Histri]] i [[Liburni]] su živjeli u područjima na istočnoj obali [[Jadran]]skog mora, a jezik kojim su govorili bio je nešto drugačiji od onog kojim su govorili ostali Iliri. Ilirsko pleme [[Dalmati]], od kojeg je i današnje geografsko područje [[Dalmacija]] dobilo svoje ime, naseljavali su veći dio današnje zapadne [[BiH|Bosne i Hercegovine]]. Drugo pleme, [[Skordisci]], zapravo miješana ilirsko-keltska grupa, naseljavali su područje današnje sjeveroistočne Bosne i Hercegovine. [[Dardanci]], [[Labeati]], [[Ardijejci]] i [[Taulanti]] su naseljavali područja oko [[Skadarsko jezero|Skadarskog jezera]] (južna [[Crna Gora]] i sjeverna [[Albanija]] do [[Ohridsko jezero|Ohridskog]] i [[Prespansko jezero|Prespanskog jezera]] ([[Makedonija]]). Pripadnici ilirskih plemena su se bavili uzgojem stoke (pretežno ovce, svinje i koze) lovom, rudarstvom ([[željezo]], [[srebro]], [[zlato]]), raznim zanatima, plovidbom i naravno, ratovanjem. U ravnicama oko rijeka Save i Dunava i njihovih pritoka bilo je i drugih miješanih ilirsko-[[kelti|keltskih]] grupa kao što su [[Latobici]] i [[Varciani]]. Historičarima je zapravo uvijek bilo teško odrediti granice Ilirije jer ilirska plemena nisu bila ujedinjena pod jednim kraljevstvom; tek nakon što je njihove prostore osvojio Rim moglo se govoriti o nekim preciznijim granicama, ali ih je Rim ipak odredio prema sopsvenim potrebama. Ilirija je u vrijeme vladavine Rima jedno vrijeme bila provincija [[Ilirikum]], a kasnije je podijeljena na dva dijela: Dalmaciju i [[Panonija|Panoniju]]. Njihov najpoznatiji vođa zvao se Erikes Kaligres. Brat od poznato rimskog senatora Mihles Kaligres ==Geografija== Ilirija se protezala približno od [[Slovenija|slovenskih]] [[Alpi|Alpa]] na sjeveru do sjeverne [[Grčka|Grčke]] na jugu i od ostrva u [[Jadran]]skom moru na zapadu do ravnica Panonije i [[Karpati|Karpata]] na istoku. Ovo geografsko područje je veoma raznoliko u pogledu [[reljef]]a, [[klima|klime]], flore i faune. U centralnom dijelu Ilirije reljef je brdsko-planinski sa [[Dinaridi]]ma koji se protežu u pravcu sjeverozapad - jugoistok, na sjeveroistoku je velika ravnica - Panonska nizija a na zapadu je veoma razuđena obala Jadranskog mora s brojnim ostrvima, zaljevima i uvalama. Klima je [[mediteran]]ska na obali i priobalju i umjereno-kontinentalna do kontinentalna u zaleđu. Područje je bogato riječnim tokovima sa rijekama koje čine uglavnom crnomorski sliv (Sava, [[Bosna (rijeka)|Bosna]], [[Drina]], Dunav, [[Morava]]) i nekolicina rijeka jadranskog sliva ([[Krka]], [[Cetina]], [[Neretva]], [[Bojana (rijeka)|Bojana]], [[Drim]]). Priroda je bila izdašna u Iliriji i dala joj veliko rudno bogatstvo; željeznu rudu, srebro i zlato, između ostalog. ==Kraljevi i kraljice, ratovi== ===Uvod=== Iliri pripadaju grupi naroda koji su već u [[1. milenij|I milenijumu]] nove ere imali elemente državnog uređenja, naročito plemena u južnom dijelu Ilirije. Zahvaljući blizini Grčke i njihovih [[kolonija]], Iliri su bili u poziciji da uče i usvoje [[kultura|kulturu]] i elemente društvene organizacije direktno iz “kolijevke savremenog društva”. Napustivši plemensku organizaciju, Iliri su uspostavili [[monarhija|kraljevstvo]].<ref name="Imamović">{{Cite web |url= http://illyriancommunities.illyria.net/ |title= Enver Imamovic - On elements of political organization of illyrian communities |work= 'Prilozi', 30, Sarajevo, 2001., pages. 25-41|access-date= 9. 2. 2016}}</ref> Kao važna osnova za takav korak naprijed poslužila im je dobra [[privreda]] i vojna moć. U svom prodoru na Balkan, [[Rimljani]] su se među prvim susreli sa [[Ardijejcima]], koji su već tada bili organizovani u jednu od prvih ilirskih država. Zahvaljujući rimskim piscima i historičarima danas možda upravo najviše i znamo baš o Ardijejcima. ===Kraljevi=== '''[[Bardilis]]''' je bio ilirski kralj koji je vladao od 385. do 358. godine p. n. e. i osnivač je istoimene dinastije.<ref name="PapazogluD"/> Ilirsko je kraljevstvo pod Bardilisom bilo važan centar moći u IV stoljeću p. n. e. Bardilis je imao skromno porijeklo, naime, rođen je u porodici proizvođača ćumura. Pripadao je plemenu Dardanaca i bio njihov kralj. O Bardilisu se zna da je osvojao makedonske zemlje, i da je bio saveznik Dinozijusa, [[tiranin]]a iz Sirakuze.<ref name="Makedonijaa">{{Cite web |url= https://books.google.it/books?id=qpb3JdwuDQIC&printsec=frontcover&dq#v=onepage&q&f=fals |title= N.G.L. Hammond, F.W Wallbank - A HISTORY OF MACEDONIA |work= Oxford university press, 2001|access-date= 9. 2. 2016}}</ref> Makedonski kralj Perdikas ubijen je u naletu Ilira 359. godine p. n. e. a [[Filip II Makedonski]], otac [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]], je uzvratio godinu dana kasnije potisnuvši Ilire do [[Ohridsko jezero|Ohridskog jezera]] a iste, 358. godine p. n. e., Bardilis je ubijen nakon što je Filip odbio njegovu mirovnu ponudu. [[Polibije]], grčki historičar, također pominje Bardilisa pod nazivom "Βάρδυλλις ο των Ίλλυριων" - Bardilis iz Ilirije a [[Ciceron]] ga zove "Bardullis Illyrius". Pod Aleksandrom Velikim, 355. godine p. n. e. ilirska plemena učestvovali su u pohodu na [[Perzija|Perziju]]. Nakon Aleksandrove smrti 323. godine p. n. e., Iliri su se oslobodili i kralj '''[[Glaukijas]]''' je otjerao Grke iz [[Drač]]a u Albaniji..<ref name="Popović">{{Cite web |url= http://www.1stmuse.com/frames/ |title= John J. Popovic – Alexander III the Great of Macedon |work= PROJECT by John J. Popovic |access-date= 9. 2. 2016}}</ref><ref>[https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Illyria 1911 Encyclopædia Britannica, Volume 14 Ilirija Britanska enciklopedija]</ref> Krajem III stoljeća p. n. e. ilirsko kraljevstvo je imalo prijestonicu kod [[Skadar|Skadra]] i kontroliralo dio današnje sjeverne Albanije, Crne Gore i [[Hercegovina|Hercegovine]]. U III vijeku p. n. e. Iliri su imali kralja '''[[Agron (kralj)|Agrona]]''' (250-230. p. n. e.). Agron je bio sposoban vladar kojije uspio ujediniti nekoiko ilirskih plemena i slomiti otpor plemenskih vođa koji su se protivili ideji stvaranja zajedničke ilirske države. Ilirsko kraljevstvo pod Agronom je u to vrijeme bilo najsnažnije na Balkanu.<ref name="Zippel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/142186107/Zippel-G-1877-Die-Romische-Herrschaft-in-Illyrien |title= Zippel G. 1877. Die Römische Herrschaft in Illyrien |work= Lajpcig, 1877 |access-date= 9. 2. 2018}}</ref> ===Kraljica=== Nakon smrti Agrona, nova ilirska kraljica postala je '''[[Teuta]]''', Agronova druga žena. Teuta je vladala umjesto Agronovog maloljetnog sina [[Pineus]]a.<ref name="Zippel"/> Nažalost, Teuta nije uspjela nastaviti Agronovu uspješnu vladavinu; ilirske starješine otkazivale su joj poslušnost i potkopavale njenu vlast. Situaciju je pogoršao sukob sa Rimom zbog ilirskog piratstva po Jadranu. (Iliri, odnosno naročito pleme Liburni, bili su vješti moreplovci i konstruktori brodova. Po njima je nazvana i brza i okretna brodica [[liburna]]. Rimljani su rado učili, pa i od svojih neprijatelja, te su tako usvojili i gradnju liburni.) Mnogo moćniji Rim ipak je porazio Ilire uništivši njihova naselja u dolini rijeke Neretve i prisilio Teutu na povlačenje u Rhizon, ([[Risan]] u Boki Kotorskoj) pri tome uzevši veći dio teritorije ilirskih zemalja a ostavivši Teuti tek uzan obalni pojas od današnjeg [[Dubrovnik]]a do ušća rijeke [[Drim]] u Jadran. Ostale ilirske teritorije date su rimskom vazalu [[Demetrije Hvarski|Demetriju Hvaraninu]], nekadašnjem Teutinom vojskovođi.<ref name="MesihOrbis">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/document/258173235/ |title= Salmedin-Mesihovic-ORBIS-ROMANVS-Udzbenik za historiju klasicne rimske civilizacije -Prvi ilirski rat, s.346 - Drugi ilirski rat, s. 350 |work= 30, Sarajevo, 2015. |access-date= 9. 2. 2018}}</ref> ===Posljednji kralj=== Oko 180. godine p. n. e. [[Dalmati]] proglašavaju nezavisnost od ilirskog kralja [[Gencije|Gencija]]. On zadržava Skadar kao svoj glavni grad. Rimljani su ga tu porazili 168. godine p. n. e., zarobili ga i odveli u Rim 165. godine p. n. e. kao posljednjeg ilirskog kralja. Rim je tada uspostavio vlast na četiri vazalne teritorije u Iliriji a kasnije je cijelo područje postalo jedna provincija sa centrom u Skadru. Rimljani su u svojoj [[Oktavijanovi ilirski ratovi|ekspanziji na Balkanu]] osnovali svoju provinciju [[Ilirikum]] i prodirali sve dalje u unutrašnjost ali Iliri se nisu lako mirili sa dominacijom Rima. U odsudnom ratu između Ilira i Rima koji je trajao od 6. do 9. godine udružena dalmatinsko-panonska plemena pod [[Baton]]om, vođom [[Dezitijati|Dezidijata]], i Batonom i Pinesom, vođama Breuka, su natjerali rimljane na sukob koji će rimski historičar Suetonijus opisati kao najteži od [[Punski ratovi|Punskih ratova]]. Rim je morao angažovati ne manje od 15 [[legija]] sa pomoćnim trupama i saveznicima iz [[Trakija|Trakije]]; ukupno oko 200.000 vojnika. Težak gerilski rat vođen je u bosanskim planinama i južnoj Panoniji. Rimljanima je trebalo tri godine da uguše ilirski [[Batonov ustanak|ustanak]] čiji su povod bili preveliki porezi i prisilno regrutiranje Ilira u borbu protiv [[germani|germanskog]] plemena [[Markomani|Markomana]]. Nakon ovog rata, provincija Ilirikum je 10. godine podijeljena na [[Panonija|Panoniju]] i [[Dalmacija (rimska provincija)|Dalmaciju]].<ref>Bojanovski, 1988</ref> Nešto kasnije, za vrijeme [[bizant]]ijske vladavine, Ilirija je pretrpjela pljačkaške upade [[Barbari|barbara]] sa sjevera i istoka ([[Goti|Vizigoti]], [[Huni]], [[Ostrogoti]]). Nedugo zatim, na Balkan dolaze [[Slaveni]] koji u periodu od 6-8 stoljeća naseljavaju ilirske zemlje asimilirajući njihova preostala plemena na teritorijama današnjih država: [[Bosna i Hercegovina]], [[Hrvatska]], [[Crna Gora]], [[Makedonija]], [[Srbija]] i [[Slovenija]]. ==Religija== Iliri su bili [[politeizam|mnogobošci]]. Na sjeveru su imali [[kult]] [[Sunce|Sunca]], u srednjoj Dalmaciji kult [[Mjesec]]a i na jugu kult [[Zmija|zmije]]. Imali su veliki broj bogova; [[Histri]] su obožavali Eia, Melesocus, Boria, Iria; Liburni Anzoticu, (rimska [[Venera (mitologija)|Venera]], Ica, Iutossica, Latra i Sentona. Glavni bog [[Japodi|Japoda]] bio je [[Bindus]], zaštitnik izvora i voda, a povezuje se s rimskim [[Neptun (mitologija)|Neptunom]]. Armatus je bio lokalni bog rata u Dalmaciji. Tu su još bili i Terminus kao zaštitnik meda, Tadenus poistovjećen s [[Apolon]]om, Medaurus itd. Na jugu ilirskog područja poznat je božanski zmijski par Dracon i Draccena. Zaštitnik grada Rhizon (Risan) zvao se Medauras, bog predstavljen kao jahač sa kopljem u ruci. Iliri su prakticirali i prinošenje ljudskih žrtava; prema pisanju antičkog historičara Arijana (oko 86-146. godine) ilirski plemenski vođa Klet je žrtvovao tri dječaka, tri djevojčice i tri crna ovna prije bitke protiv Aleksandra Velikog. Iliri su svoje mrtve sahranjivali najčešće u [[Tumuli|tumulusima]] (tipično za [[željezno doba]]) ili grobnim humkama. [[Arheologija|Arheološkim]] istraživanjnima otkriveni su mnogi predmeti smješteni pored posmrtnih ostataka umrlih ilira u tumulusima: oružje, nakit i ukrasi, dijelovi odjeće i glineno posuđe. Iliri su vjerovali da im ovi predmeti trebaju poslužiti u zagrobnom životu. Oko vrata su nosili amulete da bi se zaštitili od uroka i nesreća. == Literatura == *{{cite book |last = Cabanes |first = Pierre |title = Les illyriens de Bardylis à Genthios 1 csillagozás IVe-IIe siècles avant J.-C. |url= https://moly.hu/konyvek/pierre-cabanes-les-illyriens-de-bardylis-a-genthios |publisher =Amazon (French) Paperback |year = 1988 |isbn = }} *{{cite book |last = Mesihović |first = Salmedin |title = Historija Autarijata |url = http://www.ff-eizdavastvo.ba/Books/Historija_Autarijata.pdf |publisher = Filozofski fakultet Sarajevo |year = 2014 |isbn = |access-date = 6. 1. 2019 |archive-date = 21. 3. 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160321104842/http://www.ff-eizdavastvo.ba/Books/Historija_Autarijata.pdf |url-status = dead }} *{{cite book |last = Bojanovski |first = Ivo |title = BOSNA I HERCEGOVINA U ANTIČKO DOBA |url= https://de.scribd.com/doc/12834705/Ivo-Bojanovski-BIH-u-Anticko-Doba |publisher = ANUBiH, Sarajevo |year = 1988 |isbn = }} *{{cite book |last = Papazoglu |first = Fanula |title = Srednjobalkanska plemena u predrimsko doba. Tribali, Autarijati, Dardanci, Skordisci i Mezi |url = http://www.anubih.ba/images/publikacije/djela/CBI/DJELA%20XXX-1%20Papazoglu.pdf |publisher = ANUBiH, Sarajevo |year = 1969 |isbn = |access-date=6. 1. 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180923052830/http://www.anubih.ba/images/publikacije/djela/CBI/DJELA%20XXX-1%20Papazoglu.pdf |archive-date=23. 9. 2018 |url-status = dead }} == Reference == {{Refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== *[https://web.archive.org/web/20080821022836/http://www.geocities.com/protoillyrian O Ilirima na geocities] *[https://web.archive.org/web/20081216050026/http://www.eugubininelmondo.it/storia.html#Romana O posljednjem kralju Ilirije] *Wilkes, John (1992). The Illyrians. Oxford: Blackwell Press. {{ISBN|0-631-14671-7}}. <gallery> Image:Illyrians Ethnogenesis Theories (English).jpg|Etnogeneza Ilira Image:Illyrii Proprie Dicti aka Illyrians Proper aka Docleatae.svg|Iliri u užem smislu Image:PAEONIAN_ARDIAEAN_(ILLYRIAN)_DARDANIAN_KINGDOMS_EXTENT_DURING_230_BC.png|Ilirske kraljevine Ilirija i Dardanija Image:Map of the Kingdom of Agron of the Ardiaei (English).png|Ilirska kraljevina u doba kralja Agrona (prema grčkom gledištu o južnoj granici Ilirije) Image:KingdomofTeuta.png|Ilirska kraljevina u doba kraljice Teute (prema grčkom gledištu o južnoj granici Ilirije) Image:228-220BC-DemetriusofPharos.png|Ilirska država Demetrija Hvarskog (228-220. godine prije nove ere) |Ilirska kraljevina u doba kralja Gencija (181-168. godine prije nove ere) </gallery> == Također pogledajte == * [[Dalmacija]] * [[Ilirikum]] {{Commons|Illyria & Illyrians}} {{Iliri}} [[Kategorija:Ilirija|*]] [[Kategorija:Ilirsko kraljevstvo|*]] [[Kategorija:Historija Balkana]] s3ucsfpsm10b7g7ipncmqq3tsuurix0 0 99493 3932099 3840841 2026-09-29T07:37:55Z Dadaaaaasceric 186258 /* */ 3932099 wikitext text/x-wiki {{Prikaz utakmica nogometnih reprezentacija |ekipa1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] |ekipa2 = [[Nogometna reprezentacija Rumunije|Rumunija]] |Zastava ekipe 1 = {{ZD|BIH|veličina=266px}} |Zastava ekipe 2 = {{ZD|RUM|veličina=200px}} |Broj utakmica = 9 |Broj pobjeda ekipe 1 = 5 |Broj neriješenih rezultata = 0 |Broj pobjeda ekipe 2 = 4 |Broj datih golova ekipe 1 = 12 |Broj datih golova ekipe 2 = 16 }} == Utakmice == {{Header prikaza utakmica nogometnih reprezentacija}} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 1. | Datum = 7. septembar 2002. | Lokacija = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 0–3 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Evropsko prvenstvo u nogometu 2004.|Kvalifikacije za EP 2004.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Bosnia and Herzegovina 0-3 Romania {{!}} UEFA EURO 2004 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/69296/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 2. | Datum = 7. juni 2003. | Lokacija = [[Craiova]], [[Rumunija]] | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 2–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za EP 2004. | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Romania 2-0 Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA EURO 2004 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/69306/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 3. | Datum = 26. mart 2011. | Lokacija = [[Zenica]], Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 2–1 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Evropsko prvenstvo u nogometu 2012.|Kvalifikacije za EP 2012.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Bosnia and Herzegovina 2-1 Romania {{!}} UEFA EURO 2012 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2002091/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 4. | Datum = 3. juni 2011. | Lokacija = [[Bukurešt]], Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 3–0 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za EP 2012. | Reference = <ref>{{cite web |title=History: Romania 3-0 Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA EURO 2012 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2002086/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 5. | Datum = 7. juni 2022. | Lokacija = Zenica, Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 1–0 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[UEFA Liga nacija 2022/2023.|Liga nacija 2022/23.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina-Romania {{!}} UEFA Nations League 2023 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2034460/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 6. | Datum = 26. septembar 2022. | Lokacija = Bukurešt, Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 4–1 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Liga nacija 2022/23. | Reference = <ref>{{cite web |title=Romania-Bosnia and Herzegovina {{!}} UEFA Nations League 2023 |url=https://www.uefa.com/api/v1/linkrules/match/2034561/ |website=UEFA.com |access-date=13. 12. 2024 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 7. | Datum = 21. mart 2025. | Lokacija = Bukurešt, Rumunija | Domaćin = {{NOG-D|RUM}} | Rezultat = 0–1 | Gost = {{NOG|BIH}} | Takmičenje = Kvalifikacije za SP 2026. | Reference = <ref>{{cite web |title=Romania-Bosnia and Herzegovina {{!}} European Qualifiers 2026 |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044163/ |website=UEFA.com |access-date=22. 3. 2025 |language=en}}</ref> }} {{Prikaz rezultata nogometnih reprezentacija | Broj utakmice = 8. | Datum = 15. novembar 2025. | Lokacija = Zenica, Bosna i Hercegovina | Domaćin = {{NOG-D|BIH}} | Rezultat = 3–1 | Gost = {{NOG|RUM}} | Takmičenje = [[Kvalifikacije za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.|Kvalifikacije za SP 2026.]] | Reference = <ref>{{cite web |title=Bosnia and Herzegovina-Romania {{!}} European Qualifiers 2026 |url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2044326/ |website=UEFA.com |access-date=22. 3. 2025 |language=en}}</ref> }} |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://eu-football.info/_matches.php?id=26&oppo=165 Bosna i Hercegovina–Rumunija] na EU-Football.info * [https://www.national-football-teams.com/encounter/teams/26/151/Bosnia_Herzegovina_vs_Romania.html Bosna i Hercegovina–Rumunija] na National-Football-Teams.com {{Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Bosne i Hercegovine|Rumunija]] [[Kategorija:Utakmice nogometne reprezentacije Rumunije|Bosna i Hercegovina]] 7bmn5yj50sjibskrh7spv55md0ny29f 0 133290 3932110 3931084 2026-09-29T10:17:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932110 wikitext text/x-wiki Oko [[860]]. godine oformljena je [[Norveška|Kraljevina Norveška]]. U više navrata je bila u [[personalna unija|personalnoj uniji]] s Danskom ili Švedskom. ==Kraljevi== {| class="prettytable" style=" width:100%;" ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:10%;" | Portret ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:15%;" | Ime<br /><small>(živio)</small> ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:25%;" | Vladavina ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:25%;" | Bilješke ! bgcolor="#FFDEAD" style="width:10%;" | Dinastija |- |align="center"|[[Datoteka:Flateyjarbok Haraldr Halfdan.jpg|80px]] |align="center"|[[Harald I, kralj Norveške|Harald I]]<br /><small>(852-933)</small> |align="center"|c. 870–933 |align="center"|Ujedinio nekoliko sitnih kraljevina u Kraljevinu Norvešku. |align="center" rowspan="4"|[[Plavokosi (dinastija)|Plavokosi]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Erik I, kralj Norveške|Erik I]]<br /><small>(885-954)</small> |align="center"|933–935 |align="center"|Sin Haralda I. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Haakon I, kralj Norveške|Haakon I]]<br /><small>(920-961)</small> |align="center"|935–961 |align="center"|Sin Erika I. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Harald II, kralj Norveške|Harald II]]<br /><small>(umro 970)</small> |align="center"|961–970 |align="center"|Sin Erika I. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Harald I, kralj Danske|Harald III]]<br /><small>(935-985)</small> |align="center"|970–985 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sven I, kralj Danske|Sven I]]<br /><small>(965-1014)</small> |align="center"|985–995 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Olaf I, kralj Norveške|Olaf I]]<br /><small>(963-1000)</small> |align="center"|995–9. septembar 1000 |align="center"|Patrilinearni praunuk Haralda I. Izgradio prvu crkvu u Norveškoj. Odgovoran za pokrštavanje Norveške i štovan kao svetac. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sven I, kralj Danske|Sven I]] |align="center"|1000–1014 |align="center"|Osvojio krunu. Također kralj Danske i Engleske. |align="center"|[[Danska dinastija|Danac]] |- |align="center"|[[Datoteka:Olof Overselo.jpg|80px]] |align="center"|[[Olaf II, kralj Norveške|Olaf II]]<br /><small>(995-1030)</small> |align="center"|1015–1028 |align="center"|Patrilinearni prapraunuk Haralda I. |- |align="center"|[[Datoteka:Cnut.jpg|80px]] |align="center"|[[Knut Veliki|Knut]]<br /><small>(995-1035)</small> |align="center"|1028–12. novembar 1035 |align="center"|Sin Svena I. Također kralj Danske i Engleske. |align="center" rowspan="2"|[[Danska dinastija|Danci]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sven II, kralj Norveške|Sven II]]<br /><small>(1016–1035)</small> |align="center"|1030–1035 |align="center"|Sin Knuta II. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Magnus I, kralj Norveške|Magnus I]]<br /><small>(1024-1047)</small> |align="center"|12. novembar 1035–25. oktobar 1047 |align="center"|Sin Olafa II. Također kralj Danske. |align="center"|[[Plavokosi (dinastija)|Plavokosi]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Harald III, kralj Norveške|Harald III]]<br /><small>(1015-1066)</small> |align="center"|25. oktobar 1047–25. septembar 1066 |align="center"|Polubrat Olafa II po majci. Tradicionalno smatran prapraunukom Haralda I po ocu. |align="center" rowspan="13"|[[Hardrada]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Magnus II, kralj Norveške|Magnus II]]<br /><small>(1048-1069)</small> |align="center"|25. septembar 1066–1069 |align="center"|Sin Haralda III. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Olav III, kralj Norveške)|Olav III]]<br /><small>(umro 1093)</small> |align="center"|25. septembar 1066–1093 |align="center"|Sin Haralda III. |- |align="center"| |align="center"|[[Magnus III, kralj Norveške|Magnus III]]<br /><small>(1073-1103)</small> |align="center"|1093–13. august 1103 |align="center"|Sin Olafa III. Također kralj Dublina, te Mana i Ostrva. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Olaf Magnusson]]<br /><small>(1099-1115)</small> |align="center"|13. august 1103–1115 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"|[[Datoteka:Oeystein.jpg|80px]] |align="center"|[[Øystein I, kralj Norveške|Øystein I]]<br /><small>(1088-1123)</small> |align="center"|13. august 1103–1123 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sigurd I, kralj Norveške|Sigurd I]]<br /><small>(1090-1130)</small> |align="center"|13. august 1103–26. mart 1130 |align="center"|Sin Magnusa III. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Magnus IV, kralj Norveške|Magnus IV]]<br /><small>(1115-1139)</small> |align="center"|1130–1135 |align="center"|Sin Sigurda I. Zbačen, pa oslijepljen, kastriran i ostavljen bez noge po naredbi Haralda IV. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Harald IV, kralj Norveške|Harald IV]]<br /><small>(1103-1136)</small> |align="center"|1130–14. decembar 1136 |align="center"|Navodno sin Magnusa III. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sigurd II, kralj Norveške|Sigurd II]]<br /><small>(1132-1155)</small> |align="center"|14. decembar 1136–11. juni 1155 |align="center"|Sin Haralda IV. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Inge I, kralj Norveške|Inge I]]<br /><small>(1135-1161)</small> |align="center"|1136–1161 |align="center"|Zakoniti sin Haralda IV. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Øystein II, kralj Norveške|Øystein II]]<br /><small>(1125-1157)</small> |align="center"|1142–1157 |align="center"|Vanbračni sin Haralda IV. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Haakon II, kralj Norveške|Haakon II]]<br /><small>(1147-1162)</small> |align="center"|1159–7. juli 1162 |align="center"|Vanbračni sin Sigurda II. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Magnus V, kralj Norveške|Magnus V]]<br /><small>(1156-1184)</small> |align="center"|1161–15. juni 1184 |align="center"|Sin kćerke Sigurda I. |align="center"|/ |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Sverre, kralj Norveške|Sverre]]<br /><small>(1151-1202)</small> |align="center"|1177/1184–8. mart 1202 |align="center"|Osvojio krunu. Ekskomuniciran zbog loših odnosa s Crkvom. |align="center" rowspan="3"|[[Sverrovi (dinastija)|Sverrovi]] |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Haakon III, kralj Norveške|Haakon III]]<br /><small>(1170-1204)</small> |align="center"|1202–1. januar 1204 |align="center"|Sin Sverra. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Guttorm, kralj Norveške|Guttorm]]<br /><small>(1199-1204)</small> |align="center"|1. januar 1204-11. august 1204 |align="center"|Sin sina Sverra. |- |align="center"|<!--[[Datoteka:|80px]]--> |align="center"|[[Inge II, kralj Norveške|Inge II]]<br /><small>(1185-1217)</small> |align="center"|1205–23. april 1217 |align="center"|Sin kćerke Sigurda II. Vladao tokom građanskih ratova. |align="center"|/ |- |align="center"|[[Datoteka:Kong Haakon den Unge PI IV 1.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon IV, kralj Norveške|Haakon IV]]<br /><small>(1204-1263)</small> |align="center"|1217–15. decembar 1263 |align="center"|Sin Haakona III. Vladao u miru, a Norveška je cvjetala. |align="center" rowspan="4"|[[Sverrova dinastija|Sverrovi]] |- |align="center"|[[Datoteka:Magnus Haakonsson (Stavanger cathedral).jpg|80px]] |align="center"|[[Magnus VI, kralj Norveške|Magnus VI]]<br /><small>(1238-1280)</small> |align="center"|15. decembar 1263–9. maj 1280 |align="center"|Sin Haakona IV. Poznat po modernizaciji zakona. |- |align="center"|[[Datoteka:Eirik Magnusson (Stavanger cathedral).jpg|80px]] |align="center"|[[Erik II, kralj Norveške|Erik II]]<br /><small>(1268-1299)</small> |align="center"|9. maj 1280–13. juli 1299 |align="center"|Sin Magnusa VI. Poznat po lošim odnosima s Crkvom. |- |align="center"|[[Datoteka:Haakon Magnusson (Stavanger cathedral).jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon V, kralj Norveške|Haakon V]]<br /><small>(1270-1319)</small> |align="center"|13. juli 1299–8. maj 1319 |align="center"|Sin Magnusa VI. Učinio Oslo glavnim gradom Norveške. |- |align="center"|[[Datoteka:Magnus Eriksson (cropped).jpg|80px]] |align="center"|[[Magnus IV, kralj Švedske|Magnus VII]]<br /><small>(1316-1374)</small> |align="center"|8. maj 1319–1355 |align="center"|Sin kćerke Haakona V, također kralj Švedske. |align="center" rowspan="3"|[[Folkung (dinastija)|Folkungovci]] |- |align="center"|[[Datoteka:Kong Haakon VI Magnusson PI XVII 1.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon VI, kralj Norveške|Haakon VI]]<br /><small>(1341-1380)</small> |align="center"|1355–1380 |align="center"|Sin Magnusa VII. |- |align="center"|[[Datoteka:Oluf 2 of Denmark (Kronborg tapestries) cropped.jpg|80px]] |align="center"|[[Olaf IV, kralj Norveške|Olaf IV]]<br /><small>(1370-1387)</small> |align="center"|1380–23. august 1387 |align="center"|Sin Haakona VI, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Margaret of Denmark, Norway & Sweden (1389) effigy 2010 (2).jpg|80px]] |align="center"|[[Margareta I, kraljica Danske|Margareta]]<br /><small>(1353-1412)</small> |align="center"|1388–28. oktobar 1412 |align="center"|Udovica Haakona VI i majka Olafa IV, izabrana za kraljicu. Također kraljica Danske i Švedske. |align="center"|[[Estridsen (dinastija)|Estridsen]] |- |align="center"|[[Datoteka:Erik-af-Pommern 1424 (cropped).jpg|80px]] |align="center"|[[Erik VII, kralj Danske|Erik III]]<br /><small>(1382-1459)</small> |align="center"|1389/1397/<br />1412–1439/1442 |align="center"|Praprapraunuk Haakona V, izabran za kralja. Također kralj Danske i Švedske. |align="center"|[[Pomeranska dinastija|Pomeranac]] |- |align="center"|[[Datoteka:Christopher of Bavaria crop.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristofer III, kralj Danske|Kristofer]]<br /><small>(1416-1448)</small> |align="center"|1439/1442–6. januar 1448 |align="center"|Sestrić Erika III, izabran za kralja. Također kralj Danske i Švedske. |align="center"|[[Wittelsbach (dinastija)|Wittelsbach]] |- |align="center"|[[Datoteka:Carl II of Sweden 15th century by Bernt Notke 1982.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo VIII, kralj Švedske|Karlo I]]<br /><small>(1408-1470)</small> |align="center"|1449–1450 |align="center"|Izabrani kralj. Također kralj Švedske. Prisiljen predati Norvešku Kristijanu I. |align="center"|[[Bonde (dinastija)|Bonde]] |- |align="center"|[[Datoteka:Christian I of Denmark, Norway & Sweden 1440s.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan I, kralj Danske|Kristijan I]]<br /><small>(1426-1481)</small> |align="center"|1450–21. maj 1481 |align="center"|Sporazumom postao kralj Norveške, koja je istim postala izborna monarhija u personalnoj uniji s Danskom. Također kralj Danske i Norveške. |align="center" rowspan="15"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovci]] |- |align="center"|[[Datoteka:1455 Johann.JPG|80px]] |align="center"|[[Ivan, kralj Danske|Ivan]]<br /><small>(1455-1513)</small> |align="center"|13. januar 1483–20. februar 1513 |align="center"|Sin Kristijana I, također kralj Danske i Švedske. |- |align="center"|[[Datoteka:ChristianII of denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan II, kralj Danske|Kristijan II]]<br /><small>(1481-1559)</small> |align="center"|22. juli 1513–25. januar 1523 |align="center"|Sin Ivana, također kralj Danske i Švedske. Uprkos brojnim reformama, prisiljen na abdikaciju zbog svoje despotske vladavine. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik1dk.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik I, kralj Danske|Fridrik I]]<br /><small>(1471-1533)</small> |align="center"|1523–10. april 1533 |align="center"|Sin Kristijana I, također Danske. Nikada nije okrunjen kao kralj Norveške, niti je ikada kročio u Norvešku. Tolerisao protestantizam. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian III of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan III, kralj Danske|Kristijan III]]<br /><small>(1503-1559)</small> |align="center"|1534–1. januar 1559 |align="center"|Sin Fridrika I, također kralj Danske. Upotrebom sile uveo protestantizam kao zvaničnu vjeru. |- |align="center"|[[Datoteka:1581 Lorck Frederik 2.(crop).jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik II, kralj Danske|Fridrik II]]<br /><small>( 1534-1588)</small> |align="center"|1559–4. april 1588 |align="center"|Sin Kristijana III, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Kristian IV av Danmark, malning av Pieter Isaacsz 1611-1616.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan IV, kralj Danske|Kristijan IV]]<br /><small>(1577-1648)</small> |align="center"|1588–28. februar 1648 |align="center"|Sin Fridrika II, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik 3 by window.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik III, kralj Danske|Fridrik III]]<br /><small>(1609-1670)</small> |align="center"|1648–9. februar 1670 |align="center"|Sin Kristijana IV, također kralj Danske. Norvešku proglasio apsolutnom i nasljednom monarhijom. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian V of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan V, kralj Danske|Kristijan V]]<br /><small>(1646-1699)</small> |align="center"|9. februar 1670–25. august 1699 |align="center"|Sin Fridrika III, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Frederik den 4.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik IV, kralj Danske|Fridrik IV]]<br /><small>(1671-1730)</small> |align="center"|25. august 1699–12. oktobar 1730 |align="center"|Sin Kristijana V, također kralj Danske. Poznat po svojoj bigamiji. Smatran jednim od najsposobnijih apsolutista na norveškom prijestolju. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian 6.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VI, kralj Danske|Kristijan VI]]<br /><small>(1699-1746)</small> |align="center"|12. oktobar 1730–6. august 1746 |align="center"|Sin Fridrika IV, također kralj Danske. Jedan od najnepopularnijih apsolutista. |- |align="center"|[[Datoteka:Pilo - Frederik V of Denmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik V, kralj Danske|Fridrik V]]<br /><small>(1723-1766)</small> |align="center"|6. august 1746–14. januar 1766 |align="center"|Sin Kristijana VI, također kralj Danske. Alkoholičar koji je imao vrlo malo utjecaja na politiku. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian VII 1772 by Roslin.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VII, kralj Danske|Kristijan VII]]<br /><small>(1749-1808)</small> |align="center"|14. januar 1766–13. mart 1808 |align="center"|Sin Fridrika V, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Fiedrichvidenmark.jpg|80px]] |align="center"|[[Fridrik VI, kralj Danske|Fridrik VI]]<br /><small>(1768-1839)</small> |align="center"|13. mart 1808–14. januar 1814 |align="center"|Sin Kristijana VII, također kralj Danske. |- |align="center"|[[Datoteka:Christian Frederik J. L. Lund.jpg|80px]] |align="center"|[[Kristijan VIII, kralj Danske|Kristijan Fridrik]]<br /><small>(1786-1848)</small> |align="center"|17. maj 1814 – 10. oktobar 1814 |align="center"|Unuk Fridrika V, izabran za kralja samostalne Norveške. Godine 1839. postao danski kralj. |- |align="center"|[[Datoteka:Charles XIII of Sweden.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XIII, kralj Švedske|Karlo II]]<br /><small>(1748-1818)</small> |align="center"|4. novembar 1814–5. februar 1818 |align="center"|Kralj Švedske, proglašen kraljem Norveške nakon što je samostalna Norveška bila prisiljena pristati na personalnu uniju sa Švedskom. |align="center"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovac]]<br />(Holstein-Gottorp) |- |align="center"|[[Datoteka:Marechal-Bernadotte.jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XIV Ivan, kralj Švedske|Karlo III Ivan]]<br /><small>(1763-1844)</small> |align="center"|5. februar 1818–8. mart 1844 |align="center"|Francuski general izabran za nasljednika švedske krune. Prisilio Norvešku da pristupi uniji sa Švedskom. Također kralj Švedske. |align="center" rowspan="4"|[[Bernadotte|Bernadotti]] |- |align="center"|[[Datoteka:Oscar I of Sweden & Norway c 1855 by Augusta Åkerlöf.jpg|80px]] |align="center"|[[Oskar I, kralj Švedske|Oskar I]]<br /><small>(1799-1859)</small> |align="center"|8. mart 1844–8. juli 1859 |align="center"|Sin Karla III Ivana, također kralj Švedske. Mnogo liberalniji od oca. |- |align="center"|[[Datoteka:Carl XV of Sweden c 1870 (2).jpg|80px]] |align="center"|[[Karlo XV, kralj Švedske|Karlo IV]]<br /><small>(1826-1872)</small> |align="center"|8. juli 1859–18. septembar 1872 |align="center"|Sin Oskara I, također kralj Švedske. Zagovarao je savezništvo skandinavskih kraljevina. |- |align="center"|[[Datoteka:Oscar II of Sweden painted by Oscar Björck in 1893.jpg|80px]] |align="center"|[[Oskar II, kralj Švedske|Oskar II]]<br /><small>(1829-1907)</small> |align="center"|18. septembar 1872–7. juni 1905 |align="center"|Sin Oskara I, također kralj Švedske. Želeći prekinuti personalnu uniju sa Švedskom, norveški parlament ga je zbacio 7. juna 1905. Oskar II se norveške krune odrekao 26. oktobra. |- |align="center"|[[Datoteka:Haakon VII av Asta Nørregaard OB.00024.jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon VII, kralj Norveške|Haakon VII]]<br /><small>(1872-1957)</small> |align="center"|1. novembar 1905–21. septembar 1957 |align="center"|Sin kćerke Karla IV, rođen je kao danski princ ''Carl'', a izabran za kralja nakon prekida personalne unije Norveške i Švedske. Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] s vladom boravio u Londonu. |align="center" rowspan="3"|[[Oldenburška dinastija|Oldenburgovci]]<br />(Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg) |- |align="center"|[[Datoteka:Olav V of Norway.jpg|80px]] |align="center"|[[Olaf V, kralj Norveške|Olaf V]]<br /><small>(1903-1991)</small> |align="center"|21. septembar 1957– 17. januar 1991 |align="center"|Sin Haakona VII, rođen kao danski princ ''Alexander''. |- |align="center"|[[Datoteka:H.M. Kong Harald taler (10308347696)- edit.jpg|80px]] |align="center"|[[Harald V, kralj Norveške|Harald V]]<br /><small>(1937-2026)</small> |align="center"|17. januar 1991- 28. august 2026 |align="center"|Sin Olafa V, prvi je norveški kralj rođen u Norveškoj još od Olafa IV. |- |align="center"|[[Datoteka:Haakon in 2025 (cropped).jpg|80px]] |align="center"|[[Haakon VIII, kralj Norveške|Haakon VIII]]<br /><small>(1973-)</small> |align="center"|28. august 2026- |align="center"|Sin Harald V. |- |} ==Niz nasljednika norveške krune== [[Datoteka:Crown Prince Haakon of Norway 2012-03-26 001.jpg|mini|kralj [[Haakon VIII, kralj Norveške|Haakon VIII]]]] Norveška od [[1990]]. godine koristi apsolutnu [[primogenitura|primogenituru]]. Monarha nasljeđuje najstarije zakonito dijete bez obzira na spol, s tim da će trenutnog kralja naslijedi mlađe dijete jer promjena zakona o nasljeđivanju nije bila retroaktivna. Trenutni niz nasljednika je: #Krunski Princeza [[Ingrid Alexandra od Norveške]] - starije dijete kralja Haakon VIII #Princ Sverre Magnus od Norveške - mlađe dijete kralja Haakon VIII #Princeza [[Märtha Louise od Norveške]] - starije dijete kralja Haralda V #Maud Behn - najstarija kćerka princeze Märthe Louise #Leah Behn - druga kćerka princeze Märthe Louise #Emma Behn - najmlađa kćerka princeze Märthe Louise ==Također pogledajte== *[[Spisak danskih kraljeva]] *[[Spisak švedskih kraljeva]] ==Reference== {{Refspisak}} *[https://web.archive.org/web/20120520153833/http://www.kongehuset.no/c26982/artikkel/vis.html?tid=27626 Spisak norveških monarha] ==Vanjski linkovi == {{Commonscat|Heimskringla}} *[https://web.archive.org/web/20121016125216/http://www.kongehuset.no/?lang=eng Zvanična stranica norveške monarhije] {{Vođe evropskih država}} [[Kategorija:Vladari]] [[Kategorija:Norveška]] lb263y04vb6o1sv7q7slspynrxgeqvo 0 137624 3932090 3787095 2026-09-29T04:05:32Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932090 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Romeo Mitrović | slika = | punoime = | nadimak = | datumrođenja = {{Datum rođenja i godine|1979|7|12}} | rodnigrad = [[Tuzla]] | rodnadržava = [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] | datumsmrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | gradsmrti = | državasmrti = | visina = 186&nbsp;cm | pozicija = [[Golman]] | trenutniklub = | brojnadresu = | datumimjestodebija = | omladinskegodine = | omladinskipogoni = | godine1 = 1998–2001. | klubovi1 = [[FK Sloboda Tuzla|Sloboda]] | nastupi(golovi)1 = 7 (0) | godine2 = 2001–2003. | klubovi2 = [[NK Osijek|Osijek]] | nastupi(golovi)2 = 1 (0) | godine3 = 2003–2004. | klubovi3 = [[FK Sloboda Tuzla|Sloboda]] | nastupi(golovi)3 = | godine4 = 2004–2008. | klubovi4 = [[HŠK Zrinjski|Zrinjski]] | nastupi(golovi)4 = 97 (0) | godine5 = 2008–2010. | klubovi5 = [[Kecskeméti TE|Kecskeméti]] | nastupi(golovi)5 = 37 (0) | godine6 = 2010. | klubovi6 = [[Nybergsund IL-Trysil|Nybergsund]] | nastupi(golovi)6 = 6 (0) | godine7 = 2010–2012. | klubovi7 = [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva]] | nastupi(golovi)7 = 37 (0) | godine8 = 2012–2013. | klubovi8 = [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo]] | nastupi(golovi)8 = 0 (0) | godine9 = 2013–2014. | klubovi9 = [[NK Bratstvo Gračanica|Bratstvo]] | nastupi(golovi)9 = 10 (0) | godine10 = 2014. | klubovi10 = [[HNK Branitelj Mostar|Branitelj]] | nastupi(golovi)10 = 8 (0) | reprezentacija = Da | nacionalnegodine1 = 2001–2006. | nacionalneekipe1 = [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine]] | nacionalninastupi(golovi)1 = 4 (0) | nacionalnegodine4 = | nacionalneekipe4 = | nacionalninastupi(golovi)4 = | trenergodine = | trenerklubovi = | zadnjeuređivanje = 4. 12. 2025 }} '''Romeo Mitrović''' ([[Tuzla]], 12. juli 1979) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[nogomet]]aš. Nastupao je za [[FK Sloboda Tuzla|Slobodu]], [[NK Osijek|Osijek]], [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]], [[HŠK Zrinjski|Zrinjski]], [[Kecskeméti TE|Kecskeméti]], [[Nybergsund IL-Trysil|Nybergsund]], [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotivu Zagreb]], [[NK Bratstvo Gračanica|Bratstvo]] i [[HNK Branitelj Mostar|Branitelj]]. == Karijera == Ovaj golman svoju karijeru je započeo u rodnoj [[Tuzla|Tuzli]], u tamošnjoj [[FK Sloboda Tuzla|FK Slobodi]]. Nakon Slobode otišao je u [[hrvatska|Hrvatsku]] gdje je nastupao za [[NK Osijek]], a bio je i u [[zagreb]]ačkom [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamu]]. Godine 2004. dolazi u redove ''[[HŠK Zrinjski|plemića]]'' gdje u sezoni 2004/2005. sa Zrinjskim osvaja naslov prvaka [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. Te sezone postaje prvi golman Zrinjskog i ljubimac [[mostar]]ske publike. Nekoliko puta se spekuliralo o njegovom odlasku iz Zrinjskog, no to se nije dogodilo. Nastupao je i za mladu reprezentaciju BiH, a za [[Nogometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|nogometnu reprezentaciju BiH]] nastupao je 4 puta. Romeo Mitrović je, 4. juna 2008, sa Zrinjskim osvojio Nogometni kup Bosne i Hercegovine. Dvadesetak dana pred prvu utakmicu predkola [[UEFA Evropska liga|Kupa UEFA]] 2008, Zrinjski je ostao bez pouzdanog čuvara mreže Romea Mitrovića koji je 29. juna 2008, potpisao za mađarski Kecskeméti, koji je novi član [[Mađarska|mađarske]] prve divizije.godine 2010. prešao je u Nybergsund IL-Trysil u norveškoj Adeccoligi. U januaru 2012. pridružio se [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamu]], ali je u junu 2013. napustio klub, odigravši samo jednu kup utakmicu protiv niželigaša NK Vrsara.<ref>[https://www.sportcom.hr/sport/nogomet/domaci-nogomet/kup-hrvatske/1-16-kupa-dinamo-kona%C4%8Dno-pobijedio-ivan-krstanovi%C4%87-postigao-tri-pogotka-vrsaru 1/16 Kupa: Dinamo konačno pobijedio, Ivan Krstanović postigao tri pogotka Vrsaru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411125918/https://www.sportcom.hr/sport/nogomet/domaci-nogomet/kup-hrvatske/1-16-kupa-dinamo-kona%C4%8Dno-pobijedio-ivan-krstanovi%C4%87-postigao-tri-pogotka-vrsaru |date=11. 4. 2021 }} - SportCom {{in lang|hr}}</ref> Njegova karijera je završila kada je suspendovan zbog udaranja sudije, dok je igrao za Branitelj 2014.<ref>[https://www.news.com.au/sport/goalkeeper-romeo-mitrovic-throws-crazy-haymaker-punch-at-referee/news-story/0eef0c8519d288c08a4957d7eaa682f8 Goalkeeper Romeo Mitrovic throws crazy haymaker punch at referee] - News.com</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Mitrović, Romeo}} [[Kategorija:Rođeni 1979.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački nogometaši]] [[Kategorija:Biografije, Tuzla]] [[Kategorija:Nogometni golmani]] [[Kategorija:Nogometaši Slobode (Tuzla)]] [[Kategorija:Nogometaši Dinamo Zagreba]] [[Kategorija:Nogometaši Zrinjskog]] [[Kategorija:Nogometaši Osijeka]] [[Kategorija:Nogometaši Kecskemétija]] [[Kategorija:Nogometaši Nybergsunda]] [[Kategorija:Nogometaši Lokomotive Zagreb]] [[Kategorija:Nogometaši Bratstva]] [[Kategorija:Nogometaši Branitelja]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački sportisti 21. vijeka]] kbp4vnxfhbq9rle19h4i6de5mf8gqqg 0 137711 3932114 3931147 2026-09-29T10:38:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932114 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Female and male genitalia.png|mini|Ženski i muški spolni organi]] '''Spolni organi''' su dijelovi anatomije čovjeka i drugih živih bića koji su uključeni i koji se koriste pri razmnožavanju i time sačinjavaju reproduktivni sistem kompleksnih organizama: Termin genitalije se koristi za vanjski, vidljivi dio spolnih organa: penis i mošnje kod [[muškarac]]a, [[velike usne|velike]], [[male usne]] i [[klitoris]] u [[žena]].<ref name="Clark">{{cite book|last1=Clark|first1=Robert K.|title=Anatomy and Physiology: Understanding the Human Body|url=https://books.google.com/?id=4idMNpe04qgC&pg=PA268&lpg=PA268&dq=primary+sex+organ#v=onepage&q=primary%20sex%20organ&f=false|publisher=Jones & Bartlett Learning|access-date=19. 2. 2018|language=en|date=2005|isbn=9780763748166}}</ref> Svi ostali označavaju se kao '''sekundarni spolni organi''' i pripadajuće '''sekundarne spolne oznake''', podeljene na '''vanjske spolne organe''' – '''genitalije''' ili '''genitale''', vidljive pri rođenju u oba spola – i '''unutrašnje spolne organe'''.<ref name="Clark"/> [[datoteka:CharaV3.jpg|thumb|right|Spolni organi [[zelene alge]] ''[[Chara]]'' su muškkr [[Anteridija|antheridije]] (crveno) i ženske [[Arhegonija|arhegonije]] (smeđe).]] [[Mahovine]], [[paprati]] i neke slične biljke, kao reproduktivne organe, imaju [[gametangija|gametangije]], koje su dio [[gametofit]]a.<ref>{{cite web |url=http://biology.clc.uc.edu/courses/Bio106/mosses.htm |title=Mosses and Ferns |publisher=Biology.clc.uc.edu |date=16. 3. 2001 |access-date=1. 8. 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728014926/http://biology.clc.uc.edu/courses/Bio106/mosses.htm |archive-date=28. 7. 2012 |df=dmy-all }}</ref> [[Cvjetovi]] [[cvjetnica]] proizvode [[polen]] i [[jajna ćelija|jajne ćelije]],<ref>{{cite web |url=http://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/BIOBK/BioBookflowers.html |title=Flowering Plant Reproduction |publisher=Emc.maricopa.edu |date=18. 5. 2010 |access-date=1. 8. 2012 |archive-date=16. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816184313/http://www2.estrellamountain.edu/faculty/farabee/biobk/BioBookflowers.html |url-status=dead }}</ref> ali sami spolni organi nalaze se unutar gametofita u polenu i [[jajna ćelija|ovulama]]. [[četinari|Crnogorične biljke]] takođe proizvode svoje reproduktivne strukture unutar gametofita sadržane u [[šišarka]]ma i polenu. Šišarke i polen nisu sami seksualni organi. == Terminologija== '''Primarni spolni organi''' su [[gonada|gonade]], spolni organi, tačnije [[testis]]i u [[mužjak]]a ili [[jajnici]] u ženki. Kao primarni spolni organi, gonade stvaraju reproduktivne [[gamet]]e koji sadrže nasljedne molekule [[DNK]]. Oni također proizvode većinu primarnih [[hormon]]a koji utiču na seksualni razvoj, te reguliraju druge spolne organe i seksualno diferencirano [[ponašanje]]. '''Sekundarni spolni organi''' odnose se na ostatak reproduktivnog sistema, bilo da je unutrašnji ili vanjski. [[Latinski]] izraz "genitalije", ponekad skraćen kao "genitali", koristi se za opisivanje spoljašnjih spolnih organa: kod muških sisara, [[penis]] i [[skrotum]]; a kod ženki sisara [[vulva]] i njeni organi. Općenito u zoologiji, s obzirom na veliku raznolikost organa, fiziologija ponašanja uključenih u [[kopulacija|kopulaciju]], muški genitalije su strože definirane kao "sve muške strukture koje se umeću u ženku ili koje se drže u blizini njenog [[gonopor]]a tokom prenosa sperme "; ženske genitalije definiraju se kao "oni dijelovi ženskog reproduktivnog trakta koji ostvaruju izravan kontakt s muškim genitalijama ili muškim proizvodima ([[spermatozoid]]i, spermatofore)" tokom ili neposredno nakon kopulacije ".<ref>Eberhard, W.G., 1985. Sexual Selection and Animal Genitalia. Harvard University Press</ref> ==Sisari == === Vanjski i unutrašnji organi === {{glavni|Reproduktivni sistem čovjeka}} Vidljivi dio genitalija sisavaca kod muškaraca sastoji se od [[skrotum]] i [[penis]] a kod žena se sastoji od [[vulva]] ([[labia]], [[klitoris]] itd.) i [[vagina]]. U [[amniota|placentnih sisara]], ženke imaju dva genitalna otvora, vaginu i uretru, dok mužjaci imaju samo jedan, [[Vanjski otvor uretre (mužjak)|uretre]]..<ref name="Wake1992">{{cite book|author=Marvalee H. Wake|title=Hyman's Comparative Vertebrate Anatomy|url=https://books.google.com/books?id=VKlWjdOkiMwC&pg=PA583|access-date=6. 5. 2013|date=15. 9. 1992|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-87013-7|pages=583}}</ref> Muške i ženske genitalije imaju mnogo nervnih završetaka, što rezultira ugodnim i vrlo osjetljivim dodirom.<ref>[https://books.google.com/books?id=gbsZyQ1_muUC&pg=PT13&dq=&hl=en&sa=X&ei=tUF7T_LBIYaL8gPv9-SkCA&ved=0CE8Q6AEwBQ#v=onepage&q=&f=false Sexual Intimacy in Marriage] William Cutrer</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=I9xrbK6CwzUC&pg=PA9&dq=&hl=en&sa=X&ei=oD97T8mgD-Or0QX0_d2uCQ&ved=0CEoQ6AEwBA#v=onepage&q=&f=false Daphne's Dance: True Tales in the Evolution of Woman's Sexual Awareness] Brigitta Olsen</ref> U većini ljudskih društava, posebno u [[socijalni konzervativizam|konzervativnim]], izlaganje genitalija smatra se [[javna nepristojnost|javnom nepristojnošću]].<ref>[https://books.google.com/books?id=fxYhR6hqc3QC&pg=PA219&dq=&hl=en&sa=X&ei=_-IzT8-4N4bN0QXNwcm0Ag&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=&f=false Unpopular Privacy: What Must We Hide?] retrieved 9 February 2012</ref> Kod [[sisar]]a, spolni organi uključuju: {| class="wikitable" |- ! [[Mužjak]] ! [[Ženka]] |- | *[[Bulbouretralne žlijezde]] *[[Epididimis]] *[[Penis]] **[[Prepucij]] **[[Frenulum penisa]] **[[Glans penisa]] *[[Prostata]] *[[Skrotum]] *[[Sjemenski kanalić]]i *[[Testis]]i [[Datoteka:ShortForeskin.jpg|thumb|center|Muški vanjski spolni organi bez stidnih dlaka]] | *[[Bartholinova žlijezda]] *[[Fallopijeva tuba]] *[[Jajnici]] *[[Skeneova žlijezda]] *[[Maternica]] **[[Cerviks]] *[[Vagina]] *[[Vulva]] **[[Himen]] **[[Klitoris]] ***[[Klitorisni frenulum]] ***[[Klitorisni glans]] (glans clitoridis) *** [[Klitorisna kapuljača]] ** [[Labia]] *** [[Labia majora]] *** [[Labia minora]] **** [[Frenulum labia minora]]<ref name="Anne Fausto Sterling">{{cite book|last=Fausto Sterling|first=Anne|title=Sexing The Body|year=2000|publisher=New York|location=New York|pages=44–77}}</ref><ref>Hosken, David J., and Paula Stockley. "[http://www.sexologia.ulusofona.pt/biblio/Indice_files/Sexual%20selection%20and%20genital%20evolution.pdf Sexual selection and genital evolution]." {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012045147/http://www.sexologia.ulusofona.pt/biblio/Indice_files/Sexual%20selection%20and%20genital%20evolution.pdf# |date=12. 10. 2017 }} Trends in Ecology & Evolution 19.2 (2004): 87-93.</ref><ref>Arnqvist, Göran. "[http://heart.sdsu.edu/~website/biology_307/pdfs/genitalia.pdf Comparative evidence for the evolution of genitalia by sexual selection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120127135826/http://heart.sdsu.edu/~website/Biology_307/pdfs/genitalia.pdf |date=27. 1. 2012 }}." {{Cite web |url=http://heart.sdsu.edu/~website/Biology_307/pdfs/genitalia.pdf |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20120127135826/http://heart.sdsu.edu/~website/Biology_307/pdfs/genitalia.pdf |archive-date=27. 1. 2012 |access-date=31. 7. 2020 |url-status=dead}} Nature 393.6687 (1998): 784.</ref><ref>Schilthuizen, M. 2014. [https://books.google.nl/books?id=xqM7AgAAQBAJ&pg=PT2&dq=nature%27s+nether+regions&hl=nl&sa=X&ei=iV3xVOmpLob7PJaagRA&ved=0CCQQ6AEwAA#v=onepage&q=nature's%20nether%20regions&f=false Nature's Nether Regions: What the Sex Lives of Bugs, Birds, and Beasts Tell Us About Evolution, Biodiversity, and Ourselves]. Penguin USA</ref> Stoga se među životinjama može naći velika raznolikost genitalnih oblika i funkcija. [[Datoteka:Vulva with tiny labia minora.jpg|thumb|uspravno |center| Slika vanjskih spolnih organa čovjeka (obrijana stidna dlaka)]] |} == Također pogledajte == * [[Seksualnost]] * [[Seks]] == Reference == {{refspisak}} ==Dopunska literatura== *{{cite book|authors=Leonard, Janet L. and Alex Córdoba-Aguilar|title=The Evolution of Primary Sexual Characters in Animals|year=2010|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0199717033|url=https://books.google.com/books?id=PgtXj5R6OfMC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false}} ==Vanjski linkovi== {{commons category|Sexual anatomy}} {{ženski reproduktivni sistem}} {{muški reproduktivni sistem}} {{DEFAULTSORT:Sex Organ}} [[Kategorija:Anatomija]] [[Kategorija:Muški reproduktivni sistem]] [[Kategorija:Ženski reproduktivni sistem]] d2srk7mbfho6y4666vnk6cejla3fjgp 0 172890 3932031 3929616 2026-09-28T14:55:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932031 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nagrada | ime = Nagrada "Isidora Sekulić" | podnaslov = | trenutne_nagrade = | slika = | veličina_slike = | alt = | opis = | deskripcija = za najbolju knjigu u protekloj godini | sponzor = | datum = | lokacija = | država = [[Srbija]] | organizator = [[Savski venac (općina)|Općina Savski venac]] | voditelj = | preshow_voditelj = | nastupi = | nagrada = Plaketa, povelja i novčani iznos | godina = {{Početni datum i godine|1967|1|1}} | godina2 = | nosilac = [[Aleksandar Jerkov]] (2023) | veb-sajt = | mreža = | dužina_trajanja = | ocjene = | producent = | režiser = | najbolji_film = | najbolji_režiser = | najviše_nagrada = | najviše_nominacija = | slika2 = | slika2veličina = | alt2 = | opis2 = | prethodno = | glavno = | sljedeće = }} '''Nagrada "Isidora Sekulić"''' jugoslavenska je i srbijanska književna nagrada koju dodjeljuje [[beograd]]ska općina [[Savski venac]]. Nagrada se sastoji od plakete, povelje i novčanog iznosa. == Historija == Dobila je ime po književnici [[Isidora Sekulić|Isidori Sekulić]], a dodjeljuje se svakog juna od 1968. za najbolju knjigu objavljenu prethodne godine i ima veliki značaj u srpskoj književnosti. Do sada su proglašena ukupno 72 pobjednika, uključujući 11 žena; Za dva dobitnika napravljen je izuzetak: knjiga [[Rajko Petrov Nogo|Rajka Petrova Noga]] objavljena 1967. dobila je nagradu za treće izdanje 1984, a pripovjetke [[Vidosav Stevanović|Vidosava Stevanovića]] prvi put su objavljene u studentskom časopisu 1967. i kao knjiga 1968.<ref>{{Cite web|url=https://www.savskivenac.rs/o-savskom-vencu|title=О Савском венцу {{!}} Савски венац|website=www.savskivenac.rs|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Predsjednici Skupštine "Fonda Isidore Sekulić" bili su [[Milan Orlić]] (2001–2005), [[Vida Ognjenović]] (2006–2008) i [[Ratko Adamović]] (2009–2016). Nakon toga, nijedan drugi predsjednik nije predložen za tu funkciju.<ref>{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:666142-Ziri-nagrade-Isidora-Sekulic-Smenili-su-nas-sramno-i-tajno|title=Žiri nagrade "Isidora Sekulić": Smenili su nas sramno i tajno|website=NOVOSTI|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Predsjednik žirija bio je [[Petar Arbutina]]<ref>{{Cite web|url=https://gradsubotica.co.rs/desavanje/knjizevne-veceri-sa-djordjem-kuburicem/|title=Književne večeri sa Đorđem Kuburićem|date=29. 9. 2018|website=GradSubotica|access-date=5. 8. 2024}}</ref> od 2017. do 2018, a [[Aleksandar Jerkov]] 2019. i 2021.<ref>[https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ ALEKSANDRU GATALICI KNJIŽEVNA NAGRADA "ISIDORA SEKULIĆ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Wayback|url=https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012203154/https://www.savskivenac.rs/cir/aleksandru-gatalici-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic/ |date=12. 10. 2019 }} |date=20191012203154 Gradska opština Savski venac} ), Pristupljeno 12. oktobra 2019.</ref> Laureatu za 2004. pripala je i novčana nagrada od 90.000 [[Srpski dinar|dinara]],<ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=534553%3f|title=Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” Ивани Хаџи-Поповић|access-date=5. 8. 2024|archive-date=5. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240805062248/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=534553%3F|url-status=dead}}</ref> a laureatu za 2008. to je bio iznos 3.000 [[Euro|eura]] u dinarskoj protuvrijednosti.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_lat/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134019.html|title=Bajcu nagrada "Isidora Sekulić" za roman "Hamam Balkanija"|last=Vojvodine|first=Javna medijska ustanova JMU Radio-televizija|website=JMU Radio-televizija Vojvodine|access-date=5. 8. 2024}}</ref> Nagradni fond je prvi put smanjen na dodjeli nagrade za 2017. na 120.000 dinara, prethodnih godina pobjednici su dobijali 300.000 dinara (od 2009).<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=5. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-urucena-nagrada-isidora-sekulic/k4dlmd7|title=Basari uručena nagrada "Isidora Sekulić"|last=Blic|date=16. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=5. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/zivot/kultura/bajcu-nagrada-isidora-sekulic-za-roman-hamam-balkanija_134020.html|title=Бајцу награда "Исидора Секулић" за роман "Хамам Балканија"|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=5. 8. 2024}}</ref> == Dobitnici == {| class="wikitable sortable" |- ! Godina !! Pisac !! Djelo !Reference |- |2024. |[[Sanja Savić Milosavljević]] |''Martin udio'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/magazin/kultura/vesti/5733775/sanja-savic-milosavljevic-nagrada-knjizevna-isidora-sekulic.html|title=Sanja Savić Milosavljević dobitnica nagrade "Isidora Sekulić"|website=РТС|access-date=18. 7. 2025}}</ref> |- |2023. |[[Aleksandar Jerkov]] |''Istina (srpske) književnosti'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.rtv.rs/sr_ci/kultura/nagrada-isidora-sekulic-urucena-aleksandru-jerkovu_1549360.html|title=Награда "Исидора Секулић" уручена Александру Јеркову|last=Војводине|first=Јавна медијска установа ЈМУ Радио-телевизија|website=ЈМУ Радио-телевизија Војводине|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2022. |[[Dragan Stojanović]] |''Tripl Dablin'' |<ref>{{Cite web|url=https://savskivenac.rs/vesti-i-saopstenja/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-0|title=НАГРАДА „ИСИДОРА СЕКУЛИЋ“ СВЕЧАНО УРУЧЕНА У КУЋИ КРАЉА ПЕТРА {{!}} Савски венац|website=savskivenac.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2021. |[[Jovica Aćin]] |''Banja i druge poslednje priče'' |<ref>[https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ Nagrada „Isidora Sekulić 2021.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625222643/https://beogradski.rs/nagrada-isidora-sekulic-svecano-urucena-u-kuci-kralja-petra-prvog/ |date=25. 6. 2022 }}“, Beogradski Portal, 25. јун 2022)</ref> |- |2020. |[[Slobodan Mandić]] |''Panonski palimpsesti'' i ''Duh priče i druga imena'' |<ref>{{Cite web|url=https://nova.rs/kultura/nagrade-isidora-sekulic-nini-savcic-i-slobodanu-mandicu/|title=Nagrade "Isidora Sekulić" Nini Savčić i Slobodanu Mandiću|last=Jovandić|first=Matija|date=27. 6. 2021|website=NOVA portal|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- |2019. |[[Nina Savić]] |''Vlasnik svega našeg'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/kultura/nini-savcic-nagrada-isidora-sekulic/|title=Nini Savčić nagrada “Isidora Sekulić” - Kultura - Dnevni list Danas|date=27. 6. 2021|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.arhipelag.rs/knjige/vlasnik-svega-naseg/|title=Vlasnik svega našeg {{!}} Arhipelag|last=Vučković|first=Igor|date=18. 6. 2019|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2018. || [[Aleksandar Gatalica]] || ''Poslednji argonaut'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.novosti.rs/vesti/kultura.71.html:798854-SENOVITI-PROSTORI-PROSLOSTI-Gatalici-urucena-nagrada-Isidora-Sekulic|title=SENOVITI PROSTORI PROŠLOSTI: Gatalici uručena nagrada "Isidora Sekulić"|website=NOVOSTI|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=perTOpt-H9M|title=- YouTube|website=www.youtube.com|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref name="Вести">{{Cite web|url=https://www.rts.rs/vesti.html|title=Вести|website=РТС|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://medjutim.dnk.org.rs/aleksandar-gatalica-poslednji-argonaut-osvajanje-nezaborava/|title=Александар Гаталица, „Последњи аргонаут“: Освајање незаборава|date=12. 7. 2019|website=Међутим, ДНK|access-date=6. 8. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> |- | 2017. || [[Uglješa Šajtinac]] || ''Žena iz Huareza'' |<ref name="Вести"/><ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/405090/Knjizevna-nagrada-Isidora-Sekulic-urucena-Ugljesi-Sajtincu|title=Књижевна награда „Исидора Секулић” уручена Угљеши Шајтинцу|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraf.rs/vesti/kultura/2964944-ugljesi-sajtincu-knjizevna-nagrada-isidora-sekulic|title=Uglješi Šajtincu književna nagrada "Isidora Sekulić"|last=Pančić|first=Marijana|date=7. 6. 2018|website=Telegraf.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pressreader.com/serbia/nin/20180503/281599536121226|title=PressReader.com - Digital Newspaper & Magazine Subscriptions|website=www.pressreader.com|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.skd.rs/ugljesa-sajtinac-zena-iz-haureza-2017/|title=Угљеша Шајтинац: Жена из Хуареза, 2017. – Српско Књижевно Друштво|date=8. 2. 2018|language=en-US|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2016. || [[Labud Dragić]] || ''Kukavičja pilad'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/382748/Isidora-Sekulic-urucena-Labudu-Dragicu|title=„Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|last=Р|first=К.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|title=Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} Награда „Исидора Секулић” уручена Лабуду Драгићу|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104727/https://www.beograd.rs/index.php?lang=cir&kat=beoinfo&sub=1736404-nagrada-isidora-sekulic-urucena-labudu-dragicu|url-status=dead}}</ref> |- | 2015. || [[Svetislav Basara]] || ''Anđeo atentata: tabloid'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/basari-nagrada-isidora-sekulic/fphwwx3|title=Basari nagrada "Isidora Sekulić"|last=Beta|date=2. 6. 2016|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2014. || [[David Albahari]] || ''Životinjsko carstvo'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/kultura/vesti/davidu-albahariju-nagrada-isidora-sekulic/kykvhvj|title=Davidu Albahariju nagrada "Isidora Sekulić"|last=Tanjug|date=25. 11. 2015|website=Blic.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 2013. || [[Sonja Veselinović]] || ''Krosfejd'' |<ref name="Вести"/> |- | 2012. || [[Žaneta Đukić Perišić|Žaneta Đukić-Perišić]] || ''Pisac i priča – Stvaralačka biografija [[Ivo Andrić|Ive Andrića]] '' | |- | 2011. || [[Slobodan Vladušić]] || ''[[Miloš Crnjanski|Crnjanski]], megalopolis'' |<ref name="„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу">{{cite web|url=http://rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=62971|title=„Исидора Секулић“ Слободану Владушићу|authorlink=|date=6. 6. 2012|work=|publisher=Радио-телевизија Републике Српске|pages=|format=|archive-url=|archive-date=|access-date=7. 6. 2012|quote=}}</ref> |- | 2010. || [[Vladan Matijević]] || ''Vrlo malo svetlosti'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/sr/clanak/178608/%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%9B%D1%83-%D0%98%D1%81%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0-%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D1%9B|title=Vladanu Matijeviću „Isidora Sekulić”|last=R|first=K.|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref><ref>[https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ NAGRADA URUČENA VLADANU MATIJEVIĆU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014213330/https://www.savskivenac.rs/lat/nagradaurucenavladanumatijevicu/ |date=14. 10. 2019 }}, Градска општина Савски венац, Pristupljeno 14. 10. 2019.</ref> |- | 2009. || [[Đorđe Milosavljević]] || ''Đavo i mala gospođa'' | |- | 2008. || [[Vladislav Bajac]] || ''Hamam Balkanija'' | |- | 2007. || [[Mirjana Bjelogrlić-Nikolov]] || ''Priče za dosadno popodne'' | |- | 2006. || [[Zoran Živković (pisac)|Zoran Živković]] || ''Most'' | |- | 2005. || [[Ratomir Damjanović]] || ''Džonijev solo'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=1237779%3f|title=У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|website=Град Београд - Званична интернет презентација {{!}} У понедељак додела награде „Исидора Секулић”|access-date=6. 8. 2024|archive-date=6. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806104728/https://www.beograd.rs/index.php?kat=beoinfo&lang=cir&sub=1237779%3F|url-status=dead}}</ref> |- | 2004. || [[Ivana Hadži-Popović]] || ''Zamka'' | |- | 2003. || [[Vladeta Jerotić]] || ''Putovanja, zapisi, sećanja'' | |- | 2002. || [[Boris Miljković]] || ''Čaj na Zameleku'' | |- | 2001. || [[Milovan Stanković]] || ''Sve o porodici Fuler'' |<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“ http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2002/06/26/srpski/BG02062507.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 26. јун 2002).</ref> |- | 2000. || [[Mirjana Novaković]] || ''Strah i njegov sluga'' |<ref>[http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml Мирјани Новаковић уручена награда „Исидора Секулић“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609054825/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2001/06/29/srpski/K01062811.shtml |date=9. 6. 2022 }} („Глас јавности“, 28. јун 2001, Приступљено 13. 4. 2013).</ref> |- | 1999. || [[Zoran Bognar]] || ''Novi čovek'' | |- | 1998. || [[Marica Josimčević]] || ''Put kože'' | |- | 1997. || [[Ratko Adamović]] || ''Besmrtni Kaleb'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.laguna.rs/a667_autor_ratko_adamovic_laguna.html|title=Ratko Adamović {{!}} Laguna|website=www.laguna.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1996. || [[Srba Mitrović]] || ''Snimci za panoramu'' | |- | 1995. || [[Milan Orlić]] || ''Iz polarne noći'' | |- | 1994. || [[Đorđe Trifunović]] || ''za celokupno delo o staroj srpskoj književnosti'' | |- | 1993. || [[Dobroslav Smiljanić]] || ''Vilin kamen'' | |- | 1992. || [[Petar Pijanović]] || ''Proza [[Danilo Kiš|Danila Kiša]]'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.uf.bg.ac.rs/uf.bg.ac.rs/nastavnici/PetarPijanovic.htm|title=Učiteljski fakultet Beograd|website=www.uf.bg.ac.rs|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1991. || [[Miroslav Maksimović]] || ''55 soneta o životnim radostima i teškoćama'' | |- | 1990. || [[Novica Petković]] || ''Ogledi iz srpske poetike'' | |- | 1989. || [[Dušan Ivanić]] || ''Modeli književnoga govora : iz istorije i poetike srpske književnosti'' | |- | 1988. || [[Jovan Radulović]] || ''Dalje od oltara'' | |- | 1987. || [[Ljubiša Jeremić]] || ''Tragički vidovi starijeg srpskog romana : od [[Jakov Ignjatović|Jakova Ignjatovića]] do [[Svetolik Ranković|Svetolika Rankovića]]'' | |- | 1986. || [[Hatidža Dizdarević-Krnjević]] || ''Lirski istočnici: iz istorije i poetike lirske narodne poezije'' | |- | 1985. || [[Danko Popović]] || ''Knjiga o Milutinu'' | |- | 1984. || [[Rajko Petrov Nogo]]|| ''Zimomora'' | |- | 1983. || [[Slobodan Zubanović]] || ''Domaći duh'' | |- | 1982. || [[Lazar Trifunović]] || ''Od impresionizma do enformela'' | |- | 1981. || [[Slobodan Rakitić]] || ''Žudnja za jugom'' | |- | 1981. || [[Nikola Milošević]] || <small> odbio da primi nagradu </small> | |- | 1980. || [[Radoslav Bratić]] || ''Sumnja u biografiju'' | |- | 1979. || [[Milovan Danojlić]] || ''Zmijin svlak'' | |- | 1978. || colspan="2" {{n/a|nije dodijeljena}} | |- | 1977. || colspan="2" {{n/a|nije dodijeljena}} | |- | 1976. || [[Tanja Kragujević]] || ''Mitsko u [[Momcilo Nastasijevic|Nastasijevićevom]] delu'' |<ref>{{cite web|title=Награда "Исидора Секулић"|url=http://www.tanjakragujevic.com/|website=Званичан веб сајт Тање Крагујевић|access-date=4. 2. 2018}}</ref> |- | 1976. || [[Dragomir Brajković]] || ''Krvava svadba u Brzavi'' | |- | 1976. || [[Mirjana Pavlović]] || ''Zajednički imenitelj'' |<ref>{{Cite web|url=http://www.skd.rs/?akcija=pisacPavlovicMirjana|title=Српско Књижевно Друштво - Сајт Српског Књижевног Друштва – репрезентативног удружења у култури|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1975. || [[Mirko Magarašević]] || ''Senke besmrtnosti'' | |- | 1975. || [[Milenko Vučetić]] || ''Glasovi'' | |- | 1975. || [[Milan Komnenić]] || ''Eros i znak'' | |- | 1974. || [[Đuro Damjanović]] || ''Magla u rukama'' | |- | 1974. || [[Ibrahim Hadžić]] || ''Oformiti jedinstvenu životinju'' | |- | 1974. || [[Čedomir Mirković]]|| ''Eseji i kritike'' | |- | 1973. || [[Milorad Blečić]] || ''Kako se rađala jugoslovenska revolucionarna poezia'' | |- | 1973. || [[Miodrag Stanisavljević]]|| ''Knjiga senki'' | |- | 1973. || [[Mitko Madžunkov]] || ''Ubij govorljivog psa'' | |- | 1972. || [[Marko Nedić]]|| ''Magija poetske proze. Studija o [[Rastko Petrović|Rastku Petroviću]]'' | |- | 1972. || [[Miladin Ćulafić]] || ''Nešto'' | |- | 1971. || [[Svetozar Vlajković]] || ''Neko drugo leto'' |<ref>[http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm Романи Светозара Влајковића] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601000324/http://www.svetozar.vlajkovic.com/romani.htm |date=1. 6. 2008 }}, Pristupljeno 13. 4. 2013.</ref> |- | 1971. || [[Radomir Andrić]] || ''Šumska crkva'' | |- | 1971. || [[Aleksandar Petrov]] || ''Poezija [[Miloš Crnjanski|Crnjanskog]] i srpsko pesništvo'' | |- | 1970. || [[Božidar Milidragović]] || ''Umetnik Zolt'' | |- | 1970. || [[Branislav Petrović]]|| ''O prokleta da si ulico Rige od Fere'' | |- | 1970. || [[Srba Ignjatović]]|| ''Salomina činija'' | |- | 1969. || [[Miroslav Josić Višnjić]] || ''Lepa Jelena'' |<ref>{{Cite web|url=https://www.politika.rs/scc/clanak/5586/%D0%94%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE-%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%B5%D0%BD%D0%BE-%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE-%D0%B7%D0%B0-%D1%98%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%B0|title=Добро скројено одело за једног јунака|last=Радисављевић|first=Зоран|website=Politika Online|access-date=6. 8. 2024}}</ref> |- | 1969. || [[Vito Marković]]|| ''Pakao'' | |- | 1969. || [[Bogdan A. Popović]] || ''Eseji i kritike'' | |- | 1968. || [[Jovan Hristić]] || ''Oblici moderne književnosti'' | |- | 1968. || [[Vidosav Stevanović]] || ''Refuz mrtvak'' |<ref name="#1">Југословенски савременици. Ко је ко у Југославији, Хронометар, Београд 1970.</ref> |- | 1967. || [[Ljubomir Simović]]|| ''Šlemovi'' |<ref name="#1"/> |- | 1967. || [[Svetlana Velmar Janković]] || ''Savremenici'' |<ref>Ко је ко u Srbiji: leksikon, Bibliofon,Beograd 1991.</ref> |- | 1967. || [[Živojin Pavlović]] || ''Dve večeri u jesen'' |<ref name="#1"/> |} == Reference == {{Refspisak}} {{Srpska književnost}} [[Kategorija:Jugoslavenske literarne nagrade]] [[Kategorija:Srbijanske literarne nagrade]] [[Kategorija:Nagrada Isidora Sekulić|*]] qwgbef9ofuyqa7tyuv5k3a940a3tb8e 0 173504 3932026 3787701 2026-09-28T14:06:40Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932026 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:NML Cygni SDSS DR9.jpg|mini|202x202piksel|NML Cygni SDSS DR9]] '''NML Cygni''' ili '''V1489 Cygni''' je [[crvena supervelika zvijezda]],<ref>{{Cite web|url=https://www.stellarcatalog.com/stars/nml-cygni|title=★ Star NML Cygni|website=Stellar Catalog|language=en|access-date=2025-12-06}}</ref> nalazi se oko 5500 [[svjetlosna godina|svjetlosnih godina]] od Zemlje u sazviježđu [[Cygnus]]. To je jedna od najvećih poznatih [[zvijezda]], u radijusu jednakom 1650 puta većem od [[Sunce|Sunca]], a masom je oko 25-40 puta veća od Sunca. Nju su otkrili Neugebauer, Martz i Leighton [[1965]]. godine, a ime joj je i nastalo po imenima tih triju pronalazača. Prisustvo molekula: H2O, SiO, CO, HCN, CS, SO, SO2 i H2S je potvrđeno u kasnijim godinama. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * http://books.google.com/books?id=EA3cyIPFvU8C&pg=PA57{{Mrtav link}} * Schuster, M. T.; Humphreys, R. M.; Marengo, M. (2006). "The Circumstellar Environments of NML Cygni and the Cool Hypergiants". The Astronomical Journal 131: 603. doi:10.1086/498395 * https://web.archive.org/web/20141006125644/https://safe.nrao.edu/wiki/pub/Main/CARMA/760-1.pdf * http://books.google.com/books?id=Kp7G4IqK7woC&pg=PA278 {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Zvijezde]] 4ufyjnm66jtx2j7r2y80vww7vqkk6ar 0 357055 3932104 3921503 2026-09-29T09:06:24Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Aleksandar_Vučić_2024_(cropped).jpg datotekom [[:File:Aleksandar_Vučić_(2024).jpg|Aleksandar_Vučić_(2024).jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: More precise name.). 3932104 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Aleksandar Vučić | slika = Aleksandar Vučić (2024).jpg | redoslijed = [[Predsjednik Srbije]] | vrijeme_na_vlasti = 31. maj 2017 – | prethodnik = [[Tomislav Nikolić]] | nasljednik = | redoslijed2 = [[Premijer Srbije]] | vrijeme_na_vlasti2 = 27. april 2014 – 31. maj 2017. | prethodnik2 = [[Ivica Dačić]] | nasljednik2 = [[Ana Brnabić]] | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|03|05}} | mjesto_rođenja = [[Beograd]], SFRJ | nacionalnost = | politička_stranka = [[Srpska napredna stranka]] | supruga = Ksenija Janković <small>(1997–2011)</small> <br> Tamara Đukanović <small>(2013–trenutno)</small> | djeca = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = | potpis = Signature Aleksandar Vučić.svg }} '''Aleksandar Vučić''' ([[Beograd]], 5. mart 1970) [[srbija]]nski je političar koji trenutno obnaša dužnost [[Predsjednik Srbije|predsjednika Srbije]].<ref>[http://www.blic.rs/Vesti/Politika/460978/Srbija-dobila-novu-Vladu Blic: Srbija dobila novu Vladu]</ref> Po struci je pravnik. Bivši je ministar odbrane Srbije, a jedno vrijeme je bio i ministar informisanja u doba vladavine [[Slobodan Milošević|Slobodana Miloševića]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sns.org.rs/sr/2010-06-05-00-10-55/aleksandar-vucic-biografija.html |title=Biografija na sajtu SNS |access-date=27. 4. 2014 |archive-date=18. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218131453/http://www.sns.org.rs/sr/2010-06-05-00-10-55/aleksandar-vucic-biografija.html |url-status=dead }}</ref> == Biografija == Rođen je 5. marta 1970. u [[Beograd]]u, kao stariji sin Angeline (djevojačko Milovanov) i Anđelka Vučića.<ref>[http://www.poreklo.rs/2012/04/08/poreklo-aleksandra-vu%C4%8Di%C4%87a/ Porijeklo Aleksandra Vučića], 12. 04. 2012</ref> Završio je [[Pravni fakultet u Beogradu]], a usavršavao je engleski jezik u [[Engleska|Engleskoj]], u [[Brighton]]u.<ref name="ртс">[http://www.rts.rs/page/stories/sr/story/9/Politika/1143858/Biografije+budu%C4%87ih+ministara.html Biografije budućih ministara] RTS, 27. 10. 2013.</ref> Kao jedan od najboljih studenata generacije bio je i stipendista "Fondacije za razvoj naučnog podmlatka". Godine 1993. Vučić pristupa [[Srpska radikalna stranka|Srpskoj radikalnoj stranci]], te je izabran za zastupnika u [[Narodna skupština Republike Srbije|Narodnoj skupštini Republike Srbije]]. Dvije godine kasnije, sa 24 godine, postaje i njen generalni sekretar. Četrnaest godina je bio generalni sekretar [[Srpska radikalna stranka|Srpske radikalne stranke]]. Od 2008. prelazi u [[Srpska napredna stranka|Srpsku naprednu stranku]]. Na vanrednoj izbornoj skupštini, održanoj 29. septembra 2012, Aleksandar Vučić je izabran jednoglasno za predsjednika stranke.<ref>[http://www.politika.rs/rubrike/Politika/Vucic-predsednik-SNS-Tabakoviceva-njegov-zamenik.sr.html Aleksandar Vučić jednoglasno izabran za predsednika SNS] Politika, 22. 10. 2013.</ref> Funkciju [[Premijer Srbije|premijera Srbije]] obavljao je od 27. aprila 2014. Nakon pobjede na izborima 2017. postaje [[predsjednik Srbije]]. Trenirao je košarku i igrao [[nogomet]]. Poznat je kao navijač beogradske [[FK Crvena zvezda|Crvene zvezde]].<ref name="vesti">[http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/71437/Vucic-Kuci-sam-dolazio-u-krvavoj-majici Vučić: Kući sam dolazio u krvavoj majici] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802092649/http://www.vesti-online.com/Vesti/Srbija/71437/Vucic-Kuci-sam-dolazio-u-krvavoj-majici |date=2. 8. 2017 }} Vesti online, 27. 10. 2013</ref> Oženjen je i ima troje djece. == Politike == === Ekonomija === [[File:Vučević, Scholz, Vučić & Šefčovič.jpg|thumb|right|Aleksandar Vučić sa njemačkim kancelarom [[Olaf Scholz|Olafom Scholzom]], [[Beograd]], 19. jula 2024.]] Nakon izbora za premijera 2014, Vučić je promovisao ekonomske politike zasnovane na štednji, čiji je cilj bio smanjenje budžetskog deficita Srbije. Vučićeva politika fiskalne konsolidacije prvenstveno je bila usmjerena na smanjenje u javnom sektoru. Jedna od mjera bila je smanjenje penzija i plata u javnom sektoru, kao i zabrana daljnjeg zapošljavanja u javnom sektoru.<ref>{{cite web|title=PM: Salaries, pensions, subsidies to be cut|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2014&mm=09&dd=19&nav_id=91665|access-date=11. 9. 2016|website=[[B92]]| date=19. 9. 2014 |archive-date=26. 12. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226083001/http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2014&mm=09&dd=19&nav_id=91665|url-status=live}}</ref> Dana 23. februara 2015, Vučićeva vlada je zaključila trogodišnji stand-by aranžman s [[Međunarodni monetarni fond|MMF-om]] vrijedan 1,2 milijarde eura kao mjeru predostrožnosti za osiguranje dugoročne fiskalne stabilnosti zemlje.<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/np/sec/pr/2015/pr1567.htm|title=Press Release: IMF Executive Board Approves €1.2 billion Stand-By Arrangement for Serbia|access-date=11. 9. 2016|archive-date=26. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150226171807/https://www.imf.org/external/np/sec/pr/2015/pr1567.htm|url-status=live}}</ref> MMF je pohvalio reforme, kao i EU<ref name="B92.net">{{Cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/business.php?yyyy=2017&mm=05&dd=24&nav_id=101359|title=EU "praises Serbia's economic growth, outlines challenges"|work=B92.net|access-date=27. 7. 2017|archive-date=16. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816234512/http://www.b92.net/eng/news/business.php?yyyy=2017&mm=05&dd=24&nav_id=101359|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/en/News/Articles/2017/07/05/mcs652017-serbia-concluding-statement-of-the-mission-for-the-2017-article-iv-consultation|title=Serbia: Concluding Statement of the Mission for the 2017 Article IV Consultation and the Seventh Review under the Stand-By Arrangement (SBA)|website=imf.org|access-date=27. 7. 2017|archive-date=6. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706074211/http://www.imf.org/en/News/Articles/2017/07/05/mcs652017-serbia-concluding-statement-of-the-mission-for-the-2017-article-iv-consultation|url-status=live}}</ref> nazivajući ih jednim od najuspješnijih programa koje je MMF ikada imao. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] Srbije je premašio nivoe iz 2008. prije krize, kao i plate.<ref>{{Cite news|url=http://www.b92.net/eng/news/business.php?yyyy=2016&mm=06&dd=08&nav_id=98258|title=Average monthly salary in Serbia 'first time' over EUR 400 - - on B92.net|work=B92.net|access-date=27. 7. 2017|archive-date=16. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816234111/http://www.b92.net/eng/news/business.php?yyyy=2016&mm=06&dd=08&nav_id=98258|url-status=live}}</ref> Ekonomski izgledi su dobri, s rastom BDP-a iznad 3%, a odnosom duga prema BDP-u ispod 68%.<ref name="B92.net"/><ref>{{cite web|url=https://seenews.com/news/serbias-central-govt-debt-narrows-to-671gdp-at-end-may-table-574150|title=Serbia's central govt debt narrows to 67.1%/GDP at end-May – table – SeeNews – Business intelligence for Southeast Europe|website=seenews.com|date=30. 6. 2017 |access-date=27. 7. 2017|archive-date=16. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816234117/https://seenews.com/news/serbias-central-govt-debt-narrows-to-671gdp-at-end-may-table-574150|url-status=live}}</ref> === Korupcija i organizovani kriminal === Vučić se obavezao da će se boriti protiv [[Korupcija|korupcije]] i [[Organizirani kriminal|organizovanog kriminala]] u Srbiji.<ref name="Vasovic">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-poll-idUSBRE92S0BI20130329|title=Ruling Serb Progressive Party stays popular: opinion poll|last=Vasovic|first=Aleksandar|date=29. 3. 2013|work=Reuters|access-date=18. 9. 2013|archive-date=21. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121211528/http://www.reuters.com/article/us-serbia-poll-idUSBRE92S0BI20130329|url-status=live}}</ref> Također se zakleo da će istražiti kontroverzne privatizacije i veze između tajkuna i bivših članova vlade.<ref name="Bljesak_Vucic_2013">{{cite web |last=S. |first=S. |title=Vučić najavio pokretanje postupaka protiv tajkuna |website=bljesak.info |date=14. 11. 2013 |url=https://bljesak.info/vijesti/flash/vucic-najavio-pokretanje-postupaka-protiv-tajkuna/69005 |access-date=17. 8. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Pekusic">{{cite news|last=Pekusic|first=Biljana|date=20. 5. 2013|title=Vucic urges Kosovo Serbs to accept 'the future'|work=Southeast European Times |url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2013/02/01/feature-01|access-date=18. 9. 2013|archive-date=24. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130924075007/http://setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2013/02/01/feature-01|url-status=live}}</ref> S druge strane, podaci [[Transparency International]]a pokazali su da je značajan porast percipirane korupcije zabilježen upravo od 2012, kada je Vučić došao na vlast.<ref name="JovanovicCorruption">{{cite journal|last1=Jovanović|first1=Srđan Mladenov|year=2019|title=Poor governance, good corruption: an overview of Serbia's government's affair-ridden governance (2012–2018)|journal=Przegląd Europejski |volume=2018|issue=4|pages=161–178|doi=10.5604/01.3001.0013.3501|s2cid=202333696|doi-access=free}}</ref> Prema istraživanju [[Centar za istraživačko novinarstvo|Centra za istraživačko novinarstvo]], borba protiv korupcije u praksi se svodi na medijske objave i hapšenja pred kamerama. "Nakon njih slijedi veliki broj krivičnih prijava, znatno manje optužnica, a još manje osuđujućih presuda".<ref name="JovanovicCorruption" /><ref>{{cite web|last1=Jahić|first1=Dino|last2=Jeremić|first2=Ivana|url=https://www.cins.rs/koliko-je-zaista-uspesna-borba-protiv-korupcije-i-kriminala/|title=Koliko je zaista uspešna borba protiv korupcije i kriminala|date=15. 2. 2017|publisher=Centar za istraživačko novinarstvo Srbije|language=sr|access-date=20. 10. 2019|archive-date=20. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191020211242/https://www.cins.rs/koliko-je-zaista-uspesna-borba-protiv-korupcije-i-kriminala/|url-status=live}}</ref> U maju 2023, [[The New York Times|New York Times]] je objavio članak novinara [[Robert F. Worth|Roberta F. Wortha]] u kojem su opisane navodne veze između Vučića i organizovanog kriminala u Srbiji, posebno njegovog vođe [[Veljko Belivuk|Veljka Belivuka]]. U njemu su detaljno opisani zločini koje je počinila kriminalna banda Belivuk i sudski transkripti u kojima je Belivuk izjavio da se sastao s Vučićem, radio direktno pod njim i pružao usluge poput zastrašivanja političkih rivala.<ref>{{cite news|first=Robert F.|last=Worth|title=The President, the Soccer Hooligans and an Underworld 'House of Horrors'|url=https://www.nytimes.com/2023/05/03/magazine/aleksandar-vucic-veljko-belivuk-serbia.html|work=The New York Times|date=3. 5. 2023|archive-date=4. 6. 2023|access-date=6. 6. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604135105/https://www.nytimes.com/2023/05/03/magazine/aleksandar-vucic-veljko-belivuk-serbia.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Njujork Tajms nikad oštrije o predsedniku Srbije: Vučić kriminalne bande koristi za širenje straha, slučaj Belivuk otvorio prozor u sumornu budućnost |url=https://nova.rs/vesti/politika/njujork-tajms-nikad-ostrije-o-predsedniku-srbije-vucic-kriminalne-bande-koristi-za-sirenje-straha-slucaj-belivuk-otvorio-prozor-u-sumornu-buducnost/ |website=Nova.rs |date=3. 5. 2023}}</ref> Vučić je optužbe nazvao "lažima", rekavši da je članak mjesecima prije naručila [[Centralna obavještajna agencija|CIA]] kako bi mu poslala poruku i da je napisan u Beogradu, optužbe koje je Worth odbacio.<ref>{{cite news |title=Vučić tvrdi da je CIA naručila tekst u NYT: Stigao mu je odgovor |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/vucic-tvrdi-da-je-cia-narucila-tekst-u-nyt-stigao-mu-je-odgovor-859656 |work=Oslobođenje |date=12. 5. 2023 |archive-date=24. 5. 2023 |access-date=7. 6. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524022806/https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/vucic-tvrdi-da-je-cia-narucila-tekst-u-nyt-stigao-mu-je-odgovor-859656 |url-status=live }}</ref> === EU i imigracijska politika === Tokom [[Evropska izbjeglička kriza|evropske migrantske krize]] 2015-2016, Vučić se snažno uskladio s politikom njemačke kancelarke [[Angela Merkel|Angele Merkel]] i javno je pohvalio njemačku migracijsku politiku.Vučić je također izjavio da će Srbija sarađivati ​​s EU u rješavanju migrantskog toka koji ide s Bliskog istoka u zemlje članice EU preko balkanske rute i da će Srbija biti spremna primiti određeni dio migranata. "Srbija će primiti određeni broj migranata. To nas čini većim evropljanima od nekih zemalja članica. Ne gradimo ograde", napisao je Vučić na [[Twitter]]u, kritikujući migrantsku politiku nekih zemalja članica EU.<ref>{{cite web|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-to-receive-certain-number-of-migrants-pm-says-09-01-2015|title=Serbia Will Take in Some Migrants, Vucic Says :: Balkan Insight|date=2. 9. 2015|access-date=11. 9. 2016|archive-date=5. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905035232/http://www.balkaninsight.com/en/article/serbia-to-receive-certain-number-of-migrants-pm-says-09-01-2015|url-status=live}}</ref> === Politika prema Kosovu === Do formiranja nove koalicione vlade 2012, tokom vremena kada je obavljao funkciju generalnog sekretara Srpske radikalne stranke, tada najveće opozicione stranke, kao i tokom svoje pozicije potpredsjednika tada novoosnovane Srpske napredne stranke 2008, Vučić je bio vrlo kritičan prema administracijama [[Vojislav Koštunica|Koštunice]] i Cvetkovića i ponudio je "poništavanje" sporazuma koje su postigli [[Borko Stefanović]] i drugi zvaničnici tokom pregovaračkog procesa. Nakon formiranja vlade, Vučić je izjavio da njegova vlada "ne može se pretvarati da je [bivša administracija] bila neka druga država koja je sklopila dogovore". Vučić je bio jedna od ključnih političkih figura u pregovaračkom procesu o kandidaturi Srbije za pristupanje EU, putujući u Brisel na razgovore sa visokom komesarkom EU za vanjske poslove, baronesom Ashton, kao i u [[Kosovska Mitrovica|Sjevernu Mitrovicu]] kako bi razgovarao o detaljima političkog rješenja između Vlade Srbije i administracije Kosova.<ref>{{cite news|first=Kim|last=Sengupta|title=Aleksandar Vucic: The man who's bringing Belgrade in from the cold|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/aleksandar-vucic-the-man-whos-bringing-belgrade-in-from-the-cold-8745600.html|work=The Independent|date=4. 8. 2013|access-date=18. 9. 2013 |archive-date=21. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921100159/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/aleksandar-vucic-the-man-whos-bringing-belgrade-in-from-the-cold-8745600.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22506485|title=Aleksandar Vucic: Kosovo Serbs 'should accept deal'|date=13. 5. 2013|work=BBC News|access-date=18. 9. 2013|archive-date=10. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610020949/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22506485|url-status=live}}</ref> Tokom svoje posjete sjevernom Kosovu, kako bi pridobio podršku za sporazum postignut uz posredovanje Brisela, pozvao je kosovske Srbe da "ostave prošlost i razmišljaju o budućnosti".<ref name="Pekusic"/> [[File:President Trump Participates in a Signing Ceremony (50305615147).jpg|thumb|Vučić (lijevo), [[Donald Trump]], predsjednik Sjedinjenih Američkih Država (u sredini), i [[Avdullah Hoti]], premijer Kosova (desno), potpisuju ekonomski sporazum između Kosova i Srbije iz 2020. u Bijeloj kući.]] Godine 2017, Vučić je kritikovao EU zbog "licemjerja i dvostrukih standarda zbog njenog vrlo različitog stava prema separatističkim krizama na Kosovu i u [[Katalonija|Kataloniji]]".<ref>{{Cite news|title=Russia and Serbia deride EU reaction to Catalan vote|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/russia-and-serbia-deride-eu-reaction-to-catalan-vote-1.3242731|url-status=dead|date=3. 10. 2017|newspaper=The Irish Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029025959/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/russia-and-serbia-deride-eu-reaction-to-catalan-vote-1.3242731|archive-date=29. 10. 2020}}</ref> U septembru 2018, u govoru pred kosovskim Srbima, izjavio je: "[[Slobodan Milošević]] je bio veliki srpski vođa, imao je najbolje namjere, ali naši rezultati su bili daleko gori."<ref>{{Cite news|date=9. 9. 2018|title=Vučić u Mitrovici: Milošević je bio veliki srpski lider|language=bs|publisher=Al Jazeera|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/vucic-u-mitrovici-milosevic-je-bio-veliki-srpski-lider|access-date=10. 9. 2018|archive-date=10. 9. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910131805/http://balkans.aljazeera.net/vijesti/vucic-u-mitrovici-milosevic-je-bio-veliki-srpski-lider|url-status=live}}</ref> Novinari izvještavaju da se Vučić zalaže za podjelu Kosova, u onome što on naziva "etničkim razgraničenjem s [[Albanci]]ma".<ref>{{Cite news|url=https://europeanwesternbalkans.com/2019/04/24/scenario-partition-solution-serbia-kosovo-normalization/|title=Scenario: Partition as a solution for Serbia-Kosovo normalization|date=24. 4. 2019|work=europeanwesternbalkans.com|access-date=26. 10. 2019|archive-date=5. 3. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305150000/https://europeanwesternbalkans.com/2019/04/24/scenario-partition-solution-serbia-kosovo-normalization/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://kossev.info/vucic-you-don-t-want-a-demarcation-with-the-albanians-fine-get-ready-for-vranje/|title=Vucic: You don't want a demarcation with the Albanians? Fine, get ready for Vranje|date=25. 7. 2018|work=KoSSev|access-date=26. 10. 2019|archive-date=26. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026095241/https://kossev.info/vucic-you-don-t-want-a-demarcation-with-the-albanians-fine-get-ready-for-vranje/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/09/19/world/europe/kosovo-partition-aleksandar-vucic.html|title=Talk of Ethnic Partition of Kosovo Revives Old Balkan Ghosts|last=Santora|first=Marc|date=19. 9. 2018|work=The New York Times|access-date=26. 10. 2019|archive-date=7. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007090538/https://www.nytimes.com/2018/09/19/world/europe/kosovo-partition-aleksandar-vucic.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hopkins|first=Valerie|date=14. 8. 2018|title=Belgrade and Pristina see partition as answer to Kosovo impasse|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/18ef9cd2-9c9d-11e8-9702-5946bae86e6d|access-date=26. 10. 2019|archive-date=26. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026095241/https://www.ft.com/content/18ef9cd2-9c9d-11e8-9702-5946bae86e6d|url-status=live}}</ref> Dana 27. maja 2019, tokom posebne sjednice srbijanskog parlamenta o Kosovu, Vučić je rekao: "Moramo priznati da smo poraženi... Izgubili smo teritoriju.",<ref name="SekuVaso"/> a istovremeno je kritikovao "neprincipijelan stav velikih sila" i "to što niko ne reaguje na najave o formiranju [[Velika Albanija|Velike Albanije]]".<ref>{{Cite news|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/141164/unprincipled-attitude-of-great-powers-makes-serbias-struggle-for-kosovo-metohija-more-difficult.php|title=Unprincipled attitude of great powers makes Serbia's struggle for Kosovo-Metohija more difficult|date=27. 5. 2019|work=National Assembly|access-date=26. 10. 2019|archive-date=26. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026102959/https://www.srbija.gov.rs/vest/en/141164/unprincipled-attitude-of-great-powers-makes-serbias-struggle-for-kosovo-metohija-more-difficult.php|url-status=live}}</ref> Izjavio je da Srbija više ne kontroliše Kosovo i da je potreban kompromis o tom pitanju putem budućeg referenduma u zemlji.<ref name="SekuVaso">{{cite news|last1=Sekularac|first1=Ivana|last2=Vasovic|first2=Aleksandar|title=Accept reality, Serbia does not control Kosovo: Vucic|url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo/accept-reality-serbia-does-not-control-kosovo-vucic-idUSKCN1SX1U2|work=Reuters|date=28. 5. 2019|access-date=2. 6. 2019|archive-date=29. 5. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529075445/https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo/accept-reality-serbia-does-not-control-kosovo-vucic-idUSKCN1SX1U2|url-status=live}}</ref> Vučić ima bliske veze sa Srpskom listom i pozvao je Srbe sa Kosova da glasaju za njih na izborima.<ref>{{Cite news|url=https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=10&dd=04&nav_id=107340|title=Vucic: This is a question of mere existence|date=4. 10. 2019|work=B92|access-date=26. 10. 2019|archive-date=26. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026122650/https://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2019&mm=10&dd=04&nav_id=107340|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Vasović|first1=Milenko|date=4. 10. 2019|title=Serbia's President Was Real Loser in Kosovo Election|url=https://balkaninsight.com/2019/10/16/serbias-president-was-real-loser-in-kosovo-election/|access-date=16. 10. 2019|work=Balkan Insight|archive-date=23. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023031436/https://balkaninsight.com/2019/10/16/serbias-president-was-real-loser-in-kosovo-election/|url-status=live}}</ref> Dana 20. januara 2020, Srbija i Kosovo su se složili da obnove letove između svojih glavnih gradova prvi put u više od dvije decenije.<ref name=flight1>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/20/world/europe/serbia-kosovo-flights-resume.html|title=Serbia-Kosovo Flights to Resume Under U.S.-Brokered Deal|date=20. 1. 2020|work=The New York Times|access-date=25. 1. 2020|archive-date=22. 10. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022170108/https://www.nytimes.com/2020/01/20/world/europe/serbia-kosovo-flights-resume.html|url-status=live}}</ref><ref name=flight2>{{cite news|url=https://www.euronews.com/2020/01/21/kosovo-serbia-flights-to-restart-after-two-decades-thecube|title=Kosovo-Serbia flights to restart after two decades|date=25. 1. 2020|publisher=Euronews|access-date=25. 1. 2020|archive-date=2. 11. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201102113150/https://www.euronews.com/2020/01/21/kosovo-serbia-flights-to-restart-after-two-decades-thecube|url-status=live}}</ref>] Sporazum je postignut nakon višemjesečnih diplomatskih razgovora [[Richard Grenell|Richarda Grenella]], ambasadora Sjedinjenih Država u Njemačkoj, kojeg je predsjednik [[Donald Trump]] godinu dana ranije imenovao za specijalnog izaslanika za odnose Srbije i Kosova.<ref name=flight1 /> Vučić je pozdravio sporazum o letovima i tvitao zahvalnost američkim diplomatama.<ref name=flight3>{{cite news|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a562402/US-Serbian-presidents-welcome-Belgrade-Pristina-flights-agreement.html|title=US, Serbian presidents welcome Belgrade-Pristina flights agreement|date=25. 1. 2020|publisher=N1|access-date=25. 1. 2020|archive-date=5. 3. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200305170326/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a562402/US-Serbian-presidents-welcome-Belgrade-Pristina-flights-agreement.html|url-status=live}}</ref> Dana 4. septembra 2020, Srbija i Kosovo potpisali su sporazum u [[Bijela kuća|Bijeloj kući]] u [[Washington, D.C.|Washingtonu]], u prisustvu američkog predsjednika Donalda Trumpa. Pored ekonomskog sporazuma, Srbija je pristala da preseli svoju izraelsku ambasadu u [[Jerusalem]] iz [[Tel Aviv]]a počevši od juna 2021, a Izrael i Kosovo su se složili da se međusobno priznaju.<ref>{{cite web|author=DEB RIECHMANN|date=4. 9. 2020|title=Serbia, Kosovo normalize economic ties, gesture to Israel|url=https://apnews.com/3b7aca39c6829655d43de30f68497ed1|access-date=5. 9. 2020|website=AP News|archive-date=18. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218050154/https://apnews.com/3b7aca39c6829655d43de30f68497ed1|url-status=live}}</ref> === Otvoreni Balkan === [[File:Aleksandar Vučić, Zoran Zaev & Edi Rama Open Balkan 29 07 2021.jpg|thumb|Samit za [[Otvoreni Balkan]]]] Dana 10. oktobra 2019, zajedno s [[Edi Rama|Edijem Ramom]], premijerom Albanije, i [[Zoran Zaev|Zoranom Zaevom]], premijerom [[Sjeverna Makedonija|Sjeverne Makedonije]], Vučić je potpisao takozvani Mini Schengen (sada poznat kao [[Otvoreni Balkan]]) sporazum o regionalnoj ekonomskoj saradnji, uključujući slobodno kretanje robe, kapitala, usluga i radne snage između njihove tri zemlje, dok čekaju napredak u proširenju EU.<ref>{{cite web|date=10. 10. 2020|url=https://balkaninsight.com/2019/10/10/albania-north-macedonia-serbia-sign-mini-schengen-declaration/|title=Albania, North Macedonia, Serbia Sign 'Mini-Schengen' Declaration|access-date=7. 9. 2020|website=Balkan Insight|archive-date=14. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014082540/https://balkaninsight.com/2019/10/10/albania-north-macedonia-serbia-sign-mini-schengen-declaration/|url-status=live}}</ref> Mjesec dana kasnije, lideri su predstavili niz prijedloga za postizanje "četiri slobode" i prve korake ka njima, uključujući mogućnost otvorenog graničnog područja.<ref>{{cite web|date=11. 11. 2019|url=https://www.euronews.com/2019/11/11/western-balkan-leaders-plot-their-own-mini-schengen-zone|title=Western Balkan leaders plot their own 'mini-Schengen' zone|access-date=7. 9. 2020|website=Euronews|archive-date=12. 11. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191112005900/https://www.euronews.com/2019/11/11/western-balkan-leaders-plot-their-own-mini-schengen-zone|url-status=live}}</ref> U decembru, trojica lidera su se sastala i s [[Milo Đukanović|Milom Đukanovićem]], [[Predsjednik Crne Gore|predsjednikom Crne Gore]], otvarajući mogućnost da se zemlja pridruži zoni.<ref>{{cite web|date=21. 11. 2019|url=https://europeanwesternbalkans.com/2019/12/21/mini-schengen-initiative-remains-open-to-the-region-next-meeting-in-belgrade|title="Mini-Schengen" initiative remains open to the region, next meeting in Belgrade|access-date=7. 9. 2020|website=European Western Balkans|archive-date=19. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819002822/https://europeanwesternbalkans.com/2019/12/21/mini-schengen-initiative-remains-open-to-the-region-next-meeting-in-belgrade/|url-status=live}}</ref> Nakon ekonomskog sporazuma između Kosova i Srbije iz 2020, dvije strane su se obavezale da će se pridružiti Mini Schengen zoni.<ref>{{cite web|date=4. 9. 2020|url=https://europeanwesternbalkans.com/2020/09/04/documents-signed-at-the-white-house-cover-wider-scope-than-expected/|title=Documents signed at the White House cover wider scope than expected|access-date=7. 9. 2020|website=European Western Balkans|archive-date=14. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414195814/https://europeanwesternbalkans.com/2020/09/04/documents-signed-at-the-white-house-cover-wider-scope-than-expected/|url-status=live}}</ref> === Odnosi s Hrvatskom === Godine 2007. Vučić je izjavio da je [[Demokratski savez Hrvata u Vojvodini]] ogranak [[Hrvatska demokratska zajednica|Hrvatske demokratske zajednice]].<ref>{{cite web|title=Šešeljevac vodi Skupštinu, a Vuk Drašković Vijeće Europe|url=http://www.jutarnji.hr/svijet/clanak/art-2007,5,8,sr_parlament,73422.jl|access-date=11. 9. 2016|website=Jutarnji list|archive-date=9. 8. 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070809012245/http://www.jutarnji.hr/svijet/clanak/art-2007,5,8,sr_parlament,73422.jl|url-status=live}}</ref> Godine 2008, s osnivanjem Srpske napredne stranke, Vučić je rekao da je cilj [[Velika Srbija|Velike Srbije]] koja bi zauzela hrvatsku teritoriju do predložene linije Virovitica-Karlovac-Karlobag "nerealan i glup".<ref>{{cite web|url=http://www.blic.rs/politika.php?id=63178|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204011331/http://www.blic.rs/politika.php?id=63178|url-status=dead|title=Vučić sad nije za veliku Srbiju|archive-date=4. 12. 2008}}</ref> Jutarnji list je u reportaži tvrdio da nijedan član njegove porodice nije ubijen tokom Drugog svjetskog rata, na šta je on odgovorio da su to "brutalne laži i napadi na njegovu porodicu".<ref name="Milekic_BalkanInsight_2015">{{cite web |last=Milekic |first=Sven |title=Vučić: Jutarnji vređa mrtve članove moje porodice |website=balkaninsight.com |publisher=Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) |date=13. 10. 2015 |url=https://balkaninsight.com/sr/2015/10/13/vu%C4%8Di%C4%87-hrvatski-mediji-vre%C4%91aju-mrtve-%C4%8Dlanove-moje-porodice-10-13-2015/btj/ |access-date=17. 8. 2026 |language=sr}}</ref> Tokom 2015. i 2016, odnosi između Hrvatske i Srbije bili su dodatno pogođeni tekućom migrantskom krizom, kada je Hrvatska odlučila zatvoriti granicu sa Srbijom. U septembru 2015, Hrvatska je zabranila sav teretni saobraćaj iz Srbije,<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/europe-migrants-croatia-serbia-idUSKCN0RM14Y20150922|title=Road traffic halted between Serbia and Croatia in migrants row|date=22. 9. 2015|access-date=11. 9. 2016|work=Reuters|archive-date=9. 12. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151209202134/https://www.reuters.com/article/europe-migrants-croatia-serbia-idUSKCN0RM14Y20150922|url-status=live}}</ref> zbog priliva migranata iz Srbije, što je dodatno narušilo krhke odnose između dvije zemlje. Kao odgovor na ove akcije, Vučić je najavio da će biti poduzete protumjere ako se ne postigne sporazum s Hrvatskom.<ref>{{cite web|url=http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2015&mm=09&dd=22&nav_id=95514|title=Serbia to wait for deal with Croatia until Sept. 24 - - on B92.net|access-date=11. 9. 2016|archive-date=1. 9. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901211531/http://www.b92.net/eng/news/politics.php?yyyy=2015&mm=09&dd=22&nav_id=95514|url-status=live}}</ref> Spor je na kraju riješen posredovanjem Evropske komisije, ali odnosi između dvije susjedne zemlje ostaju krhki. Dana 31. marta 2016, [[Vojislav Šešelj]], lider Srpske radikalne stranke, oslobođen je optužbi za [[Ratni zločin|ratne zločine]] u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Haškom tribunalu]] za bivšu Jugoslaviju. Presuda je izazvala kontroverze u Hrvatskoj. Vučić se distancirao od Šešelja i njegove politike, ali je izjavio da presuda ne bi trebala biti korištena kao sredstvo za politički pritisak na Srbiju. Dana 7. aprila 2016, Hrvatska je odbila podržati mišljenje [[Evropska komisija|Evropske komisije]] o otvaranju Poglavlja 23, dijela pregovora Srbije o pristupanju EU, čime je efektivno blokirala proces integracije Srbije u EU. Srbija je optužila Hrvatsku da opstruira njeno članstvo u EU, a Vučić je rekao da je njegova vlada: "Zapanjena odlukom Hrvatske da ne podrži evropski put Srbije."<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-eu-serbia-croatia-idUSKCN0X529T|title=Serbia accuses Croatia of obstructing its EU membership talks|date=8. 4. 2016|access-date=11. 9. 2016|work=Reuters|archive-date=8. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408195124/https://www.reuters.com/article/us-eu-serbia-croatia-idUSKCN0X529T|url-status=live}}</ref> Hrvatska nije pristala da Srbija otvori pregovore o Poglavlju 23. Dana 14. aprila 2016, Evropska komisija je odbacila hrvatske argumente u njenom sporu sa Srbijom.<ref>{{cite web|url=https://www.total-croatia-news.com/politics/11392-european-commission-rejects-croatia-s-arguments-in-its-dispute-with-serbia|title=European Commission Rejects Croatia's Arguments in Its Dispute with Serbia|date=14. 4. 2016 |access-date=11. 9. 2016|archive-date=16. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416160933/https://www.total-croatia-news.com/politics/11392-european-commission-rejects-croatia-s-arguments-in-its-dispute-with-serbia|url-status=live}}</ref> Dana 23. maja 2023, Vučić je optužio Hrvatsku da pokušava srušiti vladu u Srbiji.<ref>{{Cite web |date=29. 5. 2023 |title=Jutarnji list – Vučić: Zagreb pod svaku cijenu želi promijeniti režim kod nas! Ali nisam ja meta, reći ću vam što je... |url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/zagreb-pod-svaku-cijenu-zeli-promijeniti-rezim-kod-nas-ali-nisam-ja-meta-reci-cu-vam-sto-je-15340752 |access-date=31. 8. 2024 |website=www.jutarnji.hr |language=hr-hr |quote=Srbijanski predsjednik Aleksandar Vučić gostovao je u emisiji ‘Hit tvit‘ na TV Pinku, a u intervjuu je, između ostalog, optužio Hrvatsku da želi srušiti vlast u Srbiji. |archive-date=9. 12. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209170643/https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/zagreb-pod-svaku-cijenu-zeli-promijeniti-rezim-kod-nas-ali-nisam-ja-meta-reci-cu-vam-sto-je-15340752 |url-status=live }}</ref> === Odnosi s Rusijom === [[File:Российско-сербские переговоры 05.jpg|thumb|Vučić sa ruskim predsjednikom [[Vladimir Putin|Vladimirom Putinom]], Beograd]] [[File:Aleksandar Vučić & Benyamin Netanyahu 2018 Moscow Victory Day Parade.jpg|thumb|Vučić sa izraelskim premijerom [[Benjamin Netanyahu|Benjamin Natanyahuom]] tokom parade za Dan pobjede u Moskvi 2018.]] Vučić je održavao tradicionalno dobre odnose između Srbije i [[Rusija|Rusije]], a njegova vlada je odbila uvesti sankcije Rusiji nakon početka [[Rusko-ukrajinski rat|rusko-ukrajinskog rata]]. Vučić je više puta najavio da će Srbija ostati posvećena svojim evropskim integracijama, ali i održavati historijske odnose s Rusijom. "Dokazali smo naš iskren i prijateljski stav prema Rusiji time što smo jedna od evropskih zemalja koje su odbile uvesti sankcije Rusiji", rekao je Vučić nakon sastanka s ruskim premijerom [[Dmitrij Medvedev|Dmitrijem Medvedevim]]. "Srbija će nastaviti provoditi ovu politiku i u budućnosti."<ref>{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/serbia-vucic-rejecting-eu-sanctions-on-russia-visits-with-putin/27332899.html|title=Serbia's Vucic, Rejecting EU Sanctions On Russia, Visits With Putin|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=29. 10. 2015|access-date=11. 9. 2016|via=Radio Free Europe / Radio Liberty|archive-date=29. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151029223255/http://www.rferl.org/content/serbia-vucic-rejecting-eu-sanctions-on-russia-visits-with-putin/27332899.html|url-status=live}}</ref> Tokom Vučićevog mandata, Srbija je nastavila širiti svoje ekonomske veze s Rusijom, posebno povećanjem srbijanskog izvoza u Rusiju. Početkom 2016, nakon sastanka s ruskim zamjenikom premijera [[Dmitrij Rogozin|Dmitrijem Rogozinom]], Vučić je najavio mogućnost da Srbija pojača svoju vojnu saradnju s Rusijom kupovinom ruskih raketnih sistema.<ref>{{cite web|url=http://rbth.com/defence/2016/01/15/serbia-plans-to-buy-air-defense-systems-mig-29-fighters-from-russia_559549|title=Serbia plans to buy air defense systems, MiG-29 fighters from Russia|work=Kommersant|date=15. 1. 2016|access-date=11. 9. 2016|archive-date=21. 5. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521173906/http://rbth.com/defence/2016/01/15/serbia-plans-to-buy-air-defense-systems-mig-29-fighters-from-russia_559549|url-status=live}}</ref> U decembru 2017, Vučić je prvi put zvanično posjetio Rusku Federaciju kao predsjednik Srbije.<ref name="RussiaDEC17">{{cite news|title=Vučić: Mi smo mali i ponosni, hvala Rusima na tri stvari|url=https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2017&mm=12&dd=19&nav_category=11&nav_id=1338021|access-date=26. 12. 2017|work=b92.net|date=19. 12. 2017|language=sr|archive-date=26. 12. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226130258/https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2017&mm=12&dd=19&nav_category=11&nav_id=1338021|url-status=live}}</ref> Izrazio je zahvalnost Rusiji na zaštiti srpskih nacionalnih interesa i izjavio: "Srbija nikada neće nametnuti sankcije Ruskoj Federaciji (u vezi s međunarodnim sankcijama tokom Rusko-ukrajinskog rata)".<ref name="RussiaDEC17"/> Tokom posjete, fokusirao se na jačanje saradnje u oblasti vojne industrije i energetike.<ref name="RussiaDEC17"/> Dana 25. februara 2022, Vučić je izjavio da Srbija neće nametnuti sankcije Rusiji tokom ruske invazije na Ukrajinu.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/serbia-will-not-impose-sanctions-against-moscow-president-says-2022-02-25/?rpc=401& |title=Serbia will not impose sanctions against Moscow, president says |website=Reuters|date=25. 2. 2022 |access-date=25. 2. 2022 |archive-date=25. 2. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225194816/https://www.reuters.com/world/europe/serbia-will-not-impose-sanctions-against-moscow-president-says-2022-02-25/?rpc=401 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author-last1=Dragojlo |author-first1=Sasa |title=Serbia Supports Ukraine's Sovereignty But Opposes Sanctions on Russia, Vucic says |url=https://balkaninsight.com/2022/02/25/serbia-supports-ukraines-sovereignty-but-opposes-sanctions-on-russia-vucic-says/ |website=Balkan Insight |date=25. 2. 2022 |access-date=27. 2. 2022 |archive-date=28. 2. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228113641/https://balkaninsight.com/2022/02/25/serbia-supports-ukraines-sovereignty-but-opposes-sanctions-on-russia-vucic-says/|url-status=live}}</ref> Dana 24. februara 2024, hrvatski ministar vanjskih poslova [[Gordan Grlić-Radman]] opisao je Vučića kao ruski "satelit" na Balkanu tokom intervjua na N1, dodajući da se Vučić mora odlučiti hoće li stati na stranu Rusije ili Evropske unije "jer je nemoguće i neugodno sjediti na dvije stolice istovremeno". Vučić je negirao optužbe, rekavši da se Grlić-Radman "brutalno miješa u unutrašnje stvari Srbije, ali kao i obično laže i vrijeđa srpski narod i prijeti njegovim građanima". Srpsko ministarstvo vanjskih poslova izdalo je protestnu notu u kojoj očekuje da će se hrvatski zvaničnici "suzdržati od izjava koje predstavljaju miješanje u unutrašnje stvari Srbije i da će voditi politiku pomirenja i dobrosusjedskih odnosa između dvije države".<ref>{{cite web |title=Serbia protests after the Croatian foreign minister calls its president a Russian stooge|url=https://apnews.com/article/serbia-croatia-russia-balkans-tensions-0b319555b2dc9908acbba7998cfde32f |work=Associated Press |date=25. 2. 2024|access-date=25. 2. 2024 }}</ref> Dana 24. februara 2025, Vučić je preuzeo odgovornost i izvinio se nakon što je Srbija glasala za rezoluciju Generalne skupštine Ujedinjenih nacija kojom se Rusija naziva agresorskom državom zbog njene invazije na Ukrajinu. Vučić je pripisao glasanje Srbije tome što je "umorna" i što ima "previše stvari (s kojima se treba nositi)", dodajući da je Srbija prvobitno trebala biti suzdržana.<ref>{{cite web |title='I was tired' — Serbia's president apologises for accidentally backing Ukraine's UN resolution |url=https://kyivindependent.com/serbia-mistakenly-backs-ukrainian-resolution-on-russias-war-at-un-general-assembly-vucic-says/ |work=The Kyiv Independent |date=25. 2. 2025|access-date=25. 2. 2025 }}</ref> Dana 11. juna 2025, Vučić je prvi put posjetio Ukrajinu od ruske invazije kako bi prisustvovao samitu u Odesi koji je organizovao [[Predsjednik Ukrajine|ukrajinski predsjednik]] [[Volodimir Zelenski]]. Tokom posjete, Vučić je rekao da podržava teritorijalni integritet Ukrajine.<ref>{{cite web |title=Serbian Leader in Ukraine for First Time Since Russian Invasion |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/06/11/serbian-leader-in-ukraine-for-first-time-since-russian-invasion-a89421 |work=The Moscow Times |date=11. 6. 2025|access-date=12. 6. 2025 }}</ref> === Odnosi sa Sjedinjenim Američkim Državama === U julu 2017, Vučić je posjetio [[Sjedinjene Američke Države]] i sastao se sa potpredsjednikom SAD-a Mikeom Penceom, gdje su razgovarali o podršci SAD-a naporima Srbije da se pridruži Evropskoj uniji, potrebi za nastavkom reformi i daljnjem napretku u normalizaciji odnosa s Kosovom.<ref>{{cite web|url=https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/readout-vice-presidents-meeting-president-serbia-aleksandar-vucic/|work=whitehouse.gov |title=Readout of the Vice President's Meeting with President of Serbia Aleksandar Vucic|via=National Archives|date=17. 7. 2018|access-date=25. 2. 2021|archive-date=20. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120195656/https://trumpwhitehouse.archives.gov/briefings-statements/readout-vice-presidents-meeting-president-serbia-aleksandar-vucic/|url-status=live}}</ref> Oslanjajući se na predloženi sporazum o razmjeni teritorija između Srbije i Kosova, američki savjetnik za nacionalnu sigurnost [[John Bolton]] rekao je da se Sjedinjene Američke Države ne bi protivile teritorijalnoj razmjeni između Kosova i Srbije kako bi se riješio njihov dugogodišnji spor. Američki [[State Department]] i dalje tvrdi da je potpuna normalizacija odnosa između Srbije i Kosova "neophodna za regionalnu stabilnost", što je Vučić i ranije govorio.<ref>{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/bolton-says-u-s-won-t-oppose-kosovo-serbia-land-swap-deal/29451395.html|title=Bolton Says U.S. Won't Oppose Kosovo-Serbia Land Swap Deal|date=24. 8. 2018|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=16. 10. 2018|archive-date=24. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180824162444/https://www.rferl.org/a/bolton-says-u-s-won-t-oppose-kosovo-serbia-land-swap-deal/29451395.html|url-status=live}}</ref> === Odnosi s Kinom === Vučić je težio bližoj saradnji s [[Kina|Kinom]].<ref>{{Cite web|title=Interview: China is a "friend indeed" to Serbia – Serbian president English.news.cn|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/10/c_139735679.htm|access-date=5. 4. 2021|website=Xinhua |archive-date=10. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210135422/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/10/c_139735679.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Serbia as China's favorite partner |url=https://www.dw.com/en/serbia-as-chinas-favorite-partner/a-56583379|access-date=5. 4. 2021|website=[[Deutsche Welle]]|archive-date=26. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326083531/https://www.dw.com/en/serbia-as-chinas-favorite-partner/a-56583379|url-status=live}}</ref> Sastao se s kineskim predsjednikom [[Xi Jinping]]om 2016,<ref>{{Cite web|title=Xi Jinping Meets with Prime Minister Aleksandar Vucic of Serbia|url=https://www.mfa.gov.cn/ce/cggb/eng/xwdt/t1373834.htm|access-date=5. 4. 2021|website=www.mfa.gov.cn|archive-date=4. 3. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304053035/https://www.mfa.gov.cn/ce/cggb/eng/xwdt/t1373834.htm|url-status=live}}</ref> 2018,<ref>{{Cite web|title=Xi meets Serbian president |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/18/c_137477120.htm|access-date=5. 4. 2021|website=Xinhua |archive-date=28. 2. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228011954/http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/18/c_137477120.htm|url-status=dead}}</ref> i 2019.<ref>{{Cite web|title=Xi Jinping Meets with President Aleksandar Vucic of Serbia|url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/zzjg_663340/xos_664404/xwlb_664406/t1658976.shtml|access-date=5. 4. 2021|website=www.fmprc.gov.cn|archive-date=4. 3. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304053029/http://www.mfa.gov.cn/|url-status=live}}</ref> Nakon sastanka s kineskim ministrom vanjskih poslova [[Wang Yijem]], osigurao je kinesku pomoć u borbi protiv pandemije COVID-19 u Srbiji isporukom lične zaštitne opreme i doza vakcine CoronaVac,<ref>{{Cite news|date=1. 2. 2021|title=China Is Helping a European Ally Get Ahead on Vaccines|work=Bloomberg|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-01/china-is-helping-ally-serbia-get-ahead-of-the-eu-on-vaccines|access-date=5. 4. 2021|archive-date=14. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414111651/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-01/china-is-helping-ally-serbia-get-ahead-of-the-eu-on-vaccines|url-status=live}}</ref> što je doprinijelo da Srbija bude vodeća u stopi vakcinacije protiv COVID-19 u Evropi.<ref>{{Cite web|date=4. 4. 2021|title=Vaccine tourists welcome as Serbians say 'no thanks' to jabs|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210404-vaccine-tourists-welcome-as-serbians-say-no-thanks-to-jabs|access-date=5. 4. 2021|website=France 24|archive-date=5. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405203444/https://www.france24.com/en/live-news/20210404-vaccine-tourists-welcome-as-serbians-say-no-thanks-to-jabs|url-status=live}}</ref><ref name="Economist_Vaccination_2021">{{cite news |last= |first= |date=3. 4. 2021 |title=Serbia is outpacing nearly every country in the EU at vaccination |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/europe/2021/04/03/serbia-is-outpacing-nearly-every-country-in-the-eu-at-vaccination |access-date=17. 8. 2026 |issn=0013-0613 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210405145339/https://www.economist.com/europe/2021/04/03/serbia-is-outpacing-nearly-every-country-in-the-eu-at-vaccination |archive-date=5. 4. 2021 |url-status=live |language=en}}</ref> U oktobru 2023. potpisao je sporazum o slobodnoj trgovini s Kinom.<ref>{{Cite news |date=10. 12. 2023 |title=Aleksandar Vucic: The man who remade Serbia |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67654166 |access-date=29. 5. 2024 |work=BBC News |language=en-GB |archive-date=29. 12. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229221051/https://www.bbc.com/news/world-europe-67654166 |url-status=live }}</ref> Tokom intervjua za [[China Global Television Network]] u februaru 2024, Vučić je rekao: "Tajvan je Kina - i na vama je šta, kada i kako ćete to učiniti - tačka".<ref>{{Cite news |date=27. 2. 2024 |title=Serbian Leader Says 'Taiwan Is China' as Xi Plans Balkan Trip |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-02-27/china-s-xi-chooses-to-visit-serbia-in-2024-balkan-leader-says |access-date=27. 2. 2024 |work=Bloomberg News |archive-date=6. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306082038/https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-02-27/china-s-xi-chooses-to-visit-serbia-in-2024-balkan-leader-says |url-status=live }}</ref> [[Datoteka:Aleksandar Vučić & Michael R. Pompeo 2020.jpg|alt=|thumb|Vučić i [[Mike Pompeo]] se obraćaju novinarima prije bilateralnog sastanka u [[Washington]]u (2020)]] === Mediji === [[Dunja Mijatović]], predstavnica OSCE-a za slobodu medija, pisala je 2014. Vučiću i skrenula pažnju na gušenje medija, što je on negirao i zahtijevao izvinjenje od OEBS-a.<ref name="Zensur">{{Cite news|title="Serbische Regierung zensiert Medien – Ein Virus namens Zensur"|url=http://www.taz.de/!139279|url-status=dead|date=18. 1. 2015|website=Die Tagsszeitung|language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118224509/http://www.taz.de/!139279/|archive-date=18. 1. 2015}}</ref> Prema izvještaju [[Freedom House]]a iz 2015. i izvještaju [[Amnesty International]]a iz 2017, medijske kuće i novinari postali su predmet pritiska nakon što su kritikovali vladu premijera Aleksandra Vučića.<ref name=FH2015>[https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/serbia Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927232700/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2015/serbia |date=27. 9. 2019}}, Freedom House 2015. Retrieved 6 April 2016</ref><ref name=Amnesty>{{Cite book|url=https://www.amnesty.org/download/Documents/EUR7069532017ENGLISH.PDF|title=Serbia: Still Failing to Deliver on Human Rights: Amnesty International Submission for the UN Universal Periodic Review|date=16. 8. 2017 |publisher=Amnesty International|access-date=18. 12. 2018|archive-date=19. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000846/https://www.amnesty.org/download/Documents/EUR7069532017ENGLISH.PDF|url-status=live}}</ref> Srpski mediji su također u velikoj mjeri zavisni od ugovora o oglašavanju i vladinih subvencija, što novinare i medijske kuće čini izloženim ekonomskim pritiscima, kao što su neizvršenje obaveza, raskid ugovora i slično.<ref name=FH2015 /> Četiri popularne političke talk TV emisije otkazane su 2014, uključujući poznatu političku talk emisiju Utisak nedelje Olje Bećković, koja se emitovala 24 godine i bila je poznata po kritičkom osvrtu na sve vlade od svog početka.<ref name=FH2015 /><ref name=HRW2>{{Cite news|title=A Difficult Profession. Media Freedom Under Attack in the Western Balkans|url=http://www.refworld.org/docid/55adf7fa4.html|url-status=live|date=15. 7. 2015|website=[[Human Rights Watch]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231123231952/http://www.refworld.org/docid/55adf7fa4.html|archive-date=23. 11. 2023}}</ref> U prvom izvještaju nakon što je Vučić preuzeo dužnost, Evropska komisija izrazila je zabrinutost zbog pogoršanja uslova za potpuno ostvarivanje slobode izražavanja.<ref name=2014_Report>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/key_documents/2014/20140108-serbia-progress-report_en.pdf|title=Serbia 2014 Report|publisher=European Commission|access-date=25. 12. 2018|archive-date=18. 1. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118005924/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/key_documents/2014/20140108-serbia-progress-report_en.pdf|url-status=live}}</ref> Izvještaj je naveo da postoji rastući trend autocenzure, koji je u kombinaciji s neprimjerenim utjecajem na uredničke politike.<ref name=2014_Report /> Izvještaji objavljeni 2016. i 2018. navode da nije postignut napredak u poboljšanju uvjeta za potpuno ostvarivanje slobode izražavanja.<ref name=2016_Report>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/key_documents/2016/20161109_report_serbia.pdf|title=Serbia 2016 Report|publisher=European Commission|access-date=25. 12. 2018|archive-date=20. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420210916/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/key_documents/2016/20161109_report_serbia.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="2018_Report">{{cite web|url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/20180417-serbia-report.pdf|title=Serbia 2018 Report|publisher=European Commission|access-date=25. 12. 2018|archive-date=19. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180419120619/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/20180417-serbia-report.pdf|url-status=live}}</ref> U julu 2016, vladajuća stranka organizirala je izložbu članaka u štampi i objava na društvenim mrežama koji su kritički nastrojeni prema vladi, označenih kao "laži", rekavši da žele dokumentirati pogrešne napade i dokazati da ne postoji službena cenzura.<ref>{{cite journal|year=2016|title=Around the Bloc: Exhibit Showing Serbia's Intolerance for Censorship Backfires|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=418926|journal=Transitions Online |volume=8|issue=2|pages=22–23|access-date=18. 11. 2019|archive-date=20. 6. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200620110946/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=418926|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://balkaninsight.com/2016/07/19/government-making-exhibition-of-the-work-of-journalists-07-18-2016/|title=Serbian Ruling Party Makes Exhibition of 'Media Lies'|work=Balkan Insight |date=19. 7. 2016|access-date=18. 11. 2019|archive-date=15. 10. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201015103533/https://balkaninsight.com/2016/07/19/government-making-exhibition-of-the-work-of-journalists-07-18-2016/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.courrierdesbalkans.fr/serbie-mensonges-non-censures-l-expo-anti-vucic-de-vucic|title=Serbie : "Mensonges non-censurés", l'expo anti-Vučić de Vučić|work=Le Courrier des Balkans|date=23. 7. 2016|language=fr|access-date=18. 11. 2019|archive-date=19. 6. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619102059/https://www.courrierdesbalkans.fr/serbie-mensonges-non-censures-l-expo-anti-vucic-de-vucic|url-status=live}}</ref> [[Freedom House]] je 2017. izvijestio da je Srbija zabilježila jedan od najvećih padova slobode štampe u jednoj godini među svim zemljama i teritorijama. Također, naglasili su da je Vučić nastojao istisnuti kritičke medije s tržišta i diskreditirati nekolicinu novinara koji imaju sredstava i snagu da nastave raditi.<ref>{{Cite news|url=https://freedomhouse.org/blog/cry-help-serbia-s-independent-media|title=A Cry for Help from Serbia's Independent Media|work=Freedom House|access-date=12. 12. 2018|archive-date=15. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222955/https://freedomhouse.org/blog/cry-help-serbia-s-independent-media|url-status=live}}</ref> Neki komentatori su opisali da je Vučić izgradio kult ličnosti, uz značajnu ulogu masovnih medija.<ref>{{cite journal|first=Irena|last=Ristić|title=Parliamentary Elections in Serbia 2014: Replay or Reset? |journal=Contemporary Southeastern Europe |year=2014|volume=1|issue=2|pages=80–87}}</ref><ref>{{cite book|last1=P. Ramet|first1=Sabrina|last2=M. Hassenstab|first2=Christine|last3=Listhaug|first3=Ola|title=Building Democracy in the Yugoslav Successor States: Accomplishments, Setbacks, and Challenges since 1990|publisher=Cambridge University Press|year=2017|isbn=9781107180741|page=174}}</ref><ref name="DW_Military_Parade_2019">{{cite web |title=My Europe: Serbia's military parade between the East and the West |website=[[Deutsche Welle]] |date=10. 5. 2019 |url=https://www.dw.com/en/my-europe-serbias-military-parade-between-the-east-and-the-west/a-48692961 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510182813/https://www.dw.com/en/my-europe-serbias-military-parade-between-the-east-and-the-west/a-48692961 |archive-date=10. 5. 2019 |url-status=live |access-date=17. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2016/11/10/experts-said-serbian-pm-revoking-better-past-for-personal-gain-11-08-2016/1|title=Serbs Ponder Vucic's Claim to Tito's Legacy|publisher=Balkan Insight|date=10. 11. 2016|access-date=18. 11. 2019|archive-date=30. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030224942/https://balkaninsight.com/2016/11/10/experts-said-serbian-pm-revoking-better-past-for-personal-gain-11-08-2016/1|url-status=live}}</ref><ref name=balkaneu>{{cite web|url=https://balkaneu.com/vucics-personality-cult-strengthens/|title=Vucic's personality cult strengthens|publisher=Independent Balkan News Agency|date=25. 8. 2017|access-date=18. 11. 2019|archive-date=10. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010064516/https://balkaneu.com/vucics-personality-cult-strengthens/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.danas.rs/politika/prpa-vucic-svih-ovih-godina-pokusava-da-izgradi-kult-licnosti/|title=Prpa: Vučić svih ovih godina pokušava da izgradi kult ličnosti|work=Danas|date=17. 2. 2019|language=sr|access-date=18. 11. 2019|archive-date=17. 2. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217145024/https://www.danas.rs/politika/prpa-vucic-svih-ovih-godina-pokusava-da-izgradi-kult-licnosti/|url-status=live}}</ref><ref name=RFE>{{cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/most-vu%C4%8Di%C4%87-poltroni-mo%C4%87/29593420.html|title=Ko su Vučićevi 'najveći poltroni'?|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=11. 11. 2018|language=sr|access-date=18. 11. 2019|archive-date=11. 11. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181111125401/https://www.slobodnaevropa.org/a/most-vu%C4%8Di%C4%87-poltroni-mo%C4%87/29593420.html|url-status=live}}</ref> [[File:EPP Helsinki Congress in Finland, 7-8 November 2018 (44864267495).jpg|thumb|Vučić s novinarima tokom Kongresa Evropske narodne stranke u Helsinkiju (2018)]] Posmatrači su opisali da je tokom kampanje za predsjedničke izbore 2017, Vučić imao deset puta više vremena na nacionalnim emiterima nego svi ostali kandidati zajedno, a glavni mediji pod Vučićevom kontrolom demonizirali su većinu opozicionih predsjedničkih kandidata, ne dajući im priliku da odgovore.<ref name=AP>{{cite web|url=https://apnews.com/f637c57b3b9e4dbfad2a052a4df1ccbe|title=Major newspapers in Serbia hit stands with same front pages|date=30. 3. 2017|work=Financial Times|access-date=17. 12. 2018|archive-date=6. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806165003/https://apnews.com/f637c57b3b9e4dbfad2a052a4df1ccbe|url-status=live}}</ref><ref name="RWB">{{cite web|title=Media Ownership Monitor Serbia|url=https://www.mom-rsf.org/en/countries/serbia/|access-date=18. 12. 2018|publisher=Reporters Without Borders |archive-date=1. 8. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801185211/https://www.mom-rsf.org/en/countries/serbia/|url-status=live}}</ref> Organizacije koje su posmatrale izbore naglasile su da je prisustvo Vučića u novinama i elektronskim medijima tokom predsjedničke kampanje bilo nesrazmjerno, dodajući da su mediji izgubili svoju ključnu ulogu i da su postali sredstvo političke propagande.<ref>{{Cite book |title=CRTA observation mission Final report Presidential elections 2017 |url=http://crta.rs/wp-content/uploads/2018/03/CRTA-observation-mission-Final-report-Presidential-elections-2017-1.pdf |publisher=CRTA |year=2017 |page=24 |access-date=17. 12. 2018 |archive-date=18. 6. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618113339/http://crta.rs/wp-content/uploads/2018/03/CRTA-observation-mission-Final-report-Presidential-elections-2017-1.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |first1=Zoran |last1=Gavrilović |first2=Marina |last2=Mijatović |first3=Dražen |last3=Pavlica |title=Mediji, izbori i javnost 2017 |url=http://crta.rs/wp-content/uploads/2018/03/CRTA-observation-mission-Final-report-Presidential-elections-2017-1.pdf |publisher=Bureau for Social Research |year=2017 |access-date=17. 12. 2018 |archive-date=18. 6. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618113339/http://crta.rs/wp-content/uploads/2018/03/CRTA-observation-mission-Final-report-Presidential-elections-2017-1.pdf |url-status=live }}</ref> Izvještaj OEBS-a objašnjava da je opšta nevoljkost medija da kritički izvještavaju o vlastima ili da ih osporavaju značajno smanjila količinu nepristrasnih informacija dostupnih biračima.<ref name="OSCE">{{cite web|title=Presidential election 2017, OSCE/ODIHR Election Assessment Mission Final Report|url=https://www.osce.org/odihr/elections/serbia/322166?download=true|url-status=live|access-date=18. 12. 2018|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615054835/http://www.osce.org:80/odihr/elections/serbia/322166?download=true |archive-date=15. 6. 2017 }}</ref> Također su spomenuli da je vlada koristila javne resurse da podrži Vučića.<ref name=OSCE /> Amnesty International i Human Rights Watch prijavili su uznemiravanje i fizičke napade na novinare tokom ceremonije predsjedničke inauguracije, nakon što je Vučić pobijedio na izborima.<ref name=Amnesty /><ref>{{Cite book|url=https://www.hrw.org/sites/default/files/world_report_download/201801world_report_web.pdf|title=World Report 2018|publisher=Human Rights Watch|access-date=18. 12. 2018|page=470|archive-date=18. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018023001/https://www.hrw.org/sites/default/files/world_report_download/201801world_report_web.pdf|url-status=live}}</ref> {{Citat|U roku od pet godina od kada je predsjednik Aleksandar Vučić efektivno vladao zemljom, Srbija je postala mjesto gdje bavljenje novinarstvom nije ni sigurno ni podržano od strane države. Broj napada na medije je u porastu, uključujući prijetnje smrću, a zapaljiva retorika usmjerena protiv novinara sve češće dolazi od vladinih zvaničnika.|source=Reporteri bez granica<ref>{{cite web|url=https://rsf.org/en/serbia|title=Reporters Without Borders: Serbia|publisher=Reporters Without Borders|access-date=30. 11. 2019|archive-date=10. 11. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110062748/https://rsf.org/en/serbia|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rsf.org/en/serbia|title=Media Freedom Vanishing in Some Balkan States, Report Warns|publisher=Balkan Insight|access-date=30. 11. 2019|archive-date=10. 11. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110062748/https://rsf.org/en/serbia|url-status=live}}</ref>}} Međunarodni odbor za istraživanje i razmjenu (International Research & Exchanges Board) je 2018. opisao situaciju u medijima u Srbiji kao najgoru u novijoj historiji, te da je Indeks održivosti medija opao zbog najpolarizovanijih medija u skoro 20 godina, porasta lažnih vijesti i uredničkog pritiska na medije.<ref name=IREX>{{cite web|url=https://www.irex.org/sites/default/files/pdf/media-sustainability-index-europe-eurasia-2018-serbia.pdf/|title=Serbia, Media Sustainability Index|publisher=International Research & Exchanges Board|access-date=8. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708213326/https://www.irex.org/sites/default/files/pdf/media-sustainability-index-europe-eurasia-2018-serbia.pdf|archive-date=8. 7. 2019|url-status=dead}}</ref> Također su istakli da pravosuđe brzo reaguje samo u slučajevima u kojima mediji navodno krše prava vlasti i vladajućih stranaka.<ref name="World Politics Review">{{cite web|url=https://www.worldpoliticsreview.com/articles/27657/why-demands-for-a-free-press-are-front-and-center-in-serbia-s-protests|title=Why Demands for a Free Press Are Front and Center in Serbia's Protests|date=18. 3. 2019 |publisher=World Politics Review|access-date=26. 10. 2019|archive-date=28. 9. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928104007/https://www.worldpoliticsreview.com/articles/27657/why-demands-for-a-free-press-are-front-and-center-in-serbia-s-protests|url-status=live}}</ref> Povećana vladina kontrola nad medijima dolazi u trenutku kada se srpski novinari suočavaju sa većim političkim pritiskom i zastrašivanjem, a 2018. Nezavisno udruženje novinara Srbije zabilježilo je najveći broj napada na novinare u deceniji.<ref name="World Politics Review"/> Prema srpskom portalu za istraživačko novinarstvo Mreža za izvještavanje o kriminalu i korupciji (Crime and Corruption Reporting Network), više od 700 lažnih vijesti objavljeno je na naslovnicama provladinih tabloida tokom 2018.<ref>{{cite web|title=700 false news stories in Serbian tabloids in 2018|date=24. 1. 2019 |url=https://www.stopfake.org/en/700-false-news-stories-in-serbian-tabloids-in-2018/|access-date=8. 2. 2019|publisher=StopFake |archive-date=25. 1. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190125110313/https://www.stopfake.org/en/700-false-news-stories-in-serbian-tabloids-in-2018/|url-status=live}}</ref><ref name=KRIK>{{cite web|url=https://www.raskrikavanje.rs/page.php?id=346|title=Više od 700 laži na naslovnim stranama tri tabloida u 2018. godini|publisher=Crime and Corruption Reporting Network|access-date=8. 2. 2019|archive-date=9. 2. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209124630/https://www.raskrikavanje.rs/page.php?id=346|url-status=live}}</ref> Mnoge od njih su se odnosile na navodne napade na Vućića i pokušaje pučeva, kao i poruke podrške Vladimiru Putinu.<ref name=KRIK /> Najprodavanije novine u Srbiji su provladine tabloidne novine Informer, koje najčešće predstavljaju Vučića kao moćnu osobu pod stalnim napadima, a također imaju antievropski sadržaj i proratnu retoriku.<ref name="JovanovicCorruption" /><ref>{{cite journal|last1=Drašković|first1=Brankica|last2=Prodanović|first2=Dragana|last3=Pavkov|first3=Ksenija|title=Antievropski diskurs i negativna slika Evropske unije u srpskim medijima|journal=CM: Communication and Media |year=2016|volume=11|pages=19–39|issue=38 | doi=10.5937/comman11-11847|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Janjić|first1=Stefan|last2=Šovanec|first2=Stefani|title=Najava rata na naslovnim stranama srpskih tabloida|journal=CM: Communication and Media |year=2018|volume=13|pages=49–67|doi=10.5937/comman13-14543|doi-access=free}}</ref> Nakon što je Vučić hospitaliziran zbog kardiovaskularnih problema u novembru 2019, njegovi saradnici i prorežimski mediji optužili su novinare da su pogoršali predsjednikovo zdravlje postavljanjem pitanja o navodnoj korupciji vladinih ministara.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/serbias-president-released-from-hospital/2019/11/18/3ba47f22-09f7-11ea-8054-289aef6e38a3_story.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119034905/https://www.washingtonpost.com/national/health-science/serbias-president-released-from-hospital/2019/11/18/3ba47f22-09f7-11ea-8054-289aef6e38a3_story.html|url-status=dead|archive-date=19. 11. 2019|title=Serbia's president released from hospital|newspaper=The Washington Post|access-date=18. 11. 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=N1 TV under attack again; journalist say it's dangerous; new attack on Sovilj|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a544899/Serbia-s-President-left-hospital-returns-to-work-but-his-mouthpieces-attack-N1.html|access-date=18. 11. 2019|publisher=[[N1 (TV channel)|N1]]|archive-date=29. 11. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191129234543/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a544899/Serbia-s-President-left-hospital-returns-to-work-but-his-mouthpieces-attack-N1.html|url-status=live}}</ref> Vijeće Evrope upozorilo je da je istraživački medij bio meta kampanje blaćenja od strane države nakon što su uhvatili Vučićevog sina s članovima kriminalnih grupa, dok je Projekat za izvještavanje o organizovanom kriminalu i korupciji izvijestio da se Vučić "obećava da će se boriti protiv laži".<ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/en/daily/12380-coe-warns-of-serbian-smear-campaign-against-krik-journalists|title=CoE Warns of Serbian Smear Campaign against KRIK Journalists|publisher=Organized Crime and Corruption Reporting Project|access-date=12. 6. 2020|archive-date=27. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527174604/https://www.occrp.org/en/daily/12380-coe-warns-of-serbian-smear-campaign-against-krik-journalists|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.occrp.org/en/daily/12529-serbian-president-pledges-to-fight-the-lies-about-his-son|title=Serbian President Pledges to "Fight the Lies" About His Son|publisher=Organized Crime and Corruption Reporting Project|access-date=12. 6. 2020|archive-date=12. 6. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612172256/https://www.occrp.org/en/daily/12529-serbian-president-pledges-to-fight-the-lies-about-his-son|url-status=live}}</ref> Početkom novembra 2021, sedam američkih kongresmena optužilo je Vučića za produbljivanje korupcije i vršenje pritiska na medije.<ref>{{Cite web|date=6. 11. 2021|title=Kongresmeni u pismu Bajdenu za sankcije, Vučića optužuju za pritisak na medije|url=https://rs.n1info.com/vesti/vijesti-kongresmeni-za-sankcije-vucica-optuzuju-za-pritisak-na-medije/|access-date=6. 11. 2021|website=N1|language=sr-RS|archive-date=6. 11. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106170653/https://rs.n1info.com/vesti/vijesti-kongresmeni-za-sankcije-vucica-optuzuju-za-pritisak-na-medije/|url-status=live}}</ref> ==== Nadzor interneta ==== Otkako je Vučićeva stranka došla na vlast, Srbija je svjedočila porastu broja internet trolova i stranica na društvenim mrežama koje hvale vladu i napadaju njene kritičare, slobodne medije i opoziciju općenito.<ref name="Breitbart">{{cite web|title=FB Page Attacking Serbian Media 'Linked' to Breitbart|url=https://balkaninsight.com/2019/03/29/fb-page-attacking-serbian-media-linked-to-breitbart/|access-date=1. 4. 2019|publisher=Balkan Insight|archive-date=1. 4. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401112109/https://balkaninsight.com/2019/03/29/fb-page-attacking-serbian-media-linked-to-breitbart/|url-status=live}}</ref> To uključuje nekolicinu predanih zaposlenika koji vode lažne račune, ali i Facebook stranicu povezanu sa srpskom franšizom krajnje desničarske web stranice Breitbart News.<ref name=Breitbart /><ref name="trolls">{{cite web|last1=Bradshaw|first1=Samantha|last2=Howard|first2=Philip|date=juli 2018|title=Troops, Trolls and Troublemakers: A Global Inventory of Organized Social Media Manipulation|url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:cef7e8d9-27bf-4ea5-9fd6-855209b3e1f6/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Troops-Trolls-and-Troublemakers.pdf&type_of_work=Report|journal=|publisher=Oxford Internet Institute |volume=2017|issue=12|pages=1–37|access-date=1. 4. 2019|archive-date=19. 6. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619131129/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:cef7e8d9-27bf-4ea5-9fd6-855209b3e1f6/download_file?file_format=pdf&safe_filename=Troops-Trolls-and-Troublemakers.pdf&type_of_work=Report|url-status=live}}</ref> Dana 26. marta 2020, Twitter je objavio da su zatvorili mrežu od 8.500 spam računa koji su zajedno radili na pisanju 43 miliona tvitova u kojima hvale predsjednika Vučića i njegovu stranku, jačajući sadržaj povezan s Vučićem kako bi povećali njenu vidljivost i popularnost, te napadajući njegove političke protivnike.<ref name=Stanford>{{cite web|last=Bush|first=Daniel|title="Fighting Like a Lion for Serbia": An Analysis of Government-Linked Influence Operations in Serbia|date=2. 4. 2020|publisher=Stanford University|url=https://fsi-live.s3.us-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/serbia_march_twitter.pdf|access-date=8. 5. 2020|archive-date=7. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407101645/https://fsi-live.s3.us-west-1.amazonaws.com/s3fs-public/serbia_march_twitter.pdf|url-status=live}}</ref> == Kritike i kontroverze == === Javni profil === [[File:EPP Congress Madrid - 22 October (22356250346).jpg|thumb|right|Vučić na kongresu EPP-a u [[Madrid]]u (2015)]] Neki komentatori su upoređivali Vučića s drugim moćnicima u evropskoj politici i optuživali ga da je autokrata.<ref>{{Cite web|title=FP: How Aleksandar Vučić Became Europe's Favorite Autocrat|url=https://europeanwesternbalkans.com/2018/03/10/fp-aleksandar-vucic-became-europes-favorite-autocrat/|website=European Western Balkans|date=10. 3. 2018|access-date=28. 10. 2022|archive-date=7. 8. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807220000/https://europeanwesternbalkans.com/2018/03/10/fp-aleksandar-vucic-became-europes-favorite-autocrat/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|first=Srđan Mladenov|last=Jovanović|title="One out of Five Million": Serbia's 2018–19 Protests against Dictatorship, the Media, and the Government's Response|date=16. 5. 2019|journal=Open Political Science |volume=2 |issue=1 |pages=1–8 |doi=10.1515/openps-2019-0001 |s2cid=181432571 |issn=2543-8042|doi-access=free }}</ref> === Velika Srbija === Do 2008, Vučić je javno podržavao ideologiju Velike Srbije, za koju je svjedočio da je zamišljena kao da se proteže do zapadne granice duž linije Virovitica-Karlovac-Karlobag.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/srebrenica-memorial-angry-protest-mars-burial-of-massacred-muslims-10383051.html|title=Srebrenica memorial: Angry protest mars burial of massacred Muslims|date=11. 7. 2015|work=The Independent|access-date=15. 2. 2017|archive-date=16. 2. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216141418/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/srebrenica-memorial-angry-protest-mars-burial-of-massacred-muslims-10383051.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-election-idUSBREA2C1A420140313|title=Milosevic-era minister shakes off dark past on path to power in Serbia|date=13. 3. 2014|work=Reuters|access-date=15. 2. 2017|archive-date=16. 2. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216135523/http://www.reuters.com/article/us-serbia-election-idUSBREA2C1A420140313|url-status=live}}</ref> Godine 1995, tokom Hrvatskog rata za nezavisnost, Vučić je u Glini (koju su u to vrijeme kontrolisali pobunjenici) rekao da 'Srpska Krajina' i Glina nikada neće biti Hrvatske, Banovina nikada neće biti vraćena Hrvatskoj i da bi, da je Srpska radikalna stranka pobijedila na izborima, Srbi živjeli u Velikoj Srbiji.<ref>{{cite news|url=http://www.tportal.hr/vijesti/svijet/322118/Sto-je-Aleksandar-Vucic-govorio-u-okupiranoj-Glini-1995.html|title=Što je Vučić govorio u okupiranoj Glini 1995.|date=19. 3. 2014|publisher=tportal.hr|access-date=15. 2. 2017|archive-date=29. 12. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161229071724/http://www.tportal.hr/vijesti/svijet/322118/Sto-je-Aleksandar-Vucic-govorio-u-okupiranoj-Glini-1995.html|url-status=live}}</ref><ref name="index.hr">{{cite web|title=Video: Pogledajte još jedan Vučićev govor: "Karlovac, Virovitica i Ogulin su srpske zemlje"|url=http://www.index.hr/vijesti/clanak/video-pogledajte-jos-jedan-vucicev-govor-karlovac-virovitica-i-ogulin-su-srpske-zemlje/1023789.aspx|website=Index.hr|access-date=5. 2. 2018|archive-date=5. 2. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205000817/http://www.index.hr/vijesti/clanak/video-pogledajte-jos-jedan-vucicev-govor-karlovac-virovitica-i-ogulin-su-srpske-zemlje/1023789.aspx|url-status=live}}</ref> U drugom govoru s početka 2000-ih, Vučić je Karlobag, Ogulin, Karlovac i Viroviticu nazvao "srpskim gradovima", izjavio da se "oni [kritičari SRS-a] raduju što su ustaše (misleći na Hrvate) okupirale srpsku zemlju i žele uvjeriti nas, srpske radikale, da to nije srpsko, da govorimo gluposti. (...) Želimo ono što je naše, srpsko."<ref name="index.hr"/> Nakon odvajanja od Srpske radikalne stranke i stvaranja Srpske napredne stranke, Vučić je rekao da više ne podržava ideologiju Velike Srbije.<ref>{{cite news|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=12&dd=10&nav_id=333520|title=Vučić: Velika Srbija nerealna|date=10. 12. 2008|publisher=tportal.hr|access-date=15. 2. 2017|archive-date=16. 2. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216140738/http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2008&mm=12&dd=10&nav_id=333520|url-status=live}}</ref> Dana 1. septembra 2020, crnogorski predsjednik [[Milo Đukanović]] optužio je Vučića i medije sa sjedištem u Beogradu za miješanje u unutrašnju politiku Crne Gore, kao i za navodni pokušaj oživljavanja "politike Velike Srbije".<ref>{{cite web |url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a635491/Montenegro-s-President-concedes-defeat-adds-nationalism-from1990s-is-still-vibrant.html |title=Montenegro's President concedes defeat; says Belgrade rivaives Serb nationalism |date=1. 9. 2020 |publisher=[[N1 (TV channel)|N1]] |archive-date=8. 9. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908164429/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a635491/Montenegro-s-President-concedes-defeat-adds-nationalism-from1990s-is-still-vibrant.html |url-status=live}}</ref> === Odnos prema Bosni i Hercegovini === Vučić je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] snimljen kako obilazi srpske položaje iznad Sarajeva [[Opsada Sarajeva|tokom opsade]], gdje drži predmet nalik na pušku.<ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/opinions/2023/1/18/vucic-iznad-sarajeva-ko-civile-kosi-a-ko-kisobran-nosi|title=Vučić iznad Sarajeva: Ko civile kosi, a ko kišobran nosi|last=Marković|first=Tomislav|website=balkans.aljazeera.net|language=bs|access-date=4. 2. 2023}}</ref> Pojavio se i snimak gdje izjavljuje kako treba ubiti 100 [[Muslimani (narod)|Muslimana]] za jednog [[Srbi]]na, tokom govora 20. jula 1995. u skupštini [[Savezna Republika Jugoslavija|SR Jugoslavije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/dvadeset-dve-godine-od-vuciceve-poruke-sa-skupstinske-govornice-ubijte-jednog-srbina-mi-cemo-stotinu-muslimana-video/|title=Dvadeset sedam godina od Vučićeve poruke sa skupštinske govornice "Ubijte jednog Srbina, mi ćemo stotinu muslimana" (VIDEO) - Društvo - Dnevni list Danas|date=20. 7. 2022|language=sr-RS|access-date=4. 2. 2023}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat}} *[http://assembly.coe.int/ASP/AssemblyList/ALMemberDetails.asp?MemberID=5741 Profil Aleksandra Vučića] {{Predsjednici Republike Srbije}} {{Premijeri Republike Srbije}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Vučić, Aleksandar}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Srbijanski političari]] [[Kategorija:Srpska radikalna stranka]] [[Kategorija:Srpska napredna stranka]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] ehotdg554uiby69eww00tog8ipp2i3e 0 358460 3932120 3931893 2026-09-29T11:30:31Z Z1KA 87045 3932120 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | godina_zastave = 1992 | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1990. | prethodna_godina = 1990. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998. | sljedeća_godina = 1998. | datum_izbora = 14. septembar 1996. | izlaznost = 2.503.956 (79,91%){{Efn|Prosjek izlaznosti na izborima koji je izračunat na osnovu izlaznosti za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo]] (2.519.915 ili 80,42%) i [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] (2.487.997 ili 79,40%).|naziv=Izlaznost prosjek|grupa=lower-alpha}} | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda bošnjačkog naroda | slika1 = [[Datoteka:Izetbegovic 1995.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Alija Izetbegović]]''' | stranka1 = '''[[Stranka demokratske akcije|SDA]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''730.592''' | postotak1 = '''80,00%''' | slika2 = [[Datoteka:Haris Silajdžić 1995.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Haris Silajdžić]] | stranka2 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 124.396 | postotak2 = 13,62% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda hrvatskog naroda | slika1 = [[Datoteka:Krešimir Zubak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Krešimir Zubak]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''330.477''' | postotak1 = '''88,70%''' | slika2 = [[Datoteka:Ivo Komsic Sarajevo 1353 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Ivo Komšić]] | stranka2 = [[Združena lista|ZL]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 37.684 | postotak2 = 10.11% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda srpskog naroda | slika1 = [[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Momčilo Krajišnik]]''' | stranka1 = '''[[Srpska demokratska stranka|SDS]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''690.646''' | postotak1 = '''67,30%''' | slika2 = [[Datoteka:EU-Western Balkans Summit 2003 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Mladen Ivanić]] | stranka2 = [[Partija demokratskog progresa|PDP]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PDP|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 307.461 | postotak2 = 29,96% | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Alija Izetbegović]] i [[Nijaz Duraković]] ([[Bošnjaci]])<br>[[Stjepan Kljuić]] i [[Ivo Komšić]] ([[Hrvati]])<br>[[Mirko Pejanović]] i [[Tatjana Ljujić-Mijatović]] ([[Srbi]])<br>[[Ejup Ganić]] ([["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]]) | nakon_izbora = [[Alija Izetbegović]] (Bošnjak)<br>[[Krešimir Zubak]] (Hrvat)<br>[[Momčilo Krajišnik]] (Srbin) | map_image = | map_size = | map_caption = | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Alija Izetbegović]]}} | mandati1 = 19 | postotak1 = 37,92 | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Aleksa Buha]]}} | mandati2 = 9 | postotak2 = 24,11 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Božo Rajić]]}} | mandati3 = 8 | postotak3 = 14,10 | stranka4 = [[Združena lista]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Nijaz Duraković]]}} | mandati4 = 2 | postotak4 = 5,68 | stranka5 = [[Narodni savez za slobodan mir|NSSM]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Živko Radišić]]}} | mandati5 = 2 | postotak5 = 5,67 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Haris Silajdžić]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 3,91 | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara]] | prije_izbora = [[Hasan Muratović]] | stranka_prije = ([[Stranka demokratske akcije|SDA]]) | nakon_izbora = [[Haris Silajdžić]] ([[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]])<br>[[Boro Bosić]] | stranka_nakon = ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]) }}}}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.''' bili su drugi višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 14. septembra 1996. Na izborima biraju se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. Ovo su bili prvi opći izbori održani nakon [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|nezavisnosti Bosne i Hercegovine]], odnosno nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] i [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]]. Na ovim izborima pobijedile su tzv. ''nacionalne stranke'': [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Srpska demokratska stranka]] (SDS) i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine]] (HDZ BiH). Članovi Predsjedništva BiH postali su [[Bošnjaci|Bošnjak]] [[Alija Izetbegović]] (SDA), [[Srbi]]n [[Momčilo Krajišnik]] (SDS) i [[Hrvati|Hrvat]] [[Krešimir Zubak]] (HDZ BiH).<ref name="IZ96">[http://www.izbori.ba/Documents/Documents/Rezultati%20izbora%2096-2002/96results/FD96_20H.PDF Rezultati izbora u Bosni i Hercegovini 1996.]</ref> == Rezultati == ===Predsjedništvo=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Izetbegovic 1995.jpg|131x131px]] |[[Alija Izetbegović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |730.592 |80,00 |- |[[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|bez_okvira|133x133px]] |[[Momčilo Krajišnik]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |690.646 |67,30 |- |[[Datoteka:Krešimir Zubak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|bez_okvira|136x136px]] |[[Krešimir Zubak]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |330.477 |88,70 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 1996.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 909970 | mandati1 = 19 | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi2 = 578723 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 338440 | mandati3 = 8 | stranka4 = [[Združena lista]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi4 = 136203 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Narodni savez za slobodan mir]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | glasovi5 = 136077 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 93816 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 206645 | mandati7 = 0 | nevažeći = 88123 | elektorat = 3133634 | izvor = Nohlen & Stöver, [http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2039_96.htm IPU], [http://www.globalelectionsdatabase.com/index.php/tables/index/bosnia-herzegovina/national-lower-house Global Elections Database] }} === Predsjednik i potpredsjednik Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednik}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !# ! colspan="2" |Kandidat za predsjednika !Kandidat za potpredsjednika ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% !Mandat |- !1. |[[Datoteka:Biljana Plavsic (6938761997) (cropped).jpg|bez_okvira|133x133px]] |[[Biljana Plavšić]] |[[Dragoljub Mirjanić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |636.654 |59,19 |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|92x92piksel|bez okvira]] |- !2. |[[Datoteka:No image.svg|100x100px]] |[[Abid Đozić]] |[[Mevludin Sejmenović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |197.389 |18,35 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|92x92piksel|bez okvira]] |- !3. |[[Datoteka:Zivko Radisic (cropped).jpg|bez_okvira|149x149px]] |[[Živko Radišić]] |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NSSM|tamno|BS}};" | |[[Narodni savez za slobodan mir]]{{Efn|[[Narodni savez za slobodan mir]] učestvovao je na izborima u koaliciji sa: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]], [[Jugoslovenska levica|JUL]], [[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske|SLS RS]] i [[Nova radnička stranka Republike Srpske|NRS RS]].|naziv=NSSM|grupa=lower-alpha}} |168.024 |15,62 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|92x92piksel|bez okvira]] |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 1996.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 725810 | mandati1 = 78 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 337794 | mandati2 = 36 | stranka3 = [[Združena lista]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi3 = 105879 | mandati3 = 11 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 98207 | mandati4 = 10 | stranka5 = [[Demokratska narodna zajednica]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNZ|tamno|BS}} | glasovi5 = 23360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP|tamno|BS}} | glasovi6 = 16344 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 27995 | mandati7 = 0 | nevažeći = 17486 | elektorat = | izvor = [http://www.izbori.ba/Documents/Documents/Rezultati%20izbora%2096-2002/96results/FD96_20H.PDF Rezultati izbora u Bosni i Hercegovini 1996.] }} ===Narodna skupština Republike Srpske=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 1996.svg | stranka1 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi1 = 568980 | mandati1 = 45 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 177388 | mandati2 = 14 | stranka3 = [[Narodni savez za slobodan mir]]{{Efn|naziv=NSSM}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | glasovi3 = 125372 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske|Srpska radikalna stranka RS]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SRS RS|tamno|BS}} | glasovi4 = 72517 | mandati4 = 6 | stranka5 = [[Demokratski patriotski blok Republike Srpske|Demokratski patriotski blok RS]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DPB RS|tamno|BS}} | glasovi5 = 32895 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 25593 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Združena lista]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi7 = 22329 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Srpska stranka Krajine i Posavine|Srpska stranka Krajine]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SSK|tamno|BS}} | glasovi8 = 17381 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Srpska patriotska stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPAS|tamno|BS}} | glasovi9 = 14508 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 30800 | mandati10 = 0 | nevažeći = 45055 | elektorat = | izvor = [https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/godisnjak/2013/03izb_2013.pdf RZS] }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una – Sana Canton (1997 – 1999).png|28x28piksel]] [[Unsko-sanski kanton|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|28x28piksel]] [[Posavski kanton|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton (1996-1999, variant).png|29x29piksel]] [[Tuzlanski kanton|TPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica – Doboj Canton (1997 – 2000).png|31x31piksel]] [[Zeničko-dobojski kanton|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje Canton Goražde (1997 – 2001).png|33x33piksel]] [[Bosansko-podrinjski kanton Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]] [[Srednjobosanski kanton|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]] [[Hercegovačko-neretvanski kanton|HNK]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|30x30piksel]] [[Zapadnohercegovački kanton|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton (1996 – 1998).png|32x32piksel]] [[Kanton Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|30x30piksel]] [[Kanton 10|HBK]] !'''Ukupno''' |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |39 |3 |33 |40 |26 |29 |19 |– |28 |2 |219 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |1 |17 |3 |9 |– |23 |28 |29 |3 |13 |126 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |3 |– |5 |6 |4 |1 |2 |– |6 |– |27 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Združena lista]] |1 |– |9 |4 |1 |2 |1 |– |8 |– |26 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska narodna zajednica]] |6 |– |– |– |– |– |– |– |– |– |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava]] |– |– |– |– |– |– |– |– |– |– |2 |- ! colspan="2" |Ukupno: !50 !20 !50 !59 !31 !55 !50 !31 !45 !15 !406 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjednik Republike Srpske]] * [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.izbori.ba/Default.aspx?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|*]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|1996]] [[Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 1996.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 1996.]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 1996.]] td0sfnl81wrfpcqqxa1o0zo1ejoz1ul 3932121 3932120 2026-09-29T11:37:42Z Z1KA 87045 3932121 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | godina_zastave = 1992 | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1990. | prethodna_godina = 1990. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998. | sljedeća_godina = 1998. | datum_izbora = 14. septembar 1996. | izlaznost = 2.503.956 (79,91%){{Efn|Prosjek izlaznosti na izborima koji je izračunat na osnovu izlaznosti za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo]] (2.519.915 ili 80,42%) i [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] (2.487.997 ili 79,40%).|naziv=Izlaznost prosjek|grupa=lower-alpha}} | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda bošnjačkog naroda | slika1 = [[Datoteka:Izetbegovic 1995.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Alija Izetbegović]]''' | stranka1 = '''[[Stranka demokratske akcije|SDA]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''730.592''' | postotak1 = '''80,00%''' | slika2 = [[Datoteka:Haris Silajdžić 1995.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Haris Silajdžić]] | stranka2 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 124.396 | postotak2 = 13,62% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda hrvatskog naroda | slika1 = [[Datoteka:Krešimir Zubak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Krešimir Zubak]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''330.477''' | postotak1 = '''88,70%''' | slika2 = [[Datoteka:Ivo Komsic Sarajevo 1353 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Ivo Komšić]] | stranka2 = [[Združena lista|ZL]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 37.684 | postotak2 = 10,11% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda srpskog naroda | slika1 = [[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Momčilo Krajišnik]]''' | stranka1 = '''[[Srpska demokratska stranka|SDS]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''690.646''' | postotak1 = '''67,30%''' | slika2 = [[Datoteka:EU-Western Balkans Summit 2003 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Mladen Ivanić]] | stranka2 = [[Partija demokratskog progresa|PDP]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PDP|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 307.461 | postotak2 = 29,96% | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Alija Izetbegović]] i [[Nijaz Duraković]] ([[Bošnjaci]])<br>[[Stjepan Kljuić]] i [[Ivo Komšić]] ([[Hrvati]])<br>[[Mirko Pejanović]] i [[Tatjana Ljujić-Mijatović]] ([[Srbi]])<br>[[Ejup Ganić]] ([["Ostali" u Bosni i Hercegovini|Ostali]]) | nakon_izbora = [[Alija Izetbegović]] (Bošnjak)<br>[[Krešimir Zubak]] (Hrvat)<br>[[Momčilo Krajišnik]] (Srbin) | map_image = | map_size = | map_caption = | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Alija Izetbegović]]}} | mandati1 = 19 | postotak1 = 37,92 | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Aleksa Buha]]}} | mandati2 = 9 | postotak2 = 24,11 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Božo Rajić]]}} | mandati3 = 8 | postotak3 = 14,10 | stranka4 = [[Združena lista]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Nijaz Duraković]]}} | mandati4 = 2 | postotak4 = 5,68 | stranka5 = [[Narodni savez za slobodan mir|NSSM]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Živko Radišić]]}} | mandati5 = 2 | postotak5 = 5,67 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Haris Silajdžić]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 3,91 | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara]] | prije_izbora = [[Hasan Muratović]] | stranka_prije = ([[Stranka demokratske akcije|SDA]]) | nakon_izbora = [[Haris Silajdžić]] ([[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]])<br>[[Boro Bosić]] | stranka_nakon = ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]) }}}}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.''' bili su drugi višestranački [[opći izbori]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] koji su održani 14. septembra 1996. Na izborima biraju se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednik]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. Ovo su bili prvi opći izbori održani nakon [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|nezavisnosti Bosne i Hercegovine]], odnosno nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]] i [[Raspad Jugoslavije|raspada Jugoslavije]]. Na ovim izborima pobijedile su tzv. ''nacionalne stranke'': [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Srpska demokratska stranka]] (SDS) i [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine]] (HDZ BiH). Članovi Predsjedništva BiH postali su [[Bošnjaci|Bošnjak]] [[Alija Izetbegović]] (SDA), [[Srbi]]n [[Momčilo Krajišnik]] (SDS) i [[Hrvati|Hrvat]] [[Krešimir Zubak]] (HDZ BiH).<ref name="IZ96">[http://www.izbori.ba/Documents/Documents/Rezultati%20izbora%2096-2002/96results/FD96_20H.PDF Rezultati izbora u Bosni i Hercegovini 1996.]</ref> == Rezultati == ===Predsjedništvo=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Izetbegovic 1995.jpg|131x131px]] |[[Alija Izetbegović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |730.592 |80,00 |- |[[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|bez_okvira|133x133px]] |[[Momčilo Krajišnik]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |690.646 |67,30 |- |[[Datoteka:Krešimir Zubak - Flickr - The Central Intelligence Agency.jpg|bez_okvira|136x136px]] |[[Krešimir Zubak]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |330.477 |88,70 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = BiH HoR 1996.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 909970 | mandati1 = 19 | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi2 = 578723 | mandati2 = 9 | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 338440 | mandati3 = 8 | stranka4 = [[Združena lista]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi4 = 136203 | mandati4 = 2 | stranka5 = [[Narodni savez za slobodan mir]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | glasovi5 = 136077 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 93816 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 206645 | mandati7 = 0 | nevažeći = 88123 | elektorat = 3133634 | izvor = Nohlen & Stöver, [http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2039_96.htm IPU], [http://www.globalelectionsdatabase.com/index.php/tables/index/bosnia-herzegovina/national-lower-house Global Elections Database] }} === Predsjednik i potpredsjednik Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednik}} {| class="wikitable" style="text-align:center" !# ! colspan="2" |Kandidat za predsjednika !Kandidat za potpredsjednika ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% !Mandat |- !1. |[[Datoteka:Biljana Plavsic (6938761997) (cropped).jpg|bez_okvira|133x133px]] |[[Biljana Plavšić]] |[[Dragoljub Mirjanić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |636.654 |59,19 |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|92x92piksel|bez okvira]] |- !2. |[[Datoteka:No image.svg|100x100px]] |[[Abid Đozić]] |[[Mevludin Sejmenović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |197.389 |18,35 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|92x92piksel|bez okvira]] |- !3. |[[Datoteka:Zivko Radisic (cropped).jpg|bez_okvira|149x149px]] |[[Živko Radišić]] |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NSSM|tamno|BS}};" | |[[Narodni savez za slobodan mir]]{{Efn|[[Narodni savez za slobodan mir]] učestvovao je na izborima u koaliciji sa: [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]], [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]], [[Jugoslovenska levica|JUL]], [[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske|SLS RS]] i [[Nova radnička stranka Republike Srpske|NRS RS]].|naziv=NSSM|grupa=lower-alpha}} |168.024 |15,62 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|92x92piksel|bez okvira]] |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 1996.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 725810 | mandati1 = 78 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 337794 | mandati2 = 36 | stranka3 = [[Združena lista]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi3 = 105879 | mandati3 = 11 | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 98207 | mandati4 = 10 | stranka5 = [[Demokratska narodna zajednica]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNZ|tamno|BS}} | glasovi5 = 23360 | mandati5 = 3 | stranka6 = [[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HSP|tamno|BS}} | glasovi6 = 16344 | mandati6 = 2 | stranka7 = Ostale stranke | boja7 = | glasovi7 = 27995 | mandati7 = 0 | nevažeći = 17486 | elektorat = | izvor = [http://www.izbori.ba/Documents/Documents/Rezultati%20izbora%2096-2002/96results/FD96_20H.PDF Rezultati izbora u Bosni i Hercegovini 1996.] }} ===Narodna skupština Republike Srpske=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 1996.svg | stranka1 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi1 = 568980 | mandati1 = 45 | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi2 = 177388 | mandati2 = 14 | stranka3 = [[Narodni savez za slobodan mir]]{{Efn|naziv=NSSM}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NSSM|tamno|BS}} | glasovi3 = 125372 | mandati3 = 10 | stranka4 = [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske|Srpska radikalna stranka RS]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SRS RS|tamno|BS}} | glasovi4 = 72517 | mandati4 = 6 | stranka5 = [[Demokratski patriotski blok Republike Srpske|Demokratski patriotski blok RS]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DPB RS|tamno|BS}} | glasovi5 = 32895 | mandati5 = 2 | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 25593 | mandati6 = 2 | stranka7 = [[Združena lista]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZL|tamno|BS}} | glasovi7 = 22329 | mandati7 = 2 | stranka8 = [[Srpska stranka Krajine i Posavine|Srpska stranka Krajine]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SSK|tamno|BS}} | glasovi8 = 17381 | mandati8 = 1 | stranka9 = [[Srpska patriotska stranka]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPAS|tamno|BS}} | glasovi9 = 14508 | mandati9 = 1 | stranka10 = Ostale stranke | boja10 = | glasovi10 = 30800 | mandati10 = 0 | nevažeći = 45055 | elektorat = | izvor = [https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/godisnjak/2013/03izb_2013.pdf RZS] }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" ! colspan="2" |Stranka ![[Datoteka:Coat of arms of Una – Sana Canton (1997 – 1999).png|28x28piksel]] [[Unsko-sanski kanton|USK]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|28x28piksel]] [[Posavski kanton|PK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Tuzla Canton (1996-1999, variant).png|29x29piksel]] [[Tuzlanski kanton|TPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Zenica – Doboj Canton (1997 – 2000).png|31x31piksel]] [[Zeničko-dobojski kanton|ZDK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Bosnian Podrinje Canton Goražde (1997 – 2001).png|33x33piksel]] [[Bosansko-podrinjski kanton Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Central Bosnia.svg|35x35piksel]] [[Srednjobosanski kanton|SBK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]] [[Hercegovačko-neretvanski kanton|HNK]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|30x30piksel]] [[Zapadnohercegovački kanton|ZHK]] ![[Datoteka:Coat of arms of Sarajevo Canton (1996 – 1998).png|32x32piksel]] [[Kanton Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:Coat of arms of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg|30x30piksel]] [[Kanton 10|HBK]] !'''Ukupno''' |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka demokratske akcije]] |39 |3 |33 |40 |26 |29 |19 |– |28 |2 |219 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |1 |17 |3 |9 |– |23 |28 |29 |3 |13 |126 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |3 |– |5 |6 |4 |1 |2 |– |6 |– |27 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZL|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Združena lista]] |1 |– |9 |4 |1 |2 |1 |– |8 |– |26 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNZ|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Demokratska narodna zajednica]] |6 |– |– |– |– |– |– |– |– |– |6 |- align="center" | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSP|tamno|BS}};" | | align="left" |[[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska stranka prava]] |– |– |– |– |– |– |– |– |– |– |2 |- ! colspan="2" |Ukupno: !50 !20 !50 !59 !31 !55 !50 !31 !45 !15 !406 |} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] * [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjednik Republike Srpske]] * [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.izbori.ba/Default.aspx?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|*]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|1996]] [[Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 1996.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 1996.]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 1996.]] eatx30uzbslcksvqd32kq5mi03283hy 0 358556 3932124 3856270 2026-09-29T11:56:00Z Z1KA 87045 3932124 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996. | prethodna_godina = 1990. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000. | sljedeća_godina = 2000. | datum_izbora = 12. i 13. septembar 1998. | izlaznost = 1.868.515 (67,93%){{Efn|Prosjek izlaznosti na izborima koji je izračunat na osnovu izlaznosti za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo]] (1.866.946 ili 67,87%) i [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] (1.870.083 ili 67,99%).|naziv=Izlaznost prosjek|grupa=lower-alpha}} | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda bošnjačkog naroda | slika1 = [[Datoteka:Izetbegovic 1995.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Alija Izetbegović]]''' | stranka1 = '''[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu|KCD BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KCD BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''511.541''' | postotak1 = '''86,80%''' | slika2 = [[Datoteka:Fikret Abdić.png|150x150px]] | kandidat2 = [[Fikret Abdić]] | stranka2 = [[Demokratska narodna zajednica|DNZ]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNZ|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 36.438 | postotak2 = 6,18% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda hrvatskog naroda | slika1 = [[Datoteka:No image.svg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Ante Jelavić]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''189.438''' | postotak1 = '''52,91%''' | slika2 = [[Datoteka:Ivo Komsic Sarajevo 1353 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Gradimir Gojer]] | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 113.961 | postotak2 = 31,83% | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] iz reda srpskog naroda | slika1 = [[Datoteka:Zivko Radisic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Živko Radišić]]''' | stranka1 = '''[[Sloga (koalicija, 1998)|Sloga]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|Sloga|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''359.937''' | postotak1 = '''51,31%''' | slika2 = [[Datoteka:Momcilo Krajisnik crop.jpeg|150x150px]] | kandidat2 = [[Momčilo Krajišnik]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 314.236 | postotak2 = 44,79% | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Alija Izetbegović]] (Bošnjak)<br>[[Krešimir Zubak]] (Hrvat)<br>[[Momčilo Krajišnik]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Alija Izetbegović]] (Bošnjak)<br>[[Ante Jelavić]] (Hrvat)<br>[[Živko Radišić]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu|KCD BiH]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|KCD BiH|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Alija Izetbegović]]}} | mandati1 = 17 | postotak1 = 33,83 | stranka2 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Ante Jelavić]]}} | mandati2 = 6 | postotak2 = 11,59 | stranka3 = [[Sloga (koalicija, 1998)|Sloga]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|Sloga|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Biljana Plavšić]]}} | mandati3 = 4 | postotak3 = 12,44 | stranka4 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Kalinić]]}} | mandati4 = 4 | postotak4 = 9,43 | stranka5 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Zlatko Lagumdžija]]}} | mandati5 = 2 | postotak5 = 9,26 | stranka6 = [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske|SRS RS]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|SRS RS|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Nikola Poplašen]]}} | mandati6 = 2 | postotak6 = 6,87 | stranka7 = [[Nova hrvatska inicijativa|NHI]]-[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|NHI|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Krešimir Zubak]]}} | mandati7 = 1 | postotak7 = 2,32 | stranka8 = [[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|UBSD|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Sejfudin Tokić]]}} | mandati8 = 1 | postotak8 = 1,66 | stranka9 = [[Radikalna stranka Republike Srpske|RS RS]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|RS RS|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Dragan Đurđević]]}} | mandati9 = 1 | postotak9 = 1,60 | stranka10 = [[Demokratska narodna zajednica|DNZ]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija/BS|DNZ|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Fikret Abdić]]}} | mandati10 = 1 | postotak10 = 1,24 | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara]] | prije_izbora = [[Haris Silajdžić]] ([[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]])<br>[[Boro Bosić]] | stranka_prije = ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]) | nakon_izbora = [[Haris Silajdžić]] ([[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]])<br>[[Svetozar Mihajlović]] | stranka_nakon = ([[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]) }}}}}}}} }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.''' održani su [[12. septembar|12.]]- [[13. septembar|13. septembra]] 1998. godine. Ovo su bili treći višestranački izbori u Bosni i Hercegovini od otcjepljenja od [[SFRJ]], a drugi nakon završetka [[Rat u BiH|rata u BiH]]. Osim izbora za članove [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjedništvo BiH|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], birani su predstavnici za [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament FBiH|Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]], [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament BiH|Parlament Bosne i Hercegovine]], [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Narodna skupština RS|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] i za [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Skupštine kantona u FBiH|Skupštine kantona]], te [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjednik RS|Predsjednik Republike Srpske]]. == Raspisivanje izbora== {{Proširiti sekciju}} == Organizacija == {{Proširiti sekciju}} == Rezultati == ===Predsjedništvo=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjedništvo BiH}} Na izborima za članove [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], birana su tri člana, po jedan iz svakog konstituivnog naroda [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Bosna i Hercegovina je bila izborno podijeljena u dvije osnovne izborne jedinice: [[Federacija BiH|Federaciju BiH]] i [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]]. U Federaciji BiH birao se član Predsjedništva iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog]] i [[Hrvati|hrvatskog]] naroda, u 86 izbornih jedinica, koje su predstavljale osnovne izborne jedinice, dok se u Republici Srpskoj, birao član Predsjedništva iz reda [[Srbi|srpskog]] naroda u ukupno 63 izborne jedinice. Birači sa područja Federacije BiH, mogli su glasati ili za bošnjačkog ili za hrvatskog člana. Mandat članova je četiri godine.<ref name="IZ98">[http://www.izbori.ba/Default.aspx?CategoryID=223&Lang=3 Zvanični rezultati Općih izbora 1998.]</ref> ==== Izbor ==== {| class="wikitable" style="font-size: 90%; width:50%" |- !Kandidat !! Konstitutivni<br> narod !!Partija !! Broj<br> glasova !! % |- | [[Alija Izetbegović]] || [[Bošnjaci]] || [[SDA]] ||align=right | 511.541 || 86,80 |- | [[Ante Jelavić]] || [[Hrvati]] ||[[HDZ BIH]] ||align=right | 189.438 || 52,91 |- | [[Živko Radišić]] || [[Srbi]] || Sloga ¹ ||align=right | 359.937 || 51,31 |- | Napomene || colspan=5 align="left" |¹ Koalicija [[Srpski narodni savez RS|Srpskog narodnog saveza RS]], [[Socijalistička partija Republike Srpske|Socijalističke partije Republike Srpske]] i [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|Saveza nezavisnih socijaldemokrata]] |} ===Predstavnički dom Bosne i Hercegovine=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament BiH}} {{Izbori za BH skupštinu 1998. (mandati)}} Od ukupno - registrovanih glasača, na izbore je izašlo 1.870.083 (-%). Od ukupnog broja glasova, važećih je bilo 1.726.233 (92,31%), a nevažećih 143.850 (7.69%).<ref name="IZ98-1">[http://www.izbori.ba/Documents/Documents/Rezultati%20izbora%2096-2002/98results/results98.pdf Izvješte izbornih rezultata - Sažetak prebrojavanja glasova]</ref> Glasalo se odvojeno po entitetima, a iz [[FBiH|Federacije Bosne i Hercegovin]]e birano je 28 i iz [[RS|Republike Srpske]] 14 predstavnika. Mandat predstavnika je bio četiri godine. {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:56%;" |- ! Partija !! Broj<br>glasova !! Ukupni<br>mandati !! % ² |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|KzC BiH|link|BS}} | align=right| 583.895 | 17 | 37,40 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|Sloga|link|BS}} | align=right| 214.716 | 4 | 13,80 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|link|BS}} | align=right| 200.092 | 6 | 12,80 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|SDS|link|BS}} | align=right| 162.721 | 4 | 10,40 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|link|BS}} | align=right| 159.876 | 4 | 10,20 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|SRS RS|link|BS}} | align=right| 118.522 | 2 | 7,60 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|NHI|link|BS}} | align=right| 40.080 | 1 | 2,60 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|SBiH|link|BS}} | align=right| 32.292 | 2 | 2,10 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|RS RS|link|BS}} | align=right| 27.686 | 1 | 1,50 |-align="center" |align=left| {{Izborni dijagram/Partija|DNZ|link|BS}} | align=right| 21.452 | 1 | 1,40 |- | Napomene || colspan=5 align="left" |² Procentualni udjel je mjerilo za orijentaciju, jer su se predstavnička mjesta, po izbornom zakonu, dodjeljivala po glasačkim jedinicima (entitetima). |} ===Predstavnički dom Federacije Bosne i Hercegovine=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Parlament FBiH}} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine}} {{Izbori za KS 1998.}} ===Predsjednik Republike Srpske=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjednik RS}} Od ukupno 845.909 glasačkih listića, 735.700 je bilo važećih glasova (86,97%), a nevažećih je bilo 110.209 (13,03%). Za predsjednika Republike Srpske izabran je [[Nikola Poplašen]] sa 322.684 (43,9%), kao predstavnik koalicije [[Srpska demokratska stranka|Srpske demokratske stranke]] i [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske|Srpske radikalne stranke Republike Srpske]].<ref name="G2013">{{cite web|url=http://www.rzs.rs.ba/front/article/866/ |title=Statistički godišnjak Republike Srpske, 2013. |format= |date= |access-date=1. 12. 2014}}</ref> ===Narodna skupština Republike Srpske=== {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Narodna skupština RS}} ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://www.izbori.ba/Default.aspx?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|*]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|1998]] [[Kategorija:1998. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 1998.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 1998.]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 1998.]] 8b4ns035p3q3i9prg5qd9tofs4wnxnf 0 358870 3932105 3931042 2026-09-29T09:34:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932105 wikitext text/x-wiki {{Starost}} U ovom '''spisku magistralnih cesta u Bosni i Hercegovini''' je prikazan pregled svih [[Magistralni put|magistralnih puteva]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Na magistralnim putevima ne plaća se putarina. ==Oznake== === Oznake do 2014. === Magistralne ceste u Bosni i Hercegovini označene su kombinacijom velikog slova <tt>M</tt> od skraćenice za magistralnu cestu (put), sastavljenog sa povlakom i jednim brojem. Brojčane oznake su dodijeljene nomenklaturom cesta iz SFRJ iz 1987. godine.<ref>{{Cite web |url=http://www.putevi-srbije.rs/pdf/Odluka_o_utvrdjivanju_magistralnih_puteva_lat.pdf |title=Odluka o utvrđivanju magistralnih puteva, Službeni list SFRJ 39/84 i 4/87 |access-date=24. 5. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924083350/http://www.putevi-srbije.rs/pdf/Odluka_o_utvrdjivanju_magistralnih_puteva_lat.pdf |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> Neke od magistralnih cesta, su zapravo dijelovi magistralnih cesta [[SFRJ|Jugoslavije]], koje su nakon otcjepljenja susjednih zemalja ([[Hrvatska]], [[Crna Gora]] i [[Srbija]]), preimenovanjem dobile nove oznake. {| class="wikitable" style="font-size: 90%" ! Broj ! Oznaka ! Evropska cesta ! Od<br />(sjevera ili zapada) ! Do<br />(juga ili istoka) ! Prolazi kroz gradove ! Dužina |- | <center><tt>[[Magistralni put M1.8|M-1.8]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M1-8-BIH.svg|40px|Magistralni put M1.8]] </center> | | [[Orašje]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Tuzla]] | [[Srebrenik]] | 73&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M2|M-2]] </tt></center> | <center>[[Datoteka:M2-BIH.svg|40px|Magistralni put M2]]</center> | <center>[[Datoteka:E65-BIH-2014.svg|40px]]</center> | [[Neum]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Neum]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | | 9,3&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M4|M-4]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M4-BIH.svg|40px|Magistralni put M4]]</center> | | [[Novi Grad]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Karakaj]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Srbija}} | [[Prijedor]] – [[Banja Luka]] – [[Doboj]] – [[Tuzla]] | 260&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M4.2|M-4.2]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M4-2-BIH.svg|40px|Magistralni put M4.2]]</center> | | [[Velika Kladuša]] | [[Srbljani]] | | 48&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M5|M-5]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M5-BIH.svg|40px|Magistralni put M5]]</center> | <center>[[Datoteka:E761-BIH-2014.svg|40px]]</center> | [[Bihać]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Višegrad]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Srbija}} | [[Bosanski Petrovac]] – [[Ključ (općina)|Ključ]] – [[Jajce]] – [[Donji Vakuf]] – [[Travnik]] – [[Sarajevo]] – [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | 505&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M6|M-6]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M6-BIH.svg|40px|Magistralni put M6]]</center> | | [[Grude]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Trebinje]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Crna Gora}} | | 200&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M6.1|M-6.1]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M6-1-BIH.svg|40px|Magistralni put M6.1]]</center> | | [[Resanovci]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Gacko]] | [[Bosansko Grahovo]] – [[Livno]] – [[Posušje]] – [[Široki Brijeg]] – [[Mostar]] | 290&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M8|M-8]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M8-BIH.svg|40px|Magistralni put M8]]</center> | | [[Foča (Republika Srpska)|Foča]] | [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Crna Gora}} | | 20&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M11|M-11]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M11-BIH.svg|40px|Magistralni put M11]]</center> | <center>[[Datoteka:E71-BIH-2014.svg|40px]]</center> | [[Ripač]] | [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | | 8&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M14|M-14]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M14-BIH.svg|40px|Magistralni put M14]]</center> | | [[Bihać]] | [[Draksenić]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Bosanska Krupa]] – [[Novi Grad]] | 130&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M14.1|M-14.1]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M14-1-BIH.svg|40px|Magistralni put M14.1]]</center> | | [[Draksenić]] | [[Šepak]] | [[Gradiška]] – [[Derventa]] – [[Brod (općina)|Brod]] – [[Svilaj]] – [[Modriča]] – [[Brčko]] – [[Bijeljina]] | 275&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M14.2|M-14.2]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M14-2-BIH.svg|40px|Magistralni put M14.2]]</center> | | [[Bosanska Krupa]] | [[Bosansko Grahovo]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Bosanski Petrovac]] – [[Drvar]] | 130&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M15|M-15]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M15-BIH.svg|40px|Magistralni put M15]]</center> | | [[Kozarska Dubica]] | [[Tomislavgrad]] | [[Prijedor]] – [[Ključ (općina)|Ključ]] – [[Mrkonjić Grad]] – [[Glamoč]] – [[Livno]] | 270&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M16|M-16]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M16-BIH.svg|40px|Magistralni put M16]]</center> | | [[Gradiška]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Kazaginac]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Banja Luka]] – [[Jajce]] – [[Donji Vakuf]] – [[Bugojno]] – [[Kupres (Federacija Bosne i Hercegovine)|Kupres]] – [[Livno]] | 235&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M16.1|M-16.1]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M16-1-BIH.svg|40px|Magistralni put M16.1]]</center> | | [[Klašnice]] | [[Derventa]] | [[Prnjavor]] | 70&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M16.2|M-16.2]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M16-2-BIH.svg|40px|Magistralni put M16.2]]</center> | | [[Bugojno]] | [[Jablanica]] | [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] | ? |- | <center><tt>[[Magistralni put M16.3|M-16.3]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M16-3-BIH.svg|40px|Magistralni put M16.3]]</center> | | [[Kazaginac]] | [[Gornja Prisika|Prisika]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | | 5&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M16.4|M-16.4]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M16-4-BIH.svg|40px|Magistralni put M16.4]]</center> | | [[Travnik]] | [[Bugojno]] | | ? |- | <center><tt>[[Magistralni put M17|M-17]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M17-BIH.svg|40px|Magistralni put M17]]</center> | <center>[[Datoteka:E73-BIH-2014.svg|40px]]</center> | [[Šamac]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Čapljina]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Hrvatska}} | [[Modriča]] – [[Doboj]] – [[Zenica]] – [[Sarajevo]] – [[Jablanica]] – [[Mostar]] | 400&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M17.2|M-17.2]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M17-2-BIH.svg|40px|Magistralni put M17.2]]</center> | | [[Derventa]] | [[Šešlije]] | | 24&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M17.3|M-17.3]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M17-3-BIH.svg|40px|Magistralni put M17.3]]</center> | | [[Mostar]] | [[Neum]] | [[Stolac]] | 40&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M18|M-18]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M18-BIH.svg|40px|Magistralni put M18]]</center> | <center>[[Datoteka:E762-BIH-2014.svg|40px]]</center> | [[Bijeljina]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Srbija}} | [[Šćepan Polje]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Crna Gora}} | [[Tuzla]] – [[Sarajevo]] – [[Foča (Republika Srpska)|Foča]] | 315&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M19|M-19]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M19-BIH.svg|40px|Magistralni put M19]]</center> | | [[Šepak]] / [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|12px]]&nbsp;{{ZID|Srbija}} | [[Sarajevo]] | [[Zvornik]] – [[Han-Pijesak]] | 150&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M19.2|M-19.2]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M19-2-BIH.svg|40px|Magistralni put M19.2]]</center> | | [[Kladanj]] | [[Vlasenica]] | | 30&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M19.3|M-19.3]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M19-3-BIH.svg|40px|Magistralni put M19.3]]</center> | | [[Podromanija]] | [[Mesići]] | [[Rogatica]] | 45&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M20|M-20]]</tt></center> | <center>[[Datoteka:M20-BIH.svg|40px|Magistralni put M20]]</center> | | [[Ustiprača]] | [[Ivanica]] | [[Goražde]] – [[Foča (Republika Srpska)|Foča]] – [[Gacko]] – [[Trebinje]] | 240&nbsp;km |- | <center><tt>[[Magistralni put M100|M-100]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M100-BIH.svg|40px|Magistralni put M100]] </center> |- | <center><tt>[[Magistralni put M101|M-101]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M101-BIH.svg|40px|Magistralni put M101]] </center> |- | <center><tt>[[Magistralni put M102|M-102]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M102-BIH.svg|40px|Magistralni put M102]] </center> |- | <center><tt>[[Magistralni put M103|M-103]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M103-BIH.svg|40px|Magistralni put M103]] </center> |- | <center><tt>[[Magistralni put M234|M-234]]</tt></center> | <center> [[Datoteka:M234-BIH.svg|40px|Magistralni put M234]] </center> |} === Oznake od 2014. === {{Glavni|Spisak magistralnih puteva u Federaciji Bosne i Hercegovine}} Od 15. novembra 2014, odlukom [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Vlade Federacije Bosne i Hercegovine]], magistralne ceste na području [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] su preimenovane po novoj kategorizaciji. Ukupna dužina magistralnih cesta u Federaciji Bosne i Hercegovine je 2357,487&nbsp;km. Oznake su trocifrene sa dodatim velikim slovom <tt>M</tt> na početku i podijeljene u dvije kategorije:<ref>{{Cite web |url=http://www.wegenwiki.nl/M14_%28Bosni%C3%AB-Herzegovina%29 |title=M14 na ''wegenwiki.nl'' {{Simboli jezika|nl|holandski}} |access-date=8. 5. 2021 |archive-date=28. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228073710/http://www.wegenwiki.nl/M14_%28Bosni%C3%AB-Herzegovina%29 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.vladatk.kim.ba/Ministarstva/MTTS/2013/Kategorizacija_cesta_FBiH_14_11_2013.pdf Kategorizacija cesta Federacije Bosne i Hercegovine]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>Odluka o razvrstavanju cesta u autoceste i brze ceste, magistralne ceste i regionalne ceste, Vlada Federacije Bosne i Hercegovine</ref> * Magistralne ceste I. reda (M101-M118), sa ukupnom dužinom od 1373,072&nbsp;km; * Magistralne ceste II. reda (M201-M228), sa ukupnom dužinom od 984,415&nbsp;km; Dijelovi magistralnih cesta stare nomenklature, su preimenovani u [[Spisak regionalnih puteva u Bosni i Hercegovini#Federacija Bosne i Hercegovine|regionalne ceste]], koje su takođe podijeljene u dvije kategorije. == Spisak == === Federacija Bosne i Hercegovine === Označavanje magistralnih cesta u [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]], zakonski je određeno odlukom [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Vlade Federacije Bosne i Hercegovine]] kojom će se od 15. marta 2018. godine magistralne ceste na području Federacije Bosne i Hercegovine preimenovati po novoj kategorizaciji.<ref>{{Cite web |url=http://www.wegenwiki.nl/M14_%28Bosni%C3%AB-Herzegovina%29 |title=M14 na ''wegenwiki.nl'' {{Simboli jezika|nl|holandski}} |access-date=8. 5. 2021 |archive-date=28. 2. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210228073710/http://www.wegenwiki.nl/M14_%28Bosni%C3%AB-Herzegovina%29 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.vladatk.kim.ba/Ministarstva/MTTS/2013/Kategorizacija_cesta_FBiH_14_11_2013.pdf Kategorizacija cesta Federacije Bosne i Hercegovine]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>Odluka o razvrstavanju cesta u autoceste i brze ceste, magistralne ceste i regionalne ceste, Vlada Federacije Bosne i Hercegovine</ref><ref>[http://www.fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?sjed_id=416&col=sjed_saopcenje "139. sjednica Vlade Federacije BiH - Saopćenje o radu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313092635/http://fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?col=sjed_saopcenje&sjed_id=416 |date=13. 3. 2016 }} {{Cite web |url=http://fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?col=sjed_saopcenje&sjed_id=416 |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313092635/http://fbihvlada.gov.ba/hrvatski/sjednica.php?col=sjed_saopcenje&sjed_id=416 |archive-date=13. 3. 2016 |access-date=8. 2. 2026 |url-status=bot: unknown}}, 13.11.2014. (vidi podnaslov: "IZMJENA ODLUKE O KATEGORIZACIJI CESTA").</ref> Do promjene oznaka na snazi su važeće oznake magistralnih cesta u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] donešene 1987. godine.<ref name="YU"/> Donošenje projekata izgradnje, izgradnja i održavanje cesta u Federaciji Bosne i Hercegovine povjereno je [[JP Ceste Federacije BIH|Javnom preduzeću Ceste Federacije Bosne i Hercegovine]], sa sjedištem u [[Sarajevo|Sarajevu]]. ==== Kategorije ==== Ukupna dužina magistralnih cesta u Federaciji Bosne i Hercegovine je 2.357,487&nbsp;km. Oznake će biti trocifrene sa dodatim velikim slovom <tt>M</tt> na početku i bit će podijeljene u dvije kategorije: * Magistralne ceste I reda (<tt>M101-M118</tt>), sa ukupnom dužinom od 1.373,072&nbsp;km; * Magistralne ceste II reda (<tt>M201-M228</tt>), sa ukupnom dužinom od 984,415&nbsp;km; Dijelovi magistralnih cesta stare nomenklature, će se preimenovati u [[Spisak regionalnih cesta u Bosni i Hercegovini#Federacija Bosne i Hercegovine|regionalne ceste]], koje su takođe podijeljene u dvije kategorije.<ref name="KC">{{Cite web |url=http://www.vladatk.kim.ba/Ministarstva/MTTS/2013/Kategorizacija_cesta_FBiH_11_11_2013.pdf |title=Karta Bosne i Hercegovine sa unesenom novom nomenklaturom magistralnih i regionalnih cesta u Federaciji Bosne i Hercegovine |access-date=2. 6. 2014 |archive-date=7. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307181132/http://vladatk.kim.ba/ministarstva/mtts/2013/kategorizacija_cesta_fbih_11_11_2013.pdf |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- ! align=center colspan=4| Magistralne ceste I reda |- ! Oznaka<ref name="KC"/> ! Stare oznake<ref name="KC"/> ! Opis ceste ! Dužina <br> <small>(km)</small> |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|101|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|4-2}} {{Poznaka|BIH|M|14}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] - [[Velika Kladuša]] - [[Grahovo]] - [[Skokovi]] - [[Cazin]] - [[Srbljani]] - [[Bihać]] | align=right| 59,242 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|102|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|5}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] - [[Izačić]] - [[Bihać]] - [[Ripač]] - [[Vrtoče]] - [[Bosanski Petrovac]] - [[Ključ (općina)|Ključ]] - <tt> EL </tt> i <tt> EL </tt> - [[Jajce]] | align=right| 123,783 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|103|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14-2}} {{Poznaka|BIH|M|6-1}} {{Poznaka|BIH|M|15}} | [[Bosanski Petrovac]] - [[Drvar]] - [[Bosansko Grahovo]] - [[Donji Kazanci]] - [[Priluka]] - [[Livno]] - [[Šuica]] | align=right| 153,732 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|104|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|16}} {{Poznaka|BIH|M|5}} {{Poznaka|BIH|M|15}} {{Poznaka|BIH|M|6-1}} | <tt> EL </tt> - [[Jajce]] - [[Donji Vakuf]] - [[Bugojno]] - [[Kupres (FBiH)|Kupres]] - [[Šuica]] - [[Tomislavgrad]] - [[Kolo]] - [[Posušje]] - [[Kutleše]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} | align=right| 160,859 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|105|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|16}} | [[Livno]] - [[Guber]] - [[Kamensko]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} | align=right| 32,793 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|106|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|5}} | [[Donji Vakuf]] - [[Turbe (Travnik)|Turbe]] - [[Travnik]] - [[Nević Polje]] - [[Vitez (općina)|Vitez]] - [[Kaonik]] - [[Lašva (Zenica)|Turbe]] | align=right| 61,616 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|107|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|17}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] [[Šamac]] - <tt> EL </tt> i <tt> EL </tt> - [[Karuše]] - [[Maglaj]] - [[Žepče]] - [[Nemila]] - [[Zenica]] - [[Bilješevo]] | align=right| 91,125 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|108|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|4}} | <tt> EL </tt> - [[Jelah]] - [[Karuše]] | align=right| 16,441 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|109|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|4}} | <tt> EL </tt> - [[Gračanica]] - [[Lukavac]] - [[Šićki Brod]] - [[Tuzla]] <small>(Siporex, južna magistrala)</small> - [[Brčanska Malta]] - [[Simin Han]] - [[Međaš]] - [[Kalesija]]- <tt> EL </tt> | align=right| 85,208 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|110|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|1-8}} {{Poznaka|BIH|M|18}} {{Poznaka|BIH|M|5}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] - [[Orašje]] - <tt> EL </tt> i <tt> EL </tt> - [[Cerik]] - [[Ormanica]] - [[Srebrenik]] - [[Šićki Brod]] - [[Živinice]] - [[Kladanj]] - [[Olovo (općina)|Olovo]] - [[Semizovac]] - [[Jošanica]] - [[Stup]] - <tt> EL </tt> i <tt> EL </tt> - [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]] - <tt> EL </tt> | align=right| 174,133 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|111|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|5}} | [[Kaonik]] - [[Busovača]] - [[Gromiljak]] - [[Kiseljak]] - [[Han Ploča]] - [[Blažuj (Ilidža)|Blažuj]] | align=right| 48,757 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|112|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|17}} | [[Stup]] - [[Blažuj (Ilidža)|Blažuj]] - [[Hadžići]] - [[Tarčin]] - [[Konjic]] - [[Ostrožac]] - [[Jablanica]] - [[Potoci (Mostar)|Potoci]] - [[Mostar]] - [[Gnojnice]] - [[Buna]] - [[Žitomislići]] - [[Počitelj]] - [[Tasovčići]] - [[Dračevo]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} | align=right| 162,447 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|113|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|5}} | [[Stup]] - [[Nedžarići]] - ''Ulica Ante Babića'' - ''Ulica Safeta Hadžića'' - ''Put mladih muslimana (Tranzit)'' - [[Korija]] - <tt> EL </tt> | align=right|13,090 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|114|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|18}} | [[Trnovo (FBiH)|Trnovo]] - [[Zagor]] - [[Grebak]] - [[Ustikolina]] | align=right| 46,570 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|115|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|20}} | <tt> EL </tt> - [[Ustikolina]] - [[Goražde]] - <tt> EL </tt> | align=right| 26,757 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|116|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|6-1}} {{Poznaka|BIH|R|420|tekst=da}} | [[Mostar]] - [[Široki Brijeg]] - [[Privalj]] - [[Grude]] - [[Posušje]] | align=right| 61,328 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|117|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|423}} {{Poznaka|BIH|R|424|tekst=da}} | [[Mostar]] - [[Čitluk]] - [[Tromeđa]] - [[Ljubuški]] - [[Teskera]] - [[Bijača]] | align=right| 45,916 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|118|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|2}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] - [[Neum]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} | align=right| 9,275 |- ! Napomena: ! align=center colspan=3| <tt> EL </tt>- linija <small>između dva bosanskohercegovačka entiteta: [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]].</small> |} {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- ! align=center colspan=4| Magistralne ceste II reda |- ! Oznaka <ref name="KC"/> ! Stare oznake<ref name="KC"/>{{Napomena|Trenutne oznake magistralnih cesta su oznake koje su dodijeljene nomenklaturom cesta iz SFRJ iz 1987. godine.<ref name="YU">[http://www.putevi-srbije.rs/pdf/Odluka_o_utvrdjivanju_magistralnih_puteva_lat.pdf Odluka o utvrđivanju magistralnih puteva, Službeni list SFRJ 39/84 i 4/87]</ref> }} ! Opis ceste ! Dužina <br> <small>(km)</small> |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|201|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|401}} | [[Velika Kladuša]] - [[Vrnograč]] - [[Radića M.]] - [[Bužim]] - [[Otoka]] | align=right| 54,310 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|202|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14}} {{Poznaka|BIH|M|14-2}} {{Poznaka|BIH|R|408b}} | <tt> EL </tt> - [[Otoka]] - [[Ljusina]] - [[Bosanska Krupa]] - [[Gudavac]] - [[Krnjeuša]] - [[Vrtoče]] | align=right| 53,688 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|203|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14}} | [[Srbljani]] - [[Bosanska Krupa]] | align=right| 21,551 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|204|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|11}} | [[Ripač]] - [[Užljebić]] - {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] | align=right| 8,485 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|205|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|405}} | [[Gudavac]] - [[Lušci Palanka]] - [[Sanski Most]] -<tt> EL </tt> | align=right| 50,323 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|206|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|15}} {{Poznaka|BIH|R|410a}} | <tt> EL </tt> - [[Milin Birt]] - [[Sanski Most]] - [[Vrhpolje]] - [[Velagići]] | align=right| 36,981 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|207|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14-1}} | <tt> EL </tt> - [[Svilaj]] - [[Odžak]] - <tt> EL </tt> | align=right| 24,647 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|208|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|464|tekst=da}} | <tt> EL </tt> - [[Domaljevac]] - [[Orašje]] | align=right| 17,313 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|209|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14-1}} | <tt> EL </tt> - [[Gradačac]] - [[Mionica]] - <tt> EL </tt> | align=right| 13,063 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|209|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|462}} | [[Gradačac]] - [[Ormanica]] | align=right| 14,410 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|210|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|18}} | [[Simin Han]] - [[Požarnica]] - <tt> EL </tt> | align=right| 16,049 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|211|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|469|tekst=da}} | [[Živinice]] - [[Dubrave]] - [[Međaš]] | align=right| 15,486 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|211a|tekst=da}} </tt></center> | | [[Dubrave]] - [[Međunarodni aerodrom Tuzla]] | align=right| 0,910 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|212|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|465|tekst=da}} {{Poznaka|BIH|R|467|tekst=da}} {{Poznaka|BIH|R|469|tekst=da}} |[[Žepče]] - [[Zavidovići]] - [[Ribnica]] - [[Banovići]] - [[Živinice]] | align=right| 71,327 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|213|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|19-2}} | [[Vitalj]] - <tt> EL </tt> | align=right| 11,881 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|214|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|441|tekst=da}} | [[Zenica]] - [[Vjetrenica (Vitez)|Vjetrenica]] - [[Vitez (općina)|Vitez]] | align=right| 14,733 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|215|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|413|tekst=da}} | <tt> EL </tt> - [[Vitovlje (Travnik)|Vitovlje]] - [[Gostilj]] - [[Turbe (Travnik)|Turbe]] | align=right| 21,655 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|216|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|16-4}} | [[Nević Polje]] - [[Novi Travnik]] - [[Bugojno]] | align=right| 38,309 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|217|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|16-2}} | [[Bugojno]] - [[Gornji Vakuf-Uskoplje]] - [[Prozor-Rama]] - [[Jablanica]] | align=right| 70,892 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|218|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|443a}} | [[Lepenica (Kiseljak)|Lepenica]] - [[Han Ploča]] | align=right| 3,350 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|219|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|18}} {{Poznaka|BIH|M|5}} | [[Semizovac]] - [[Vogošća]] - ''Alipašina ulica'' - ''Ulica Hamze Hume'' - ''Obala Kulina Bana'' - ''Telali'' - ''Mula Mustafe Bašeskije'' - [[Ulica maršala Tita (Sarajevo)]] <small>(do raskršća sa Alipašinom ulicom)</small> - [[Bentbaša]] - [[Korija]] - <tt> EL </tt> i <tt> EL </tt> - [[Prača]] - [[Renovica]] - <tt> EL </tt> | align=right| 27,193 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|220|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|14-2}} | [[Bosansko Grahovo]] - [[Strmica]] | align=right| 17,677 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|221|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|15}} | <tt> EL </tt> - [[Glavica (Glamoč)|Glavica]] - [[Glamoč]] - [[Priluka]] | align=right| 54,206 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|222|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|418|tekst=da}} | [[Mokronoge]] - [[Ravno]] - [[Prozor-Rama]] | align=right| 40,151 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|223|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|6-1}} {{Poznaka|BIH|R|417|tekst=da}} {{Poznaka|BIH|M|16-3}} | [[Kolo]] - [[Karlov Han]] - [[Kazaginac]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} ([[Aržano]]) | align=right| 31,519 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|224|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|R|419|tekst=da}} | [[Jablanica]] - [[Blidinje]] - [[Posušje]] | align=right| 70,592 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|225|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|6}} | {{ZD|HRV}} [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] - [[Gorica]] - [[Grude]] - [[Klobuk]] - [[Vitina]] - [[Ljubuški]] - [[Trebižat]] - [[Čapljina]] - [[Tasovčići]] - [[Masline]] - [[Stolac]] - <tt> EL </tt> | align=right| 83,049 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|226|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|6-1}} | [[Gnojnice]] - <tt> EL </tt> | align=right| 21,817 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|227|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|17-3}} | [[Buna]] - [[Masline]] i [[Stolac]] - [[Cerovica]] - [[Hutovo]] - [[Neum]] | align=right| 71,853 |- | <center><tt> {{Poznaka|BIH|M|228|tekst=da}} </tt></center> | {{Poznaka|BIH|M|20}} | <tt> EL </tt> - [[Ivanica]] - [[Datoteka:BAB-Grenze.svg|link=Spisak graničnih prijelaza Bosne i Hercegovine]] {{ZD|HRV}} | align=right| 6,995 |- ! Napomena: ! align=center colspan=3| <tt> EL </tt> - Linija <small>između dva bosanskohercegovačka entiteta: [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]].</small> |} === Republika Srpska === {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Spisak autoputeva i brzih cesta u Bosni i Hercegovini]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.jpautoceste.ba JP Autoceste FBiH] * [https://web.archive.org/web/20160409044057/http://www.autoputevirs.com/aprs/DefaultLang.aspx?lang=cir JP Autoputovi Republike Srpske] * [http://www.putevirs.com/index.php?jezik=sr&meni=%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0 JP Putevi Republike Srpske] {{Autoputevi u BiH}} [[Kategorija:Magistralni putevi u Bosni i Hercegovini|*]] [[Kategorija:Magistralni putevi po državama|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Spiskovi vezani za Bosnu i Hercegovinu|Magistralni putevi]] [[Kategorija:Saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Ceste Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Putevi Republike Srpske]] 9ok84g3hrm9gy73gnx9udwcmm2p2mlg 0 371092 3932106 3857267 2026-09-29T09:53:51Z Makenzis 98619 3932106 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub |Boja1 = #FFFFFF |Boja2 = #FF0000 |Ime kluba = UD Almería |Puno ime = Unión Deportiva Almería, S.A.D. |Grb = Logo UD Almería.png |veličina_grba = 150px |Nadimak = ''Rojiblancos''<br />''La Unión''<br />''Almeriensistas''<br />Indálicos'' |Osnovan = 1989. |Adresa = C/ Alcalde Santiago Martínez Cabrejas, 5<br />04007 Almería |Lokacija = [[Almería]] |Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} |Federacija = <small>''[[Nogometni savez Španije|RFEF]]''</small> |Konfederacija = [[UEFA]] |Liga = [[Segunda División]] |Stadion = [[Stadion Mediteranskih igara]] |Kapacitet = 15.274 |Vlasnik kluba = |Predsjednik kluba = {{ZD|ŠPA}} [[Alfonso García Gabarrón|Alfonso García]] |Menadžer = {{ZD|ŠPA}} [[Francisco Javier Rodríguez Vílchez|Francisco Rodríguez]] |Uspjesi = |Nacionalni kupovi = |Evropski kupovi = |Plasman u prethodnoj sezoni = 3. |Prethodna sezona = Segunda División, 2025/26. |Webstranica = [http://www.udalmeriasad.com/ udalmeriasad.com] |Trenutna sezona = [[La Liga 2022/2023.|2022/23]]. |uzorak_lr1 = _almeria2223h |uzorak_t1 = _almeria2223h |uzorak_dr1 = _almeria2223h |uzorak_š1 = _white_stripes |uzorak_č1 = _alb21a |lijeva ruka1 = FF0000 |tijelo1 = FFFFFF |desna ruka1 = FF0000 |šorc1 = FF0000 |čarape1 = FFFFFF |uzorak_lr2 = _almeria2223a |uzorak_t2 = _almeria2223a |uzorak_dr2 = _almeria2223a |uzorak_š2 = _almeria2223a |uzorak_č2 = _almeria2223a |lijeva ruka2 = dcc5a3 |tijelo2 = dcc5a3 |desna ruka2 = dcc5a3 |šorc2 = d5c590 |čarape2 = d5c590 |uzorak_lr3 = _almeria2223t |uzorak_t3 = _almeria2223t |uzorak_dr3 = _almeria2223t |uzorak_š3 = _almeria2223t |uzorak_č3 = _almeria2223t |lijeva ruka3 = 000000 |tijelo3 = 000000 |desna ruka3 = 000000 |šorc3 = 000000 |čarape3 = 000000 }} '''Unión Deportiva Almería, S.A.D''', poznat kao '''UD Almería''', jeste [[Španija|španski]] [[nogomet]]ni klub sa sjedištem u gradu [[Almería|Almeríji]] ([[Andaluzija]]). Klub je osnovan 1989. Domaće utakmice igra na [[Stadion Mediteranskih igara|Stadionu Mediteranskih igara]] kapaciteta 21.350 mjesta. Stadion je izgrađen 2004. godine. Tradicionalne boje kluba su crvena i bijela. == Historija == U periodu od 1979. do 1981. postojala je ekipa Almería, koja je raspuštena 1982. te se ta ekipa smatra prethodnikom današnjeg kluba. Godine 1989. klub je osnovan pod nazivom ''Almería Club de Fútbol'', ali je 2001. preimenovan u ''Unión Deportiva Almería''. Nakon što je provela nekoliko sezona u drugoj razini, Almería je prvi put u svojoj historiji uspjela izboriti učešće u najelitnijem španskom takmičenju 2007. osvajanjem 2. mjesta u drugoj ligi. Nakon nekoliko izuzetnih nastupa Almería je postigla zapažen rezultat u svojoj prvoj sezoni u [[La Liga|La Ligi]] osvajanjem 8. mjesta. Trener kluba bio je [[Unai Emery]], a zapaženu ulogu tokom sezone odigrao je i napadač [[Álvaro Negredo]] s 13 postignutih golova. Nakon što je Emery otišao u [[Valencia CF|Valenciju]], [[Gonzalo Arconada]] izabran je za novog trenera, ali je smijenjen 21. decembra 2008. nakon niza loših rezultata. Za njegovog nasljednika izabran je [[Hugo Sánchez]], koji je uspio stabilizirati ekipu i odvesti Almeríju ka sredini tabele. U sezoni [[La Liga 2010/2011.|2010/11.]] Almería je stigla i do polufinala [[Kup kralja|Kupa kralja]]. Međutim, u prvenstvu je ispala nakon 4 godine provedene u La Ligi. U novembru 2010. Almería je doživjela jedan od najvećih poraza u svojoj historiji, a trener [[Juan Manuel Lillo]] dobio je otkaz nakon visokog poraza 0-8 protiv [[FC Barcelona|Barcelone]]. == Stadion == [[Datoteka:Estad.almeria.mediterraneum.jpg|250px|mini|lijevo|Stadion Mediteranskih igara]] {{Glavni|Stadion Mediteranskih igara}} Svoje domaće utakmice Almería igra na stadionu [[Stadion Mediteranskih igara|Mediteranskih igara]]. Stadion je izgrađen 2004. za potrebe Mediteranskih igara 2005. Kapacitet stadiona iznosi 21.350 mjesta.{{raščistiti}} == Almería u prvenstvu i Kupu kralja == {| |valign="top" | {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#CECE1B;"|1989/90 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#CECE1B;"|1990/91 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#CECE1B;"|1991/92 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1992/93.|1992/93]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1993/94.|1993/94]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1994/95.|1994/95]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1995/96.|1995/96]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1996/97.|1996/97]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>17. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1997/98.|1997/98]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>7. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1998/99.|1998/99]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>18. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1999/00.|1999/00]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2000/01.|2000/01]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2001/02.|2001/02]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2002/03.|2002/03]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>18. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |} |valign="top" width=0%| {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2003/04.|2003/04]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2004/05.|2004/05]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2005/06.|2005/06]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2006/07.|2006/07]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>2. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2007/08.|2007/08]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>8. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2008/09.|2008/09]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>11. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2009/10.|2009/10]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2010/11.|2010/11]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>20. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2011/12.|2011/12]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>7. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2012/13.|2012/13]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>3. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2013/14.|2013/14]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>17. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2014/15.|2014/15]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>19. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2015/16.|2015/16]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center> !style="background:#efefef;"| |- |} |}{{raščistiti}} Ukupan broj provedenih po sezonama: *''[[La Liga]]'': 6 *''[[Segunda División]]'': 10 *''[[Segunda División B]]'': 6 *''[[Tercera División]]'': 2 *''[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]]'': 3 == Trenutni sastav == ''Ažurirano: 5. decembar 2022.''<ref>{{cite web |url=http://www.udalmeriasad.com/equipo/plantilla/almeria |title=Plantilla Unión Deportiva Almería SAD |work=UD Almería |language=es |access-date=1. 2. 2018 |publisher=Urcisol |archive-date=18. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318003816/https://www.udalmeriasad.com/equipo/plantilla/almeria |url-status=dead }}</ref> {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=1|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Fernando Pacheco]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=2|nac=BRA|poz=DF|ime=[[Kaiky]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=3|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Gonzalo Melero]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=4|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Íñigo Eguaras]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=5|nac=ARG|poz=MF|ime=[[Lucas Robertone]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=6|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[César de la Hoz]]|ostalo=kapiten}} {{Nogometna ekipa igrač|br=7|nac=BEL|poz=MF|ime=[[Largie Ramazani]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=8|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Francisco Portillo (nogometaš, rođen 1990)|Francisco Portillo]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=9|nac=MALI|poz=FW|ime=[[El Bilal Touré]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=10|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Adri Embarba]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=11|nac=POR|poz=FW|ime=[[Dyego Sousa]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=12|nac=BRA|poz=FW|ime=[[Léo Baptistão]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=13|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Fernando Martínez (španski nogometaš)|Fernando Martínez]]}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=14|nac=BRA|poz=MF|ime=[[Lázaro (nogometaš, rođen 2002)|Lázaro]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=15|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Sergio Akieme]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=16|nac=SRB|poz=FW|ime=[[Marko Milovanović (nogometaš)|Marko Milovanović]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Alejandro Pozo]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=18|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Arnau Puigmal]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=19|nac=BRA|poz=DF|ime=[[Rodrigo Ely]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=20|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Álex Centelles]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=21|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Chumi]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=22|nac=SRB|poz=DF|ime=[[Srđan Babić]]|ostalo=drugi kapiten}} {{Nogometna ekipa igrač|br=23|nac=POR|poz=MF|ime=[[Samuel Costa (nogometaš)|Samú Costa]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=24|nac=GVB|poz=DF|ime=[[Houboulang Mendes]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=25|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Diego Fuoli]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=COL|poz=FW|ime=[[Luis Suárez (nogometaš, rođen 1997)|Luis Suárez]]|ostalo=na posudbi iz [[Olympique de Marseille|Marseillea]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Rezervna ekipa=== {{glavni|UD Almería B}} {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=26|nac=SVK|poz=MF|ime=[[Martin Šviderský]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=28|nac=POR|poz=MF|ime=[[Gui Guedes]]}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=33|nac=ŠPA|poz=FW|ime=[[Carlos Humberto Rojas Mosquero|Carlos Rojas]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Ostali igrači pod ugovorom=== {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Iván Martos]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Na posudbi=== {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=SRB|poz=DF|ime=[[Nikola Maraš]]|ostalo=u [[Deportivo Alavés|Alavésu]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Arnau Solà Mateu|Arnau Solà]]|ostalo=u [[Real Murcia|Murciji]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Dani Albiar]]|ostalo=u[[FC Cartagena B|Cartageni B]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Javi Robles]]|ostalo=u [[CF Fuenlabrada|Fuenlabradi]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ENG|poz=FW|ime=[[Arvin Appiah]]|ostalo=u [[CD Tenerife|Tenerifeu]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=URU|poz=FW|ime=[[Cristian Olivera]]|ostalo=u [[Boston Riveru]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=FW|ime=[[Jordi Escobar Fernández|Jordi Escobar]]|ostalo=u [[Betis Deportivo Balompiéu|Betis Deportivu]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=URU|poz=FW|ime=[[Juan Manuel Gutiérrez]]|ostalo=u [[Club Nacional de Football|Nacionalu]] do 30. juna 2023.}} {{Nogometna ekipa kraj}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.udalmeriasad.com/ ''Zvanična stranica kluba''] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2600292/domestic/index.html ''Almería na zvaničnoj stranici UEFA-e''] * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e43.html ''Almería na bdfutbol.com''] {{La Liga}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Španiji|Almería]] [[Kategorija:UD Almería]] hc11f6jycackmk6y7a6gwdvd3iinm48 3932107 3932106 2026-09-29T09:54:06Z Makenzis 98619 /* Na posudbi */ 3932107 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub |Boja1 = #FFFFFF |Boja2 = #FF0000 |Ime kluba = UD Almería |Puno ime = Unión Deportiva Almería, S.A.D. |Grb = Logo UD Almería.png |veličina_grba = 150px |Nadimak = ''Rojiblancos''<br />''La Unión''<br />''Almeriensistas''<br />Indálicos'' |Osnovan = 1989. |Adresa = C/ Alcalde Santiago Martínez Cabrejas, 5<br />04007 Almería |Lokacija = [[Almería]] |Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} |Federacija = <small>''[[Nogometni savez Španije|RFEF]]''</small> |Konfederacija = [[UEFA]] |Liga = [[Segunda División]] |Stadion = [[Stadion Mediteranskih igara]] |Kapacitet = 15.274 |Vlasnik kluba = |Predsjednik kluba = {{ZD|ŠPA}} [[Alfonso García Gabarrón|Alfonso García]] |Menadžer = {{ZD|ŠPA}} [[Francisco Javier Rodríguez Vílchez|Francisco Rodríguez]] |Uspjesi = |Nacionalni kupovi = |Evropski kupovi = |Plasman u prethodnoj sezoni = 3. |Prethodna sezona = Segunda División, 2025/26. |Webstranica = [http://www.udalmeriasad.com/ udalmeriasad.com] |Trenutna sezona = [[La Liga 2022/2023.|2022/23]]. |uzorak_lr1 = _almeria2223h |uzorak_t1 = _almeria2223h |uzorak_dr1 = _almeria2223h |uzorak_š1 = _white_stripes |uzorak_č1 = _alb21a |lijeva ruka1 = FF0000 |tijelo1 = FFFFFF |desna ruka1 = FF0000 |šorc1 = FF0000 |čarape1 = FFFFFF |uzorak_lr2 = _almeria2223a |uzorak_t2 = _almeria2223a |uzorak_dr2 = _almeria2223a |uzorak_š2 = _almeria2223a |uzorak_č2 = _almeria2223a |lijeva ruka2 = dcc5a3 |tijelo2 = dcc5a3 |desna ruka2 = dcc5a3 |šorc2 = d5c590 |čarape2 = d5c590 |uzorak_lr3 = _almeria2223t |uzorak_t3 = _almeria2223t |uzorak_dr3 = _almeria2223t |uzorak_š3 = _almeria2223t |uzorak_č3 = _almeria2223t |lijeva ruka3 = 000000 |tijelo3 = 000000 |desna ruka3 = 000000 |šorc3 = 000000 |čarape3 = 000000 }} '''Unión Deportiva Almería, S.A.D''', poznat kao '''UD Almería''', jeste [[Španija|španski]] [[nogomet]]ni klub sa sjedištem u gradu [[Almería|Almeríji]] ([[Andaluzija]]). Klub je osnovan 1989. Domaće utakmice igra na [[Stadion Mediteranskih igara|Stadionu Mediteranskih igara]] kapaciteta 21.350 mjesta. Stadion je izgrađen 2004. godine. Tradicionalne boje kluba su crvena i bijela. == Historija == U periodu od 1979. do 1981. postojala je ekipa Almería, koja je raspuštena 1982. te se ta ekipa smatra prethodnikom današnjeg kluba. Godine 1989. klub je osnovan pod nazivom ''Almería Club de Fútbol'', ali je 2001. preimenovan u ''Unión Deportiva Almería''. Nakon što je provela nekoliko sezona u drugoj razini, Almería je prvi put u svojoj historiji uspjela izboriti učešće u najelitnijem španskom takmičenju 2007. osvajanjem 2. mjesta u drugoj ligi. Nakon nekoliko izuzetnih nastupa Almería je postigla zapažen rezultat u svojoj prvoj sezoni u [[La Liga|La Ligi]] osvajanjem 8. mjesta. Trener kluba bio je [[Unai Emery]], a zapaženu ulogu tokom sezone odigrao je i napadač [[Álvaro Negredo]] s 13 postignutih golova. Nakon što je Emery otišao u [[Valencia CF|Valenciju]], [[Gonzalo Arconada]] izabran je za novog trenera, ali je smijenjen 21. decembra 2008. nakon niza loših rezultata. Za njegovog nasljednika izabran je [[Hugo Sánchez]], koji je uspio stabilizirati ekipu i odvesti Almeríju ka sredini tabele. U sezoni [[La Liga 2010/2011.|2010/11.]] Almería je stigla i do polufinala [[Kup kralja|Kupa kralja]]. Međutim, u prvenstvu je ispala nakon 4 godine provedene u La Ligi. U novembru 2010. Almería je doživjela jedan od najvećih poraza u svojoj historiji, a trener [[Juan Manuel Lillo]] dobio je otkaz nakon visokog poraza 0-8 protiv [[FC Barcelona|Barcelone]]. == Stadion == [[Datoteka:Estad.almeria.mediterraneum.jpg|250px|mini|lijevo|Stadion Mediteranskih igara]] {{Glavni|Stadion Mediteranskih igara}} Svoje domaće utakmice Almería igra na stadionu [[Stadion Mediteranskih igara|Mediteranskih igara]]. Stadion je izgrađen 2004. za potrebe Mediteranskih igara 2005. Kapacitet stadiona iznosi 21.350 mjesta.{{raščistiti}} == Almería u prvenstvu i Kupu kralja == {| |valign="top" | {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#CECE1B;"|1989/90 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#CECE1B;"|1990/91 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#CECE1B;"|1991/92 |style="background:#CECE1B;"|[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]] |style="background:#CECE1B;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1992/93.|1992/93]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1993/94.|1993/94]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1994/95.|1994/95]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1995/96.|1995/96]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1996/97.|1996/97]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>17. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1997/98.|1997/98]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>7. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1998/99.|1998/99]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>18. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1999/00.|1999/00]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2000/01.|2000/01]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2001/02.|2001/02]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2002/03.|2002/03]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>18. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |} |valign="top" width=0%| {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2003/04.|2003/04]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2004/05.|2004/05]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2005/06.|2005/06]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2006/07.|2006/07]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>2. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2007/08.|2007/08]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>8. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2008/09.|2008/09]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>11. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2009/10.|2009/10]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2010/11.|2010/11]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>20. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2011/12.|2011/12]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>7. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2012/13.|2012/13]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>3. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2013/14.|2013/14]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>17. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2014/15.|2014/15]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>19. !style="background:#efefef;"|1/8 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2015/16.|2015/16]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center> !style="background:#efefef;"| |- |} |}{{raščistiti}} Ukupan broj provedenih po sezonama: *''[[La Liga]]'': 6 *''[[Segunda División]]'': 10 *''[[Segunda División B]]'': 6 *''[[Tercera División]]'': 2 *''[[Regional Preferente de Almería|Regionalna liga]]'': 3 == Trenutni sastav == ''Ažurirano: 5. decembar 2022.''<ref>{{cite web |url=http://www.udalmeriasad.com/equipo/plantilla/almeria |title=Plantilla Unión Deportiva Almería SAD |work=UD Almería |language=es |access-date=1. 2. 2018 |publisher=Urcisol |archive-date=18. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220318003816/https://www.udalmeriasad.com/equipo/plantilla/almeria |url-status=dead }}</ref> {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=1|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Fernando Pacheco]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=2|nac=BRA|poz=DF|ime=[[Kaiky]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=3|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Gonzalo Melero]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=4|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Íñigo Eguaras]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=5|nac=ARG|poz=MF|ime=[[Lucas Robertone]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=6|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[César de la Hoz]]|ostalo=kapiten}} {{Nogometna ekipa igrač|br=7|nac=BEL|poz=MF|ime=[[Largie Ramazani]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=8|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Francisco Portillo (nogometaš, rođen 1990)|Francisco Portillo]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=9|nac=MALI|poz=FW|ime=[[El Bilal Touré]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=10|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Adri Embarba]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=11|nac=POR|poz=FW|ime=[[Dyego Sousa]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=12|nac=BRA|poz=FW|ime=[[Léo Baptistão]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=13|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Fernando Martínez (španski nogometaš)|Fernando Martínez]]}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=14|nac=BRA|poz=MF|ime=[[Lázaro (nogometaš, rođen 2002)|Lázaro]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=15|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Sergio Akieme]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=16|nac=SRB|poz=FW|ime=[[Marko Milovanović (nogometaš)|Marko Milovanović]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Alejandro Pozo]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=18|nac=ŠPA|poz=MF|ime=[[Arnau Puigmal]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=19|nac=BRA|poz=DF|ime=[[Rodrigo Ely]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=20|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Álex Centelles]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=21|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Chumi]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=22|nac=SRB|poz=DF|ime=[[Srđan Babić]]|ostalo=drugi kapiten}} {{Nogometna ekipa igrač|br=23|nac=POR|poz=MF|ime=[[Samuel Costa (nogometaš)|Samú Costa]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=24|nac=GVB|poz=DF|ime=[[Houboulang Mendes]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=25|nac=ŠPA|poz=GK|ime=[[Diego Fuoli]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=COL|poz=FW|ime=[[Luis Suárez (nogometaš, rođen 1997)|Luis Suárez]]|ostalo=na posudbi iz [[Olympique de Marseille|Marseillea]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Rezervna ekipa=== {{glavni|UD Almería B}} {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=26|nac=SVK|poz=MF|ime=[[Martin Šviderský]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=28|nac=POR|poz=MF|ime=[[Gui Guedes]]}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=33|nac=ŠPA|poz=FW|ime=[[Carlos Humberto Rojas Mosquero|Carlos Rojas]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Ostali igrači pod ugovorom=== {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=|nac=ŠPA|poz=DF|ime=[[Iván Martos]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} ===Na posudbi=== {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa kraj}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.udalmeriasad.com/ ''Zvanična stranica kluba''] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2600292/domestic/index.html ''Almería na zvaničnoj stranici UEFA-e''] * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e43.html ''Almería na bdfutbol.com''] {{La Liga}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Španiji|Almería]] [[Kategorija:UD Almería]] qmuc01bfjgkje0iqpg3ubpia5wxtssa 0 371605 3932100 3857291 2026-09-29T07:42:18Z Makenzis 98619 3932100 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub |Boja1 = #FFFFFF |Boja2 = #008000 |Ime kluba = Córdoba |Puno ime = Córdoba Club de Fútbol, S.A.D. |Grb = Logo Córdoba CF.png |Nadimak = ''Los Califas''<br />''Los Blanquiverdes'' |Osnovan = 6. august 1954. |Adresa = Estadio Municipal Nuevo Arcángel,<br />Avda. del Arcángel s/n,<br />14010 Córdoba |Lokacija = [[Córdoba]], [[Španija]] |Boje = {{colorbox|green}} {{colorbox|white}} |Federacija = <small>''[[Nogometni savez Španije|RFEF]]''</small> |Konfederacija = [[UEFA]] |Liga = [[Segunda División]] |Stadion = [[Estadio Nuevo Arcángel|Nuevo Arcángel]] |Kapacitet = 21.822 |Vlasnik kluba = |Predsjednik kluba = {{ZD|ŠPA}} [[Carlos González]] |Menadžer = {{ZD|SRB}} [[Miroslav Đukić]] |Uspjesi = |Nacionalni kupovi = |Evropski kupovi = |Plasman u prethodnoj sezoni = 9. |Prethodna sezona = 2025/26. |Webstranica = [http://www.cordobacf.com/ cordobacf.com] |Trenutna sezona = Soccerball_current_event.svg|20px]] [[Segunda División 2015/2016.|2015/16]]. |uzorak_lr1 = _cor1314 |uzorak_t1 = _cordoba1314h |uzorak_dr1 = _cor1314 |uzorak_š1 = |uzorak_č1 = |lijeva ruka1 = 008000 |tijelo1 = FFFFFF |desna ruka1 = 0000FF |šorc1 = FFFFFF |čarape1 = FFFFFF |uzorak_lr2 = _cordoba1213h |uzorak_t2 = _cordoba1213h |uzorak_dr2 = _cordoba1213h |uzorak_š2 = |uzorak_č2 = |lijeva ruka2 = FFFFFF |tijelo2 = FF6600 |desna ruka2 = FFFFFF |šorc2 = FFFFFF |čarape2 = FFFFFF |uzorak_lr3 = _cordoba3h |uzorak_t3 = _cordoba3a |uzorak_dr3 = _cordoba3h |uzorak_š3 = |uzorak_č3 = |lijeva ruka3 = FF6600 |tijelo3 = FF6600 |desna ruka3 = FF6600 |šorc3 = FF6600 |čarape3 = FF6600 }} '''Córdoba Club de Fútbol, S.A.D.''' poznat kao '''Córdoba CF''' je [[nogomet]]ni klub sa sjedištem u gradu [[Córdoba|Córdobi]] ([[Andaluzija]], [[Španija]]). Klub je osnovan 1954. godine. Svoje domaće utakmice Córdoba igra na stadionu [[Estadio Nuevo Arcángel|Nuevo Arcángel]] kapaciteta 21.822 mjesta. Stadion je izgrađen 1993. godine. Tradicionalne boje kluba su zelena i bijela. == Historija kluba == ''Córdoba Club de Fútbol'' je nogometni klub koji je osnovan 6. augusta 1954. godine. Córdoba je u svojoj historiji najviše vremena prvela igrajući u [[Segunda División|drugoj ligi]]. U sezoni 2013/14. Córdoba je nakon baraža uspjela da se kvalificira u [[La Liga|La Ligu]] nakon 42 sezone provedenih u nižim ligama, pretežno u [[Segunda División|drugoj]] i [[Segunda División B|trećoj]] ligi. [[Datoteka:Cordoba (15139345504).jpg|thumb|lijevo|250px|<center><small>Stadion [[Estadio Nuevo Arcángel|Nuevo Arcángel]]</small>]] Najbolji uspjeh Córdoba je postigla u sezoni 1964/65. osvajanjem petog mjesta u [[La Liga|La Ligi]]. To je ujedno bio period gdje je Córdoba postizala najbolje rezultate u svojoj historiji te odigrala sedam uzastopnih sezona u najjačoj nogometnoj ligi u [[Španija|Španiji]]. == Stadion == Svoje domaće utakmice Córdoba igra na stadionu [[Estadio Nuevo Arcángel|Nuevo Arcángel]]. Kapacitet stadiona iznosi 21.822 mjesta. Stadion je otvoren 7. novembra 1993. godine a dimenzije stadiona su 105x70 metara.<ref>[http://www.cordobacf.com/estadio ''Estadio El Arcángel, cordobacf.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629223138/http://www.cordobacf.com/estadio |date=29 Juni 2014 }}; pristupljeno: 28. 11. 2014.</ref> {{raščistiti}} == Córdoba u ligi i kupu kralja == {| |valign="top" | {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1953/54.|1953/54]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1954/55.|1954/55]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 1955/56.|1955/56]] |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1956/57.|1956/57]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1957/58.|1957/58]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1958/59.|1958/59]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>8. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1959/60.|1959/60]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1960/61.|1960/61]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>9. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1961/62.|1961/62]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1962/63.|1962/63]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>12. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1963/64.|1963/64]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1964/65.|1964/65]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>5. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1965/66.|1965/66]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1966/67.|1966/67]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>12. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1967/68.|1967/68]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1968/69.|1968/69]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>16. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1969/70.|1969/70]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>5. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1970/71.|1970/71]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1971/72.|1971/72]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>17. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1972/73.|1972/73]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1973/74.|1973/74]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1974/75.|1974/75]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1975/76.|1975/76]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>8. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1976/77.|1976/77]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>15. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1977/78.|1977/78]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>18. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1978/79.|1978/79]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>17. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1979/80.|1979/80]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>7. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1980/81.|1980/81]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1981/82.|1981/82]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1982/83.|1982/83]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>20. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1983/84.|1983/84]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>19. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#FF7F00;"|1984/85 |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|<center>2. !style="background:#efefef;"| |} |valign="top" width=0%| {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1985/86.|1985/86]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1986/87.|1986/87]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>9. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1987/88.|1987/88]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>5. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1988/89.|1988/89]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1989/90.|1989/90]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>12. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1990/91.|1990/91]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1991/92.|1991/92]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>11. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1992/93.|1992/93]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>9. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1993/94.|1993/94]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>7. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1994/95.|1994/95]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1995/96.|1995/96]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1996/97.|1996/97]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>1. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1997/98.|1997/98]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>6. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1998/99.|1998/99]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>3. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1999/00.|1999/00]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>12. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2000/01.|2000/01]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>12. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2001/02.|2001/02]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2002/03.|2002/03]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>15. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2003/04.|2003/04]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2004/05.|2004/05]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>19. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2005/06.|2005/06]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>6. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2006/07.|2006/07]] |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|<center>4. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2007/08.|2007/08]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>18. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2008/09.|2008/09]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>13. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2009/10.|2009/10]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>10. !style="background:#efefef;"| |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2010/11.|2010/11]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>16. !style="background:#efefef;"|Osmina finala |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2011/12.|2011/12]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>6. !style="background:#efefef;"|Osmina finala |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2012/13.|2012/13]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>14. !style="background:#efefef;"|Osmina finala |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2013/14.|2013/14]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>7. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2014/15.|2014/15]] |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|<center>20. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2015/16.|2015/16]] |style="background:#808080;"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|<center>- !style="background:#efefef;"| |} |} ---- *'''9''' sezona u [[La Liga|La Ligi]] *'''29''' sezona u [[Segunda División]] *'''20''' sezona u [[Segunda División B]] *'''4''' sezone u [[Tercera División]] == Trenutni sastav == <small>Datum: 24. novembar 2014:<ref>[http://www.cordobacf.com/primer-equipo-ccf ''Trenutni sastav Córdobe, cordobacf.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150908060322/http://www.cordobacf.com/primer-equipo-ccf |date=8 Septembar 2015 }}; pristupljeno: 28. 11. 2014.</ref></small> {| | width="25%" valign="top" | {| class="toccolours" ! style="background-color:#008000; color:#ffffff" colspan="4" |<center>'''GOLMANI'''</center> |- |width="30" | |width="40"| |width="170"| |- | 1 || {{ZD|ŠPA}} || [[Juan Carlos Martín Corral|Juan Carlos]] |- | 13 || {{ZD|ŠPA}} || [[Mikel Saizar]] |} | width="25%" valign="top" | {| class="toccolours" ! style="background-color:#008000; color:#ffffff" colspan="4" |<center>'''ODBRANA'''</center> |- |width="30"| |width="40"| |width="170"| |- | 2 || {{ZD|SRB}} || [[Aleksandar Pantić]] |- | 3 || {{ZD|ŠPA}} || [[José Ángel Crespo]] |- | 4 || {{ZD|ŠPA}} || [[Iago Bouzón]] |- | 12 || {{ZD|ŠPA}} || [[Íñigo López Montaña]] |- | 15 || {{ZD|ŠPA}} || [[David Omar Rodríguez Barrera|David Omar]] |- | 17 || {{ZD|URU}} || [[Adrián Gunino]] |- | 29 || {{ZD|ŠPA}} || [[Daniel Pinillos]] |- | 33 || {{ZD|ŠPA}} || [[Eduard Campabadal]] |} | width="25%" valign="top" | {| class="toccolours" ! style="background-color:#008000; color:#ffffff" colspan="4" |<center>'''VEZNI RED'''</center> |- |width="30"| |width="40"| |width="170"| |- | 5 || {{ZD|KAM}} || [[Patrick Ekeng]] |- | 6 || {{ZD|ŠPA}} || [[Luis Eduardo Delgado|Luso]] |- | 7 || {{ZD|ITA}} || [[Fausto Rossi]] |- | 10 || {{ZD|ARG}} || [[Fede Cartabia]] |- | 11 || {{ZD|ŠPA}} || [[José Carlos Fernández Vázquez|José Carlos]] |- | 16 || {{ZD|ŠPA}} || [[Fidel Chaves de la Torre|Fidel]] |- | 18 || {{ZD|ŠPA}} || [[Borja García Freire|Borja García]] |- | 19 || {{ZD|ŠPA}} || [[José María López de Silva|López Silva]] |- | 21 || {{ZD|ŠPA}} || [[Carlos Caballero Pérez|Carlos Caballero]] |- | 22 || {{ZD|ŠPA}} || [[Aritz López Garai]] |- | 23 || {{ZD|ŠPA}} || [[Abel Gómez Moreno]] |- | 35 || {{ZD|ŠPA}} || [[Fede Vico]] |} | width="25%" valign="top" | {| class="toccolours" ! style="background-color:#008000; color:#ffffff" colspan="4" |<center>'''NAPAD'''</center> |- |width="30"| |width="40"| |width="170"| |- | 9 || {{ZD|ŠPA}} || [[Francisco Jiménez Tejada|Xisco]] |- | 14 || {{ZD|ALŽ}} || [[Nabil Ghilas]] |- | 20 || {{ZD|BRA}} || [[Ryder Matos]] |- | 24 || {{ZD|JAP}} || [[Mike Havenaar]] |} |} == Treneri kroz historiju kluba == {{col-start}} {{col-3}} *{{ZD|ŠPA}} [[José Juncosa]] (1955–57) *{{ZD|ARG}} [[Roque Olsen]] (1959–63) *{{ZD|ŠPA}} [[Rosendo Hernández]] (1963–64) *{{ZD|ŠPA}} [[Ignacio Eizaguirre]] (1964–65) *{{ZD|ŠPA}} [[Eduardo Toba]] (1965–66) *{{ZD|FRA}} [[Marcel Domingo]] (1966–68) *{{ZD|MAĐ}} {{ZD|ŠPA}} {{ZD|SLK}} [[László Kubala]] (1968–69) *{{ZD|ŠPA}} [[Ignacio Eizaguirre]] (1969–70) *{{ZD|ŠPA}} [[José Juncosa]] (1970–71) *{{ZD|BRA}} [[Edvaldo Izídio Neto|Vavá]] (1971–72) *{{ZD|ŠPA}} [[José Iglesias Fernandez|Joseíto]] (1972–73) *{{ZD|BRA}} [[Edvaldo Izídio Neto|Vavá]] (1974–75) *{{ZD|ŠPA}} [[Ignacio Eizaguirre]] (1975–77) *{{ZD|ŠPA}} [[Enrique Pérez Díaz|Pachín]] (1981) {{col-3}} *{{ZD|JUG}} [[Zdravko Rajkov]] (1981–83) *{{ZD|ŠPA}} [[Manuel Ruiz Sosa]] (1983–84) *{{ZD|ŠPA}} [[Vicente Carlos Campillo]] (1987–88) *{{ZD|ŠPA}} [[Julio Cardeñosa]] (1991–92) *{{ZD|ŠPA}} [[Luis Costa Juan|Luis Costa]] (1993) *{{ZD|ŠPA}} [[José Murcia]] (2001–02) *{{ZD|ŠPA}} [[Mariano García Remón]] (2002) *{{ZD|ŠPA}} [[Fernando Castro Santos]] (2003) *{{ZD|ŠPA}} [[Miguel Ángel Portugal]] (2003–04) *{{ZD|ŠPA}} [[Roberto Fernández Bonillo|Roberto]] (2004) *{{ZD|ŠPA}} [[Esteban Vigo]] (2004) *{{ZD|ŠPA}} [[Quique Hernández]] (1. juli 2005 – 1. oktobar 2005) {{col-3}} *{{ZD|ŠPA}} [[Francisco Jémez Martín|Paco Jémez]] (1. juli 2007 –30. maj 2008) *{{ZD|ŠPA}} [[Juan Luna Eslava]] (9. decembar 2008 –30. juni 2009) *{{ZD|ŠPA}} [[Lucas Alcaraz]] (1. juli 2009 –30. juni 2011) *{{ZD|ŠPA}} [[Francisco Jémez Martín|Paco Jémez]] (1. juli 2011 –13. juni 2012) *{{ZD|ŠPA}} [[Rafael Berges]] (1. juli 2012 – 8. april 2013) *{{ZD|ARG}} [[Juan Esnáider]] (13. april 2013 – 30. juni 2013) *{{ZD|ŠPA}} [[Pablo Villa]] (1. juli 2013 – 9. februar 2014) *{{ZD|ŠPA}} [[Luis Carrión]] (9. februar 2014 – 16. februar 2014) *{{ZD|ŠPA}} [[Albert Ferrer]] (17. februar 2014 – 20. oktobar 2014) *{{ZD|SRB}} [[Miroslav Đukić]] (20. oktobar 2014 – 16. mart 2015) {{col-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Córdoba CF}} * [http://www.cordobacf.com/ ''Zvanična stranica kluba''] * [http://www.lfp.es/liga-bbva/cordoba ''Córdoba na zvaničnoj stranici La Lige''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220112913/http://www.lfp.es/liga-bbva/cordoba |date=20. 12. 2014 }} * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2602782/domestic/index.html ''Córdoba na zvaničnoj stranici UEFA-e''] * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e46.html ''Córdoba na bdfutbol.com''] {{La Liga}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Španiji|Córdoba]] fs9y71hoy7krwx3n4jfwdxcgf77hyzu 10 373611 3932123 3931936 2026-09-29T11:47:13Z Z1KA 87045 3932123 wikitext text/x-wiki {{Šablon:Izborni dijagram/Partija/Doku/BS}} <onlyinclude><includeonly>{{#switch: {{{1|}}} <!--A--> |A-SDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1EBB7|tamno=78bb34|link=[[Stranka demokratske aktivnosti{{!}}A-SDA]]}} <!--B--> |BDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4E6EA7|tamno=4E6EA7|link=BH Blok ([[Bosanska demokratska unija{{!}}BDU]])}} |BHČSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Bosanskohercegovačka čista stranka{{!}}BHČSP]]}} |BH Blok={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |BHB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija BH Blok={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija "BH Blok"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija "BH Blok" ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |BHI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0020FE|tamno=1520A6|link=[[Bosanskohercegovačka inicijativa{{!}}BHI]]}} |BHI-KF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0020FE|tamno=1520A6|link=[[Bosanskohercegovačka inicijativa{{!}}BHI]]}} |BHD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=efe682|tamno=fcde00|link=[[Bosanskohercegovački demokrati{{!}}BHD]]}} |BDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b61a25|tamno=b61a25|link=[[Brčanski demokratski pokret{{!}}BDP]]}} |BNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=33a675|tamno=12412f|link=[[Bosanska narodna stranka{{!}}BNS]]}} |BPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=005826|tamno=002e50|link=[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]]}} |BSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=004718|tamno=004718|link=[[Bosanskohercegovačka stranka prava{{!}}BSP]]}} |BoSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=004718|tamno=004718|link=[[Bošnjačka stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}BoSP BiH]]}} |BOSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=BD0006|tamno=BD0006|link=[[Bosanska stranka{{!}}BOSS]]}} |BZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Bosanski zeleni{{!}}BZ]]}} |BHZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=03C04A|tamno=03C04A|link=[[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]]}} |BH zeleni={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=03C04A|tamno=03C04A|link=[[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BH zeleni]]}} <!--C--> |CL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C52030|tamno=C52030|link=[[Crvene linije{{!}}CL]]}} <!--Č--> |ČNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Čapljinska neovisna stranka{{!}}ČNS]]}} <!--D--> |DSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez{{!}}DSS]]}} |DSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez Bosne i Hercegovine{{!}}DSS BiH]]}} |DSSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez Bosne i Hercegovine{{!}}DSSBiH]]}} |DSZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=228B22|tamno=228B22|link=[[Demokratski savez zelenih{{!}}DSZ]]}} |DEMOS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0468b4|tamno=ed1c23|link=[[Demokratski savez{{!}}DEMOS]]}} |DF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F4E3B8|tamno=F16822|link=[[Demokratska fronta{{!}}DF]]}} |DjB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=Dosta je bilo}} |DNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=2B0E72|link=[[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]]}} |DNZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=048AEB|tamno=048AEB|link=[[Demokratska narodna zajednica{{!}}DNZ]]}} |DP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EEBB55|tamno=EE3355|link=[[Demokratska partija (Republika Srpska){{!}}DP RS]]}} |DPB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPB]]}} |DPB RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPB RS]]}} |DPBRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPBRS]]}} |DSI BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI BiH]]}} |DSI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI BiH]]}} |DSF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DB3438|tamno=5AADDD|link=[[Demokratska stranka federalista{{!}}DSF]]}} |DSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka penzionera{{!}}DSP]]}} |DS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFF99|tamno=ffff00|link=[[Demokratska stranka Republike Srpske{{!}}DS RS]]}} |DSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Demokratska socijalistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}DSS BiH]]}} <!--E--> |EES E-5={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Evropska ekološka stranaka E-5{{!}}EES E-5]]}} |EPRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Ekološka partija Republike Srpske{{!}}EPRS]]}} |EP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Ekološka partija Republike Srpske{{!}}EP RS]]}} <!--F--> <!--G--> |GM2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Grade moj 2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Koalicija Grade moj={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Koalicija Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Koalicija "Grade moj"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Koalicija "Grade moj" ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |GDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDS BiH]]}} |GDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDS]]}} |GDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDSBiH]]}} |GS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GS BiH]]}} |GSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GSBiH]]}} |GS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GS]]}} <!--H--> |HČSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HČSP BiH]]}} |HČSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HČSPBiH]]}} |HDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez{{!}}HDS]]}} |HDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez Bosne i Hercegovine{{!}}HDS BiH]]}} |HDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez Bosne i Hercegovine{{!}}HDSBiH]]}} |HDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D0D0D0|tamno=78bb34|link=[[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HDU BiH]]}} |HDUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D0D0D0|tamno=78bb34|link=[[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HDUBiH]]}} |HDZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]}} |HDZ BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ BiH]]}} |HDZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZBiH]]}} |HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HDZ1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ1990]]}} |HKDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6464|tamno=FF6464|link=[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU BiH]]}} |HKDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6464|tamno=FF6464|link=[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU]]}} |HKDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CCFF|tamno=1100FF|link=[[Hrvatski kršćanski demokratski preporod {{!}}HKDP]]}} |HKP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Hrvatska koalicija za Pougarje{{!}}HKP]]}} |HKzK - HDZ 1990/HNS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=HKzK - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatski narodni savez Bosne i Hercegovine{{!}}HNS BiH]]}} |HKzT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=HKzT}} |HLZL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Hrvatska lista za Livno{{!}}HLZL]]}} |HLZJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=5de1e6|tamno=5de1e6|link=[[Hrvatska lista za jug{{!}}HLZJ]]}} |HLzJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=5de1e6|tamno=5de1e6|link=[[Hrvatska lista za jug{{!}}HLzJ]]}} |HNL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009977|tamno=000077|link=[[Hrvatska nezavisna lista{{!}}HNL]]}} |HNZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0064AA|link=[[Hrvatska narodna zajednica{{!}}HNZ]]}} |HKU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=65C4FF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska katolička udruga{{!}}HKU]]}} |HNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1361a9|tamno=FF7777|link=[[Hrvatski nacionalni pomak{{!}}HNP]]}} |HNS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AE9A64|tamno=AE9A64|link=[[Hrvatski narodni sabor Bosne i Hercegovine{{!}}HNS BiH]]}} |HRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e3202a|tamno=0471bb|link=[[Hrvatska republikanska stranka{{!}}HRS]]}} |HS (HKDU-HRAST)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=55CCFF|tamno=5500FF|link=[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]}} |HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=060606|tamno=060606|link=[[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP]]}} |HSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP BiH]]}} |HSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP BiH]]}} |HSP BiH ĐdJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CCFF|tamno=1100FF|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine Đapić - dr. Jurišić{{!}}HSP BiH ĐdJ]]}} |HSPdAS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS BiH]]}} |HSP AS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS BiH]]}} |HSP AS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS]]}} |HSPAS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSPAS]]}} |HSP H-B={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=5599EE|link=[[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne{{!}}HSP H-B]]}} |HSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSS]]}} |HSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSS BiH]]}} |HSSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSSBiH]]}} |HSS BR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS BR]]}} |HSS-BR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]]}} |HSSBR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS BR]]}} |HSS-BR - HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS-BR-HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS BR-HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS BR - HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |HSS-SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS-SR]]}} |IZVOR BG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija "Izvor"{{!}}IZVOR BG]]}} <!--J--> |JMO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=014201|tamno=014201|link=[[Jugoslavenska muslimanska organizacija{{!}}JMO]]}} |JNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Jedinstvena napredna stranka{{!}}JNS]]}} |JUL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Jugoslavenska ljevica{{!}}JUL]]}} <!--K--> |Koalicija za Mostar 2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]] - [[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]])}} |KzM2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]] - [[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]])}} |Koalicija za Mostar 2020={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]] - [[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]])}} |KzM2020={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]] - [[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]])}} |Koalicija HDZ BiH/HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSP BiH/RDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Ramska demokratska stranka{{!}}RDS]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR/HSP BiH/HKDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR/HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |Koalicija HDZ BiH/HDZ 1990/HSP BiH/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HDZ 1990/HS (HKDU-HRAST)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]}} |Koalicija HDZ 1990/HSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]}} |Koalicija HDZ 1990/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HRS BiH/HSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=Koalicija [[Hrvatska republikanska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}HRS]]/[[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine{{!}}HSS BiH]]}} |Koalicija HSP BiH/HPB BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=Koalicija [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatski pravaški blok Bosne i Hercegovine{{!}}HPB]]}} |Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=[[Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS){{!}}Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS)]]}} |Koalicija PDP-NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Koalicija PDP-NDP{{!}}Koalicija PDP-NDP]]}} |Koalicija PDP-NS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Koalicija PDP-NS RS{{!}}Koalicija PDP-NS RS]]}} |Koalicija SDA-SBB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine‎{{!}}SBB]]}} |Koalicija SDA-SZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]}} |Koalicija SDA-SBB-SZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine‎{{!}}SBB]]/[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]}} |Koalicija SDS-NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Koalicija SDS-NDP{{!}}Koalicija SDS-NDP]]}} |Koalicija SDS-SRS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Koalicija SDS-SRS RS{{!}}Koalicija SDS-SRS RS]]}} |KoD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Domovina (koalicija){{!}}KoD]]}} |Koalicija SZBiH-BOSS-LDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFF99|tamno=ffff00|link=Koalicija [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]/[[Bosanska stranka‎{{!}}BOSS]]/[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine‎{{!}}LDS]]}} |KSPP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=000000|link=[[Kladuška stranka privrednog prosperiteta{{!}}KSPP]]}} |KZ (HDZ 1990-PS)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=Koalicija "Zajedno - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Posavska stranka{{!}}PS]]}} |KZBSJ - HDZ, HDZ 1990, HKDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Koalicija "Zajedno za bolje sutra Jajcu"{{!}}KZBSJ - HDZ, HDZ 1990, HKDU]]}} |KCD BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCD BiH]]}} |KCDBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCDBiH]]}} |KzC BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzC BiH]]}} |KzCBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzCBiH]]}} |KzC={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzC]]}} |KCD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCD]]}} |KZJ - HNS, HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Koalicija za Jajce{{!}}KZJ - HNS, HSP]]}} |KZP - HSS SR, HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=22FF99|tamno=004433|link=[[Koalicija "Za Pougarje"{{!}}KZP - HSS SR, HSP]]}} |KZzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=22FF99|tamno=004433|link=[[Koalicija "Zajedno za promjene"{{!}}KZzP]]}} <!--L--> |LBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}L BiH]]}} |L BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}L BiH]]}} |LS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LS BiH]]}} |LSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LSBiH]]}} |LBO BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=93b825|link=[[Liberalno bošnjačka organizacija Bosne i Hercegovine{{!}}LBO BiH]]}} |LBOBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=93b825|link=[[Liberalno bošnjačka organizacija Bosne i Hercegovine{{!}}LBOBiH]]}} |LDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=CCEE66|link=[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS BiH]]}} |LDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=CCEE66|link=[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS BiH]]}} |LS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fce444|tamno=71c7e8|link=[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LSBiH]]}} |LSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fcfcfc|tamno=eeccee|link=[[Liberalno-socijalna partija Bosne i Hercegovine{{!}}LSP BiH]]}} |LSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fcfcfc|tamno=eeccee|link=[[Liberalno-socijalna partija Bosne i Hercegovine{{!}}LSP BiH]]}} |LNKS 2016={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=LNK - Srebrenik 2016.}} |LNK "PzP"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Lista nezavisnih kandidata "Pokret za preokret"{{!}}LNK "PzP"]]}} |LzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=Lista za Prozor}} <!--M--> |MBO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Muslimanska bošnjačka organizacija{{!}}MBO]]}} |MNO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=[[Muslimanska narodna organizacija{{!}}MNO]]}} |MH PzP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PZP]]}} <!--N--> |NB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Nezavisni blok{{!}}NB]]}} |NBL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Nezavisna bosanskohercegovačka lista{{!}}NBL]]}} |NGL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=2ba6e8|tamno=0689cd|link=[[Nezavisna građanska lista{{!}}NGL]]}} |NF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NF]]}} |NF RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NF RS]]}} |NFRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NFRS]]}} |NDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b30000|tamno=b30000|link=[[Narodna demokratska stranka{{!}}NDS]]}} |NDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Napredna demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}NDS BiH]]}} |NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=80FFFF|tamno=0070FF|link=[[Narodni demokratski pokret{{!}}NDP]]}} |ND P={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=80FFFF|tamno=008080|link=[[Novi demokratski pokret{{!}}ND P]]}} |NES={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=87B030|tamno=87B030|link=[[Narodni evropski savez{{!}}NES]]}} |NHI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ccccff|tamno=0000ff|link=[[Nova hrvatska inicijativa{{!}}NHI]]}} |NiP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1D175F|tamno=1D175F|link=[[Narod i pravda{{!}}NiP]]}} |NIP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1D175F|tamno=1D175F|link=[[Narod i pravda{{!}}NIP]]}} |NLB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=Nezavisna lista Bugojno}} |NLZK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=[[Nezavisna lista za Kupres{{!}}NLZK]]}} |NL S.Dž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=NL - Sead Džafić}} |NLZBB1={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffFF99|tamno=009933|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 1}} |NLZBB2={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=eeEE88|tamno=009922|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 2}} |NLZBB3={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ccCC77|tamno=009911|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 3}} |NLZBB4={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=bbBB66|tamno=009900|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 4}} |NLZBB5={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ddDD55|tamno=009999|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 5}} |NLzMG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Nezavisna lista "Za moj grad"{{!}}NLzMG]]}} |NLzOV={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Nezavisna lista za općinu Visoko{{!}}NLzOV]]}} |NM 2016={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556677|tamno=554433|link=[[Nezavisni Milići 2016.{{!}}NM 2016]]}} |NoSr={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=ffcccc|link=[[Nova Srpska{{!}}NoSr]]}} |NPD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFFC2|tamno=FFFF00|link=[[Naprijed (Bosna i Hercegovina){{!}}NPD]]}} |NP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e9d275|tamno=05055d|link=[[Novi početak (Bosna i Hercegovina){{!}}NP]]}} |NP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=559977|tamno=550077|link=[[Novi pokret Bosne i Hercegovine{{!}}NP BiH]]}} |NPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ec1e20|tamno=0a5a8f|link=[[Narodna partija Srpske{{!}}NPS]]}} |NPI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=d7384c|tamno=454b7d|link=[[Nova politička inicijativa{{!}}NPI]]}} |NSSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSSM]]}} |NSzSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSzSM]]}} |NSZSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSZSM]]}} |NS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFAF94|tamno=FA451F|link=[[Naša stranka{{!}}NS]]}} |NS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0e0e0|tamno=dedede|link=[[Narodna stranka Republike Srpske{{!}}NS RS]]}} |NS dr. M.T.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Nezavisna stranka dr. Mihajlo Tovirac{{!}}NS dr. M.T.]]}} |NSRzB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=99FFFF|tamno=00CCCC|link=[[Narodna stranka Radom za boljitak{{!}}NSRzB]]}} |NSzSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC9B8|tamno=D77B4F|link=[[Narodni savez za slobodni mir{{!}}NSzSM]]}} <!--O--> |Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} |OO-ZzNM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} |ZzNM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} <!--P--> |PDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=04b393|tamno=04b393|link=[[Pokret demokratske akcije{{!}}PDA]]}} |PDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=343399|link=[[Partija demokratskog progresa{{!}}PDP]]}} |PDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Posavska demokratska stranka{{!}}PDS]]}} |PK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Pokrenimo Kladušu{{!}}PK]]}} |PMP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=96C2E9|tamno=2F2683|link=[[Prva mostarska partija{{!}}PMP]]}} |PNL-SG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Prva nezavisna lista - Stari Grad{{!}}PNL-SG]]}} |PPP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DD9988|tamno=DD1188|link=[[Partija privrednog progresa Bosne i Hercegovine{{!}}PPP BiH]]}} |POMAK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=6BC3C3|tamno=00B2B2|link=[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu{{!}}POMAK]]}} |PS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=291672|tamno=291672|link=[[Posavska stranka{{!}}PS]]}} |PSDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=8080FF|tamno=000080|link=[[Prva srpska demokratska stranka{{!}}PSDS]]}} |PST={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=0066ff|link=[[Prva stranka{{!}}PST]]}} |PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |PUS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Pokret "Uspješna Srpska"{{!}}PUS]]}} |PzNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Pokret za naš grad{{!}}PzNG]]}} |PzP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PzP]]}} |PZP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PZP]]}} |PzT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Pokret za Trebinje{{!}}PzT]]}} <!--R--> |RDS TZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=55CCFF|tamno=5500FF|link=[[Regionalni demokratski savez - Tuzla{{!}}RDS TZ]]}} |RNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=9db5ff|tamno=a1b0e5|link=[[Ramska narodna stranka{{!}}RNS]]}} |RS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Radikalna stranka Republike Srpske{{!}}RS RS]]}} |RzN SRS RS-SRS-SN={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=000000|link=RzN - [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRS RS]]/[[Srpska u sigurne ruke{{!}}SRS]]}} <!--S--> |SSO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine{{!}}SSO]]}} |SSO BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine Bosne i Hercegovine{{!}}SSO BiH]]}} |SSOBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine Bosne i Hercegovine{{!}}SSOBiH]]}} |SPU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPU BiH]]}} |SPUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPUBiH]]}} |SPU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPU]]}} |DNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}DNP]]}} |Seljačka stranka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Seljačka stranka]]}} |SZSG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Savez za Stari Grad{{!}}SZSG]]}} |SBB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]]}} |SBB BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine{{!}}SBB BiH]]}} |SBBBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine{{!}}SBBBiH]]}} |SBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SzBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SC={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Snaga centra{{!}}SC]]}} |SDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]}} |SD BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=667788|tamno=660088|link=[[Stranka dijaspore Bosne i Hercegovine{{!}}SD BiH]]}} |SDBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DA7275|tamno=ED1B24|link=[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine{{!}}SDBiH]]}} |SDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP]]}} |SDP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]]}} |SDPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDPBiH]]}} |SDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU]]}} |SDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU BiH]]}} |SDUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDUBiH]]}} |SDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=366299|link=[[Srpska demokratska stranka{{!}}SDS]]}} |SEP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Snaga ekonomskog pokreta u Bosni i Hercegovini{{!}}SEP BiH]]}} |SK BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=[[Savez komunista Bosne i Hercegovine{{!}}SK BiH]]}} |SKBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=[[Savez komunista Bosne i Hercegovine{{!}}SKBiH]]}} |SN={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4A84AC|tamno=08588C|link=[[Snaga naroda (Bosna i Hercegovina){{!}}SN]]}} |SNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=780078|link=[[Srpska napredna stranka (Republika Srpska){{!}}SNS]]}} |SNS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=780078|link=[[Srpska napredna stranka Republike Srpske{{!}}SNS RS]]}} |SNS FBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=780078|tamno=262970|link=[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine{{!}}SNS FBiH]]}} |SNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=#cd1c24|tamno=04407e|link=[[Savez za novu politiku{{!}}SNP]]}} |SNP FBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=#cd1c24|tamno=04407e|link=[[Srpska nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine{{!}}SNP FBiH]]}} |SNO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=[[Srpska narodna organizacija{{!}}SNO]]}} |SNSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]]}} |SNSD - SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]] - [[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |SNSD-SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]] - [[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |Sloga={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=780078|link=[[Sloga (koalicija, 1998){{!}}Sloga]]}} |SPO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4B9CD3|tamno=4B9CD3|link=[[Srpski pokret obnove (Bosna i Hercegovina){{!}}SPO]]}} |SPP BiH ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Stranka privrednog prosperitetea Bosne i Hercegovine{{!}}SPP BiH]]}} |SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e62225|tamno=e52029|link=[[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |SPaS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11204d|tamno=C8BFE7|link=[[Srpska patriotska stranka{{!}}SPaS]]}} |SPAS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11204d|tamno=C8BFE7|link=[[Srpska patriotska stranka{{!}}SPAS]]}} |SPP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=42BAEB|tamno=42BAEB|link=[[Stranka pravde i povjerenja{{!}}SPP]]}} |SP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]]}} |SPRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SPRS]]}} |SP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP RS]]}} |SP - DNS - PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]] - [[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]] - [[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |SP-DNS-PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]] - [[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]] - [[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |SRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Socijalistička partija Srpske{{!}}SRS]]}} |RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RS]]}} |RS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CE0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RS BiH]]}} |RSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CE0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RSBiH]]}} |SRS-BS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-Budućnost Srpske{{!}}SRS-BS]]}} |SRS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRS RS]]}} |SRSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRSRS]]}} |SRS-VŠ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-dr. Vojislav Šešelj{{!}}SRS-VŠ]]}} |SRS VŠ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-dr. Vojislav Šešelj{{!}}SRS-VŠ]]}} |SRS-9J={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka "9. januar"{{!}}SRS-9J]]}} |SRS 9J={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka "9. januar"{{!}}SRS 9J]]}} |SRSJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRSJ]]}} |SRSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRSBiH]]}} |SRS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRS BiH]]}} |SRBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Stranka reformista Bosne i Hercegovine{{!}}SRBiH]]}} |SR BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Stranka reformista Bosne i Hercegovine{{!}}SR BiH]]}} |SS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Slobodna Srpska{{!}}SS]]}} |SSJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Stranka srpskog jedinstva (Republika Srpska){{!}}SSJ]]}} |SSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Republike Srpske{{!}}SSRS]]}} |SS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Republike Srpske{{!}}SS RS]]}} |SSK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine{{!}}SSK]]}} |SSKiP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine i Posavine{{!}}SSKiP]]}} |SSKP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine i Posavine{{!}}SSKP]]}} |SSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Srpska seljačka stranka{{!}}SSS]]}} |SUND BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=0066ff|link=[[Stranka udruženih nezavisnih demokrata Bosne i Hercegovine{{!}}SUND BiH]]}} |SzBG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00BB77|tamno=001177|link=[[Stranka za bolje Goražde{{!}}SzBG]]}} |SBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SzDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Savez za demokratsku Srpsku{{!}}SzDS]]}} |SzNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F4E3B8|tamno=daa520|link=[[Stranka za naš grad{{!}}SzNG]]}} |SzNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Savez za novu politiku{{!}}SzNP]]}} |SzOOL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1D1D1|tamno=787878|link=[[Stranka za općinu Olovo{{!}}SzOOL]]}} |SzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Savez za promjene (Bosna i Hercegovina){{!}}SzP]]}} |SzŠB - HSP dr. Ante Starčević/HS (HKDU-HRAST)/HČSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=Savez za Široki Brijeg [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević Bosne i Hercegovine{{!}}HSP dr. Ante Starčević]]/[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]/[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegvoine{{!}}HČSP]]}} |Sz Pale={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Složno za Pale{{!}}Sz Pale]]}} |SzS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Stranka za Srednje{{!}}SzS]]}} |SŽ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b2ffff|tamno=00adf0|link=[[Stranka život{{!}}SŽ]]}} <!--T--> |Koalicija "Trojka"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija "Trojka" ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija Trojka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija Trojka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Trojka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Trojka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Četvorka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Četvorka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]] - [[Nezavisna bosanskohercegovačka lista{{!}}NBL]])}} |TZ ALT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EEBB55|tamno=EE3355|link=[[Tuzlanska alternativa]]}} <!--U--> |USD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU BiH]]}} |US={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00008B|tamno=00008B|link=[[Ujedinjena Srpska{{!}}US]]}} |UzL SDU-LDS-DSI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Ujedinjeni za Lukavac [[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU]]/[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS]]/[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI]]}} |UBHS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata{{!}}UBHS]]}} |UBSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata{{!}}UBHS]]}} <!--Z--> |ZNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=2b336d|tamno=afcb1f|link=[[Za nove generacije{{!}}ZNG]]}} |Za Banje={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Za Banje - za opstojnost Domaljevca, Grebnika, Bazika i Brvnika{{!}}Za Banje]]}} |ZL BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZL BiH]]}} |ZLBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZLBiH]]}} |ZL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZL]]}} |ZPR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=024EB0|tamno=1100FF|link=[[Za pravdu i red{{!}}ZPR]]}} |ZzBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu{{!}}ZzBiH]]}} |ZZG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=[[Zajedno za Grahovo{{!}}ZZG]]}} |ZSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=0055dd|link=[[Zavičajni socijaldemokrati{{!}}ZSD]]}} |ZSD-MM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=0055dd|link=[[Zavičajni socijaldemokrati - Mile Marčeta{{!}}ZSD-MM]]}} |ZZS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Zajedno za Srebrenicu{{!}}ZZS]]}} |ZZT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1EBB7|tamno=78bb34|link=[[Zajedno za Tomislavgrad{{!}}ZZT]]}} <!--Ž--> |ŽBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=920092|link=[[Žena Bosne i Hercegovine{{!}}ŽBiH]]}} |ŽBH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=920092|link=[[Žena Bosne i Hercegovine{{!}}ŽBH]]}} |A.A.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Alen Aličić}} |A.H.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Ahmet Hidić}} |Dž.M.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Džana Motika}} |E.S.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Emir Salihović}} |E.Š.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Enver Šero}} |G.Đ.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Goran Đorđić}} |I.Č.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Idriz Čilić}} |I.M.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Ismet Mulahasanović}} |J.Dž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Jure Džida}} |M.G.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mile Golijan}} |M.H.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Marija Herceg}} |M.P.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mujo Puzić}} |M.V.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mladen Vlahović}} |N.Š.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Nihad Širić}} |S.A.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Samir Abazović}} |Š.G.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Šefik Gusić}} |Upražnjeno mjesto={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upražnjeno mjesto]]}} |Upražnjeno={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upražnjeno]]}} |Upraž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upraž.]]}} |Nezavisni kandidat={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezavisni]]}} |Nezavisni={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezavisni]]}} |Nezav.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezav.]]}} |#default={{{1|}}}<span style="display:none;">[[Vorlage:Wahldiagramm/Wartung/Kürzel]]</span>}}</includeonly></onlyinclude> <noinclude> [[Kategorija:Šablon:Metapodaci stranke|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izborni šabloni Bosne i Hercegovine]] </noinclude> o7yo9nb03fuelvr776d1q5hv346ivqx 0 375985 3932049 3880725 2026-09-28T18:17:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932049 wikitext text/x-wiki {{Nogometna federacija |Naziv federacije = Nogometni savez Jugoslavije |Grb = Logo nogometnog saveza Jugoslavije.png |Godina osnivanja = [[1919.]]<ref>* http://www.myfootballfacts.com/Yugoslavian_Football.html</ref> |Država = {{flagicon|JUG}} [[Jugoslavija]] |Konfederacije = [[FIFA]] (1923.)<br />[[UEFA]] (1954.) |Djelovanje = |Broj federacija = |Sjedište = |Predsjednik = |Web stranica = }} '''Nogometni savez Jugoslavije''' ([[srpskohrvatski]]: ''Фудбалски савез Југославије'') je bila krovna [[nogomet]]na organizacija u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Osnovan je 1919. godine. Član [[FIFA]]-e je od 1923. godine, dok je u članstvo [[UEFA]]-e primljen 1954. godine. Pod kontrolom nogometnog saveza Jugoslavije su se nalazile prva i prva nogometna liga Jugoslavije, te sve nogometne reprezentacija te zemlje. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20150108022636/http://sussle.org/ Nogometni savez Jugoslavije] https://web.archive.org/web/20150108022636/http://sussle.org/ {{Evropski nogometni savezi}} [[Kategorija:Nogometna takmičenja u Jugoslaviji]] [[Kategorija:Osnivanja u 1919.]] ld0nq5eq7tqoo67nevulyg8rjxpry01 0 377715 3932030 3349955 2026-09-28T14:45:09Z Makenzis 98619 3932030 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub |Boja1 = #ffffff |Boja2 = #ff0000 |Ime kluba = Granada CF |Puno ime = Granada Club de Fútbol, S.A.D. |Grb = Logo Granada CF.png |Nadimak = ''Nazaríes''<br />''El Graná''<br />''El 5001''<br />''Filipinos'' |Osnovan = 14. april 1931. |Adresa = Calle Recogidas 35, <br /> 1º Dcha, 18005 Granada |Lokacija = {{ZD|ŠPA}} [[Granada]] |Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} |Federacija = <small>''[[Nogometni savez Španije|RFEF]]''</small> |Konfederacija = [[UEFA]] |Liga = [[La Liga]] |Stadion = [[Stadion Nuevo Los Cármenes|Nuevo Los Cármenes]] |Kapacitet = 23.156 |Vlasnik kluba = [[Giampaolo Pozzo]] |Predsjednik kluba = [[John Purdy]] |Menadžer = [[Robert Moreno]] |Uspjesi = |Nacionalni kupovi = |Evropski kupovi = |Plasman u prethodnoj sezoni = 14. Segunda División |Prethodna sezona = 2025/2026. |Webstranica = [http://www.granadacf.es granadacf.es] |Trenutna sezona = Soccerball_current_event.svg|20px]] [[La Liga 2016/2017.|2016/17]]. |uzorak_lr1 = _granadacf201415 |uzorak_t1 = _granadacf201415 |uzorak_dr1 = _granadacf201415 |uzorak_š1 = _granadacf201415 |uzorak_č1 = _granadacf201415 |lijeva ruka1 = E63346 |tijelo1 = FFFFFF |desna ruka1 = E63346 |šorc1 = 094CA1 |čarape1 = FFFFFF |uzorak_lr2 = _granadacf201415a |uzorak_t2 = _granadacf201415a |uzorak_dr2 = _granadacf201415a |uzorak_š2 = _granadacf201415a |uzorak_č2 = _granadacf201415a |lijeva ruka2 = 000000 |tijelo2 = 000000 |desna ruka2 = 000000 |šorc2 = 000000 |čarape2 = 000000 |uzorak_lr3 = |uzorak_t3 = _granadacf201415t |uzorak_dr3 = |uzorak_š3 = _granadacf201415t |uzorak_č3 = _granadacf201415t |lijeva ruka3 = A1C0D4 |tijelo3 = A1C0D4 |desna ruka3 = A1C0D4 |šorc3 = A1C0D4 |čarape3 = A1C0D4 }} '''Granada Club de Fútbol''', ili jednostavno '''Granada CF''', je [[Španija|španski]] profesionalni [[nogomet]]ni klub sa sjedištem u [[Granada|Granadi]], [[Andaluzija]]. Klub je osnovan 14. aprila 1931. godine, i trenutno se takmiči u La Ligi. Svoje domaće utakmice klub igra na stadionu [[Stadion Nuevo Los Cármenes|Nuevo Los Cármenes]]. Granada je bila treći nogometni klub iz Andaluzije, nakon [[Real Betis]]a i [[Sevilla FC|Seville]] koji se natjecao u La Ligi. To se desilo u sezoni 1941/42. Tim se trenutno nalazi na 24. poziciji vječne tabele La Lige u kojoj je učestvovao u 20 sezona a najbolji uspjeh je postigao osvajanjem 6. mjesto dva puta u svojoj historiji. Najbolji uspjeh u [[Kup kralja|kupu]] Granada je ostvarila 1959. godine igranjem u finalu. == Historija == Granada Club de Fútbol je osnovan 14. aprila 1931. godine, prvobitno kao ''Recreativo de Granada''. Prvi predsjednik kluba ke bio Julio López Fernández.<ref>[http://www.granadacf.es/es/el-club/historia ''Historia del club, granadacf.es''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629130011/http://www.granadacf.es/es/el-club/historia |date=29 Juni 2015 }}; pristupljeno: 30. 1. 2015.</ref> Prvu nogometnu utakmicu Granada je odigrala protiv Deportivo Jaéna i pobijedila rezultatom 2-1. Prvi gol u historiji kluba je postigao Antonio Bombillar. U sezoni 1931/32, klub je osvojio Tercera Regional - Región Sur prvenstvo. Nakon nekoliko promocija, u sezoni 1941/42 klub je debitirao u La Ligi. Sve do 1980-tih klub je naizmjenično igrao u La Ligi i Segunda Diviziji, a zlatno doba Granade se smatraju sezone u 1970-tim u kojim su odigrali osam sezona u La Ligi u kojim je Granada zabilježila i najbolje rezultate osvojivši dva šesta mjesta ligi ([[La Liga 1971/72.|1971/72]], [[La Liga 1973/74.|1973/74]]). Svoj najveći uspjeh u [[Kup Kralja|kupu]] Granada je ostvarila 1959. godine igranjem u finalu. Utakmica finala je odigrana na [[Stadion Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] u kojom je [[FC Barcelona|Barcelona]] bila uspješnija rezultatom 4-1. Početkom 1980-ih, Granada je ispala u [[Segunda División B|treću]] ligu. Nakon 14 sezona provedenih u trećoj ligi Granada je u sezoni 2002/03 ispala u [[Tercera División|četvrtu]] ligu. Nakon četiri sezone provedene u Tercera diviziji Granada se uspjela vratiti u treći rang španskog nogometa. U to vrijeme je u klub stigao bivši predsjednik [[Real Madrid CF|Real Madrida]] [[Lorenzo Sanz]]. U julu 2009. godine, klub je bio u takvim finansijske teškoćama da je bio na rubu zatvaranja. Kriza je riješena potpisivanjem sporazuma sa [[italija]]nskim [[Udinese Calcio|Udineseom]] o partnerstvu. Već u toj sezoni Granada je osvojila prvo mjesto u ligi te se plasirala u Segunda diviziju. U sezoni 2010/11. Granada je osvojila peto mjesto na tabeli te obezbjedila učešće u baražu za La Ligu. U polufinalu baraža Granada je boljim izvođenjem jedanaesteraca bila bolja od [[Celta de Vigo|Celte]] a zatim i u finalu od [[Elche CF|Elchea]] te se nakon 35 sezona provedenih u nižim ligama plasirala u najviši rang španskog nogometa. U prve tri sezone igranja u La Ligi, Granada se uglavnom borila za opstanak u ligi. == Derbi istočne Andaluzije == [[Datoteka:Los Cármenes 1.jpg|mini|desno|260px|<center><small>Detalj sa utakmice Granada - Tarragona na stadionu Nuevo Los Cármenes 2010. godine</small></center>]] {{Glavni|Derbi istočne Andaluzije}} Derbi istočne Andaluzije također poznat i kao Andaluzijski orientalni derbi (Derbi Andaluz, Derbi Oriental) je naziv za nogometno rivalstvo između [[Málaga CF|Málage]] (prije [[CD Málaga|CD Málage]]) i Granade. == Stadion == {{Glavni|Stadion Nuevo Los Cármenes}} Nakon osnivanja kluba, tim je svoje domaće utakmice igrao na stadionu Campo de Las Tablas koji je otvoren 20. decembra 1931. Boravak na ovom terenu Granade je bilo kratko; 23. decembra 1934. godine Granada je preselila na svoj novi stadion [[Stadion Los Cármenes|Los Cármenes]]. Sve do 1995. godine Granada je nastupana na Los Cármenesu dok nije izgrađen novi Los Cármenes. Stadion je otvoren 16. maja 1995. godine kapaciteta 16.212 mjesta. Kapacitet stadiona je kasnije proširen na 22.524 mjesta. Dimenzije stadiona iznose 105x68 metara. == Trenutni sastav == ''31. 8. 2021.''<ref>{{cite web|url=http://www.granadacf.es/equipo/plantilla/granada|title=Plantilla Granada Club de Fútbol}}</ref> {{Nogometna ekipa početak}} {{Nogometna ekipa igrač|br=1|nac=POR|poz=GK|ime=[[Luís Maximiano]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=2|nac=COL|poz=DF|ime=[[Santiago Arias]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=3|nac=ESP|poz=DF|ime=[[Sergio Escudero]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=4|nac=FRA|poz=MF|ime=[[Maxime Gonalons]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=5|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Luis Milla]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=6|nac=ESP|poz=DF|ime=[[Germán Sánchez Barahona|Germán]]|ostalo=[[Kapiten (nogomet)|zamjenik kapitena]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=7|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Alberto Soro]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=8|nac=CMR|poz=MF|ime=[[Yan Eteki]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=9|nac=COL|poz=FW|ime=[[Luis Suárez (nogometaš, 1997)|Luis Suárez]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=10|nac=ESP|poz=FW|ime=[[Antonio Puertas]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=11|nac=VEN|poz=FW|ime=[[Darwin Machís]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=13|nac=ESP|poz=GK|ime=[[Aarón Escandell|Aarón]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=14|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Monchu]]}} {{Nogometna ekipa sredina}} {{Nogometna ekipa igrač|br=15|nac=ESP|poz=DF|ime=[[Carlos Neva]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=16|nac=ESP|poz=DF|ime=[[Víctor Díaz]]|ostalo=[[Kapiten (nogomet)|kapiten]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=17|nac=ESP|poz=DF|ime=[[Quini]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=18|nac=PER|poz=DF|ime=[[Luis Abram]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=19|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Ángel Montoro]]|ostalo=[[Kapiten (nogomet)|3. kapiten]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=20|nac=COL|poz=FW|ime=[[Carlos Bacca]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=21|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Rubén Rochina]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=22|nac=POR|poz=DF|ime=[[Domingos Duarte]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=23|nac=ESP|poz=FW|ime=[[Jorge Molina]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=24|nac=COL|poz=DF|ime=[[Neyder Lozano]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=26|nac=ESP|poz=MF|ime=[[Isma Ruiz]]}} {{Nogometna ekipa igrač|br=35|nac=POR|poz=GK|ime=[[João Costa]]}} {{Nogometna ekipa kraj}} == Granada u prvenstvu i Kupu kralja == {| |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#CECE1B;"|1931/32. |style="background:#CECE1B;" rowspan="2"|[[Divisiones Regionales de Fútbol|Regional]] |style="background:#CECE1B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#CECE1B;"|1932/33. |style="background:#CECE1B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|1933/34. |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1934/35.|1934/35]]. |style="background:#808080;" rowspan="4"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1935/36.|1935/36]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1939/40.|1939/40]]. |style="background:#808080;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1940/41.|1940/41]]. |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1941/42.|1941/42]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|10. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1942/43.|1942/43]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1943/44.|1943/44]]. |style="background:#FFFF00;"|8. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1944/45.|1944/45]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1945/46.|1945/46]]. |style="background:#808080;" rowspan="12"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|4. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1946/47.|1946/47]]. |style="background:#808080;"|5. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1947/48.|1947/48]]. |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1948/49.|1948/49]]. |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1949/50.|1949/50]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1950/51.|1950/51]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1951/52.|1951/52]]. |style="background:#808080;"|13. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1952/53.|1952/53]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1953/54.|1953/54]]. |style="background:#808080;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1954/55.|1954/55]]. |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1955/56.|1955/56]]. |style="background:#808080;"|8. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1956/57.|1956/57]]. |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1957/58.|1957/58]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1958/59.|1958/59]]. |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|Finale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1959/60.|1959/60]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1960/61.|1960/61]]. |style="background:#FFFF00;"|16. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1961/62.|1961/62]]. |style="background:#808080;" rowspan="3"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1962/63.|1962/63]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1963/64.|1963/64]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |} |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1964/65.|1964/65]]. |style="background:#808080;" rowspan="2"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1965/66.|1965/66]]. |style="background:#808080;"|2. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1966/67.|1966/67]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="1"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|14. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1967/68.|1967/68]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1968/69.|1968/69]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="6"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|8. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1969/70.|1969/70]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1970/71.|1970/71]]. |style="background:#FFFF00;"|10. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1971/72.|1971/72]]. |style="background:#FFFF00;"|6. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1972/73.|1972/73]]. |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1973/74.|1973/74]]. |style="background:#FFFF00;"|6. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1974/75.|1974/75]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="2"|[[La Liga]]. |style="background:#FFFF00;"|15. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1975/76.|1975/76]]. |style="background:#FFFF00;"|17. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1976/77.|1976/77]]. |style="background:#808080;" rowspan="5"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|10. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1977/78.|1977/78]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1978/79.|1978/79]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1979/80.|1979/80]]. |style="background:#808080;"|13. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1980/81.|1980/81]]. |style="background:#808080;"|17. !style="background:#efefef;"|Osmina finala |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1981/82.|1981/82]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="2"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1982/83.|1982/83]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1983/84.|1983/84]]. |style="background:#808080;" rowspan="2"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|8. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1984/85.|1984/85]]. |style="background:#808080;"|18. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1985/86.|1985/86]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="2"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|7. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1986/87.|1986/87]]. |style="background:#BF8D5B;"|3. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1987/88.|1987/88]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|19. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1988/89.|1988/89]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="6"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|16. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1989/90.|1989/90]]. |style="background:#BF8D5B;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1990/91.|1990/91]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1991/92.|1991/92]]. |style="background:#BF8D5B;"|9. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1992/93.|1992/93]]. |style="background:#BF8D5B;"|3. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1993/94.|1993/94]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|— |} |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1994/95.|1994/95]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="8"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|13. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1995/96.|1995/96]]. |style="background:#BF8D5B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1996/97.|1996/97]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1997/98.|1997/98]]. |style="background:#BF8D5B;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1998/99.|1998/99]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1999/00.|1999/00]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2000/01.|2000/01]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2001/02.|2001/02]]. |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2002/03.|2002/03]]. |style="background:#FF7F00;" rowspan="4"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2003/04.|2003/04]]. |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2004/05.|2004/05]]. |style="background:#FF7F00;"|5. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2005/06.|2005/06]]. |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2006/07.|2006/07]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="4"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|13. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2007/08.|2007/08]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2008/09.|2008/09]]. |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2009/10.|2009/10]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2010/11.|2010/11]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|5. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2011/12.|2011/12]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|17. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2012/13.|2012/13]]. |style="background:#FFFF00;"|15. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2013/14.|2013/14]]. |style="background:#FFFF00;"|15. ! style="background:#efefef;" |1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2014/15.|2014/15]]. |style="background:#FFFF00;"|...&#8239;. ! style="background:#efefef;" |Osmina finala |} |} ---- Ukupan broj provedenih po sezonama: *''[[La Liga]]'': '''23''' *''[[Segunda División]]'': '''31''' *''[[Segunda División B]]'': '''22''' *''[[Tercera División]]'': '''5''' *''[[Divisiones Regionales de Fútbol|Regional]]'': '''2''' == Treneri kroz historiju kluba == {{Div col|3}} * '''1933-34''' Antonio Rey * '''1934-35''' Antonio Rey / [[Lippo Hertzka]] * '''1935-36''' [[Lippo Hertzka]] / Juan Gómez Muros / José Planas * '''1939-40''' Antonio Bombillar / Manolo Valderrama / [[Gaspar Rubio]] * '''1940-41''' Victoriano Santos / [[Antonio Bonet Silvestre]] * '''1941-42''' [[Paco Bru|Francisco Bru]] * '''1942-43''' [[Paco Bru|Francisco Bru]] * '''1943-44''' Esteban Platko * '''1944-45''' Esteban Platko / Emilio Vidal * '''1945-46''' Emilio Vidal / [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] / Antonio Conde * '''1946-47''' Antonio Conde / José Millán * '''1947-48''' Manolo Valderrama / [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1948-49''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1949-50''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1950-51''' [[Gaspar Rubio]] / Paco Mas * '''1951-52''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] / José Espadas * '''1952-53''' Manolo Ibáñez * '''1953-54''' Manolo Ibáñez / Adolfo Bracero * '''1954-55''' Rogelio Díaz "Lelé" * '''1955-56''' Manolo Ibáñez / [[Álvaro Pérez Vázquez]] * '''1956-57''' Álvaro Pérez Vázquez / Antonio Carmona / Luis Casas "Pasarín" * '''1957-58''' [[Alejandro Scopelli]] * '''1958-59''' [[Alejandro Scopelli]] / José Manuel González / [[Jenő Kálmár|Janos Kalmar]] * '''1959-60''' [[Janos Kalmar]] * '''1960-61''' [[Fernando Argila]] / Francisco Trinchant * '''1961-62''' Heriberto Herrera / Constantino Errazquín * '''1962-63''' [[Álvaro Pérez Vázquez]] * '''1963-64''' [[José Millán González|José Millán]] / José Sánchez "Trompi" / Ignacio Eizaguirre / [[Francisco Antúnez]] * '''1964-65''' [[Francisco Antúnez]] * '''1965-66''' [[Jenő Kálmár|Janos Kalmar]] * '''1966-67''' Ignacio Eizaguirre / Manolo Ibáñez * '''1967-68''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1968-69''' [[Marcel Domingo]] * '''1969-70''' [[Néstor Rául Rossi|Néstor Rossi]] * '''1970-71''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1971-72''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1972-73''' [[Pasieguito|Bernardino Pérez "Pasieguito"]] * '''1973-74''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1974-75''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] / Constantino Errazquín / Manolo Ibáñez * '''1975-76''' [[Miguel Muñoz]] * '''1976-77''' [[Héctor Núñez]] / Constantino Errazquín / [[Vavá|Edvaldo Izidio "Vavá"]] * '''1977-78''' [[Vavá|Edvaldo Izidio "Vavá"]] / Constantino Errazquín * '''1978-79''' [[Abdallah Ben Barek]] * '''1979-80''' [[Abdallah Ben Barek]] * '''1980-81''' [[Paco Gento|Francisco Gento]] / Manolo Ibáñez / [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1981-82''' Eduardo Gómez "Lalo" / José Mingorance"/ Antonio Ruiz * '''1982-83''' [[Manuel Ruiz Sosa]] * '''1983-84''' [[Felipe Mesones]] * '''1984-85''' [[Nando Yosu]] / José María Pellejero / José Antonio Naya / José María Pellejero * '''1985-86''' [[Joaquín Peiró]] * '''1986-87''' [[Joaquín Peiró]] * '''1987-88''' [[Joaquín Peiró]] / [[Manuel Ruiz Sosa]] * '''1988-89''' Eduardo Gómez "Lalo" / José Luis Garre / [[Pachín|Enrique Pérez "Pachín"]] / José Luis Garre-[[Rafael Alcaide Crespín|Rafael Alcaide "Crispi"]] / Eduardo Gómez "Lalo" * '''1989-90''' [[José Enrique Díaz]] / José Luis Garre * '''1990-91''' José Luis Garre * '''1991-92''' Juan Corbacho / José Parejo * '''1992-93''' [[Nando Yosu]] * '''1993-94''' [[Nando Yosu]] * '''1994-95''' [[José Antonio Barrios]] / José María Pellejero / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''1995-96''' [[Rafael Alcaide Crespín|Rafael Alcaide "Crispi"]] / [[Lucas Alcaraz]] * '''1996-97''' [[Lucas Alcaraz]] * '''1997-98''' [[Lucas Alcaraz]] / [[Ramón Alberto Aguirre Suárez|Aguirre Suárez]] / [[Juan José Enríquez]] * '''1998-99''' [[Francisco Chaparro Jara|Francisco Chaparro]] * '''1999-00''' [[Francisco Chaparro Jara|Francisco Chaparro]] / [[Felipe Mesones]] * '''2000-01''' [[Ismael Díaz]] / Manuel Torres Molina / Eduardo Gómez "Lalo" / [[José Ángel Moreno]] * '''2001-02''' Manuel Ángel Muñiz / [[Ramón Blanco Rodríguez|Ramón Blanco]] * '''2002-03''' José Parejo / José María Rodríguez * '''2003-04''' José María Rodríguez * '''2004-05''' Gerardo Castillo-Antonio Ruiz "Maquiles" /José Nicolás Álvarez Vico" * '''2005-06''' Juan José "Kiki" Barón / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''2006-07''' [[Josip Višnjić]] / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''2007-08''' [[Óscar Cano Moreno|Óscar Cano]] * '''2008-09''' [[Óscar Cano Moreno|Óscar Cano]] / Juan Carlos Morán / [[Pedro Braojos]] * '''2009-10''' [[Miguel Ángel Álvarez Tomé]] / [[Fabriciano González "Fabri"]] * '''2010-11''' [[Fabriciano González "Fabri"]] * '''2011-12''' [[Fabriciano González "Fabri"]]/ [[Abel Resino]] * '''2012-13''' [[Juan Antonio Anquela]] / [[Lucas Alcaraz]] * '''2013-14''' [[Lucas Alcaraz]] * '''2014-15''' [[Joaquín Caparrós]] / [[Joseba Aguado]] / [[Abel Resino]] * '''2015-16''' [[José Ramón Sandoval]] / [[José Manuel González López|José González]] / [[Paco Jémez]] * '''2016-17''' [[Lucas Alcaraz]] / [[Tony Adams]] {{Div col end}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Granada CF}} * [http://www.granadacf.es/en/ ''Zvanična stranica kluba''] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2602893/profile/index.html ''Granada na zvaničnoj stranici UEFA-e''] * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e59.html ''Granada na bdfutbol.com''] {{La Liga}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Španiji|Granada]] [[Kategorija:Klubovi La Lige]] [[Kategorija:Granada CF|*]] qpvbx856r55gz6t8g2nnromeeq51jf5 3932034 3932030 2026-09-28T15:00:08Z Makenzis 98619 /* Trenutni sastav */ 31. 8. 2021 3932034 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub |Boja1 = #ffffff |Boja2 = #ff0000 |Ime kluba = Granada CF |Puno ime = Granada Club de Fútbol, S.A.D. |Grb = Logo Granada CF.png |Nadimak = ''Nazaríes''<br />''El Graná''<br />''El 5001''<br />''Filipinos'' |Osnovan = 14. april 1931. |Adresa = Calle Recogidas 35, <br /> 1º Dcha, 18005 Granada |Lokacija = {{ZD|ŠPA}} [[Granada]] |Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} |Federacija = <small>''[[Nogometni savez Španije|RFEF]]''</small> |Konfederacija = [[UEFA]] |Liga = [[La Liga]] |Stadion = [[Stadion Nuevo Los Cármenes|Nuevo Los Cármenes]] |Kapacitet = 23.156 |Vlasnik kluba = [[Giampaolo Pozzo]] |Predsjednik kluba = [[John Purdy]] |Menadžer = [[Robert Moreno]] |Uspjesi = |Nacionalni kupovi = |Evropski kupovi = |Plasman u prethodnoj sezoni = 14. Segunda División |Prethodna sezona = 2025/2026. |Webstranica = [http://www.granadacf.es granadacf.es] |Trenutna sezona = Soccerball_current_event.svg|20px]] [[La Liga 2016/2017.|2016/17]]. |uzorak_lr1 = _granadacf201415 |uzorak_t1 = _granadacf201415 |uzorak_dr1 = _granadacf201415 |uzorak_š1 = _granadacf201415 |uzorak_č1 = _granadacf201415 |lijeva ruka1 = E63346 |tijelo1 = FFFFFF |desna ruka1 = E63346 |šorc1 = 094CA1 |čarape1 = FFFFFF |uzorak_lr2 = _granadacf201415a |uzorak_t2 = _granadacf201415a |uzorak_dr2 = _granadacf201415a |uzorak_š2 = _granadacf201415a |uzorak_č2 = _granadacf201415a |lijeva ruka2 = 000000 |tijelo2 = 000000 |desna ruka2 = 000000 |šorc2 = 000000 |čarape2 = 000000 |uzorak_lr3 = |uzorak_t3 = _granadacf201415t |uzorak_dr3 = |uzorak_š3 = _granadacf201415t |uzorak_č3 = _granadacf201415t |lijeva ruka3 = A1C0D4 |tijelo3 = A1C0D4 |desna ruka3 = A1C0D4 |šorc3 = A1C0D4 |čarape3 = A1C0D4 }} '''Granada Club de Fútbol''', ili jednostavno '''Granada CF''', je [[Španija|španski]] profesionalni [[nogomet]]ni klub sa sjedištem u [[Granada|Granadi]], [[Andaluzija]]. Klub je osnovan 14. aprila 1931. godine, i trenutno se takmiči u La Ligi. Svoje domaće utakmice klub igra na stadionu [[Stadion Nuevo Los Cármenes|Nuevo Los Cármenes]]. Granada je bila treći nogometni klub iz Andaluzije, nakon [[Real Betis]]a i [[Sevilla FC|Seville]] koji se natjecao u La Ligi. To se desilo u sezoni 1941/42. Tim se trenutno nalazi na 24. poziciji vječne tabele La Lige u kojoj je učestvovao u 20 sezona a najbolji uspjeh je postigao osvajanjem 6. mjesto dva puta u svojoj historiji. Najbolji uspjeh u [[Kup kralja|kupu]] Granada je ostvarila 1959. godine igranjem u finalu. == Historija == Granada Club de Fútbol je osnovan 14. aprila 1931. godine, prvobitno kao ''Recreativo de Granada''. Prvi predsjednik kluba ke bio Julio López Fernández.<ref>[http://www.granadacf.es/es/el-club/historia ''Historia del club, granadacf.es''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629130011/http://www.granadacf.es/es/el-club/historia |date=29 Juni 2015 }}; pristupljeno: 30. 1. 2015.</ref> Prvu nogometnu utakmicu Granada je odigrala protiv Deportivo Jaéna i pobijedila rezultatom 2-1. Prvi gol u historiji kluba je postigao Antonio Bombillar. U sezoni 1931/32, klub je osvojio Tercera Regional - Región Sur prvenstvo. Nakon nekoliko promocija, u sezoni 1941/42 klub je debitirao u La Ligi. Sve do 1980-tih klub je naizmjenično igrao u La Ligi i Segunda Diviziji, a zlatno doba Granade se smatraju sezone u 1970-tim u kojim su odigrali osam sezona u La Ligi u kojim je Granada zabilježila i najbolje rezultate osvojivši dva šesta mjesta ligi ([[La Liga 1971/72.|1971/72]], [[La Liga 1973/74.|1973/74]]). Svoj najveći uspjeh u [[Kup Kralja|kupu]] Granada je ostvarila 1959. godine igranjem u finalu. Utakmica finala je odigrana na [[Stadion Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]] u kojom je [[FC Barcelona|Barcelona]] bila uspješnija rezultatom 4-1. Početkom 1980-ih, Granada je ispala u [[Segunda División B|treću]] ligu. Nakon 14 sezona provedenih u trećoj ligi Granada je u sezoni 2002/03 ispala u [[Tercera División|četvrtu]] ligu. Nakon četiri sezone provedene u Tercera diviziji Granada se uspjela vratiti u treći rang španskog nogometa. U to vrijeme je u klub stigao bivši predsjednik [[Real Madrid CF|Real Madrida]] [[Lorenzo Sanz]]. U julu 2009. godine, klub je bio u takvim finansijske teškoćama da je bio na rubu zatvaranja. Kriza je riješena potpisivanjem sporazuma sa [[italija]]nskim [[Udinese Calcio|Udineseom]] o partnerstvu. Već u toj sezoni Granada je osvojila prvo mjesto u ligi te se plasirala u Segunda diviziju. U sezoni 2010/11. Granada je osvojila peto mjesto na tabeli te obezbjedila učešće u baražu za La Ligu. U polufinalu baraža Granada je boljim izvođenjem jedanaesteraca bila bolja od [[Celta de Vigo|Celte]] a zatim i u finalu od [[Elche CF|Elchea]] te se nakon 35 sezona provedenih u nižim ligama plasirala u najviši rang španskog nogometa. U prve tri sezone igranja u La Ligi, Granada se uglavnom borila za opstanak u ligi. == Derbi istočne Andaluzije == [[Datoteka:Los Cármenes 1.jpg|mini|desno|260px|<center><small>Detalj sa utakmice Granada - Tarragona na stadionu Nuevo Los Cármenes 2010. godine</small></center>]] {{Glavni|Derbi istočne Andaluzije}} Derbi istočne Andaluzije također poznat i kao Andaluzijski orientalni derbi (Derbi Andaluz, Derbi Oriental) je naziv za nogometno rivalstvo između [[Málaga CF|Málage]] (prije [[CD Málaga|CD Málage]]) i Granade. == Stadion == {{Glavni|Stadion Nuevo Los Cármenes}} Nakon osnivanja kluba, tim je svoje domaće utakmice igrao na stadionu Campo de Las Tablas koji je otvoren 20. decembra 1931. Boravak na ovom terenu Granade je bilo kratko; 23. decembra 1934. godine Granada je preselila na svoj novi stadion [[Stadion Los Cármenes|Los Cármenes]]. Sve do 1995. godine Granada je nastupana na Los Cármenesu dok nije izgrađen novi Los Cármenes. Stadion je otvoren 16. maja 1995. godine kapaciteta 16.212 mjesta. Kapacitet stadiona je kasnije proširen na 22.524 mjesta. Dimenzije stadiona iznose 105x68 metara. == Granada u prvenstvu i Kupu kralja == {| |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#CECE1B;"|1931/32. |style="background:#CECE1B;" rowspan="2"|[[Divisiones Regionales de Fútbol|Regional]] |style="background:#CECE1B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#CECE1B;"|1932/33. |style="background:#CECE1B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|1933/34. |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1934/35.|1934/35]]. |style="background:#808080;" rowspan="4"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1935/36.|1935/36]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1939/40.|1939/40]]. |style="background:#808080;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1940/41.|1940/41]]. |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1941/42.|1941/42]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|10. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1942/43.|1942/43]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1943/44.|1943/44]]. |style="background:#FFFF00;"|8. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1944/45.|1944/45]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1945/46.|1945/46]]. |style="background:#808080;" rowspan="12"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|4. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1946/47.|1946/47]]. |style="background:#808080;"|5. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1947/48.|1947/48]]. |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1948/49.|1948/49]]. |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1949/50.|1949/50]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1950/51.|1950/51]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1951/52.|1951/52]]. |style="background:#808080;"|13. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1952/53.|1952/53]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1953/54.|1953/54]]. |style="background:#808080;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1954/55.|1954/55]]. |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1955/56.|1955/56]]. |style="background:#808080;"|8. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1956/57.|1956/57]]. |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1957/58.|1957/58]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1958/59.|1958/59]]. |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|Finale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1959/60.|1959/60]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1960/61.|1960/61]]. |style="background:#FFFF00;"|16. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1961/62.|1961/62]]. |style="background:#808080;" rowspan="3"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|3. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1962/63.|1962/63]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1963/64.|1963/64]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |} |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1964/65.|1964/65]]. |style="background:#808080;" rowspan="2"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|7. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1965/66.|1965/66]]. |style="background:#808080;"|2. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1966/67.|1966/67]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="1"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|14. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1967/68.|1967/68]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|1. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1968/69.|1968/69]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="6"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|8. !style="background:#efefef;"|Polufinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1969/70.|1969/70]]. |style="background:#FFFF00;"|12. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1970/71.|1970/71]]. |style="background:#FFFF00;"|10. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1971/72.|1971/72]]. |style="background:#FFFF00;"|6. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1972/73.|1972/73]]. |style="background:#FFFF00;"|13. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1973/74.|1973/74]]. |style="background:#FFFF00;"|6. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1974/75.|1974/75]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="2"|[[La Liga]]. |style="background:#FFFF00;"|15. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 1975/76.|1975/76]]. |style="background:#FFFF00;"|17. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1976/77.|1976/77]]. |style="background:#808080;" rowspan="5"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|10. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1977/78.|1977/78]]. |style="background:#808080;"|9. !style="background:#efefef;"|1/32 |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1978/79.|1978/79]]. |style="background:#808080;"|6. !style="background:#efefef;"|Drugi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1979/80.|1979/80]]. |style="background:#808080;"|13. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1980/81.|1980/81]]. |style="background:#808080;"|17. !style="background:#efefef;"|Osmina finala |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1981/82.|1981/82]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="2"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1982/83.|1982/83]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1983/84.|1983/84]]. |style="background:#808080;" rowspan="2"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|8. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1984/85.|1984/85]]. |style="background:#808080;"|18. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1985/86.|1985/86]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="2"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|7. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1986/87.|1986/87]]. |style="background:#BF8D5B;"|3. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 1987/88.|1987/88]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|19. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1988/89.|1988/89]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="6"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|16. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1989/90.|1989/90]]. |style="background:#BF8D5B;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1990/91.|1990/91]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1991/92.|1991/92]]. |style="background:#BF8D5B;"|9. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1992/93.|1992/93]]. |style="background:#BF8D5B;"|3. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1993/94.|1993/94]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|— |} |valign="top" | {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" |- style="background:#f0f6fa;" !'''Sezona''' !'''Liga''' !'''Pozicija''' !'''[[Copa del Rey]]''' |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1994/95.|1994/95]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="8"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|13. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1995/96.|1995/96]]. |style="background:#BF8D5B;"|2. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1996/97.|1996/97]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1997/98.|1997/98]]. |style="background:#BF8D5B;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1998/99.|1998/99]]. |style="background:#BF8D5B;"|6. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 1999/00.|1999/00]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2000/01.|2000/01]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|Četvrtfinale |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2001/02.|2001/02]]. |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2002/03.|2002/03]]. |style="background:#FF7F00;" rowspan="4"|[[Tercera División]] |style="background:#FF7F00;"|4. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2003/04.|2003/04]]. |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2004/05.|2004/05]]. |style="background:#FF7F00;"|5. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#FF7F00;"|[[Tercera División 2005/06.|2005/06]]. |style="background:#FF7F00;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2006/07.|2006/07]]. |style="background:#BF8D5B;" rowspan="4"|[[Segunda División B]] |style="background:#BF8D5B;"|13. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2007/08.|2007/08]]. |style="background:#BF8D5B;"|5. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2008/09.|2008/09]]. |style="background:#BF8D5B;"|10. !style="background:#efefef;"|Prvi krug |- |style="background:#BF8D5B;"|[[Segunda División B 2009/10.|2009/10]]. |style="background:#BF8D5B;"|1. !style="background:#efefef;"|— |- |style="background:#808080;"|[[Segunda División 2010/11.|2010/11]]. |style="background:#808080;" rowspan="1"|[[Segunda División]] |style="background:#808080;"|5. !style="background:#efefef;"|Treći krug |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2011/12.|2011/12]]. |style="background:#FFFF00;" rowspan="4"|[[La Liga]] |style="background:#FFFF00;"|17. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2012/13.|2012/13]]. |style="background:#FFFF00;"|15. !style="background:#efefef;"|1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2013/14.|2013/14]]. |style="background:#FFFF00;"|15. ! style="background:#efefef;" |1/16 |- |style="background:#FFFF00;"|[[La Liga 2014/15.|2014/15]]. |style="background:#FFFF00;"|...&#8239;. ! style="background:#efefef;" |Osmina finala |} |} ---- Ukupan broj provedenih po sezonama: *''[[La Liga]]'': '''23''' *''[[Segunda División]]'': '''31''' *''[[Segunda División B]]'': '''22''' *''[[Tercera División]]'': '''5''' *''[[Divisiones Regionales de Fútbol|Regional]]'': '''2''' == Treneri kroz historiju kluba == {{Div col|3}} * '''1933-34''' Antonio Rey * '''1934-35''' Antonio Rey / [[Lippo Hertzka]] * '''1935-36''' [[Lippo Hertzka]] / Juan Gómez Muros / José Planas * '''1939-40''' Antonio Bombillar / Manolo Valderrama / [[Gaspar Rubio]] * '''1940-41''' Victoriano Santos / [[Antonio Bonet Silvestre]] * '''1941-42''' [[Paco Bru|Francisco Bru]] * '''1942-43''' [[Paco Bru|Francisco Bru]] * '''1943-44''' Esteban Platko * '''1944-45''' Esteban Platko / Emilio Vidal * '''1945-46''' Emilio Vidal / [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] / Antonio Conde * '''1946-47''' Antonio Conde / José Millán * '''1947-48''' Manolo Valderrama / [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1948-49''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1949-50''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] * '''1950-51''' [[Gaspar Rubio]] / Paco Mas * '''1951-52''' [[Ignacio María Alcorta Hermoso|Ignacio Alcorta "Cholín"]] / José Espadas * '''1952-53''' Manolo Ibáñez * '''1953-54''' Manolo Ibáñez / Adolfo Bracero * '''1954-55''' Rogelio Díaz "Lelé" * '''1955-56''' Manolo Ibáñez / [[Álvaro Pérez Vázquez]] * '''1956-57''' Álvaro Pérez Vázquez / Antonio Carmona / Luis Casas "Pasarín" * '''1957-58''' [[Alejandro Scopelli]] * '''1958-59''' [[Alejandro Scopelli]] / José Manuel González / [[Jenő Kálmár|Janos Kalmar]] * '''1959-60''' [[Janos Kalmar]] * '''1960-61''' [[Fernando Argila]] / Francisco Trinchant * '''1961-62''' Heriberto Herrera / Constantino Errazquín * '''1962-63''' [[Álvaro Pérez Vázquez]] * '''1963-64''' [[José Millán González|José Millán]] / José Sánchez "Trompi" / Ignacio Eizaguirre / [[Francisco Antúnez]] * '''1964-65''' [[Francisco Antúnez]] * '''1965-66''' [[Jenő Kálmár|Janos Kalmar]] * '''1966-67''' Ignacio Eizaguirre / Manolo Ibáñez * '''1967-68''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1968-69''' [[Marcel Domingo]] * '''1969-70''' [[Néstor Rául Rossi|Néstor Rossi]] * '''1970-71''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1971-72''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1972-73''' [[Pasieguito|Bernardino Pérez "Pasieguito"]] * '''1973-74''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1974-75''' [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] / Constantino Errazquín / Manolo Ibáñez * '''1975-76''' [[Miguel Muñoz]] * '''1976-77''' [[Héctor Núñez]] / Constantino Errazquín / [[Vavá|Edvaldo Izidio "Vavá"]] * '''1977-78''' [[Vavá|Edvaldo Izidio "Vavá"]] / Constantino Errazquín * '''1978-79''' [[Abdallah Ben Barek]] * '''1979-80''' [[Abdallah Ben Barek]] * '''1980-81''' [[Paco Gento|Francisco Gento]] / Manolo Ibáñez / [[José Iglesias Fernández|José Iglesias "Joseíto"]] * '''1981-82''' Eduardo Gómez "Lalo" / José Mingorance"/ Antonio Ruiz * '''1982-83''' [[Manuel Ruiz Sosa]] * '''1983-84''' [[Felipe Mesones]] * '''1984-85''' [[Nando Yosu]] / José María Pellejero / José Antonio Naya / José María Pellejero * '''1985-86''' [[Joaquín Peiró]] * '''1986-87''' [[Joaquín Peiró]] * '''1987-88''' [[Joaquín Peiró]] / [[Manuel Ruiz Sosa]] * '''1988-89''' Eduardo Gómez "Lalo" / José Luis Garre / [[Pachín|Enrique Pérez "Pachín"]] / José Luis Garre-[[Rafael Alcaide Crespín|Rafael Alcaide "Crispi"]] / Eduardo Gómez "Lalo" * '''1989-90''' [[José Enrique Díaz]] / José Luis Garre * '''1990-91''' José Luis Garre * '''1991-92''' Juan Corbacho / José Parejo * '''1992-93''' [[Nando Yosu]] * '''1993-94''' [[Nando Yosu]] * '''1994-95''' [[José Antonio Barrios]] / José María Pellejero / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''1995-96''' [[Rafael Alcaide Crespín|Rafael Alcaide "Crispi"]] / [[Lucas Alcaraz]] * '''1996-97''' [[Lucas Alcaraz]] * '''1997-98''' [[Lucas Alcaraz]] / [[Ramón Alberto Aguirre Suárez|Aguirre Suárez]] / [[Juan José Enríquez]] * '''1998-99''' [[Francisco Chaparro Jara|Francisco Chaparro]] * '''1999-00''' [[Francisco Chaparro Jara|Francisco Chaparro]] / [[Felipe Mesones]] * '''2000-01''' [[Ismael Díaz]] / Manuel Torres Molina / Eduardo Gómez "Lalo" / [[José Ángel Moreno]] * '''2001-02''' Manuel Ángel Muñiz / [[Ramón Blanco Rodríguez|Ramón Blanco]] * '''2002-03''' José Parejo / José María Rodríguez * '''2003-04''' José María Rodríguez * '''2004-05''' Gerardo Castillo-Antonio Ruiz "Maquiles" /José Nicolás Álvarez Vico" * '''2005-06''' Juan José "Kiki" Barón / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''2006-07''' [[Josip Višnjić]] / [[José Víctor Rodríguez de Miguel|José Víctor Rodríguez]] * '''2007-08''' [[Óscar Cano Moreno|Óscar Cano]] * '''2008-09''' [[Óscar Cano Moreno|Óscar Cano]] / Juan Carlos Morán / [[Pedro Braojos]] * '''2009-10''' [[Miguel Ángel Álvarez Tomé]] / [[Fabriciano González "Fabri"]] * '''2010-11''' [[Fabriciano González "Fabri"]] * '''2011-12''' [[Fabriciano González "Fabri"]]/ [[Abel Resino]] * '''2012-13''' [[Juan Antonio Anquela]] / [[Lucas Alcaraz]] * '''2013-14''' [[Lucas Alcaraz]] * '''2014-15''' [[Joaquín Caparrós]] / [[Joseba Aguado]] / [[Abel Resino]] * '''2015-16''' [[José Ramón Sandoval]] / [[José Manuel González López|José González]] / [[Paco Jémez]] * '''2016-17''' [[Lucas Alcaraz]] / [[Tony Adams]] {{Div col end}} == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Granada CF}} * [http://www.granadacf.es/en/ ''Zvanična stranica kluba''] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2602893/profile/index.html ''Granada na zvaničnoj stranici UEFA-e''] * [http://www.bdfutbol.com/en/e/e59.html ''Granada na bdfutbol.com''] {{La Liga}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Španiji|Granada]] [[Kategorija:Klubovi La Lige]] [[Kategorija:Granada CF|*]] j9nes27arnskduthz5cp6fj3ngrxd4i 0 378165 3932102 3930984 2026-09-29T08:55:19Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932102 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Spain-CIA WFB Map.png|mini|desno|400px|<center>Lokacije najvećih gradova u Španiji</center>]] [[Datoteka:Plaza de Cibeles (Madrid) 05.jpg|mini|desno|[[Madrid]], glavni grad Španije]] [[Datoteka:Barcelona from Sagrada Familia (2).JPG|mini|desno|[[Barcelona]]]] [[Datoteka:Desde el micalet mirando hacia el norte.jpg|mini|desno|[[Valencia]]]] [[Datoteka:Plaza Virgen de los Reyes, Seville, Spain - Sep 2009.jpg|mini|desno|[[Sevilla]]]] [[Datoteka:Basilica del Pilar-sunset.jpg|mini|desno|[[Zaragoza]]]] [[Datoteka:Puerto de Málaga 01.jpg|mini|desno|[[Málaga]]]] [[Datoteka:Kathedrale.Murcia.Spanien.JPG|mini|desno|[[Murcia]]]] [[Datoteka:Katadrala La Seu secretpilgrim.jpg|mini|desno|[[Palma, Majorca|Palma]]]] [[Datoteka:Las Palmas de Gran Canaria-Panoramic view over the city.jpg|mini|desno|[[Las Palmas]]|217x217piksel]] [[Datoteka:Bilbao Spain.jpg|mini|desno|[[Bilbao]]|210x210piksel]] [[Datoteka:Carbonell.jpg|mini|desno|[[Alicante]]|0x0piksel]] [[Datoteka:Mezquita de Córdoba desde el aire (Córdoba, España).jpg|mini|desno|[[Córdoba (Španija)|Cordoba]]|223x223piksel]] [[Datoteka:Ciudad de Valladolid, desde el aire.jpg|mini|desno|[[Valladolid]]|215x215piksel]] [[Datoteka:Vigo, Edificio Bonín.JPG|mini|desno|[[Vigo]]|212x212piksel]] [[Datoteka:Gijon Universidad Laboral 02.jpg|mini|desno|[[Gijón]]|212x212piksel]] [[Datoteka:Spain.Hospitalet.Centre.Pz.Ajuntament..jpeg|mini|desno|[[L'Hospitalet de Llobregat]]|218x218piksel]] [[Datoteka:Spain LaCorunaTownHall.jpg|mini|desno|[[A Coruña]]|221x221piksel]] [[Datoteka:Vitoria blanca1.jpg|mini|desno|[[Vitoria-Gasteiz]]|223x223piksel]] [[Datoteka:Vue Panoramique de Grenade.JPG|mini|desno|[[Granada]]|221x221piksel]] [[Datoteka:Arcoiris en el Palmeral de Elche.jpg|mini|desno|[[Elche]]|223x223piksel]] [[Datoteka:Catedraldeoviedo8.JPG|mini|desno|[[Oviedo]]|221x221piksel]] [[Datoteka:Badalona090310.JPG|mini|desno|[[Badalona]]|225x225piksel]] [[Datoteka:Ciudad de Cartagena.png|mini|desno|Cartagena|221x221piksel]] [[Datoteka:Castell cartoixa de Vallparadís (Terrassa) - 2.jpg|mini|desno|[[Terrassa]]|222x222piksel]] U [[Španija|Španiji]] postoji 8.119 općina (grad), podijeljenih u pedeset provincija, uključujući i dva autonomna grada: [[Ceuta|Ceutu]] i [[Melilla|Melillu]]. Provincija Burgos se sastoji od najviše gradova u Španiji, njih 371, dok provincija Las Palmas broji najmanje, tek 34.<ref>[http://www.ine.es/jaxi/menu.do?type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2009%2F&file=pcaxis&N=&L=0 ''INE''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101118110601/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?L=0&type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2009%2F&file=pcaxis&N= |date=18. 11. 2010 }} {{Cite web |url=http://www.ine.es/jaxi/menu.do?L=0&type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2009%2F&file=pcaxis&N= |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20101118110601/http://www.ine.es/jaxi/menu.do?L=0&type=pcaxis&path=%2Ft20%2Fe260%2Fa2009%2F&file=pcaxis&N= |archive-date=18. 11. 2010 |access-date=16. 10. 2019 |url-status=dead}}; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref> == Broj gradova po autonomnim zajednicama == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !Autonomna zajednica/provincija!!Br. gradova<ref>[http://es.classora.com/reports/y86796/ranking-de-las-comunidades-autonomas-con-mas-municipios-de-espana Spanish autonomous communities ''Ranking de las Comunidades Autónomas con más municipios de España, classora.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150225175445/http://es.classora.com/reports/y86796/ranking-de-las-comunidades-autonomas-con-mas-municipios-de-espana |date=25. 2. 2015 }}; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref><ref>[http://es.classora.com/reports/r76365/ranking-de-las-provincias-espanolas-con-mas-municipios ''Ranking de las provincias españolas con más municipios, classora.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224093651/http://es.classora.com/reports/r76365/ranking-de-las-provincias-espanolas-con-mas-municipios |date=24. 12. 2018 }}; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref> |- |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! |- |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Andaluzija}}''' ||774 |- |align=left |[[Provincija Almería|Almería]] ||102 |- |align=left |[[Provincija Cádiz|Cádiz]] ||44 |- |align=left |[[Provincija Córdoba (Španija)|Córdoba]] ||75 |- |align=left |[[Provincija Granada|Granada]] ||170 |- |align=left |[[Provincija Huelva|Huelva]] ||79 |- |align=left |[[Provincija Jaén (Španija)|Jaén]] ||97 |- |align=left |[[Provincija Málaga|Málaga]] ||102 |- |align=left |[[Provincija Sevilla|Sevilla]] ||105 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Aragón}}''' ||732 |- |align=left |[[Provincija Huesca|Huesca]] ||202 |- |align=left |[[Provincija Teruel|Teruel]] ||236 |- |align=left |[[Provincija Zaragoza|Zaragoza]] ||294 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Asturija}}'''* ||78 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Balearska ostrva}}'''* ||67 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Baskija}}''' ||251 |- |align=left |[[Provincija Álava|Álava]] ||51 |- |align=left |[[Provincija Biscay|Biscay]] ||112 |- |align=left |[[Provincija Gipuzkoa|Gipuzkoa]] ||88 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Kanarska ostrva}}''' ||88 |- |align=left |[[Provincija Las Palmas|Las Palmas]] ||34 |- |align=left |[[Provincija Santa Cruz de Tenerife|Santa Cruz de Tenerife]] ||54 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Kantabrija}}'''* ||102 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Kastilja i León}}''' ||2.248 |- |align=left |[[Provincija Ávila|Ávila]] ||248 |- |align=left |[[Provincija Burgos|Burgos]] ||371 |- |align=left |[[Provincija León|León]] ||211 |- |align=left |[[Provincija Palencia|Palencia]] ||191 |- |align=left |[[Provincija Salamanca|Salamanca]] ||362 |- |align=left |[[Provincija Segovia|Segovia]] ||209 |- |align=left |[[Provincija Soria|Soria]] ||183 |- |align=left |[[Provincija Valladolid|Valladolid]] ||225 |- |align=left |[[Provincija Zamora|Zamora]] ||248 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Kastilja-La Mancha}}''' ||919 |- |align=left |[[Provincija Albacete|Albacete]] ||87 |- |align=left |[[Provincija Ciudad Real|Ciudad Real]] ||102 |- |align=left |[[Provincija Cuenca (Španija)|Cuenca]] ||238 |- |align=left |[[Provincija Guadalajara|Guadalajara]] ||288 |- |align=left |[[Provincija Toledo|Toledo]] ||204 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Katalonija}}''' ||946 |- |align=left |[[Provincija Barcelona|Barcelona]] ||311 |- |align=left |[[Provincija Girona|Girona]] ||221 |- |align=left |[[Provincija Lleida|Lleida]] ||231 |- |align=left |[[Provincija Tarragona|Tarragona]] ||183 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Ekstremadura}}''' ||383 |- |align=left |[[Provincija Badajoz|Badajoz]] ||164 |- |align=left |[[Provincija Cáceres|Cáceres]] ||219 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Galicija (Španija)}}''' ||314 |- |align=left |[[Provincija A Coruña|A Coruña]] ||93 |- |align=left |[[Provincija Lugo|Lugo]] ||67 |- |align=left |[[Provincija Ourense|Ourense]] ||92 |- |align=left |[[Provincija Pontevedra|Pontevedra]]||62 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Zajednica Madrida|}}'''* ||179 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Regija Murcia}}'''* ||45 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Navara}}'''* ||272 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|La Rioja}}'''* ||174 |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Valensijska Zajednica}}''' ||542 |- |align=left |[[Provincija Alicante|Alicante]] ||141 |- |align=left |[[Provincija Castellón|Castellón]] ||135 |- |align=left |[[Provincija Valencia|Valencia]] ||266 |- !Autonomni gradovi!!Br. gradova |- |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Ceuta}}'''|| 1 |- |-style="background-color: #f2f2f2" |align=left |'''{{Coat of arms|Melilla}}'''|| 1 |} Napomena:<br /> <span style="font-size:100%;">*Jedinstvena provincija/autonomna zajednica.</span> == Rang lista općina u Španiji == === Najveće općine po broju stanovnika === Španija ima 46.745.807 stanovnika, raspoređenih u 8.117 općina. Postoje samo dvije općine koje prelaze milion stanovnika: Madrid i Barcelona, 22 grada ima više od 200.000 stanovnika, 33 općine između 100.000 i 200.000 stanovnika, a 83 općine između 50.000 i 100.000 stanovnika. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !# !Općina !Autonomna zajednica !Br. stanovnika (2014) |- |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! |- |1. |align=left|[[Madrid]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |3.165.235 |- |2. |align=left|[[Barcelona]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |1.602.386 |- |3. |align=left|[[Valencia (grad)|Valencia]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Valensijska Zajednica|Valencia]] |786.424 |- |4. |align=left|[[Sevilla]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |696.676 |- |5. |align=left|[[Zaragoza]] |align=left|[[Datoteka:Shield of Aragon.svg|15px]] [[Aragón]] |666.058 |- |6. |align=left|[[Málaga]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |566.913 |- |7. |align=left|[[Murcia]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |439.712 |- |8. |align=left|[[Palma de Mallorca|Palma]] |align=left|[[Datoteka:Balearic Islands Arms.svg|15px]] [[Balearska ostrva]] |399.093 |- |9. |align=left|[[Las Palmas de Gran Canaria]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Canary Islands.svg|15px]] [[Kanarska ostrva]] |382.283 |- |10. |align=left|[[Bilbao]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Basque Country.svg|15px]] [[Baskija]] |346.574 |- |11. |align=left|[[Alicante]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Valensijska Zajednica|Valencia]] |332.067 |- |12. |align=left|[[Córdoba (Španija)|Córdoba]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |328.041 |- |13. |align=left|[[Valladolid]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile and Leon.svg|15px]] [[Kastilja i León]] |306.830 |- |14. |align=left|[[Vigo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Galicia (Spain).svg|15px]] [[Galicija (Španija)|Galicija]] |294.997 |- |15. |align=left|[[Gijón]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Asturias.svg|15px]] [[Asturija]] |275.735 |- |16. |align=left|[[L'Hospitalet de Llobregat]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |253.518 |- |17. |align=left|[[A Coruña]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Galicia (Spain).svg|15px]] [[Galicija (Španija)|Galicija]] |244.810 |- |18. |align=left|[[Vitoria-Gasteiz]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Basque Country.svg|15px]] [[Baskija]] |242.082 |- |19. |align=left|[[Granada]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |237.540 |- |20. |align=left|[[Elche]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Valensijska Zajednica|Valencia]] |230.224 |- |21. |align=left|[[Oviedo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Asturias.svg|15px]] [[Asturija]] |223.765 |- |22. |align=left|[[Badalona]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |217.210 |- |23. |align=left|[[Cartagena (Španija)|Cartagena]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |216.451 |- |24. |align=left|[[Terrassa]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |215.517 |- |25. |align=left|[[Jerez de la Frontera]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |212.226 |- |26. |align=left|[[Sabadell]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |207.444 |- |27. |align=left|[[Santa Cruz de Tenerife]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Canary Islands.svg|15px]] [[Kanarska ostrva]] |206.593 |- |28. |align=left|[[Móstoles]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |205.712 |- |29. |align=left|[[Alcalá de Henares]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |200.768 |- |30. |align=left|[[Pamplona]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Navarre-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Navara]] |196.166 |- |31. |align=left|[[Fuenlabrada]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |195.864 |- |32. |align=left|[[Almería]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |193.351 |- |33. |align=left|[[Leganés]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |186.696 |- |34. |align=left|[[Donostia-San Sebastián]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Basque Country.svg|15px]] [[Baskija]] |186.126 |- |35. |align=left|[[Burgos]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile and Leon.svg|15px]] [[Kastilja i León]] |177.776 |- |36. |align=left|[[Santander. Cantabria|Santander]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Cantabria.svg|15px]] [[Kantabrija]] |175.736 |- |37. |align=left|[[Castellón de la Plana]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Valensijska Zajednica|Valencia]] |173.841 |- |38. |align=left|[[Getafe]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |173.057 |- |39. |align=left|[[Albacete]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |172.487 |- |40. |align=left|[[Alcorcón]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |170.336 |- |41. |align=left|[[Logroño]] |align=left|[[Datoteka:Arms of La Rioja (Spain).svg|15px]] [[La Rioja]] |151.962 |- |42. |align=left|[[San Cristóbal de La Laguna]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Canary Islands.svg|15px]] [[Kanarska ostrva]] |151.718 |- |43. |align=left|[[Badajoz]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |150.517 |- |44. |align=left|[[Salamanca]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile and Leon.svg|15px]] [[Kastilja i León]] |148.042 |- |45. |align=left|[[Huelva]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |147.212 |- |46. |align=left|[[Lleida]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |139.176 |- |47. |align=left|[[Marbella]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |138.679 |- |48. |align=left|[[Tarragona]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Katalonija]] |132.199 |- |49. |align=left|[[León (Španija)|León]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile and Leon.svg|15px]] [[Kastilja i León]] |129.551 |- |50. |align=left|[[Cádiz]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |121.739 |} === Općine u Španiji po površini === {|class="wikitable" border="1" class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- !# !Općina !Autonomna zajednica !Površina ([[Kvadratni kilometar|Km²]]) |- |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! |- |1. |align=left|[[Cáceres (Španija)|Cáceres]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |1.751.20 |- |2. |align=left|[[Lorca (Španija)|Lorca]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |1.675.20 |- |3. |align=left|[[Badajoz]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |1.474.20 |- |4. |align=left|[[Córdoba. Andalusia|Córdoba]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |1.253.80 |- |5. |align=left|[[Almodóvar del Campo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |1.205.50 |- |6. |align=left|[[Jerez de la Frontera]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |1.189.50 |- |7. |align=left|[[Albacete]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |1.139.20 |- |8. |align=left|[[Zaragoza]] |align=left|[[Datoteka:Shield of Aragon.svg|15px]] [[Aragón]] |1.063.50 |- |9. |align=left|[[Écija]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |975.70 |- |10. |align=left|[[Jumilla]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |969.70 |- |11. |align=left|[[Andújar]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |963.60 |- |12. |align=left|[[Cuenca (Španija)|Cuenca]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |959.10 |- |13. |align=left|[[Moratalla]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |954 |- |13. |align=left|[[Carmona (Španija)|Carmona]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |923 |- |15. |align=left|[[Hornachuelos]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |909.80 |- |16. |align=left|[[Murcia]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |885.60 |- |17. |align=left|[[Mérida (Španija)|Mérida]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |868.50 |- |18. |align=left|[[Villarrobledo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |862.90 |- |19. |align=left|[[Almonte (Španija)|Almonte]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |862 |- |20. |align=left|[[Caravaca de la Cruz]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |858.20 |- |21. |align=left|[[Cangas del Narcea]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Asturias.svg|15px]] [[Asturija]] |825.40 |- |22. |align=left|[[Antequera]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |815.90 |- |23. |align=left|[[Requena. Valencia|Requena]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|15px]] [[Valensijska Zajednica|Valencia]] |814.10 |- |24. |align=left|[[Hellín]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |781 |- |25. |align=left|[[Jerez de los Caballeros]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |739 |- |26. |align=left|[[Alburquerque]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |725.70 |- |27. |align=left|[[Trujillo (Španija)|Trujillo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |687.30 |- |28. |align=left|[[Utrera]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |683.70 |- |29. |align=left|[[Santiago-Pontones]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |682.50 |- |30. |align=left|[[Los Yébenes]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |680 |- |31. |align=left|[[Chinchilla de Monte-Aragón]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |678.60 |- |32. |align=left|[[Alcázar de San Juan]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |668 |- |33. |align=left|[[Retuerta del Bullaque]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |653 |- |34. |align=left|[[Mula (Španija)|Mula]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |633.50 |- |35. |align=left|[[Ejea de los Caballeros]] |align=left|[[Datoteka:Shield of Aragon.svg|15px]] [[Aragón]] |610.80 |- |36. |align=left|[[Madrid]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Community of Madrid.svg|15px]] [[Zajednica Madrida]] |604.80 |- |37. |align=left|[[Níjar]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |600.10 |- |38. |align=left|[[Alía]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |599.40 |- |39. |align=left|[[Valencia de Alcántara]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |596 |- |40. |align=left|[[Osuna]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |592.70 |- |41. |align=left|[[Fuente Obejuna]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |591.80 |- |42. |align=left|[[Montoro]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |586.40 |- |43. |align=left|[[Sabiñánigo]] |align=left|[[Datoteka:Shield of Aragon.svg|15px]] [[Aragón]] |586.30 |- |44. |align=left|[[Alhambra (Ciudad Real)|Alhambra]]<!--Not to be confused with the Alhambra palace. in Granada (Andalusia)--> |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]]<!--Do not change to Andalusia--> |582.20 |- |45. |align=left|[[Piedrabuena]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Castile-La Mancha.svg|15px]] [[Kastilja-La Mancha]] |564.20 |- |46. |align=left|[[Don Benito]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |561.90 |- |47. |align=left|[[Cartagena (Španija)|Cartagena]] |align=left|[[Datoteka:Arms of the Spanish Region of Murcia.svg|15px]] [[Regija Murcia]] |559.10 |- |48. |align=left|[[Alcántara]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Extremadura.svg|15px]] [[Ekstremadura]] |553 |- |49. |align=left|[[Baza. Granada|Baza]] |align=left|[[Datoteka:Escudo heráldico de Andalucía.svg|15px]] [[Andaluzija]] |545.20 |- |50. |align=left|[[Tineo]] |align=left|[[Datoteka:Arms of Asturias.svg|15px]] [[Asturija]] |539.80 |} == Reference == {{refspisak|2}} {{Spisak gradova u Evropi}} [[Kategorija:Geografija Španije]] [[Kategorija:Gradovi u Španiji]] [[Kategorija:Spiskovi gradova po državama|Španija]] rmzl1kwmesvhxixa94cuebv0mhr1u0p 0 379393 3932039 3858094 2026-09-28T15:48:48Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932039 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Nehorići | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.729707 | dužina_stepeni = 18.666372 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 114 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217182<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Nehorići u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Nehorići''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Nehorići | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217182 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 114 | g2013_srbi = 114 | g1991_ukupno = 145 | g1991_srbi = 143 | g1991_jugosloveni = 2 | g1981_ukupno = 201 | g1981_srbi = 197 | g1981_jugosloveni = 4 | g1971_ukupno = 277 | g1971_srbi = 273 | g1971_jugosloveni = 4 | g1961_ukupno = 224 | g1961_srbi = 216 | g1961_hrvati = 7 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} qc8i7kd671varikb66fpali6o01vkb6 0 379394 3932061 3858095 2026-09-28T21:39:08Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932061 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Pavlovac | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.772889 | dužina_stepeni = 18.490977 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 6 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217212<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Pavlovac u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Pavlovac''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pavlovac | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217212 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 6 | g2013_srbi = 6 | g1991_ukupno = 10 | g1991_srbi = 10 | g1981_ukupno = 9 | g1981_srbi = 9 | g1971_ukupno = 26 | g1971_srbi = 26 | g1961_ukupno = 57 | g1961_srbi = 57 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} i5s0vm9co8egy82rp8akq2wtqvrgba8 0 379395 3932066 3858096 2026-09-28T22:03:13Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932066 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Petovići | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.777067 | dužina_stepeni = 18.820529 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 0 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216879<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Petovići u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Petovići''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Petovići | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216879 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 0 | g1991_ukupno = 51 | g1991_srbi = 51 | g1981_ukupno = 78 | g1981_muslimani = 74 | g1981_srbi = 4 | g1971_ukupno = 89 | g1971_muslimani = 89 | g1961_ukupno = 96 | g1961_muslimani = 96 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} 6xgox7edeiwp9zxbhc75saj4rzk64zl 0 379396 3932072 3858097 2026-09-28T22:43:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932072 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Podgrab | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.766869 | dužina_stepeni = 18.702906 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 566 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216852<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Podgrab u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Podgrab''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Podgrab | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216852 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 566 | g2013_bosnjaci = 26 | g2013_srbi = 525 | g2013_hrvati = 2 | g2013_jugosloveni = 1 | g2013_crnogorci = 1 | g2013_makedonci = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 4 | g2013_nepoznato = 5 | g1991_ukupno = 722 | g1991_muslimani = 330 | g1991_srbi = 362 | g1991_hrvati = 7 | g1991_jugosloveni = 14 | g1981_ukupno = 678 | g1981_muslimani = 238 | g1981_srbi = 390 | g1981_hrvati = 9 | g1981_jugosloveni = 34 | g1981_crnogorci = 4 | g1971_ukupno = 687 | g1971_muslimani = 239 | g1971_srbi = 438 | g1971_hrvati = 10 | g1961_ukupno = 593 | g1961_muslimani = 87 | g1961_srbi = 401 | g1961_jugosloveni = 97 | g1961_crnogorci = 3 | g1961_albanci = 4 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} nqi7lzx0whigp0709bpbzohoj6rovv9 0 379397 3932073 3858098 2026-09-28T22:46:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932073 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Podloznik | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.834025 | dužina_stepeni = 18.748941 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 11 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216844<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Podloznik u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Podloznik''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Podloznik | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216844 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 11 | g2013_bosnjaci = 5 | g2013_srbi = 6 | g1991_ukupno = 40 | g1991_muslimani = 31 | g1991_srbi = 9 | g1981_ukupno = 65 | g1981_muslimani = 59 | g1981_srbi = 6 | g1971_ukupno = 73 | g1971_muslimani = 59 | g1971_srbi = 14 | g1961_ukupno = 143 | g1961_muslimani = 76 | g1961_srbi = 60 | g1961_jugosloveni = 7 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} krfiwzy5fhfxfh8ncp2yul2ksk25u84 0 379398 3932074 3858099 2026-09-28T22:46:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932074 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Podmedenik | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.853528 | dužina_stepeni = 18.709264 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 3 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216836<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Podmedenik u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Podmedenik''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Podmedenik | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216836 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 3 | g2013_srbi = 3 | g1991_ukupno = 17 | g1991_srbi = 17 | g1981_ukupno = 30 | g1981_srbi = 30 | g1971_ukupno = 58 | g1971_srbi = 58 | g1961_ukupno = 131 | g1961_srbi = 131 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} c0hqzdqr71luisjm37b9zmcxy27bc4t 0 379399 3932075 3858100 2026-09-28T22:47:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932075 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Podvitez | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.817007 | dužina_stepeni = 18.626568 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 42 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216828<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Podvitez u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Podvitez''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Podvitez | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216828 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 42 | g2013_bosnjaci = 18 | g2013_srbi = 24 | g1991_ukupno = 146 | g1991_muslimani = 120 | g1991_srbi = 23 | g1991_jugosloveni = 3 | g1981_ukupno = 173 | g1981_muslimani = 119 | g1981_srbi = 54 | g1971_ukupno = 194 | g1971_muslimani = 139 | g1971_srbi = 55 | g1961_ukupno = 204 | g1961_muslimani = 6 | g1961_srbi = 78 | g1961_jugosloveni = 120 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} oha363qhuk0uha581mp5dm7ibv8p80m 0 379400 3932076 3858101 2026-09-28T23:11:16Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932076 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Ponor | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.810528 | dužina_stepeni = 18.789996 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 20 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216810<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Ponor u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Ponor''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Ponor | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216810 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 20 | g2013_srbi = 19 | g2013_nepoznato = 1 | g1991_ukupno = 76 | g1991_srbi = 66 | g1981_ukupno = 100 | g1981_srbi = 98 | g1981_jugosloveni = 1 | g1981_crnogorci = 1 | g1971_ukupno = 170 | g1971_srbi = 169 | g1971_crnogorci = 1 | g1961_ukupno = 233 | g1961_srbi = 233 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} k2do2rwrgijdeyu71qnprjbae7jmp4c 0 379401 3932079 3858102 2026-09-29T01:19:11Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932079 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Prutine | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.869012 | dužina_stepeni = 18.617433 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 159 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217085<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Prutine u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Prutine''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Prutine | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217085 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 159 | g2013_srbi = 158 | g2013_nisu_izjasnili = 1 | g1991_ukupno = 101 | g1991_srbi = 100 | g1981_ukupno = 104 | g1981_muslimani = 1 | g1981_srbi = 103 | g1971_ukupno = 130 | g1971_muslimani = 2 | g1971_srbi = 127 | g1971_hrvati = 1 | g1961_ukupno = 175 | g1961_srbi = 172 | g1961_jugosloveni = 3 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} pa0ncrckx5z2a4hmphzpb2bzp8dodou 0 379403 3932080 3858103 2026-09-29T01:44:33Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932080 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Pustopolje | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.882166 | dužina_stepeni = 18.608305 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 787 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217107<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Pustopolje u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Pustopolje''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Pustopolje | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217107 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 787 | g2013_srbi = 781 | g2013_hrvati = 3 | g2013_crnogorci = 1 | g2013_nepoznato = 2 | g1991_ukupno = 266 | g1991_muslimani = 10 | g1991_srbi = 245 | g1991_jugosloveni = 6 | g1981_ukupno = 228 | g1981_muslimani = 1 | g1981_srbi = 209 | g1981_hrvati = 1 | g1981_jugosloveni = 12 | g1981_crnogorci = 5 | g1971_ukupno = 116 | g1971_muslimani = 2 | g1971_srbi = 110 | g1971_crnogorci = 4 | g1961_ukupno = 103 | g1961_srbi = 101 | g1961_hrvati = 2 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Pustopolje}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} 8tp6wk29a6kv20mzpeyk2f87x921351 0 379404 3932084 3858104 2026-09-29T02:11:53Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932084 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Radonjići | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.806945 | dužina_stepeni = 18.540403 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 64 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216909<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Radonjići u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Radonjići''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Radonjići | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216909 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 64 | g2013_srbi = 64 | g1991_ukupno = 38 | g1991_srbi = 37 | g1991_hrvati = 1 | g1981_ukupno = 31 | g1981_srbi = 25 | g1981_hrvati = 1 | g1981_jugosloveni = 4 | g1971_ukupno = 54 | g1971_srbi = 53 | g1971_hrvati = 1 | g1961_ukupno = 71 | g1961_srbi = 70 | g1961_hrvati = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} ehi9hkd9yq5haefum8qm6dtst6ri2jd 0 379405 3932085 3858105 2026-09-29T02:21:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932085 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rakite | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.777727 | dužina_stepeni = 18.662949 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 7 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217174<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rakite u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rakite''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rakite | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217174 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 7 | g2013_srbi = 7 | g1991_ukupno = 13 | g1991_srbi = 13 | g1981_ukupno = 20 | g1981_srbi = 20 | g1971_ukupno = 29 | g1971_srbi = 29 | g1961_ukupno = 167 | g1961_srbi = 166 | g1961_hrvati = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} tpns0geuwcx12694qeyea9g1chza689 0 379406 3932086 3858106 2026-09-29T02:21:25Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932086 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rakovac | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.833903 | dužina_stepeni = 18.585469 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 871 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217166<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rakovac u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rakovac''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rakovac | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217166 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 871 | g2013_srbi = 867 | g2013_hrvati = 2 | g2013_nisu_izjasnili = 2 | g1991_ukupno = 363 | g1991_muslimani = 26 | g1991_srbi = 332 | g1991_jugosloveni = 3 | g1981_ukupno = 458 | g1981_muslimani = 24 | g1981_srbi = 424 | g1981_jugosloveni = 7 | g1981_crnogorci = 2 | g1971_ukupno = 359 | g1971_muslimani = 20 | g1971_srbi = 333 | g1971_hrvati = 2 | g1971_jugosloveni = 1 | g1961_ukupno = 279 | g1961_srbi = 279 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} swq57ijc6wfo84fm8ccd2js55xpzdmp 0 379408 3932089 3858108 2026-09-29T04:01:39Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932089 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rogoušići | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.877137 | dužina_stepeni = 18.549361 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 469 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217158<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rogoušići u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rogoušići''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rogoušići | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217158 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 469 | g2013_srbi = 465 | g2013_hrvati = 3 | g1991_ukupno = 199 | g1991_srbi = 197 | g1991_hrvati = 1 | g1991_jugosloveni = 1 | g1981_ukupno = 218 | g1981_srbi = 218 | g1971_ukupno = 242 | g1971_srbi = 242 | g1961_ukupno = 279 | g1961_srbi = 279 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} hwn0x28c5ww18hhha2z6hvkfyjq24or 0 379409 3932091 3858109 2026-09-29T04:15:55Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932091 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Rosulje | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.840832 | dužina_stepeni = 18.689481 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 5 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217140<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Rosulje u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Rosulje''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Rosulje | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217140 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 5 | g2013_srbi = 5 | g1991_ukupno = 27 | g1991_muslimani = 5 | g1991_srbi = 22 | g1981_ukupno = 28 | g1981_muslimani = 7 | g1981_srbi = 21 | g1971_ukupno = 78 | g1971_muslimani = 28 | g1971_srbi = 50 | g1961_ukupno = 97 | g1961_srbi = 46 | g1961_jugosloveni = 51 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} oese0bb097be6ucmhyyq5qxdtd7ji3t 0 379410 3932092 3858110 2026-09-29T05:08:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932092 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Saice | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.738135 | dužina_stepeni = 18.633664 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 53 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217131<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Saice u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Saice''' su [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Saice | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217131 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 53 | g2013_srbi = 53 | g1991_ukupno = 78 | g1991_srbi = 78 | g1981_ukupno = 95 | g1981_srbi = 93 | g1981_jugosloveni = 2 | g1971_ukupno = 137 | g1971_srbi = 137 | g1961_ukupno = 184 | g1961_srbi = 184 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} dq5id8dl60zgtvrwdjqxvvpug9trvpd 0 379411 3932095 3858111 2026-09-29T07:00:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932095 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Sinjevo | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.888611 | dužina_stepeni = 18.585627 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 283 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217123<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Sinjevo u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Sinjevo''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Sinjevo | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217123 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 283 | g2013_srbi = 280 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 2 | g1991_ukupno = 146 | g1991_srbi = 143 | g1991_jugosloveni = 3 | g1981_ukupno = 168 | g1981_srbi = 144 | g1981_jugosloveni = 24 | g1971_ukupno = 150 | g1971_srbi = 149 | g1971_hrvati = 1 | g1961_ukupno = 183 | g1961_srbi = 182 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} dyylovq3g2wato8o6vkc8c7n57jad4o 0 379412 3932096 3858112 2026-09-29T07:08:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932096 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Sjetlina | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.768036 | dužina_stepeni = 18.651639 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 127 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217115<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Sjetlina u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Sjetlina''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Sjetlina | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217115 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 127 | g2013_srbi = 124 | g2013_hrvati = 2 | g2013_crnogorci = 1 | g1991_ukupno = 180 | g1991_srbi = 175 | g1991_hrvati = 2 | g1981_ukupno = 217 | g1981_srbi = 208 | g1981_hrvati = 2 | g1981_jugosloveni = 3 | g1981_crnogorci = 3 | g1971_ukupno = 278 | g1971_srbi = 275 | g1971_hrvati = 2 | g1961_ukupno = 122 | g1961_srbi = 120 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} taxpes6htl9s3k64kpnau8c2t9745bz 0 379413 3932116 3858113 2026-09-29T10:55:55Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932116 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Srednje | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.731540 | dužina_stepeni = 18.714207 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 3 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216992<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Srednje u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Srednje''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Srednje | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216992 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 3 | g2013_srbi = 3 | g1991_ukupno = 30 | g1991_srbi = 30 | g1981_ukupno = 55 | g1981_srbi = 55 | g1971_ukupno = 74 | g1971_srbi = 73 | g1971_hrvati = 1 | g1961_ukupno = 93 | g1961_srbi = 92 | g1961_jugosloveni = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} r05sh6d8n49hppc7hvz2dc1s3jd1twk 0 379414 3932117 3858114 2026-09-29T11:13:29Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932117 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Stajna | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.830665 | dužina_stepeni = 18.678439 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 29 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217093<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Stajna u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Stajna''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Stajna | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217093 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 29 | g2013_srbi = 29 | g1991_ukupno = 49 | g1991_muslimani = 18 | g1991_srbi = 31 | g1981_ukupno = 90 | g1981_muslimani = 27 | g1981_srbi = 63 | g1971_ukupno = 130 | g1971_muslimani = 31 | g1971_srbi = 95 | g1961_ukupno = 177 | g1961_muslimani = 2 | g1961_srbi = 170 | g1961_jugosloveni = 4 | g1961_crnogorci = 1 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} tk2hrspli64cgbzwrvhnktjcupenurk 0 379415 3932118 3858115 2026-09-29T11:14:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932118 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Stambolčić | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = Stambolcic Railway Station.jpg | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.794357 | dužina_stepeni = 18.636614 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 48 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 217204<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Stambolčić u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Stambolčić''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Stambolčić | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 217204 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 12) |work=fzs.ba |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 17. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 48 | g2013_bosnjaci = 1 | g2013_srbi = 46 | g2013_nisu_izjasnili = 1 | g1991_ukupno = 74 | g1991_muslimani = 16 | g1991_srbi = 54 | g1991_hrvati = 2 | g1991_jugosloveni = 2 | g1981_ukupno = 99 | g1981_muslimani = 21 | g1981_srbi = 65 | g1981_hrvati = 2 | g1981_jugosloveni = 11 | g1971_ukupno = 82 | g1971_srbi = 77 | g1971_hrvati = 2 | g1971_jugosloveni = 2 | g1971_slovenci = 1 | g1961_ukupno = 117 | g1961_srbi = 100 | g1961_hrvati = 4 | g1961_jugosloveni = 10 | g1961_slovenci = 3 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Stambolčić}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} r8zwfq7l4esescnhszp4f627ne75u0t 0 379489 3932077 3858150 2026-09-29T00:12:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932077 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Prača | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Republika Srpska]] | kanton = | općina = [[Pale (Republika Srpska)|Pale]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.779342 | dužina_stepeni = 18.756597 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 131 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 57 | matični broj = 216801<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=16. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 20443 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Prača u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Prača''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Pale (Republika Srpska)|Pale]], [[Republika Srpska]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Prača | vrsta_naseljenog_mjesta = Naseljeno mjesto | maticni_broj = 216801 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 11) |work=fzs.ba |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 16. 3. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 131 | g2013_bosnjaci = 9 | g2013_srbi = 122 | g1991_ukupno = 1024 | g1991_muslimani = 502 | g1991_srbi = 517 | g1991_hrvati = 1 | g1991_jugosloveni = 1 | g1981_ukupno = 1118 | g1981_muslimani = 490 | g1981_srbi = 599 | g1981_jugosloveni = 24 | g1981_crnogorci = 4 | g1971_ukupno = 1110 | g1971_muslimani = 521 | g1971_srbi = 572 | g1971_albanci = 7 | g1971_jugosloveni = 1 | g1971_madari = 3 | g1971_crnogorci = 4 | g1961_ukupno = 881 | g1961_muslimani = 358 | g1961_srbi = 459 | g1961_hrvati = 10 | g1961_jugosloveni = 31 | g1961_crnogorci = 16 | g1961_albanci = 5 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20080617061546/http://www.pale.rs.ba/ Zvanični sajt općine Pale] {{Općina Pale (Republika Srpska)}} iz5zflilauolbq9nc55kkgmn2njmtv2 0 380224 3932097 3930833 2026-09-29T07:15:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932097 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar |ime_muzičara = '''Skillet''' |žanr = [[hrišćanski rock]], [[hrišćanski metal]], [[alternativni rock]], [[hard rock]] |bgcolour = skupina |slika = Logo Skillet.jpg |država = {{ZD|SAD}} [[Memphis]], [[Tennessee]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] |karijera = [[1996]]– |rođenje = |smrt = |instrument = |izdavač = [[Ardent Records|Ardent]]<br> [[Lava Records|Lava]]<br> [[Atlantic Records|Atlantic]]<br> [[ForeFront Records|ForeFront]]<br> [[Fair Trade Services]] |zanimanje = |angažman = |URL = {{URL|skillet.com}} |najnoviji_album = [[Rise (Skillet)|''Rise'']] |godina3 = [[2013]]. |album2 = [[Awake (Skillet)|''Awake'']] |godina2 = [[2009]]. |album1 = [[Comatose (album)|''Comatose'']] |godina1 = [[2006]]. }} '''Skillet''' je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Hrišćanski rock|hrišćanska rock]] groupa iz [[Memphis]]a, savezne države [[Tennessee]]. Grupa se trenutno sastoji od supružnika Johna (vokalista, [[bas]]) i Korey Cooper (ritmička [[gitara]], [[klavijature]], prateći vokali) kao i Jen Ledgera ([[bubnjevi]], vokali) i Setha Morrisona ([[gitara]]). Grupa je objavila devet albuma i primila dvije Grammy nominacije. ''Awake'' je dobio "Platinum" certifikaciju i izvršio premijeru na drugom mjestu hit liste ''[[Billboard 200]]'', a album ''Comatose'' je zlatno certificiran.<ref name="2007 grammy nomination">[http://www.ccmmagazine.com/news/headlines/11561322/ CCMMagazine.com: Skillet Closes Out 2007 With Grammy Nomination] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706230113/http://www.ccmmagazine.com/ |date=6. 7. 2012 }} {{Cite web |url=http://www.ccmmagazine.com/ |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20120706230113/http://www.ccmmagazine.com/ |archive-date=6. 7. 2012 |access-date=22. 2. 2015 |url-status=bot: unknown}}. Pristupljeno 13 mart 2008.</ref> Skillet je prošao kroz značaj broj promjena u svojoj ranoj karijeri, ostavljajući samo Johna Coopera kao prvobitnog člana grupe da je i dalje u njoj. Prodali su preko 2 miliona albuma u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-u i poznati su svom nemilosrdnom rasporedu turneja koji ih je doveo na Songkickovu listu najmarljivijih grupa 2011. godine.<ref>{{cite web|url=http://www.jesusfreakhideout.com/news/2011/05/24.Skillet%20Scores%20First%20Billboard%20Music%20Award%20for%20Top%20Christian%20Album%20with%20Gold%20Certified%20AWAKE.asp |title=Music News, May 2011: Skillet Scores First Billboard Music Award for "Top Christian Album" with Gold – Certified AWAKE |publisher=Jesusfreakhideout.com |date=24. 5. 2011 |access-date=23. 3. 2013}}</ref> == Muzički stil == Stil grupe je opisao kao [[rock]],<ref name="AboutAwake">{{cite web |url=http://christianmusic.about.com/od/cdreviewssz/fr/skilletawake.htm |title=Skillet – 'Awake' |author=Jones, Kim |publisher=about.com |access-date=1. 3. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401030041/http://christianmusic.about.com/od/cdreviewssz/fr/skilletawake.htm |archive-date=1. 4. 2012 |url-status=dead }}</ref> [[hrišćanski rock]], [[hrišćanski metal]],<ref name="still-burning">{{cite web |url=http://hmmagazine.com/blog/news/skillet-still-burning-up-charts/ |title=Skillet still burning up charts |author=Van Pelt, Doug |publisher=hmmagazine.com |access-date=1. 3. 2011 |date=18. 11. 2010}}</ref><ref>{{cite web|last=Schoof|first=Dustin|title=Shinedown, Puddle of Mudd and Skillet to rock Stabler Arena|url=http://www.lehighvalleylive.com/music/index.ssf/2010/01/shinedown_puddle_of_mudd_and_s.html|work=lehighvalleylive.com|publisher=PennLive|access-date=25. 5. 2011|date=11. 1. 2010}}</ref> [[alternativni rock]],<ref name="digi-downloads">{{cite web |url=http://www.hmmagazine.com/2011/01/skillet-single-1-5-million-digi-downloads/ |title=Skillet single 1.5 million digi-downloads |author=Van Pelt, Doug |publisher=hmmagazine.com |access-date=1. 3. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110326021735/http://www.hmmagazine.com/2011/01/skillet-single-1-5-million-digi-downloads |archive-date=26. 3. 2011 |url-status=dead }}</ref><ref name="billboard-1">{{cite web | url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/1569349/skillet-performs-talks-crossover-success-in-chart-beat-meet | title=Skillet Performs, Talks Crossover Success In Chart Beat Meet & Greet (Video) | publisher=[[Billboard]] | date=9. 7. 2013 | access-date=25. 11. 2013 | author=Vitoulis, Alex}}</ref> [[hard rock]],<ref name="still-burning" /><ref name="billboard-1"/><ref>{{cite web | url=http://www.hitfix.com/news/skillets-rise-burns-with-intensity-album-review | title=Skillet's 'Rise' burns with intensity: Album review | publisher=[[HitFix]] | date=24. 6. 2013 | access-date=25. 11. 2013 | author=Newman, Melinda | archive-date=29. 6. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130629193056/http://www.hitfix.com/news/skillets-rise-burns-with-intensity-album-review | url-status=dead }}</ref> [[nu metal]]<ref name=MoveMag >{{cite web|last=Kupiszewski|first=Ben|title=Skillet's back and pissed off|url=http://move.themaneater.com/stories/2009/9/11/skillets-back-and-pissed/|work=[[MOVE Magazine]]|publisher=[[The Maneater]]|access-date=25. 5. 2011|date=11. 9. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321191629/http://move.themaneater.com/stories/2009/9/11/skillets-back-and-pissed/|archive-date=21. 3. 2012|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|last=McCreary|first=David|title=Growing Up May Be Hard to Do But… Skillet’s musical maturation leads to a multi-course menu of melodic and driving rock sounds.|journal=[[CCM Magazine]]|date=januar 2004|volume=26|issue=7|page=47|url=http://ht.salemweb.net/ccm/ccmmagazine/pdf/200401.pdf|access-date=21. 11. 2011|publisher=[[Salem Publishing]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304101229/http://ht.salemweb.net/ccm/ccmmagazine/pdf/200401.pdf|archive-date=4. 3. 2016|url-status=dead}}</ref> i [[simfonijski metal]].<ref name=MoveMag /> Grupin istoimeni prvi album je karakteriziran po zvuku sličnom onome od [[grunge]]a te je za njihov idući album ''Hey You, I Love Your Soul'' rečeno da ima "dobre elektroničke elemente i industrijski zvuk."<ref name="HeyYouILoveYourSoul Review">{{cite web |url=http://www.jesusfreakhideout.com/cdreviews/HeyYouILoveYourSoul.asp |title=Skillet ''Hey You, I Love Your Soul'' Review |author=DiBiase, John |publisher=jesusfreakhideout.com |date=3. 1. 1998 |access-date=1. 3. 2011}}</ref> Kritičar James Christopher Monger za [[Allmusic]], opisao je muzički stil grupe kao spoj "[[alt-metal]]a, [[hard rock]]a, [[Grunge|post-grunge]] i stila [[Alternativni rock|alternativnog rocka]]," u svojoj recenziji njihovog albuma iz 2013. godine, ''Rise.''<ref name="rise-review-allmusic">{{cite web | url=http://www.allmusic.com/album/rise-mw0002541599 | title=Skillet - Rise | publisher=[[Allmusic]] | access-date=26. 11. 2013 | author=Christopher Monger, James}}</ref> == Članovi grupe == [[Datoteka:SkilletRTR.png|thumb|Grupa Skillet 14. juna 2013. u [[Nashville|Nashvillu]] na VIP ''Road to Rise'' događaju.]] [[Datoteka:Skillet zurich komplex.jpg|thumb|Skillet izvodi pjesme uživo u [[Zürich]]u 20. oktobra 2014. godine.]] === Trenutni članovi === * John Cooper – vokali, [[bas]] gitara <small>(1996–)</small> * Korey Cooper – ritmička [[gitara]], [[klavijature]], prateći vokali <small>(1999–)</small> * Jen Ledger - [[bubnjevi]], prateći vokali <small>(2008–)</small> * Seth Morrison – [[gitara]] <small>(2011–)</small> === Prijašnji članovi === * Kevin Haaland – [[gitara]] <small>(1999–2001)</small> * Ben Kasica – [[gitara]] <small>(2001–2011, 2011)</small> * Trey McClurkin – [[bubnjevi]] <small>(1996–2000)</small> * Lori Peters – [[bubnjevi]] <small>(2000–2007)</small> * Jonathan Salas – [[gitara]] <small>(2011)</small> * Ken Steorts – [[gitara]] <small>(1996–1999)</small> === Trenutni članovi tokom turneja === * Jonathan Chu – [[violina]] <small>(2008–)</small> * Tate Olsen – [[violončelo]] <small>(2008–)</small> * Scotty Rock – [[bas]] <small>(2009–)</small> === Prijašnji članovi tokom turneja === * Billy Dawson – ritmička [[gitara]] <small>(2000)</small> * Faith Stern – [[klavijature]], vokali <small>(2002–2003)</small> * Chris Marvin – ritmička [[gitara]], prateći vokali <small>(2002–2003, 2005–2006)</small> * Andrea Winchell – [[klavijature]] <small>(2005–2006)</small> == Diskografija == [[Datoteka:Skillet Live 2.JPG|thumb|Skillet svira uživo 12. aprila 2008. godine u Andersonu, [[Indiana|Indiani]].]] * ''[[Skillet (album)|Skillet]]'' (1996) * ''[[Hey You, I Love Your Soul]]'' (1998) * ''[[Invincible (album Skilleta)|Invincible]]'' (2000) * ''[[Alien Youth]]'' (2001) * ''[[Collide (album Skilleta)|Collide]]'' (2003) * ''[[Comatose (album)|Comatose]]'' (2006) * ''[[Awake (album Skilleta)|Awake]]'' (2009) * ''[[Rise (album Skilleta)|Rise]]'' (2013) * ''[[Unleashed]]'' (2016) * ''[[Victorious]]'' (2019) == Nagrade == {| class="wikitable" border="1" |- ! Godina!! Nagrada !! Kandidat !! Kategorija !! Rezultat !! Izvor |- | rowspan="2"| [[2002]]. || rowspan="4"| GMA Dove nagrada || "Alien Youth" || Rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | ''Alien Youth'' || Moderna rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | [[2003]]. || "Vapor" || Moderna rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | [[2004]]. || "Savior" || Moderna rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | [[2005]]. || rowspan="2"| [[Grammy]] nagrada || [[Collide (Skillet)|''Collide'']]|| rowspan="2"| Najbolji hrišćanski rock album || {{Nominiran}} || |- | rowspan="4"| [[2007]]. || rowspan="2"| ''[[Comatose (album)|Comatose]]'' || {{Nominiran}} || |- | rowspan="14"| GMA Dove nagrada || Rock album godine || {{Nominiran}} || |- | "Rebirthing" || Rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | Skillet || Izvođač godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| [[2008]]. || "Comatose" || Rock pjesma godine || {{Dobitnik}} || |- | rowspan="2"| Skillet|| Izvođač godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="3"| [[2009]]. || Grupa godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| ''Comatose Comes Alive'' || Rock album godine || {{Nominiran}} || |- | Dugotražni muzički video godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="6"| [[2010]]. || rowspan="2"| Skillet || Izvođač godine || {{Nominiran}} || |- | Grupa godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| "Hero" || Rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| Kraći muzički video godine || {{Nominiran}} || |- | "Monster" || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| [[Awake (Skillet)|''Awake'']] || Rock album godine || {{Nominiran}} || |- | [[2011]]. || Billboard Music nagrada || Hrišćanski album || {{Dobitnik}} || |- | rowspan="2"| [[2011]]. || rowspan="2"| GMA Dove nagrada || "One Day Too Late"|| Rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | "Lucy"|| Rock pjesma godine || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| [[2012]]. || rowspan="2"| Drummies! nagrada || rowspan="2"| Jen Ledger || Zvijezda u usponu || {{Dobitnik}} || |- | Nezavisni bubnjar || {{Nominiran}} || |- | rowspan="10" | [[2013]]. || GMA Dove nagrada || rowspan="2" | "Sick of It" || Rock pjesma godine || {{Dobitnik}} || |- | rowspan="5"| We Love nagrada || Pjesma godine || {{Dobitnik}} || |- | rowspan="2"| Skillet || ''Rawkfist'' nagrada (Najbolja rock grupa) || {{Dobitnik}} || |- | Grupa godine || {{Nominiran}} || |- | John Cooper || Najbolji pjevač || {{Nominiran}} || |- | rowspan="3"| [[Rise (Skillet)|''Rise'']] || Album godine || {{Dobitnik}} || |- | Loudwire Music nagrada || Rock album 2013. godine || {{Dobitnik}} || <ref>{{cite web|url=http://loudwire.com/skillet-win-best-rock-album-3rd-annual-loudwire-music-awards/|title=Skillet Win Best Rock Album in the Loudwire Music Awards|work=Loudwire|access-date=29. 10. 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| HM nagrada || Najbolji album || {{Dobitnik}} || <ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=4pROgBjR1SA|title=Best Band, Best Album, Best HM Cover - Skillet - The HM Awards|work=YouTube|access-date=29. 10. 2014}}</ref> |- | rowspan="3"| Skillet || Najbolja grupa || {{Dobitnik}} || <ref name="youtube.com"/> |- | Najbolji HM cover || {{Dobitnik}} || <ref name="youtube.com"/> |- | rowspan="4"| [[2014]]. || rowspan="2"| Billboard Music nagrada || Hrišćanski izvođač || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| ''Rise'' || Hrišćski album || {{Nominiran}} || |- | rowspan="2"| Dove nagrada || Rock album godine || {{Dobitnik}} || |- | "Not Gonna Die" || Rock pjesma godine || {{Dobitnik}} || |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commons category|Skillet (band)|Skillet}} * [http://www.skillet.com/ Službena web stranica] * [https://www.youtube.com/user/skilletband Službeni kanal grupe] na stranici [[YouTube]] [[Kategorija:Američke muzičke grupe]] [[Kategorija:Rok-grupe]] jckj5xm0vkckt6c8f0a6chqxr60gig1 0 389411 3932111 3924456 2026-09-29T10:28:21Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932111 wikitext text/x-wiki {{Prijevod}} U '''spisku postavljenih kamenova spoticanja''' su prikazane sve općine i gradovi u kojima su postavljeni kamenovi spoticanja, po ideji njemačkog umjetnika [[Gunter Demnig]]a == Austrija == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Austriji}} == Belgija== {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Belgiji}} == Njemačka == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! Pokrajina ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- |[[Aachen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-01-16}} | align="right" | 28 | align="right" | 17. decembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.aachen.de/de/kultur_freizeit/kultur/geschichte/nationalsozialismus/stolpersteine.html |title=''Stolpersteine in Aachen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 3. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328233451/http://www.aachen.de/de/kultur_freizeit/kultur/geschichte/nationalsozialismus/stolpersteine.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Aachen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Aachen]] |- | [[Achim (Landkreis Verden)|Achim]] | {{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-23}} | align="right" | 22 | align="right" | 7. novembar 2011<ref>[http://www.weser-kurier.de/region/verden_artikel,-Achim-hat-vier-weitere-Stolpersteine-_arid,178502.html ''Achim hat vier weitere Stolpersteine.''] In: ''[[Weser-Kurier]]'', 7. novembar 2011</ref> | align="center" | | align="center" | <!-- Acholdshausen Ortsteil von Gaukönigshofen; siehe dort --> |- |[[Adelsheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-15}} | align="right" | | align="right" | 2. decembar 2014 | align="center" | | align="center" | |- |[[Adendorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-10}} | align="right" | 1 | align="right" | 10. oktobar 2012<ref>[http://schule-adendorf.de/?p=18217 ''Stolpersteinverlegung für Wolfgang Mirosch'']</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Ahaus]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-23}} | align="right" | 57 | align="right" | 21. septembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.ahaus.de/stolpersteine.0.html |title=ahaus.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731050511/http://www.ahaus.de/stolpersteine.0.html |archive-date=31. 7. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ahaus]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ahaus]] |- |[[Ahlen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-06}} | align="right" | 85 | align="right" | 8. mart 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Warendorf/Ahlen/2013/03/Zehnte-Stolperstein-Verlegung-Dem-Vergessen-entrissen |title=Zehnte Stolpersteinverlegung |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102828/http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Warendorf/Ahlen/2013/03/Zehnte-Stolperstein-Verlegung-Dem-Vergessen-entrissen |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ahlen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ahlen]] |- |[[Ahrensburg]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2003-05}} | align="right" | 2 | align="right" | 26. novembar 2009<ref name="akens">[http://www.akens.org/akens/texte/stolpersteine/Stolpersteineliste.htm Arbeitskreis zur Erforschung des Nationalsozialismus in Schleswig-Holstein e.&nbsp;V. (Akens): ''Liste der verlegten Stolpersteine in Schleswig-Holstein'']</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ahrensburg]] |- |[[Ahrenshoop]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2010-08-25}} | align="right" | 2 | align="right" | 25. august 2010<ref name="akens"/> | | <!-- Albaum Teil der Gemeinde Kirchhundem, siehe dort --> |- |[[Alfter]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-29}} | align="right" | 9 | align="right" | 29. oktobar 2008 <ref>{{Cite web |url=http://www.general-anzeiger-bonn.de/lokales/region/Stolpersteine-fuer-drei-Familien-in-Alfter-article181442.html |title=„Stolpersteine“ für drei Familien in Alfter |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924070413/http://www.general-anzeiger-bonn.de/lokales/region/Stolpersteine-fuer-drei-Familien-in-Alfter-article181442.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Alfter]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Alfter]] |- |[[Alpen (Niederrhein)]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-12-18}} | align="right" | 14 | align="right" | 18. decembar 2012<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/rheinberg/demnig-verlegt-14-stolpersteine-in-alpen-aid-1.2942310 Demnig verlegt 14 Stolpersteine in Alpen]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Alsfeld]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-24}} | align="right" | 35 | align="right" | 29. maj 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.juedische-geschichte-vogelsberg.de/infos/stolpersteine-leuchten-wieder.html |title=Stolpersteine für Alsfeld |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103211620/http://www.juedische-geschichte-vogelsberg.de/infos/stolpersteine-leuchten-wieder.html |archive-date=3. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Altenbeken]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-31}} | align="right" | 11 | align="right" | 31. maj 2007<ref>[http://www.altenbeken.de/eggerundblick012.htm ''Stolpersteine halten Erinnerung wach.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073650/http://www.altenbeken.de/eggerundblick012.htm |date=4. 3. 2016 }} In: Gemeinde-News im »Egge-Rundblick«, 21. juni 2007.</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Altenbeken]] |- |[[Altenburg]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-26}} | align="right" | 28 | align="right" | 6. juni 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.kora-abg.de/aktuelles/15-27-und-28-stolperstein-verlegt |title=Kommunalpolitische Ring Altenburger Land (KORA): ''27. und 28. Stolperstein verlegt.'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070248/http://www.kora-abg.de/aktuelles/15-27-und-28-stolperstein-verlegt |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Altenburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Altenburg]] |- |[[Altlandsberg]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-05}} | align="right" | 5 | align="right" | 5. juli 2010<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Amberg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-03-21}} | align="right" | 15 | align="right" | 21. mart 2012<ref>[http://www.oberpfalznetz.de/zeitung/3183691-125-erinnerung_an_ehrbare_leben,1,0.html ''Erinnerung an ehrbare Leben.'']{{Mrtav link}} In: ''[[Amberger Zeitung]]'', 21. mart 2012</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine_in_Amberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Amberg]] |- |[[Andernach]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-01-20}} | align="right" | 18 | align="right" | 29. novembar 2011 <ref>{{Cite web |url=http://hiergeblieben.de/pages/textanzeige.php?limit=10&order=quelle&richtung=ASC&z=1744&id=32961 |title=www.hiergeblieben.de |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=8. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208193459/http://hiergeblieben.de/pages/textanzeige.php?limit=10&order=quelle&richtung=ASC&z=1744&id=32961 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Angermünde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-27}} | align="right" | 6 | align="right" | 27. oktobar 2012<ref name="brandenburg">{{Cite web |url=http://www.aktionsbuendnis-brandenburg.de/aktionen-positionen/stolpersteine |title=Aktionsbündnis Brandenburg: ''Stolpersteine in Brandenburg'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104211021/http://www.aktionsbuendnis-brandenburg.de/aktionen-positionen/stolpersteine |archive-date=4. 1. 2014 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Apolda]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-07}} | align="right" | 48 | align="right" | 8. maj 2013<ref>[http://apolda.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Sechs-neue-Stolpersteine-auf-Apoldaer-Fusswegen-1297601728 ''Sechs neue Stolpersteine auf Apoldaer Fußwegen.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730104708/http://apolda.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Sechs-neue-Stolpersteine-auf-Apoldaer-Fusswegen-1297601728 |date=30. 7. 2013 }} In: ''[[Thüringer Allgemeine]]'', 8. maj 2013</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Apolda]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Apolda]] |- |[[Arendsee (Altmark)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-03}} | align="right" | 2 | align="right" | 3. Jun 2013<ref name="Volksstimme 2013">Helga Räßler: ''[http://www.volksstimme.de/nachrichten/lokal/salzwedel/1086244_Stolpersteine-sollen-erinnern-und-mahnen.html Stolpersteine sollen erinnern und mahnen]'', [[Magdeburger Volksstimme|volksstimme.de]], 4. juni 2013. Abgerufen am 26. juli 2014.</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Arendsee (Altmark)]] |- |[[Armsheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-02}} | align="right" | 4 | align="right" | <!-- Keine Quelle gefunden --> | | |- |[[Arnsberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-08-14}} | align="right" data-sort-value="5" | mind. 5 | align="right" | 27. oktobar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.lokalkompass.de/arnsberg/politik/3-weitere-stolpersteine-in-arnsberg-verlegt-d22110.html |title=''3 weitere Stolpersteine in Arnsberg verlegt'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216011449/http://www.lokalkompass.de/arnsberg/politik/3-weitere-stolpersteine-in-arnsberg-verlegt-d22110.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Arnsberg]] | |- |[[Arnstadt]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-21}} | align="right" | 128 | align="right" | 27. juni 2013<ref>[http://www.arnstadt.de/index.php?structureId=2120 arnstadt.de: ''Stolpersteine'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Arnstadt]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Arnstadt]] |- |[[Aschaffenburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-20}} | align="right" | 82 | align="right" | 13. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.aschaffenburg-stolpersteine.de/stolpersteine/index2.htm |title=Aschaffenburger Stolpersteine – die Opfer |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328180954/http://www.aschaffenburg-stolpersteine.de/stolpersteine/index2.htm |archive-date=28. 3. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine (Aschaffenburg)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Aschaffenburg]] |- |[[Ascheberg (Westfalen)|Ascheberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-12-16}} | align="right" | 4 | align="right" | 16. decembar 2013<ref>[: http://www.spd-ascheberg-nrw.de/2013/12/19/verlegung-der-stolpersteinen/ ''Verlegung von Stolpersteinen in Ascheberg'']</ref> | | |- |[[Aschersleben]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-13}} | align="right" | 20 | align="right" | 19. decembar 2013<ref>[http://www.mz-web.de/aschersleben/zweiter-weltkrieg-in-aschersleben-arbeitskreis-verlegt-neue-stolpersteine,20640874,25682618.html Arbeitskreis verlegt neue Stolpersteine]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Aschersleben]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Aschersleben]] |- |[[Attendorn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-15}} | align="right" | 14 | align="right" | 1. septembar 2008<ref>[http://www.derwesten.de/wr/staedte/nachrichten-aus-attendorn-und-finnentrop/neue-stolpersteine-werden-montag-verlegt-id1005079.html ''Neue „Stolpersteine“ werden Montag verlegt.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150416113122/http://www.derwesten.de/wr/staedte/nachrichten-aus-attendorn-und-finnentrop/neue-stolpersteine-werden-montag-verlegt-id1005079.html|date=16. 4. 2015}} In: ''[[Westfälische Rundschau]]'', 29. august 2008</ref> | | |- |[[Aub]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2010-01-25}} | align="right" | 20 | align="right" | 25. Januar 2010 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Aub]] |- |[[Augsburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2014-05-26}} | align="right" | 2 | align="right" | 26. maj 2014<ref>[http://www.augsburger-allgemeine.de/augsburg/Die-ersten-Stolpersteine-sind-gesetzt-id29983882.html ''Die ersten Stolpersteine sind gesetzt.''] In: ''[[Augsburger Allgemeine]]'', 27. maj 2014</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Augsburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Augsburg]] |- |[[Aurich]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-08}} | align="right" | 156 | align="right" | 23. decembar 2013 <ref>[http://stolpersteineaurich.wordpress.com/2011/11/15/1-stolpersteinverlegung-osterstrase-30-11-und-8-markstrase-15-norderstrase-8-und-28-2/ 1. Stolpersteinverlegung am 8. novembar 2011 in Aurich]</ref> | | |- |[[Babenhausen (Hessen)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-18}} | align="right" | 21 | align="right" | 29. maj 2014<ref>[http://www.op-online.de/lokales/nachrichten/babenhausen/erinnerung-wachhalten-2964244.html op-online.de „Erinnerung wachhalten“]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Backnang]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2012-09-17}} | align="right" | 21 | align="right" | 24. novembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-backnang.de/pages/steinverlegungen.php |title=Initiative Stolpersteine Backnang: ''Steinverlegungen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222175752/http://www.stolpersteine-backnang.de/pages/steinverlegungen.php |archive-date=22. 2. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Bad Bentheim]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-21}} | align="right" | 57 | align="right" | 26. maj 2009 <ref>[http://spurensucheobergrafschaft.wordpress.com/2009/05/26/stolpersteine-in-bad-bentheim/ Stolpersteine in Bad Bentheim]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine_in_Bad_Bentheim]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Bentheim]] |- |[[Bad Berleburg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-02}} | align="right" | 59 | align="right" | 8. decembar 2010<ref>[http://neu.swa-wwa.de/PDF/05.12.2010/SSA.S21-D-X.05.pdf ''Stolpersteine im Edertal.'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} In: ''Sonntags-Anzeiger Wittgenstein'', 5. decembar 2010</ref> | | |- |[[Bad Blankenburg]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-01}} | align="right" | 1 | align="right" | 1. juni 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.bad-blankenburg.de/vv/hs/contents/mod/content.php?usid=4e71cf79d8fa31b8e68999d8d80c90b8&eid=1401 |title=„Stolpersteine“ erinnern an jüdische Mitbürger (Stadt Bad Blankenburg) |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102101213/http://www.bad-blankenburg.de/vv/hs/contents/mod/content.php?usid=4e71cf79d8fa31b8e68999d8d80c90b8&eid=1401 |archive-date=2. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Blankenburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Blankenburg]] |- |[[Bad Camberg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-13}} | align="right" | 13 | align="right" | 21. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.bad-camberg.info/cms/index.php/wissenswertes/stolpersteine/news/2388-verlegung-der-ersten-stolpersteine-in-bad-camberg |title=Verlegung der ersten Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305003109/http://www.bad-camberg.info/cms/index.php/wissenswertes/stolpersteine/news/2388-verlegung-der-ersten-stolpersteine-in-bad-camberg |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Bad Dürrenberg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-17}} | align="right" | 1 | align="right" | 17. oktobar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.mz-web.de/merseburg-querfurt/saalekreis--es-waren-bittere-tage-,20641044,17510244.html |title=''«Es waren bittere Tage»'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103205914/http://www.mz-web.de/merseburg-querfurt/saalekreis--es-waren-bittere-tage-,20641044,17510244.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Dürrenberg]] |- |[[Bad Ems]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-01-21}} | align="right" | 19 | align="right" | 5. april 2011 | | |- |[[Bad Freienwalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-25}} | align="right" | 4 | align="right" | 25. mart 2010<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Bad Hersfeld]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-09-06}} | align="right" | 43 | align="right" | 29. mart 2011<ref>[http://stolpersteine.hersfeld.hassia-judaica.de/ Stolpersteine für Bad Hersfeld]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Hersfeld]] | |- |[[Bad Honnef]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-28}} | align="right" | 18 | align="right" | 4. juli 2006<ref>[http://www.art-pr.de/pdfs/05_Demnig_Stolpersteine.pdf ''Stolpern über Honnefer Schicksale.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150108132002/http://www.art-pr.de/pdfs/05_Demnig_Stolpersteine.pdf |date=8. 1. 2015 }} In: ''Honnefer Sonntagszeitung'', 9. juli 2006</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Honnef]] |- |[[Bad Kissingen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-19}} | align="right" | 57 | align="right" | 13. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.badkissingen.de/de/tourismus-kurort-bayern/kultur/veranstaltungen/bad-kissinger-stolpersteine/liste/ |title=badkissingen.de: ''Stolperstein-Liste'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060305/http://www.badkissingen.de/de/tourismus-kurort-bayern/kultur/veranstaltungen/bad-kissinger-stolpersteine/liste/ |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Kissingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Kissingen]] |- |[[Bad Laasphe]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-15}} | align="right" | 72 | align="right" | 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.bad-laasphe.de/doc.cfm?seite=167&urlDoc=pfaddownloads%2F167downloads%2FDer_Verein.pdf |title=Bad Laaspher Freundeskreis für christlich-jüdische Zusammenarbeit e. V. |access-date=16. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002000/http://www.bad-laasphe.de/doc.cfm?seite=167&urlDoc=pfaddownloads%2F167downloads%2FDer_Verein.pdf |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref><!--Angabe 8. decembar 2010 auf stolpersteine.eu falsch, siehe http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-bad-berleburg-bad-laasphe-und-erndtebrueck/stolperstein-projekt-wird-id4213359.html--> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Laasphe]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Laasphe]] |- |[[Bad Münstereifel]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-05}} | align="right" | 28 | align="right" | 16. decembar 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.bad-muenstereifel.de/seiten/leben_wohnen/die_stadt/dokumente/Mahnmal.pdf |title=''Mahnmal Bad Münstereifel'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923181459/http://www.bad-muenstereifel.de/seiten/leben_wohnen/die_stadt/dokumente/Mahnmal.pdf |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Münstereifel]] | |- |[[Bad Nenndorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-17}} | align="right" | 7 | align="right" | 20. oktobar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.badnenndorf.de/Stolpersteine-Verlegung.467.0.html |title=badnenndorf.de: ''Stolpersteine – Verlegungen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100817211825/http://www.badnenndorf.de/Stolpersteine-Verlegung.467.0.html |archive-date=17. 8. 2010 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Bad Neuenahr-Ahrweiler]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2012-04-19}} | align="right" | 42 | align="right" | 10. april 2013 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Neuenahr]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Neuenahr-Ahrweiler]] |- |[[Bad Orb]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-02}} | align="right" data-sort-value="22" | mind. 22 | align="right" | 3. decembar 2014<ref>[http://www.gelnhaeuser-tageblatt.de/lokales/majn-kinzig-kreis/bad-orb/sechs-weitere-stolpersteine-fuer-bad-orb_14813859.htm ''Sechs weitere Stolpersteine für Bad Orb'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Bad Oeynhausen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-20}} | align="right" | 14 | align="right" | 21. septembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-badoeynhausen.de/ ''Stolpersteine für Bad Oeynhausen e.&nbsp;V.'']</ref> | | |- |[[Bad Pyrmont]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-01-25}} | align="right" | 4 | align="right" | 25. Januar 2005<ref>[http://www.hiergeblieben.de/pages/textanzeige.php?limit=50&order=datum&richtung=DESC&z=575&id=4461 ''„Stolpersteine“ sollen an die Opfer erinnern.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408183512/http://www.hiergeblieben.de/pages/textanzeige.php?limit=50&order=datum&richtung=DESC&z=575&id=4461 |date=8. 4. 2015 }} In: ''Deister- und Weserzeitung'', 20. Januar 2005</ref> | | |- |[[Bad Saarow]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-20}} | align="right" | 24 | align="right" | 22. oktobar 2010<ref name="brandenburg" /> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Saarow]] |- |[[Bad Salzuflen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-11-26}} | align="right" | 21 | align="right" | 8. decembar 2011 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Salzuflen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Stolpersteine in Bad Salzuflen]] |- |[[Bad Salzungen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-11}} | align="right" | 16 | align="right" | {{SortDate|2012-07-31}}<ref>{{Cite web |url=http://www.badsalzungen.de/de/stolpersteine-in-bad-salzungen.html |title=''Stolpersteine in Bad Salzungen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405052838/http://www.badsalzungen.de/de/stolpersteine-in-bad-salzungen.html |archive-date=5. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bad Schwalbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-01-23}} | align="right" | 3 | align="right" | 23. Januar 2009<ref>{{Cite web |url=http://stadt.bad-schwalbach.de/index.php?pid=379 |title=stadt.bad-schwalbach.de: ''Stolpersteine gegen das Vergessen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=10. 3. 2014 |archive-url=https://archive.today/20140310064304/http://stadt.bad-schwalbach.de/index.php?pid=379 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bad Schwartau]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2004-08-19}} | align="right" | 4 | align="right" | august 2004<ref name="akens" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Schwartau]] | |- |[[Bad Segeberg]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-20}} | align="right" data-sort-value="8" | mind. 8 | align="right" | 13. februar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.infoarchiv-norderstedt.org/kurzmeldungen/neuer-stolperstein-bad-segeberg.html |title=Acht Stolpersteine in Bad Segeberg |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131171428/http://www.infoarchiv-norderstedt.org/kurzmeldungen/neuer-stolperstein-bad-segeberg.html |archive-date=31. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.bad-segeberg.de/index.phtml?NavID=1824.101&La=1 Stolpersteine in Bad Segeberg]{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | | |- |[[Bad Urach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-05-21}} | align="right" | 1 | align="right" | {{SortDate|2019-05-21}} | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bad Urach]] |- |[[Bad Vilbel]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-21}} | align="right" | 25 | align="right" | 18. februar 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.kultur-bad-vilbel.de/stadtgeschichte/stolpersteine/ |title=kultur-bad-vilbel.de: ''Stolpersteine für Bad Vilbel'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=18. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518103322/http://www.kultur-bad-vilbel.de/stadtgeschichte/stolpersteine/ |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bad Wildungen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-16}} | align="right" | 77 | align="right" | 20. oktobar 2012<ref>[http://www.bad-wildungen.de/stolpersteine/ bad-wildungen.de: ''„Stolpersteine“ erinnern an Schicksale'']{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Wildungen]] | |- |[[Bad Zwesten]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-03}} | align="right" | 20 | align="right" | 30. maj 2012 <ref>[http://www.alemannia-judaica.de/bad_zwesten_synagoge.htm Zur Geschichte der jüdischen Gemeinde in Bad Zwesten]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bad Zwesten]] | |- |[[Baden-Baden]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-04}} | align="right" | 114 | align="right" | 8. novembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-baden-baden.de/ |title=''Stolpersteine Baden-Baden'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216010338/http://stolpersteine-baden-baden.de/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Baden-Baden]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Baden-Baden]] |- |[[Badenweiler]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-22}} | align="right" | 8 | align="right" | 22. juli 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.denkmalprojekt.org/sonder/badenweiler_stolpersteine_odf_bw.htm |title=Onlineprojekt Gefallenendenkmäler |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225923/http://www.denkmalprojekt.org/sonder/badenweiler_stolpersteine_odf_bw.htm |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Badenweiler]] | |- |[[Baesweiler]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-02-03}} | align="right" | 9 | align="right" | 12. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://geschichtsverein-baesweiler.de/14-Stolperstein.pdf |title=Geschichtsverein Baesweiler: ''Erste Stolpersteine in Baesweiler'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216090433/http://geschichtsverein-baesweiler.de/14-Stolperstein.pdf |archive-date=16. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Baiersdorf]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-22}} | align="right" | 2 | align="right" | 22. mart 2009 <ref>[http://www.alemannia-judaica.de/images/Images%20349/Baiersdorf%20Gemeinhardt%20Rede%20Kohn.pdf Gedenkrede zur Anbringung der Stolpersteine in Baiersdorf]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Baiersdorf]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Baiersdorf]] |- |[[Bamberg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-12}} | align="right" | 98 | align="right" | 12. septembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-bamberg.de/ ''Stolpersteine Bamberg'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bamberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bamberg]] |- |[[Bargteheide]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-26}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref>[http://www.arabues.de/Erste%20Stolperstein-Verlegung%20in%20Bargteheide.pdf Erster Stolperstein gesetzt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151123011416/http://www.arabues.de/Erste%20Stolperstein-Verlegung%20in%20Bargteheide.pdf |date=23. 11. 2015 }} (PDF)</ref> | align="center" | | |- |[[Barnstorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-10}} | align="right" | 7 | align="right" | 9. novembar 2010 | align="center" | | |- |[[Barsinghausen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-03-08}} | align="right" | 45 | align="right" | 5. decembar 2007<ref>[http://www.barsinghausen.de/bergbau-geschichte/stolpersteine/ barsinghausen.de: ''Stolpersteine'']</ref> | | |- |[[Barßel]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-16}} | align="right" | 1 | align="right" | 16. juli 2009<ref>[http://www.ga-online.de/-news/artikel/17828/Messingplatte-soll-Erinnerung-wachhalten ''Messingplatte soll Erinnerung wachhalten.''] In: ''General-Anzeiger'', 10. juli 2009</ref> | | |- |[[Bassum]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-12-01}} | align="right" | 4 | align="right" | 1. decembar 2009<ref>[http://www.kreiszeitung.de/lokales/diepholz/bassum-twistringen/eine-verbeugung-opfern-545760.html ''Eine Verbeugung vor den Opfern.''] In: ''Kreiszeitung'', 2. decembar 2009</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bassum]] |- |[[Bautzen]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-10}} | align="right" | 26 | align="right" | 22. juni 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.bautzen.de/dokumente/Amtsblatt12_2010.pdf |title=Amtsblatt der Stadt Bautzen vom 19. juni 2010 |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116221504/http://www.bautzen.de/dokumente/Amtsblatt12_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bechtolsheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-06-05}} | align="right" | 1 | align="right" | 5. juni 2007<ref>[http://www.bechtolsheim-rheinhessen.de/a_Stolpersteine-auch-in-Bechtolsheim_492.html Stolpersteine auch in Bechtolsheim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227223557/http://www.bechtolsheim-rheinhessen.de/a_Stolpersteine-auch-in-Bechtolsheim_492.html |date=27. 2. 2014 }} vom 1. juni 2007</ref> | | |- |[[Beckedorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-03-14}} | align="right" | 4 | align="right" | 14. mart 2011<ref>[http://www.sn-online.de/Schaumburg/Umland-Stadthagen/Lindhorst/Beckedorf/Stolperstein-fuer-Beckedorf ''Stolperstein für Beckedorf.'']{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} in: ''Schaumburger Nachrichten'', 11. mart 2011</ref> | | |- |[[Beckum]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-13}} | align="right" | 32 | align="right" | 5. juni 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.beckum.de/stolpersteine.html |title=beckum.de ''Aktion Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183213/http://www.beckum.de/stolpersteine.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Beckum]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Beckum]] |- |[[Bendorf]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-05}} | align="right" | | align="right" | 21. Januar 2009 | | |- |[[Bergen auf Rügen]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2007-09-15}} | align="right" | 2 | align="right" | 15. septembar 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.stadt-bergen-auf-ruegen.de/index.phtml?object=tx%7C1838.1.1&ModID=7&FID=579.969.1&sNavID=1838.86&La=1 |title=stadt-bergen-auf-ruegen.de: ''Projekt „Stolpersteine“ für Demokratie und Toleranz'' |access-date=19. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305090626/http://stadt-bergen-auf-ruegen.de/index.phtml?fid=579.969.1&la=1&modid=7&object=tx%7C1838.1.1&snavid=1838.86 |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bergisch Gladbach]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-09}} | align="right" | 8 | align="right" | 7. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.archive.nrw.de/kommunalarchive/kommunalarchive_a-d/b/BergischGladbach/InformationenUndService/AllgemeineInformationen/Stolpersteine.php |title=Stadtarchiv Bergisch Gladbach: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923221133/http://www.archive.nrw.de/kommunalarchive/kommunalarchive_a-d/b/BergischGladbach/InformationenUndService/AllgemeineInformationen/Stolpersteine.php |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bergisch Gladbach]] |- |[[Berlin]] |{{ZID|DE-BE}} | align="right" | {{SortDate|1996}} | align="right" | 5220 | align="right" | 20. decembar 2014<ref>[http://www.stolpersteine-berlin.de/ ''Stolpersteine in Berlin'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Berlin]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Berlin]] |- |[[Bernau bei Berlin]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-05}} | align="right" | 5 | align="right" | 5. mart 2009<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Bernkastel-Kues]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-27}} | align="right" | 17 | align="right" | 27. oktobar 2008 | | |- |[[Besigheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-09-17}} | align="right" | 4 | align="right" | 12. februar 2014<ref>[http://www.swp.de/bietigheim/lokales/besigheim/art1188791,2447238 Drei weitere Stolpersteine für Besigheim]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | |- |[[Beverungen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-31}} | align="right" | 7 | align="right" | 31. maj 2007 | | |- |[[Biedenkopf]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-01}} | align="right" data-sort-value="3" | mind. 3 | align="right" | 1. septembar 2008<ref>[http://www.terno.de/stolpersteine Stolpersteine in Biedenkopf]</ref> | | |- |[[Bielefeld]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-10}} | align="right" | 73 | align="right" | 6. decembar 2012<ref>[http://www.stolpersteine-bielefeld.de/ Stolpersteine Bielefeld]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bielefeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bielefeld]] |- |[[Bingen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2005-02-13}} | align="right" | 90 | align="right" | 5. novembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.juedisches-bingen.de/26.0.html |title=juedisches-bingen.de: ''Chronologie der Verlegung der Stolpersteine in Bingen, Bingerbrück, Bingen-Büdesheim und Bingen-Gaulsheim'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=12. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912202605/http://www.juedisches-bingen.de/26.0.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Blankenfelde-Mahlow]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-02}} | align="right" | 2 | align="right" | 2. juli 2010<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Bleicherode]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-04}} | align="right" | 2 | align="right" | 4. maj 2006 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bleicherode]] |- |[[Bocholt]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-09}} | align="right" | 44 | align="right" | 24. novembar 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-bocholt.de/ |title=Stolpersteine Bocholt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=26. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226033955/http://stolpersteine-bocholt.de/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bocholt]] | |- |[[Bochum]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-11-09}} | align="right" | 179 | align="right" | 17. septembar 2013<ref>[http://www.bochum.de/stolpersteine bochum.de: ''Projekt Stolpersteine'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bochum]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bochum]] |- |[[Bohmte]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 10. novembar 2008<ref name="radoeyn">[http://www.rad-oeynhausen.de/html/stolpersteine.html Stolpersteine in der Region Oeynhausen]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Bonn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2002-06-27}} | align="right" | 275 | align="right" | 5. decembar 2014<ref name="Chronik2003" /><ref>{{Cite web |url=http://www.ns-gedenkstaetten.de/nrw/bonn/forschung-und-projekte/bonner-stolpersteine.html |title=Arbeitskreis der NS-Gedenkstätten und -Erinnerungsorte in NRW e. V.: ''Die Bonner Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231190310/http://www.ns-gedenkstaetten.de/nrw/bonn/forschung-und-projekte/bonner-stolpersteine.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bonn]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bonn]] |- |[[Böchingen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-09}} | align="right" | 36 | align="right" | 9. novembar 2013<ref>[http://www.alemannia-judaica.de/boechingen_synagoge.htm Alemannia Judaica: ''Böchingen – Erinnerungsarbeit vor Ort – einzelne Berichte'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Böchingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Böchingen]] |- |[[Bönen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-05-04}} | align="right" | 8 | align="right" | 29. april 2013<ref>[http://www.wa.de/lokales/boenen/gunter-demnig-setzt-ersten-stolperstein-boenen-1230135.html ''Stolperstein wird in Zechenstraße gelegt'']</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bönen]] <!-- Borghorst Ortsteil von Steinfurt; siehe dort --> |- |[[Borna]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-20}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2009-08-20}}<ref>{{Cite web |url=https://boncourage.de/projekte/stolpersteinverlegung |title=Verlegung von Stolpersteinen zum Gedenken an Familie Rose |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090929/https://boncourage.de/projekte/stolpersteinverlegung |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bornheim (Rheinland)|Bornheim]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-23}} | align="right" | 49 | align="right" | 12. decembar 2014<ref>[http://www.bornheim.de/aktuelles/news-einzelansicht/article/acht-weitere-stolpersteine-in-merten-und-sechtem-verlegt.html ''Acht weitere Stolpersteine in Merten und Sechtem verlegt.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204230248/http://www.bornheim.de/aktuelles/news-einzelansicht/article/acht-weitere-stolpersteine-in-merten-und-sechtem-verlegt.html |date=4. 2. 2016 }} auf bornheim.de</ref> | | |- |[[Bottrop]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-09-12}} | align="right" | 65 | align="right" | {{SortDate|2011-12-05}}<ref>{{Cite web |url=http://www.meinbottrop.de/2011/11/28/elf-neue-stolpersteine-werden-in-bottrop-gesetzt/ |title=Stolpersteine in Bottrop |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128132636/http://www.meinbottrop.de/2011/11/28/elf-neue-stolpersteine-werden-in-bottrop-gesetzt/ |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bottrop]] |- |[[Bovenau]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2008-06}} | align="right" | 1 | align="right" | juni 2008<ref>[http://www.shz.de/schleswig-holstein/panorama/aerger-um-den-stolperstein-id851961.html ''Ärger um den Stolperstein'']</ref> | | |- |[[Brandenburg an der Havel]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-09}} | align="right" | 2 | align="right" | 19. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2013/09/Erste-Stolpersteine-in-Brandenburg-an-der-Havel.html |title=Erste „Stolpersteine“ für Brandenburg an der Havel |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 4. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140404120714/http://www.rbb-online.de/kultur/beitrag/2013/09/Erste-Stolpersteine-in-Brandenburg-an-der-Havel.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Braunsbedra]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-07}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.gedenkbuch.halle.de/gbdatensatz.php?num=314 |title=Gedenkbuch Halle – Pinkus Sochaczewski |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924040535/http://www.gedenkbuch.halle.de/gbdatensatz.php?num=314 |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Braunsbedra]] |- |[[Braunschweig]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-03-09}} | align="right" data-sort-value="250" | mind. 250 | align="right" | 3. maj 2013<ref>[http://www.stolpersteine-fuer-braunschweig.de/ Stolpersteine für Braunschweig]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Braunschweig]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Braunschweig]] |- |[[Bremen]] |{{ZID|DE-HB}} | align="right" | {{SortDate|2004-08-27}} | align="right" | 614 | align="right" | 3. mart 2014<ref>[http://www.stolpersteine-bremen.de/ Stolpersteine in Bremen] <small>In der Datenbank ist zusätzlich ein Stein in Ritterhude-Platjenwerbe (Niedersachsen) registriert.</small></ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bremen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bremen]] |- |[[Bremerhaven]] |{{ZID|DE-HB}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-12}} | align="right" | 78 | align="right" | 8. oktobar 2013<ref>[http://www.bremerhaven.de/buergerservice/aemter-einrichtungen/stadtverwaltung/kulturamt/stolpersteine.13387.html bremerhaven.de: ''Stolpersteine'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bremerhaven]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bremerhaven]] |- |[[Bretten]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2004-11}} | align="right" | 30 | align="right" | 5. novembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_in_Bretten |title=Stadtwiki Karlsruhe: ''Stolpersteine in Bretten'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228140932/http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_in_Bretten |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bretten]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Bretten|Bretten]] |- |[[Breuberg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-18}} | align="right" | 8 | align="right" | 18. mart 2009 <ref>[http://www.breuberg.de/index.php?bereich=2&seite=show.php&id=6628 breuberg.de: ''Zum Jahrestag Gedenktafel und Stolperstein'']{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Bruchsal]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2015-04-19}} | align="right" | 10 | align="right" | 19. april 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-bruchsal.de/aktuelles-termine.html |title=''Stolpersteine in Bruchsal'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160208004953/http://www.stolpersteine-bruchsal.de/aktuelles-termine.html |archive-date=8. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Brühl (Baden)|Brühl]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-20}} | align="right" | 3 | align="right" | 20. februar 2014<ref>[http://www.rnz.de/MetropolBruehl/00_20140222060000_110633001-Stolpersteine_fuer_Kopf_und_Herz_in_Bruehl.html ''Stolpersteine für Kopf und Herz in Brühl.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328131055/http://www.rnz.de/MetropolBruehl/00_20140222060000_110633001-Stolpersteine_fuer_Kopf_und_Herz_in_Bruehl.html|date=28. 3. 2014}} In: ''[[Rhein-Neckar-Zeitung]]'', 22. februar 2014</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Brühl (Baden)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Brühl (Baden)]] |- |[[Brühl (Rheinland)|Brühl]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-07-11}} | align="right" data-sort-value="66" | mind. 66 | align="right" | <ref name="Chronik2003" /><ref>[http://www.ksta.de/bruehl/judenverfolgung-stolpersteine-am-gymnasium-vergessen,15189176,25498186.html ''Stolpersteine am Gymnasium vergessen.''] In: ''[[Kölner Stadtanzeiger]]'', 2. decembar 2013</ref> | align="center" |[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Brühl]] | |- |[[Bückeburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-21}} | align="right" | 49 | align="right" | 11. mart 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.bueckeburg.de/de/Leben-in-B%C3%BCckeburg/Stadtportrait/Stolpersteine- |title=''„Stolpersteine“ in Bückeburg'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408102714/http://www.bueckeburg.de/de/Leben-in-B%C3%BCckeburg/Stadtportrait/Stolpersteine- |archive-date=8. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Büdingen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-04}} | align="right" data-sort-value="50" | mind. 50 | align="right" | 25. oktobar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.jungborn-buedingen.de/index.php?option=com_content&view=article&id=196:verlegung-von-stolpersteinen-in-duedelsheim-und-eckartshausen-&catid=14:geschichte-allgemein&Itemid=14 |title=Verlegung von „Stolpersteinen“ in Düdelsheim und Eckartshausen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129191410/http://www.jungborn-buedingen.de/index.php?option=com_content&view=article&id=196:verlegung-von-stolpersteinen-in-duedelsheim-und-eckartshausen-&catid=14:geschichte-allgemein&Itemid=14 |archive-date=29. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Bünde]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-07-29}} | align="right" data-sort-value="40" | mind. 40 | align="right" | 12. oktobar 2013<ref name="Chronik2003" /><ref>[https://web.archive.org/web/20060824081626/http://www.gruppe-netzwerk.de/stolpersteine.htm ''Bericht von der 1. Verlegung der Stolpersteine in Bünde'']</ref><ref>[http://www.nw-news.de/owl/kreis_herford/buende/buende/9412247_Steine_gegen_das_Vergessen.html ''Steine gegen das Vergessen.''] In: ''[[Neue Westfälische]]'', 15. oktobar 2013</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Bünde]] | |- |[[Burg (bei Magdeburg)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-27}} | align="right" data-sort-value="5" | 5 | align="right" | 28. mart 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.stadt-burg.de/cms/nachricht/items/burg-beginnt-mit-der-verlegung-von-stolpersteinen.html |title=Burg beginnt mit der Verlegung von Stolpersteinen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406062836/http://www.stadt-burg.de/cms/nachricht/items/burg-beginnt-mit-der-verlegung-von-stolpersteinen.html |archive-date=6. 4. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Burg (bei Magdeburg)]] <!-- Burg Waldeck (Hunsrück) gehört zur Gemeinde Dommershausen, siehe dort --> |- |[[Burgdorf (Region Hannover)|Burgdorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-08-17}} | align="right" | 19 | align="right" | 14. septembar 2008<ref>[http://www.burgdorf.de/portal/seiten/burgdorfer-stolpersteine-ein-projekt-des-kuenstlers-gunter-demnig-zum-gedenken-an-juedische-opfer-in-burgdorf-902000038-20500.html ''Burgdorfer Stolpersteine'']</ref> | | |- |[[Burghaun]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10}} | align="right" | 35 | align="right" | 9. novembar 2012<ref>[http://stolpersteine-burghaun.jimdo.com/kunstprojekt-stolpersteine/stolpersteine-in-burghaun/ Stolpersteine in Burghaun]</ref> | align="center" | | <!-- Burgsteinfurt Ortsteil von Steinfurt; siehe dort --> |- |[[Buseck]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-14}} | align="right" | 11 | align="right" | 15. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Buseck/Artikel,-Elf-Stolpersteine-in-Buseck-wider-das-Vergessen-_arid,477668_regid,1_puid,1_pageid,35.html |title=Stolpersteine wider das Vergessen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409142349/http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Buseck/Artikel,-Elf-Stolpersteine-in-Buseck-wider-das-Vergessen-_arid,477668_regid,1_puid,1_pageid,35.html |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Busenberg]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-21}} | align="right" | 10 | align="right" | 21. novembar 2007<ref name="lagrlp">{{Cite web |url=http://www.lagrlp.de/index.php/projekte/stolpersteine?1c034251ab43be0511d90a9c656e628a=a422c9c61dde87b6cff313327290208d |title=''Stolpersteinverzeichnis Rheinland-Pfalz'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101182825/http://www.lagrlp.de/index.php/projekte/stolpersteine?1c034251ab43be0511d90a9c656e628a=a422c9c61dde87b6cff313327290208d |archive-date=1. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Büttelborn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-03}} | align="right" data-sort-value="6" | mind. 6 | align="right" | 4. juli 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.buettelborn.de/magazin/artikel.php?artikel=2361&menuid=194 |title=Stolpersteine in Büttelborn |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=6. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306012146/http://buettelborn.de/magazin/artikel.php?artikel=2361&menuid=194 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Buttstädt]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-15}} | align="right" | 5 | align="right" | 8. maj 2013<ref>[http://soemmerda.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Erinnerung-an-juedisches-Paar-das-aus-Buttstaedt-fliehen-musste-573750404 ''Erinnerung an jüdisches Paar, das aus Buttstädt fliehen musste.'']{{Mrtav link}} In: ''[[Thüringer Allgemeine]]'', 9. maj 2013</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Buttstädt]] | |- |[[Butzbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-13}} | align="right" data-sort-value="56" | mind. 56 | align="right" | 14. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.stadt-butzbach.de/879.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=2695&tx_ttnews%5BbackPid%5D=700&cHash=80c116dd99b4c9d03319288eb39309a8 |title=stadt-butzbach.de: ''Gunter Demnig kommt und verlegt „Stolpersteine gegen das Vergessen“'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100312102648/http://www.stadt-butzbach.de/879.html |archive-date=12. 3. 2010 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Butzbach]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Butzbach]] <!-- Caputh Ortsteil von Schwielowsee; siehe dort --> |- |[[Calvörde]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-12}} | align="right" data-sort-value="6" | 6 <ref>{{Cite web |url=http://deinreport.de/dr/index.jsf?la=DE&bu=ST&kr=15362&ge=1536202022&ti=0000021879 |title=Stolpersteine am 12. septembar 2009 |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809075141/http://deinreport.de/dr/index.jsf?la=DE&bu=ST&kr=15362&ge=1536202022&ti=0000021879 |archive-date=9. 8. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Calvörde]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Calvörde]] |- |[[Castrop-Rauxel]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-11-05}} | align="right" | 46 | align="right" | 11. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.ruhrnachrichten.de/staedte/castrop/Gedenktafeln-in-Castrop-Rauxel-Hier-werden-die-neuen-Stolpersteine-verlegt;art934,2557457 |title=''Gedenktafeln in Castrop-Rauxel / Hier werden die neuen Stolpersteine verlegt.'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924125834/http://www.ruhrnachrichten.de/staedte/castrop/Gedenktafeln-in-Castrop-Rauxel-Hier-werden-die-neuen-Stolpersteine-verlegt;art934,2557457 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Castrop-Rauxel]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Castrop-Rauxel]] |- |[[Celle]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-25}} | align="right" | 61 | align="right" | 10. septembar 2009<ref>[http://www.celle.de/Kultur/Stadtarchiv/Synagoge/Stolpersteine-gegen-das-Vergessen celle.de ''Stolpersteine'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Celle]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Celle]] |- |[[Chemnitz]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-06}} | align="right" | 82 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Chemnitz]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Chemnitz]] |- |[[Cloppenburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-11-08}} | align="right" | 39 | align="right" | 8. novembar 2010<ref>[http://www.nwzonline.de/cloppenburg/kultur/39-stolpersteine-fuer-cloppenburg_a_1,0,813375052.html ''39 Stolpersteine für Cloppenburg.''] In: ''[[Nordwest-Zeitung]]'', 24. august 2010</ref> | align="center" | | |- |[[Coburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-14}} | align="right" data-sort-value="28" | mind. 28 | align="right" | 15. juli 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.coburg.de/desktopdefault.aspx/tabid-922/278_read-7703/usetemplate-Druckansicht/ |title=weitere Stolpersteine in Coburg |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=1. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201175113/http://www.coburg.de/desktopdefault.aspx/tabid-922/278_read-7703/usetemplate-Druckansicht/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Coburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Coburg]] |- |[[Cottbus]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-28}} | align="right" | 70 | align="right" | 26. oktobar 2012<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Cottbus]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Cottbus]] |- |[[Crailsheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-13}} | align="right" | 9 | align="right" | 14. novembar 2012<ref>[http://weisse-rose-crailsheim.de/index.php?seite=aktionskuenstler-gunter-demnig-verlegt-erste-neun-stolpersteine-in-crailsheim Aktionskünstler verlegt erste neun „Stolpersteine“]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Crimmitschau]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | | align="right" | 9 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Crimmitschau]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Crimmitschau]] |- |[[Cuxhaven]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-13}} | align="right" | 22 | align="right" | 30. septembar 2014<ref>[http://www.cuxpedia.de/index.php/Stolperstein Stadtwiki Cuxhaven: ''Stolperstein'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Cuxhaven]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Cuxhaven]] |- |[[Dachau]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-09}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>[http://www.dachau.de/Stolpersteine.1231.0.html Dachau: Stolpersteine]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Dachau]] | |- |[[Dahn]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-28}} | align="right" | 23 <ref>{{Cite web |url=http://www.denkmalprojekt.org/sonder/sb_dahn_stolpersteine_rp.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203212443/http://www.denkmalprojekt.org/sonder/sb_dahn_stolpersteine_rp.htm |url-status=dead }}</ref> | align="right" | 21. septembar 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.dahn.de/stolpersteine.htm |title=Dahn: Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304083658/http://www.dahn.de/stolpersteine.htm |archive-date=4. 3. 2013 |url-status=dead }}</ref><ref group="F">Vier am 21. novembar 2007 in Dahn verlegte Stolpersteine wurden nach Protesten von Angehörigen wieder entfernt ([http://www.hagalil.com/01/de/Israel.php?itemid=1827 Die Familie von Holocaustopfern protestierte gegen die Verewigung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201074409/http://www.hagalil.com/01/de/Israel.php?itemid=1827 |date=1. 2. 2016 }}).</ref> | | |- |[[Dallgow-Döberitz]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-18}} | align="right" | 1 | align="right" | 18. novembar 2009<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Darmstadt]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-11}} | align="right" | 45 | align="right" | 18. april 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.presse-darmstadt.de/index.php?id=einzelansicht0&no_cache=1&tx_ttnews%5Bcat%5D=43&tx_ttnews%5BpS%5D=1230766473&tx_ttnews%5Bpointer%5D=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1590&tx_ttnews%5BbackPid%5D=11 |title=„Stolpersteine“ in Darmstadt: Projekt erinnert an während des Nationalsozialismus deportierte und ermordete Darmstädter Bürger |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=27. 11. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127051128/https://www.presse-darmstadt.de/index.php?id=einzelansicht0&no_cache=1&tx_ttnews%5Bcat%5D=43&tx_ttnews%5BpS%5D=1230766473&tx_ttnews%5Bpointer%5D=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1590&tx_ttnews%5BbackPid%5D=11 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Darmstadt]] | |- |[[Deggendorf]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-02}} | align="right" | 8 | align="right" | 2. oktobar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.pnp.de/region_und_lokal/landkreis_deggendorf/deggendorf/546773_Acht-Stolpersteine-als-Mahnung.html |title=Acht Stolpersteine als Mahnung |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=8. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008065237/http://www.pnp.de/region_und_lokal/landkreis_deggendorf/deggendorf/546773_Acht-Stolpersteine-als-Mahnung.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Delitzsch]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-22}} | align="right" | 7 | align="right" | 22. septembar 2006<ref>{{Cite web |url=http://www.delitzsch.de/dz.site,postext,Stolpersteine.html |title=Daten zu Stolpersteinen in Delitzsch |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406074631/http://www.delitzsch.de/dz.site,postext,Stolpersteine.html |archive-date=6. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Delmenhorst]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-07-31}} | align="right" | 37 | align="right" | 4. august 2008 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Delmenhorst]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Delmenhorst]] |- |[[Dessau-Roßlau]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-19}} | align="right" | 69 | align="right" | 14. maj 2013<ref>[http://www.supersonntag-web.de/wisl_s-cms/_supersonntag/7218/Koethen/18563/Zehn_neue_Stolpersteine_in_Dessau_Rosslau.html Zehn neue Stolpersteine]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Dessau-Roßlau]] | |- |[[Detmold]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-05-12}} | align="right" | 1 | align="right" | 12. maj 2011<ref>[http://www.lz.de/lippe/detmold/4478556_Gunter-Demnig-setzt-Stolperstein-an-der-Hubertusstrasse-ein.html ''Gunter Demnig setzt „Stolperstein“ an der Hubertusstraße ein'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Detmold]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Detmold]] |- |[[Dieburg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-12}} | align="right" | 3 | align="right" | {{SortDate|2011-12-08}}<ref>[http://www.echo-online.de/region/darmstadt-dieburg/dieburg/Sie-sind-da-wo-sie-hingehoeren;art1283,499265 Sie sind da, wo sie hingehören]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} Verlegung Dieburg</ref> | | |- |[[Dietzenbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-02-25}} | align="right" | 22 | align="right" | 18. februar 2014<ref>[http://www.fr-online.de/kreis-offenbach/dietzenbach-aus-der-heimat-verjagt,1473032,26233672.htm Aus der Heimat verjagt]</ref> | | |- |[[Dillingen/Saar]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-16}} | align="right" | 10 | align="right" | 16. mart 2013 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Dillingen/Saar]] | align="center" | |- |[[Dinkelsbühl]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-02}} | align="right" data-sort-value="4" | mind. 4 | align="right" | 2. oktobar 2009 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Dinkelsbühl]] | |- |[[Dinslaken]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-02-07}} | align="right" | 24 | align="right" | 17. april 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-dinslaken.de/?q=node%2F17 |title=Stolpersteine Dinslaken |access-date=20. 1. 2021 |archive-date=30. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830163427/http://stolpersteine-dinslaken.de/?q=node%2F17 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Dirmstein]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-18}} | align="right" | 10 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.mein-herz-schlaegt-links.de/index.php?option=com_content&view=article&id=182:stolpersteine-qdirmstein-erinnert-sichq&catid=1:aktuelle-nachrichten&Itemid=50 |title=Dirmstein erinnert sich |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208060725/http://www.mein-herz-schlaegt-links.de/index.php?option=com_content&view=article&id=182:stolpersteine-qdirmstein-erinnert-sichq&catid=1:aktuelle-nachrichten&Itemid=50 |archive-date=8. 12. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Dirmstein]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Dirmstein]] |- |[[Döbeln]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-25}} | align="right" | 4 | align="right" | 26. maj 2007<ref>[http://www.judentum-projekt.de/kursaktivitaeten/stolpersteine/ Stolpersteine Döbeln]</ref> | | |- |[[Dommershausen]]<!--Burg Waldeck (Hunsrück--> |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-01-19}} | align="right" data-sort-value="1" | 1 | align="right" | 19. Januar 2009<ref name="lagrlp" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Dommershausen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Dommershausen]] |- |[[Dormagen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005}} | align="right" | 39 | align="right" | 17. decembar 2011<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/dormagen/stolperstein-stele-erinnert-an-ns-opfer-aid-1.3749215 ''Stolperstein-Stele erinnert an NS-Opfer'']</ref><ref>{{Cite web |url=https://kulturbuerodormagen.wordpress.com/category/stolpersteine/ |title=''Kulturbüro Dormagen: ''Stolpersteine'''' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304194938/https://kulturbuerodormagen.wordpress.com/category/stolpersteine/ |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Dorsten]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-29}} | align="right" | 38 | align="right" | 30. maj 2008<ref>http://www.stolpersteine-dorsten.de/</ref> | | |- |[[Dortmund]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-19}} | align="right" | 241 | align="right" | 11. decembar 2014<ref>[http://bvb-fanabteilung.de/neuigkeiten/bvb-familie-verlegt-stolpersteine-in-dortmund/ ''BVB-Familie verlegt Stolpersteine in Dortmund.'']{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Dortmund]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Dortmund]] |- |[[Dransfeld]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-13}} | align="right" | 13 | align="right" | 13. maj 2013<ref>[http://www.hna.de/lokales/hann-muenden/ersten-stolpersteine-dransfeld-sind-verlegt-2903013.html ''Die ersten 13 Stolpersteine in Dransfeld sind verlegt.''] In: ''[[Hessische/Niedersächsische Allgemeine]]'', 13. maj 2013</ref> | align="center" | | |- |[[Dreieich]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-02-25}} | align="right" | 6 | align="right" | 25. Januar 2009<ref>[http://www.op-online.de/lokales/nachrichten/dreieich/erinnerung-mahnung-61910.html Erinnerung und Mahnung]</ref> | | |- |[[Drensteinfurt]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-10}} | align="right" data-sort-value="7" | mind. 7 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.realschule.drensteinfurt.de/index.php?section=16&page=119 |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=9. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409005253/http://www.realschule.drensteinfurt.de/index.php?section=16&page=119 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Dresden]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-09}} | align="right" | 141 | align="right" | {{SortDate|2015-05-26}}<ref>[http://stolpersteine-dresden.de/ Stolpersteine in Dresden e.&nbsp;V.]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Dresden]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Dresden]] |- |[[Duderstadt]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-30}} | align="right" | 26 | align="right" | 26. novembar 2008<ref>[http://www.geschichtswerkstatt-duderstadt.de/stolpersteine.htm Geschichtswerkstatt Duderstadt: ''Stolpersteine in Duderstadt'']</ref> | | |- |[[Dülmen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-19}} | align="right" | 40 | align="right" | 21. novembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.duelmen.de/1020.html?&tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=429&cHash=3e9c025e4c7a50bc99421d1adc00d89d |title=Stolpersteine Nr. 39 und 40 verlegt |access-date=18. 4. 2023 |archive-date=24. 1. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124225217/https://www.duelmen.de/1020.html?&tx_ttnews%5Btt_news%5D=429&cHash=3e9c025e4c7a50bc99421d1adc00d89d |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Dülmen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Dülmen]] |- |[[Düren]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-06-21}} | align="right" | 61 | align="right" | 18. oktobar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.duereninfo.de/stolpersteine/stolper.html |title=Initiative Stolpersteine in Düren |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220838/http://www.duereninfo.de/stolpersteine/stolper.html |archive-date=23. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Düren]] | |- |[[Düsseldorf]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-08-28}} | align="right" | 178 | align="right" | 2008<ref name="Chronik2003" /><ref>{{Cite web |url=http://www.ns-gedenkstaetten.de/nrw/projekte/projekt.php?pID=54&eID=6&sID=1&einrichtung=duesseldorf |title=Stolpersteine in Düsseldorf |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216102041/http://www.ns-gedenkstaetten.de/nrw/projekte/projekt.php?pID=54&eID=6&sID=1&einrichtung=duesseldorf |archive-date=16. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Düsseldorf]] | |- |[[Duisburg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-03-27}} | align="right" data-sort-value="226" | mind. 226 <ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-online.com/neuigkeiten.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109230628/http://www.stolpersteine-online.com/neuigkeiten.htm |archive-date=9. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="right" | <ref name="Chronik2003" /><ref>http://www.fbw-duisburg.de/development/fabian_duisburg/content/e3/e17/e622/e625/StolpersteineII.pdf{{Mrtav link}} Biografie-Daten zu Stolpersteinen in Duisburg in einem PDF (56 Seiten)</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Duisburg]] | |- |[[Eberswalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2004-10-18}} | align="right" | 7 | align="right" | 18. oktobar 2004<ref name="brandenburg" /> | | <!-- Eckstever Ortsteil von Ottersberg; siehe dort --> |- |[[Egelsbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-15}} | align="right" | 16 | align="right" | 16. septembar 2009<ref>[http://www.op-online.de/lokales/nachrichten/egelsbach/erinnerung-verblasst-nicht-494647.htmlStolpersteine Erinnerung verblasst nicht]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Eichstätt]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" |{{SortDate|2015-05-27}} | align="right" | 7 | align="right" |{{SortDate|2015-05-27}}<ref>[http://www.donaukurier.de/lokales/eichstaett/art575,3058119 ''Verbeugung vor den Eichstätter NS-Opfern'']{{Mrtav link}} In: ''[[Donaukurier|Eichstätter Kurier]]'', 29. maj 2015</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Eichstätt]] | align="center" | |- |[[Eichstetten]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-08}} | align="right" | 47 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.eichstetten.de/ortsinfo/geschichte/stolpersteine/stolpersteine.htm |title=Stolpersteine in Eichstetten |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202141508/http://www.eichstetten.de/ortsinfo/geschichte/stolpersteine/stolpersteine.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Eilenburg]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2014-05-03}} | align="right" | 5 | align="right" | 7. maj 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.eilenburg.de/geschichtliches-im-detail/2014-05-07_kuenstler-verlegt-stolpersteine.html |title=Künstler verlegt Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131085612/http://www.eilenburg.de/geschichtliches-im-detail/2014-05-07_kuenstler-verlegt-stolpersteine.html |archive-date=31. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Eisenach]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" |{{SortDate|2009-08-10}} | align="right" | 94 | align="right" |{{SortDate|2014-03-17}}<ref>{{Cite web |url=http://www.eisenach.de/Stolpersteine.3133.0.html |title=Stolpersteine in Eisenach |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=29. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629174737/http://www.eisenach.de/Stolpersteine.3133.0.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Eisenach]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Eisenach]] |- |[[Eisenhüttenstadt]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2005-07-28}} | align="right" | 2 | align="right" | 28. juli 2005<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Eislingen/Fils]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-10}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Eitorf]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-31}} | align="right" | 24 | align="right" | 31. august 2009<ref>[http://www.stolpersteine-eitorf.de/ Stolpersteine Eitorf]</ref> | align="center" |[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Eitorf]] | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Eitorf]] |- |[[Elmshorn]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-14}} | align="right" | 15 | align="right" | 15. april 2008<ref name="akens" /><ref>[http://www.abendblatt.de/daten/2008/04/16/870009.html Elmshorn: Acht weitere Gedenktafeln wurden gestern eingeweiht]</ref> | align="center" |[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine_Elmshorn]] | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Elmshorn]] |- |[[Emden]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-15}} | align="right" | 72 | align="right" | 7. oktobar 2013<ref>{{Cite web |url=https://www.emden.de/kultur/stolpersteine/aktuelles-st/ |title=emden.de: ''Stolpersteine in Emden'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092416/https://www.emden.de/kultur/stolpersteine/aktuelles-st/ |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Emlichheim]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-22}} | align="right" | | align="right" | 22. april 2005 | | |- |[[Emmerich am Rhein]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-02-25}} | align="right" | 99<ref>{{Cite web |url=https://www.emmerich.de/C125747B00264310/html/3A0640AB8A7882C5C1257959002AA2B0?opendocument&nid1=15377 |title=Stolpersteine Emmerich |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613161103/http://www.emmerich.de/C125747B00264310/html/3A0640AB8A7882C5C1257959002AA2B0?opendocument&nid1=15377 |url-status=dead }}</ref> | align="right" | {{SortDate|2012-06-27}}<ref>{{Cite web |url=http://www.derwesten.de/nrz/staedte/emmerich/99-stolpersteine-sind-komplett-id6823531.html |title=99 Stolpersteine sind komplett |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=11. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611011825/http://www.derwesten.de/nrz/staedte/emmerich/99-stolpersteine-sind-komplett-id6823531.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Emmerich am Rhein]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Emmerich am Rhein]] |- |[[Eppendorf]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-15}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Eppertshausen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-06}} | align="right" | 6 | align="right" | 22. juni 2013<ref>[http://www.op-online.de/lokales/nachrichten/eppertshausen/stolpersteine-eppertshausen-verlegt-2968273.html Verlegung erster Stolpersteine]</ref> | | |- |[[Erftstadt]]<!-- Ortsteil Lechenich --> |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-15}} | align="right" | 28 | align="right" | <ref>[http://www.kirche-lechenich.de/Stolpersteine.pdf Stolpersteine für Lechenich – wider das Vergessen]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Erftstadt]] | |- |[[Erkelenz]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2002-07-11}} | align="right" data-sort-value="23" | mind. 23 | align="right" | 15. decembar 2011<ref name="Chronik2003" /><ref name="Stolpersteine verlegt">[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/erkelenz/33-stolpersteine-verlegt-aid-1.2640171 Stolpersteine verlegt]</ref> | | |- |[[Erkner]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-09}} | align="right" | 16 | align="right" | 4. juli 2008<ref>[http://www.erkner.de/fileadmin/templates/majn/pdf/stolpersteine.pdf Aktion „Stolpersteine“ in Erkner]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Erkrath]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-01-28}} | align="right" | 6 | align="right" | mart 2013<ref>{{Cite web |url=https://www.erkrath.de/index.phtml?NavID=1630.198&La=1 |title=Stolpersteine in Erkrath |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508164323/https://www.erkrath.de/index.phtml?NavID=1630.198&La=1 |archive-date=8. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Erlangen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-12}} | align="right" | 54 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://hshedenus.de/ProjektSite4/st_steine_a.htm |title=Stolpersteine in Erlangen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419014119/http://hshedenus.de/ProjektSite4/st_steine_a.htm |archive-date=19. 4. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Erlangen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Erlangen]] |- |[[Erlenbach bei Dahn]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-21}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Erndtebrück]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-04}} | align="right" | 10 | align="right" | 4. april 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-bad-berleburg-bad-laasphe-und-erndtebrueck/zehn-stolpersteine-mahnen-in-erndtebrueck-aimp-id7802216.html |title=''Zehn Stolpersteine mahnen in Erndtebrück'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924151737/http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-bad-berleburg-bad-laasphe-und-erndtebrueck/zehn-stolpersteine-mahnen-in-erndtebrueck-aimp-id7802216.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Erndtebrück]] |- |[[Eschwege]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-11}} | align="right" | 114 | align="right" | 4. novembar 2013<ref>[http://www.eschwege.de/city_info/webaccessibility/index.cfm?waid=28&item_id=850668&old_item_id=850669&oldrecord=26137&oldmodul=5&olddesign=0 Stolpersteine zur Erinnerung]</ref> | align="center" | | |- |[[Eschweiler]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-18}} | align="right" | 42 | align="right" | 13. decembar 2014<ref>[http://www.aachener-zeitung.de/lokales/eschweiler/gunter-demnig-verlegt-14-weitere-stolpersteine-1.980409 ''Gunter Demnig verlegt 14 weitere „Stolpersteine“.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150929202205/http://www.aachener-zeitung.de/lokales/eschweiler/gunter-demnig-verlegt-14-weitere-stolpersteine-1.980409|date=29. 9. 2015}} In: ''[[Aachener Zeitung]]'' vom 14. decembar 2014</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Eschweiler]] | |- |[[Essen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-05}} | align="right" data-sort-value="180" | mind. 180 | align="right" | 2. septembar 2009<ref>[https://www.uni-due.de/de/presse/meldung.php?id=1715 Stolpersteine für NS-Opfer]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Essen]] | |- |[[Esslingen am Neckar]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-25}} | align="right" | 14 | align="right" | 25. septembar 2008 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Esslingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Esslingen am Neckar]] |- |[[Estenfeld]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2007-09-23}} | align="right" | 11 | align="right" | <ref>[http://www.hs-estenfeld.de/index.php?option=com_content&view=article&id=25&Itemid=34 Projekt Stolpersteine der Hauptschule Estenfeld]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Ettlingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-11}} | align="right" | 24 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_in_Ettlingen |title=Stolpersteine in Ettlingen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923174208/http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_in_Ettlingen |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ettlingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ettlingen]] |- |[[Ettenheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-07}} | align="right" data-sort-value="3" | mind. 3 | align="right" | <ref>[http://www.ettenheim.de/dynasite.cfm?dsmid=1601&dspaid=73766 Drei weitere Stolpersteine werden verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Euskirchen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2002-05-27}} | align="right" data-sort-value="74" | mind. 74 | align="right" | 11. juli 2012<ref name="Chronik2003" /><ref>[http://www.ksta.de/euskirchen/stolpersteine-juedisches-internat-an-der-oststrasse,15188884,16605064.html ''Jüdisches Internat an der Oststraße'']</ref> | | |- |[[Falkensee]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-20}} | align="right" | 14 | align="right" | 9. maj 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Fehrbellin]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2015-03-28}} | align="right" | 1 | align="right" | 28. mart 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1379464 |title=''Erster Stolperstein für Fehrbellin'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402093117/http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1379464 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Finnentrop]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-06}} | align="right" | 7 | align="right" | 6. februar 2014<ref name="Stolpersteine Lehnhausen">{{Cite web |url=http://www.heimatbund-finnentrop.de/bilderweb2/seiten/118stolpersteine_lenhausen.htm |title=Stolpersteine Lehnhausen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210225151/http://www.heimatbund-finnentrop.de/bilderweb2/seiten/118stolpersteine_lenhausen.htm |archive-date=10. 2. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Finnentrop]] |- |[[Finsterwalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-11}} | align="right" | 9 | align="right" | 11. novembar 2009<ref name="brandenburg" /> | | <!-- Flamersheim Ortsteil von Euskirchen; siehe dort --> |- |[[Flensburg]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2003-09-01}} | align="right" data-sort-value="24" | mind. 24 <!--20 2006, 3 2007, eine Verlegung unbk. Anzahl 2014--> | align="right" | 6. mart 2014<ref>[http://www.kreis-schleswig-flensburg-mobil.de/sehenswertes/stolpersteine-in-flensburg.html ''Stolpersteine in Flensburg'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Flensburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Flensburg]] |- |[[Frankenberg (Eder)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-01}} | align="right" data-sort-value="16" | mind. 16 | align="right" | <ref>[http://www.erinnern-in-hessen.de/01_nicht_LAG/frankenberg_stolpersteine/index_frankenberg.htm Initiativgruppe Stolpersteine Frankenberg]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Frankenthal (Pfalz)|Frankenthal]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-12}} | align="right" | 44 | align="right" | 12. septembar 2013<ref>[http://mrn-news.de/2013/09/12/frankenthal-foerderverein-fuer-juedisches-gedenken-erinnert-mit-vortrag-und-fuehrungen-82195/ Förderverein erinnert]</ref> | align="center" | | |- |[[Frankenwinheim]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-12}} | align="right" | 11 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.frankenwinheim.de/gemeinde/Stolpersteine-2013/ |title=Stolpersteine in Frankenwinheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160224142209/http://www.frankenwinheim.de/gemeinde/Stolpersteine-2013/ |archive-date=24. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Frankfurt (Oder)]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-08}} | align="right" | 124 | align="right" | 7. maj 2012<ref>[http://www.stolpersteine-ffo.de/ Stolpersteine für Frankfurt (Oder)]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Frankfurt (Oder)]] | |- |[[Frankfurt am majn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2003-11-11}} | align="right" data-sort-value="950" | mind. 950 | align="right" | 28. decembar 2014<ref>[http://www.stolpersteine-frankfurt.de/ Stolpersteine in Frankfurt am majn]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Frankfurt am majn]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Frankfurt am majn]] |- |[[Frechen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-04-03}} | align="right" | 51 | align="right" | 16. oktobar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.frechener-geschichtsverein.de/cms/index.php/projekte/stolpersteine |title=Stolpersteine für Frechen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924015342/http://www.frechener-geschichtsverein.de/cms/index.php/projekte/stolpersteine |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Frechen]] | |- |[[Freiberg]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-06}} | align="right" | 8 | align="right" | 6. juli 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.juden-in-mittelsachsen.de/stolpersteine/index.html |title=Stolpersteine in Freiberg |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216175757/http://juden-in-mittelsachsen.de/stolpersteine/index.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Freiberg]] | |- |[[Freiburg im Breisgau]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2002-10-21}} | align="right" | 196 | align="right" | 28. septembar 2007<ref name="Chronik2003" /><ref>[http://www.freiburg-im-netz.de/stolpersteine/stolpdoku.php Freiburg im Netz: Stolpersteine – Dokumentation]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Freiburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Freiburg im Breisgau]] |- |[[Freising]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2005-09-29}} | align="right" | 13 | align="right" | 9. august 2007<ref>{{Cite web |url=http://alt.stolpersteine-muenchen.de/Archiv/Presse/070809-mm-freising.htm |title=Archiv Münchner Merkur |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=10. 6. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610121653/http://alt.stolpersteine-muenchen.de/Archiv/Presse/070809-mm-freising.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Freren]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-06-12}} | align="right" | 27 | align="right" | 12. juni 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.freren.de/aktuell/2012/stolpersteine/Bericht%20Stolpersteine.htm |title=freren.de: ''Stolpersteine in Freren'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=15. 3. 2014 |archive-url=https://archive.today/20140315091138/http://www.freren.de/aktuell/2012/stolpersteine/Bericht%20Stolpersteine.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Friedrichroda]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-09}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Friedrichroda]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine im Landkreis und in der Stadt Gotha]] |- |[[Friedrichsdorf]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Friedrichshafen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013}} | align="right" | 1 | align="right" | 9. novembar 2013<ref>[http://www.schwaebische.de/region/bodensee/friedrichshafen/stadtnachrichten-friedrichshafen_artikel,-Stolperstein-fuer-Elsa-Hammer-_arid,5496429.html Stolperstein Elsa Hammer]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Friedrichshafen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Friedrichshafen]] |- |[[Friedrichstadt]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2003-09-02}} | align="right" | 25 | align="right" | <ref>[http://www.akens.org/akens/texte/stolpersteine/Friedrichstadt.pdf Verlegung von Stolpersteinen in Friedrichstadt] (PDF)</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Friedrichstadt]] | |- |[[Fritzlar]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-03-07}} | align="right" data-sort-value="53" | mind. 53 | align="right" | 2007<ref>{{Cite web |url=http://kulturvereinfritzlar.de/drupal/?q=node%2F76 |title=Kulturverein Fritzlar |access-date=19. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323131431/http://kulturvereinfritzlar.de/drupal/?q=node%2F76 |archive-date=23. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Fritzlar]] | |- |[[Fröndenberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-21}} | align="right" | 26 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.derwesten.de/wp/staedte/froendenberg/neue-stolpersteine-sind-verlegt-id2233400.html |title=Neue Stolpersteine sind verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924160532/http://www.derwesten.de/wp/staedte/froendenberg/neue-stolpersteine-sind-verlegt-id2233400.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Fürstenwalde/Spree]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-30}} | align="right" | 42 | align="right" | 7. maj 2013<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Fürstenwalde/Spree]] | |- |[[Gaggenau]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-07}} | align="right" | 10 | align="right" | 9. novembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_Gaggenau |title=Stolpersteine in Gaggenau |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202120023/http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_Gaggenau |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gaggenau]] | |- |[[Gartz (Oder)]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2011-08-08}} | align="right" | 5 | align="right" | 8. august 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Garz/Rügen]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-02}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Gau-Bickelheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-06-04}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Gaukönigshofen]]<!--auch Ortsteil Acholdshausen--> |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-24}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Gehrden]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-12}} | align="right" | 2 | align="right" | 12. novembar 2008 | | |- |[[Geilenkirchen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-05}} | align="right" | 8 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.geilenkirchen.de/aktuelles/details/Erste-Stolpersteine-in-Geilenkirchen-verlegt-865f/ |title=Erste Stolpersteinverlegung in Geilenkirchen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924021233/http://www.geilenkirchen.de/aktuelles/details/Erste-Stolpersteine-in-Geilenkirchen-verlegt-865f/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Geldern]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-12-15}} | align="right" | 39 | align="right" | 17. august 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-fuer-geldern.de/Stolpersteine_in_Geldern.html |title=''Stolpersteine in Geldern'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203090016/http://www.stolpersteine-fuer-geldern.de/Stolpersteine_in_Geldern.html |archive-date=3. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Geldern]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Geldern]] |- |[[Gelnhausen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-20}} | align="right" data-sort-value="35" | mind. 35 | align="right" | <ref>[http://www.stolpersteins-gelnhausen.org/index.php/de/ Interessengemeinschaft Gelnhausen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gelnhausen]] | |- |[[Gelsenkirchen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-07}} | align="right" | 119 | align="right" | 12. decembar 2014<ref>[http://www.stolpersteine-gelsenkirchen.de/ ''Stolpersteine Gelsenkirchen'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gelsenkirchen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Gelsenkirchen]] |- |[[Gemünden am majn]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-28}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2009-09-28}}<ref>[http://www.majnpost.de/regional/majn-spessart/Sechs-Stolpersteine-in-Gemuenden-verlegt;art768,5307546 ''Sechs Stolpersteine in Gemünden verlegt'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Gengenbach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-05-26}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2009-05-26}}<ref>{{Cite web |url=http://www.bo.de/lokales/kinzigtal/gengenbach-erhaelt-sechs-denkwuerdige-stolpersteine |title=''Gengenbach erhält sechs denkwürdige »Stolpersteine«'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613081856/http://www.bo.de/lokales/kinzigtal/gengenbach-erhaelt-sechs-denkwuerdige-stolpersteine |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Georgsmarienhütte]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-28}} | align="right" | 5 | align="right" | 28. februar 2014<ref>[http://www.georgsmarienhuette.de/internet/page.php?site=14&id=14001238 georgsmarienhuette.de: ''Fünf Stolpersteine im Stadtgebiet verlegt'']{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Gera]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-07}} | align="right" | 51 | align="right" | 9. decembar 2013<ref>[http://gera.otz.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Gera-hat-10-neue-Stolpersteine-Schicksale-im-Strassenpflaster-824716664 Gera hat 10 neue Stolpersteine]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gera]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Gera]] |- |[[Gerlingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-03-13}} | align="right" | 1 | align="right" | 11. juni 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.gerlingen.de/,Lde/start/Stadtinfo/Stolperstein+Johanna+Schweizer.html |title=Stolperstein Gerlingen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305124444/http://www.gerlingen.de/,Lde/start/Stadtinfo/Stolperstein+Johanna+Schweizer.html |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Gernsheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-25}} | align="right" | 4 | align="right" | 25. juni 2013<ref>[http://www.echo-online.de/region/gross-gerau/gernsheim/Stolpersteine-in-Gernsheim-verlegt;art1236,4059852 Stolpersteine in Gernsheim verlegt]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Gerolzhofen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2014-12-01}} | align="right" | 3 | align="right" | 1. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.gerolzhofen.de/Verlegung-von-Stolpersteinen-in-Gerolzhofen-Marktstrasse-7_Veranstaltungen_60990_kkdetail_view_verans.html |title=''Verlegung von Stolpersteinen in Gerolzhofen, Marktstraße 7'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924021858/http://www.gerolzhofen.de/Verlegung-von-Stolpersteinen-in-Gerolzhofen-Marktstrasse-7_Veranstaltungen_60990_kkdetail_view_verans.html |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Gladbeck]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-31}} | align="right" | 70 | align="right" | 11. decembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.gladbeck.de/Leben_Wohnen/Stadtportrait/Stolpersteine/autostart.asp?highmajn=4&highsub=3&highsubsub=4 |title=Das Projekt „Stolpersteine in Gladbeck“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=7. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307022258/http://www.gladbeck.de/Leben_Wohnen/Stadtportrait/Stolpersteine/autostart.asp?highmajn=4&highsub=3&highsubsub=4 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | <!-- Gleidingen Ortsteil von Laatzen; siehe dort --> |- |[[Glinde]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-06}} | align="right" data-sort-value="1" | 1<ref group="F">Es handelt sich um eine Stolperschwelle (100 x 10&nbsp;cm)</ref> | align="right" | 6. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.glinde.de/index.php?id=92&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1855 |title=glinde.de: ''Stolperschwelle in Glinde erinnert an das Lager Glinde Wiesenfeld'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=27. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127150331/http://www.glinde.de/index.php?id=92&tx_ttnews%5Btt_news%5D=1855 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Gießen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-26}} | align="right" | 126 | align="right" | {{SortDate|2013-08-26}}<ref>[http://www.stolpersteine-giessen.de/ Stolpersteine Gießen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gießen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Gießen]] |- |[[Goch]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-10-04}} | align="right" | 43 | align="right" | 9. decembar 2014<ref>[http://wp.ge-mittelkreis.de/index.html ''20 neue Stolpersteine in Goch'']</ref> | | |- |[[Göppingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-09-27}} | align="right" data-sort-value="15" | mind. 15 | align="right" | 28. august 2012<ref>[http://www.swp.de/goeppingen/lokales/goeppingen/15-Stolpersteine-in-Goeppingen-verlegt;art5583,1608320 Neue Stolpersteine verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Görlitz]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-09}} | align="right" | 15 | align="right" | 26. juli 2012<ref>[http://www.stadtwiki-goerlitz.de/index.php?title=Stolpersteine Stadtwiki Görlitz]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Görlitz]] | |- |[[Gotha]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-05}} | align="right" | 44 | align="right" | 8. novembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.gotha.de/rathaus-politik/detail-neues-aus-dem-gothaer-rathaus/article/nacht_der_erinnerung_am_9_novembar.html |title=Nacht der Erinnerung am 9. novembar |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=25. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325175358/http://www.gotha.de/rathaus-politik/detail-neues-aus-dem-gothaer-rathaus/article/nacht_der_erinnerung_am_9_novembar.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gotha]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine im Landkreis und in der Stadt Gotha]] |- |[[Göttingen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-26}} | align="right" | 5 | align="right" | 26. maj 2012 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Göttingen]] | |- |[[Grafrath]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2015-05-27}} | align="right" | 1 | align="right" | 27. maj 2015 <ref>[http://www.merkur.de/lokales/fuerstenfeldbruck/grafrath/grafrath-bekommt-einen-stolperstein-4975199.html ''Grafrath bekommt einen Stolperstein'']</ref> | | |- |[[Greifswald]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-10}} | align="right" | 13 | align="right" | 23. maj 2013 <ref>{{Cite web |url=http://www.uni-greifswald.de/leben/engagement/stolpersteine-2013.html |title=Stolpersteinweg 2013 |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140429204100/http://www.uni-greifswald.de/leben/engagement/stolpersteine-2013.html |archive-date=29. 4. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Greifswald]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Greifswald]] |- |[[Greimerath (bei Trier)]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-21}} | align="right" | 5 | align="right" | {{SortDate|2011-09-21}}<ref>[http://www.volksfreund.de/nachrichten/region/hochwald/aktuell/Heute-in-der-Hochwald-Zeitung-Stolpern-mit-Kopf-und-Herz;art804,2206116 ''Stolpern mit Kopf und Herz''] Verlegung Greimerath</ref> | | |- |[[Grevenbroich]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-12-10}} | align="right" data-sort-value="40" | ca. 40 | align="right" | 9. decembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-grevenbroich.de/16.html Übersicht Stolpersteine Grevenbroich]</ref><ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/grevenbroich/gunter-demnig-verlegt-neue-stolpersteine-aid-1.3879040 ''Gunter Demnig verlegt neue „Stolpersteine“'']</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Grevenbroich]] |- |[[Griesheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-05-04}} | align="right" data-sort-value="2" | mind. 2 | align="right" | mart 2013<ref>[http://www.ghs-griesheim.eu/index.php/praeventions-und-gesundheitsfoerderung/schule-ohne-rassismus-schule-mit-courage Stolpersteine zum zweiten Mal verlegt]</ref> | align="center" | | |- |[[Grimma]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2010-08-20}} | align="right" | 18 | align="right" | <ref>[http://www.ndk-wurzen.de/Aktuelles/Pressespiegel/9--novembar---Mahnwache-und-Stolpersteine-putzen-in-Grimma/448d1569s50/ Stolpersteine putzen in Grimma]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Gröbenzell]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-03-22}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref>[http://www.merkur-online.de/lokales/fuerstenfeldbruck/landkreis/groebenzell-bekommt-stolperstein-holocaust-opfer-1138830.html Gröbenzell bekommt Stolperstein]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Gröbenzell]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Gröbenzell]] |- |[[Gronau (Westf.)]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-11}} | align="right" | 42 | align="right" | 9. decembar 2014<ref>[http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Borken/Gronau/1815231-Erinnerung-an-Rudi-Steffens-Stolpersteine-verhindern-Vergessen ''Stolpersteine verhindern Vergessen'']</ref> | | |- |[[Groß-Gerau]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-16}} | align="right" | 18 | align="right" | april 2014<ref>[http://www.erinnerung.org/gg/stst.html Stolpersteine für Groß-Gerau]</ref> | | |- |[[Großkarlbach]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-04}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Grünheide (Mark)]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-02}} | align="right" | 8 | align="right" | 2. april 2013<ref name="brandenburg" /><ref>[http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1097841 ''Stolpersteine können in Grünheide verlegt werden .''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306110556/http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1097841|date=6. 3. 2016}} In: ''[[Märkische Oderzeitung]]'', 2. februar 2013.</ref> | | |- |[[Guben]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-09}} | align="right" | 23 | align="right" | 21. mart 2011<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Guben]] | |- |[[Gudensberg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-11}} | align="right" | 31 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.gudensberg.de/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=233 |title=Stolpersteine in Gudensberg |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=5. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305020601/http://gudensberg.de/index.php?id=67&itemid=233&option=com_content&view=article |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Güstrow]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-27}} | align="right" | 17 | align="right" | 4. novembar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.guestrow-tourismus.de/stolpersteine-erinnern-g%C3%BCstrower-holocaust-opfer |title=''„Stolpersteine“ erinnern an Güstrower Holocaust- Opfer'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103215003/http://www.guestrow-tourismus.de/stolpersteine-erinnern-g%C3%BCstrower-holocaust-opfer |archive-date=3. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Gütersloh]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-11}} | align="right" | 44 | align="right" | 18. decembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.guetersloh.de/Z3VldGVyc2xvaGQ0Y21zOjY0NjM2.x4s |title=Stolpersteine zum Gedenken an jüdische Mitbürger |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924024113/http://www.guetersloh.de/Z3VldGVyc2xvaGQ0Y21zOjY0NjM2.x4s |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Guxhagen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-03}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Haan]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-16}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Hachenburg]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-09}} | align="right" | 42 | align="right" | 27. august 2013<ref>[http://www.ak-kurier.de/akkurier/www/artikel/23704-auch-in-hachenburg-stolpersteine-verlegt Zweite Verlegeaktion in Hachenburg]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hachenburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hachenburg]] |- |[[Hagen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-27}} | align="right" data-sort-value="12" | mind. 12 | align="right" | 17. decembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-hagen.de/ |title=Förderverein Stolpersteine Hagen e. V. |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=18. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218093441/http://stolpersteine-hagen.de/ |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Hagen am Teutoburger Wald]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 12. decembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.hagen-atw.de/magazin/artikel.php?artikel=439&menuid=29 |title=hagen-atw.de: ''Ein Mensch ist erst vergessen, wenn sein Name vergessen ist'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304214555/http://www.hagen-atw.de/magazin/artikel.php?artikel=439&menuid=29 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Halberstadt]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2014-08-11}} | align="right" | 1 | align="right" | 11. august 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.halberstadt.de/de/index/stolpersteinlegung-fuer-mary-rosner-20050643.html |title=''Stolpersteinlegung für Mary Rosner'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912150324/http://www.halberstadt.de/de/index/stolpersteinlegung-fuer-mary-rosner-20050643.html |archive-date=12. 9. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Halberstadt]] |- |[[Halle (Saale)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2004-05-06}} | align="right" | 212 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.halle.de/index.asp?MenuID=2126 |title=Stolpersteine für Halle – zum Projekt und zum Künstler |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=22. 10. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101022062419/http://www.halle.de/index.asp?MenuID=2126 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Halle (Saale)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Halle (Saale)]] |- |[[Haltern am See]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-02}} | align="right" | 11 | align="right" | <ref>[http://www.haltern.de/Inhalte/Startseite/Sport_Kultur_Freizeit/Kultur/Stolpersteine/_Kuenstler.asp?seite=angebot&id=15926Das Projekt Stolpersteine]</ref> | | |- |[[Hamburg]] |{{ZID|DE-HH}} | align="right" | {{SortDate|2002-07-04}} | align="right" | 4575 | align="right" | 10. oktobar 2013<ref name="Chronik2003" /><ref>[http://www.stolpersteine-hamburg.de/ ''Stolpersteine in Hamburg'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hamburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hamburg]] |- |[[Hameln]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-11-26}} | align="right" | 10 | align="right" | 26. novembar 2013<ref>[http://stolpersteine.geschichte-hameln.de/ Stolpersteine in Hameln]</ref> | align="center" | | |- |[[Hamm]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-04}} | align="right" | 67 | align="right" | 16. decembar 2013<ref>[http://www.hammwiki.de/wiki/Stolpersteine Hammwiki]</ref> | | |- |[[Hammersbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2015-02-11}} | align="right" | 6 | align="right" | 11. februar 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.hanauer.de/ha_20_110844019-29_Gunter-Demnig-verlegt-erste-Stolpersteine-in-Markoumlbel.html |title=''Gunter Demnig verlegt erste Stolpersteine in Marköbel'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402173725/http://www.hanauer.de/ha_20_110844019-29_Gunter-Demnig-verlegt-erste-Stolpersteine-in-Markoumlbel.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Hannover]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-12-06}} | align="right" | 270 | align="right" | 18. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.hannover.de/Kultur-Freizeit/Architektur-Geschichte/Stadtgeschichte/Stolpersteine/Liste-der-verlegten-Stolpersteine |title=hannover.de: ''Liste der verlegten Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429053656/http://www.hannover.de/Kultur-Freizeit/Architektur-Geschichte/Stadtgeschichte/Stolpersteine/Liste-der-verlegten-Stolpersteine |archive-date=29. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hannover]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hannover]] |- |[[Haren (Ems)]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-15}} | align="right" | 12 | align="right" | 15. juli 2009<ref>[http://hiebing.de/majn/front_content.php?idcat=77&idart=330 ''Steine gegen das Vergessen.'']{{Mrtav link|datum=Novembar 2019|bot=InternetArchiveBot}} In: ''[[Meppener Tagespost]]'', 17. juli 2009</ref> | align="center" | | <!-- Harmuthsachsen Stadtteil von Waldkappel; siehe dort --> |- |[[Haselünne]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2004-11-10}} | align="right" data-sort-value="12" | mind. 12 | align="right" | 4. oktobar 2006 | | |- |[[Hattersheim am majn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-09}} | align="right" | 78 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.hattersheim.de/stolpersteine/ |title=Stolpersteine in Hattersheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=25. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725165819/https://www.hattersheim.de/stolpersteine |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Eddersheim]] | |- |[[Hattingen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-12-13}} | align="right" | 11 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.archiv.hattingen.de/stolpersteine.php |title=Hattinger Kurzchronik |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://archive.today/20131017175043/http://www.archiv.hattingen.de/stolpersteine.php |archive-date=17. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hattingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hattingen]] |- |[[Hausach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-05-23}} | align="right" | 3 | align="right" | {{SortDate|2009-05-23}}<ref>[http://www.hausach.de/BUeRGERINFO/Geschichte-Hausachs/STOLPERSTEINE-fuer-Hausach ''Stolpersteine für Hausach'']</ref> | | |- |[[Havelberg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2014-10-23}} | align="right" | 4 | align="right" | 23. oktobar 2014 | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Havelberg]] |- |[[Havixbeck]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-05}} | align="right" | 7 | align="right" | | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Havixbeck]] |- |[[Heide (Holstein)|Heide]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-21}} | align="right" | 7 | align="right" | <ref name="akens" /><ref name="stolpersteine-dithmarschen.tk">{{Cite web |url=http://stolpersteine-dithmarschen.tk/ |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=19. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219230717/http://www.stolpersteine-dithmarschen.tk/ |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Heidelberg]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-12}} | align="right" | | align="right" | 13. oktobar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.bruchsal.org/story/heidelberg-erste-stolpersteine-verlegt |title=erste Stolpersteine verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808055927/http://www.bruchsal.org/story/heidelberg-erste-stolpersteine-verlegt |archive-date=8. 8. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Heidelberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Heidelberg]] |- |[[Heidenheim an der Brenz]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-27}} | align="right" | 12 | align="right" | 10. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.swp.de/heidenheim/lokales/heidenheim/Heidenheim-hat-fuenf-neue-Stolpersteine;art1168893,2194769 |title=Heidenheim hat fünf neue Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=15. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130915171428/http://www.swp.de/heidenheim/lokales/heidenheim/Heidenheim-hat-fuenf-neue-Stolpersteine;art1168893,2194769 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Heilbad Heiligenstadt]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Heilbronn]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-05}} | align="right" | 41 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.stimmt.de/news/webreporter/vorort/2011/april/art2930,19022 |title=weitere Stolpersteine verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131022819/http://www.stimmt.de/news/webreporter/vorort/2011/april/art2930,19022 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Heilbronn]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Heilbronn]] |- |[[Heiligenhaus]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-28}} | align="right" | 4 | align="right" | 24. juni 2008<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/ratingen/vierter-stolperstein-wird-verlegt-aid-1.902293 Heiligenhaus – Vierter Stolperstein wird verlegt]</ref> | | |- |[[Helgoland]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2010-04-17}} | align="right" | 6 | align="right" | 17. april 2010<ref>[http://www.cn-online.de/lokales/news/stolpersteine-auf-helgoland.html ''Stolpersteine auf Helgoland.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100524051317/http://www.cn-online.de/lokales/news/stolpersteine-auf-helgoland.html |date=24. 5. 2010 }} In: ''Cuxhavener Nachrichten'', 16. april 2010</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine auf Helgoland]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Helgoland]] |- |[[Hellenthal]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013}} | align="right" data-sort-value="4" | mind. 4 | align="right" | 25. oktobar 2013<ref>[http://www.volksfreund.de/nachrichten/region/pruem/aktuell/Heute-in-der-Pruemer-Zeitung-Erste-Stolpersteine-in-Hellenthal-verlegt;art8111,3684155 Erste Stolpersteine in Hellenthal verlegt]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Helmstedt]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-07}} | align="right" | 9 | align="right" | 7. oktobar 2011<ref name="hemlstedtwiki">[http://www.helmstedt-wiki.de/wiki/Stolpersteine Helmstedt-Wiki: ''Stolpersteine'']</ref> | | |- |[[Hemdingen]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Hemer]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-03-07}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Hemsbach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-03-11}} | align="right" | 22 | align="right" | 24. mart 2009<ref>{{Cite web |url=http://ehemalige-synagoge-hemsbach.de/Stolpersteine-17.html |title=Stolpersteine Hemsbach |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203190049/http://ehemalige-synagoge-hemsbach.de/Stolpersteine-17.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Hennef]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-28}} | align="right" | 12 | align="right" | <ref>[http://www.ksta.de/hennef/denkmal-stolpersteine-gegen-das-vergessen,15189210,22162270.html Stolpersteine gegen das Vergessen]</ref> | | |- |[[Hennigsdorf]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-11}} | align="right" | 9 | align="right" | 11. maj 2006<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Herborn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-12}} | align="right" | 15 | align="right" | <ref>[http://www.lahn-dill.com/johanneum/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=480&Itemid=60 Webseite des Johanneum Gymnasiums zu Stolpersteinen]</ref> | | |- |[[Herbstein]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-05}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Herdecke]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-05}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Herford]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-06}} | align="right" | 123 | align="right" | 5. maj 2011<ref>[http://www.herford.de/Freizeit-Kultur/Geschichte/Stolpersteine Stolpersteine in Herford] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720220304/http://www.herford.de/Freizeit-Kultur/Geschichte/Stolpersteine |date=20. 7. 2015 }}(PDF)</ref> | align="center" | | |- |[[Hermannsburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-03}} | align="right" | 1 | align="right" | 3. novembar 2011 | | |- |[[Hermaringen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-03}} | align="right" | 1 | align="right" | {{SortDate|2009-10-03}}<ref>[http://www.georg-elser-arbeitskreis.de/texts/hnp20091005.htm ''Vor Georg Elser verneigen''] Verlegung Hermaringen</ref> | | |- |[[Hermeskeil]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-30}} | align="right" | 3 | align="right" | 30. oktobar 2006 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hermeskeil]] |- |[[Herzlake]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-08-28}} | align="right" | 5 | align="right" | 28. august 2011<ref>[http://www.noz.de/lokales/herzlake/artikel/179237/stolpersteine-erinnern-in-herzlake-an-das-schicksal-der-familie-meyer ''„Stolpersteine“ erinnern in Herzlake an das Schicksal der Familie Meyer. ''] In: ''[[Neue Osnabrücker Zeitung]]'', 30. august 2011</ref> | | |- |[[Herzogenrath]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-18}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Heusenstamm]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-07}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Hiddensee]]<!--Ortsteil Vitte--> |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-14}} | align="right" | 6 | align="right" | 16. septembar 2011<ref>[http://blog.insel-hiddensee.eu/2011/09/neue-stolpersteine-auf-hiddensee/ Neue Stolpersteine auf Hiddensee]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Insel Hiddensee]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Insel Hiddensee]] |- |[[Hilchenbach]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-30}} | align="right" | 12 | align="right" | 30. april 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.hilchenbach.de/standard/page.sys/664.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150122121156/http://www.hilchenbach.de/standard/page.sys/664.htm |archive-date=22. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hilchenbach]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hilchenbach]] |- |[[Hildburghausen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-05}} | align="right" data-sort-value="25" | mind. 25 | align="right" | {{SortDate|2010-05-31}}<ref>[http://www.insuedthueringen.de/lokal/hildburghausen/hildburghausen/Wider-das-Vergessen;art83436,1548048?fCMS=t87orka1hjj1i47sds7garja86 Wider das Vergessen]</ref> | | |- |[[Hilden]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004}} | align="right" | 35 | align="right" | 14. juli 2009<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/hilden/elf-neue-stolpersteine-aid-1.913002 neue Stolpersteine in Hilden]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hilden]] | |- |[[Hildesheim]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-25}} | align="right" | 41 | align="right" | 9. mart 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.hildesheim.de/staticsite/staticsite.php?menuid=1853&topmenu=404 |title=hildesheim.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030256/http://www.hildesheim.de/staticsite/staticsite.php?menuid=1853&topmenu=404 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Höchberg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-23}} | align="right" | | align="right" | | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Höchberg]] |- |[[Hochheim am majn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-05-05}} | align="right" | 43 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.hochheim.de/Buergerservice/Leben-in-Hochheim/Kultur-Freizeit/Kunst-Kultur2/Stolpersteine |title=Stolpersteine in Hochheim am majn |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203065343/http://www.hochheim.de/Buergerservice/Leben-in-Hochheim/Kultur-Freizeit/Kunst-Kultur2/Stolpersteine |archive-date=3. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Massenheim (Hochheim am majn)]] | |- |[[Hockenheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013-11-07}} | align="right" | 17 | align="right" | 14. oktobar 2013<ref>[http://www.morgenweb.de/region/schwetzinger-zeitung-hockenheimer-tageszeitung/hockenheim/den-opfern-wieder-einen-namen-geben-1.1241071 Den Opfern wieder einen Namen geben]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hockenheim]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hockenheim]] |- |[[Hofheim am Taunus]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-22}} | align="right" | 13 | align="right" | 22. april 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.hofheim.de/Themen/Stadtportrait/Stolpersteine/ |title=Stolpersteine in Hofheim am Taunus |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117002050/http://www.hofheim.de/Themen/Stadtportrait/Stolpersteine/ |archive-date=17. 11. 2012 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hofheim am Taunus]] | <!-- Hohenlimburg Ortsteil von Hagen; siehe dort --> |- |[[Hohen Neuendorf]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-30}} | align="right" | 11 | align="right" | {{SortDate|2015-03-30}}<ref name="moz.de">{{Cite web |url=http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1379771 |title=''Fünf glänzende Gesten der Versöhnung'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531012128/http://www.moz.de/artikel-ansicht/dg/0/1/1379771 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Homberg (Efze)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-03}} | align="right" | 6 | align="right" | 2004<ref>[http://www.boelling.de/homberg/bilderbuch/bilder/stolpersteine/stolpersteine_05.htm Stolpersteine in Homberg]</ref> | | |- |[[Horb am Neckar]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2011-11}} | align="right" | 3 | align="right" | 28. novembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.neckar-chronik.de/Home/nachrichten/nachrichten-horb_artikel,-Stolpersteine-erinnern-an-das-Schicksal-einstiger-juedischer-Mitbuerger-_arid,154805.html |title=Stolpersteine erinnern |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=9. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209055908/http://www.neckar-chronik.de/Home/nachrichten/nachrichten-horb_artikel,-Stolpersteine-erinnern-an-das-Schicksal-einstiger-juedischer-Mitbuerger-_arid,154805.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | <!-- Hörlitz Ortsteil von Schipkau; siehe dort --> |- |[[Horstmar]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-10}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Hötensleben]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2014-04-23}} | align="right" | 3 | align="right" | 24. april 2014<ref>[http://www.obere-aller.de/news/1/236426/nachrichten/236426.html Nur der Kopf stolpert]</ref> | | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hötensleben]] |- |[[Höxter]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-10}} | align="right" | 50 | align="right" | {{SortDate|2010-03-18}}<ref>[http://www.jacob-pins.de/?article_id=32 Stolpersteine in Höxter]</ref><ref>[http://dorf-ottbergen.de.tl/Stolpersteine-_-Erinnerungen.htm Stolpersteine in Höxter-Ottbergen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Höxter]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Höxter]] |- |[[Hoya]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-20}} | align="right" | 33 | align="right" | 28. maj 2013<ref>[http://www.kreiszeitung.de/lokales/nienburg/hoya-eystrup/neue-stolpersteine-hoya-2810089.html ''15 neue Stolpersteine in Hoya.''] In: ''[[Kreiszeitung]]'', 20. mart 2013</ref> | | |- |[[Hünfeld]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-23}} | align="right" | 14 | align="right" | 23. oktobar 2009<ref>[http://www.juedspurenhuenfelderland.de/zeichen-der-erinnerung/stolpersteine-in-h%C3%BCnfeld/ ''STOLPERSTEINE in Hünfeld'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Hünfeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Hünfeld]] |- |[[Hungen]]<!--Ortsteil Steinheim--> |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-25}} | align="right" | 29 | align="right" | 4. oktobar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.michaelgamer.de/page77/index.html |title=''Steinheimer Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813091409/http://www.michaelgamer.de/page77/index.html |archive-date=13. 8. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Hürth]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-29}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Igel (Mosel)|Igel]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-28}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Ihlienworth]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2014-07-17}} | align="right" | 1 | align="right" | 17. juli 2014 | | |- |[[Illingen (Saar)|Illingen]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-19}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Ilmenau]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-22}} | align="right" | 18 | align="right" | 6. maj 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.ilmenau.de/stolpersteine_2008.htm |title=Neue Stolpersteine in Ilmenau |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=11. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611015407/http://www.ilmenau.de/stolpersteine_2008.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Ilsenburg (Harz)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-30}} | align="right" | 10 | align="right" |<ref>{{Cite web |url=http://www.dielinke-harz.de/partei/ortsverbaende/ilsenburg/detail/zurueck/ilsenburg/artikel/verlegung-von-stolpersteinen-in-ilsenburg-am-30102010/ |title=Die Linke, Kreisverband Harz. Abgerufen am 5. juni 2014. |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309232432/http://dielinke-harz.de/partei/ortsverbaende/ilsenburg/detail/zurueck/ilsenburg/artikel/verlegung-von-stolpersteinen-in-ilsenburg-am-30102010 |archive-date=9. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ilsenburg]] | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ilsenburg (Harz)]] |- |[[Ingelbach]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-04}} | align="right" | 4 | align="right" | 5. novembar 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.ingelbach.de/Ereignisse/stolpersteine/stolpersteine.html |title=Stolpersteine in Ingelbach |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216015436/http://www.ingelbach.de/Ereignisse/stolpersteine/stolpersteine.html |archive-date=16. 12. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ingelbach]] | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ingelbach]] |- |[[Ingelheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-08-07}} | align="right" | 24 | align="right" | 30. oktobar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.dif-ingelheim.de/content/view/25/53/ |title=Deutsch-Israelischer Freundeskreis Ingelheim e. V.: Stolpersteine – Verbeugung vor den Opfern |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120628113059/http://www.dif-ingelheim.de/content/view/25/53 |archive-date=28. 6. 2012 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ingelheim]] | align="center" |[[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ingelheim am Rhein]] |- |[[Irsee]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-05-16}} | align="right" | 3 | align="right" | 2. april 2014<ref name="Stolpersteine Lehnhausen"/> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Irsee]] | align="center" | |- |[[Iserlohn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-01-19}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>[http://www.stolpersteine-iserlohn.de/ Stolpersteine in Iserlohn]</ref> | | |- |[[Issum]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-11-11}} | align="right" | 10 | align="right" | {{SortDate|2011-11-11}}<ref>{{Cite web |url=https://www.issum.de/C12574F3003766B0/html/A1FD8A17F85BD589C12577ED0025E271?opendocument&nid1=71366 |title=''Stolpersteine in Issum |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=29. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141229164248/http://www.issum.de/C12574F3003766B0/html/A1FD8A17F85BD589C12577ED0025E271?opendocument&nid1=71366 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Itzehoe]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-09}} | align="right" | 11 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | | |- |[[Jena]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-23}} | align="right" | 16 | align="right" | 7. maj 2008<ref>{{Cite web |url=http://www2.jena.de/stolpersteine/index.htm |title=Stolpersteine in Jena |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109022151/http://www2.jena.de/stolpersteine/index.htm |archive-date=9. 1. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Jena]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Jena]] |- |[[Joachimsthal (Barnim)|Joachimsthal]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-18}} | align="right" | 2 | align="right" | 18. juli 2007<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Joachimsthal (Brandenburg)]] | |- |[[Kaiserslautern]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-04-03}} | align="right" data-sort-value="57" | 57 | align="right" | 5. februar 2015<ref>{{Cite web |url=http://stolpersteine.pinyto.de/sonstige_skripte/02_namen.html |title=Stolpersteine in KL |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=17. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417141205/http://stolpersteine.pinyto.de/sonstige_skripte/02_namen.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kaiserslautern]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kaiserslautern]] <!-- Kaldenkirchen Ortsteil von Nettetal; siehe dort --> |- |[[Kall]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-08-31}} | align="right" | 23 | align="right" | 3. septembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://eifeler-presse-agentur.de/2012/09/leben-juedischer-buerger-wieder-sichtbar-gemacht/ |title=Leben jüdischer Bürger wieder sichtbar |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324074908/http://eifeler-presse-agentur.de/2012/09/leben-juedischer-buerger-wieder-sichtbar-gemacht/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Kamen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-07}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Kamenz]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-13}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kamenz]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kamenz]] |- |[[Kampen (Sylt)]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-07}} | align="right" | 1 | align="right" | 2008-05<ref name="akens" /> | align="center" | | |- |[[Kappeln]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2004-08-20}} | align="right" | 7 | align="right" | 2008-05<ref name="akens" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kappeln]] | |- |[[Karben]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-04}} | align="right" | 56 | align="right" | maj 2012<ref>[http://stolpersteine-in-karben.de/ Stolpersteine in Karben]</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Karben]] |- |[[Karlsruhe]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-03-18}} | align="right" | 244 | align="right" | 31. decembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-karlsruhe.de/verlegung-2013/ |title=Stolpersteine Karlsruhe |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523065007/http://www.stolpersteine-karlsruhe.de/verlegung-2013/ |archive-date=23. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Karlsruhe]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Karlsruhe]] |- |[[Kassel]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2011-05-26}} | align="right" | 65 | align="right" | 14. oktobar 2014 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kassel]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kassel]] |- |[[Kastellaun]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-22}} | align="right" | 20 | align="right" | {{SortDate|2009-09-22}}<ref>{{Cite web |url=http://www.mehr-hunsrueck.de/reportagen/2009_02/09_22_kastellaun_stolpersteine/index.html |title=''Stolpersteine in Kastellaun'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313202602/http://www.mehr-hunsrueck.de/reportagen/2009_02/09_22_kastellaun_stolpersteine/index.html |archive-date=13. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Kehl]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2011-07-15}} | align="right" | 33 | align="right" | <ref>[http://www.alemannia-judaica.de/kehl_synagoge.htm Stolpersteine werden verlegt]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kehl]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kehl]] |- |[[Kellinghusen]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-14}} | align="right" | | align="right" | | <!-- Keitum Ortsteil der Gemeinde Sylt; siehe dort --> | |- |[[Kempten (Allgäu)]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-15}} | align="right" | 21 | align="right" | 20. juli 2010<ref>[http://www.kreisbote.de/lokales/kempten/unvergessliche-stolpersteine-2570119.html Unvergessliche Stolpersteine]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kempten (Allgäu)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kempten (Allgäu)]] |- |[[Kenzingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-09-27}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Kiedrich]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-16}} | align="right" | 3 | align="right" | 16. mart 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.kiedrich-geschichte.de/cms/front_content.php?idcatart=67&lang=1&client=1 |title=''Förderkreis Kiedricher Geschichts- und Kulturzeugen e. V.: Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203051916/http://www.kiedrich-geschichte.de/cms/front_content.php?idcatart=67&lang=1&client=1 |archive-date=3. 2. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kiedrich]] | |- |[[Kiel]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-11}} | align="right" | 213 | align="right" | 5. mart 2015 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Kiel]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kiel]] |- |[[Kippenheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-01-13}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.kippenheim.de/kultur-bildung/Stolpersteine.php |title=Projekt „Stolpersteine“ nun auch in Kippenheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=9. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409044600/http://www.kippenheim.de/kultur-bildung/Stolpersteine.php |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Kippenheim]] | |- |[[Kirchen (Sieg)]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2015-02-11}} | align="right" | 3 | align="right" | 11. februar 2015<ref>[http://www.rhein-zeitung.de/region/lokales/altenkirchen-betzdorf_artikel,-Verbeugung-vor-der-juedischen-Familie-Moses-_arid,1271035.html Verbeugung vor der jüdischen Familie Moses Stolpersteine in Kirchen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Kirchen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kirchen]] |- |[[Kirchheim unter Teck]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-10}} | align="right" | 14 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.kirchheim-teck.de/de/entdecken/In+und+um+Kirchheim/Stolpersteine#faqAnchor_1 |title=Kirchheimer „Stolpersteine“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525040436/http://www.kirchheim-teck.de/de/entdecken/In+und+um+Kirchheim/Stolpersteine#faqAnchor_1 |archive-date=25. 5. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kirchheim unter Teck]] | |- |[[Kirchhundem]]<!-- Ortsteil Albaum --> |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-09-17}} | align="right" | 3 | align="right" | 17. septembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.albaum.info/index.php?option=com_content&view=article&id=87:bericht-aktion-stolpersteine&catid=48:mitteilungen&Itemid=64 |title=„Bericht Aktion Stolpersteine“ (Albaum) |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102102621/http://www.albaum.info/index.php?option=com_content&view=article&id=87:bericht-aktion-stolpersteine&catid=48:mitteilungen&Itemid=64 |archive-date=2. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Kirchhundem]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kirchhundem]] |- |[[Kirchlinteln]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-05-16}} | align="right" | 3 | align="right" | 16. maj 2011<ref>[http://www.weser-kurier.de/region/verden_artikel,-Stolpersteine-sind-sofort-ein-Blickfang-_arid,239378.html ''Stolpersteine sind sofort ein Blickfang.''] In: ''[[Weser-Kurier]]'', 18. maj 2011</ref> | align="center" | | |- |[[Kirkel]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2015-04-18}} | align="right" | 3 | align="right" | {{SortDate|2015-04-18}}<ref>{{Cite web |url=http://www.pfaelzischer-merkur.de/lokales/kirkel/kirkel/Kirkel-Kirkel-Hadamar-Nationalsozialisten;art447684,5712371 |title=''Stolpersteine erinnern nun auch in Kirkel an Nazi-Opfer'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=11. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611014803/http://www.pfaelzischer-merkur.de/lokales/kirkel/kirkel/Kirkel-Kirkel-Hadamar-Nationalsozialisten;art447684,5712371 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Kitzingen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-05}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Kleinmachnow]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-03-26}} | align="right" | 22 | align="right" | 26. april 2012<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Klingenmünster]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-02-15}} | align="right" data-sort-value="2" | mind. 2 | align="right" | {{SortDate|2006-06-27}} | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Klingenmünster]] |- |[[Klostermansfeld]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-21}} | align="right" | 2 | align="right" | <ref>[http://www.synagoge-eisleben.de/start/Tagebuch/Eintrage/2008/11/21_Stolpersteine_fur_die_Familie_Bluhm_in_Klostermansfeld.html Synagoge Eisleben – Stolpersteine für die Familie Blum in Klostermansfeld]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | <!--[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Aachen]]--> | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Klostermansfeld]] |- |[[Knüllwald]]<!--Ortsteil Rengshausen--> |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-03}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Koblenz]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-01-27}} | align="right" | 51 | align="right" | 21. Januar 2009<ref>[http://mahnmal-koblenz.de/index.php/das-mahnmal/stolpersteine-in-koblenz.html „Stolpersteine“ in Koblenz]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Koblenz]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Koblenz]] |- |[[Köln]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|1995-01-04}} | align="right" | 2.026 | align="right" | 9.-11. mart 2015<ref>[http://www.museenkoeln.de/ns-dokumentationszentrum/pages/1194.aspx?s=1194 NS-Dokumentationszentrum der Stadt Köln: ''Stolpersteine | Erinnerungsmale für die Opfer des Nationalsozialismus'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Cologne]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Köln]] |- |[[Kommern]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-04-23}} | align="right" | | align="right" | <ref name="Chronik2003" /> | | |- |[[Königs-Wusterhausen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2005-06-05}} | align="right" | 18 | align="right" | 11. oktobar 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Königslutter am Elm]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-08-02}} | align="right" | 2 | align="right" | 2. august 2011<ref name="hemlstedtwiki" /> | | |- |[[Königstein im Taunus]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-11-18}} | align="right" | 18 | align="right" | 18. novembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-koenigstein.de/ Stolpersteine in Königstein]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Königswinter]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-15}} | align="right" | 13 | align="right" | 1. decembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.brueckenhofmuseum.de/sonderausst/stolpersteine.html |title=Die Aktion Stolpersteine in Königswinter |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629021228/http://www.brueckenhofmuseum.de/sonderausst/stolpersteine.html |archive-date=29. 6. 2012 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Königswinter]] | align="center" | |- |[[Konstanz]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-14}} | align="right" data-sort-value="18" | 159 | align="right" | 28. juni 2014<ref>[http://www.stolpersteine-konstanz.de/ VVN-BdA Kreisvereinigung Konstanz: »Projekte«]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bodensee-woche.de/denkmaler-gegen-das-vergessen-verlegung-von-18-weiteren-stolpersteinen-in-konstanz-60804/ |title=18 weitere Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923193031/http://www.bodensee-woche.de/denkmaler-gegen-das-vergessen-verlegung-von-18-weiteren-stolpersteinen-in-konstanz-60804/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Konstanz]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Konstanz]] |- |[[Konz]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-20}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2008-10-28}}<ref>{{Cite web |url=http://www.konz.eu/vg_konz/Leben%20in%20Konz/Kunst%20und%20Kultur/Stolpersteine/ |title='' Stolpersteine in der Konzer Martinstraße'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611012607/http://www.konz.eu/vg_konz/Leben%20in%20Konz/Kunst%20und%20Kultur/Stolpersteine/ |archive-date=11. 6. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Konz]] |- |[[Korschenbroich]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-10-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Köthen (Anhalt)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-28}} | align="right" | 8 | align="right" | 28. oktobar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.koethen-anhalt.de/de/aktuelles/dieerstenstolpersteinesindverlegt-104003013273-20013273.html |title=koethen-anhalt.de: ''Die ersten Stolpersteine sind verlegt '' |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035108/http://www.koethen-anhalt.de/de/aktuelles/dieerstenstolpersteinesindverlegt-104003013273-20013273.html |archive-date=4. 3. 2016 |access-date=18. 6. 2015 |url-status=dead}}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Köthen (Anhalt)]] |- |[[Krefeld]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-20}} | align="right" | 41 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.ktginfo.de/Stolpersteine/Startseite |title=Stolpersteine für Krefeld |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120808194928/http://www.ktginfo.de/Stolpersteine/Startseite |archive-date=8. 8. 2012 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Krefeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Krefeld]] |- |[[Kremmen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2012-04-30}} | align="right" | 5 | align="right" | 30. april 2012<ref name="brandenburg" /> | align="center" | | align="center" | <!-- Krofdorf-Gleiberg Ortsteil von Wettenberg; siehe dort --> |- |[[Kreuztal]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-11}} | align="right" | 12 | align="right" | {{SortDate|2013-03-11}}<ref>{{Cite web |url=http://www.littfeld.de/die-stolpersteine/ |title=''Zwölf Stolpersteine erinnern an das Schicksal von Kreuztaler Juden'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617220612/http://www.littfeld.de/die-stolpersteine/ |archive-date=17. 6. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Kronberg im Taunus]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Kronshagen]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2009-04-24}} | align="right" | 2 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.kronshagen.de/1074.html |title=Stolpersteine in Kronshagen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404010157/http://www.kronshagen.de/1074.html |archive-date=4. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kronshagen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kronshagen]] |- |[[Külsheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2014-07-10}} | align="right" data-sort-value="7" | mind. 7 | align="right" | 10. juli 2014<ref>[http://pags-kuelsheim.de/wordpress/?p=1342 ''Geschichte wird lebendig!'']{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Künzelsau]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007}} | align="right" | 24 | align="right" | 9. februar 2015<ref>[http://www.kuenzelsau.de/de/leben---verwalten/Presse/Nachricht?id=1238 ''Stolpersteine zur Erinnerung''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150209191939/http://www.kuenzelsau.de/de/leben---verwalten/Presse/Nachricht?id=1238 |date=9. 2. 2015 }} auf kuenzelsau.de</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Künzelsau]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Künzelsau]] |- |[[Kuppenheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-05}} | align="right" | 10 | align="right" | 2013<ref>[http://realschule-kuppenheim.de/aktuelles-1/ Stolpersteine Kuppenheim]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kuppenheim]] | |- |[[Kusel]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-02-14}} | align="right" | 26 | align="right" | 20. novembar 2007 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kusel]] |- |[[Laatzen]]<!--u.&nbsp;a. Ortsteil Gleidingen--> |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-12}} | align="right" | 16 | align="right" | 6. juni 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.laatzen.de/Stolpersteine.837.0.html |title=laatzen.de: ''Stolpersteine in Laatzen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313033254/http://www.laatzen.de/Stolpersteine.837.0.html |archive-date=13. 3. 2014 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Ladenburg]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-05}} | align="right" | 37 | align="right" | 5. mart 2014<ref>[http://www.ladenburg.de/pdf/stadtarchiv/Stolpersteine_in_Ladenburg.pdf ''Stolpersteine in Ladenburg'' (PDF)]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ladenburg]] | |- |[[Lahr/Schwarzwald|Lahr]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2004-01-12}} | align="right" | 20 | align="right" | 16. april 2013<ref name="Chronik 2004">[https://web.archive.org/web/20050207182636/http://www.stolpersteine.com/chronik.htm Stolperstein-Chronik 2004]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bo.de/lokales/lahr/stolperstein-gegen-vergessen |title=bo.de ''Stolpersteine gegen das Vergessen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130419045850/http://www.bo.de/Lokales/Lahr/Stolperstein-gegen-Vergessen |archive-date=19. 4. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lahr/Schwarzwald]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Lahr/Schwarzwald]] |- |[[Lampertheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-23}} | align="right" | 8 | align="right" | 21. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.lampertheimer-zeitung.de/lokales/lampertheim/verbeugung-vor-dem-schicksal_13893897.htm |title=Lampertheim Verbeugung vor dem Schicksal |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130174447/http://www.lampertheimer-zeitung.de/lokales/lampertheim/verbeugung-vor-dem-schicksal_13893897.htm |archive-date=30. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Lamspringe]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-18}} | align="right" | 4 | align="right" | 18. septembar 2013 | | |- |[[Landau in der Pfalz]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-05}} | align="right" | 119 | align="right" | 30. april 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.landau.de/index.phtml?object=tx%7C1815.20.1&ModID=7&FID=1815.2888.1&sNavID=1815.44 |title=Neue »Stolpersteine« im Ostring |access-date=19. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308223134/http://landau.de/index.phtml?fid=1815.2888.1&modid=7&object=tx%7C1815.20.1&snavid=1815.44 |archive-date=8. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Landshut]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-10}} | align="right" | 20 | align="right" | 11. septembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-landshut.de/ Verein Stolpersteine Landshut]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Langen (Hessen)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Langenfeld (Rheinland)]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Langenlonsheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2011-08}} | align="right" | 11 | align="right" | 1. septembar 2011<ref>[http://www.rhein-zeitung.de/region/lokales/bad-kreuznach_artikel,-Stolpersteine-erinnern-an-das-Leid-der-Langenlonsheimer-Juden-_arid,299270.html Stolpersteine erinnern]</ref> | | |- |[[Langenselbold]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-14}} | align="right" | | align="right" | 2. decembar 2014 | | |- |[[Langerwehe]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-12-12}} | align="right" | 18 | align="right" | {{SortDate|2011-12-12}}<ref>{{Cite web |url=http://st-martin-langerwehe.kibac.de/gruppen-/kfd |title=„Stolpersteine“ für Langerwehe |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409142519/http://st-martin-langerwehe.kibac.de/gruppen-/kfd |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Langerwehe]] |- |[[Langwedel (Weser)|Langwedel]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-05-16}} | align="right" | | align="right" | 16. maj 2011 | | |- |[[Lathen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-30}} | align="right" | 29 | align="right" | 30. mart 2010<ref>[http://www.lathen.de/cms/front_content.php?client=1&lang=1&parent=653&subid=653&idcat=657&idart=3191 ''In Lathen erinnern „Stolpersteine“ an neun jüdische Familien.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150410015210/http://www.lathen.de/cms/front_content.php?client=1&lang=1&parent=653&subid=653&idcat=657&idart=3191|date=10. 4. 2015}} In: ''[[Ems-Zeitung]]'', 1. april 2010.</ref> | | |- |[[Lauenförde]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-12-10}} | align="right" | 5 | align="right" | 10. decembar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.lauenfoerde.com/stolpersteine/ |title=''Stolpersteine in Lauenförde'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725104656/http://www.lauenfoerde.com/stolpersteine/ |archive-date=25. 7. 2013 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Lauterbach (Hessen)|Lauterbach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-05}} | align="right" | 30 | align="right" | <ref>[http://osthessen-news.de/n1203915/lauterbach-drei-weitere-stolpersteine-zum-gedenken-ermordeter-j-discher-mitb-rger.html Drei weitere Stolpersteine]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lauterbach (Hessen)]] | |- |[[Lebach]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2013-08-29}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.gsglebach.de/unterricht/arbeitsgemeinschaften/stolpersteine.html |title=Verlegung von Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=5. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205085132/http://www.gsglebach.de/unterricht/arbeitsgemeinschaften/stolpersteine.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | <!-- Lechenich ist ein Ortsteil von Erftstadt; siehe dort --> |- |[[Legden]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-11}} | align="right" | 4 | align="right" | 11. decembar 2008<ref>[http://www.gemeinde-legden.de/cgi-bin/baseportal.pl?htx=/aktuell_vkarte&Id==41 Legden gedenkt der früheren jüdischen Mitbürger]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Lehrte]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-06-06}} | align="right" | 21 | align="right" | 6. juni 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.lehrte.de/Rathaus/Stadtgeschichte/Stolpersteine/Stolpersteine-verlegt.aspx |title=lehrte.de: ''Stolpersteine in der Stadt Lehrte'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203185142/http://www.lehrte.de/Rathaus/Stadtgeschichte/Stolpersteine/Stolpersteine-verlegt.aspx |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Leipzig]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-03}} | align="right" | 202 | align="right" | Dezember 2013<ref>[https://www.stsg.de/cms/stsg/veranstaltungen/gedenkveranstaltung-verlegung-von-23-neuen-stolp Stolpersteine Leipzig]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Leipzig]] | |- |[[Lemgo]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-03}} | align="right" | 51 | align="right" | 9. oktobar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-lemgo.de/www.stolpersteine-lemgo.de/Home.html |title=Stolpersteine in Lemgo |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128141253/http://www.stolpersteine-lemgo.de/www.stolpersteine-lemgo.de/Home.html |archive-date=28. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lemgo]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Lemgo]] |- |[[Lengede]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-24}} | align="right" | 1 | align="right" | 24. novembar 2008<ref>[http://rs-lengede.de/presse/items/pn-realschuelerinnen-erinnern-an-leben-und-tod-des-ns-opfers-karl-zobel.html?file=tl_files/presse/2008_11_25_PN.pdf ''Realschülerinnen erinnern an Leben und Tod des NS-Opfers Karl Zobel.'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019|bot=InternetArchiveBot}} In: ''[[Peiner Nachrichten]]'', 25. novembar 2008.</ref> | | |- |[[Lengerich (Westfalen)|Lengerich]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-16}} | align="right" | | align="right" | | | <!-- Lenhausen Ortsteil von Finnentrop; siehe dort --> |- |[[Lennestadt]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-30}} | align="right" | 15 | align="right" | 30. april 2008 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lennestadt]] | align="center" | |- |[[Letschin]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-12}} | align="right" | 1 | align="right" | 12. juli 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.spd-letschin.de/index.php?mod=content&menu=15&page_id=2048 |title=Erster Stolperstein |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202075905/http://www.spd-letschin.de/index.php?mod=content&menu=15&page_id=2048 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Leubsdorf (am Rhein)|Leubsdorf]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-12-17}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Leuna]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-17}} | align="right" | 1 | align="right" | 17. oktobar 2011<ref>[http://www.geschichtswerkstatt-merseburg.de/historische-und-erinnerungsorte/stolpersteine.php Stolpersteine in Leuna]</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Leuna]] |- |[[Leverkusen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2001-05}} | align="right" data-sort-value="14" | mind. 14 | align="right" | 16. maj 2006<ref name="Chronik2003" /> | align="right" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Leverkusen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Leverkusen]] |- |[[Liebenburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-01-23}} | align="right" | 10 | align="right" | 23. Januar 2012<ref>[http://www.klinik-dr-fontheim.de/fileadmin/media/Downloads/Presseartikel/Geschichte_GS-Ztg_04.07.12Stolpersteine_Liebenburg.JPG ''Israelis an den Stolpersteinen.''] In: ''[[Goslarsche Zeitung]]'', 4. juli 2012.</ref> | | |- |[[Liebenwalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-30}} | align="right" | 8 | align="right" | 30. juni 2010<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Lieberose]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-12}} | align="right" | 7 | align="right" | 12. oktobar 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Lilienthal]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-18}} | align="right" | | align="right" | 18. april 2006 | | |- |[[Linden (Hessen)|Linden]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-26}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Lindenberg im Allgäu]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-13}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Lindow (Mark)]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2011-08-09}} | align="right" | 2 | align="right" | 9. august 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.lindow-mark.de/index.php/stolpersteine |title=lindow-mark.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710221349/http://www.lindow-mark.de/index.php/stolpersteine |archive-date=10. 7. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lindow (Mark)]] | |- |[[Lingen (Ems)]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-21}} | align="right" | 38 | align="right" | 18. februar 2011<ref>[http://www.lingen.de/leben_und_wohnen/stadtportraet/sehenswertes/stolpersteine_1.html lingen.de: ''Stolpersteine'']</ref> | | |- |[[List (Sylt)|List]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-07}} | align="right" | 1 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | | |- |[[Losheim am See]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-21}} | align="right" | 4 | align="right" | {{SortDate|2009-09-21}}<ref>{{Cite web |url=http://www.losheim-stausee.de/gemeinde-losheim/presseinformation/pressemeldung-anzeigen/artikel/1/mit-den-sto.html |title=''Erinnerungsmale für Losheimer jüdische Nazi-Opfer verlegt'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 6. 2015 |archive-url=https://archive.today/20150616073344/http://www.losheim-stausee.de/gemeinde-losheim/presseinformation/pressemeldung-anzeigen/artikel/1/mit-den-sto.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Löningen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 10. novembar 2011<ref>[http://www.nwzonline.de/cloppenburg/bildung/stolpersteine-erinnern-an-geschwister-steinburg_a_1,0,556640442.html ''„Stolpersteine“ erinnern an Geschwister Steinburg.''] In: ''[[Nordwest-Zeitung]]'', 11. novembar 2011</ref> | | |- |[[Lübben (Spreewald)]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2004-03-11}} | align="right" | 8 | align="right" | 10. septembar 2009<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Lübbenau/Spreewald]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-20}} | align="right" | 1 <!-- Verlegung von zweitem Stolperstein für 2015 geplant --> | align="right" | 20. mart 2014<ref>[http://www.lr-online.de/regionen/luebbenau-calau/Erster-Stolperstein-in-Luebbenau-verlegt;art13825,4532470 Erster „Stolperstein“ in Lübbenau verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Lübeck]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2003-04-01}} | align="right" | 162 | align="right" | 6. maj 2014<ref name="akens" /><ref name="Chronik2003" /><ref>[http://www.stolpersteine-luebeck.de/ Stolpersteine für Lübeck]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Lübeck]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Lübeck]] |- |[[Lübtheen]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-16}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Luckau]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 10. septembar 2008<ref>[http://www.lr-online.de/regionen/luckau/Stolpersteine-in-Luckau;art1062,2167329,0 ''Stolpersteine in Luckau.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308033226/http://www.lr-online.de/regionen/luckau/Stolpersteine-in-Luckau;art1062,2167329,0|date=8. 3. 2016}} In: ''[[Lausitzer Rundschau]]'', 11. septembar 2008.</ref> | | |- |[[Luckenwalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-22}} | align="right" | 12 | align="right" | 13. oktobar 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Lüdinghausen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-06-02}} | align="right" | 28 | align="right" | 3. juni 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Coesfeld/Luedinghausen/2009/04/Luedinghausen-Noch-mehr-Stolpersteine-und-ein-Buch |title=Noch mehr Stolpersteine und ein Buch |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140523/http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Coesfeld/Luedinghausen/2009/04/Luedinghausen-Noch-mehr-Stolpersteine-und-ein-Buch |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Ludwigsburg]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-27}} | align="right" | 50 | align="right" | 21. februar 2014 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ludwigsburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ludwigsburg]] |- |[[Ludwigshafen am Rhein]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-22}} | align="right" | 145 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.ludwigshafen-setzt-stolpersteine.de/startseite/ |title=Ludwigshafen setzt Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=27. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627212808/http://www.ludwigshafen-setzt-stolpersteine.de/startseite/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ludwigshafen am Rhein]] | |- |[[Lüneburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-03-31}} | align="right" | 36 | align="right" | 19. februar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-lueneburg.de/ |title=''Stolpersteine in Lüneburg'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 8. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813095912/http://www.stolpersteine-lueneburg.de/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lueneburg.de/desktopdefault.aspx/tabid-3553/ |title=lueneburg.de: ''Stolpersteine im Lüneburger Stadtgebiet'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140405071046/http://www.lueneburg.de/desktopdefault.aspx/tabid-3553/ |archive-date=5. 4. 2014 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Lünen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-07}} | align="right" | 7 | align="right" | 22. april 2014<ref>[http://www.ruhrnachrichten.de/staedte/luenen/Erinnerung-an-juedische-Mitbuerger;art928,655786 ''Erinnerung an jüdische Mitbürger.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924130228/http://www.ruhrnachrichten.de/staedte/luenen/Erinnerung-an-juedische-Mitbuerger;art928,655786|date=24. 9. 2015}} In: ''[[Ruhr-Nachrichten]]'', 31. august 2009.</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste_der_Stolpersteine_in_Lünen]] |- |[[Lutherstadt Eisleben]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-22}} | align="right" data-sort-value="16" | 16 | align="right" | 26. juli 2010<ref>[http://www.mz-web.de/eisleben/mansfeld-suedharz-drei-stolpersteine-fuer-familie-bratel,20640972,17710084.html 3 Stolpersteine für Familie Bratel]{{Mrtav link}}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste_der_Stolpersteine_in_Lutherstadt_Eisleben]] |- |[[Lutherstadt Wittenberg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-19}} | align="right" | 30 | align="right" | 25. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.wittenberg.de/staticsite/staticsite.php?menuid=1720&topmenu=1076 |title=Lutherstadt Wittenberg |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=22. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095736/http://www.wittenberg.de/staticsite/staticsite.php?menuid=1720&topmenu=1076 |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste_der_Stolpersteine_in_Lutherstadt_Wittenberg]] |- |[[Magdeburg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-18}} | align="right" | 389 | align="right" | 24. oktobar 2014<ref>[http://www.unser-magdeburg.de/magdeburg-akutell/magdeburg-aktuell/134-18-weitere-stolpersteine-erinnern-an-das-schicksal-magdeburger-opfer-des-nationalsozialismus.html ''18 weitere Stolpersteine erinnern an das Schicksal Magdeburger Opfer des Nationalsozialismus'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | <!-- Mahlow Ortsteil von Blankenfelde-Mahlow; siehe dort --> |- |[[Mainbernheim]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-12}} | align="right" data-sort-value="9" | mind. 9 | align="right" | 15. februar 2008<ref name="majnPost">[http://www.majnpost.de/regional/kitzingen/Stolpersteine-gegen-das-Vergessen;art773,4347419 Stolpersteine – gegen das Vergessen]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in majnbernheim]] | |- |[[Maintal]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-06}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Mainz]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-05}} | align="right" | 15 | align="right" | 23. Januar 2009<ref>[http://www.majn-rheiner.de/region/objekt.php3?artikel_id=3596571 majn-Rheiner vom 20. Januar 2009: Topographie des Gedenkens / Elf neue „Stolpersteine“ in Finthen und Kaiserstraße erinnern an NS-Opfer]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Malsch (Landkreis Karlsruhe)|Malsch]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-11}} | align="right" | 30 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.heimatfreunde-malsch.de/stolpersteine.htm |title=Stolpersteine in Malsch |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917031653/http://www.heimatfreunde-malsch.de/stolpersteine.htm |archive-date=17. 9. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Malsch]] | align="center" | |- |[[Mannheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-05}} | align="right" | 91 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Mannheim]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Mannheim]] |- |[[Marburg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-03-20}} | align="right" | 30 | align="right" | <ref>[http://www.geschichtswerkstatt-marburg.de/projekte/ststmrkarten.php Stolpersteine Marburg]</ref> | align="center" |[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Marburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Marburg]] |- |[[Markkleeberg]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-05}} | align="right" | 4 | align="right" | 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.kompetent-mit-medien.de/Material/Holocaust/Begegnungen/Orte/Orte_Markkleeb/Orte_Markkleeb.html |title=Stolpersteine in Markkleeberg |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102123119/http://www.kompetent-mit-medien.de/Material/Holocaust/Begegnungen/Orte/Orte_Markkleeb/Orte_Markkleeb.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Marktbreit]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-12}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Marl]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-07}} | align="right" | 2 | align="right" | <ref>[http://www.lokalkompass.de/marl/politik/stolpersteine-in-der-huelser-fussgaengerzone-erinnern-an-die-reichspogromnacht-am-9-novembar-1938-d367731.html Stolpersteine in Marl Hüls]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Maßbach]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-04}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.hauptschule-massbach.de/index.php/aktionen/11-schuljahr-2012-13/19-verlegung-der-stolpersteine |title=Stolpersteinverlegung in Maßbach |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031215754/http://www.hauptschule-massbach.de/index.php/aktionen/11-schuljahr-2012-13/19-verlegung-der-stolpersteine |archive-date=31. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Mechernich]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-19}} | align="right" | 5 | align="right" | 19. septembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.mechernich.de/seiten/aktuelles/2008/09/Stolpersteinaktion_Mechernich.php |title=Erste Stolpersteinaktion in Mechernich |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110938/http://mechernich.de/seiten/aktuelles/2008/09/Stolpersteinaktion_Mechernich.php |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Meckenheim (Rheinland)|Meckenheim]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-12-16}} | align="right" | 25 | align="right" | 16. decembar 2009<ref>[http://www.meckenheim.de/cms117/aktuelles/mitteilungen_rathaus/artikel/18896/ ''Meckenheim erinnert an ermordete jüdische Bürger / Gunter Demnig verlegt „Stolpersteine“'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Meckenheim]] | |- |[[Meerbusch]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-12-10}} | align="right" | 14 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Meerbusch]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Osterath]] |- |[[Meinerzhagen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-26}} | align="right" | 34 | align="right" | 17. novembar 2014<ref>[http://www.come-on.de/lokales/meinerzhagen/stolpersteine-erinnern-opfer-nazi-terrors-4457204.html]</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Meinerzhagen]] |- |[[Meiningen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2010-05-31}} | align="right" | 14 | align="right" | 25. septembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.weltkulturwoche.net/index.php/Links/102 |title=Weltkulturwoche.de 2011 |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714113230/http://www.weltkulturwoche.net/index.php/Links/102 |archive-date=14. 7. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Meiningen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Meiningen]] |- |[[Meisenheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-23}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Meißen]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-26}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2013-12-05}}<ref>{{Cite web |url=http://www.stadt-meissen.de/6207.html |title=Vier neue Stolpersteine verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 10. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016123422/http://www.stadt-meissen.de/6207.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Meißen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Meißen]] |- |[[Meitingen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-12}} | align="right" | 3 | align="right" | 12. novembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.stadtzeitung.de/nachrichten/augsburg-land/Meitingen-Stolpersteine-erinnern-an-Naziopfer;art479,5185 |title=''Meitingen: „Stolpersteine“ erinnern an Naziopfer'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409172453/http://www.stadtzeitung.de/nachrichten/augsburg-land/Meitingen-Stolpersteine-erinnern-an-Naziopfer;art479,5185 |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Meitingen]] | |- |[[Meldorf]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2008-08-08}} | align="right" | 2 | align="right" | 9. august 2008<ref name="stolpersteine-dithmarschen.tk"/><ref>{{Cite web |url=http://de.indymedia.org/2008/08/224193.shtml |title=Stolpersteine in Meldorf |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=8. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408234257/http://de.indymedia.org/2008/08/224193.shtml |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Melle]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-10-19}} | align="right" | 14 | align="right" | 4. juni 2012 | | |- |[[Melsungen]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-04-28}} | align="right" | 42 | align="right" | 26. mart 2014<ref>[http://www.stolpersteine-melsungen.de/ Stolpersteine Melsungen]</ref> | | |- |[[Meppen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-27}} | align="right" | 25 | align="right" | 2008-02-20<ref>{{Cite web |url=http://www.meppen.de/stadtportraetgeschichte/stolpersteine.html |title=Stolpersteine in Meppen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130628083140/http://www.meppen.de/stadtportraetgeschichte/stolpersteine.html |archive-date=28. 6. 2013 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Merseburg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-15}} | align="right" data-sort-value="8" | 8 | align="right" | <ref name="MZ 14">{{Cite web |url=http://www.mz-web.de/merseburg-querfurt/stolpersteine-etwa-32-000-in-europa-verlegt,20641044,17415872.html |title=Stolpersteine Merseburg Querfurt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=17. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117071638/http://www.mz-web.de/merseburg-querfurt/stolpersteine-etwa-32-000-in-europa-verlegt,20641044,17415872.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Merseburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Merseburg]] |- |[[Merzig]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2012-11}} | align="right" | 20 | align="right" | 25. februar 2014<ref>[http://www.wochenspiegelonline.de/content/nachrichten/gemeindencat/article/kuenstler-verlegt-stolpersteine/ Künstler verlegt „Stolpersteine“]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | |- |[[Meschede]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-31}} | align="right" | 11 | align="right" | Januar 2013<ref>[http://www.meschede.de/freizeit_u_tourismus/sehenswuerdigkeiten/sehenswertes_meschede_kernstadt/geschichte_alte_synagoge/DokuStolpersteine11.pdf Stolpersteine Meschede]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}(PDF)</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Meschede]] |- |[[Metelen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-16}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Mettmann]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-10-30}} | align="right" | 18 | align="right" | <ref>[http://www.mettmann.de/denkmaeler/stolpersteine.php Stadt Mettmann Stolpersteine gegen das Vergessen]</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Mettmann]] |- |[[Minden]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-21}} | align="right" | 88 | align="right" | 26. novembar 2013<ref>[http://www.mt.de/lokales/minden/9752292_Sieben_neue_Stolpersteine_fuer_ermordete_Sinti_aus_Minden_gesetzt.html Mindener Tageblatt Sieben neue Stolpersteine für ermordete Sinti aus Minden gesetzt]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Minden]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Minden]] |- |[[Mittenwalde]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-13}} | align="right" | 4 | align="right" | 22. oktobar 2012<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Mittweida]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-16}} | align="right" | 14 | align="right" | 26. maj 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.mittelsachsen-tv.de/default.aspx?ID=1539&showNews=228225 |title=Stolpersteine und der Zug der Erinnerung |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116221532/http://www.mittelsachsen-tv.de/default.aspx?ID=1539&showNews=228225 |archive-date=16. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Moers]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-27}} | align="right" | 11 | align="right" | 29. maj 2013<ref>[http://www.moers.de/C12571D1004756A0/html/D4C3281DF648CDA2C1257B7A0024EBC1?opendocument Stolpersteine erinnern an NS-Opfer]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Moers]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Moers]] |- |[[Mönchengladbach]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-01-27}} | align="right" | 228 | align="right" | 14. novembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.bz-mg.de/stadtbezirk-west/wanlo/letzter-stolperstein-in-wanlo-verlegt.html |title=Letzter Stolperstein verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195609/http://www.bz-mg.de/stadtbezirk-west/wanlo/letzter-stolperstein-in-wanlo-verlegt.html |archive-date=23. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Mönchengladbach]] | |- |[[Montabaur]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2012-09-07}} | align="right" | 27 | align="right" | 23. august 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.montabaur.de/montabaur/de/AKTUELLES/Pressearchiv/Stolpersteine%20erinnern%20an%20NS-Opfer/ |title=Stolpersteine erinnern an NS-Opfer |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304134917/http://www.montabaur.de/montabaur/de/AKTUELLES/Pressearchiv/Stolpersteine%20erinnern%20an%20NS-Opfer/ |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in der Verbandsgemeinde Montabaur]] |- |[[Mörfelden-Walldorf]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-06-05}} | align="right" | 51 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.moerfelden-walldorf.de/default.asp?action=article&ID=1819 |title=Stolpersteine in Mörfelden-Walldorf |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604134000/http://www.moerfelden-walldorf.de/default.asp?action=article&ID=1819 |archive-date=4. 6. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Moringen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-09}} | align="right" | 16 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.gedenkstaette-moringen.de/thema/Stolpersteine/HauserStoplersteine/hauserstoplersteine.html |title=Die Stolperstein in Moringen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 8. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831214708/http://www.gedenkstaette-moringen.de/thema/Stolpersteine/HauserStoplersteine/hauserstoplersteine.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Monheim am Rhein]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-12-03}} | align="right" | 13 | align="right" | 3. decembar 2003<ref>{{Cite web |url=http://www.monheim.de/stadtprofil/historisches/stolpersteine/index.html |title=Monheim am Rhein: Das Projekt Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218151349/http://www.monheim.de/stadtprofil/historisches/stolpersteine/index.html |archive-date=18. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Mücheln (Geiseltal)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-07}} | align="right" | 1 | align="right" | 7. maj 2013 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Mücheln (Geiseltal)]] |- |[[Mühlacker]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-05}} | align="right" | 20 | align="right" | 2011<ref>[http://www.hav-muehlacker.de/de/download/Broschuere_Stolpersteine.pdf Stolpersteine Mühlacker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414175602/http://www.hav-muehlacker.de/de/download/Broschuere_Stolpersteine.pdf |date=14. 4. 2016 }}(PDF)</ref> | align="center" | | |- |[[Mühlhausen/Thüringen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2010-05}} | align="right" data-sort-value="12" | mind. 12 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.muehlhausen.de/de/buerger-stadt/aktuelles/neuigkeiten-aus-der-stadt/ |title=Neuigkeiten aus der Stadt Mühlhausen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150517034738/http://www.muehlhausen.de/de/buerger-stadt/aktuelles/neuigkeiten-aus-der-stadt/ |archive-date=17. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.alemannia-judaica.de/muehlhausen_synagoge.htm Stolpersteinverlegung]</ref> | | |- |[[Mülheim an der Ruhr]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-12-18}} | align="right" | 44 | align="right" | 5. decembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.muelheim-ruhr.de/cms/index.php?fuid=7df41165bae77c676e9de88730f333d3 |title=Das Projekt „Stolpersteine“ in Mülheim an der Ruhr |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=22. 1. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122034131/http://www.muelheim-ruhr.de/cms/index.php?fuid=7df41165bae77c676e9de88730f333d3 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Mülheim an der Ruhr]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Mülheim an der Ruhr]] |- |[[Müllheim (Baden)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[München]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-05-25}}<ref group="F">Die ersten Steine wurden durch die Stadt München entfernt. Am 1. septembar 2007 wurden erneut Stolpersteine, nun auf Privatgrund, in München verlegt.</ref> | align="right" | 26 | align="right" | 18. april 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-muenchen.de/stolpersteine/verlegt.php |title=Initiative Stolpersteine für München e. V. |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://archive.today/20120911070422/http://www.stolpersteine-muenchen.de/stolpersteine/verlegt.php |archive-date=11. 9. 2012 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in München]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in München]] |- |[[Münsingen (Württemberg)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2015-02-02}} | align="right" | 2 | align="right" | {{SortDate|2015-02-02}}<ref>[http://www.gea.de/region+reutlingen/ueber+die+alb/verdraengtes+zurueck+in+der+stadt.1546840.htm ''21 Stolpersteine verlegt: ''Verdrängtes zurück in der Stadt'']</ref> | | |- |[[Münster (Westfalen)|Münster]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-01-26}} | align="right" | 256 <ref>{{Cite web |url=http://www.muenster.org/spurenfinden/vor-die-tuer-gelegt/stolpersteine-in-muenster.html |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023833/http://www.muenster.org/spurenfinden/vor-die-tuer-gelegt/stolpersteine-in-muenster.html |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="right" | 5. juni 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.villa-ten-hompel.findbuch.net/free.php?ar_id=3647&kind=ve&id=10165 |title=Westfälische Nachrichten vom 5. juni 2008: Schon 192 Stolpersteine in Münster / Schüler erinnern an deportierte Familie |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228122912/http://www.villa-ten-hompel.findbuch.net/free.php?ar_id=3647&kind=ve&id=10165 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.muenster.org/spurenfinden/08_stolpersteine/ |title=Erinnern und Gedenken an die Opfer des Nationalsozialismus im Münsterland e. V.: Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221110649/http://www.muenster.org/spurenfinden/08_stolpersteine/ |archive-date=21. 2. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Münster]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Münster]] |- |[[Nabburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2007-06-12}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Nabburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Nabburg]] |- |[[Nauen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-11}} | align="right" | 3 | align="right" | 11. juni 2013<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Naumburg (Hessen)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-12-26}} | align="right" | 48 | align="right" | 17. mart 2014<ref>[http://www.hna.de/lokales/wolfhagen/stolpersteine-gedenken-naumburger-juden-werden-verlegt-3287629.html Stolpersteine Naumburg]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.naumburg.eu/de/aktuelles/newsdetails.html?tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=938&cHash=d86a39c4358af94a377208ec4546fbe0 |title=''Verlegung der Stolpersteine in Naumburg'' |access-date=8. 5. 2022 |archive-date=7. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307052932/http://naumburg.eu/de/aktuelles/newsdetails.html?chash=d86a39c4358af94a377208ec4546fbe0&tx_ttnews&#91;tt_news&#93;=938 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Naumburg (Saale)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2009-08-19}} | align="right" | 12 | align="right" | 3. juni 2010<ref>[http://www.myheimat.de/naumburg-saale/politik/stolpersteine-in-naumburg-d512996.html ''Stolpersteine in Naumburg'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Naumburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Naumburg (Saale)]] |- |[[Netphen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-12-12}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2012-12-12}}<ref>{{Cite web |url=http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-siegen-kreuztal-netphen-hilchenbach-und-freudenberg/stolpersteine-vor-dem-kapitaenshaus-id7387685.html |title=''Stolpersteine vor dem Kapitänshaus'' Verlegung in Netphen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=20. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150620061930/http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-siegen-kreuztal-netphen-hilchenbach-und-freudenberg/stolpersteine-vor-dem-kapitaenshaus-id7387685.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Nettetal]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-11-11}} | align="right" | 61 | align="right" | 9. novembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.ge-nettetal.de/de/aktuelles/nachrichten/presseartikel/gn_stolpersteine_in_hinsbeck_und_kaldenkirchen.xhtml |title=''GN: Stolpersteine in Hinsbeck und Kaldenkirchen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=1. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150101162304/http://www.ge-nettetal.de/de/aktuelles/nachrichten/presseartikel/gn_stolpersteine_in_hinsbeck_und_kaldenkirchen.xhtml |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | <!-- Nettesheim Ortsteil von Rommerskirchen; siehe dort --> |- |[[Neu-Anspach]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-04}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Neu-Isenburg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-18}} | align="right" | 28 | align="right" | 24. oktobar 2011<ref>{{Cite web |url=http://sdp.fnp.de/lokales/kreise_of_gross-gerau/Stolpersteine-fuer-12-Fluechtlinge;art688,485529 |title=Stolpersteine für 12 Flüchtlinge |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103230356/http://sdp.fnp.de/lokales/kreise_of_gross-gerau/Stolpersteine-fuer-12-Fluechtlinge;art688,485529 |archive-date=3. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Neubrandenburg]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-12}} | align="right" | 5 | align="right" | 12. juni 2009<ref>[http://www.links-lang.de/presse/8850.php ''Stolpersteine wecken die Erinnerungen'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Neubrandenburg]] | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Neubrandenburg]] |- |[[Neuenhaus]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-10}} | align="right" | 18 | align="right" | 10. novembar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.neuenhaus.de/staticsite/staticsite.php?menuid=473&topmenu=10 |title=neuenhaus.de: ''Gedenkstätten'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=15. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215020826/http://www.neuenhaus.de/staticsite/staticsite.php?menuid=473&topmenu=10 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Neukirchen-Vluyn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2014-12-08}} | align="right" | 2 | align="right" | 8. decembar 2014<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/neukirchen-vluyn/zwei-stolpersteine-fuer-familie-kaufmann-aid-1.4725714 ''Zwei Stolpersteine für Familie Kaufmann'']</ref> | align="center" | | |- |[[Neunkirchen (Saar)]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-19}} | align="right" | 28 | align="right" | 20. april 2015 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Neunkirchen]] | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Neunkirchen (Saar)]] |- |[[Neumünster]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-22}} | align="right" | 22 | align="right" | 10. oktobar 2006<ref name="akens" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Neumünster]] | |- |[[Neuruppin]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2003-11-17}} | align="right" | 14 | align="right" | 19. oktobar 2004<ref>{{Cite web |url=http://www.gruene-opr.de/stolperstein.htm |title=Stolpersteine in Neuruppin |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719033207/http://www.gruene-opr.de/stolperstein.htm |archive-date=19. 7. 2011 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Neuruppin]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Neuruppin]] |- |[[Neuss]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-02-22}} | align="right" | 38 | align="right" | <ref>[http://www.wz-newsline.de/lokales/rhein-kreis-neuss/neuss/neuss-gedenken-100-schueler-verlegen-8222stolpersteine-8220-am-buechel-1.249208 100 Schüler verlegen „Stolpersteine“ am Büchel]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Neustadt am Rübenberge]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-27}} | align="right" | 7 | align="right" | 27. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.ak-regionalgeschichte.de/html/erste_stolpersteine_in_neustad.html |title=erste Stolpersteine in Neustadt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305145441/http://ak-regionalgeschichte.de/html/erste_stolpersteine_in_neustad.html |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Neustadt an der Weinstraße]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2002-12-15}} | align="right" | 41 | align="right" | <ref name="Chronik2003" /><ref>{{Cite web |url=https://www.neustadt.eu/index.php?NavID=1441.324&La=1 |title=Stolpersteine in Neustadt an der Weinstraße |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424163312/http://www.neustadt.eu/index.php?NavID=1441.324&La=1 |archive-date=24. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Neustadt an der Weinstraße]] | |- |[[Neuwied]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2004-01-20}} | align="right" | 27 | align="right" | <ref>[http://wiki-de.genealogy.net/Neuwied/Synagoge_und_Stolpersteine GenWiki Neuwied]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Neuwied]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Neuwied]] |- |[[Nidda]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-15}} | align="right" | 5 | align="right" | 15. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.kreis-anzeiger.de/lokales/wetteraukreis/nidda/stolpersteine-erinnern-an-emanuel-eckstein_13855438.htm |title=Stolpersteine erinnern |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140208172814/http://www.kreis-anzeiger.de/lokales/wetteraukreis/nidda/stolpersteine-erinnern-an-emanuel-eckstein_13855438.htm |archive-date=8. 2. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Nidderau]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-04}} | align="right" | 80 | align="right" | 29. juni 2013<ref>[https://www.google.de/search?q=verlegung+stolpersteine+ostheim&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:de:official&client=firefox-a&channel=sb&gfe_rd=cr&ei=ImEtU8qbOuml8wfdpYDgCg Nidderauer Stolpersteine im neuen Glanz]</ref> | | |- |[[Niedergörsdorf]] <!-- Ortsteil Altes Lager --> |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-30}} | align="right" | 3 | align="right" | 30. septembar 2006<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Nienburg/Weser]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-06-05}} | align="right" | 34 | align="right" | 6. maj 2015<ref>[https://www.nienburg.de/portal/meldungen/acht-weitere-stolpersteine-fuer-nienburg-902004597-21501.html?rubrik=2000001 nienburg.de: ''Weitere 8 Stolpersteine am 6. maj 2015'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Nienburg/Weser]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Nienburg/Weser]] |- |[[Nierstein]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-22}} | align="right" | 30 | align="right" | 22. juni 2013<ref>[http://www.geschichtsverein-nierstein.de/stolpersteine2013.htm Geschichtsverein Nierstein e.V: ''30 Stolpersteine in Nierstein verlegt'']</ref> | | |- |[[Norden (Ostfriesland)|Norden]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-17}} | align="right" | 47 | align="right" | 14. april 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.norden.de/index.phtml?La=1&sNavID=1652.4&mNavID=1652.4&ffsm=1&object=tx%7C512.2170.1&FID=512.2170.1 |title=norden.de: ''Stolpersteine in Norden'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200913/http://www.norden.de/index.phtml?La=1&sNavID=1652.4&mNavID=1652.4&ffsm=1&object=tx%7C512.2170.1&FID=512.2170.1 |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Nordenham]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-09-26}} | align="right" | 24 | align="right" | 26. septembar 2010<ref>[http://www.nwzonline.de/wesermarsch/politik/stolpersteine-erinnern-an-nazi-opfer_a_1,0,796075698.html ''„Stolpersteine“ erinnern an Nazi-Opfer.''] In: ''[[Nordwest-Zeitung]]'', 2. septembar 2010</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Norderney]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-02-22}} | align="right" | 8 | align="right" | 24. februar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.nomo-online.de/stolpersteine_auf_norderney |title=Stolpersteine auf Norderne |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=16. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016100633/http://www.nomo-online.de/stolpersteine_auf_norderney |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Norderney]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Norderney]] |- |[[Nordhausen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2004-10}} | align="right" | 22 | align="right" | 2010<ref>[http://www.nordhausen-wiki.de/index.php?title=Stolpersteine Stolpersteine in Nordhausen]</ref> | | |- |[[Nordhorn]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-23}} | align="right" | 44 | align="right" | 12. oktobar 2006<ref>{{Cite web |url=http://www.nordhorn.de/staticsite/staticsite.php?menuid=297&topmenu=1290 |title=nordhorn.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305140921/http://www.nordhorn.de/staticsite/staticsite.php?menuid=297&topmenu=1290 |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Nördlingen]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-08}} | align="right" | 52 | align="right" | 26. septembar 2008<ref>[http://www.augsburger-allgemeine.de/noerdlingen/Die-letzten-Stolpersteine-id4216791.html Die letzten Stolpersteine in Nördlingen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Nördlingen]] | |- |[[Nordstemmen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-19}} | align="right" | 4 | align="right" | 19. novembar 2009<ref>[http://www.myheimat.de/nordstemmen/gedanken/mahnung-und-erinnerung-stolpersteine-in-roessing-d190504.html ''Mahnung und Erinnerung: „Stolpersteine“ in Rössing'']</ref> | | |- |[[Northeim]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-09}} | align="right" | 36 | align="right" | 26. novembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.northeim.de/index.php?id=893&tx_ttnews%5Btt_news%5D=785&cHash=b9c4a136bd67add44ed26b22306c69e9 |title=northeim.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205400/http://www.northeim.de/index.php?id=893&tx_ttnews%5Btt_news%5D=785&cHash=b9c4a136bd67add44ed26b22306c69e9 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Nottuln]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-13}} | align="right" | 6 | align="right" | 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.fi-nottuln.de/HolocaustSeite.htm |title=Erinnerung und Gedenken in Nottuln |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064414/http://www.fi-nottuln.de/HolocaustSeite.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Nürnberg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-05}} | align="right" | 52 | align="right" | 21. septembar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.nordbayern.de/nuernberger-nachrichten/nuernberg/acht-neue-stolpersteine-1.183550 |title=Acht neue Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=30. 9. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100930200152/http://www.nordbayern.de/nuernberger-nachrichten/nuernberg/acht-neue-stolpersteine-1.183550 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Nürnberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Nürnberg]] |- |[[Nuthetal]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-03}} | align="right" | 3 | align="right" | 9. mart 2009<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Oberaula]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Oberhausen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-01-29}} | align="right" | 51 | align="right" | 13. Januar 2009<ref>[http://www.oberhausen.de/CC065700325B47AD9C929AA208B530FA.php Stadt Oberhausen: Die Stolpersteine]</ref> | align="center" |[[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Oberhausen]] | |- |[[Oberwesel]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2015-02-02}} | align="right" | 21 | align="right" | {{SortDate|2015-02-02}}<ref>[http://www.rhein-zeitung.de/startseite_artikel,-21-Stolpersteine-verlegt-Oberweseler-gedenken-ihrer-juedischen-Mitbuerger-_arid,1267070.html ''21 Stolpersteine verlegt: Oberweseler gedenken ihrer jüdischen Mitbürger'']</ref> | | |- |[[Ober-Ramstadt]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-10}} | align="right" | 19 | align="right" | {{SortDate|2012-05-14}} <ref>{{Cite web |url=http://www.gcls.de/stolpersteine1.html |title=Verlegen der Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111213531/http://www.gcls.de/stolpersteine1.html |archive-date=11. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ober-Ramstadt]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ober-Ramstadt]] |- |[[Ochtendung]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-03}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Ochtrup]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-16}} | align="right" data-sort-value="19" | 19 | align="right" | {{SortDate|2008-03-05}}<ref>[https://jugendmalteser.wordpress.com/2014/03/06/malteser-jugend-unterstutzt-woche-der-bruderlichkeit/ Stolpersteine werden geputzt]</ref> | | |- |[[Oedheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-15}} | align="right" | 12 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.kolping-oedheim.de/Rueckblick/130215_Stolpersteinverlegung.htm |title=Stolpersteinverlegung in Oedheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202144214/http://www.kolping-oedheim.de/Rueckblick/130215_Stolpersteinverlegung.htm |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Offenbach am majn]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2006-02-25}} | align="right" | 135 | align="right" | {{SortDate|2013-06-19}}<ref>{{Cite web |url=http://www.offenbach.de/offenbach/themen/unterwegs-in-offenbach/stadtinfo/stadtgeschichte/offenbacher-stolpersteine/ |title=Stolpersteine in Offenbach |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627160102/http://www.offenbach.de/offenbach/themen/unterwegs-in-offenbach/stadtinfo/stadtgeschichte/offenbacher-stolpersteine |archive-date=27. 6. 2011 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Offenbach am majn]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Offenbach am majn]] |- |[[Offenburg]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2003-03}} | align="right" | 103 | align="right" | <ref>[http://www.offenburg.de/html/liste/offenburgabisz.html?tab=detail&scene=detail&id=3661&m=2044&highlight_text=stolpersteine Stolpersteine Offenburg]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Offenburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Offenburg]] |- |[[Oldenburg (Oldenburg)|Oldenburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-08}} | align="right" | 4 | align="right" | 8. novembar 2011<ref>[http://www.nwzonline.de/oldenburg/bildung/stolpersteine-erinnern-an-nazi-opfer_a_1,0,556111634.html ''Stolpersteine erinnern an Nazi-Opfer.''] In: ''[[Nordwest-Zeitung]]'', 9. novembar 2011</ref> | align="center" | | align="center" | |- |- |[[Oldenburg in Holstein]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2010-09-28}} | align="right" | 8 | align="right" | 28. septembar 2010<ref>SPD-Ortsverein Oldenburg in Holstein: [http://www.spd-oldenburg-holstein.de/index.php?nr=2281&menu=1 ''Acht Stolpersteine für Oldenburg'']</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Oppenheim]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-02}} | align="right" data-sort-value="22" | mind. 22 | align="right" | 6. oktobar 2012<ref>[http://www.allgemeine-zeitung.de/lokales/oppenheim/oppenheim/22-stolpersteine-in-oppenheim-verlegt_12483606.htmStolpersteine 22 Stolpersteine in Oppenheim verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Oranienburg]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-10}} | align="right" | 61 | align="right" | 10. juni 2013<ref>[http://www.flickr.com/photos/soerenkohlhuber/sets/72157634044594539/ ''10. juni 2013 Oranienburg – Stolpersteinverlegung'']</ref> | | |- |[[Osnabrück]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-15}} | align="right" | 250 | align="right" | 12. decembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://stolpersteine.osnabrueck.de/ |title=Projekt Stolpersteine der Stadt Osnabrück |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409100705/http://stolpersteine.osnabrueck.de/ |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bszw.de/aktuelles/250-stolpersteine-verlegt/ |title=''250 „Stolpersteine“ im Osnabrück verlegt – und die Schüler der BFS Bautechnik waren (fast) immer dabei!'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410060137/http://www.bszw.de/aktuelles/250-stolpersteine-verlegt/ |archive-date=10. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Osnabrück]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Osnabrück]] |- |[[Ostercappeln]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-11}} | align="right" | 6 | align="right" | 11. novembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.ostercappeln.de/magazin/artikel.php?artikel=1126&type=2&menuid=15&topmenu=15 |title=ostercappeln.de: ''Stolpersteine in Ostercappeln'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231922/http://www.ostercappeln.de/magazin/artikel.php?artikel=1126&type=2&menuid=15&topmenu=15 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Ostheim vor der Rhön]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2003-11-09}} | align="right" | 2 | align="right" | 9. novembar 2003<ref>[http://www.alemannia-judaica.de/oberwaldbehrungen_synagoge.htm ''novembar 2003: Die ersten „Stolpersteine“ Unterfrankens werden in Ostheim verlegt'']</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ostheim vor der Rhön]] |- |[[Ottersberg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-02-18}} | align="right" | 2 | align="right" | 18. februar 2013<ref>[http://www.kreiszeitung.de/lokales/verden/oyten-ottersberg/wollten-nach-hause-2759999.html ''Sie wollten nur nach Hause.''] In: ''[[Kreiszeitung]]'', 20. februar 2013.</ref> | | |- |[[Ottweiler]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-21}} | align="right" | 10 | align="right" | 4. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://ottweiler-direkt.de/2014/03/04/erste-verlegung-von-stolpersteinen-in-ottweiler-fuer-verfolgte-und-ermordete-juedische-familien/ |title=Erste Verlegung von Stolpersteinen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219042426/http://ottweiler-direkt.de/2014/03/04/erste-verlegung-von-stolpersteinen-in-ottweiler-fuer-verfolgte-und-ermordete-juedische-familien/ |archive-date=19. 2. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Panketal]]<!--Ortsteil Zepernick--> |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-13}} | align="right" | 2 | align="right" | 13. maj 2006<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Papenburg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-07-16}} | align="right" | 39 | align="right" | 13. april 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.papenburg.de/index.php?m=1&hid=24&bid=1152 |title=papenburg.de: ''Stolpersteine zum Gedenken an Lina und Isaak Polak verlegt'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130050427/http://www.papenburg.de/index.php?m=1&hid=24&bid=1152 |archive-date=30. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Papenburg]] | |- |[[Parchim]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-17}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Pasewalk]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-01}} | align="right" | 55 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.pasewalk.de/cms/wm-cms,341.html |title=Stolpersteine in Pasewalk |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150406140150/http://www.pasewalk.de/cms/wm-cms,341.html |archive-date=6. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Pattensen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-15}} | align="right" | 13 | align="right" | 24. maj 2008<ref>[http://www.erinnerungundzukunft.de/fileadmin/pdf/Stolpersteine/Stolpersteine_Pattensen/Stolpersteine_Chronik.pdf ''Arbeitskreis Stolpersteine [Pattensen], Zahl der Sitzungen und kleine Chronik der wichtigsten Beschlüsse.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140417100508/http://www.erinnerungundzukunft.de/fileadmin/pdf/Stolpersteine/Stolpersteine_Pattensen/Stolpersteine_Chronik.pdf |date=17. 4. 2014 }} (PDF)</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Pattensen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Pattensen]] |- |[[Peine]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2004-09}} | align="right" | 49 | align="right" | 2. novembar 2011<ref>[http://peine.vvn-bda.de/4-stolpersteinverlegung-in-peine/ Bund der Antifaschistinnen und Antifaschisten, Kreisvereinigung Peine: ''4. Stolpersteinverlegung in Peine'']</ref> | | |- |[[Perleberg]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-11}} | align="right" | 4 | align="right" | 11. juni 2009<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Perleberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Perleberg]] |- |[[Petersberg (Saalekreis)|Petersberg]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-07}} | align="right" | 1 | align="right" | 7. maj 2013 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Petersberg (Saalekreis)]] |- |[[Petershagen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-04}} | align="right" | 36 | align="right" | 5. juni 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.synagoge-petershagen.de/Alte_Synagoge_Petershagen/Gans-Familie.html |title=Arbeitskreis Stolpersteine Verlegeaktion 2012 |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924112546/http://www.synagoge-petershagen.de/Alte_Synagoge_Petershagen/Gans-Familie.html |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Petershagen]] |- |[[Petershagen/Eggersdorf]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-19}} | align="right" | 1 | align="right" | 19. mart 2007<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Pirna]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2013-12}} | align="right" | 1 | align="right" | 6. decembar 2013<ref>[http://www.pirna-tv.de/?p=10253 Pirna erhält ersten Stolperstein]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Pforzheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-03-13}} | align="right" | 13 | align="right" | 13. mart 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.pfenz.de/wiki/Stolpersteine_Pforzheim |title=Stadtwiki Pforzheim-Enz: Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128081832/http://www.pfenz.de/wiki/Stolpersteine_Pforzheim |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Pforzheim]] | |- |[[Pfullendorf]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-08}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref>[http://www.suedkurier.de/region/linzgau-zollern-alb/pfullendorf/Stolperstein-in-Pfullendorf;art372570,1478775 Stolpersteine in Pfullendorf]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Pfungstadt]]<!-- Stadtteil Eschollbrücken --> |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-10}} | align="right" | 8 | align="right" | 12. april 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.echo-online.de/region/darmstadt-dieburg/pfungstadt/Acht-Gedenksteine-fuer-Eschollbruecker-Juden;art1297,3837037 |title=Gedenksteine für Eschollbrücker Juden |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 5. 2014 |archive-url=https://archive.today/20140503170147/http://www.echo-online.de/region/darmstadt-dieburg/pfungstadt/Acht-Gedenksteine-fuer-Eschollbruecker-Juden;art1297,3837037 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Plauen]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2009-04-08}} | align="right" | 18 | align="right" | {{SortDate|2011-06-18}}<ref>{{Cite web |url=http://www.move-vogtland.de/pressespiegel-details/items/schicksal-der-juden-nicht-vergessen.html |title=''Schicksal der Juden nicht vergessen'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614102356/http://www.move-vogtland.de/pressespiegel-details/items/schicksal-der-juden-nicht-vergessen.html |archive-date=14. 6. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Plauen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Plauen]] |- |[[Plettenberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-27}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.plettenberg-lexikon.de/a-z/s1.htm |title=Erstmals sechs „Stolpersteine“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924074349/http://www.plettenberg-lexikon.de/a-z/s1.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Pößneck]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-08}} | align="right" | 11 | align="right" | mart 2014<ref>[http://www.alemannia-judaica.de/poessneck_juedgeschichte.htm Stolpersteine in Pößneck]</ref> | | |- |[[Pohlheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-21}} | align="right" | 20 | align="right" | 27. Januar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Pohlheim/Artikel,-Initiative-Stolpersteine-erinnert-an-den-Holocaust-_arid,235888_regid,1_puid,1_pageid,43.html |title=Initiative erinnert an Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131102534/http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Pohlheim/Artikel,-Initiative-Stolpersteine-erinnert-an-den-Holocaust-_arid,235888_regid,1_puid,1_pageid,43.html |archive-date=31. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Pohlheim]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Pohlheim]] |- |[[Potsdam]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-03}} | align="right" | 25 | align="right" | 5. maj 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.potsdam.de/cms/beitrag/10043252/620526/ |title=Stolpersteine in der Landeshauptstadt Potsdam |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=29. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129032015/http://www.potsdam.de/cms/beitrag/10043252/620526/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Potsdam]] | |- |[[Prenzlau]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-06}} | align="right" | 9 | align="right" | 6. maj 2012<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Quakenbrück]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-09-22}} | align="right" | 39 | align="right" | 1. mart 2014<ref>[http://www.noz.de/lokales/artland/artikel/455501/20-weitere-stolpersteine-in-quakenbruck-verlegt ''20 weitere Stolpersteine in Quakenbrück verlegt.''] In: ''[[Osnabrücker Zeitung]]'', 2. mart 2014</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Querfurt]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-17}} | align="right" | 3 | align="right" | <ref name="MZ 14" /> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Querfurt]] |- |[[Quickborn]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-27}} | align="right" | 5 | align="right" | <ref>[http://www.abendblatt.de/daten/2009/02/14/1048881.html Stolpersteine für Opfer der NS-Diktatur]</ref> | | |- |[[Radebeul]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2005-07-26}} | align="right" | 5 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Radebeul]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Radebeul]] |- |[[Radolfzell am Bodensee]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2014-06-28}} | align="right" | 8 | align="right" | 28. juni 2014 | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Radolfzell]] |- |- |[[Raesfeld]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-31}} | align="right" | 19 | align="right" | {{SortDate|2013-12-11}}<ref>[http://www.spdraesfeld.de/index.php?nr=57535&menu=1 weitere Stolpersteine in Raesfeld]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.dorstenerzeitung.de/staedte/raesfeld/Stolpersteine-und-Gedenktafel-am-Judenhaus;art4288,1170492 |title=genehmigte Verlegung 2011 |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220131/http://www.dorstenerzeitung.de/staedte/raesfeld/Stolpersteine-und-Gedenktafel-am-Judenhaus;art4288,1170492 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Raesfeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Raesfeld]] |- |[[Rastatt]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013-03-16}} | align="right" | 13 | align="right" | 16. mart 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.rastatt.de/index.php?id=1351 |title=Erste 13 Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131084055/http://www.rastatt.de/index.php?id=1351 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rastatt]] | align="center" | |- |[[Rathenow]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-18}} | align="right" | 4 | align="right" | 18. mart 2007<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rathenow]] | |- |[[Ratingen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-12-22}} | align="right" | 9 | align="right" | <ref>[http://wiki-de.genealogy.net/Ratingen/Stolpersteine GenWiki Ratingen]</ref> | | |- |[[Raunheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2011}} | align="right" | 4 | align="right" | 30. august 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.fjgk.de/cms/artikel.351.htm |title=Stolpersteine in Raunheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=27. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127180535/http://www.fjgk.de/cms/artikel.351.htm |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Ravensburg]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-13}} | align="right" | 27 | align="right" | 5. oktobar 2007<ref>[http://www.ravensburg.de/5161_5851.htm Stadt Ravensburg: Neue Stolpersteine gegen das Vergessen]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ravensburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Ravensburg]] |- |[[Recklinghausen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-30}} | align="right" data-sort-value="2" | mind. 2 | align="right" | 19. april 2014<ref>[http://www.hertener-allgemeine.de/lokales/recklinghausen/Gedenken-Weitere-Stolpersteine-kommen;art1000,1279832 Weitere Stolpersteine kommen]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Rees]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-23}} | align="right" | 34 | align="right" | 30. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=https://www.rees-erleben.de/index.asp?Ueb=2&Kategorie=Rees%20erkunden&Linkkennung=1000003896 |title=''Rees setzt Stolpersteine '' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130061124/https://www.rees-erleben.de/index.asp?Ueb=2&Kategorie=Rees%20erkunden&Linkkennung=1000003896 |archive-date=30. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rees]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Rees]] |- |[[Regensburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2007-06-12}} | align="right" | 119 | align="right" | 8. septembar 2013<ref>[http://www.stolpersteine-regensburg.de/ Stolpersteine Regensburg]</ref><ref>[http://www.mittelbayerische.de/region/regensburg/artikel/26-weitere-stolpersteine/959179/26-weitere-stolpersteine.html 26 weitere Stolpersteine]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Regensburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Regensburg]] <!-- Rehbrücke, siehe Nuthetal --> |- |[[Reinbek]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-09}} | align="right" | 5 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | | |- |[[Reinfeld (Holstein)]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-07}} | align="right" | 2 | align="right" | 7. mart 2014<ref>[http://www.shz.de/lokales/stormarner-tageblatt/verbeugung-vor-den-nazi-opfern-id5939391.html ''Verbeugung vor den Nazi-Opfern.''] In: ''[[Stormarner Tageblatt]]'', 7. mart 2014</ref> | | |- |[[Remagen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-01}} | align="right" | 4 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.aw-wiki.de/index.php/Arbeitskreis_%22Stolpersteine%22_Remagen |title=Arbeitskreis „Stolpersteine“ Remagen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=8. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408220729/http://www.aw-wiki.de/index.php/Arbeitskreis_%22Stolpersteine%22_Remagen |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Remscheid]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-12-13}} | align="right" | 161 | align="right" | {{SortDate|2008-10-24}}<ref>https://geoportal.remscheid.de/stolpersteine {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326180704/https://geoportal.remscheid.de/stolpersteine/ |date=26. 3. 2016 }} Liste der Stolpersteine in Remscheid/</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Remscheid]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Remscheid]] |- |[[Rendsburg]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2006-10-11}} | align="right" | 15 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | | <!-- Rengshausen Ortsteil von Knüllwald; siehe dort --> |- |[[Rhauderfehn]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-09}} | align="right" | 10 | align="right" | 9. novembar 2011<ref>[http://www.ga-online.de/-bilder/galerie/3381/Stolpersteine-in-Rhauderfehn-verlegt ''Stolpersteine in Rhauderfehn verlegt.''] In: ''[[General-Anzeiger]]'', 9. novembar 2011.</ref> | | |- |[[Rhaunen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2012-09}} | align="right" | 48 | align="right" | 23. februar 2014<ref>[http://www.rhaunen.de/stolpersteine/die-verlegung-2014/index.html#w2dptab565420a2eb11fad0a Rhaunen: Verlegung Stolpersteine 2014]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Rheda-Wiedenbrück]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-28}} | align="right" | 16 | align="right" | 30. maj 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.spd-rheda-wiedenbrueck.de/meldungen/16902/132694/Verlegung-der-Stolpersteine---endlich.html |title=Verlegung der Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051010/http://www.spd-rheda-wiedenbrueck.de/meldungen/16902/132694/Verlegung-der-Stolpersteine---endlich.html |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Rheinberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-31}} | align="right" | 10 | align="right" | 1. novembar 2009<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/rheinberg/zeichen-der-erinnerung-aid-1.1044108 Zeichen der Erinnerung]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rheinberg]] | |- |[[Rheinbrohl]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2005-09-01}} | align="right" | | align="right" | 1. septembar 2005<ref name="lagrlp" /> | align="center" | | |- |[[Rheine]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-04-21}} | align="right" | 2 | align="right" | 21. april 2004<ref>{{Cite web |url=http://www.emsland-gymnasium-rheine.de/?page_id=118 |title=Emsland-Gymnasium Rheine: Stolpersteine gegen das Vergessen |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 8. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813062435/http://www.emsland-gymnasium-rheine.de/?page_id=118 |url-status=dead }}</ref> | | <!-- Ribbeck ist Ortsteil von Nauen, siehe dort --> |- |[[Riedstadt]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-19}} | align="right" data-sort-value="4" | mind. 4 | align="right" | 28. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.fjgk.de/cms/artikel.547.htm |title=An jüdische Bürger erinnert |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=5. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305055637/http://www.fjgk.de/cms/artikel.547.htm |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Riegelsberg]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2015-04-20}} | align="right" | 13 | align="right" | {{SortDate|2015-04-20}}<ref>[https://stolpersteineriegelsberg.wordpress.com/ Stolpersteine für Riegelsberg]</ref> | | |- |[[Rimpar]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-20}} | align="right" | 13 | align="right" | 21. septembar 2008<ref>[http://www.majnpost.de/regional/wuerzburg/Mit-Kopf-und-Herzen-stolpern;art736,4710436 Mit Kopf und Herzen stolpern]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Rinteln]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2013-11-27}} | align="right" | 15 | align="right" | 27. novembar 2013<ref>Gymnasium Ernestinum Rinteln: [http://www.gym-rinteln.de/wordpress/?page_id=2504 ''Stolpersteinprojekt: Erinnerung an Rintelner Opfer des Nationalsozialismus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150911210131/http://www.gym-rinteln.de/wordpress/?page_id=2504 |date=11. 9. 2015 }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rinteln]] | |- |[[Ritterhude]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-11-10}} | align="right" | 6 | align="right" | 9. maj 2014<ref>Stolpersteine Bramen: [http://www.stolpersteine-bremen.de/detail.php?id=577 ''Leopold Sinasohn, *1877'']</ref><ref>Pressestelle des Senats Freie Hansestadt Bremen: [http://www.senatspressestelle.bremen.de/sixcms/detail.php?gsid=bremen146.c.17634.de&asl=bremen146.c.25714.de ''Projekt „Stolpersteine“ – Ankündigung von Gedenkfeiern (1. novembar 2005)'']</ref><ref>[http://www.weser-kurier.de/region/osterholz_artikel,-Fuenf-Stolpersteine-verlegt-_arid,846206.html 5 Stolpersteine für Ritterhude]</ref> | | |- |[[Rödelsee]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-12}} | align="right" data-sort-value="4" | mind. 4 | align="right" | 15. februar 2008<ref name="majnPost" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rödelsee]] | |- |[[Rodenberg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-12-05}} | align="right" | 1 | align="right" | 5. decembar 2012<ref>Bündnis Rodenberg: [http://www.buero-rodenberg.de/?page_id=207 ''Stolpersteine'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Rommerskirchen]]<!--Ortsteil Nettesheim--> |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-02}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Ronnenberg]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-09}} | align="right" | 3 | align="right" | 9. maj 2005<ref>Netzwerk Erinnerung und Zukunft in der Region Hannover, Orte der Erinnerung: [http://www.erinnerungundzukunft.de/index.php?id=45 ''Ronnenberg'']</ref> | | <!-- Rössing Ortsteil von Nordstemmen; siehe dort --> |- |[[Rosendahl]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-10-05}} | align="right" | 42 | align="right" | 25. Januar 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.azonline.de/Rosendahl/1859425-25-Stolpersteine-halten-in-Osterwick-das-Gedenken-an-juedische-Nachbarn-und-Mitbuerger-wach-Die-Erinnerung-geht-nicht-verloren |title=25 Stolpersteine halten in Osterwick das Gedenken an jüdische Nachbarn und Mitbürger wach '' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=23. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923181247/http://www.azonline.de/Rosendahl/1859425-25-Stolpersteine-halten-in-Osterwick-das-Gedenken-an-juedische-Nachbarn-und-Mitbuerger-wach-Die-Erinnerung-geht-nicht-verloren |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Rotenburg (Wümme)]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-03}} | align="right" | 11 | align="right" | 27. maj 2008<ref>{{Cite web |url=http://www.rotenburg-wuemme.de/city_info/webaccessibility/index.cfm?waid=11&item_id=0&region_id=165&design_id=0&modul_id=33&record_id=47270&fsize=1&contrast=0&search=Stolpersteine |title=rotenburg-wuemme.de: ''Stolpersteine zum Gedenken der Opfer der Eugenik (13)'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413113902/https://www.rotenburg-wuemme.de/city_info/webaccessibility/index.cfm?waid=11&item_id=0&region_id=165&design_id=0&modul_id=33&record_id=47270&fsize=1&contrast=0&search=Stolpersteine |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rotenburg (Wümme)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Rotenburg (Wümme)]] |- |[[Rotenburg an der Fulda]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2010-05-25}} | align="right" | 43 | align="right" | 27. maj 2011<ref>[http://stolpersteine.rotenburg.hassia-judaica.de/ ''Stolpersteine für Rotenburg'']</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rotenburg an der Fulda]] | |- |[[Rothenburg ob der Tauber]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-26}} | align="right" | | align="right" | <ref>[http://www.rothenburgtauber-evangelisch.de/tourismus/zeiger.php?action=2&menu_id=11&amenu_id=122&umenu_id=&id=434 Stolpersteine in Rothenburg]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rothenburg ob der Tauber]] | |- |[[Rudolstadt]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-02}} | align="right" | 1 | align="right" | 2. juni 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.rudolstadt.de/cms/website.php?id=%2Fde%2Fstadt_buerger%2Fprojekte%2F100924514069.htm |title=''PROJEKT „STOLPERSTEIN“ in Rudolstadt'' |access-date=19. 11. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131100451/http://www.rudolstadt.de/cms/website.php?id=%2Fde%2Fstadt_buerger%2Fprojekte%2F100924514069.htm |archive-date=31. 1. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Rudolstadt]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Rudolstadt]] |- |[[Rüsselsheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-02}} | align="right" | 32 | align="right" | <ref>[http://www.stolpersteine-ruesselsheim.de/seiten/projekt.php Stolpersteine in Rüsselsheim]</ref> | | |- |[[Saalfeld]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-08}} | align="right" | 3 | align="right" | 8. maj 2008<ref>[http://www.saalfeld.de/files/1163DDDA3BF/Amtsblatt+2007-20.pdf Amtsblatt der Stadt Saalfeld/Saale vom 14. novembar 2007: Aktion „Stolpersteine“ startete mit Friedensgebet]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Saalfeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Saalfeld]] |- |[[Saarbrücken]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-10}} | align="right" | 32 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.saarbruecken.de/de/kultur/stadtgeschichte/stolpersteine_in_saarbruecken |title=Stolpersteine in Saarbrücken |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093229/http://www.saarbruecken.de/de/kultur/stadtgeschichte/stolpersteine_in_saarbruecken |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Saarbrücken]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Saarbrücken]] |- |[[Saarburg]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2013-08-30}} | align="right" | 32 | align="right" | 1. septembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.wochenspiegellive.de/trier/staedte-gemeinden/kreis-trier-saarburg/saarburg/nachrichtendetails/obj/2013/09/01/kuenstler-gunter-demnig-verlegt-32-stolpersteine-in-saarburg/ |title=32 Stolpersteine für Saarburg |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906021302/http://www.wochenspiegellive.de/trier/staedte-gemeinden/kreis-trier-saarburg/saarburg/nachrichtendetails/obj/2013/09/01/kuenstler-gunter-demnig-verlegt-32-stolpersteine-in-saarburg/ |archive-date=6. 9. 2013 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Saarburg]] | align="center" | |- |[[Saffig]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2008-12-01}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Salzkotten]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-12}} | align="right" | 31 | align="right" | {{SortDate|2011-12-08}}<ref>[http://www.judentum-in-salzkotten.de/Stolpersteine/stolpersteine.html ''Stolpersteine in Salzkotten'']</ref> | | |- |[[Salzwedel]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-26}} | align="right" | 16 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.sachsen-anhalt-wiki.de/index.php/Stolpersteine_in_Salzwedel |title=Sachsen-Anhalt-Wiki |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093449/http://www.sachsen-anhalt-wiki.de/index.php/Stolpersteine_in_Salzwedel |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Salzwedel]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Salzwedel]] |- |[[Sandstedt]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2004-08}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Sangerhausen]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-05}} | align="right" | 12 | align="right" | 10. oktobar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.erinnern-und-gedenken.de/stolpersteine.html |title=Sangerhausen hat die ersten Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813202832/http://erinnern-und-gedenken.de/stolpersteine.html |archive-date=13. 8. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Sangerhausen]] |- |[[Sarstedt]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-04-23}} | align="right" | 14 | align="right" | 23. april 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.sarstedt.de/Bildung_Kultur/Stolpersteine/ |title=Stolpersteine in Sarstedt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094340/http://www.sarstedt.de/Bildung_Kultur/Stolpersteine/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Sassnitz]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2007-09-17}} | align="right" | 14 | align="right" | 19. septembar 2007<ref>{{Cite web |url=http://www.rueganer-anzeiger.de/archiv/artikel/ruegen-vieles-ist-nicht-nur-geschichte/ |title=Stolpersteine in Sassnitz |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201062016/http://www.rueganer-anzeiger.de/archiv/artikel/ruegen-vieles-ist-nicht-nur-geschichte/ |archive-date=1. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Sassnitz]] | |- |[[Scheinfeld]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-23}} | align="right" | 1 | align="right" | 23. septembar 2008 <ref>{{Cite web |url=http://bbz-scheinfeld.de/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=106&lang=de |title=Mit dem Herzen stolpern (BBZ Scheinfeld) |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171458/http://bbz-scheinfeld.de/index.php?option=com_content&view=article&id=101&Itemid=106&lang=de |archive-date=14. 7. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Scheinfeld]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Scheinfeld]] |- |[[Schipkau]]<!-- Ortsteil Hörlitz --> |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-10}} | align="right" | 1 | align="right" | 10. juli 2007<ref name="brandenburg" /> | align="center" | | |- |[[Schleiden]]<!-- Ortsteil Gemünd --> |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-07-01}} | align="right" | 11 | align="right" | 1. juli 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.rundschau-online.de/eifelland/verlegung-der-stolpersteine-die-decke-des-schweigens-weggewischt,16064602,23562642,view,asTicker.html |title=Verlegung der Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093204/http://www.rundschau-online.de/eifelland/verlegung-der-stolpersteine-die-decke-des-schweigens-weggewischt,16064602,23562642,view,asTicker.html |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Schleiden]] | |- |[[Schleswig]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2003-09-02}} | align="right" | 3 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schleswig]] | |- |[[Schmallenberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-31}} | align="right" | 36 | align="right" | 31. maj 2012<ref>[http://www.sauerlandkurier.de/vermischtes/stolpersteine-werden-verlegt/ ''Verlegung in Schmallenberg'']</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Schmelz (Saar)]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2012-02-25}} | align="right" | 10 | align="right" | 25. februar 2012<ref>[http://www.adolfbender.de/index.php?id=348 ''Stolpersteine in Schmelz'']{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schmelz (Saar)]] | align="center" | |- |[[Schmitten (Hochtaunus)|Schmitten]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-13}} | align="right" | 3 | align="right" | 13. Okt 2009<ref>[http://www.fr-online.de/bad-homburg/schmitten-stolpersteine-aengstigen-anwohner,1472864,3001840.html ''Stolpersteine ängstigen Anwohner.''] In: ''[[Frankfurter Rundschau]]'', 13. oktobar 2009</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schmitten (Taunus)]] | |- |[[Schnaittach]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2006-07-19}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Schneeberg (Erzgebirge)|Schneeberg]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2003-06-16}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref name="zwickau" /> | | |- |[[Schönebeck (Elbe)]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2011-03-16}} | align="right" | 79 | align="right" | 23. april 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.schoenebeck.de/03/index.php?option=com_content&view=article&id=3518:neue-qstolpersteineq-mit-schuelerengagement-verlegt&catid=224:04--2014&Itemid=841 |title=''Neue „Stolpersteine“ mit Schülerengagement verlegt'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409153808/http://www.schoenebeck.de/03/index.php?option=com_content&view=article&id=3518:neue-qstolpersteineq-mit-schuelerengagement-verlegt&catid=224:04--2014&Itemid=841 |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Schöneck (Hessen)]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2012-05-12}} | align="right" data-sort-value="36" | mind. 36 | align="right" | 2. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.nnp.de/lokales/wetterau/Neue-Stolpersteine-fuer-drei-Buedesheimer-Familien;art677,1158716 |title=''Neue Stolpersteine für drei Büdesheimer Familien'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231185233/http://www.nnp.de/lokales/wetterau/Neue-Stolpersteine-fuer-drei-Buedesheimer-Familien;art677,1158716 |archive-date=31. 12. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Schöneiche bei Berlin]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-10}} | align="right" | 22 | align="right" | 4. juli 2008<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Schöneiche bei Berlin]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Schöneiche bei Berlin]] |- |[[Schöningen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-10-21}} | align="right" | 16 | align="right" | 27. novembar 2013<ref name="hemlstedtwiki" /> | | |- |[[Schorfheide]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2015-03-30}} | align="right" | 7 | align="right" | {{SortDate|2015-03-30}}<ref>[http://www.grossschoenebeck.de/component/jevents/icalrepeat.detail/2015/03/30/1178/-/verlegung-von-stolpersteinen-fuer-die-ermordete-familie-leiser.html?Itemid=544 Fünf glänzende Gesten der Versöhnung Verlegung von Stolpersteinen für die ermordete Familie Leiser]</ref> | | |- |[[Schorndorf]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-09-25}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.schopedia.de/wiki/Stolpersteine |title=Stadtwiki Schorndorf |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203223652/http://www.schopedia.de/wiki/Stolpersteine |archive-date=3. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Schriesheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" |{{SortDate|2012-04-11}} | align="right" | 21 | align="right" | 25. juni 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.schriesheim.de/index.php?id=967 |title=Stolpersteine“ in Schriesheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=7. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207040417/http://www.schriesheim.de/index.php?id=967 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schriesheim]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Schriesheim]] |- |[[Schwaan]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" |{{SortDate|2014-03-07}} | align="right" | 1 | align="right" | 7. mart 2014<ref>[http://www.svz.de/lokales/buetzower-zeitung/stolperstein-erinnert-und-mahnt-id5938281.html ''Stolperstein erinnert und mahnt.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204151846/http://www.svz.de/lokales/buetzower-zeitung/stolperstein-erinnert-und-mahnt-id5938281.html |date=4. 2. 2016 }} In: ''Bützower Zeitung'', 8. mart 2014</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Schwandorf]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-24}} | align="right" | 17 | align="right" |<ref>[http://www.mrsstjosef.de/archiv/schuljahr_2012_13/13_apr/24_04_stolpersteine/stolpersteine.htm Stolpersteine gegen das Vergessen]{{Mrtav link}} Mädchenrealschule St. Josef</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schwandorf]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Schwandorf]] |- |[[Schwäbisch Gmünd]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-15}} | align="right" | 17 | align="right" | 9. novembar 2014<ref>[http://remszeitung.de/2014/11/9/den-namen-ein-gesicht-geben-der-arbeitskreis-stolpersteine-erinnerte-an-die-reichspogromnacht/ ''Den Namen ein Gesicht geben: Der Arbeitskreis Stolpersteine erinnerte an die Reichspogromnacht''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141228112752/http://remszeitung.de/2014/11/9/den-namen-ein-gesicht-geben-der-arbeitskreis-stolpersteine-erinnerte-an-die-reichspogromnacht/ |date=28. 12. 2014 }} In: ''Rems-Zeitung'', 9. novembar 2014</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Schwäbisch Gmünd]] | |- |[[Schwäbisch Hall]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-10-13}} | align="right" | 21 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.schwaebischhall.de/buergerstadt/geschichte/gedenkorte-fuer-ns-opfer/innenstadt.html |title=Gedenkorte in der Innenstadt |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=20. 3. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150320092051/http://www.schwaebischhall.de/buergerstadt/geschichte/gedenkorte-fuer-ns-opfer/innenstadt.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Schwalmstadt]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2004-02}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Schwalmstadt]] |- |[[Schwedt/Oder]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-25}} | align="right" | 17 | align="right" | 4. juni 2013<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Schwelm]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-19}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Schwerin]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-16}} | align="right" | 51 | align="right" | 8. mart 2014<ref>[https://www.svz.de/nachrichten/newsticker-nord/neue-stolpersteine-erinnern-in-schwerin-an-ns-opfer-id5943356.html ''Neue Stolpersteine erinnern in Schwerin an NS-Opfer.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311023611/https://www.svz.de/nachrichten/newsticker-nord/neue-stolpersteine-erinnern-in-schwerin-an-ns-opfer-id5943356.html|date=11. 3. 2014}} In: ''[[Schweriner Volkszeitung]]'', 10. mart 2014</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Schwerin]] | |- |[[Schwerte]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-05}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Schwerte]] | |- |[[Schwielowsee (Gemeinde)|Schwielowsee]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 1. april 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.aktionsbuendnis-brandenburg.de/stolperstein/gertrud-feiertag |title=erster Stolperstein Schwielowsee |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160602225438/http://www.aktionsbuendnis-brandenburg.de/stolperstein/gertrud-feiertag |archive-date=2. 6. 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.blickpunkt-brandenburg.de/nachrichten/potsdam-mittelmark/artikel/11833.html |title=Stolperstein für Marie Goslich |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304052520/http://www.blickpunkt-brandenburg.de/nachrichten/potsdam-mittelmark/artikel/11833.html |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Seeheim-Jugenheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-10}} | align="right" data-sort-value="13" | mind. 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.seeheim-jugenheim.de/index.php/rathaus-service/aktuelles/aktuelles-stolpersteine |title=Stolpersteine erinnern in Seeheim-Jugenheim |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511075200/http://www.seeheim-jugenheim.de/index.php/rathaus-service/aktuelles/aktuelles-stolpersteine |archive-date=11. 5. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Seelow]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2011-08-08}} | align="right" | 12 | align="right" | 8. august 2011<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Seesen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-07-25}} | align="right" | 1 | align="right" | <ref>[http://www.stadtverwaltung-seesen.de/B%C3%BCrgerservice/Stadtinfo/index.php?La=1&NavID=1601.15&object=tx|1601.97.1&sub=0 "Stolpersteine“ – Gegen das Vergessen]{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Segnitz]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2004-12}} | align="right" | 4 | align="right" | <ref>[http://www.majnpost.de/regional/kitzingen/Stolpersteine-gesetzt;art773,7438982 Segnitz Stolpersteine gesetzt]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Sehnde]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2012-12-03}} | align="right" | 9 | align="right" | 3. decembar 2012<ref>[http://www.myheimat.de/sehnde/gedanken/sehnde-stolpersteine-gegen-das-vergessen-d2471743.html Stolpersteine gegen das Vergessen]</ref> | | |- |[[Selb]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2011-07-02}} | align="right" | 4 | align="right" | <ref>[http://www.selb-live.de/news/984-stolpersteine-erinnern-an-geschichte.html Stolpersteine in Selb]</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Selb]] |- |[[Seligenstadt]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-03-07}} | align="right" | 43 | align="right" | 4. oktobar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.seligenstadt.de/index.phtml?sNavID=1803.231&La=1 |title=Stolpersteine in Seligenstadt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228131256/http://www.seligenstadt.de/index.phtml?sNavID=1803.231&La=1 |archive-date=28. 12. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolperstein (Seligenstadt)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Seligenstadt]] |- |[[Selm]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-09-10}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Senftenberg]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2007-07-10}} | align="right" | 13 | align="right" | 27. Januar 2013<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Senftenberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Senftenberg]] |- |[[Siegburg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2003-06-24}} | align="right" | 77 | align="right" | 13. februar 2014<ref name="Chronik2003" /><ref>{{Cite web |url=http://www.general-anzeiger-bonn.de/region/rhein-sieg-kreis/siegburg/gunter-demnig-verlegt-gedenksteine-fuer-juedische-familie-article1266652.html |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402164847/http://www.general-anzeiger-bonn.de/region/rhein-sieg-kreis/siegburg/gunter-demnig-verlegt-gedenksteine-fuer-juedische-familie-article1266652.html |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Siegburg]] |- |[[Siegen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-03}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Siegen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Siegen]] |- |[[Singen (Hohentwiel)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-13}} | align="right" data-sort-value="50" | ca. 50 | align="right" | 10. mart 2013<ref>[http://www.suedkurier.de/region/kreis-konstanz/singen/Singen-bekommt-weitere-Stolpersteine;art372458,5935024 ''Singen bekommt weitere Stolpersteine'']{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Singen (Hohentwiel)]] | |- |[[Soest]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-05-12}} | align="right" | 36 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Soest]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Soest]] |- |[[Solingen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-05}} | align="right" | 107 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www2.solingen.de/C12572F80037DB19/0/A6D009B0515D1757C125751900434EB7?OpenDocument |title=neue Stolpersteine verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304064527/http://www2.solingen.de/C12572F80037DB19/0/A6D009B0515D1757C125751900434EB7?OpenDocument |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Solingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Solingen]] |- |[[Spangenberg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2007-11-08}} | align="right" | 29 | align="right" | 13. maj 2012<ref>[http://www.hna.de/lokales/melsungen/anstoss-stolpersteine-2316048.htmlneue Anstoß für 13 neue Stolpersteine]</ref> | | |- |[[Sprendlingen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-28}} | align="right" | 13 | align="right" | 1. februar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.sprendlingen.de/fhaupt.php?do=xb9e7x |title=Informationen zum Arbeitskreis „Stolpersteine“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305185114/http://www.sprendlingen.de/fhaupt.php?do=xb9e7x |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Springe]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2005-08-03}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[St. Ingbert]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2014-08-19}} | align="right" | 19 | align="right" | {{SortDate|2015-04-20}}<ref>[http://www.wochenspiegelonline.de/content/nachrichten/gemeinden/st-ingbert/article/stolpersteine-werden-verlegt/ ''Stolpersteine werden verlegt'' St. Inbert]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[St. Wendel]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2011-04-09}} | align="right" | 20 | align="right" | 17. novembar 2012<ref>[http://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/stwendel/Gunter-Demnig-St-Wendel-Nohfelden-Stolpersteine;art2799,4515036 Steine wider das Vergessen]</ref> | | |- |[[Stade]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-04-19}} | align="right" | 21 | align="right" | 21. februar 2011 | | |- |[[Stadtlohn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2010-06-24}} | align="right" data-sort-value="9" | mind. 9 | align="right" | 9. decembar 2014<ref>[http://www.muensterlandzeitung.de/staedte/stadtlohn/Erinnern-an-verfolgte-Familie;art959,1850489Steine Erinnern an verfolgte Familie]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Stadtoldendorf]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-12-15}} | align="right" | 11 | align="right" | 15. decembar 2007 | | |- |[[Stahnsdorf]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-03-10}} | align="right" | 2 | align="right" | {{SortDate|2009-03-10}}<ref>[http://www.pnn.de/pm/160991/ ''Entrechtet, ermordet''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613024016/http://www.pnn.de/pm/160991/ |date=13. 6. 2015 }} Verlegung Stahnsdorf</ref> | | |- |[[Staßfurt]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-14}} | align="right" | 23 | align="right" | 26. mart 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.stassfurt.de/index.php?id=131049000191&cid=131049023654 |title=stassfurt.de: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=22. 4. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422205344/https://www.stassfurt.de/index.php?id=131049000191&cid=131049023654 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Staßfurt]] |- |[[Stavenhagen]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Stegen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2004-07}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://geschichtsatlas.de/~gc21/stegen2004.htm |title=Stolpersteine in Stegen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202061217/http://geschichtsatlas.de/~gc21/stegen2004.htm |archive-date=2. 2. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Steinfurt]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-19}} | align="right" | 31 | align="right" | 24. juli 2007<ref>[http://www.stolpersteine-steinfurt.de/ Stolperstein-Initiative Steinfurt]</ref><ref>[http://wiki-de.genealogy.net/Borghorst_%28Steinfurt%29/Stolpersteine GenWiki Borghorst]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Steinfurt]] | <!-- Steinheim Ortsteil von Hungen, siehe dort --> |- |[[Stendal]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-18}} | align="right" | 6 | align="right" | 2./3. august 2011 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Stendal]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Stendal]] |- |[[Stockach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-10-04}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>[http://www.suedkurier.de/region/blitzmeldungen/kreis_konstanz/stockach/Am-4-oktobar-werden-Stolpersteine-verlegt;art3818,2781944 Am 4. oktobar werden Stolpersteine verlegt]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.suedkurier.de/region/kreis-konstanz/stockach/Stolpersteine-vor-vier-Haeusern;art372461,2258875 Stolpersteine vor vier Häusern]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Stralsund]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2006-08-25}} | align="right" | 52 | align="right" | 8. novembar 2010<ref>{{Cite web |url=http://www.stralsundwiki.de/index.php/Stolpersteine |title=''Stolpersteine'' im Stralsund-Wiki |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630062741/http://www.stralsundwiki.de/index.php/Stolpersteine |archive-date=30. 6. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Stralsund]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Stralsund]] |- |[[Straubing]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-08-13}} | align="right" data-sort-value="10" | 18 | align="right" | 24. april 2013<ref>[http://www.koetztinger-zeitung.de/anzeigen/archiv/artikel/2013/04/25/stolpern-um-nicht-darueber-hinwegzusehen Stolpern, um nicht darüber hinwegzusehen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Straubing]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Straubing]] |- |[[Strausberg]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-05-10}} | align="right" | 14 | align="right" | 19. juli 2007<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Stuttgart]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2003-10-10}} | align="right" | 787 | align="right" | 28. decembar 2014<ref>[http://www.stolpersteine-stuttgart.de/ Stolpersteine für Stuttgart]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Stuttgart]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Stuttgart]] |- |[[Südlohn]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-20}} | align="right" | 21 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.suedlohn.de/index.php?id=181 |title=Aktion Stolpersteine Südlohn |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304075036/http://www.suedlohn.de/index.php?id=181 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Süßen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-16}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.suessen.de/stolpersteine-in-suessen.html |title=Stolpersteine in Süßen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705064316/http://www.suessen.de/stolpersteine-in-suessen.html |archive-date=5. 7. 2013 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Suhl]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2006-07-24}} | align="right" | 30 | align="right" | | | |- |[[Sulingen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-04-20}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Syke]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2006-06-11}} | align="right" | 18 | align="right" | <ref>''„Stolpersteine“ Der Erinnerung einen Namen geben. Informationen zu den achtzehn Syker „Stolpersteinen“, verlegt am 11. juni 2006 und 18. april 2007 von Gunter Demnig. Eine Dokumentation zur Geschichte der jüdischen Gemeinde in Syke von [[Hermann Greve]].'' (Hrsg.: Stadt Syke), Syke 2007</ref> | | |- |[[Sylt (Gemeinde)|Sylt]]<!-- Ortsteile Westerland und Keitum --> |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-07}} | align="right" | 2 | align="right" | 2008-05<ref name="akens" /><ref>[http://www.stadt-westerland.de/content/view/281/54.html „Stolpersteine" in Westerland]</ref> | | |- |[[Tabarz/Thür. Wald]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-10}} | align="right" | 2 | align="right" | 10. maj 2013<ref>[http://gotha.thueringer-allgemeine.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Stolperstein-in-Tabarz-verlegt-1927887545 Stolperstein in Tabarz verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Tabarz]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine im Landkreis und in der Stadt Gotha]] |- |[[Telgte]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2004-05}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Telgte]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Telgte]] |- |[[Teltow]]<!-- inkl. Ortsteile Seehof und Ruhlsdorf --> |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2011-10-07}} | align="right" | 16 | align="right" | 7. decembar 2012<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Teupitz]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2004-10}} | align="right" | 3 | align="right" | <ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Themar]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-19}} | align="right" | 7 | align="right" | 20. mart 2014<ref>[http://www.insuedthueringen.de/lokal/hildburghausen/hildburghausen/Sieben-Stolpersteine-gegen-das-Vergessen;art83436,3221081 Stolpersteine gegen das Vergessen]</ref> | align="center" | | |- |[[Torgelow]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2008-07-09}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Tornesch]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2010-04-19}} | align="right" | 1 | align="right" | 19. april 2010 | | |- |[[Treuenbrietzen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-12-12}} | align="right" | 2 | align="right" | 12. decembar 2006<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Trier]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2005-02-12}} | align="right" | 11<ref>[http://www.fwg-trier.com/nachrichten/stolpersteine-verlegt-fuer-11-juedische-abiturienten-des-fwg-2202-352.html Stolpersteine verlegt für jüdische Abiturienten]</ref> | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-trier.de/ |title=Stolpersteine in Trier |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218073605/http://stolpersteine-trier.de/ |archive-date=18. 12. 2014 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Troisdorf]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-17}} | align="right" | 21 | align="right" | 6. decembar 2008<ref>{{Cite web |url=http://stolpersteine.taxi-troisdorf.de/ |title=Stolpersteine – Troisdorf |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=25. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925125848/http://stolpersteine.taxi-troisdorf.de/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Troisdorf]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Troisdorf]] |- |[[Tübingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-25}} | align="right" | 27 | align="right" | 23. oktobar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.tagblatt.de/Home/nachrichten/tuebingen_artikel,-Stolpersteine-geben-Nazi-Opfern-ihre-Namen-zurueck-_arid,154782.html |title=''Stolpersteine geben Nazi-Opfern ihre Namen zurück'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=3. 1. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103091122/http://www.tagblatt.de/Home/nachrichten/tuebingen_artikel,-Stolpersteine-geben-Nazi-Opfern-ihre-Namen-zurueck-_arid,154782.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://old.stiftskirche-tuebingen.de/aktuelles.php?mId=11091&cId=146 |title=''„Stolperstein“ für Richard Gölz'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://archive.today/20150103000000/http://old.stiftskirche-tuebingen.de/aktuelles.php?mId=11091&cId=146 |archive-date=3. 1. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Tübingen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Tübingen]] |- |[[Überlingen]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2005-04-09}} | align="right" data-sort-value="5" | mind. 5 | align="right" | 13. mart 2013<ref>[http://www.suedkurier.de/region/bodenseekreis-oberschwaben/ueberlingen/Nazi-Unrecht-8222-Stolpersteine-8220-erinnern-an-Familie-Levi;art372495,5953758 „Stolpersteine“ erinnern an Familie Levi]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Uedem]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-02-26}} | align="right" | 38 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.uedem.de/C125722D004DBAC3/html/40F9F36FD64FDCBFC1257BC1002F3D6C?opendocument&nid1=02431 |title=Stolpersteine in Uedem |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=17. 7. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717040810/http://www.uedem.de/C125722D004DBAC3/html/40F9F36FD64FDCBFC1257BC1002F3D6C?opendocument&nid1=02431 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Uetersen]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2012-03-02}} | align="right" | 3 | align="right" | <ref>[http://www.spd-uetersen.de/index.php?id=15&sub=2&aktuell=20&PHPSESSID=4n94lfavsda86jip98bu4c6vs0 Drei Stolpersteine gegen das Vergessen]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Uetersen]] | |- |[[Ulm]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2015-05-26}} | align="right" | 14 | align="right" | 26. maj 2015<ref>{{Cite web |url=http://www.swp.de/ulm/lokales/ulm_neu_ulm/Stolpersteine-erinnern-in-Ulm-an-Holocaust-Opfer;art4329,3233495 |title=''Stolpersteine in Ulm'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150528070610/https://www.swp.de/ulm/lokales/ulm_neu_ulm/Stolpersteine-erinnern-in-Ulm-an-Holocaust-Opfer;art4329,3233495 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Unna]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-14}} | align="right" data-sort-value="264" | mind. 264 | align="right" | {{SortDate|2014-06-06}}<ref>{{Cite web |url=http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-unna-kamen-bergkamen-holzwickede-und-boenen/100-stolperstein-erinnert-an-unnaer-juden-id6713925.html |title=WAZ 100. Stolperstein erinnert an Unnaer Juden |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153313/http://www.derwesten.de/staedte/nachrichten-aus-unna-kamen-bergkamen-holzwickede-und-boenen/100-stolperstein-erinnert-an-unnaer-juden-id6713925.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Unna]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Unna]] |- |[[Uslar]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2008-01-23}} | align="right" | 13 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.sollingschule-uslar.de/themen/news/stolpersteine/index.html |title=Das Projekt „Stolpersteine“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=31. 7. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731234011/http://www.sollingschule-uslar.de/themen/news/stolpersteine/index.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Uslar]] | |- |[[Vallendar]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-07}} | align="right" | 12 | align="right" | 24. februar 2014<ref>[http://www.rhein-zeitung.de/region/lokales/koblenz_artikel,-Stolpersteine-in-Vallendar-erinnern-an-juedische-Schicksale-_arid,1114008.html Stolpersteine in Vallendar erinnern an jüdische Schicksale]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Vechta]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-10}} | align="right" | 20 | align="right" | 11. mart 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.vechta.de/Kultur-Bildung/Stolpersteine.aspx |title=Stolpersteine Vechta |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703195330/http://www.vechta.de/Kultur-Bildung/Stolpersteine.aspx |archive-date=3. 7. 2014 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Veitshöchheim]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-29}} | align="right" | 15 | align="right" | 1. oktobar 2009<ref>[http://www.majnpost.de/regional/wuerzburg/15-Stolpersteine-verlegt;art736,5311090 15 Stolpersteine verlegt]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | | |- |[[Velbert]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-28}} | align="right" data-sort-value="26" | mind. 26 | align="right" | 7. mart 2014<ref>[http://www.wz-newsline.de/lokales/kreis-mettmann/velbert/14-weitere-stolpersteine-erinnern-an-opfer-der-nazis-1.1578199 14 weitere Stolpersteine]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Velbert]] | |- |[[Velten]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2015-03-30}} | align="right" | 4 | align="right" | {{SortDate|2015-03-30}}<ref name="moz.de"/> | | |- |[[Verden (Aller)]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2007-10-16}} | align="right" | 85 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Verden (Aller)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Verden]] |- |[[Viernheim]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-06-25}} | align="right" | 18 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.viernheim.de/unsere-stadt/bildungundkultur/stadtarchiv/stolpersteine.html |title=Erste Stolpersteine verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708072848/http://www.viernheim.de/unsere-stadt/bildungundkultur/stadtarchiv/stolpersteine.html |archive-date=8. 7. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Viersen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2005-02}} | align="right" | 28 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.viersen.de/C125704A004B545A/html/F2B73189383B4936C12571A40039F5DC?opendocument&nid1=24445 |title=„Stolpersteine“ – Erinnerung an die Opfer des NS-Regimes in Viersen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319025407/http://www.viersen.de/C125704A004B545A/html/F2B73189383B4936C12571A40039F5DC?opendocument&nid1=24445 |archive-date=19. 3. 2012 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Vilseck]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2010-07-26}} | align="right" | 5 | align="right" | 16. juli 2010 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Vilseck]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Vilseck]] |- |[[Vilshofen an der Donau]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2008-01-27}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Vilshofen an der Donau]] | <!-- Vitte Ortsteil von Hiddensee; siehe dort --> |- |[[Vlotho]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-03-10}} | align="right" | 12 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.mendel-grundmann-gesellschaft.de/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=61 |title=Stolpersteine in Vlotho |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065548/http://www.mendel-grundmann-gesellschaft.de/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=61 |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Vlotho]] | |- |[[Vöhringen (Iller)]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-10}} | align="right" data-sort-value="17" | mind. 17 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.augsburger-allgemeine.de/illertissen/Sichtbare-Zeichen-gegen-das-Vergessen-id26947921.html |title=Stolpersteine erinnern in Vöhringen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161210023115/http://www.augsburger-allgemeine.de/illertissen/Sichtbare-Zeichen-gegen-das-Vergessen-id26947921.html |archive-date=10. 12. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Völklingen]] |{{ZID|DE-SL}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-05}} | align="right" | 13 | align="right" | 18. mart 2013<ref>[http://www.voelklingen-im-wandel.de/vk-stolpersteine.php Die Stolpersteine in Völklingen]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Vreden]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-06-03}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Waldkappel]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2012-01-25}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>[http://www.waldkappel.de/w3a/cms/Aktuelles/Verlegung_von_Stolpersteinen.330451.html;jsessionid=87EEE2D9FD5BB570183D62A1B0975F32 Verlegung der ersten Stolpersteine in Harmuthsachsen]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Waldrach]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-23}} | align="right" | 6 | align="right" | 23. februar 2007<ref>[http://www.volksfreund.de/nachrichten/region/trierland/aktuell/Heute-in-der-Zeitung-fuer-Trier-Land-Hier-wohnte-Josef-Meyer;art8128,1301222 Bericht über die Erstverlegung ''Hier wohnte Josef Meyer'' ]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Waldrach]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Waldrach]] |- |[[Walldorf (Baden)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2010-05-02}} | align="right" | 20 | align="right" | 2. maj 2010<ref>[http://www.walldorf.de/2010/?seite=95 Verlegung der Stolpersteine in Walldorf (Baden)]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Walldorf (Baden)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Walldorf (Baden)]] |- |[[Walsrode]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-11-30}} | align="right" | 6 | align="right" | {{SortDate|2011-11-30}}<ref>{{Cite web |url=https://geschichtswerkstatthannover.wordpress.com/2009/11/16/30-11-2009-verlegung-von-stolpersteinen-in-walsrode-14-uhr/ |title=''Stolpersteine in Walsrode'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215515/https://geschichtswerkstatthannover.wordpress.com/2009/11/16/30-11-2009-verlegung-von-stolpersteinen-in-walsrode-14-uhr/ |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Waltershausen]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-09}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Waltershausen]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine im Landkreis und in der Stadt Gotha]] |- |[[Walzbachtal]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-06}} | align="right" | 6 | align="right" | 6. novembar 2008<ref>[http://www.alemannia-judaica.de/joehlingen_synagoge.htm Jöhlingen (Gemeinde Walzbachtal, Kreis Karlsruhe)]</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Walzbachtal]] |- |[[Waren (Müritz)]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-09}} | align="right" | 4 | align="right" | 9. novembar 2008<ref>[http://de.news.yahoo.com/17/20081109/tde-unbekannte-stoeren-gedenkfeier-fuer-08c524b_1.html Unbekannte stören Gedenkfeier für Juden in Waren]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | |- |[[Warendorf]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2013-10-14}} | align="right" data-sort-value="20" | mind. 20 | align="right" | 28. Januar 2014<ref>[http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Warendorf/Warendorf/Stolperstein-Initiative-Weitere-Stolpersteine-werden-verlegt Weitere Stolpersteine werden verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | |- |[[Warstein]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2015-03-16}} | align="right" | 12 | align="right" | {{SortDate|2015-03-16}}<ref>{{Cite web |url=http://www.soester-anzeiger.de/lokales/warstein/stolpersteine-erinnern-juedische-mitbuerger-warstein-4825441.html |title=Stolpersteine erinnern an jüdische Mitbürger in Warstein |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=30. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530224944/http://www.soester-anzeiger.de/lokales/warstein/stolpersteine-erinnern-juedische-mitbuerger-warstein-4825441.html |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Warstein]] |- |[[Wassenberg]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-12}} | align="right" | 10 | align="right" | 15. decembar 2011<ref name="Stolpersteine verlegt"/> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Wassenberg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wassenberg]] |- |[[Weeze]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-12-01}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>[https://www.weeze.de/C12575FC00360427/html/B10E8A756681997DC12576B80048FF61?opendocument Stolpersteine Weeze]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Weeze]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Weeze]] |- |[[Weilerswist]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-09}} | align="right" data-sort-value="9" | mind. 9 | align="right" | 11. mart 2012<ref>{{Cite web |url=http://energieundgelassenheit.de/artikel/chor-leuchtfeuer/verlegung-stolpersteine-in-weilerswist |title=vierte Stolpersteinverlegung in Weilerswist |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=4. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204013552/http://energieundgelassenheit.de/artikel/chor-leuchtfeuer/verlegung-stolpersteine-in-weilerswist |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Weimar]] |{{ZID|DE-TH}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-23}} | align="right" | 17 | align="right" | 7. novembar 2013<ref>[http://weimar.tlz.de/web/lokal/leben/detail/-/specific/Neue-Spur-des-Erinnerns-17-Stolperstein-in-Weimar-387124665 17. Stolperstein verlegt]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Weingarten (Baden)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-07}} | align="right" | 15 | align="right" | 7. maj 2007<ref>{{Cite web |url=http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_Weingarten |title=Stadtwiki Karlsruhe: Stolpersteine Weingarten |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 2. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202234128/http://ka.stadtwiki.net/Stolpersteine_Weingarten |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Weingarten (Baden)]] | align="center" | |- |[[Weingarten (Württemberg)]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2013-04-17}} | align="right" | 3 | align="right" | 15. mart 2014<ref>[http://www.schwaebische.de/region/oberschwaben/weingarten/stadtnachrichten-weingarten_artikel,-Stolpersteine-erinnern-an-Nazi-Terror-_arid,5424839.html Stolpersteine erinnern an Nazi-Terror]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Weingarten (Württemberg)]] |- |[[Weinheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2006-04-06}} | align="right" | 44 | align="right" | 24. mart 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.weinheim.de/servlet/PB/menu/1279703_l1/index.html?QUERYSTRING=Stolpersteine |title=Weinheim: Die ersten „Stolpersteine“ |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409074920/http://www.weinheim.de/servlet/PB/menu/1279703_l1/index.html?QUERYSTRING=Stolpersteine |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Weinheim]] | |- |[[Weisenheim am Berg]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-07}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Weissach]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2008-10-01}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Weißenfels]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2008-05-15}} | align="right" | | align="right" | | | |- |[[Wermelskirchen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2002-05-17}} | align="right" | 9 | align="right" | 17. maj 2002<ref name="Chronik2003">[https://web.archive.org/web/20040110192117/http://www.stolpersteine.com/chronik.htm Stolperstein-Chronik vom 21. novembar 2003]</ref> | | |- |[[Werne]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-29}} | align="right" | 40 | align="right" | {{SortDate|2014-01-27}}<ref>[http://www.wa.de/lokales/werne/werne-widmet-holocaust-gedenktag-juedischen-buergern-weitere-stolpersteine-3312030.html Stolpersteine erinnern]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Werne]] | |- |[[Wernigerode]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2009-04-14}} | align="right" | 22 | align="right" | 15. april 2009<ref>[http://www.volksstimme.de/nachrichten/lokal/wernigerode/653426_22-Taefelchen-aus-Messing-als-Erinnerung-an-juedisches-Leid.html 22 Stolpersteine als Erinnerung]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Wernigerode]] | |- |[[Wertheim]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2009-09-29}} | align="right" | 75 | align="right" | <ref>[http://www.fnweb.de/region/majn-tauber/wertheim-freudenberg-kulsheim-kreuzwertheim/eine-wichtige-initiative-gegen-das-vergessen-1.983731 Eine wichtige Initiative gegen das Vergessen]{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Wertheim]] | |- |[[Wesel]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2009-12-03}} | align="right" data-sort-value="10" | 84 | align="right" | {{SortDate|2015-04-29}}<ref>{{Cite web |url=https://www.wesel.de/de/aktuelles/rege-beteiligung-an-der-sechsten-stolpersteinverlegung-in-wesel./ |title=Rege Beteiligung an der sechsten Stolpersteinverlegung in Wesel. |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=19. 7. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160719220744/https://www.wesel.de/de/aktuelles/rege-beteiligung-an-der-sechsten-stolpersteinverlegung-in-wesel./ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Wesseling]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2014-12-13}} | align="right" | 8 | align="right" | 13. decembar 2014<ref>[http://www.wesseling.de/verwaltung/presseservice/pressemitteilungen/106090100000049933.php ''Die ersten „Stolpersteine“ werden verlegt / Erinnerung an jüdische Familien, die von den Nazis ermordet wurden.'']{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }} Pressemitteilung der Stadt Wesseling</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Westerkappeln]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-01}} | align="right" | 8 | align="right" | 1. mart 2014<ref>[http://www.wn.de/Muensterland/Kreis-Steinfurt/Westerkappeln/Bildhauer-Gunter-Demnig-verlegt-Stolpersteine-Acht-Mahnmale-fuer-Westerkappeln ''Acht Mahnmale für Westerkappeln.'']{{Mrtav link}} In: ''[[Westfälische Nachrichten]]'', 2. mart 2014</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Westerkappeln]] |- |[[Wettenberg]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2013-08-26}} | align="right" | 8 | align="right" | 3. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Wettenberg/Artikel,-Stolpersteine-gegen-Vergessen-in-Wettenberg-_arid,538417_regid,1_puid,1_pageid,33.html |title=''Stolpersteine gegen Vergessen in Wettenberg'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924022400/http://www.giessener-allgemeine.de/Home/Kreis/Staedte-und-Gemeinden/Wettenberg/Artikel,-Stolpersteine-gegen-Vergessen-in-Wettenberg-_arid,538417_regid,1_puid,1_pageid,33.html |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wettenberg]] <!-- Westerland Ortsteil der Gemeinde Sylt; siehe dort --> |- |[[Wettin-Löbejün]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2013-05-07}} | align="right" | 2 | align="right" | 7. maj 2013<ref name="MZ 2013">Kornelia Privenau: ''[http://www.mz-web.de/halle-saalekreis/holocaust-opfer-stolpersteine-sind-gelegt,20640778,22707830.html Stolpersteine sind gelegt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606231749/http://www.mz-web.de/halle-saalekreis/holocaust-opfer-stolpersteine-sind-gelegt,20640778,22707830.html|date=6. 6. 2013}}'', [[Mitteldeutsche Zeitung]], 7. maj 2013. Abgerufen am 26. juli 2014.</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wettin-Löbejün]] |- |[[Wetzlar]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2009-10-22}} | align="right" | 6 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.wetzlar.de/showobject.phtml?La=1&object=tx%7C370.8865.1%3F%3D0 |title=Stolpersteine in Wetzlar |access-date=24. 10. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406015717/http://www.wetzlar.de/showobject.phtml?La=1&object=tx%7C370.8865.1%3F%3D0 |archive-date=6. 4. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Wetzlar]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wetzlar]] |- |[[Weyhe]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2011-11-07}} | align="right" | 2 | align="right" | 7. novembar 2011 | | |- |[[Wiesbaden]] |{{ZID|DE-HE}} | align="right" | {{SortDate|2005-09-15}} | align="right" | 527 | align="right" | 31. decembar 2013<ref>{{Cite web |url=http://www.am-spiegelgasse.de/willkommen-in-der-spiegelgasse/geschichte-und-erinnerung/stolpersteine/ |title=Aktives Museum Spiegelgasse für Deutsch-Jüdische Geschichte in Wiesbaden e. V.: Stolpersteine in Wiesbaden |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=18. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092537/http://www.am-spiegelgasse.de/willkommen-in-der-spiegelgasse/geschichte-und-erinnerung/stolpersteine/ |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:Commons:Category:Stolpersteine in Wiesbaden]] | |- |[[Wiesloch]] |{{ZID|DE-BW}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-15}} | align="right" | 15 | align="right" | 16. novembar 2012<ref>{{Cite web |url=http://www.lokalmatador.de/article/f33e6b7c3dd84ab7870fa8b59a72cc34/nachrichten/politik/erste-stolpersteine-in-wiesloch-verlegtErste |title=„Stolpersteine“ in Wiesloch verlegt |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150408173530/http://www.lokalmatador.de/article/f33e6b7c3dd84ab7870fa8b59a72cc34/nachrichten/politik/erste-stolpersteine-in-wiesloch-verlegtErste |archive-date=8. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Wildeshausen]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-01}} | align="right" | 12 | align="right" | 1. mart 2014<ref>[http://www.nwzonline.de/oldenburg-kreis/politik/zwoelf-stolpersteine-werden-verlegt_a_13,5,3685788056.html ''Zwölf Stolpersteine werden verlegt.''] In: ''[[Nordwest-Zeitung]]'', 22. februar 2014</ref> | align="center" | | |- |[[Willich]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2012-02-06}} | align="right" data-sort-value="62" | mind. 62 | align="right" | 8. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=https://www.stadt-willich.de/de/kulturundbildung/stolpersteine/%26nid1%3D11226_51447 |title=Stadt Willich: ''Stolpersteine'' |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=24. 1. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124160803/https://www.stadt-willich.de/de/kulturundbildung/stolpersteine/%26nid1%3D11226_51447 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Wiltingen]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-24}} | align="right" | 5 | align="right" | 24. februar 2007<ref>[http://www.konz.eu/vg_konz/.../Stolpersteine/TV_Meyer_300807.pdf Zurück zu den Wurzeln]{{Mrtav link|datum=Novembar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wiltingen]] |- |[[Windeck]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2011-09-17}} | align="right" | 61 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Windeck]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Windeck]] |- |[[Winsen (Luhe)]] |{{ZID|DE-NI}} | align="right" | {{SortDate|2009-02-26}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Winsen (Luhe)]] | |- |[[Wismar]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2007-08-01}} | align="right" | 17 | align="right" | <ref>[http://www.wismar.de/B%C3%BCrger/Kultur-/-Freizeit-/-Sport/Stadtarchiv/Projekte/Stolpersteine Stolpersteine in Wismar]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Wissen (Stadt)]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2005-12-17}} | align="right" | 7 | align="right" | 28. Januar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.wissen.eu/Leben-Wohnen/Historisches/Stolpersteine |title=Stolpersteine in Wissen |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415090306/http://wissen.eu/Leben-Wohnen/Historisches/Stolpersteine |archive-date=15. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Wissen (Verbandsgemeinde)]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in der Verbandsgemeinde Wissen]] |- |[[Witten]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2014-04-04}} | align="right"| 108 | align="right" | 12. novembar 2019 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Witten]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Witten]] |- |[[Wittenberge]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2009-06-11}} | align="right" | 24 | align="right" | 9. august 2011<ref>[http://www.wittenberge.de/seite/65112/stolpersteine.html wittenberge.de: ''Stolpersteine in Wittenberge'']{{Mrtav link}}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Wittenberge]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wittenberge]] |- |[[Wittenburg]] |{{ZID|DE-MV}} | align="right" | {{SortDate|2014-03-08}} | align="right" | 2 | align="right" | 8. mart 2014<ref>[http://www.ndr.de/regional/mecklenburg-vorpommern/stolpersteine181.html Stolpersteine geben Opfern ihre Namen zurück]{{Mrtav link}}</ref> | | align="center" | |- |[[Wittichenau]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-26}} | align="right" | 5 | align="right" | <ref>[http://stolpersteine.wittichenauer-pfadfinder.de/stolperstein-verlegungbekommt Stolperstein-Verlegung]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> | align="center" | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wittichenau]] |- |[[Wittlich]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2014-02-22}} | align="right" | 2 | align="right" | 22. februar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.meistermann-gesellschaft.de/html/projekte.html |title=Stolperstein-Initiative für Wittlich |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=28. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150628045340/http://www.meistermann-gesellschaft.de/html/projekte.html |url-status=dead }}</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wittlich]] |- |[[Woltersdorf (bei Berlin)|Woltersdorf]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2012-07-25}} | align="right" | 2 | align="right" | 25. juli 2012<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Worms]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2006-11-06}} | align="right" data-sort-value="76" | mind. 76 | align="right" | 1. oktobar 2008<ref>[http://www.warmajsa.de/index.php?id=5950 Stolpersteine in Worms]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref>[http://www.worms.de/de/tourismus/sehenswertes/listen/stolpersteine.php Übersicht der verlegten Stolpersteine in Worms]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Wriezen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-23}} | align="right" | 2 | align="right" | 23. septembar 2013<ref name="brandenburg" /> | | |- |[[Wülfrath]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2008-02-28}} | align="right" | 1 | align="right" | 28. februar 2008<ref>[http://www.rp-online.de/public/article/mettmann/538430/Ein-Stein-fuer-Johanna-Beyth.html Wülfrath: Ein Stein für Johanna Beyth]{{Mrtav link}}</ref> | | |- |[[Wuppertal]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-01-07}} | align="right" | | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Wuppertal]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Wuppertal]] |- |[[Würselen]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-12}} | align="right" | 28 | align="right" | 15. decembar 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.aachener-zeitung.de/lokales/nordkreis/stolperstein-erinnert-an-tragische-geschichte-1.336567 |title=Stolperstein erinnert an tragische Geschichte |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=2. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402101155/http://www.aachener-zeitung.de/lokales/nordkreis/stolperstein-erinnert-an-tragische-geschichte-1.336567 |url-status=dead }}</ref> | | |- |[[Würzburg]] |{{ZID|DE-BY}} | align="right" | {{SortDate|2006-07-17}} | align="right" | 430 | align="right" | 1. decembar 2014<ref>{{Cite web |url=http://www.stolpersteine-wuerzburg.de/ |title=Würzburger Stolpersteine |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409145905/http://www.stolpersteine-wuerzburg.de/ |archive-date=9. 4. 2015 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Würzburg]] | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Würzburg]] |- |[[Wurzen]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2012-11-03}} | align="right" | 10 | align="right" | 26. septembar 2013<ref>[http://www.ndk-wurzen.de/Aktuelles/Stolpersteine-erinnern-an-Kaufmannsfamilie-Luchtenstein/42d1767s10/ Stolpersteine erinnern an Kaufmannsfamilie]</ref> | align="center" | | align="center" | |- |[[Wyk auf Föhr]] |{{ZID|DE-SH}} | align="right" | {{SortDate|2004-08-22}} | align="right" | 1 | align="right" | maj 2008<ref name="akens" /> | | |- |[[Xanten]] |{{ZID|DE-NW}} | align="right" | {{SortDate|2007-02-12}} | align="right" | 37 | align="right" | 30. novembar 2007<ref>[http://www.rp-online.de/nrw/staedte/xanten/reihe-der-stolpersteine-ist-komplett-aid-1.974986 Reihe der Stolpersteine ist komplett]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Xanten]] | |- |[[Zehdenick]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2006-09-30}} | align="right" | 3 | align="right" | 30. septembar 2006<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Zehdenick]] | |- |[[Zeitz]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2007-05-25}} | align="right" | 10 | align="right" | 26. novembar 2012 | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Zeitz]] <!-- Zepernick Ortsteil von Panketal; siehe dort --> |- |[[Zell (Mosel)]] |{{ZID|DE-RP}} | align="right" | {{SortDate|2015-04-23}}<ref>{{Cite web |url=http://www.zell-mosel.com/html/seiten_unsere_Stadt/stadtbote/Stadtbote_2015/stadtbote_4.html |title=Zeller Stadtbote 'Stolpersteine wurden in Zell (Mosel) und Zell-Merl verlegt.' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043828/http://www.zell-mosel.com/html/seiten_unsere_Stadt/stadtbote/Stadtbote_2015/stadtbote_4.html |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="right" data-sort-value="12" |12 | align="right" | | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Zell (Mosel)]] | |- |[[Zerbst/Anhalt]] |{{ZID|DE-ST}} | align="right" | {{SortDate|2010-03-29}} | align="right" | 40 | align="right" | 15. oktobar 2011<ref>{{Cite web |url=http://www.volksstimme.de/nachrichten/lokal/zerbst/579545_40-Stolpersteine-erinnern-an-die-Ermordung-Zerbster-Juden.html |title=40 „Stolpersteine“ erinnern |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=30. 12. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141230234953/http://www.volksstimme.de/nachrichten/lokal/zerbst/579545_40-Stolpersteine-erinnern-an-die-Ermordung-Zerbster-Juden.html |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Zittau]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2005-07-27}} | align="right" data-sort-value="8" | mind. 8 | align="right" | <ref>{{Cite web |url=http://www.hillerschevilla.de/cms/de/121/Stolpersteine-fuer-Zittau |title=Stolpersteine für Zittau |access-date=18. 6. 2015 |archive-date=13. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150613053631/http://www.hillerschevilla.de/cms/de/121/Stolpersteine-fuer-Zittau |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |- |[[Zossen]] |{{ZID|DE-BB}} | align="right" | {{SortDate|2008-11-20}} | align="right" | 7 | align="right" | 30. novembar 2012<ref name="brandenburg" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Zossen]] | |- |[[Zwickau]] |{{ZID|DE-SN}} | align="right" | {{SortDate|2003-06-16}} | align="right" data-sort-value="7" | mind. 7 | align="right" | <ref name="zwickau">{{Cite web |url=https://www.zwickau.de/de/aktuelles/pressemitteilungen/2004/06/15725_3.php.php |title=Stolpersteine in Zwickau |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828201120/https://www.zwickau.de/de/aktuelles/pressemitteilungen/2004/06/15725_3.php.php |archive-date=28. 8. 2016 |url-status=dead }}</ref> | | |} == Francuska == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Francuskoj}} == Hrvatska == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Hrvatskoj}} == Italija == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Italiji}} == Luksemburg == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Luksemburgu}} == Holandija == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Holandiji}} == Norveška == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Norveškoj}} == Poljska == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Poljskoj}} == Rumunija == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Rumuniji}} == Russland == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad | '''Oblast''' ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Kromy (Orjol)|Kromy]] | {{RU-ORL}} | align="right" | {{SortDate|2013-07-30}} | align="right" | | align="right" | 30. juli 2013 | | |- | [[Orjol]] | {{RU-ORL}} | align="right" | {{SortDate|2013-07-30}} | align="right" | | align="right" | 30. juli 2013 | | |} == Schweiz == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! '''Kanton''' ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- |[[Kreuzlingen]] | {{ZID|CH-TG}} | align="right" | {{SortDate|2013-09-08}} | align="right" | 2 | align="right" | 8. septembar 2013<ref>[http://www.nzz.ch/aktuell/schweiz/erste-stolpersteine-in-der-schweiz-1.18144848 ''Erste «Stolpersteine» in der Schweiz.''] In: ''[[Neue Zürcher Zeitung]]'', 5. septembar 2013</ref> | | align="center" | [[Datoteka:LibreOffice 3.4 tango icon lc defaultbullet.png|24px|link=Liste der Stolpersteine in Kreuzlingen]] |} == Slowakei == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! '''Kraj''' ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Banská Bystrica]] | [[Banskobystrický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-31}} | align="right" | | align="right" | 18. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Bratislava]] | [[Bratislavský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-22}} | align="right" | | align="right" | 22. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Brezno (Slovačka)|Brezno]] | [[Banskobystrický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-31}} | align="right" | | align="right" | 31. oktobar 2012 | align="center" | | |- | [[Častá]] | [[Bratislavský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-22}} | align="right" | | align="right" | 22. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Halič]] | [[Banskobystrický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-22}} | align="right" | | align="right" | 22. juli 2013 | align="center" | | |- | [[Komárno]] | [[Nitriansky kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-26}} | align="right" | | align="right" | 26. juli 2013 | align="center" | | |- | [[Lučenec]] | [[Banskobystrický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-18}} | align="right" | | align="right" | 18. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Prešov]] | [[Prešovský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-23}} | align="right" | | align="right" | 23. juli 2013 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine (Prešov)]] | |- | [[Ratková]] | [[Banskobystrický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-18}} | align="right" | | align="right" | 18. septembar 2014 | align="center" | | |} == Slovenija == {{Glavni|Kamenovi spoticanja u Sloveniji}} == Spanien == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! Region ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Navàs]] | align="right"|{{ES-CT}} | align="right" | {{SortDate|2015-04-09}} | align="right" | 3 | align="right" | 9. april 2015 <ref>{{Cite web |url=http://www.catalangovernment.eu/pres_gov/AppJava/government/news/282268/navas-municipality-spanish-state-commemorate-nazi-victims-stolperstein-plaques.html |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042604/http://www.catalangovernment.eu/pres_gov/AppJava/government/news/282268/navas-municipality-spanish-state-commemorate-nazi-victims-stolperstein-plaques.html |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | align="center" | | |} == Tschechien == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! Regija ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Boršice]] | [[Zlínský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-18}} | | align="right" | 18. juli 2013 | | |- | [[Brno]] | [[Jihomoravský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2010-06-09}} | | align="right" | 16. juni 2011 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Brno]] | |- | [[České Budějovice]] | [[Jihomoravský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-14}} | | align="right" | 14. septembar 2014 | | <!-- České Budějovice siehe bei Budweis --> |- | [[Český Těšín]] | [[Moravskoslezský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-30}} | | align="right" | 30. oktobar 2012 | | |- | [[Chlum u Třeboně]] | [[Jihočeský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-17}} | | align="right" | 17. juli 2013 | | <!-- Debř Teil der Stadt Mladá Boleslav, siehe dort --> |- | [[Děčín]] | [[Ústecký kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-12}} | | align="right" | 12. septembar 2014 | | |- | [[Doubrava u Orlové]] | [[Moravskoslezský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-16}} | | align="right" | 16. septembar 2014 | | |- | [[Havlíčkův Brod]] | [[Kraj Vysočina]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-15}} | | align="right" | 15. septembar 2014 | | |- | [[Horažďovice]] | [[Plzeňský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-14}} | | align="right" | 14. septembar 2014 | | |- | [[Kolín]] | [[Středočeský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2008-10-10}} | | align="right" | 6. novembar 2009 | | |- | [[Kostelec nad Orlicí]] | [[Královéhradecký kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-29}} | | align="right" | 29. oktobar 2012 | | |- | [[Krnov]] | [[Moravskoslezský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-19}} | | align="right" | 19. septembar 2014 | | |- | [[Kroměříž]] | [[Zlínský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-16}} | | align="right" | 16. septembar 2014 | | |- | [[Mikulov]] | [[Jihomoravský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-30}} | | align="right" | 30. oktobar 2012 | | |- | [[Milovice nad Labem]] | [[Středočeský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-13}} | | align="right" | 13. septembar 2014 | | |- | [[Mladá Boleslav]] | [[Středočeský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-13}} | | align="right" | 13. septembar 2014 | | |- | [[Olomouc]] | [[Olomoucký kraj]] | align="right" | {{SortDate|2011-06-16}} | | align="right" | 16. septembar 2014 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Olomouc]] | |- | [[Ostrava]] | [[Moravskoslezský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2010-06-10}} | | align="right" | 10. juni 2010 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ostrava]] | |- | [[Pacov]] | [[Kraj Vysočina]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-14}} | | align="right" | 14. septembar 2014 | | |- | [[Pilsen]] | [[Plzeňský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-28}} | | align="right" | 28. oktobar 2012 | | |- | [[Prag]] | [[Prag]] | align="right" | {{SortDate|2008-10-08}} | | align="right" | 17. juli 2013 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Prague]] | |- | [[Příbor]] | [[Moravskoslezský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-19}} | | align="right" | 19. juli 2013 | | |- | [[Ratenice]] | [[Středočeský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2012-10-29}} | | align="right" | 29. oktobar 2012 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Ratenice]] | |- | [[Slavkov u Brna]] | [[Jihomoravský kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-15}} | | align="right" | 15. septembar 2014 | | |- | [[Svitavy]] | [[Pardubický kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-15}} | | align="right" | 15. septembar 2014 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Svitavy]] | |- | [[Teplice]] | [[Ústecký kraj]] | align="right" | {{SortDate|2011-06-15}} | | align="right" | 17. juli 2013 | | |- | [[Tišnov]] | [[Okres Brno-venkov]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-15}} | | align="right" | 15. septembar 2014 | | |- | [[Třebíč]] | [[Kraj Vysočina]] | align="right" | {{SortDate|2013-07-18}} | | align="right" | 18. juli 2013 | | |- | [[Žatec]] | [[Ústecký kraj]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-12}} | | align="right" | 12. septembar 2014 | | |} == Ukraine == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! '''[[Liste der Oblaste der Ukraine|Oblast]]''' ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Perejaslaw-Chmelnyzkyj]] | [[Oblast Kiew]] | align="right" | {{SortDate|2009-07-03}} | align="right" | 4 | align="right" | 3. juli 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.kiew.diplo.de/Vertretung/kiew/de/05/Meldungen__RK__2009/Stolpersteine__PK.html |title=Deutsche Botschaft Kiew: ''„Stolpersteine“ in der Ukraine '' |access-date=18. 6. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704114212/http://www.kiew.diplo.de/Vertretung/kiew/de/05/Meldungen__RK__2009/Stolpersteine__PK.html |archive-date=4. 7. 2009 |url-status=dead }}</ref> | | |} == Ungarn == {| class="wikitable sortable" |- ! Grad ! Regija ! Datum prvog <br> postavljanja ! data-sort-type="number" |Broj ! class="unsortable" | Zadnje<br> postavljanje ! class="unsortable" | Slika ! class="unsortable" | Lista |- | [[Balatonfüred]] | [[Mitteltransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2007-08-24}} | align="right" | 3 | align="right" | 27. august 2007<ref name="macskako">[https://web.archive.org/web/20121018070017/http://www.macskako.net/ ungarische Stolperstein-Projektseite]</ref> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Balatonfüred]] | |- | [[Békéscsaba]] | [[Südliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2012-09-30}} | align="right" | | align="right" | 30. septembar 2012 | align="center" | | |- | [[Budapest]] | [[Mittelungarn]] | align="right" | {{SortDate|2007-04-27}} | align="right" | | align="right" | 20. septembar 2014 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Budapest]] | |- | [[Celldömölk]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-21}} | align="right" | | align="right" | 21. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Kiskunhalas]] | [[Südliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-19}} | align="right" | 4 | align="right" | 19. juni 2007<ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kiskunhalas]] | |- | [[Kisvárda]] | [[Nördliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-22}} | align="right" | 1 | align="right" | 22. juni 2007<ref name="macskako" /> | | |- | [[Kőszeg]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2010-07-23}} | align="right" | | align="right" | 23. juli 2010 | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Kőszeg]] | |- | [[Magyarmecske]] | [[Südtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-21}} | align="right" | | align="right" | 21. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Makó]] | [[Südliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-20}} | align="right" | 4 | align="right" | 20. juni 2007<ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Makó]] | |- | [[Mátészalka]] | [[Nördliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-22}} | align="right" | 1 | align="right" | 22. juni 2007<ref name="macskako" /> | | |- | [[Nagykanizsa]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2007-08-28}} | align="right" | 4 | align="right" | 28. august 2007<ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Nagykanizsa]] | |- | [[Nagykőrös]] | [[Mittelungarn]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-18}} | align="right" | 1 | align="right" | 18. juni 2007<ref name="macskako" /> | | |- | [[Pécs]] | [[Südtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2007-08-30}} | align="right" data-sort-value="8" | mind. 8 | align="right" | 21. septembar 2014<ref name="macskako" /> | | |- | [[Sopron]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2014-09-23}} | align="right" | | align="right" | 23. septembar 2014 | align="center" | | |- | [[Szeged]] | [[Südliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-20}} | align="right" | 5 | align="right" | 20. juni 2007<ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Szeged]] | |- | [[Szentes]] | [[Südliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2012-09-29}} | align="right" | | align="right" | 29. septembar 2012 | align="center" | | |- | [[Szolnok]] | [[Nördliche Große Tiefebene]] | align="right" | | align="right" | 3 | align="right" | <ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Szolnok]] | |- | [[Szombathely]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2007-08-29}} | align="right" | 4 | align="right" | 29. august 2007<ref name="macskako" /> | align="center" | [[Datoteka:Commons logo optimized.svg|16px|link=:commons:Category:Stolpersteine in Szombathely]] | |- | [[Újfehértó]] | [[Nördliche Große Tiefebene]] | align="right" | {{SortDate|2007-06-21}} | align="right" | 1 | align="right" | 21. juni 2007<ref name="macskako" /> | | |- | [[Zalaegerszeg]] | [[Westtransdanubien]] | align="right" | {{SortDate|2007-08-28}} | align="right" | 3 | align="right" | 28. august 2007<ref name="macskako" /> | | |} == Fußnoten == <references group="F" /> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.stolpersteine.eu/chronik/ Chronik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107184455/http://www.stolpersteine.eu/chronik/ |date=7. 11. 2015 }} auf der Projektseite stolpersteine.eu [[Kategorija:Stolpersteine]] my7mcyrk3088t82mpmiicmzy3ntl5lp 0 431001 3932051 3895833 2026-09-28T19:26:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932051 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rijeka | ime = Okavango | slika = | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = Pogled na deltu Okavanga | slika_karta = Okavango River Basin map.png | veličina_karte = | karta_alt = | karta_opis = Mapa sliva rijeke Okavango | mapframe = yes | mapframe-line = on | mapframe-shape = none | mapframe-point = none | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | drugo_ime = | izvor = | ušće = [[Delta Okavangoa]], [[Rezervat Moremi Game]], Bocvana | progresija = | države kroz koje protiče = [[Angola]], [[Namibija]], [[Bocvana]] | lokacija = | etimologija = | dužina = | dužina_km = 1.700 | dužina_mi = | nadmorska visina izvora = | nadmorska visina ušća = 978 | prosječni protok = 475&nbsp;m³/s | sliv = | površina sliva = 530.000 | riječni_sistem = | lijeve_pritoke = | desne_pritoke = | prazno_ime = | prazno_info = }} '''Rijeka Okavango''' jest velika rijeka u [[Južna Afrika (regija)|Južnoj Africi]] i četvrti najduži riječni sistem u ovom dijelu kontinenta. Rijeka je ukupne dužine od 1.600&nbsp;km i teče uglavnom u pravcu jugoistoka. Izvire u Angoli, gdje je rijeka poznata po portugalskom nazivu ''Cubango''. Dalje na jugu rijeka formira dio državne granice između [[Angola|Angole]] i [[Namibija|Namibije]], a zatim prelazi u [[Bocvana|Bocvanu]], odvodeći vode iz Rezervata Moremi Game. Prije nego što uđe na teritoriju Bocvane, rijeka se obrušava preko četiri metra visokih brzaka, poznatih pod nazivom ''Popa Falls'', vidljivih kada je vodostaj rijeke nizak, kao i tokom sušne sezone.<ref>Siyabona Africa Travel (Pty) Ltd, "Popa Falls | Okavango River | Botswana" webpage: [http://www.travel.za.net/africa_popa_falls.html TravelZA-PopaFalls]{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> S obzirom da se ulijeva u [[endoreički bazen]], Okavango nema izlaz na more. Umjesto toga, rijeka se ulijeva u [[Močvara|močvaru]] u [[Pustinja|pustinji]] [[Kalahari]], poznatu pod nazivom [[Delta Okavangoa]]. Tokom ljeta i kišne sezone, usljed većeg priliva vode, pojavi se rijeka Boteti, koji se onda ulijeva u Makgadikgadi Pans, pri čemu se formira ekspanzivno močvarno područje, gdje se tokom ljeta skuplja na desetine hiljada [[Flamingo|flaningosa]].<ref>C. Michael Hogan (2008) ''Makgadikgadi'', The Megalithic Portal, ed. A. Burnham [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231030065111/https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=22373&mode=&order=0 |date=30. 10. 2023 }}</ref> Dio toka rijeke ispunjava jezero Ngami. U području rijeke Okavango, nalaze se staništa mnogih vrsta [[Divlje životinje|divljih životinja]] zbog čega je formiran Rezervat Moremi Game. Tokom hladnijih perioda u historiji [[Zemlja (planeta)|Zemlje]], dio pustinje Kalahari bilo je masivno jezero, poznato pod nazivom Jezero Makgadikgadi. Za to vrijeme, rijeka Okavango je bila jedna od njegovih najvećih pritoka. == Konflikti oko vodnih resursa == S obziro da se i [[Namibija]] i [[Bocvana]], države kroz koje protječe Okavango, nalaze se u sušnim područjima, vode Okavangoa im služe da ublaže posljedice suše. Upravo zbog načina iskorištenja [[voda]] rijeke došlo je do zabrinutosti o mogućem sukobu između navedenih država. Namibija je izgradila vodeni kanal dužine oko 300&nbsp;km, a predložen je i projekat izgradnje cjevovoda dužine 250&nbsp;km kojim bi se preusmjerila vode iz rijeke za ublažavanje posljedica suša.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=hWrEcl2ydzEC&pg=PA294|title=Resource Politics in Sub-Saharan Africa|last=Basedau|first=Matthias|date=1. 1. 2005|publisher=GIGA-Hamburg|year=|isbn=9783928049917|location=|pages=294|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=Z3ilzosWx4wC&pg=PA96|title=Management of Transboundary Rivers and Lakes|last=Varis|first=Olli|last2=Tortajada|first2=Cecilia|last3=Biswas|first3=Asit K.|date=15. 3. 2008|publisher=Springer Science & Business Media|year=|isbn=9783540749288|location=|pages=96|language=en}}</ref> Bocvana međutim, koristi Deltu Okavangoa i za turizma i kao izvor vode. Odjeljenje za vodne resurse Bocvane tvrdi da je 97% vode u rijeci izgubljeno isparavanjem, tako da zemlja ne može priuštiti dodatni gubitak voda. Namibija je pak, tvrdila da će preusmjeriti samo polovinu količine vode i da ima pravo na vodu bilo koje rijeke koja teče njenom teritorijom. Za rješavanje takvih pitanja, u septembru 1994, Angola, Namibija i Bocvana potpisale su sporazum o formiranju stalne komisije za vode rijeke Okavango (OKACOM), kako bi se pružili savjeti za sve tri zemlje o najboljim načinima razmjene vodnih resursa rijeke Okavango.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Poplava == Svake godine, tokom kišne sezone, područje u Angoli dobije triput veću količinu [[padavina]] u odnosu na Bocvanu, usljed čega višak voda iz rijeke Okavango potopi sušna područja oko rijeke. Tako se sušna područja uz rijeku pretvore u ogromna vlažna područja. Iako ljetne kiše u Angoli padaju tokom januara, s obzirom na dužinu rijeke i filtriranje vode kroz [[biljke]] i brojne kanale, posljedica kišnog perioda u Bocvani se osjeti tek u periodu između juna i augusta, kada u Bocvani vlada zima i sušni period. Delta rijeke postane do triput veća, privlačeći životinje sa područja udaljenih kilometrima dalje i stvarajući jednu od najvećih koncentracija divljih životinja u Africi. Na najširem dijelu, tokom sezona poplava, sezonska močvara se proteže područjem širine od 150 kilometara. Jedan od faktora koji dovodi do promenljive prirode delte je činjenica da je područje ravničarsko. Visinska razlika između dvije tačke koje se nalaze na udaljenosti od 150&nbsp;km iznosi samo 2&nbsp;m tako da mali nanosi pijeska mogu izazvati velike promjene u delti.<ref>http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090719112055/http://blog.africabespoke.com/okavango-delta-part-2/ |date=19 Juli 2009 }} Okavango River Flooding</ref> Tokom vrlo vlažnih godina, dio riječnog toka se može protezati duž rijeke Magweggana (zapravo sjeveroistočnim distributivnim dijelom delte Okavango) i ući u rijeku [[Zambezi]], zaobilazeći pustinju Kalahari. == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Okavango]] [[Kategorija:Rijeke u Angoli]] [[Kategorija:Rijeke u Bocvani]] [[Kategorija:Rijeke u Namibiji]] [[Kategorija:Međunarodne afričke rijeke]] [[Kategorija:Pogranične rijeke]] o0bh54oxq2qgw2myv0bez742sepxmzc 0 432314 3932081 3883455 2026-09-29T01:57:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932081 wikitext text/x-wiki {{Infokutija rukometni klub |Boja1 = #FFFFFF |Boja2 = #0000FF |Ime kluba = '''RK Meškov Brest''' |Puno ime kluba = RK Meškov Brest |Nadimak = |Grb = |Lige = [[Prva liga Bjelorusije u rukometu|Prva liga]]<br/>[[SEHA liga]] |Osnovan = [[2002.]] |Dvorana = [[Universal Sports Complex Victoria|Victoria]]<ref>{{Cite web|url=http://en.bgk-meshkova.com/arena.html|title=Victoria|work=bgk-meshkova.com|access-date=25. 8. 2017}}{{Mrtav link}}</ref> |Kapacitet = 3.740 |Lokacija = [[Brest (Bjelorusija)|Brest]]<br/>[[Bjelorusija]] |Boje = {{colorbox|blue}} {{colorbox|red}} |Federacija = |Konfederacija = |Predsjednik = |Trener = {{ZD|ŠPA}} Raul Alonso |Uspjesi = |Adresa = |uzorak_lr1 = |uzorak_t1 = |uzorak_dr1 = |uzorak_š1 = |lijeva ruka1 = 0000FF | tijelo1 = 0000FF |desna ruka1 = 0000FF | šorc1 = 0000FF |uzorak_lr2 = |uzorak_t2 = |uzorak_dr2 = |uzorak_š2 = |lijeva ruka2 = FF0000 | tijelo2 = FF0000 |desna ruka2 = FF0000 | šorc2 = FF0000 |Webstranica = [http://www.bgk-meshkova.com/ bgk-meshkova.com] }} '''RK Meškov Brest''' je [[Bjelorusija|bjeloruski]] rukometni klub iz [[Brest (Bjelorusija)|Bresta]]. Takmiči se u [[Prva liga Bjelorusije u rukometu|Prvoj ligi]], prvom rangu bjeloruskog rukometa i [[SEHA liga|SEHA ligi]] ==Historija== Klub je osnovan 2002. godine. Jedan je od najuspješnijih rukometnih klubova u Bjelorusiji. Prvak države je bio 11 puta, dok je nacionalni osvajao 11 puta. Igrao je dva finala SEHA lige. ==Uspjesi== * '''[[Prva liga Bjelorusije u rukometu|Prva liga]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (11)''': 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019. **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (5)''': 2003, 2009, 2010, 2011, 2012. * '''[[Kup Bjelorusije u rukometu|Kup Bjelorusije]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (11)''': 2004, 2005, 2007, 2008, 2009, 2011, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018. * '''[[SEHA liga]]''' **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (2)''': 2014, 2015. ==Igrači== ''Sastav za sezonu 2019/20.'' {{Col-begin|width=60%}} {{Col-2}} ;Golmani *{{0}}1 {{flagicon|HRV}} Ivan Pešić * 12 {{flagicon|BJE}} Ivan Matskevič ;Lijeva krila * 24 {{flagicon|BJE}} Maksim Baranau * 45 {{flagicon|SRB}} Darko Đukić * 55 {{flagicon|BJE}} Nikita Vailupov ;Desna krila * 14 {{flagicon|BJE}} Andrei Jurinok * 31 {{flagicon|SLO}} Simon Razgor ;Pivoti *{{0}}5 {{flagicon|CG}} Branko Kankaraš * 11 {{flagicon|NJE}} Daniel Andrejew * 22 {{flagicon|BJE}} Viačaslau Šumak * 42 {{flagicon|BJE}} Artsiom Selviasiuk {{Col-2}} ;Lijevi bekovi * {{0}}9 {{flagicon|RUS}} Alekander Škurinski * 17 {{flagicon|SRB}} Nemanja Obradović * 20 {{flagicon|FRA}} William Accambray ;Srednji bekovi * {{0}}7 {{flagicon|BJE}} Artsiom Kulak * 10 {{flagicon|BJE}} Aliaksandr Bačko * 34 {{flagicon|HRV}} Sandro Obranović * 66 {{flagicon|SLO}} Jaka Malus ;Desni bekovi *{{0}}4 {{flagicon|BJE}} Jahor Budžeika *{{0}}8 {{flagicon|BIH}} Marko Panić {{Col-end}} ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.bgk-meshkova.com/ Službena stranica] {{Mrtav link}} {{SEHA liga}} [[Kategorija:Rukometni klubovi osnovani 2002.]] [[Kategorija:Rukometni klubovi u Bjelorusiji]] [[Kategorija:RK Meškov Brest]] axylw1z8357ht0jy88y29g4f9l5r3n1 10 445189 3932057 3692042 2026-09-28T20:45:00Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Quran2.png|Quran2.png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:ChemSim|ChemSim]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 3932057 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = Kur'an | bodyclass = hlist | basestyle = background:lavender; | titlestyle = background:none;font-size:130%;white-space:nowrap;padding-bottom:0; | title = [[Kur'an]] | imagestyle = padding:0 0.1em 0.4em; | image = | headingstyle = font-size:130%;white-space:nowrap;border-bottom:5px solid #efefef; | contentstyle = padding:0.2em 0; | listtitlestyle = background:lavender;padding-top:0.15em;text-align:center; | liststyle = padding:0.4em 0.1em 0.2em; | expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} <!---------------------------------------------------------> | list1name = historija | list1title = [[Historija Kur'ana]] | list1 = *[[Vahj]] **[[Muhammedovo prvo primanje objave|Prvo primanje objave]] **[[Asbab el-nuzul]] *[[Historijska pouzdanost Kur'ana|Historičnost]] ;Rukopisi *[[Osmanov Kur'an]] *[[Rukopis Kur'ana iz Sana'e|Rukopis iz Sana'e]] *[[Rukopis Kur'ana iz Topkapija|Rukopis iz Topkapija]] *[[Rukopis Kur'ana iz Birminghama|Rukopis iz Birminghama]] <!---------------------------------------------------------> | list2name = podjele | list2title = Podjele | list2 = * [[Sura]] ** [[Spisak sura Kur'ana|Spisak]] ** [[Mekanska sura|Mekanska]] ** [[Medinska sura|Medinska]] * [[Ajet]] * [[Džuz]] * [[Karakteristični počeci sura]] <!---------------------------------------------------------> | list3name = sadržaj | list3title = Sadržaj | list3 = *[[Allah|Bog]] *[[Islamska eshatologija|Eshatologija]] *[[Biblijske i kur'anske pripovijesti|Kazivanja]] *[[Mudžize Kur'ana|Mudžize]] *[[Islamski stavovi prema nauci|Nauka]] *[[Kur'anske parabole|Parabole]] *[[Poslanici u islamu|Poslanici]] *[[Žene spomenute u Kur'anu|Žene]] *[[Životinje u islamu#Kur'an|Životinje]] <!---------------------------------------------------------> | list4name = učenje | list4title = [[Kiraet|Učenje]] | list4 = <!--Alphabetical by linkname:--> *[[Qāriʾ|Qāriʾ]] *[[Hafiz|Hifz]] *[[Tedžvid]] *[[Tarteel]] *[[Ahruf]] <!---------------------------------------------------------> | list5name = prijevodi | list5title = [[Prijevodi Kur'ana]] | list5 = *[[Spisak prijevoda Kur'ana|Spisak]] **[[Prijevodi Kur'ana na bosanski jezik|bosanski]] **[[Ahmedijski prijevodi Kur'ana|Ahmedije]] <!---------------------------------------------------------> | list6name = tefsir | list6title = [[Tefsir]] | list6 = <!--Alphabetical by linkname:--> *[[Spisak tefsira|Spisak]] *[[Kur'anska hermeneutika|Hermeneutika]] *[[Ezoterično tumačenje Kur'ana|Ezoterizam]] *[[Naskh (tefsir)|Ukidanje]] *[[Biblijske i kur'anske pripovijesti|Biblijske paralele]] *{{longitem|style=line-height:1.1em;|[[Spisak osoba povezanih s kur'anskim ajetima|Povezane osobe]]}} ** [[Spisak osoba spomenutih u Kur'anu|Spomenuti imenom]] <!---------------------------------------------------------> | list7name = karakteristike | list7title = Karakteristike | list7 = *[[I'džaz|Jedinstvenost]] *[[Kur'anska nepogrešivost|Nepogrešivost]] <!---------------------------------------------------------> | list8name = povezano | list8title = Povezano | list8 = *[[Kritika Kur'ana|Kritika]] *[[Hadisi o Kur'anu i sunnetu|Kur'an i sunnet]] *[[Kuranije]] *[[Šiitski pogled na Kur'an|Šiitski pogled]] <!---------------------------------------------------------> | belowstyle = border:0; | below = * [[:Kategorija:Kur'an|Kategorija]] * [[Portal:Islam]] | navbarstyle = padding-top:0; }}<noinclude> [[Kategorija:Kur'an]] </noinclude> laaps2ns98e5rb7h2y0qb6fn2lb1n8d 0 447718 3932112 3931139 2026-09-29T10:37:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932112 wikitext text/x-wiki {{Starost}} [[File:Unemployment rate map of the world (ILO).svg|thumb|Stopa nezaposlenosti po zemlju u 2013.]] Ovo je '''spisak zemalja po stopi nezaposlenosti'''. Metode obračuna i prezentacije stope nezaposlenosti variraju od zemlje do zemlje. {| class="wikitable sortable" |+ |- style="background:#ececec; vertical-align:top;" !Zemlja!! data-sort-type="number" | Stopa nezposlenosti (%) !! Izvori / datum informacije |- |{{flag|Afganistan}}||35.0||2008<ref name="CIA">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|title=CIA The World Factbook|publisher=[[CIA]]|access-date=14. 2. 2017|archive-date=21. 8. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Albanija}}||12.5||2018 (K1)<ref>{{cite web|url=http://www.instat.gov.al/en/themes/labour-market-and-education/employment-and-unemployment-from-lfs/|title=Instituti i Statistikave|last=|first=|date=|website=|publisher=Instituti i Statistikave – Tiranë|access-date=6. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170313090356/http://www.instat.gov.al/al/themes/tregu-i-pun%C3%ABs/publications/books/2016/anketa-tremujore-e-forcave-t%C3%AB-pun%C3%ABs,-t4-2016.aspx|archive-date=13. 3. 2017|df=}}</ref> |- |{{flag|Alžir}}||11.2||2015 (septembar)<ref>{{cite web|url=http://www.ons.dz/IMG/pdf/DSEmploi0915.pdf |title=Emploi et Chômage |publisher=Office National des Statistiques |date= |access-date=6. 5. 2015}}</ref> |- |''{{flag|Američka Samoa}} ([[Sjedinjene Američke Države]])''|| 46.9 ||2011 (april)<ref>{{cite web|url=http://americansamoarenewal.org/sites/default/files/resource_documents/Am%20Sam%20Disaster%20NEG%20WFD%20Plan.pdf|title=American Samoa National Emergency Grant (AS NEG) – Workforce Development Plan|publisher=AS NEG|date=30. 3. 2013|access-date=27. 12. 2013}}</ref> |- |{{flag|Andora}}||2.9||2013 |- |''{{flag|Angvila}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||7.8||2013 (juli)<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm |title=Statistics |publisher=Anguilla Statistics Department |year=2002 |access-date=24. 2. 2013 |archive-date=25. 10. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181025123117/http://www.gov.ai/statistics/labour_force_survey.htm |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Antigva i Barbuda}}||11.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Argentina}}||7.2||2017 (K4)<ref>{{cite web|url=https://www.indec.gov.ar/uploads/informesdeprensa/EPH_cont_4trim17.pdf|title=Informes Tecnicos. Trabajos e Ingresos. INDEC|last=|first=|date=20. 3. 2018|work=INDEC|archive-url=https://web.archive.org/web/20180413043343/https://www.indec.gov.ar/uploads/informesdeprensa/EPH_cont_4trim17.pdf|archive-date=13. 4. 2018|dead-url=|access-date=}}</ref> |- |{{flag|Armenija}}||18.5||2015<ref>{{cite web|url=http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=08010|title=Unemployment Armenia |publisher=Armenian Statistical Service of Republic of Armenia |date= |access-date=6. 5. 2016}}</ref> |- |''{{flag|Aruba}} ([[Holandija]])''||15.7||2012<ref>{{cite web |author=Country: Aruba |url=http://www.cbs.aw/cbs/manageDocument.do?dispatch=view&id=22 |title=Publications and Key Figures – Ba.1.01 People Employed, Unemployed and Not in the Labor Force, by sexe |publisher=Central Bureau of Statistics – Aruba |date= |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113150840/http://www.cbs.aw/cbs/manageDocument.do?dispatch=view&id=22 |archive-date=13. 11. 2012 |df= }}</ref> |- |{{flag|Australija}}||5.8||2017 (februar)<ref>{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/6202.0|title= Labour Force, Australia, Jan 2017|publisher=[[Australian Bureau of Statistics|ABS]]|access-date=17. 2. 2017}}</ref> |- |{{flag|Austrija}}||4.6||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Azerbejdžan}}||6.4||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bahrein}}||4.1||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bangladeš}}||4.9||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Barbados}}||9.9||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bjelorusija}}||5.6 |2017<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html CIA World Factbook: Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200430160950/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html |date=30. 4. 2020 }}. Citation: "1%... official registered unemployed; large number of underemployed workers" Official unemployment rate is lower than 1%, but it includes only registered as unemployed. ([http://telegraf.by/2011/03/unemployment_rate_in_belarus_is_less_than_1_belstat Unemployment Rate in Belarus is Less than 1%, Belstat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904052353/http://telegraf.by/2011/03/unemployment_rate_in_belarus_is_less_than_1_belstat |date=4. 9. 2018 }}). [https://finance.tut.by/news582804.html Official real numbers from Belstat (26 Feb 2018)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180502013504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html |date=2. 5. 2018 }} {{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20180502013504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bo.html |archive-date=2. 5. 2018 |access-date=3. 8. 2018 |url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Belgija}}||6.0||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Beliz}}||12.9||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bermudi}}||9.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Butan}}||2.6||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bolivija}}||7.4||2015<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bosna i Hercegovina}}||20.5||2017<ref>{{cite web|url=http://www.bhas.ba/saopstenja/2017/ARS_2017G12_001_01_bos.pdf|title=State Statistics Agency|publisher=|access-date=3. 8. 2018|archive-date=20. 11. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120021855/http://www.bhas.ba/saopstenja/2017/ARS_2017G12_001_01_bos.pdf|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Bocvana}}||20.0||2013<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Brazil}}||11.8||2018 (januar){{citation needed|date=mart 2018}} |- |''{{flag|Britanska Djevičanska ostrva}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||3.1||2007<ref>{{cite web |url=http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090903090154/http://www.dpu.gov.vg/index.php?option=com_content&view=article&id=53&Itemid=63 |archive-date=3. 9. 2009 |title=Development Planning Unit |publisher=DPU, Virgin Islands |date= |access-date=24. 2. 2013 }}</ref> |- |{{flag|Brunej}}||6.9||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Bugarska}}||5.0||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Kambodža}}||0.5||2015<ref>"Countries with large informal sectors, such as Cambodia, Indonesia and Myanmar, continue to have high shares of vulnerable employment, in the order of 60 per cent" [https://www.cambodiadaily.com/news/cambodias-low-jobless-rate-hides-harsh-reality-106803/ Cambodia's Low Jobless Rate Hides Harsh Reality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180221041437/https://www.cambodiadaily.com/news/cambodias-low-jobless-rate-hides-harsh-reality-106803/ |date=21. 2. 2018 }}, The Cambodia Daily 29 Januar 2016.</ref> |- |{{flag|Kamerun}}||4.4 (nedostatak – 75.8) 30.0<ref name="CIA" /> (CIA procjena)||2005<ref>{{cite web |url=http://www.statistics-cameroon.org/fr5/index.php |title=Actualités |publisher=Institut National de la Statistique du Cameroun |date=15. 6. 2010 |access-date=24. 2. 2013 |archive-date=23. 4. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423190825/http://www.statistics-cameroon.org/fr5/index.php |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Kanada}}||5.9||2018 (februar)<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/lfss01a-eng.htm|date=9. 2. 2018|publisher=Statistics Canada|access-date=10. 2. 2018|title=Statistics}}</ref> |- |{{flag|Zelenortska ostrva}}||15.8||2014<ref>{{cite web|url=http://www.ine.cv/ |title=Tx. Desemprego |publisher=Portal do Instituto Nacional de Estatística |date= |access-date=6. 5. 2016}}</ref> |- |''{{flag|Kajmanska ostrva}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||4.2 ||fall 2016<ref>{{cite web|url=http://www.eso.ky/|title=Economics and Statistics Office |publisher=Cayman Islands – The Economics & Statistics Office |access-date=5. 5. 2017}}</ref> |- |{{flag|Srednjoafrička Republika}}||8.0||2001<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Čad}}||22.6||2006<ref>{{Cite report |author= |authorlink= |coauthors= |date= |title=ECOSIT2 |url=http://www.inseedtchad.com/IMG/pdf/rapport_final_ecosit2.pdf |publisher=Institut National de la Statistique, des Études Économiques et Démographiques |page=24 |quote=L enquête révèle également que le taux de chômage est élevé au Tchad car 22,6% de la population active âgée de 10 ans et pl us sont en situation de chômage. |access-date=3. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222619/http://www.inseedtchad.com/IMG/pdf/rapport_final_ecosit2.pdf |archive-date=3. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Čile}}||5.9||2015 (mart)<ref>{{cite web |url=http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/mercado_del_trabajo/nene/trimestrales/DEF2016/xls/101_Coyunturales_DEF2016.xls |title=Labour force – March 2016 |language=Spanish |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |access-date=6. 5. 2016}}</ref> |- |{{flag|Kina}}||4.1||2015<ref>{{cite web|url=https://www.focus-economics.com/country-indicator/china/unemployment |title=China – Unemployment |publisher=Xinhua |date= |access-date=6. 5. 2016}}</ref> |- |''{{flag|Kokosova ostrva}} ([[Australija]])''||6.7||2011<ref>{{cite web|url=http://stat.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=90102&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS&geoconcept=REGION&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA&regionLGA=REGION&regionASGS=REGION|title=Cocos (Keeling) Islands : Region Data Summary|publisher=|access-date=3. 8. 2018|archive-date=15. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015212025/http://stat.abs.gov.au/itt/r.jsp?RegionSummary&region=90102&dataset=ABS_REGIONAL_ASGS&geoconcept=REGION&datasetASGS=ABS_REGIONAL_ASGS&datasetLGA=ABS_REGIONAL_LGA&regionLGA=REGION&regionASGS=REGION|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Kolumbija}}||9.4||2017<ref>{{cite web|url=http://www.dane.gov.co/files/investigaciones/boletines/ech/ech/CP_empleo_dic_17.pdf|title=Departamento Administrativo Nacional de Estadistica|last=|first=|date=|website=|publisher=DANE|access-date=30. 1. 2018}}</ref> |- |{{flag|Komori}}||6.5||2014<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Cookova Ostrva}}''||13.1||2005 <ref name="CIA" /> |- |{{flag|Kostarika}}||8.5||2017 (K1)<ref>{{cite web|url=http://www.inec.go.cr/ |title=Instituto Nacional de Estadística y Censos |publisher=INEC |date=17. 8. 2017 |access-date=30. 1. 2018}}</ref> |- |{{flag|Hrvatska}}||8.9||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Kuba}}||2.6||2017 <ref name=":0" /> |- |{{flag|Kipar}}||8.4||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018">{{cite|url=http://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/9034240/3-02072018-AP-EN.pdf/bfcf5c1a-fca8-4541-aa0a-2d5dc2e090da|title=May 2018, Euro area unemployment at 8.4%|date=2. 7. 2018|work=Eurostat Press Office}}</ref> |- |{{flag|Češka}}||2.3||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Danska}}||5.2||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Džibuti}}||60.0||2017<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Dominika}}||23.0||2000<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Dominikanska Republika}}||14.4||2010 (april)<ref>{{cite web |url=http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs |title=Dominican Republic's 7.5% growth births 0.5% more jobs |publisher=DominicanToday.com |date= |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307231552/http://www.dominicantoday.com/dr/economy/2010/6/22/36093/Dominican-Republics-75-growth-births-05-more-jobs |archive-date=7. 3. 2012 |df= }}</ref> |- |{{flag|Istočni Timor}}||20.0||2006 |- |{{flag|Ekvador}}||5.5||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Egipat}}||11.3 ||2017 (K4) <ref>{{cite web|url=http://www.capmas.gov.eg/HomePage.aspx|title=الجهاز المركزي للتعبئة العامة والإحصاء|last=CAPMAS|website=www.capmas.gov.eg|access-date=17. 4. 2018|archive-date=6. 2. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206110940/http://www.capmas.gov.eg/HomePage.aspx|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|El Salvador}}||5.5||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Ekvatorska Gvineja}}||22.3||2009<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Estonija}}||5.0||2018 (april)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Evropska unija}}''||7.0||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Farska ostrva}} ([[Danska]])''||2.2||2017 (avgust)<ref>{{cite web |url=http://www.hagstova.fo/fo |title=Statistics |publisher=Statistics Faroe Island |date= |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171123092428/http://www.hagstova.fo/fo |archive-date=23. 11. 2017 |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Fidži}}||8.6||2007<ref>{{cite web |url=http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |title=Overseas Merchandise Trade |publisher=Fiji Islands Bureau of Statistics |date= |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121143209/http://www.statsfiji.gov.fj/Census2007/census07_index2.htm |archive-date=21. 1. 2013 |df= }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fijilive.com/news/2010/05/23/25917.Fijilive |title=Fiji targets 4.2 percent unemployment rate |publisher=Fijilive.com |date=23. 5. 2010 |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320054647/http://www.fijilive.com/news/2010/05/23/25917.Fijilive |archive-date=20. 3. 2012 |df= }}</ref> |- |{{flag|Finska}}||7.9||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Francuska}}||9.2||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Francuska Polinezija}} ([[Francuska]])''||11.7||2007<ref>[http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113154823/http://www.ispf.pf/ISPF/Chiffres/Emploi/chomage.aspx|date=13. 11. 2009}}</ref> |- |{{flag|Gabon}}||28.0||2015<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Gruzija}}||11.8||2016<ref>{{cite web|url=http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=146&lang=eng |title=GeoStat.Ge |publisher=GeoStat.Ge |date= |access-date=3. 5. 2013}}</ref> |- |{{flag|Njemačka}}||3.4||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Gana}}||11.9||2015 <ref>{{cite web |url=https://www.myjoyonline.com/business/2017/March-26th/more-than-12-million-people-in-ghana-are-unemployed-report.php |title=Publications |publisher=Ghana Statical Service |date=26. 3. 2017 |access-date=22. 1. 2018 |archive-date=23. 1. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123072626/https://www.myjoyonline.com/business/2017/March-26th/more-than-12-million-people-in-ghana-are-unemployed-report.php |url-status=dead }}</ref> |- |''{{flag|Gibraltar}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||1.8||2011<ref>{{cite web |url=http://www.recruitmentgibraltar.com/unemploymentingibraltar.php |title=Recruitment Gibraltar |publisher=Recruitment Gibraltar |date= |access-date=24. 2. 2013 |archive-date=4. 9. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904001123/http://www.recruitmentgibraltar.com/unemploymentingibraltar.php |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Grčka}}||20.1||2018 (mart)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Grenland}} ([[Danska]])''||7.8||2009<ref>[http://www.stat.gl/Statistik/tabid/57/language/en-US/Default.aspx] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030120816/http://www.stat.gl/Statistik/tabid/57/language/en-US/Default.aspx|date=30. 10. 2009}}</ref> |- |{{flag|Grenada}}||24.5||2009 (juni)<ref name="isla" /> |- |''{{flag|Guam}} ([[Sjedinjene Američke Države]])''||7.4||2014 (mart)<ref>{{cite press release|url=http://bls.guam.gov/|title=Department of Labor|publisher=Department of Labor, Guam|date=22. 3. 2014|access-date=28. 2. 2015}}</ref> |- |{{flag|Gvatemala}}||2.9||2014<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Guernsey}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||1.5||2010 (K2)<ref>{{cite web |url=http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/labour-market/ |title=States of Guernsey |publisher=States of Guernsey |date=15. 1. 2013 |access-date=24. 2. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111209052656/http://www.gov.gg/ccm/navigation/government/facts---figures/labour-market/ |archive-date=9. 12. 2011 |df= }}</ref> |- |{{flag|Gvajana}}||9.0||2009 (juli)<ref name="bg">{{cite web|url=http://www.stabroeknews.com/2009/business/07/10/rupturing-an-old-friendship/|title=Rupturing an old friendship|date=10. 7. 2009|publisher=|access-date=17. 7. 2018}}</ref> |- |{{flag|Honduras}}||3.9||2016<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Hong Kong}} ([[Kina]])''||3.3||2014 (oktobar–decembar)<ref>{{cite web|url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/sp200.jsp?tableID=006&ID=0&productType=8 |title=Labour Force, Unemployment and Underemployment |publisher=censtatd.gov.hk |date=19. 1. 2015 |access-date=30. 1. 2015}}</ref> |- |{{flag|Mađarska}}||3.7||2018 (april)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Island}}||1.9||2017 (oktobar)<ref>{{cite web |url=https://vinnumalastofnun.is/en/announcements/2017/11/the-labour-market-in-october-2017 |title=The labour market in October 2017 |publisher=Directorate of labour |date= |access-date=8. 12. 2017 |archive-date=8. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208175109/https://vinnumalastofnun.is/en/announcements/2017/11/the-labour-market-in-october-2017 |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Indija}}||3.4 ||2017 (januar)<ref>{{cite web |url=http://labourbureaunew.gov.in/UserContent/EUS_5th_1.pdf |title=Report on Fifth Annual Employment – Unemployment Survey |publisher=Government of India – Ministry of Labour & Employment |date= |access-date=30. 12. 2016 |archive-date=25. 11. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125043238/http://labourbureaunew.gov.in/UserContent/EUS_5th_1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/unemployment-in-india-to-increase-marginally-in-2017-18-un-report/articleshow/56512962.cms|title=Unemployment in India to increase marginally in 2017-18: UN Report – Times of India|work=The Times of India|access-date=3. 3. 2017}}</ref> |- |{{flag|Indonezija}}||5.33||2017 (februar)<ref>{{cite web |url=https://www.bps.go.id/index.php/brs/1376 |title=Tingkat Pengangguran Terbuka (TPT) Sebesar 5,33 Persen |publisher=Badan Pusat Statistik |date=5. 5. 2017 |access-date=24. 6. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114145201/https://www.bps.go.id/index.php/brs/1376 |archive-date=14. 11. 2017 |df= }}</ref> |- |{{flag|Iran}}||10.7||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Irak}}||16.0||2012<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Irska}}||5.3||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Ostrvo Man}}||1.8||2010 (avgust)<ref>{{cite web |url=http://www.gov.im/treasury/economic/data/labour.xml |title=Archived copy |access-date=24. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100902142439/http://www.gov.im/treasury/economic/data/labour.xml |archive-date=2. 9. 2010 |df= }}</ref> |- |{{flag|Izrael}}||3.7||2018 (januar)<ref>{{cite web|url=http://www.cbs.gov.il/reader|title=data|website=www.cbs.gov.il|access-date=3. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120804011114/http://www.cbs.gov.il/reader|archive-date=4. 8. 2012|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Italija}}||10.7||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Jamajka}}||13.8||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Japan}}||2.4||2018 (mart)<ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2018/03/02/business/economy-business/japans-jobless-rate-falls-24-year-low-2-4-january/|title=Japan’s jobless rate falls to 24-year low of 2.4% in January|date=2. 3. 2018|work=The Japan Times Online|access-date=3. 3. 2018|language=en-US|issn=0447-5763|archive-date=26. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826005053/https://www.japantimes.co.jp/news/2018/03/02/business/economy-business/japans-jobless-rate-falls-24-year-low-2-4-january/|url-status=dead}}</ref> |- |''{{flag|Jersey}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||2.7||2009 (juli)<ref>http://[http://www.gov.je/Government/JerseyInFigures/EmploymentEarnings/Pages/RegisteredUnemployment.aspx] States of Jersey Statistics Unit</ref> |- |{{flag|Jordan}}||11.1||2014 <ref name=":0">{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS/countries|title=Unemployment, total (% of total labor force) {{!}} Data {{!}} Table|website=data.worldbank.org|access-date=23. 3. 2016}}</ref> |- |{{flag|Kazahstan}}||6.1||2010 (maj)<ref>{{cite web |url=http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx |title=Archived copy |access-date=24. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113033831/http://www.eng.stat.kz/digital/Labour/Pages/default.aspx |archive-date=13. 1. 2010 |df= }} The Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan</ref> |- |{{flag|Kenija}}||42.0||2009<ref>Krishnamurthy Sriramesh and Dejan Verčič. ''The Global Public Relations Handbook Revised Edition'', 331. (Taylor & Francis: 2009).</ref> |- |{{flag|Kiribati}}||38.2||2006<ref>[http://www.spc.int/prism/country/ki/stats/CensusSurveys/censurveys-index.htm] Kiribati National Statistics Office</ref> |- |''{{flag|Kosovo}}''||27.5||2016 (K3)<ref>{{cite web|url=http://ask.rks-gov.net/sq/agjencia-e-statistikave-te-kosoves/add-news/rezultatet-e-ankete-se-fuqise-punetore-afp-ne-kosove-tm3-2016|title=Rezultatet e ''Anketë së Fuqisë Punëtore (AFP) në Kosovë", TM3 2016 {{!}}|website=ask.rks-gov.net|language=en|access-date=30. 1. 2017|archive-date=17. 5. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517204510/http://ask.rks-gov.net/sq/agjencia-e-statistikave-te-kosoves/add-news/rezultatet-e-ankete-se-fuqise-punetore-afp-ne-kosove-tm3-2016|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Kuvajt}}||3.0||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Kirgistan}}||8.0||2013<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Laos}}||1.4||2013<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Latvija}}||7.4||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Liban}}||10.0||2009 (juli)<ref>[http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=3&article_id=103969 Major reforms needed to reduce Lebanon's unemployment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220150644/http://www.dailystar.com.lb/article.asp?edition_id=1&categ_id=3&article_id=103969 |date=20. 12. 2009 }} The Daily Star</ref> |- |{{flag|Lesoto}}||28.1||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Libija}}||13.0||2005 (maj)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4515919.stm Libya grapples with unemployment] BBC News</ref> |- |{{flag|Lihtenštajn}}||2.3||2012<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Litvanija}}||6.8||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Luksemburg}}||5.2||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Makao}} ([[Kina]])''||1.9||2013<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Makedonija}}||22.9||2017 (K1)<ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=98|title=Active population |publisher=State Statistical Office of the Republic of Macedonia |date= |access-date=12. 11. 2015}}</ref> |- |{{flag|Malezija}}||3.5||2017 (mart)<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/news/nation/2017/03/23/500000-currently-jobless-riot-number-considered-low-going-by-international-benchmarks/%5D|title=404 Page Not Found - The Star Online|website=www.thestar.com.my|access-date=17. 7. 2018}}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- |{{flag|Mali}}||30.0||2015<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Malta}}||3.9||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Maršalska Ostrva}}||36.0||2006<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Mauritanija}}||31.0||2013<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Mauricijus}}||7.1||2016<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Mayotte}} ([[Francuska]])''||25.4||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Meksiko}}||3.7||2016 (decembar)<ref>{{cite web|url=http://www.proceso.com.mx/471072/tasa-desocupacion-se-mantiene-en-3-7-anual-en-diciembre-inegi/|title=Tasa de desocupación se mantiene en 3.7% anual en diciembre: INEGI|work=Proceso|date=20. januar 2017.|access-date=3. 8. 2018|archive-date=15. 11. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115020626/http://www.proceso.com.mx/471072/tasa-desocupacion-se-mantiene-en-3-7-anual-en-diciembre-inegi|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Savezne Države Mikronezije}}||22.0||2000<ref>[http://www.spc.int/prism/country/fm/stats/Census%20&%20Surveys/census-index.htm] Federated States of Micronesia Division of Statistics</ref> |- |{{flag|Mjanmar}}||4.8||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Moldavija}}||4.2||2015 (K4)<ref>Moldovei Statistica: [http://statbank.statistica.md/pxweb/pxweb/en/30%20Statistica%20sociala/30%20Statistica%20sociala__03%20FM__03%20MUN__MUN010/MUN010200.px/ Activity, employment and unemployment rates by sex, area and quarters, 2000-2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114202442/http://statbank.statistica.md/pxweb/pxweb/en/30%20Statistica%20sociala/30%20Statistica%20sociala__03%20FM__03%20MUN__MUN010/MUN010200.px/ |date=14. 11. 2017 }} <!-- chose "Unemploymnent rate" + "Both sexes" + "Whole country" + "Year" + "Quarter", and finally click Continue --></ref> |- |{{flag|Monako}}||2.0||2012<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Mongolija}}||7.7||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Crna Gora}}||18.3||2016 (mart)<ref>{{cite web|url=http://monstat.org/userfiles/file/publikacije/2016/4/3.zarade.pdf |title=Data |date=2016 |website=monstat.org |format=PDF}}</ref> |- |''{{flag|Montserrat}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||6.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Maroko}}||10.7||2017 (K1)<ref>{{cite web|title=Morocco Unemployment Rate {{!}} Forecast {{!}} Economic Projections|url=https://ieconomics.com/morocco-unemployment-rate-forecast|website=ieconomics.com|language=en|access-date=3. 8. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221195111/http://ieconomics.com/morocco-unemployment-rate-forecast|archive-date=21. 12. 2014|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Mozambik}}||22.4||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Namibija}}||28.1||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Nauru}}||23.0||2011<ref>[http://www.spc.int/prism/nauru] Nauru Bureau of Statistics</ref> |- |{{flag|Nepal}}||3.3||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Holandija}}||3.9||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Nizozemski Antili}} ([[Holandija]])''||10.0||2008<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.an/labour/labour_tables.asp |title=Archived copy |access-date=26. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100807094249/http://www.cbs.an/labour/labour_tables.asp |archive-date=7. 8. 2010 |df= }} Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles</ref> |- ||''{{flag|Nova Kaledonija}} ([[Francuska]])''||17.1||2004<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Novi Zeland}}||5.1||2016 (juni)<ref>[http://www.stats.govt.nz/browse_for_stats/income-and-work/employment_and_unemployment/LabourMarketStatistics_HOTPJun16qtr-incl-HLFS.aspx] Statistics New Zealand</ref> |- |{{flag|Nikaragva}}||6.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Nigerija}}||13.9||2016 (K3)<ref>{{Cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2016/12/nigerias-unemployment-rate-rises-13-9-nbs/|title=Nigeria's unemployment rate rises to 13. 9 % – NBS – Vanguard News|date=16. 12. 2016|work=Vanguard News|access-date=5. 4. 2017|language=en-US}}</ref> |- |{{flag|Sjeverna Koreja}}||25.6||2013<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Sjeverna Marijanska ostrva}} ([[Sjedinjene Američke Države]])''|| 11.2 ||2010<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Norveška}}||4.0||2017 (novembar)<ref>{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/akumnd|title=2018-06-27|publisher=|access-date=17. 7. 2018}}</ref> |- |''{{flag|Niue}}''||10.7||2006<ref>[https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:AGSEeXrwptoJ:www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006-reports/Pacific%2520Profiles/Niuean-Profile-updated-May2008.ashx+niue+census+2006+site:stats.govt.nz&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESjPwskeqyqxCXaBa3XNVX] Niue Census 2006</ref> |- |{{flag|Pakistan}}||6.7||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Palau}}||4.2||2005<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Palestina}}||28.45||2015 (K2)<ref name="PCBSQ215">{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/portals/_pcbs/PressRelease/Press_En_english%20press.pdf |title=Labour Force Survey (April–June 2015) Round (Q2/2015) |publisher=[[Palestinian Central Bureau of Statistics]] |date=6. 8. 2015 |access-date=3. 8. 2018 |archive-date=3. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803125755/http://www.pcbs.gov.ps/portals/_pcbs/PressRelease/Press_En_english |url-status=dead }}</ref><ref name="UNQ215">{{cite web|url=https://unispal.un.org/unispal.nsf/47d4e277b48d9d3685256ddc00612265/e2d31631d7c1361e85257ede0053a2a4?OpenDocument#sthash.S5k7z8g1.dpuf|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20151019023347/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/47d4e277b48d9d3685256ddc00612265/e2d31631d7c1361e85257ede0053a2a4?OpenDocument|archive-date=19. 10. 2015|title=UNSCO Socio-Economic Report: Overview of the Palestinian Economy in Q2/2015|publisher=[[United Nations Special Coordinator for the Middle East Peace Process]]|date=12. 10. 2015}}</ref> |- |{{flag|Panama}}||4.5||2015<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Papua Nova Gvineja}}||1.9||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Paragvaj}}||6.2||2016<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Peru}}||6.1||2015 (avgust)<ref>{{cite web |author=INEI |url=http://www.inei.gob.pe/ |title=Tasa de desempleo JJA 2015 |language=Spanish |publisher=INEI |date=12. 10. 2015 |access-date=12. 10. 2015 |archive-date=12. 4. 1997 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970412040139/http://www.inei.gob.pe/ |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Filipini}}||5.5||2018 (april)<ref>{{cite web|title=Employment rate in April 2018|url=https://psa.gov.ph/statistics/survey/labor-and-employment/labor-force-survey/title/Employment%20Rate%20in%20April%202018%20is%20Estimated%20at%2094.5%20Percent|publisher=[[Philippine Statistics Authority]]}}</ref> |- |{{flag|Poljska}}||3.8||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Portugal}}||7.3||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |''{{flag|Portoriko}} ([[Sjedinjene Američke Države]])''||13.7||2014 (decembar)<ref>[http://www.bls.gov/eag/eag.pr.htm] United States Bureau of Labor Statistics</ref> |- |{{flag|Katar}}||0.4||2015<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Rumunija}}||4.6||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Rusija}}||6.0||2016 (mart)<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_12/IssWWW.exe/stg/d01/06-11.htm|title=Number of unemployed|website=www.gks.ru|access-date=17. 7. 2018|archive-date=22. 2. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170222024943/http://www.gks.ru/bgd/regl/b15_12/IssWWW.exe/stg/d01/06-11.htm|url-status=dead}}</ref> |- |{{flag|Ruanda}}||13.2||2017 (maj)<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.rw/|title=Home - National Institute of Statistics Rwanda|website=www.statistics.gov.rw|access-date=17. 7. 2018}}</ref> |- |''{{flag|Sveta Helena}} ([[Ujedinjeno Kraljevstvo]])''||14.0||1998<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Sveti Kristofor i Nevis}}||5.1||2006<ref>[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2341.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130163435/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2341.htm |date=30. 1. 2018 }} U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|Sveta Lucija}}||15.7||2006<ref>[http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030091552/http://www.stats.gov.lc/na_main/na_mainpage.htm |date=30. 10. 2012 }} Saint Lucia's Official Statistics</ref> |- |''{{flag|Sveti Petar i Mikelon}} ([[Francuska]])''||9.9||2008<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Sveti Vincent i Grenadini}}||18.0||2009 (juni)<ref name="isla">[http://www.trinidadexpress.com/index.pl/article_news?id=161496351 pm: T&T reaching out]{{dead link|date=decembar 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Trinidad and Tobago Express</ref> |- |{{flag|San Marino}}||8.7||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Saudijska Arabija}}||12.8||2017 (K2)<ref>{{cite web |url = http://www.cdsi.gov.sa/en/indicators/46 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160620191350/http://www.cdsi.gov.sa/en/indicators/46 |archive-date = 20. 6. 2016 |title = data }}</ref> |- |{{flag|Senegal}}||48.0 (30.0 među odraslim osobama do 24. godine)<ref name="ls">[http://www.voanews.com/english/2009-06-15-voa43.cfm Multinational Companies Tackle Youth Unemployment in West Africa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090619213552/http://www.voanews.com/english/2009-06-15-voa43.cfm |date=19. 6. 2009 }} VOA News</ref>||2007<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Srbija}}||11.8||2017 (K2)<ref>{{Cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 |title=Arhivirana kopija |access-date=3. 8. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217084736/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 |archive-date=17. 12. 2013 |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Sijera Leone}}||8.6||2015<ref>[https://www.statistics.sl/wp-content/uploads/2017/01/2015_census_fact-sheet.pdf ''2015 Population and Housing Census, Key Figures.'' Statistics Sierra Leone.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202001303/https://www.statistics.sl/wp-content/uploads/2017/01/2015_census_fact-sheet.pdf |date=2. 2. 2017 }} accessed on March 6, 2017.</ref> |- |{{flag|Singapur}}||2.2||2017 (K2)<ref name="momgov-q2-2017">[http://stats.mom.gov.sg/Pages/Infographic-Labour-Market-Advance-Release-Q2-2017.aspx]</ref> |- |{{flag|Slovačka}}||6.8||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Slovenija}}||5.6||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Južnoafrička Republika}}||27.2||2018 (K2)<ref>{{Cite web |url=http://www.statssa.gov.za/publications/P0211/P02112ndQuarter2018.pdf |title=Quarterly Labour Force Survey |date=31. 7. 2018 |website=statssa.gov.za |access-date=31. 7. 2018}}</ref> |- |{{flag|Južna Koreja}}||4.9||2016 (februar)<ref>[http://www.index.go.kr/egams/stts/jsp/potal/stts/PO_STTS_IdxMain.jsp?idx_cd=1063] Statistics Korea Unemployment Rate</ref> |- |{{flag|Španija}}||15.8||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Šri Lanka}}||4||2017 (K1)<ref>[http://www.statistics.gov.lk/price/press_rel.htm#Announcement] Department of Census and Statistics Sri Lanka</ref> |- |{{flag|Sudan}}||13.6||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Surinam}}||8.9||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Svazi}}||28.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Švedska}}||6.2||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Švicarska}}||5.2||2017 (mart) |- |{{flag|Sirija}}||40.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Tajvan}}||3.9||2016 (april)<ref>[http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114202404/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=3 |date=14. 11. 2017 }} National Statistics, Taiwan -- Latest indicators</ref> |- |{{flag|Tadžikistan}}||2.4||2015 (mart)<ref>[http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html PONARS Eurasia Policy Memo No. 28] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617205247/http://ceres.georgetown.edu/esp/ponarsmemos/page/55924.html |date=17. 6. 2010 }} Georgetown University Eurasian Strategy Project</ref> |- |{{flag|Tajland}}||0.9||2014 (maj)<ref>[http://web.nso.go.th/en/survey/data_survey/560624_Summary_Labor_%20May57.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151112020930/http://web.nso.go.th/en/survey/data_survey/560624_Summary_Labor_%20May57.pdf |date=12. 11. 2015 }} TNSO The National Statistical Office of Thailand. "over half of all Thailand's workers are in vulnerable employment (defined as the sum of own-account work and unpaid family work) and more than 60 per cent are informally employed, with no access to any social security mechanisms." [http://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---asia/---ro-bangkok/documents/publication/wcms_205099.pdf Thailand. A labour market profile], International Labour Organization, 2013.</ref> |- |{{flag|Bahami}}||15.0||2014<ref name="CIA" /> |- |{{flag|Tonga}}||6.5||2011<ref>[http://tonga.prism.spc.int/economic/labour-market-statistics] Tonga Department of Statistics</ref> |- |{{flag|Trinidad i Tobago}}||4.5||2017 (januar) |- |{{flag|Tunis}}||15.2||2014<ref>{{cite web|url=http://www.ins.nat.tn/indexen.php |title=Archived copy |access-date=12. 9. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904023615/http://www.ins.nat.tn/indexen.php |archive-date=4. 9. 2015 |df= }} NATIONAL INSTITUTE OF STATISTICS – TUNISIA</ref> |- |{{flag|Turska}}||10.3||2017 (novembar)<ref>{{cite web |url=http://www.turkstat.gov.tr/Start.do;jsessionid=yL2bhNnY0QzHL59YMLFJcYMX9FQtJJQRnJcD0hG2TK1QHckvDph9!562794103 |title=::Welcome to Turkish Statistical Institute(TurkStat)'s Web Pages:: |publisher=TurkStat |date=1. 1. 1970 |access-date=25. 7. 2018 |archive-date=21. 2. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180221161937/http://www.turkstat.gov.tr/Start.do;jsessionid=yL2bhNnY0QzHL59YMLFJcYMX9FQtJJQRnJcD0hG2TK1QHckvDph9!562794103 |url-status=dead }}</ref> |- |{{flag|Turkmenistan}}||8.6||2016 <ref>[https://ieconomics.com/turkmenistan-unemployment-rate-forecast Turkmenistan Unemployment Rate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903215315/https://ieconomics.com/turkmenistan-unemployment-rate-forecast |date=3. 9. 2018 }}, ieconomics.com</ref> |- |''{{flag|Turks i Caicos}}''||5.4||2007<ref>{{cite web|url=http://www.depstc.org/quickstats/qstat1.html |title=Archived copy |access-date=13. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913165548/http://depstc.org/quickstats/qstat1.html |archive-date=13. 9. 2014 |df= }} Department of Economic Planning and Statistics – Turks and Caicos</ref> |- |{{flag|Ukrajina}}||1.2||2018 (maj)<ref>{{cite web|url=http://www.ukrstat.gov.ua/operativ/operativ2018/rp/sz_br/sz_br_u/kzbr_ta_vakan_u2018.htm|title=Кількість зареєстрованих безробітних та кількість вакансій у 2018 році|website=www.ukrstat.gov.ua|access-date=17. 7. 2018}}</ref> |- |{{flag|Ujedinjeni Arapski Emirati}}||4.3||2010<ref>{{cite web|url=http://jobs.spotpages.com/category/unemployment/ |title=Middle East Unemployment |publisher=spotjobs |date=29. 1. 2012 |access-date=24. 2. 2013}}</ref> |- |{{flag|Ujedinjeno Kraljevstvo}}||4.1||2018 (mart)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Sjedinjene Američke Države}}||3.8||2018 (maj)<ref name="eurostat2Jul2018"/> |- |{{flag|Urugvaj}}||9.0||2017 (mart)<ref>{{cite web|url=http://www.ine.gub.uy/|title=Inicio - Instituto Nacional de Estadística|website=www.ine.gub.uy}}</ref> |- |{{flag|Uzbekistan}}||8.0||2008 (decembar)<ref>[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2924.htm Background Note: Uzbekistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214170458/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2924.htm |date=14. 2. 2018 }} U.S. Department of State</ref> |- |{{flag|Vanuatu}}||4.6||2009<ref>{{cite web |url=http://www.vnso.gov.vu/index.php/social-statistics.html |title=Archived copy |access-date=22. 7. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812170041/http://www.vnso.gov.vu/index.php/social-statistics.html |archive-date=12. 8. 2014 |df= }} The Vanuatu National Statistics Office (VNSO)- Social statistics</ref> |- |{{flag|Venecuela}}||33.3||2018 |- |{{flag|Vijetnam}}||3.4||2014<ref name="CIA" /> |- |''{{flag|Američka Djevičanska ostrva}} ([[Sjedinjene Američke Države]])''||12.3||2014 (decembar)<ref>[http://www.vidolviews.org/gsipub/index.asp?docid=430] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731171529/http://www.vidolviews.org/gsipub/index.asp?docid=430 |date=31. 7. 2017 }} The Virgin Islands Department of Labor</ref> |- |''{{flag|Wallis i Futuna}} ([[Francuska]])''||12.2||2008<ref>[http://www.spc.int/prism/country/wf/stats/Statistics/Economic/eco-index.html] Service Territorial de la Statistique et des Etudes Economiques (STSEE)</ref> |- |{{flag|Jemen}}||35.0||2009 (juni)<ref>[http://www.zawya.com/Story.cfm/sidZAWYA20090611071908/Microcredit%20and%20microfinance%20the%20solution%20to%20Yemen's%20employment%20problem%20/ Microcredit and microfinance the solution to Yemen's employment problem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511203321/http://www.zawya.com/Story.cfm/sidZAWYA20090611071908/Microcredit%20and%20microfinance%20the%20solution%20to%20Yemen%27s%20employment%20problem%20/ |date=11. 5. 2011 }} Zawya</ref> |- |{{flag|Zambija}}||15.0||2008 <ref name="CIA" /> |- |{{flag|Zimbabve}}||11.3 - 95.0||2009 <ref name="CIA" /><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/business-42116932 |title=Reality Check: Are 90% of Zimbabweans unemployed? |date=3. 12. 2015 |website=bbc.com}}</ref> |} == Reference == {{refspisak|30em}} [[Kategorija:Nezaposlenost po zemlji]] [[Kategorija:Spisak država|Stopa nezaposlenosti]] ddtc8e1gy90lybp0vzi8larprvftdzh 0 451389 3932101 3930917 2026-09-29T08:10:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932101 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Katyń, ekshumacja ofiar.jpg|mini|desno|250px|Posmrtni ostaci poljskih oficira likvidiranih u [[Katinjski masakr|Katinjskom masakru]] prilikom ekshumacije 1943. godine]] '''Sovjetski ratni zločini''' jest izraz, kojim se u najširem smislu označavaju masovne [[fizička likvidacija|likvidacije]], [[mučenje|mučenja]], fizička zlostavljanja, [[silovanje]], [[pljačka|pljačke]], [[deportacija|deportacije]] i druge aktivnosti koje odgovaraju savremenim definicijama [[ratni zločin|ratnih zločina,]] koje su nad [[ratni zarobljenici|ratnim zarobljenicima]] ili civilnim stanovništvom za vrijeme [[rat|oružanih sukoba]] izveli pripadnici [[oružane snaga|oružanih snaga]] [[Sovjetska Rusija|Sovjetske Rusije]] i drugih sovjetskih republika, odnosno [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]]. Iako su takve aktivnosti zabilježene i prije, prvenstveno u vrijeme [[Ruski građanski rat|građanskog rata]], te u daleko manjoj mjeri, kasnije, u užem smislu se pod time prije svega smatraju zločini koje su počinili pripadnici [[Crvena armija|Crvene armije]] i sovjetskih [[paravojne formacije|paravojnih formacija]] za vrijeme [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. U još užem smislu se pod time podrazumijevaju zločini počinjeni nad pripadnicima [[Nijemci|njemačke]] nacionalnosti u [[Istočna Evropa|Istočnoj Evropi]], odnosno [[Sovjetska okupacija Njemačke|nad područjima Njemačke pod sovjetskom okupacijom]] neposredno na samom kraju rata. Iako postoji veliki broj dokumentiranih slučajeva sovjetskih ratnih zločina, njihove razmjere je prilično teško utvrditi. Za to postoji niz razloga - od službenog odbijanja sovjetskih vlasti da prizna njihovo postojanje (što je u određenoj mjeri nakon [[Raspad SSSR|raspada SSSR]] preuzela i [[Rusija]] pod [[Vladimir Putin|Vladimirom Putinom]]), preko činjenice da su se jedini svjedoci i dokazi nalazili nad područjima pod sovjetskom vlašću gdje su tokom decenija uklonjeni, nepristupačnosti sovjetskih državnih arhiva, ali i haotičnih prilika, pogotovo u pozadini osovinskog [[Istočni front (Drugi svjetski rat)|fronta]] gdje je bilo teško razlučiti aktivnosti [[sovjetski partizani|sovjetskih partizana]] od drugih paravojnih formacija. Usprkos toga, sovjetski ratni zločini, koji uz nekoliko prilično rijetkih izuzetaka (kao što je slučaj [[Vasilij Kononov|Vasilija Kononova]] u [[Latvija|Latviji]]) nikada nisu krivično procesuirani ili osuđeni, te, dijelom i zbog toga, predstavljaju jedan od stalnih izvora [[rusofobija|antiruskog raspoloženja]] u javnosti mnogih istočnoevropskih [[post-komunizam|postkomunističkih]] i [[post-sovjetske države|post-sovjetskih država]]. == Pozadina == [[Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika]] nije priznao potpisivanje [[Haaške konvencije (1899. i 1907)]] [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]], te je odbio potvrditi taj dokument [[međunarodno pravo|međunarodnog prava]] sve do 1955.{{Sfn|Hannikainen|Hanski|Rosas|1992|loc=str. 46}} To je uticalo na ponašanje vodstva i vojnika tokom prve polovine postojanja ove države. Prilikom pravnog utvrđivanja definicije [[genocid]]a 1948. Staljinovi izaslanici izričito su zabranili termin da je ubijanje političkih zarobljenika kao oblik tog zločina. To je stvorilo situaciju u kojoj bi ratni zločini sovjetskih oružanih snaga mogli eventualno biti racionalizirani. Sovjetsko odbijanje da prizna Haške konvencije dalo je nacističkoj Njemačkoj i razlog za neljudsko postupanje prema zarobljenim sovjetskim vojnim osobama.{{Sfn|Andreopoulos|1997|loc=str. 28}} == Hronologija == === Poljsko–sovjetski rat === {{Glavni|Poljsko-sovjetski rat}} Sovjetsko-poljski rat je bio oružani sukob koji se od proljeća 1919. do jeseni 1920. vodio između obnovljene [[Poljska|poljske]] države (tzv. [[Druga poljska republika|Druga republika]]) na jednoj, te [[boljševici|boljševičkih]] država na čelu sa [[Sovjetska Rusija|Sovjetskom Rusijom]] na drugoj strani. Uzrok je bila borba za kontrolu zapadnih dijelova nekadašnjeg [[Rusko Carstvo|Ruskog Carstva]], koje se raspalo nakon [[Ruska revolucija|revolucije]] 1917. godine, odnosno krajnjih sjeveroistočnih dijelova [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]] koja se raspala nakon poraza u [[prvi svjetski rat|prvom svjetskom ratu]]. Poljaci su 1920. pokrenuli veliku ofanzivu sa ciljem stvaranja pro-poljske ukrajinske države koja bi se priključila federaciji tzv. [[Međumorje|Međumorja]], dok su Sovjeti htjeli pretvoriti Poljsku u novu članicu SSSR-a. U ratu je sudjelovao [[Josif Staljin]]. Usprkos ratnim zločinima i brojčanoj nadmoći, Sovjeti su izgubili rat a Poljska je osigurala granice na istoku. Procjenjuje se da je oko 60.000 ljudi poginulo na poljskoj strani.{{Sfn|Rummel|loc=str. 55}} === Invazija Crvene armije na Gruziju === {{Glavni|Invazija Crvene armije na Gruziju}} [[Crvena armija]] [[Ruska SFSR|Ruske SFSR]] htjela je 1921. godine svrgnuti socijalističko-demokratsku vladu [[menjševici|menjševika]] u [[Demokratska Republika Gruzija|Gruziji]], koja je proglasila nezavisnost, te uspostaviti [[Boljševici|boljševički režim]]. Staljin i [[Grigorij Ordžonikidze]] organizirali su oružani ustanak iz [[Azerbajdžan]]a i [[Armenija|Armenije]] na graničnim područjima Gruzije. Na proteste gruzijske vlade, sovjetski ambasador je rekao da su ti incidenti "spontani ustanci armenskih komunista". Boljševici su u naselju Shulaveri osnovali svoj Gruzijski revolucionarni sovjet, koji je postao konkurentska vlada onoj u [[Tbilisi]]ju. Sovjetski ambasador je formalno pozvao Crvenu armiju u pomoć, na što se ona odazvala i izvršila invaziju Gruzije, koju je pripojila SSSR-u. === Sovjetsko–kineski sukob 1929. === {{Glavni|Sovjetsko-kineski sukob 1929.}} Manji sukob između SSSR-a i [[Kina|Kine]] izbio je 1929. godine kada su kineske snage zauzele [[Kineska istočna pruga|Kinesku istočnu prugu]]. Nakon sovjetske intervencije, Kina je opet prihvatila zajedničku upravu pruge. Prema procjenama, ubijeno je 3.000 osoba na kineskoj, i 200 na sovjetskoj strani.<ref>{{cite web |url=http://necrometrics.com/warstat7.htm#Sino-Soviet |title=Sino-Soviet War 1929 |publisher=Twentieth Century Atlas - Death Tolls |access-date=25. 1. 2019 |language=engleski}}</ref> === Njemačko–sovjetska invazija Poljske 1939. === [[Datoteka:Spotkanie Sojuszników.jpg|desno|mini|250px|Nacisti i Sovjeti se susreću na granici nakon što su zajedno napali i podijelili Poljsku]] {{Glavni|Invazija na Poljsku|Njemačko-sovjetska parada u Brestu|Sovjetska invazija Poljske}} Nakon što je [[Adolf Hitler]], kancelar [[Treći Reich|Trećeg Reicha]], ponudio Staljinu [[Pakt Ribbentrop-Molotov]], a ovaj ga prihvatio, njemačke i sovjetske snage su 1939. zajedno izvršile invaziju na Poljsku, te između sebe podijelile njen teritorij. Ta se invazija smatra okidačem [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Sovjetski Savez je zauzeo 52% poljskog teritorija (200.000&nbsp;km²) na kojem je živjelo 13,7 miliona ljudi. Kako bi se poljski građani podčinili i suzbio svaki otpor priključenju Sovjetskom Savezu, Staljin je provodio razne deportacije, zatvaranja, ubistva i teror protiv poljskih građana. Procjenjuje se da je tokom 1939-1941. uhićeno 500.000 Poljaka, uglavnom "neprijatelja naroda" kao što su svećenici, patrioti ili intelektualci, od kojih je 65.000 smaknuto. Poljska baština i blago su pljačkani.{{Sfn|Montefiore|2004|loc=str. 312}} Zabilježeni su i drugi razni zločini, primjerice egzekucija 42 pacijenata i doktora u poljskoj vojnoj bolnici nakon [[bitka za Šack|bitke za Šack]] 28. septembra 1939. Ipak, najvećim zločinom smatra se [[Katinjski masakr|masakr u Katinskoj šumi]] 1940. godine, kada je NKVD na izričitu Staljinovu naredbu uhitio najmanje 21.768 poljskih intelektualaca, filozofa i drugih pripadnika poljskog identiteta, odveo ih u Rusiju te ih tamo smaknuo na nekoliko lokacija.{{Sfn|Blacker|Etkind|Fedor|2013|loc=str. 151}} Ovaj zločin se danas smatra činom [[genocid]]a.{{Sfn|Horvitz|Catherwood|2009|loc=str. 261}}{{Sfn|Kaczorowska|2006|loc=str. 4}} SSSR je dugo vremena krivnju za Katyn prebacivao na naciste, te je tek [[Mihail Gorbačov]] 1990. priznao istinu kada je objavio tajne sovjetske dokumente javnosti.<ref>{{cite web |title=Russian parliament admits guilt over Polish massacre |publisher=Guardian |url=http://www.theguardian.com/world/2010/nov/26/russian-parliament-guilt-katyn-massacre |date=26. 10. 2010 |language=engleski |access-date=25. 1. 2019}}</ref> Nakon premještanja granice prema zapadu, Poljska je izgubila dio istočnog teritorija na račun [[Bjeloruska Sovjetska Socijalistička Republika|sovjetske Bjelorusije]], [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajine]] i Litvanije, te je 1.240.000 Poljaka, koji su živjeli istočno od [[rijeka Bug|rijeke Bug]], sporazumom preseljeno sa tih područja od 1944. do 1953.{{sfn|Vijeće Europe|2006|loc=str. 158}} === Finska === [[Datoteka:DeadFinnishcivilians1942.jpg|mini|desno|250px|Finska djeca ubijena od sovjetskih snaga]] {{Glavni|Zimski rat}} Sovjetske snage su 1939. godine [[bombardiranje Mainile|bombardirale Mainilu]] te optužili Fince za taj čin. Ta [[operacija pod lažnom zastavom]] došla je kao izgovor da Staljin naredi invaziju [[Finska|Finske]], kako bi velik dio ili cijelu državu uključio u sastav SSSR-a. Iako je izgubila dio teritorija na jugu i istoku, Finska se zahvaljujući žilavom otporu uspijela obraniti. Tokom 1941-1944, sovjetski partizani ulazili su duboko u finski teritorij i napadali sela i gradova. Oko 3.500 finskih ratnih zarobljenika zarobljeno je od Crvene armije. Njihova smrtnost procjenjuje se na 40%. Većina smrti pripisuje se gladi, hladnoći i nasilnim prijevozom zarobljenika.{{Sfn|Malmi|2005|loc=str. 1022-1032}} Nakon aneksije dijela finske [[Karelija|Karelije]], oko 420.000 Finaca protjerano je sa tih područja.{{sfn|Vijeće Europe|2006|loc=str. 158}} Zbog ove invazije, SSSR je simbolično izbačen iz [[Liga naroda|Lige naroda]] 1939.<ref>{{cite web |url=http://www.histdoc.net/history/league2.html |language=engleski |title=RESOLUTION ADOPTED BY THE COUNCIL OF THE LEAGUE OF NATIONS, DATED DECEMBER 14th, 1939. |date=1939 |publisher=histdoc.net |access-date=25. 1. 2019}}</ref> === Sovjetska aneksija baltičkih država === [[Datoteka:Ribbentrop-Molotov.svg|desno|mini|250px|Planirana podjela država između SSSR-a i Trećeg Reicha prema Paktu Ribbentrop-Molotov]] {{Glavni|Sovjetska okupacija baltičkih država|NKVD-ovi masakri zarobljenika}} Prema Paktu Ribbentrop-Molotov, SSSR-u su ostavljene [[Baltik|Baltičke države]] [[Estonija]], [[Litvanija]] i [[Latvija]]. Iako je [[Moskva]] uvjeravala te države da poštuje njihovu neozavisnost, 1940. godine je izvršila invaziju kojom je anketirala ta područja. Kao i kod Poljske, i ovdje je SSSR provodio politiku represije stanovnika kako bi spriječio bilo kakav otpor sovjetskoj vlasti. Estonci, Litvanci i Latvijci su uhićeni, deportirani u [[gulag]]e ili raseljeni prema [[Sibir]]u, a katkad i smaknuti bez ikakvog suđenja. Samo u martu 1949, deportirano je 90.000 baltičkih državljana.<ref name="heinrihs">{{cite journal |last=Strods |first=Heinrihs |authorlink= |coauthors=Kott, Matthew |year=2002 |title=The File on Operation 'Priboi': A Re-Assessment of the Mass Deportations of 1949 |journal=Journal of Baltic Studies |volume=33 |issue=1 |pages=1–36 |url=http://taylorandfrancis.metapress.com/link.asp?id=v39u012674tmk1jj |access-date=25. 3. 2008 |doi=10.1080/01629770100000191 |archive-date=29. 5. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200529132128/https://metapress.com/?id=v39u012674tmk1jj |url-status=dead }} {{cite journal |title=Erratum |journal=Journal of Baltic Studies |volume=33 |issue=2 |pages=241 |url=http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&issn=0162-9778&volume=33&issue=2&spage=241 |access-date=25. 3. 2008 |doi=10.1080/01629770200000071 |year=2002 }}</ref> Prisilno raseljeno osoba iz Latvije je 1940. gdoine bilo 42.000, uglavnom farmera koji su se bunili protiv kolektivizacije. Cijele porodice su raseljene u [[Amur]], [[Irkutsk]], [[Omsk]], [[Tomsk]] i [[Novosibirsk]] doživotno.<ref name="Vijeće Europe"/> Neke porodice su odvedene i do 9.000&nbsp;km daleko od svoje domovine. To je činilo 2 % ukupnog stanovništva te republike. Od toga je bilo 10.990 djece mlađe od 16 godina. Žene i djeca su činili 73 % deportiranih.<ref name="Vijeće Europe">[[#Vijeće Europe|Vijeće Europe (2006)]], str. 157</ref> Iste godine, 22.326 osoba prisilno je raseljeno iz Estonije, što je predstavljalo 2,5 % stanovništva te republike, a 29.923 iz Litvanije u Sibir. Prema službenim podacima, najmanje 120.000 ljudi deportirano je iz Litvanije.<ref name="Vijeće Europe"/> === Sovjetska aneksija Besarabije i Sjeverne Bukovine === {{Glavni|Sovjetska aneksija Besarabije i Sjeverne Bukovine|Sovjetske deportacije iz Besarabije i Sjeverne Bukovine}} Prema Paktu, Sovjetski Savez je imao na raspolaganju invaziju [[Besarabija|Besarabije]] i [[Bukovina|Bukovine]], što je i učinio. [[Rumunija|Rumunska]] vlada povukla je vojsku usred invazije Crvene armije, čime se područje površine 50.762&nbsp;km², na kojem je živjelo 3.776.309 stanovnika, priključilo SSSR-u.{{sfn|Bulei|2005|loc=str. 143}} Kao i kod Poljske i Baltika, i na ovom teritoriju provođena su masovna uhićenja, teror i deportacije kako bi se suzbio bilo kakav otpor priključenju SSSR-u. Prema nekim procjenama, smaknuto je i do 90.000 osoba ove regije.{{Sfn|King|2000|loc=str. 91-93}} === Njemačka === [[Datoteka:Germans killed by Soviet army.jpg|mini|desno|250px|Dvije njemačke žene i troje djece ubijeno od sovjetskih snaga]] {{Glavni|Progon Nijemaca nakon Drugog svjetskog rata|Silovanja tokom okupacije Njemačke}} Treći Reich je 1941. izvršio [[Operacija Barbarossa|invaziju na SSSR]] te izvršio masovne ratne zločine. Prilikom reorganiziranja, sovjetske snage su krenule u protivnapad i zauzele istočni dio Njemačke, te ujedno oslobađale evropske države od njemačke vlasti, ali su ih zamijenili sovjetskim satelitskim državama. Nakon završetka rata, sovjetske snage izvršile su nekoliko ratnih zločina protiv njemačkih civila. Njemački grad [[Königsberg]] etnički je očišćen od 300.000 Nijemaca te preimenovan u [[Kalinjingrad]] i pripojen [[Rusija|Rusiji]].<ref>{{cite web |title=Remembering Königsberg, East Prussia |url=http://canitz.org/ |publisher=canitz.org |language=engleski |access-date=25. 1. 2019}}</ref> Pri tome desili su se razni ratni zločini, kao što je [[pokolj u Nemmersdorfu]] u kojem je ubijeno na desetke njemačkih civila, među njima i žena.<ref>{{cite web |title=Was geschah beim Massaker in Nemmersdorf? | publisher=Die Welt | url=http://www.welt.de/geschichte/zweiter-weltkrieg/article116582306/Was-geschah-beim-Massaker-in-Nemmersdorf.html| language=njemački |author=Sven Felix Kellerhoff |access-date=25. 1. 2019}}</ref> Grad [[Demmin]], sa svojom historijskom jezgrom je zapaljen, a sovjetske snage dopustile su mještanima da ga ugase tek nakon što je gorio nekoliko uzastopnih dana.{{Sfn|Berger|2013|loc=str. 144}} Dana 30. januara 1945, prilikom evakuacije njemačkih civila i ranjenih s baltičke luke [[Gdynia]], sovjetska ratna mornarica je uz pomoć torpeda potopila brod ''Wilhelm Gustloff'' te je tako 9.343 osoba, uključujući i hiljade djece izgubilo živote.<ref>{{cite web |title=A Memorial to the Wilhelm Gustloff |author=Jason Pipes |url=http://www.feldgrau.com/wilhelmgustloff.html |publisher=feldgrau.com |access-date=25. 1. 2019 |archive-date=15. 2. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040215082659/http://www.feldgrau.com/wilhelmgustloff.html |url-status=dead }}</ref> Nakon [[bitka za Berlin|bitke za Berlin]], sovjetske snage izvršile su masovnu pljačku trgovina, domova, ureda te krađu [[umjetnina]] i kulturnih djela. Prema nekim procjenama, i do milion umjetnina ukradeno je do 1948.{{Sfn|Sandholtz|2007|loc=str. 160}} Vršila su se i masovna [[silovanje|silovanja]]: prema procjenama, samo u Berlinu silovano je između 95.000 i 130.000 žena, u rasponu starosti od 8 do 80 godina. U nekim slučajevima, i po deset sovjetskih vojnika izmjenjivalo se u silovanju jedne žene.<ref>{{cite web |title='They raped every German female from eight to 80' |publisher=Guardian|url=http://www.theguardian.com/books/2002/may/01/news.features11 |date=1. 5. 2002 |author=Anthony Beevor |access-date=25. 1. 2019}}</ref> === Jugoslavija === Iako sovjetske snage nisu izvršile invaziju [[Jugoslavija|Jugoslavije]], došli su na poziv kako bi pomogli [[Tito]]vim [[partizani]]ma u rubnim oslobodilačkim akcijama u Srbiji, poglavito u [[Beogradska operacija|bitci za Beograd]]. Ipak, sovjetske snage vršile su pljačke i silovanja: zabilježen je 121 slučaj silovanja, od kojih je 111 uključivao i ubistvo, te 1.204 slučajeva pljačke mještana.{{Sfn|Naimark|1995|loc=str. 70-71}} === Kina === SSSR je 1945. godine objavio rat Japanu i izvršio invaziju marionetske države [[Mandžukuo]]. Pri tome zabilježeni su slučajevi silovanja i pljačke mještana.{{Sfn|Pakula|2009|loc=str. 530}} Sovjetske snage zauzele su i južni [[Sahalin]], koji je do tada bio dio Japana, te provodile [[rusifikacija|rusifikaciju]] područja. === Mađarska === [[Datoteka:Soviet tank in Budapest 1956.jpg|desno|mini|250px|Sovjetski tenk na ulicama Budimpešte]] {{Glavni|Mađarska revolucija 1956.}} Premijer [[Mađarska|Mađarske]] [[Mátyás Rákosi]], sovjetska marioneta, je od 1948. primjenjivao bezobzirne staljinističke metode terora protiv vlastitih sunarodnjaka u partiji, te provodio masovne progone, hapšenja i ubijanja, pa i komunista.{{Sfn|Krleža (IV)|1969|loc=str. 168-170}} Ipak, nakon Staljinove smrti, položaj čela države 1953. preuzeo je umjereniji [[Imre Nagy]], ali je pod pritiskom staljinista dvije godine kasnije morao odstupiti. Iako je tokom ljeta 1956. Rákosi smijenjen s položaja generalnog sekretara, njegova brutalna vladavina ostavila je veliko nezadovoljstvo među narodom, koje je doseglo kritičnu tačku 23. oktobra 1956. kada su izbile velike demonstracije u [[Budimpešta|Budimpešti]]. Nagy tako opet postaje premijer i sastavlja vladu, objavljuje da država napušta [[Varšavski pakt]], proglašava neutralnost, traži zaštitu UN-a, te započinje političke reforme.{{Sfn|Krleža (IV)|1969|loc=str. 168-170}} Sovjetske snage nakon toga kreću u napad na Budimpeštu te nakon višednevne borbe guši otpor ustanika. Borbe vode do brojnih ljudskih žrtava, teškog razaranja zgrada i domova (materijalna šteta od 22 milijarde [[Forinta|forinti]]) dok su vođe pobune, među njima i Nagy, osuđeni na smrt.{{Sfn|Krleža (IV)|1969|loc=str. 168-170}} Oko 111.000 ljudi pobjeglo je iz države u Austriju.{{Sfn|Gantzel|Schwinghammer|2000|loc=str. 475}} === Čehoslovačka === {{Glavni|Sovjetska invazija Čehoslovačke}} [[Alexander Dubček]], glavni tajnik Komunističke partije [[Čehoslovačka|Čehoslovačke]], tražio je reforme države kako bi uveo "socijalizam sa ljudskim licem", pokret koji je 1968. prerastao u "[[Praško proljeće]]". Uvodio je reforme pravnog sistema, garanciju slobode ljudskih prava i novi sistem ekonomskog planiranja. Nijedan njegov cilj nije tražio kraj komunizma u državi, ali je sovjetski vođa [[Leonid Brežnjev]] svejedno negativno gledao na te reforme te ih smatrao prijetnjom sovjetskom sistemu u Istočnom bloku, te naredio invaziju Čehoslovačke. Varšavski pakt napao je Čehoslovačku sa svih strana, nakon čega su reforme poništene, a Dubček 1969. smijenjen.<ref>{{cite web |title=Alexander Dubcek, Hero of 'Prague Spring,' Dies : Czechoslovakia: He espoused 'socialism with a human face' in 1968, and he remained beloved |author=Charles T. Powers |date=8. 11. 1992 |url=http://articles.latimes.com/1992-11-08/news/mn-552_1_alexander-dubcek |publisher=[[Los Angeles Times]] |language=engleski}}</ref> Oko 92.000 izbjeglica pobjeglo je iz Čehoslovačke do 31. oktobra 1968, od čega je oko 8.000 otišlo u [[SAD]], [[Kanada|Kanadu]] ili [[Australija|Australiju]].{{sfn|Selm-Thorburn|1998|loc=str. 199}} Vojni obruč i zaoštravanje sloboda pogubno je uticalo i na češku kulturu, te prekinuo kreativni zamah češke i slovačke kinematografije koja je 1960-ih postigla uspjeh u svjetskim kinima ([[Vera Chytilova]], [[Štefan Uher]], [[Jiří Menzel]], [[Miloš Forman]] i drugi). === Afganistan === [[Datoteka:RIAN archive 644460 First stage in the Soviet troop withdrawal from Afghanistan.jpg|mini|desno|250px|Sovjetski tenkovi prije povlačenja iz Afganistana]] {{Glavni|Sovjetsko-afganistanski rat}} Sovjetsko-afganistanski rat bio je devetogodišnji rat između Sovjetskog Saveza i anti-sovjetskih snaga koje su se borile protiv afganistanske marksističke vlade. Sovjetski Savez podržavao je vladu dok su pobunjenici dobijali pomoć iz mnogih zemalja, uključujući i Sjedinjene Američke Države i [[Pakistan]], koji su se bojali da bi SSSR mogao izbiti do [[Perzijski zaliv|Perzijskog zaliva]]. Zbog velikog otpora mudžahedina, koji su se žilavo borili protiv sovjetske invazije, rat u Afganistanu odužio se godinama te doveo do smrti najmanje milion mjesnog stanovništva te do pet miliona raseljenih ili izbjeglica.{{Sfn|Human Rights Watch|2005|loc=str. 12}} Najkontroverznije djelovanje sovjetskih snaga bila je upotreba mina [[PFM-1]] koje su zbog svog oblika igračaka navodno privlačile afganistansku djecu koja su zbog toga masovno stradavala ili bi eksplozijske naprave dovele do gubitaka ruku ili nogu. Glasine da je mina dizajnirana upravo iz tih razloga savremeni stručnjaci odbacuju, s obzirom da se njen dizajn ne razlikuje od američke mine [[BLU-43]] i bio je uvjetovan [[Aerodinamika|aerodinamikom]].{{sfn|McGarth|1998|loc=str. 39-40}} Do kraja rata, zabilježeno je 1,2 miliona afganistanskih [[invalid]]a.{{Sfn|Hilali|2005|loc=str. 198}} Sovjetsko masovno bombardiranje uništilo je sisteme [[Navodnjavanje|navodnjavanja]], ključnih za afganistansku poljoprivredu u toj pustinjskoj klimi. Preko polovine zemljoradnika doživjelo je do 1985. bombardiranje svojih usijeva na poljima, a preko četvrtine njihovih sistema navodnjavanja je uništeno dok su [[Stoka|stoku]] strijeljali ili sovjetske ili vladine snage.{{Sfn|Kaplan|2008|loc=str. 11}} Nakon rata, država je ostala prekrivena [[Nagazna mina|nagaznim minama]], čiji se broj procjenjuje na između 10 i 16 miliona.<ref>{{cite web |publisher=New York Times |url=http://www.nytimes.com/1988/08/14/world/mines-put-afghans-in-peril-on-return.html |date=14. 8. 1988 |title=Mines put Afghans in peril on return |author=Robert Pear}}</ref> Sociolog [[Helen Fein]] navodi da su sovjetski zločini "depopulacija, masakr, namjernog ozljeđivanja i raseljavanja afganistanske djece, [[prima facie]] za optužbu zločina genocida",{{Sfn|Jones|2006|loc=str. 47-48}} iako oko ovog slučaja nema dogovora historičara. Naučnici Mohammad Kakar, W. Michael Reisman i Charles Norchi vjeruju da je Sovjetski Savez kriv za genocid u Afganistanu.<ref name=":0" /><ref name=":223">{{Cite web|url=http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|title=Genocide and the Soviet Occupation of Afghanistan|last=Reisman|first=W. Michael|last2=Norchi|first2=Charles H.|date=|website=|publisher=|access-date=7. 1. 2017|quote=According to widely reported accounts, substantial programmes of depopulation have been conducted in these Afghan provinces: Ghazni, Nagarhar, Lagham, Qandahar, Zabul, Badakhshan, Lowgar, Paktia, Paktika and Kunar...There is considerable evidence that genocide has been committed against the Afghan people by the combined forces of the Democratic Republic of Afghanistan and the Soviet Union.|archive-date=26. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026182528/http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|url-status=dead}}</ref> Vojska Sovjetskog Saveza ubila je veliki broj Afganistanaca kako bi suzbila njihov otpor.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|title=The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979-1982|last=Kakar|first=Mohammed|publisher=University of California Press|year=|isbn=9780520208933|location=|pages=|quote=The Afghans are among the latest victims of genocide by a superpower. Large numbers of Afghans were killed to suppress resistance to the army of the Soviet Union, which wished to vindicate its client regime and realize its goal in Afghanistan.|via=|access-date=27. 1. 2019|archive-date=6. 1. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106175142/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|url-status=dead}}</ref> Sovjetske snage i njihovi punomoćnici ubili su do 2 miliona Afganistanaca.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=I2chrSJCW54C&pg=PA129&dq=2+million+afghans+killed+soviet#v=onepage&q=2%20million%20afghans%20killed%20soviet&f=false|title=The Widening Circle of Genocide|last=Klass |first=Rosanne|publisher=Transaction Publishers|year=1994|isbn=9781412839655|location=|pages=129|quote=During the intervening fourteen years of Communist rule, an estimated 1.5 to 2 million Afghan civilians were killed by Soviet forces and their proxies- the four Communist regimes in Kabul, and the East Germans, Bulgarians, Czechs, Cubans, Palestinians, Indians and others who assisted them. These were not battle casualties or the unavoidable civilian victims of warfare. Soviet and local Communist forces seldom attacked the scattered guerilla bands of the Afghan Resistance except, in a few strategic locales like the Panjsher valley. Instead they deliberately targeted the civilian population, primarily in the rural areas.|via=}}</ref> U jednom značajnom incidentu, sovjetska vojska izvršila je masovna ubistva civila u ljeto 1980.<ref name=":5">{{Cite book|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h&chunk.id=d0e5195&toc.depth=1&toc.id=d0e5195&brand=ucpress|title=The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979-1982|last=Kakar|first=Mohammed|publisher=University of California Press|year=|isbn=9780520208933|location=|pages=|quote=Incidents of the mass killing of noncombatant civilians were observed in the summer of 1980...the Soviets felt it necessary to suppress defenseless civilians by killing them indiscriminately, by compelling them to flee abroad, and by destroying their crops and means of irrigation, the basis of their livelihood. The dropping of booby traps from the air, the planting of mines, and the use of chemical substances, though not on a wide scale, were also meant to serve the same purpose...they undertook military operations in an effort to ensure speedy submission: hence the wide use of aerial weapons, in particular helicopter gunships or the kind of inaccurate weapons that cannot discriminate between combatants and noncombatants.|via=}}</ref> Da bi odvojili mudžahedine od lokalnog stanovništva i eliminisali njihovu podršku, sovjetska vojska ubila je i odvezla civile i koristila taktiku "spaljene zemlje" kako bi spriječila njihov povratak. Koristili su zamke, mine i hemijske supstance širom zemlje.<ref name=":5" /> Sovjetska vojska je bezobzirno ubijala borce i civile.<ref name=":5" /> Provincije Nangarhar, Ghazni, Lagham, Kunar, Zabul, Qandahar, Badakhshan, Lowgar, Paktia i Paktika bile su svjedoci opsežnih programa depopulacije od strane sovjetskih snaga.<ref name=":223" /> Sovjetske snage su otimale afganistanske žene, te se u novembru 1980. dogodio veliki broj takvih incidenata u različitim dijelovima zemlje, uglavnom u regijama Laghman i Kama. Sovjetski vojnici, kao i agenti KhAD-a, otimali su mlade žene iz grada [[Kabul]]a i područja Darula Amana i Khair Khane, u blizini sovjetskih garnizona, uglavnom da ih siluju.<ref>{{Cite book|url=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h&brand=ucpress|title=The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979-1982|last=Kakar|first=M. Hassan|publisher=University of California Press|year=1995|isbn=9780520208933|location=|pages=|quote=While military operations in the country were going on, women were abducted. While flying in the country in search of mujahideen, helicopters would land in fields where women were spotted. While Afghan women do mainly domestic chores, they also work in fields assisting their husbands or performing tasks by themselves. The women were now exposed to the Russians, who kidnapped them with helicopters. By November 1980 a number of such incidents had taken place in various parts of the country, including Laghman and Kama. In the city of Kabul, too, the Russians kidnapped women, taking them away in tanks and other vehicles, especially after dark. Such incidents happened mainly in the areas of Darul Aman and Khair Khana, near the Soviet garrisons. At times such acts were committed even during the day. KhAD agents also did the same. Small groups of them would pick up young women in the streets, apparently to question them but in reality to satisfy their lust: in the name of security, they had the power to commit excesses.|via=}}</ref> Žene koje su odvedene i silovane od strane ruskih vojnika, njihove porodice su ih smatrale "obespravljenim" ako bi se vratile kući.<ref>{{Cite book|title=The War Chronicles: From Flintlocks to Machine Guns|last=|first=|publisher=Fair Winds|year=|isbn=9781616734046|location=|pages=393|quote=A final weapon of terror the Soviets used against the mujahideen was the abduction of Afghan women. Soldiers flying in helicopters would scan for women working in the fields in the absence of their men, land, and take the women captive. Russian soldiers in the city of Kabul would also steal young women. The object was rape, although sometimes the women were killed, as well. The women who returned home were often considered dishonored for life.|via=}}</ref> Dezerteri iz sovjetske vojske 1984. također su potvrdili zločine sovjetskih trupa nad afganistanskim ženama i djecom, navodeći da su žene u Afganistanu silovane.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1984/08/03/world/4-soviet-deserters-tell-of-cruel-afghanistan-war.html|title=4 Soviet Deserters Tell Of Cruel Afghanistan War|last=Sciolino|first=Elaine|date=3. 8. 1984|work=The New York Times|quote='I can't hide the fact that women and children have been killed,' Nikolay Movchan, 20, a Ukrainian who was a sergeant and headed a grenade-launching team, said in an interview later. 'And I've heard of Afghan women being raped.'|access-date=6. 1. 2017|via=}}</ref> Silovanja afganistanskih žena sovjetskim trupama bilo je uobičajeno i 11,8 posto sovjetskih ratnih zločinaca u Afganistanu osuđeno je za krivično djelo silovanja.<ref>{{cite book|author=Carol Harrington|title=Politicization of Sexual Violence: From Abolitionism to Peacekeeping|url=https://books.google.com/books?id=QbsFDAAAQBAJ&pg=PA104|date=22. 4. 2016 |publisher=Routledge|isbn=978-1-317-07861-6|pages=104–}}</ref> U Sovjetskom Savezu došlo je do protivljenja medijima za prikazivanje ruskih "ratnih heroja" kao "ubica", "agresora", "silovatelja" i "narkomana".<ref>{{cite book|author=Rodric Braithwaite|title=Afgantsy: The Russians in Afghanistan 1979-89|url=https://books.google.com/books?id=13cTDAAAQBAJ|date=11. 9. 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-932248-0|pages=323–324}}</ref> === Azerbejdžan === [[Datoteka:RedArmy Paratroops Baku 1990.jpg|mini|desno|250px|[[Crvena armija]] u [[Baku]]u]] {{Glavni|Crni januar}} Crni januar ({{jez-az|Qara Yanvar}}), takođe poznat kao "Crna subota" ili "Januarski masakr", bio je nasilni napad u Bakuu 19. i 20. januara 1990. godine od strane Crvene armije, u skladu sa [[Izvanredno stanje|vanrednim stanjem]] tokom [[Raspad Sovjetskog Saveza|raspada Sovjetskog Saveza]]. U rezoluciji od 22. januara 1990. godine, Skupština Azerbejdžanske SSR-a izjavila je da je dekret Predsjedništva SSSR-a od 19. januara, kojim se nameće vanredna vladavina u Bakuu i vojnom raspoređivanju, čin agresije.<ref>Kushen, Neier, p. 45</ref> Crni januar je povezan sa ponovnim rođenjem Azerbejdžanske Republike. To je bila jedna od prilika u doba "[[glasnost]]i" i "[[Perestrojka|perestrojke]]" u kojoj je SSSR koristio silu protiv [[Disident|disidenata]]. == Broj žrtava == {| class="wikitable" |- ! Događaj/država !! Godina !! Broj poginulih !! Broj poginulih Sovjeta |- | Sovjetsko-poljski rat ||1919–1920.|| 60.000{{Sfn|Rummel|loc=str. 55}} || 40.000 |- | Invazija Gruzije || 1921. || 7.000|| 5.500 |- | Sovjetsko-kineski sukob || 1929. || 3.000 || 200 |- | Njemačko-sovjetska invazija Poljske || 1939. || 3.000-7.000{{Sfn|Topolewski|Polak|2005|loc=str. 92}} || 1.475 |- | Sovjetska okupacija Poljske || 1939–1945. || 350.000<ref>{{cite web |url=http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |title=Poland - World War II Casualties |publisher=Project InPosterum |author=Tadeusz Piotrowski |year=2005 |access-date=27. 1. 2019 |archive-date=14. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114152931/http://www.projectinposterum.org/docs/poland_WWII_casualties.htm |url-status=dead }}</ref> || nepoznato |- | Sovjetska invazija Finske || 1939–1941. || 25.904{{Sfn|Kurenmaa|Lentilä|2005|loc=str. 1152}} || 126.875 {{Sfn|Krivosheev|1997|loc=str. 77}} |- | Sovjetska aneksija i represija Baltika || 1940, 1944–1953. || 30.000<ref name="litva">{{cite web |title=Lithuania 1944- 1953: Europe’s bloodiest guerrilla war |url=http://vilnews.com/2011-01-lithuanian-partisan-war |date=8. 1. 2011 |publisher=vilnews.com |author=Aage Myhre }}</ref> || 100.000<ref name="litva"/> |- | Sovjetska aneksija Besarbije i Bukovine || 1940. || 90.000{{Sfn|King|2000|loc=str. 91-93}} || nepoznato |- | Strijeljanje dezertera tokom 2. svjetskog rata || 1941–1945. || – || 158.000<ref>{{cite web |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/04/04/AR2006040401908.html |author=Andrew Nagorski |date=5. 4. 2005|publisher=[[Washington Post]] |title=Recording a Hidden History}}</ref> |- | Ubijanje njemačkih ratnih zarobljenika || 1941–1946. || 474.967{{Sfn|Denzler|2010|loc=str. 118}}|| nepoznato |- | Sovjetska invazija Mađarske || 1953. || 32.000{{Sfn|Gantzel|Schwinghammer|2000|loc=str. 475}} || 722 |- | Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku || 1968. || 100<ref>{{cite web |url=http://www.radio.cz/en/section/special/the-1968-invasion-of-czechoslovakia-through-the-eyes-of-soviet-troops |publisher=Radio Prague |title=The 1968 invasion of Czechoslovakia through the eyes of Soviet troops |date=21. 8. 2010 |author=Jan Richter |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207083931/https://www.radio.cz/en/section/special/the-1968-invasion-of-czechoslovakia-through-the-eyes-of-soviet-troops |archive-date=7. 12. 2019 |access-date=27. 1. 2019 |url-status=dead}}</ref> || 100 |- | Sovjetska invazija Afganistana || 1979–1989. || 1.000.000{{Sfn|Human Rights Watch|2005|loc=str. 12}} || 15.000<ref>{{cite web |author=BBC News |publisher=bbc.co.uk |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7933337.stm |title=Afghanistan's Soviet remnants |date=9. 3. 2009}}</ref> |- | '''Ukupno''' || '''1919–1989.'''|| '''2.075.971''' || '''447.872''' |} == U popularnoj kulturi == === Film === * ''[[Žena u Berlinu (film)|Žena u Berlinu]]'' (2008) ({{jez-de|Anonyma - Eine Frau in Berlin}}) opisuje masovne seksualne napade koje su počinili sovjetski vojnici u sovjetskoj zoni okupirane Njemačke. Film se zasniva na dnevniku ({{jez-de|Eine Frau in Berlin}}) [[Marta Hillers|Marte Hillers]].<ref>{{cite web |url=https://www.welt.de/kultur/article2609714/Die-ungeheure-sexuelle-Gewalt-der-Roten-Armee.html?page=4#article_readcomments |title=Die ungeheure sexuelle Gewalt der Roten Armee |work=welt.de |date=22. 10. 2008 |access-date= 27. 1. 2019 |language=njemački}}</ref> * ''[[Admiral (film)|Admiral]]'' (2008), film opisuje [[ruski građanski rat]], "Crvene vojnike" i mornare koji su počinili brojne masakre bivših pripadnika korpusa carske ruske mornarice. * ''[[Zvijer rata (film)|Zvijer rata]]'' (1988) ({{jez-en|The Beast of War}}), film prikazuje sovjetsko-afganistanski rat, opisuje ratne zločine Crvene armije protiv civilnog stanovništva i potragu [[Paštuni|Paštuna]] za osvetom. * ''[[Rat Charlieja Wilsona (film)|Rat Charlieja Wilsona]]'' (2007), ({{jez-en|Charlie Wilson's War}}), film prikazuje sovjetsko-afganistanski rat, optužuje Sovjetsku državu za sistematski genocid nad afganistanskim civilima. Sovjetske snage ne ostavljaju nikoga živog, čak ubijaju i stoku kako bi izgladnjeli afganistanski narod. * ''[[Katyń (film)|Katyń]]'' (2007), film opisuje [[Katinjski masakr|masakr u Katinju]] očima njegovih žrtava i decenijsku borbu njihovih porodica da nauče istinu. === Književna djela === * ''[[Pruske noći]]'' (1974), pjesma [[Aleksandar Solženjicin|Aleksandra Solženjicina]].<ref>Davies, Norman (1982) ''God's Playground. A History of Poland'', Columbia University Press, Vol. II, {{ISBN|0-231-12819-3}}</ref> === Umjetnost === * Jerzy Bohdan Szumczyk, tadašnji 26-godišnji student poljske umjetnosti, 12. oktobra 2013. podigao je pokretnu statuu pored sovjetskog spomenika iz Drugog svjetskog rata u poljskom gradu [[Gdańsk]]u. Kip je prikazivao sovjetskog vojnika koji pokušava silovati trudnu ženu; vučući joj kosu jednom rukom dok joj drugom rukom gura pištolj u usta. Poljske vlasti su uklonile umjetničko djelo jer je podignuto bez službene dozvole. Ovaj čin Szumczyka izazvao je ljutu reakciju ruskog ambasadora u Poljskoj.<ref>{{cite web |url=http://www.rawstory.com/rs/2013/10/16/polish-artist-in-hot-water-over-soviet-rapist-sculpture/ |title=Polish artist in hot water over Soviet rapist sculpture |publisher= |language=engleski |access-date=27. 1. 2019 |archive-date=21. 10. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021172610/http://www.rawstory.com/rs/2013/10/16/polish-artist-in-hot-water-over-soviet-rapist-sculpture/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news.net/article/572837/Technology/ |title=Poland will not charge artist over Soviet rapist sculpture - news.net |date=20. 10. 2013 |publisher= |deadurl=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020102443/http://www.news.net/article/572837/Technology/ |archive-date=20. 10. 2013 |df= |access-date=27. 1. 2019 |language=engleski}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spiegel.de/politik/ausland/skulptur-einer-vergewaltigung-in-polen-schockiert-russischen-botschafter-a-928457.html |title=Skulptur einer Vergewaltigung in Polen schockiert russischen Botschafter |author=SPIEGEL ONLINE, Hamburg, Germany |date=17. 10. 2013 |language=njemački |work=SPIEGEL ONLINE |access-date=27. 1. 2019}}</ref> == Također pogledajte == * [[Ruski ratni zločini]] * [[Masakr u Nemmersdorfu]] * [[NKVD-ovi masakri zarobljenika]] * [[Prisilno raseljavanje u Sovjetskom Savezu]] * [[Crveni teror (Rusija)|Crveni teror]] * [[Velika čistka]] * [[Waffen SS]] == Reference == {{refspisak|2}} == Literatura == === Knjige === {{Refbegin|2}} * {{cite book|title=Genocide: Conceptual and Historical Dimensions|first=George J. |last=Andreopoulos|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|year=1997|isbn= 9780812216165|ref=harv}} * {{cite book|title=Baedeker Reiseführer Mecklenburg-Vorpommern|first=Christine |last=Berger|publisher=Mairdumont|year=2013|isbn=9783829714235|ref=harv}} * {{cite book|last=Bulei| first=Ion|title=A short history of Romania|publisher= Meronia Publishers|year= 2005|isbn= 9789738200739|ref=harv}} * {{cite book|title=Memory and Theory in Eastern Europe|first1=Uilleam |last1=Blacker|first2= Alexander|last2= Etkind|first3= Julie |last3=Fedor|publisher=Palgrave Macmillan|year= 2013|isbn=9781137322067|ref=harv}} * {{cite book|title=Challenge of Japan Before World War II: Opseg 6 |first=Nazli |last=Choucri|publisher=Routledge|year= 2013|isbn= 9781136130205|ref=harv}} * {{cite book|title=Crossroads Crimea 1939-1989|first=Albert A. |last=Denzler|publisher=Lulu|year=2010|isbn=9781445766010|ref=harv}} * {{cite book|title=Warfare Since the Second World War|url=https://archive.org/details/warfaresinceseco0000gant|first1=Klaus Jürgen |last1=Gantzel|first2= Torsten |last2=Schwinghammer|publisher=Transaction Publishers|year=2000|isbn=9781560004134|ref=harv}} * {{cite book|first1=Lauri|last1= Hannikainen|first2=Raijka |last2=Hanski|first3=Allan |last3=Rosas|title=Implementing Humanitarian Law Applicable in Armed Conflicts: The Case of Finland|url=https://archive.org/details/implementinghuma0000hann|year=1992|isbn=9780792316114|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|ref=harv}} * {{cite book|title=US-Pakistan Relationship: Soviet Invasion of Afghanistan|url=https://archive.org/details/uspakistanrelati0000hila|first=A. Z. |last=Hilali|publisher=Ashgate|year=2005| isbn=9780754642206|ref=harv}} * {{cite book|title=Encyclopedia of War Crimes and Genocide|first1=Leslie Alan |last1=Horvitz|first2= Christopher |last2=Catherwood|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781438110295|ref=harv}} * {{cite book|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|url=https://archive.org/details/genocidecomprehe0000jone|first=Adam |last=Jones|publisher=Routledge|year= 2006 |isbn=9781134259816|ref=harv}} * {{cite book|title=Children of the Katyn Massacre: Accounts of Life After the 1940 Soviet Murder of Polish POWs|first=Teresa |last=Kaczorowska|publisher=McFarland|year=2006|isbn=9780786483761|ref=harv}} * {{cite book|title=Soldiers of God: With Islamic Warriors in Afghanistan and Pakistan|first=Robert D. |last=Kaplan|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|year=2008|isbn=9780307546982|ref=harv}} * {{cite book|title=The Moldovans: Romania, Russia, and the Politics of Culture|last=King|first=Charles|year=2000|isbn=9780817997922|publisher=Hoover Press|ref=harv|url=https://archive.org/details/moldovansromania00king_0}} * {{cite book|title=Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century|first=G. F. |last=Krivosheev|publisher=Greenhill Books|year= 1997|ref=harv}} * {{cite book|last=Krleža (IV)|first=Miroslav|title=Enciklopedija Leksikografskog Zavoda (III. svezak - Laghouat-Oživljavanje)|location=Zagreb|year=1969|publisher=Jugoslavenski leksikografski zavod|ref=harv}} * {{cite book|last1=Kurenmaa|first1= Pekka|last2= Lentilä|first2= Riitta |year=2005|title=Sodan tappiot|ref=harv}} * {{cite book |last=Malmi | first=Timo |editor1-first=Jari |editor1-last=Leskinen |editor2-first=Antti |editor2-last=Juutilainen |title=Jatkosodan pikkujättiläinen |edition=1st |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |year=2005 |chapter=Jatkosodan suomalaiset sotavangit |language=Finnish |isbn=951-0-28690-7|ref=harv}} * {{cite book|last=McGarth|first=Rae|title=Landmines: Legacy of Conflict: A Manual for Development Workers|year=1998|isbn=0-7881-3280-6|ref=harv}} * {{cite book|title=Stalin: The Court of the Red Tsar|url=https://archive.org/details/stalincourtofred0000seba|first=Simon Sebag |last=Montefiore|publisher=Phoenix|year =2004|isbn=9780753817667|ref=harv}} * {{cite book|title=The Russians in Germany: A History of the Soviet Zone of Occupation|url=https://archive.org/details/russiansingerman0000naim|first=Norman M.|last=Naimark|location=Cambridge|publisher= Belknap|year= 1995|isbn=0-674-78405-7|ref=harv}} * {{cite book|last= Pakula|title=The Last Empress: Madame Chiang Kai-shek and the Birth of Modern China|url= https://archive.org/details/lastempressmadam00paku|first=Hannah|publisher=Simon and Schuster|year= 2009|isbn=9781439154236|ref=harv}} * {{cite book|title=Lethal Politics: Soviet Genocides and Mass Murders Since 1917|first=R. J. |last=Rummel|publisher=Transaction Publishers|isbn=9781412827508|ref=harv}} * {{cite book|title=Prohibiting Plunder : How Norms Change: How Norms Change|url=https://archive.org/details/prohibitingplund0000sand|first=Irvine Wayne |last=Sandholtz |publisher=[[Oxford University Press]]|year= 2007|isbn=9780199725472|ref=harv}} * {{citation| first=Joanne Van |last=Selm-Thorburn|title=Refugee Protection in Europe: Lessons of the Yugoslav Crisis| |publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year= 1998|isbn=9789041104823|ref=harv}} * {{Cite book |url=http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf |format=pdf |last1=Topolewski |first1=Stanisław |last2=Polak |first2=Andrzej |title=60. rocznica zakończenia II wojny światowej |trans-title=60th anniversary of the end of World War II |9= |publisher=Dom wydawniczy Wojska Polskiego (Publishing House of the Polish Army) |volume=1 |year=2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929020932/http://www.dzp.wojsko.pl/dzial/wydawnictwa/zwarte/pdf/EHW_1_2005.pdf |archive-date=29. 9. 2007 |issn=1734-6584 |ref=harv |access-date=27. 1. 2019 |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.hrw.org/sites/default/files/reports/afghanistan0605.pdf|title=Blood-Stained Hands - Past Atrocities in Kabul and Afghanistan’s Legacy of Impunity|year=2005|access-date=29. 7. 2012|last=Human Rights Watch|ref=harv}} * {{cite book | ref=Vijeće Europe|publisher=Vijeće Europe| url= http://books.google.hr/books?id=sE67dG7WJWUC&pg=PA157&dq=soviet+deported+000+baltic&hl=hr&sa=X&ei=Y7ufUPiDI5CZhQe8n4DQCA&ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&q&f=false |year=2006 |title=Parliamentary Assembly, Working Papers: Ordinary Session|isbn=9789287160270}} * {{cite book | ref=OESS|url=http://books.google.hr/books?id=I7mRqtLWcsAC&dq=soviet+deported+000+baltic&hl=hr&source=gbs_navlinks_s| title=Reviews of National Policies for Education Reviews of National Policies for Education: Latvia 2001| location=Pariz| publisher=Organizacija za ekonomsku suradnju i razvoj | isbn=9789264192478}} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|War crimes committed by the Soviet Union}} {{Sovjetski ratni zločini}} [[Kategorija:Sovjetski ratni zločini|*]] [[Kategorija:Oružane snage Sovjetskog Saveza|Zločini]] [[Kategorija:Zločini protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Ratni zločini]] [[Kategorija:Ratni zločini po državama počiniocima|SSSR]] [[Kategorija:Historija Sovjetskog Saveza]] [[Kategorija:Historija Rusije]] [[Kategorija:Posljedice Drugog svjetskog rata u Sovjetskom Savezu]] [[Kategorija:Masarki u Sovjetskom Savezu]] [[Kategorija:Progon muslimana]] [[Kategorija:Progon kršćana]] mw4wh2fay2aygplsv9jph77bz9czwxj 10 464312 3932060 3540521 2026-09-28T21:27:04Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Muhammad2.png|Muhammad2.png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:ChemSim|ChemSim]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Ibrahim ebi|]]. 3932060 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = Muhammed | wraplinks=true | pretitle = Dio [[:Kategorija:Muhammed|članaka]] o | title = [[Muhammed]]u | image = | expanded = {{{expanded|{{{1|<noinclude>all</noinclude>}}}}}} | listtitlestyle = background:#dcf5dc; | basestyle = background-color:#dcf5dc; | navbarstyle = background:white; padding:0 5px | contentclass = hlist <!------------------- Život ---------------------> | list1name = Život | list1title = [[Sira|Biografija]] | list1 = * [[Muhammed u Mekki|Život u Mekki]] * [[Hidžra]] * [[Islamska država Medine|Život u Medini]] * [[Oproštajni hadž]] * [[Hronologija ranog perioda islama|Hronologija]] <!----------------------- Poslanstvo ------------------------> | list2name = Poslanstvo | list2title = Poslanstvo | list2 = * [[Prva objava Kur'ana|Prva objava]] * [[Muhammed kao vojskovođa|Vojna karijera]] * [[Muhammed kao diplomata|Diplomatska karijera]] * [[Period nakon povratka u meku|Povratak u Mekku]] * [[Hadis]] <!---------------------- Mudžize -----------------------> | list3name = Mudžize | list3title = [[Mudžiza|Mudžize]] | list3 = * [[Kur'an]] * [[Isra i Mi'radž]] * [[Cijepanje mjeseca]] * [[Muhammedove mudžize]] <!---------------------- Veličanje -----------------------> | list6name = Veličanje | list6title = Veličanje | list6 = * [[Salallahu alejhi ve sellem |Salavat]] * [[Mevlud]] <!---------------------- Ostalo -----------------------> | list8name = Ostalo | list8title = Ostalo | list8 = * [[Poslanikova džamija]] | belowclass = plainlist | belowstyle = padding-top:0.1em;font-weight:bold; | below = * {{portal-inline|Islam|size=tiny}} * {{portal-inline|Biografija|size=tiny}} }}<noinclude> [[Kategorija:Šabloni o Muhammedu]] [[Kategorija:Islamski šabloni]] </noinclude> 0fg0xmg8ams16q8k4mdhtnkpivywmmp 0 469719 3932093 3705253 2026-09-29T05:49:32Z ~2026-52104-60 186254 Ante Bućan umjesto Grgo Bućan (to mu je brat) 3932093 wikitext text/x-wiki [[File:From peripheri of monaaslu mountain.jpg|mini|desno|Manaslu]] '''Splitsku ekspediciju na Manaslu 1983. god.''' organizovalo je Planinarsko društvo Mosor iz [[Split]]a. Ekspediciju je vodio Splićanin [[Vinko Maroević]], [[Stipe Božić]] je bio vođa na terenu. Ostali članovi bili su: [[Viki Grošelj]] i [[Jernej Zaplotnik]] iz [[Slovenija|Slovenije]], Ante Bućan, Srećka Gregov, Edo Retelj, [[Ana Mažar]], Gorazd Barać, Ivo Kaliterna, Ranko Božinović, Haso Feratović, Boris Siriščević i Igor Žuljan iz PD Mosor te splitski radioamateri Tomo Dugeč i Gordan Franići. Cilj je bio 8.156 m. visoki vrh [[Manaslu]]. Nažalost ekspedicija je tragično završila. U odronu glomaznog ledenjaka poginuli su tada 32-godišnji Bućan i godinu dana mlađi Jernej (Nejc) Zaplotnik, proslavljeni [[Slovenija|slovenski]] član penjačkog tima [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] koji je zajedno sa Stipom Božićem 1979. godine osvojio [[Mount Everest]]. Iza Nejca Zaplotnika ostala je supruga i troje djece, a iza Ante porodica koja se godinama nada da će pronaći spokoj i napokon moći ga sahraniti u porodičnoj.<ref name="manaslu">[https://www.hps.hr/planinarstvo/ekspedicije/ Hrvatske planinarske i alpinističke ekspedicije]</ref> Nesreća se dogodila 24. aprila 1983. kad se ledena gromada odvalila, klizala nekoliko stotina metara te zatrpala Bućana i Zaplotnika na oko 4.500 metra nadmorske visine, a sve pred očima Splićana Srećka Gregova. On je ostao živ, jer je zastao oko 50 m, da skine višak odjeće sa sebe. Odron ga je “okrznuo” dok Bućan i Zaplotnik nisu imali sreće i nestali su pod ledenom lavinom. Nejcovo tijelo su članovi ekspedicije ubrzo uspjeli pronaći i sahranjen je na samoj planini. Zbog krutih [[nepal]]skih zakona nije bilo mogućnosti da se njegovo tijelo preveze porodici u Sloveniju. Bućanovo tijelo je i danas zarobljeno pod himalajskim ledom. Srećko je u odronu slomio nekoliko rebara i ozlijedio kičmu.<ref>[https://www.jutarnji.hr/life/bozic-na-himalaji-zbog-obecanja-starog-30-godina-stipe-je-rekao-pronalazak-vaseg-ante-sada-je-moja-zivotna-misija-185608 Povratak pod moćni Manaslu: Stipe Božić kreće u potragu za davno nestalim alpinistom - novi list.hr, 06.11.2015]</ref> Ante Bućan bio je po zanimanju inženjer elektrotehnike. Planinarstvom se počeo baviti 1977. god. Bio je član Hrvatske Gorske službe spašavanja. Viki Grošelj i Stipe Božić pod Manaslu su se prvi put vratili već godinu dana nakon te tragične 1983. godine, te se u čast poginulim prijateljima preko južne stijene alpskim stilom popeli do vrha<ref name="manaslu"/> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Alpinizam u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Alpinističke ekspedicije]] [[Kategorija:1983. u Hrvatskoj]] 49t181gnari3xhumlm92j43kaxfnei8 0 469880 3932103 3799786 2026-09-29T09:06:21Z CommonsDelinker 1478 Zamjenjujem datoteku Aleksandar_Vučić_2024_(cropped).jpg datotekom [[:File:Aleksandar_Vučić_(2024).jpg|Aleksandar_Vučić_(2024).jpg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renamed]]: More precise name.). 3932103 wikitext text/x-wiki {{Infokutija službena pozicija | pozicija = Predsjednik | tijelo = Srbije | nativni_naziv = | oznaka = Flag of the President of Serbia.svg{{!}}border | oznakavel = 125 | oznakatekst = Standard predsjednika | zastava = | zastavavel = | zastavatekst = | slika = Aleksandar Vučić (2024).jpg | slikavel = | tekst = | trenutno = [[Aleksandar Vučić]] | trenutnood = 31. maja 2017. | odjel = | stil = | vrsta = | status = | skraćenica = | član = | izvještava = | prebivalište = [[Novi dvor]] ([[Beograd]]) | sjedište = | predlagač = političke stranke zastupljene u Narodnoj skupštini | imenujega = | imenujega_kvalificiran = | mandat = Pet godina, | mandat_kvalificiran = {{small|može se obnoviti jednom}} | konstituirani_instrument = | prethodnik = | inauguralni = | osnivanje = | osnivač = | imenovano_po = | prvi = [[Slobodan Milošević]]<br>{{small|(11. januar 1991)}}<br>[[Boris Tadić]]<br>{{small|(5. juni 2006)}} | posljednji = | ukinuto = | sukcesija = | neslužbeni_nazivi = | zamjenik = | plata = 14.950 USD godišnje | veb-sajt = {{URL|http://www.predsednik.rs/}} | fusnote = }} {{Politika Srbije}} '''Predsjednik Srbije''' jest [[šef države]] Republike Srbije. Trenutni predsjednik je [[Aleksandar Vučić]] koji obnaša dužnost predsjednika od 31. maja 2017. godine.<ref>{{Cite news|url=https://www.klix.ba/vijesti/regija/aleksandar-vucic-polozio-zakletvu-i-stupio-na-duznost-predsjednika-srbije/1705310622|title=Aleksandar Vučić položio zakletvu i stupio na dužnost predsjednika Srbije|work=Klix.ba|access-date=31. 5. 2017}}{{Mrtav link}}</ref> ==Dužnosti i kompetencije== Uglavnom ceremonijalan položaj, dužnosti i nadležnosti predsjednika kako je utvrđeno u poglavlju 5, članu 112 [[Ustav Srbije|Ustava]]:<ref>[[s:Constitution of Serbia#Article 112|Constitution of Serbia - Article 112]] Wikisource</ref> *Zastupa [[Srbija|Srbiju]] u zemlji i inostranstvu, *Proglašava zakone po njegovoj/njenoj uredbi, u skladu s Ustavom, *Predlaže pojedinca za mjesto [[Premijer Srbije|premijera]] parlamentu, *Predlaže nosioce funkcija u Narodnoj skupštini, u skladu sa Ustavom *Imenuje i razrješava, prema njegovom/njenom ukazu, ambasadore Srbije, na prijedlog Vlade, *Prima akreditive i opozive akreditive stranih diplomatskih predstavnika, *Dodijeluje amnestije i počasti, *Upravlja ostalim poslovima predviđenim Ustavom. U skladu sa Zakonom, predsjednik Republike zapovijeda Vojskom i postavlja, unapređuje i razrješava oficire Vojske Srbije. ==Spisak predsjednika (2006–danas)== {| class="wikitable" |- ! Br. !! colspan=2|Ime i prezime !! Vrijeme na vlasti !! colspan=2|Stranka |- ! 1. | [[Datoteka:Boris Tadić 2010.jpg|70p]] | [[Boris Tadić]] | 5. juni 2006 – 5. april 2012. | style="background-color:#FFE000 | | [[Demokratska stranka (Srbija)|Demokratska stranka]] |- ! style="height:6em; background-color:#F5F5DC;"| – | style="height:6em; background-color:#F5F5DC;"| [[Datoteka:Slavica Đukić Dejanović.jpg|70p]] | style="height:6em; background-color:#F5F5DC;"| [[Slavica Đukić Dejanović]] <br> {{Small|(vršilac dužnosti)}} | style="height:6em; background-color:#F5F5DC;"| 5. april 2012 – 31. maj 2012. | style="background-color:#A60C19 | | style="height:6em; background-color:#F5F5DC;"| [[Socijalistička partija Srbije|Socijalistička partija]] |- ! 2. | [[Datoteka:Tomislav Nikolić 2012.jpg|70p]] | [[Tomislav Nikolić]] | 31. maj 2012 – 31. maj 2017. | style="background-color:#242970 | | [[Srpska napredna stranka]] |- ! 3. | [[Datoteka:Aleksandar Vučić (2024).jpg|70p]] | [[Aleksandar Vučić]] | 31. maj 2017 – ''trenutni'' | style="background-color:#242970 | | [[Srpska napredna stranka]] |} ==Reference== {{Refspisak}} {{Vođe evropskih država}} {{Predsjednici Republike Srbije}} [[Kategorija:Politika Srbije]] [[Kategorija:Predsjednici po državama|Srbija]] rk5fuq93ujtygz28douwozstzvajjrb 0 475385 3932071 3510519 2026-09-28T22:18:49Z Bosancica by MK 173186 Dodana slika i sitne korekcije 3932071 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alexander Wittek | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1852|10|12}} | mjesto_rođenja = [[Sisak]], [[Austrijsko Carstvo]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1990|||1894|5|11}} | mjesto_smrti = [[Graz]], [[Austro-Ugarska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Arhitekt]]a | godine_aktivnosti = | poznat_po = Projektovanje u duhu [[Pseudomaurski stil|Pseudomaurskog stila]] | značajna_djela = [[Sarajevska vijećnica]], [[Sebilj]] }} '''Aleksandar Witek''' (12. oktobar 1852. [[Sisak]], 11. maj 1894. [[Graz]]) radio je kao [[arhitekt]] i [[šahovski majstor]] [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarskoj]] (približno 1880; pojam "velemajstor" u to doba još nije postojao). Iz Siska je odselio 1870, a nastavio je živjeti u Grazu, zatim u [[Beč]]u (gdje je diplomirao [[Arhitektura|arhitekturu]] 1875.) i [[Sarajevo|Sarajevu]]. Godine 1877. izabran je za potpredsjednika [[šah]]ovskog kluba u Grazu. Zabilježeno je da je 1881. godine odigrao je simutanku na slijepo na deset ploča. Godine 1881. u ''Oesterreichische Lesenhalle'' demantira da je rođen u Grazu ističući da je Sisak njegov rodni grad, a [[Hrvatska]] domovina. Između 1881. i 1883. nastupio je na nekoliko turnira u Grazu, Beču i [[Berlin]]u i postigao dobre rezultate. U karijeri je pobijedio mnoge vodeće šahovske majstore, među kojima se ističu pobjeda protiv [[Wilhelm Steinitz|Wilhelma Steinitza]] 1890, koji je 1886. postao prvi svjetski prvak, te pobjeda protiv u to vrijeme vodećeg [[Rusko Carstvo|ruskog]] šahiste [[Mihail Čigorin|Mihaila Čigorina]], koji je kasnije igrao dva meča za prvenstvo svijeta sa Steinitzom. Witek je osvojio deveto mjesto na šahovskom turniru u Beču 1882, gdje je 18 učesnika igralo u dva kruga. Tada se bavio mišlju da postane šahovski profesionalac, ali se odlučio za sigurniju državnu službu.<ref>{{Cite web|url= https://furaj.ba/alexander-wittek-architect-who-built-the-symbols-of-sarajevo/|title= ''Alexander Wittek: Architect Who Built the Symbols of Sarajevo''|work= furaj.ba|access-date= 28. 2. 2022}}</ref> Njegova najpoznatija arhitektonska djela u Sarajevu su zgrada [[Sarajevska vijećnica|Vijećnice]] (1892–1894), koja je kasnije postala Narodna biblioteka i javna česma [[Sebilj]] (1891), a obje su izgrađene u [[Pseudomaurski stil|pseudomaurskom stilu]].<ref>{{Cite web|url= http://www.sarajevo-guide.com/attractions.htm|title= ''Sarajevo attractions''|work= sarajevo-guide.com|access-date= 28. 2. 2022|archive-date= 19. 4. 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120419043341/http://www.sarajevo-guide.com/attractions.htm|url-status= dead}}</ref> == Galerija == <gallery> Slika:Stari Grad Sarajevo, Sarajevo, Bosnia and Herzegovina - panoramio.jpg |[[Sarajevska vijećnica]] (1891-1896) Slika:Sebilj (by day).jpg|[[Sebilj]] (1891) Slika:Hotel Neretva 1960s.jpg|[[Hotel "Neretva"]] (1892) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} {{DEFAULTSORT:Wittek, Alexander}} [[Kategorija:Rođeni 1852.]] [[Kategorija:Umrli 1894.]] [[Kategorija:Biografije, Sisak]] [[Kategorija:Austrijski arhitekti]] [[Kategorija:Austrijski šahisti]] 0wm6b8sdaypk56pb7xvuv9ockpb2hvn 0 487215 3932078 3891610 2026-09-29T00:33:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932078 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bolest | ime = Sistemski primarni nedostatak karnitina<br> (CDSP)<ref name=Orpha/><ref name=OMIM>{{OMIM|212140}}</ref><br> (Defekt apsorpcije karnitina)<br>(CUD)<ref name=Orpha/> <br>(Nedostatak karnitinskog transportera)<br>(CTD)<ref>[https://www.newbornscreening.info/Parents/fattyaciddisorders/Carnitine.html Carnitine transporter deficiency] - newbornscreening.info</ref><br> (Sistemski nedostatak karnitina)<br>(SCD)<ref name=OMIM/> | slika = Carnitine structure.png |veličina_slike=300px | opis_slike = [[karnitin]] | meshName = | meshNumber = | | pronounce = | field = | synonyms = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | DiseasesDB = 31103 | ICD10 = {{ICD10|E|71|3|e|70}} | ICD9 = {{ICD9|277.81}} | ICDO = | OMIM = 212140 | MedlinePlus = | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 321 | Orphanet = 158 }} '''Sistemski primarni nedostatak karnitina''' ('''SPCD''')<ref name=Orpha>[https://www.orpha.net/consor/www/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=158 Systemic primary carnitine deficiency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531163934/https://www.orpha.net/consor/www/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=158 |date=31. 5. 2020 }} Orphanet</ref> jest urođena [[poremećaj metabolizma masnih kiselina|greška transporta masnih kiselina]], uzrokovana defektom transportera odgovornog za kretanje [[karnitin]]a kroz [[ćelijska membrana|plazmamembranu]]. Karnitin je važna [[aminokiselina]] za [[metabolizam]] [[masne kiseline|masnih kiselina]].<ref>{{Cite web |url=http://pharmaxchange.info/press/2013/10/activation-and-transportation-of-fatty-acids-to-the-mitochondria-via-the-carnitine-shuttle-with-animation/ |title=Activation and Transportation of Fatty Acids for Metabolism via Carnitine Shuttle |access-date=10. 1. 2022 |archive-date=24. 1. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180124080339/http://pharmaxchange.info/press/2013/10/activation-and-transportation-of-fatty-acids-to-the-mitochondria-via-the-carnitine-shuttle-with-animation/ |url-status=dead }}</ref> Kada se karnitin ne može transportirati u [[tkiva]], poremećena je [[oksidacija masnih kiselina]], što dovodi do niza simptoma kao što su hronična mišična slabost , [[kardiomiopatija]], [[hipoglikemija]] i disfunkcija [[jetra|jetre]]. Specifični transporter uključen u SPCD je OCTN2, [[kodon|kodiran]] genom ''[[SLC22A5]]'' koji se nalazi na [[hromosom 5|hromosomu 5]]. SPCD se nasljeđuje na [[autosomno nasljeđivanje|autosomno recesivni]] način, s mutiranim [[alel]]ima koji dolaze od oba roditelja. Akutnim epizodama uzrokovanim SPCD često prethodi metabolički stres kao što su produženo gladovanje, [[infekcije]] ili [[povraćanje]]. U odsustvu akutne episode, može se pojaviti kardiomiopatija i ovesti do smrti. SPCD dovodi do povećanog izlučivanja karnitina u urinu i niskog nivoa u [[krvna plazma|plazmi]]. Na većini lokacija sa proširenim [[skrining novorođenčadi|pregledom novorođenčadi]], SPCD se može identificirati i liječiti ubrzo nakon rođenja. Liječenje visokim dozama suplementacije karnitinom je efikasno, ali se doživotno mora rigorozno održavati. ==Znakovi i simptomi== Prezentacija pacijenata sa SPCD može biti nevjerovatno raznolika, od asimptomskih do smrtonosnih srčanih manifestacija.<ref name=omim>{{cite web|title=#212140; Carnitine Deficiency, Systemic Primary; SPCD|url=http://omim.org/entry/212140|publisher=Johns Hopkins University|access-date=3. 6. 2012}}</ref> Prijavljeni su rani slučajevi s disfunkcijom jetre, mišićnim nalazima (slabost i nerazvijenost), hipoketonikom [[hipoglikemija]]ma, kardiomegalijom, [[kardiomiopatija|kardiomiopatijom]] i izraženim nedostatkom [[karnitin]]a u plazmi i tkivima, u kombinaciji sa povećanim izlučivanjem u urinu.<ref name=omim /> Pacijenti koji klinički imaju SPCD spadaju u dvije kategorije, metaboličku prezentaciju sa hipoglikemijom i srčanu prezentaciju koju karakterizira [[kardiomiopatija]]. Mišićna slabost može se naći kod bilo koje prezentacije.<ref name=scriver>{{cite book |last1=Stanley |first1=Charles A. |last2=Bennett |first2=Michael J. |last3=Longo |first3=Nicolo |editor1-first=C.W. |editor1-last=Scriver |editor2-first=A.L. |editor2-last=Beaudet |editor3-first=W.S.|editor3-last=Sly |editor4-first=D.|display-editors = 3 |editor4-last=Valle |title=Metabolic and Molecular Bases of Inherited Disease |edition=8th |year=2004 |publisher=McGraw Hill|location=New York |chapter=Plasma Membrane Carnitine Transport Defect}}</ref> U zemljama s proširenim skriningom novorođenčadi, SPCD se može identificirati ubrzo nakon rođenja. Pogođena beba pokazuju niske nivoe slobodnog karnitina i svih drugih tipova acilkarnitina pomoću [[masena spektrometrija|tandemske masene spektrometrije]].<ref name=scriver /> Nisu sva dojenčad sa niskim nivoom slobodnog karnitina pogođena SPCD. Neki mogu imati nedostatak karnitina kao posljedica drugog metaboličkog stanja ili zbog nedostatka karnitina kod majke. Pravilno praćenje rezultata skrininga novorođenčadi za nisku količinu slobodnog karnitina uključuje studije majke kako bi se utvrdilo je li njen nedostatak karnitina uzrokovan SPCD ili sekundarno zbog metaboličke bolesti ili dijete.<ref name=acmg>{{cite web|title=C0 Free Carnitine Low|url=http://www.acmg.net/StaticContent/ACT/Algorithms/Visio-C0.pdf|publisher=American College of Medical Genetics|access-date=3. 6. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100713203457/http://www.acmg.net/StaticContent/ACT/Algorithms/Visio-C0.pdf|archive-date=13. 7. 2010|url-status=dead}}</ref> Slučajevi SPCD kod majki identifikovani su u većoj stopi od očekivane, često kod žena koje su asimptomske.<ref name=scriver /><ref name=saudubray>{{cite book |last1=Morris |first1=Andrew A.M. |last2=Spiekerkoetter |first2=Ute |editor1-first=Jean-Marie |editor1-last=Saudubray |editor2-first=Georges |editor2-last=van den Berghe |editor3-first=John H. |editor3-last=Walter |title=Inborn Metabolic Diseases: Diagnosis and Treatment |url=https://archive.org/details/inbornmetabolicd0000unse_l2a9 |edition=5th |year=2012 |publisher=Springer |location=New York |isbn= 978-3-642-15719-6 |pages=[https://archive.org/details/inbornmetabolicd0000unse_l2a9/page/201 201]–216 |chapter=Disorders of Mitochondrial Fatty Acid Oxidation and Related Metabolic Pathways}}</ref> Neke majke su također identifikovane skriningom novorođenčadi sa kardiomiopatijom koja nije ranije dijagnostikovana.<ref name=maternal>{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = N. C. | last2 = Tang | first2 = N. L. S. | last3 = Chien | first3 = Y. H. | last4 = Chen | first4 = C. A. | last5 = Lin | first5 = S. J. | last6 = Chiu | first6 = P. C. | last7 = Huang | first7 = A. C. | last8 = Hwu | first8 = W. L. | doi = 10.1016/j.ymgme.2009.12.015 | title = Diagnoses of newborns and mothers with carnitine uptake defects through newborn screening | journal = Molecular Genetics and Metabolism | volume = 100 | issue = 1 | pages = 46–50 | year = 2010 | pmid = 20074989 }}</ref> Identifikacija i liječenje ovih asimptomskih osoba se još uvijek razvija, jer nije jasno da li zahtijevaju iste nivoe intervencije kao pacijenti koji su identifikovani sa SPCD rano u životu, na osnovu kliničke prezentacije.<ref name=scriver /> ==Genetika== SPCD je [[autosomno nasljeđivanje|autosomno recesivno]] stanje, što znači da mutirani [[alel]] mora biti naslijeđen od svakog roditelja da bi potomak bio pogođen.<ref name=omim /> Gen odgovoran za OCTN2 transporter karnitina je ''[[SLC22A5]]'', koji se nalazi na sekvenci [[hromosomu 5|5q31.1-32]]. ''SLC22A5'' je reguliran [[peroksizomski proliferator-aktivirani receptor alfa|peroksizomskim proliferator-aktiviranim receptorom alfa]]. Transporter, OCTN2, nalazi se u apikalnoj membrani bubrežnih tubulastih ćelija, gdje ima ulogu u reapsorpciji.<ref name=scriver /> Defektni OCTN2 nije u stanju da povrati karnitin prije njegovog izlučivanja urinom, što dovodi do karakterističnih biohemijskih nalaza sa masovnim povećanjem nivoa karnitina u urinu i značajnog smanjenja nivoa karnitina u plazmi.<ref name=omim /> Smanjeni nivoi karnitina u plazmi inhibiraju [[oksidacija masnih kiselina|oksidaciju masnih kiselina]] u vremenima prevelike potražnje za energijom. Karnitin je neophodan za transport dugolančanih masnih kiselina u [[mitohondrije]], gdje se mogu razgraditi ,kako bi se proizveo acetil-CoA. Osobe sa SPCD ne mogu proizvoditi [[ketonska tijela]] kao energiju zbog prekida oksidacije masnih kiselina.<ref name=scriver /> Iako je SPCD autosomno recesivno stanje, pokazalo se da [[heterozigot]]i imaju povećan rizik za razvoj [[benigni tumor|benigne]] kardiomiopatije u poređenju sa osobama koje imaju [[alel]] [[divlji tip|divljeg tipa]].<ref name=omim /> ==Dijagnoza== Prva sumnja na SPCD kod pacijenta sa nespecifičnom prezentacijom je izuzetno nizak nivo karnitina u plazmi. Kada se kombinuje sa povećanom koncentracijom karnitina u urinu, sumnja na SPCD se često može potvrditi ili molekulakim testiranjem ili funkcionalnim studijama koje procenjuju unos karnitina u kultivisane [[fibroblast]]e.<ref name=scriver /> ==Liječenje== Identifikacija pacijenata bez simptoma putem [[skrining novorođenčadi|pregleda novorođenčadi]] omogućila je ranu intervenciju i liječenje. Liječenje SPCD uključuje suplementaciju visokim dozama [[karnitin]]a, koja se mora nastaviti doživotno.<ref name=scriver/> Oni koji su identificirani i liječeni pri rođenju imaju vrlo dobre rezultate, uključujući prevenciju kardiomiopatije.<ref name= omim/> Majkama koje su identificirane nakon pozitivnog pregleda novorođenčeta, ali su inače asimptomske, obično se također nudi suplementacija karnitinom. Dugoročni ishodi za asimptomske odrasle osobe sa SPCD nisu poznati, ali otkriće majki s nedijagnosticiranom kardiomiopatijom i SPCD povećalo je mogućnost da identifikacija i liječenje mogu spriječiti pojavu manifestacija kod odraslih.<ref name=scriver/> ==Incidencija== Širom svijeta, SPCD je najčešći na [[Farski otoci|Farskim ostrvima]], gdje najmanje 1/1.000 stanovnika ima ovaj poremećaj, prema Farskom ministarstvu zdravlja.<ref name=FarooeMoH>{{cite web|url=http://www.hmr.fo/get.file?ID=3870|title=Faroe Islands Ministry of Health - Information on Carnitine Transport Deficiency |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222050205/http://www.hmr.fo/get.file?ID=3870 |url-status=dead|archive-date=22. 2. 2014 }}</ref> Scientists believe that around 10% of the Faroese population are carriers of variants which cause SPCD.<ref>[http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2010/05/17/110537.htm Dr.dk - Livsfarlig sygdom angriber færinge - By Tine Maria Borresø, 17 May 2010]</ref> Ovi ljudi nisu bolesni, ali mogu imati manju količinu karnitina u krvi od onih koji nisu nositrlji. Prvom pacijentu sa Farskih ostrva dijagnosticiran je SPCD 1995.,<ref name=FarooeMoH/> i od tada je nekoliko mladih ljudi i djece na Farskim otocima umrlo od srčanog zastoja zbog SPCD.<ref>{{Cite journal | last1 = Lund | first1 = A. M. | last2 = Joensen | first2 = F. | last3 = Hougaard | first3 = D. M. | last4 = Jensen | first4 = L. K. | last5 = Christensen | first5 = E. | last6 = Christensen | first6 = M. | last7 = Nørgaard-Petersen | first7 = B. | last8 = Schwartz | first8 = M. | last9 = Skovby | first9 = F. | doi = 10.1007/s10545-007-0527-9 | title = Carnitine transporter and holocarboxylase synthetase deficiencies in the Faroe Islands | journal = Journal of Inherited Metabolic Disease | volume = 30 | issue = 3 | pages = 341–349 | year = 2007 | pmid = 17417720| s2cid = 2162939 }}</ref> Dodavanje SPCD panelima za skrining novorođenčadi pružilo je uvid u učestalost ovog poremećaja širom svijeta. U [[Tajvan]]u, incidencija SPCD kod novorođenčadi procijenjena je na približno 1/67.000, dok su slučajevi kod majki identificirani s višom učestalošću od približno 1/33.000.<ref name=maternal /> Povećana incidencija SPCD u majke u poređenju sa novorođenčadima nije u potpunosti shvaćeno.<ref name=scriver /> Procjene SPCD u [[Japan]]u pokazuju sličnu incidenciju od 1/40.000.<ref name=omim /> ==Historija== Nedostatak karnitina je opsežno proučavan, iako najčešće kao sekundarni nalaz u odnosu na druga metabolička stanja.<ref name=omim /> Prvi slučaj SPCD prijavljen je 1980-ih, kod djeteta sa hipoketonskom hipoglikemijom natašte, koja se povukla nakon liječenja karnitinskom suplementacijom. Kasnije su prijavljeni slučajevi kardiomiopatije i slabosti mišića. Skrining novorođenčadi proširio se na potencijalne [[fenotip]]ove povezane sa SPCD, tako da uključi inače asimptomske odrasle osobe.<ref name=scriver /> ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK84551/ GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on Systemic Primary Carnitine Deficiency] {{Poremećaji metabolizma masnih kiselina}} [[Kategorija:Geni na hromosomu 5]] [[Kategorija:Autosomno recesivni poremećaji]] [[Kategorija:Hepatologija]] [[Kategorija:Poremećaji metabolizma masnih kiselina]] spudmlun7otynshmfqljzjs7p8ex3e3 0 488786 3932113 3931144 2026-09-29T10:37:37Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932113 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zdravstveno stanje | naziv = Splenomegalija | sinonimi = | slika = Splenomegalie bei CLL (labeled).jpg | veličina_slike = 300px | alt = | opis_slike = [[CT-snimak]] kod pacijenta sa [[hronična limflocitna leukemija|hroničnom limfocitnom leukemijom]] i splenomegalijim. Žute strelice pokazuju [[slezena|slezenu]]. | izgovor = | specijalnost = [[Opća hirurgija]], [[Interna medicina]] | simptomi = | komplikacije = | pojava = | trajanje = | vrste = | uzroci = | rizici = | dijagnoza = | diferencijalna_dijagnoza = | prevencija = | tretman = | lijek = | prognoza = | frekvencija = | smrtnost = }} '''Splenomegalija''' je bolest povećanja [[slezena|slezene]].<ref name="Chapman Azevedo 2018 p. ">{{citation | last1=Chapman | first1=J | last2=Azevedo | first2=AM | title=Splenomegaly | chapter=article-29386 | publisher=StatPearls Publishing | location=Treasure Island (FL) | year=2018 | pmid=28613657 | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430907/ | access-date=26. 2. 2019}}</ref> Slezena se obično nalazi u lijevom gornjem kvadrantu (LUQ) [[trbuh|ljudskog abdomena]]. Splenomegalija je jedan od četiri [[znakovi i simptomi|kardinalna znaka]] „hipersplenizma“ koji uključuju: određeno smanjenje broja cirkulirajućih[[krvne ćelije|krvnih ćelija]] koje utiču na [[granulocit]] e, [[eritrocit]] e ili [[trombocit]] e u bilo kojoj kombinaciji; kompenzacijski proliferativni odgovor u [[koštana srž|koštanoj srži]]; mogućnost korekcije ovih abnormalnosti je [[splenektomija|splenektomijom]] (uklanjanjem slezine). Splenomegalija je obično povezana s povećanim opterećenjem (kao što je [[hemolitska anemija]]), što sugerira da je to odgovor na hiperfunkciju. Stoga nije iznenađujuće da je splenomegalija povezana s bilo kojim procesom [[bolesti]] koji uključuje uništavanje nenormalnih [[eritrocit|crvenih krvnih zrnaca]] u slezeni. Drugi uobičajeni uzroci uključuju kongestiju zbog [[portna hipertenzija|portne hipertenzije]] i infiltraciju [[leukemija]] i [[limfom]]a. Stoga je nalaz povećane slezene, zajedno sa ''[[caput medusae]]'', važan znak portne hipertenzije.<ref>{{cite journal|last=Ghazi|first=Ali|title=Hypercalcemia and huge splenomegaly presenting in an elderly patient with B-cell non-Hodgkin's lymphoma: a case report|journal=Journal of Medical Case Reports|year=2010|volume=4|issue=334|pages=330| doi = 10.1186/1752-1947-4-330|pmid=20959010|pmc=2974746}}</ref> ==Definicija== [[slika:Maximum length of spleen on ultrasonography.jpg|thumb| Maksimalna dimenzija slezene na [[ultrazvuk abdomena|ultrazvučnom pregledu trbuha]]]] Standardni sistem za klasifikaciju splenomegalije na [[radiografija|radiografskom snimku]] je:<ref>{{cite web|title=Splenomegaly|url=http://emedicine.medscape.com/article/206208-overview|author=Neetu Radhakrishnan|website=Medscape|access-date=16. 2. 2018}} Updated Apr. 2012 (referring the classification system to Poulin ''et al.''</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=DdBJ6jCf8KgC&pg=PA1964 Page 1964] in: {{cite book|title=Encyclopedia of Molecular Mechanisms of Disease|author=Florian Lang|publisher=Springer Science & Business Media|year=2009|isbn=9783540671367}}</ref> * Normalna (ne splenomegalija): najveća dimenzija je manja od 11&nbsp;cm * Umjerena splenomegalija: najveća dimenzija je između 11–20&nbsp;cm * Teška splenomegalija: najveća dimenzija je veća od 20&nbsp;cm Također, [[referentna vrijednost|granična vrijednost]] kraniorepne visine od 13&nbsp;cm također se koristi za definiranje splenomegalije.<ref name="SabooKrajewski2012">{{cite journal|last1=Saboo|first1=S S|last2=Krajewski|first2=K M|last3=O'Regan|first3=K N|last4=Giardino|first4=A|last5=Brown|first5=J R|last6=Ramaiya|first6=N|last7=Jagannathan|first7=J P|title=Spleen in haematological malignancies: spectrum of imaging findings|journal=The British Journal of Radiology|volume=85|issue=1009|year=2012|pages=81–92|issn=0007-1285|doi=10.1259/bjr/31542964|pmid=22096219|pmc=3473934}}</ref> Osim toga, utvrđeni su pojedinačni intervali: {|class="wikitable" align="center" |+ 90% [[interval pouzdanosti|intervala pouzdanosti]] maksimalne dužine slezene prema [[ultrazvuk abdomena|ultrazvučnom snimku]] i visini osobe <ref name="ChowLuxembourg2016">{{cite journal|last1=Chow|first1=Kai Uwe|last2=Luxembourg|first2=Beate|last3=Seifried|first3=Erhard|last4=Bonig|first4=Halvard|title=Spleen Size Is Significantly Influenced by Body Height and Sex: Establishment of Normal Values for Spleen Size at US with a Cohort of 1200 Healthy Individuals|journal=Radiology|volume=279|issue=1|year=2016|pages=306–313|issn=0033-8419|doi=10.1148/radiol.2015150887|pmid=26509293|doi-access=free}}</ref> |- !rowspan=2| Visina !!colspan=2|Dužina [[slezene]] |- ! Žene !! Muškarci |- | 155 – 159&nbsp;cm || 6,4 – 12&nbsp;cm || |- | 160 – 164&nbsp;cm || 7,4 – 12.2&nbsp;cm || 8,9 – 11,3&nbsp;cm |- | 165 – 169&nbsp;cm || 7,5 – 11,9&nbsp;cm || 8,5 – 12,5&nbsp;cm |- | 170 – 174&nbsp;cm || 8,3 – 13,0&nbsp;cm || 8,6 – 13,1&nbsp;cm |- | 175 – 179&nbsp;cm || 8,1 – 12,3&nbsp;cm || 8,6 – 13,4&nbsp;cm |- | 180 – 184&nbsp;cm || || 9,3 – 13,4&nbsp;cm |- | 185 – 189&nbsp;cm || || 9,3 – 13,6&nbsp;cm |- | 190 – 194&nbsp;cm || || 9,7 – 14,3&nbsp;cm |- | 195 – 199&nbsp;cm || || 10,2 – 14,4&nbsp;cm |} {|class="wikitable" align="right" ! Životna dob !! Granica<ref name="RosenbergMarkowitz1991">{{cite journal|last1=Rosenberg|first1=H K|last2=Markowitz|first2=R I|last3=Kolberg|first3=H|last4=Park|first4=C|last5=Hubbard|first5=A|last6=Bellah|first6=R D|title=Normal splenic size in infants and children: sonographic measurements|url=https://archive.org/details/sim_ajr-american-journal-of-roentgenology_1991-07_157_1/page/119|journal=American Journal of Roentgenology|volume=157|issue=1|year=1991|pages=119–121|issn=0361-803X|doi=10.2214/ajr.157.1.2048509|pmid=2048509}}</ref> |- | 3 Mjeseca || 6,0&nbsp;cm |- | 6 Mjeseci|| 6,5&nbsp;cm |- | 12 Mjeseci || 7,0&nbsp;cm |- | 2 Godine || 8,0&nbsp;cm |- | 4 Godine || 9,0 |- | 6 Godina|| 9,5&nbsp;cm |- | 8 Godina || 10,0&nbsp;cm |- | 10 Godina || 11,0&nbsp;cm |- | 12 Godina || 11,5&nbsp;cm |- | 15 Godina | * 12,0&nbsp;cm<br> Djevojčice * 13,0&nbsp;cm<br> Dječaci |} Za djecu, granične vrijednosti za splenomegaliju date su u ovoj tabeli, kada se mjeri najveća dužina slezene između njene kupole i vrha, u [[koronska ravan|koronskoj ravni]] kroz njen hilum uz tiho disanje.<ref name="RosenbergMarkowitz1991" /> Na [[autopsija|autopsiji]], splenomegalija može se definierati kao težina slezene iznad gornje granice standardnog [[referentni raspon|referentnog opsega]] od 230 g.<ref name="MolinaDiMaio2012">{{cite journal|last1=Molina|first1=D. Kimberley|last2=DiMaio|first2=Vincent J.M.|title=Normal Organ Weights in Men|journal=The American Journal of Forensic Medicine and Pathology|volume=33|issue=4|year=2012|pages=368–372|issn=0195-7910|doi=10.1097/PAF.0b013e31823d29ad|pmid=22182984|s2cid=32174574}}</ref><ref name="MolinaDiMaio2015">{{cite journal|last1=Molina|first1=D. Kimberley|last2=DiMaio|first2=Vincent J. M.|title=Normal Organ Weights in Women|journal=The American Journal of Forensic Medicine and Pathology|volume=36|issue=3|year=2015|pages=182–187|issn=0195-7910|doi=10.1097/PAF.0000000000000175|pmid=26108038|s2cid=25319215}}</ref> Splenomegalija odnosi se striktno na povećanje slezene i razlikuje se od hipersplenizma, koji označava preaktivnu funkciju slezene bilo koje veličine. Ne treba brkati splenomegaliju i hipersplenizam. Svaki se može naći zasebno, ili mogu koegzistirati. Klinički, ako je slezena palpabilna (opipljiva putem [[fenotipski pregled|fizičkog pregleda]]), to znači da je uvećana jer mora proći najmanje dvostruko povećanje da bi postala opipljiva. Međutim, vrh slezine može biti opipljiv kod [[novorođenče]]ta do dobi od tri mjeseca.<ref>{{Cite journal |pmc = 6107197|year = 2018|last1 = Pelizzo|first1 = G.|title = Spleen size evaluation in children: Time to define splenomegaly for pediatric surgeons and pediatricians|journal = PLOS ONE|volume = 13|issue = 8|pages = e0202741|last2 = Guazzotti|first2 = M.|last3 = Klersy|first3 = C.|last4 = Nakib|first4 = G.|last5 = Costanzo|first5 = F.|last6 = Andreatta|first6 = E.|last7 = Bassotti|first7 = G.|last8 = Calcaterra|first8 = V.|pmid = 30138410|doi = 10.1371/journal.pone.0202741|bibcode = 2018PLoSO..1302741P|doi-access = free}}</ref> ==Znakovi i simptomi== [[Simptom]]i mogu uključivati [[bol u trbuhu]], bol u grudima, bol u grudima sličan [[pleura|pleurskom]] bolu kada su [[želudac]], [[mokraćni mjehur]] ili [[crijeva]] puni, bol u leđima, ranu sitost zbog zahvata slezene ili simptome [[anemija]] zbog prateće [[citopenija|citopenije]]. [[znakovi i simptomi|Znaci]] splenomegalije mogu uključivati palpabilni lijevi gornji kvadrant [[trbušna masa|trbušne mase]] ili trljanje slezene. Može se otkriti na [[fenotipsk i pregled|vanjskom pregledu]] pomoću [[Castellov znak|Castellovog znaka]], perkusije [[Traubeov prostor|Tauberovog prostora]] ili [[Nixonov znak|Nixonovog znaka]], ali za potvrdu dijagnoze može se koristiti [[ultrazvuk|ultrazvučni pregled]]. Kod pacijenata kod kojih je velika vjerovatnoća splenomegalije, fizički pregled nije dovoljno osjetljiv da bi je otkrio; kod takvih pacijenata indicirano je snimanje abdomena.<ref name="pmid8411607">{{cite journal |vauthors=Grover SA, Barkun AN, Sackett DL |title=The rational clinical examination. Does this patient have splenomegaly? |url=https://archive.org/details/sim_jama_1993-11-10_270_18/page/2218 |journal=JAMA |volume=270 |issue=18 |pages=2218–21 |year=1993 |pmid=8411607 |doi=10.1001/jama.270.18.2218 }} [http://gateway.ovid.com/ovidweb.cgi?T=JS&PAGE=linkout&SEARCH=8411607.ui Ovid full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609010223/https://ovidsp.dc2.ovid.com/ovid-b/ovidweb.cgi?T=JS&PAGE=fulltext&D=ovft&AN=00005407-199311100-00034&NEWS=N&CSC=Y&CHANNEL=PubMed |date=9. 6. 2022 }} {{Cite web |url=https://ovidsp.dc2.ovid.com/ovid-b/ovidweb.cgi?T=JS&PAGE=fulltext&D=ovft&AN=00005407-199311100-00034&NEWS=N&CSC=Y&CHANNEL=PubMed |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609010223/https://ovidsp.dc2.ovid.com/ovid-b/ovidweb.cgi?T=JS&PAGE=fulltext&D=ovft&AN=00005407-199311100-00034&NEWS=N&CSC=Y&CHANNEL=PubMed |archive-date=9. 6. 2022 |access-date=29. 1. 2026 |url-status=bot: unknown}}</ref> U slučajevima [[infektivna mononukleoza|infektivne mononukleoze]] splenomegalija je čest simptom i zdravstveno osoblje može razmotriti korištenje ultrazvuka abdomena, kako bi stekli uvid u stanje osobe.<ref name="AMSSMfive">{{Citation |author1 = American Medical Society for Sports Medicine |date = 24. 4. 2014 |title = Five Things Physicians and Patients Should Question |publisher = American Medical Society for Sports Medicine |work = Choosing Wisely: an initiative of the ABIM Foundation |url = http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-medical-society-for-sports-medicine/ |access-date = 29. 7. 2014 |archive-date = 29. 7. 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140729224526/http://www.choosingwisely.org/doctor-patient-lists/american-medical-society-for-sports-medicine/ |url-status = dead }}, which cites *{{cite journal|last1=Putukian|first1=M|last2=O'Connor|first2=FG|last3=Stricker|first3=P|last4=McGrew|first4=C|last5=Hosey|first5=RG|last6=Gordon|first6=SM|last7=Kinderknecht|first7=J|last8=Kriss|first8=V|last9=Landry|first9=G|title=Mononucleosis and athletic participation: an evidence-based subject review|journal=Clinical Journal of Sport Medicine|date=Jul 2008|volume=18|issue=4|pages=309–15|pmid=18614881|doi=10.1097/jsm.0b013e31817e34f8|s2cid=23780443|url=https://semanticscholar.org/paper/b454bf0878ee6d613938c70267e51c58f97287ca}} *{{cite journal|last1=Spielmann|first1=AL|last2=DeLong|first2=DM|last3=Kliewer|first3=MA|title=Sonographic evaluation of spleen size in tall healthy athletes.|url=https://archive.org/details/sim_ajr-american-journal-of-roentgenology_2005-01_184_1/page/45|journal=AJR. American Journal of Roentgenology|date=Jan 2005|volume=184|issue=1|pages=45–9|pmid=15615949|doi=10.2214/ajr.184.1.01840045}}</ref> Međutim, budući da veličina slezene uveliku varira, [[ultrazvuk|ultrazvučni snimak]] nije valjana tehnika za procjenu povećanja slezene i ne bi se trebao koristiti u tipskim okolnostima ili za donošenje rutinskih odluka o spremnosti za bavljenje [[sport]]om.<ref name="AMSSMfive"/> ==Uzroci== Najčešći uzroci splenomegalije u razvijenim zemljama su [[infektivna mononukleoza]], infiltracija slezene [[karcinom]]skim ćelijama iz [[leukemikja|krvnih malignosti]] i [[portna hipertenzija]] (najčešće sekundarno zbog [[bolesti jetre]] i sarkoidoza). Splenomegalija također može biti posljedica bakterijskih [[infekcija]], kao što je [[sifilis]] ili infekcija unutrašnje obloge srca ([[endokarditis]]).<ref>{{cite book |author1=Kaiser, Larry R. |author2=Pavan Atluri |author3=Giorgos C Karakousis |author4=Paige M Porrett |title=The surgical review: an integrated basic and clinical science study guide |url=https://archive.org/details/surgicalreviewin0000unse |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2006 |isbn=0-7817-5641-3 }}</ref> Splenomegalija javlja se kod [[sisar]]a zaraženih [[parazit]]om ''[[Cuterebra fontinella]]''.<ref> {{cite journal |vauthors=Durden LA| title=Bot Fly (''Cuterebra fontinella fontinella'') Parasitism of Cotton Mice (''Peromyscus gossypinus'') on St. Catherines Island, Georgia|url=https://archive.org/details/journal-of-parasitology_1995-10_81_5/page/787| journal=The Journal of Parasitology|volume=81| issue=5|pages=787–790|year=1995| doi=10.2307/3283977| jstor=3283977| pmid=7472877}}</ref> Mogući uzroci umjerene splenomegalije (slezena < 1000 g) su brojni, a uključuju: {| class="wikitable" |+ Splenomegalija grupirana na osnovu patogenog mehanizma |- ! Povećana funkcija ! Abnormalan [[krvotok|protok krvi]] ! Infiltracija |- valign="top" | '''Uklanjanje neispravnih [[eritrocit]]a''' * [[Sferocitoza]] * [[Talasemija]] * [[Hemoglobinopatije]] * Nutritivne [[anemije]] * Rana [[anemija srpastih ćelija]] '''[[imunost|Imunska]] hiperplazija''' Odgovor na [[infekcije]] (virusnu, bakterijsku, gljivičnu, parazitsku) * [[Mononukleoza]], [[AIDS]],<ref name="pmid14614691">{{Cite journal | last1 = Sproat | first1 = LO. | last2 = Pantanowitz | first2 = L. | last3 = Lu | first3 = CM. | last4 = Dezube | first4 = BJ. | title = Human immunodeficiency virus-associated hemophagocytosis with iron-deficiency anemia and massive splenomegaly | journal = Clin Infect Dis | volume = 37 | issue = 11 | pages = e170–3 |date=Dec 2003 | doi = 10.1086/379613 | pmid = 14614691 | doi-access = free }}</ref> [[virjusni hepatitis]] * Subakutni [[bakterijski endokarditis]], bakterijska [[sepsa]] * Slezenski [[apsces]], [[tifusna groznica]] * [[Bruceloza]], [[leptospiroza]], [[tuberkuloza]] * [[Histoplazmoza]] * [[Malarija]], [[lajšmanijaza]], [[tripanozomijaza]] * [[erlihioza]]<ref name="pmid9191748">{{Cite journal | last1 = Friedman | first1 = AD. | last2 = Daniel | first2 = GK. | last3 = Qureshi | first3 = WA. | title = Systemic ehrlichiosis presenting as progressive hepatosplenomegaly | url = https://archive.org/details/sim_southern-medical-journal_1997-06_90_6/page/656 | journal = South Med J | volume = 90 | issue = 6 | pages = 656–60 |date=Jun 1997 | doi = 10.1097/00007611-199706000-00017| pmid = 9191748 }}</ref> '''Poremećaj imunoregulacije''' * [[reumatoidni artritis]], uključujući slučajeve [[Feltyjev sindrom|Feltyjevog sindroma]] * [[Sistemski eritematozni lupus]] * [[Serumska bolest]] * [[Porodična hemofagocitna limfohistiocitoza]] * [[Autoimunska hemolitska anemija]] * [[Autoimunski limfoproliferativni sindrom]], [[autosom]]no dominantni poremećaj * [[Sarkoidoza]] * Reakcije na [[lijek]]ove ''Vanmedulska [[hematopoeza]]'' * [[Mijelofibroza]] * Infiltracija srži [[tumor]]a, [[leukemija]] * Oštećenje koštane srži [[zračenje]]m, [[toksin]]ima |''Organska zatajenje'' * [[Ciroza]] ''Vaskularna'' * [[Opstrukcija jetrenih vena]] * [[Tromboza portne vene|Opstrukcija portne vene]] * [[Budd-Chiarijev sindrom]] * [[=pstrukcija slezene vene]] ''[[Infekcije]]'' * Jetrenana [[šistosomijaza]] * Jetrena [[ehinokokoza]] |'''Metaboličke bolesti''' * [[Gaucherova bolest]] * [[Niemann–Pikova bolest]] * [[Alfa-manozidoza]] * [[Hurlerov sindrom]] i druge [[mukopolisaharidoze]]<ref name="Neufeld1995">{{cite book | chapter=The mucopolysaccharidoses |vauthors=Neufeld EF, Muenzer J | title=The metabolic and molecular bases of inherited disease.7th ed. Vol. 2. |veditors=Scriver CR, Beaudet AL, Sly WS, Valle D | year=1995 | publisher=McGraw-Hill, New York | pages=2465–94 }}</ref> * [[Amiloidoza]] * [[Tangerova bolest]] ''Benigne i maligne infiltracije'' * [[leukemije]] (akutne, hronične, limfoidne i [[ALS|mijeloidne]]) * Limfomi ([[Hodgkinov limfom|Hodgkinov]] i [[ne-Hodgkinov limfom|ne-Hodgkinov]]) * [[Mijeloproliferativna bolest]] * [[metastaza|Metastatski]] tumori (često [[melanom]]i) * [[Histiocitoza X]] * [[Hemangiom]], [[limfangiom]] * Slezenske [[ciste]] * [[Hamartomi]] * [[Eozinofilni granulom]] * [[Angiom litoralnih ćelija]]<ref name="pmid16999722">{{Cite journal | last1 = Suvajdzić | first1 = N. | last2 = Cemerikić-Martinović | first2 = V. | last3 = Saranović | first3 = D. | last4 = Petrović | first4 = M. | last5 = Popović | first5 = M. | last6 = Artiko | first6 = V. | last7 = Cupić | first7 = M. | last8 = Elezović | first8 = I. | title = Littoral-cell angioma as a rare cause of splenomegaly | journal = Clinical and Laboratory Haematology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 317–20 |date=Oct 2006 | doi = 10.1111/j.1365-2257.2006.00801.x | pmid = 16999722 }}</ref><ref name="pmid11547761">{{Cite journal | last1 = Dascalescu | first1 = CM. | last2 = Wendum | first2 = D. | last3 = Gorin | first3 = NC. | title = Littoral-cell angioma as a cause of splenomegaly | url = https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2001-09-06_345_10/page/772 | journal = N Engl J Med | volume = 345 | issue = 10 | pages = 772–3 |date=Sep 2001 | doi = 10.1056/NEJM200109063451016 | pmid = 11547761 }}</ref><ref name="pmid11233776">{{Cite journal | last1 = Ziske | first1 = C. | last2 = Meybehm | first2 = M. | last3 = Sauerbruch | first3 = T. | last4 = Schmidt-Wolf | first4 = IG. | title = Littoral cell angioma as a rare cause of splenomegaly | journal = Ann Hematol | volume = 80 | issue = 1 | pages = 45–8 |date=Jan 2001 | doi = 10.1007/s002770000223| pmid = 11233776 | s2cid = 29326931 }}</ref> |} [[slika:Gray1217.png|thumb|right|upright|Normalna [[slezena]] (zelena)]] Uzroci masivne splenomegalije (slezena >1000 g) su: * [[Hronična mijeloidna leukemija]] * [[Mijelofibroza]] * [[Malarija]] * [[Limfom marginalne zone slezene]] ==Patofiziologija== Splenomegalija se može klasificirati na osnovu njenog patofiziološkog mehanizma: *Kongestivna, nakupljena krv (npr. [[portna hipertenzija]]) *Infiltrativna, invazijom stranih ćelija u okruženju slezene (npr. [[metastaze]], [[mijeloidne neoplazme]], [[bolest skladištenja lipida]]s) *[[imunost|Imunska]], povećanjem [[imunski odgovor|imunske aktivnosti]] i naknadnom [[hiperplazija|hiperplazijom]] (npr. [[endokarditis]], [[sarkoidoza]], [[reumatoidni artritis]]) *[[Neoplazma]]tska, kada rezidentne imunske ćelije uzrokuju [[neoplazme]] (npr. [[limfom]]). ==Dijagnoza== CT abdomena je najprecizniji i slezena treba da bude veća 2–3 puta da bi bila palpabilna ispod ruba [[rebro|rebara]] u [[fenotipski pregled|fizičkom pregledu]] koji može pomoći u dijagnozi. ==Liječenje== Ako je splenomegalija u osnovi hipersplenizma, indikovana je [[splenektomija]] koja će ispraviti hipersplenizam. Međutim, osnovni uzrok hipersplenizma će najvjerovatnije ostati; shodno tome, i dalje je indicirana detaljna dijagnostička obrada, jer [[leukemija]], [[limfom]] i drugi ozbiljni poremećaji mogu uzrokovati hipersplenizam i splenomegaliju. Međutim, nakon splenektomije, pacijenti imaju povećan rizik od infektivnih bolesti. Pacijente koji se podvrgavaju splenektomiji treba [[vakcina|vakcinisati]] protiv ''[[Haemophilus influenzae]]'', ''[[Streptococcus pneumoniae]]'' i [[meningokoka]]. Također bi trebalo da primaju godišnje [[gripa|cijepljenje protiv gripe]]. U određenim slučajevima se mogu davati dugotrajni [[profilaksa|profilaksni]] [[antibiotici]]. ==Kao adaptacija== Povećana [[slezena]] može biti [[nasljeđivanje|naslijeđena]], adaptivna osobina odabrana u [[populacija]]ma kojima je potreban dodatni kapacitet za nošenje kisika, kao što su ronioci u dubokom moru.<ref>{{cite news|last1=Rappaport|first1=Lisa|title=Large spleen helps explain deep-diving skills of Southeast Asian 'sea nomads'|url=https://www.reuters.com/article/us-health-diving-genetics/large-spleen-helps-explain-deep-diving-skills-of-southeast-asian-sea-nomads-idUSKBN1HQ2G9|access-date=20. 4. 2018|work=[[Reuters]]|date=19. 4. 2018}}</ref><ref name="Ilardo2018">{{cite journal|last1= Ilardo|first1=M. A.|last2= Moltke|first2= I.|last3= Korneliussen|first3=T. S.|last4= Cheng|first4= J.|last5= Stern|first5=A. J.|last6= Racimo|first6= F.|last7=de Barros Damgaard|first7= P.|last8= Sikora|first8= M.|last9= Seguin-Orlando|first9= A.|last10= Rasmussen|first10= S.|last11=van den Munckhof|first11=I. C. L.|last12=ter Horst|first12= R.|last13= Joosten|first13=L. A. B.|last14= Netea|first14=M. G.|last15= Salingkat|first15= S.|last16= Nielsen|first16= R.|last17= Willerslev|first17= E.|title= Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads|journal= Cell|volume= 173|issue= 3|date= 18. 4. 2018|pages= 569–580.e15|doi= 10.1016/j.cell.2018.03.054|pmid=29677510|doi-access= free}}</ref> ==Također pogledajte== * [[Asplenija]] * [[Hepatosplenomegalija]] * [[Portna hipertenzija]] * [[Infarkt slezene]] * [[Sindrom tropske splenomegalije]] ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.patient.info/showdoc/40001069/ Splenomegaly and hypersplenism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609010200/https://patient.info/doctor/splenomegaly-and-hypersplenism |date=9. 6. 2022 }} at patient.info {{Medicinski izvori |DiseasesDB = 12375 |ICD10 = {{ICD10|Q|89|0|q|80}}, {{ICD10|R|16|1|r|10}} |ICD9 = {{ICD9|759.0}}, {{ICD9|789.2}} |ICDO = |OMIM = |MedlinePlus = 003276 |eMedicineSubj = ped |eMedicineTopic = 2139 |eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|2156}} | MeshID = D013163 }} {{Bolesti limfnih organa}} {{Simptomi i znaci probavnog sistema i abdomena}} {{Simptomi i znaci probavnog sistema i abdomena}} [[Kategorija:Bolesti slezene]] [[Kategorija:Simptomi i znakovi: Probavni sistem i abdomen]] [[Kategorija:Anatomija čovjeka]] 48d5v6pivpxmty0u39gyaezad1sg5ka 0 501328 3932028 3638917 2026-09-28T14:24:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932028 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biblioteka | ime = Nacionalna biblioteka Széchényi | lokalno_ime = Országos Széchényi Könyvtár | prijašnje_ime = | logo = | opis_logo = | slika = Országos Széchényi Könyvtár.jpg | opis_slike = Izgled [[Budimski dvorac|Budimskog dvorca]] | otvorena = {{Početni datum i godine|1802}} | zatvorena = | država = [[Mađarska]] | grad = [[Budimpešta]] | coord = {{Coord|47|29|42|N|19|2|21|E}} | adresa = Szent György tér 4-5-6, [[Budimski dvorac]] | vrsta = [[Nacionalna biblioteka]] | pristup = | tiraž = | usluženi = | članovi = | predmeti = | veličina = | osnivač = [[Ferenc Széchényi]] | direktor = [[:hu:Rózsa Dávid (könyvtáros)|Dávid Rózsa]] | predsjednik = | predsjedavajući = | vlasnik = | budžet = | zaposleni = | zakonski_depozit = | prijevoz = | parking = | veb-sajt = [https://www.oszk.hu/en oszk.hu] }} [[Datoteka:Országos_Széchényi_Könyvtár_1.jpg|mini|300x300piksel| Nacionalna biblioteka Mađarske]] [[Datoteka:Floor_plan_of_Buda_Castle_with_Palatinal_Crypt_and_annotation_letters.png|mini|Plan Budimskog dvorca: zgrade A, B, C, D – [[Mađarska nacionalna galerija]], zgrada E – [[Historijski muzej Budimpešte]], zgrada F – Nacionalna biblioteka.<br/>Ispod zgrade C nalazi se [[Palatinarska kripta]] sa 3 sobe.]] '''Nacionalna biblioteka Széchényi''' ({{Jez-hu|'''Országos Széchényi Könyvtár'''}}; '''OSZK''') jest [[nacionalna biblioteka]] u [[Budimpešta|Budimpešti]], [[Mađarska]], koja se nalazi u [[Budimski dvorac|Budimskom dvorcu]]. Jedna je od dvije mađarske nacionalne biblioteke, a druga je [[biblioteka Univerziteta u Debrecinu]]. == Historija == Biblioteku je 1802. godine osnovao visoki [[Patriotizam|patriotski]] mađarski [[Aristokratija|aristokrata]] [[Ferenc Széchényi|grof Ferenc Széchényi]]. Széchényi je putovao svijetom kupujući mađarske knjige, koje je sastavio i poklonio naciji. Godine 1803. otvorena je [[javna biblioteka]] u [[Pešta|Pešti]]. Széchényijev primjer je rezultirao pokretom donacija knjiga biblioteci širom zemlje.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.oszk.hu/en/history_of_the_library|title=History of the Library|website=National Széchényi Library|access-date=26. 1. 2017}}</ref> Godine 1808, [[Narodna skupština Mađarske]] ("[[Diet]]") osnovala je [[Nacionalni muzej Mađarske|Mađarski nacionalni muzej]] za prikupljanje historijskih, arheoloških i prirodnih relikvija Mađarske. Muzej je spojen u Biblioteku i tako postoji zadnjih 200 godina, nacionalno skladište pisanih, štampanih i objektivnih relikvija mađarske prošlosti.<ref name=":0"/> Godine 1846. Mađarski nacionalni muzej uselio se u svoju novu zgradu, ali je tek 1949. godine Biblioteka ponovo postala posebna cjelina sa današnjim imenom. Biblioteka se 1985. godine preselila u svoj novi dom u Palati Budimskog dvorca.<ref name=":0"/> == Direktori == * 1803–1815: [[:hu:Miller Jakab Ferdinánd|Jakab Ferdinánd Miller]] * 1815–1846: [[:hu:Horvát István (történész)|István Horvát]] * 1846–1875: [[:hu:Mátray Gábor|Gábor Mátray]] * 1875–1879: [[:hu:Fraknói Vilmos|Vilmos Fraknói]] * 1879–1893: [[:hu:Majláth Béla|Béla Majláth]] * 1893–1894: [[:hu:Szinnyei József (bibliográfus)|József Szinnyei]] * 1894–1919: [[:hu:Fejérpataky László|Fejérpataky László]] * 1919–1922: [[:hu:Melich János|János Melich]] * 1923: [[:hu:Hóman Bálint|Bálint Hóman]] * 1924–1929: [[:hu:Lukinich Imre|Imre Lukinich]] * 1930–1934: [[:hu:Jakubovich Emil|Emil Jakubovich]] * 1934–1945: [[:hu:Fitz József (művelődéstörténész)|József Fitz]] * 1945– 1946: [[:hu:Györke József|József Györke]] * 1946–1947: [[:hu:Tolnai Gábor (irodalomtörténész)|Gábor Tolnai]] * 1948–1957: [[:hu:Varjas Béla|Béla Varjas]] * 1958–1966: [[:hu:Jóború Magda|Magda Jóború]] * 1966–1968: [[:hu:Sebestyén Géza (könyvtáros)|Géza Sebestyén]] * 1968–1982: [[:hu:Jóború Magda|Magda Jóború]] * 1982: [[:hu:Zircz Péter|Péter Zircz]] * 1982–1984: [[:hu:Molnár Ferenc (politikus)|Ferenc Molnár]] * 1984–1986: [[:hu:Havasi Zoltán|Zoltán Havasi]] * 1985—1993: [[Gyula Juhász]] * 1993—1999: [[:hu:Poprády Géza|Géza Poprády]] * 1999—2009: [[:hu:Monok István|István Monok]] * 2009—2013: [[:hu:Katona Andrea|Andrea Sajo (Katona)]] * 2013—2014: [[:hu:Szemerei Péter|Péter Szemerei]] * 2014: [[János Káldos]] * 2014—2019: [[:hu:Tüske László|Dr. László Tüske]] * 2019—2020: [[:hu:Hammerstein Judit|Judit Hammerstien]] * 2020—: [[:hu:Rózsa Dávid (könyvtáros)|Dávid Rózsa]] == Zbirke == Biblioteka ima za cilj prikupljanje "hungarice" koja se opisuje kao djela objavljena u Mađarskoj, objavljena na [[Mađarski jezik|mađarskom jeziku]], pisana od strane mađarskih autora, te djela s mađarskim aspektom. Biblioteka dobija dva primerka svih publikacija i grafika proizvedenih u Mađarskoj.<ref name=":0"/> === Knjige === Zbirka inkunabuluma biblioteke sastoji se od 1.800 knjiga štampanih prije 1500. godine; značajni predmeti uključuju fragment [[Gutenbergova Biblija|Gutenbergove Biblije]] i ''[[Chronica Hungarorum]]'' - prvu knjigu štampanu u Mađarskoj. Zbirka sadrži 13.000 predmeta iz 16. vijeka, uključujući prvo izdanje [[Nostradamus|Nostradamusovih ''Proročanstava'']]. Stara mađarska biblioteka je zbirka od 8.500 starih mađarskih knjiga, uključujući [[Vizsolijeva Biblija|Vizsoly Bibliju]], prvu kompletnu Bibliju štampanu na mađarskom jeziku. Zbirka Apponyi je zbirka od preko 3.000 predmeta vezanih za Mađarsku koje je donirao [[Albert Apponyi|grof Albert Apponyi]] 1924. Jedan od njegovih najznačajnijih predmeta je [[Tabula Hungariae]], najranija sačuvana štampana karta Mađarske. Ostale kolekcije uključuju Zbirku letaka; Zbirka stare [[Ćirilica|ćirilice]], koja se uglavnom sastoji od liturgijskih knjiga napisanih [[Rumunsko ćirilično pismo|rumunskom ćirilicom]], Arhiva ranih štampanih knjiga i zbirke Historije poveza.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/early_printed_books|title=Early Printed Books|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Periodika === Sa prilivom periodike u 19. vijeku, {{Ill|József Szinnyei Sr.|hu|József Szinnyei (bibliographer)}} je osnovao Nacionalnu biblioteku novina 1884. Biblioteka ima oko 250.000 jedinica periodike. Od kolekcije mađarskih i međunarodnih novina, gotovo 75% njenih priloga jedini su sačuvani primjerci. Značajni predmeti uključuju {{Ill|Nova Posoniensia}}, prve redovne novine u Mađarskoj i [[Journal des sçavans|Journal des Sçavans]], najraniji akademski časopis u [[Evropa|Evropi]].<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/periodicals|title=Periodicals|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Rukopisi === Biblioteka ima najveću zbirku rukopisa u Mađarskoj sa oko 1.400.000 jedinica.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/manuscripts|title=Manuscripts|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> Značajni predmeti uključuju originalne kopije [[Himnusz]]a, mađarske himne, i [[Szózat]], mađarske pjesme.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/special_collections|title=Special Collections|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Posteri i mali printovi === Zbirka plakata i malih grafika, osnovana 1935, sadrži oko četiri miliona dokumenata, što je čini jednom od najvećih zbirki biblioteke.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/posters_small_prints_reproduced_graphics|title=Posters, small prints, reproduced graphics|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Karte === Godine 1939. Zbirka karata postala je nezavisno odeljenje Nacionalne biblioteke Széchényi. Od 2015. kolekcija karata obuhvata preko 300.000 predmeta, sa 3.400 listova karata koji pripadaju originalnoj Széchényi zbirci iz ranih 1800-ih.<ref name=":1">Kiss, E., Ungvári, Z., & Fulajtár, P. (2015). Digital Map Collection Project at the National Széchényi Library. ''e-Perimetron'', ''10''(1), 1-10.</ref> Otprilike četvrtina pokrivenosti karata je historijska Mađarska, a preostale karte u zbirci pokrivaju područja širom svijeta. Biblioteka je posljednjih godina digitalizirala svoju zbirku mapa kako bi predmete kulturne baštine učinila dostupnijim. Biblioteka se udružila sa Odsjekom za kartografiju i geoinformatiku na Univerzitetu Eötvös Loránd kako bi digitalizirala neke od globusa biblioteke i stvorila [http://terkeptar.elte.hu/vgm/ Virtualni muzej globusa]. [https://lazarterkep.oszk.hu/ Tabula Hungariae], prva štampana karta Mađarske, sada je digitalizovana i dostupna na internetu.<ref name=":1"/> === Historija pozorišta === Godine 1949. osnovana je Zbirka historije pozorišta koja je preuzela biblioteke pozorišta koja su ostala nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]]. Sadrži 30.000 predstava i 380.000 dokumenata.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/documents_on_theater_history|title=Documents on Theater History|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Muzika === Muzička zbirka biblioteke sadrži 170.000 komada štampanih notnih zapisa. Značajni predmeti uključuju rukopise i prva izdanja [[Joseph Haydn|Josepha Haydna]], predmete iz [[Franz Liszt|Franza Lista]] i rukopise opera [[Ferenc Erkel|Ferenca Erkela]].<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/music_collection|title=Music Collection|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> === Fotografije === Zbirka fotografija biblioteke osnovana je 2007. Između ostalog, u njoj se nalazi 40.000 staklenih ploča ili slika i filmskih negativa knjižnog fonda biblioteke.<ref>{{Cite web|url=https://www.oszk.hu/en/photo_collection|title=Photo Collection|website=National Széchényi Library|access-date=26. 3. 2022}}</ref> == Otkriće novog Mocartovog autograma == Mađarski bibliotekar je 2014. otkrio četiri stranice Mocartove originalne partiture (autografa) sonate u budimpeštanskoj Nacionalnoj biblioteci. Do tada je sačuvana samo posljednja stranica autograma.{{Efn-ua|Originalna partitura je bliska prvom izdanju, objavljenom 1784.<ref>{{cite news|last1=Kozinn|first1=Allan|author-link=Allan Kozinn|title=A Mozart Mystery: Sonata Manuscript Surfaces in Budapest|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2014/10/01/a-mozart-mystery-sonata-manuscript-surfaces-in-budapest/?_php=true&_type=blogs&_r=0|work=The New York Times|date=1. 10. 2014|page=C4}}</ref> Međutim, u prvom stavu, u 5. i 6. taktu Varijacije V, ritam posljednje osme note takta mijenjan je raznim izdanjima tijekom vremena. U menuetto, poslednja četvrtina takta 3 je Cis duru u većini izdanja, ali u autogramu je odštampano A.<ref>{{Cite web|url=https://mozart.oszk.hu/index_en.html#significance|title=K. 331 Sonata in A major|access-date=12. 1. 2018}}</ref>}} Papir i rukopis četiri stranice su se poklapali sa onim na posljednjoj stranici partiture, održane u [[Salzburg]]<nowiki/>u. [[Zoltán Kocsis]] je dao prvu izvedbu otkrivene partiture u septembru 2014.<ref>{{Cite news|title=A rediscovered sonata, as Mozart intended|url=http://www.afp.com/en/news/rediscovered-sonata-mozart-intended|work=AFP|date=27. 9. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141009130744/http://www.afp.com/en/news/rediscovered-sonata-mozart-intended/|archive-date=9. 10. 2014|access-date=14. 2. 2015}}</ref> == Također pogledajte == * [[Bečuški kodeks]] * {{Ill|Spisak biblioteka Mađarske|hu|Magyarországi könyvtárak listája}} == Napomene == {{Refspisak|grupa=upper-alpha}} == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oszk.hu/en Službena stranica] * [http://www.hnm.hu/ Mađarski nacionalni muzej] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170426222227/http://hnm.hu/ |date=26. 4. 2017 }} * [http://mnb.oszk.hu/ Mađarska nacionalna bibliografija] * [https://www.oszk.hu/humanus/index.html Baza humanističkih studija i članaka] * [http://mek.oszk.hu/ Mađarska elektronska biblioteka] * [http://epa.oszk.hu/ Arhiva elektronske periodike i baza podataka] * [https://web.archive.org/web/20230924025026/https://corvina.hu/en/front/ Program Bibliotheca Corviniana Digitalis] * [http://www.kepido.oszk.hu/ Historijska hronologija Mađarske] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230527011322/http://www.kepido.oszk.hu/ |date=27. 5. 2023 }} * [http://nektar2.oszk.hu/librivision_eng.html NEKTÁR Online Pretraživanje kataloga] {{Mađarska po temama}} {{Nacionalne biblioteke u Evropi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Nacionalne biblioteke|Mađarska]] [[Kategorija:Građevine u Budimpešti]] [[Kategorija:Kultura u Budimpešti]] [[Kategorija:Biblioteke u Mađarskoj]] [[Kategorija:Mađarska kultura]] 9wal3x5cqsihx0yorgsthjv2cwsepyo 0 507518 3932122 3917321 2026-09-29T11:44:07Z Z1KA 87045 3932122 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Srpski narodni savez | izvorno_ime = Republike Srpske | logo = Logo SNS RS.png | skraćenica = SNS RS | predsjednik = | predsjednik_osnivač = [[Biljana Plavšić]] | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | godina osnivanja = august 1997. | raspuštena = iza 2006. | prethodnik = [[Srpska demokratska stranka]] | nasljednik = [[Demokratski narodni savez]] | slogan = | himna = | sjedište = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Desni centar]] | ideologija = [[Srpski nacionalizam]]<br>[[Konzervativizam]]<br>[[Proevropejstvo]]<br>[[Reformizam]] | međunarodno_članstvo = | evropska_stranka = | boje = {{Colorbox|#780078}} | sestrinske_stranke = | skupština1 = | broj_mandata1 = | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | veb-sajt = }} '''Srpski narodni savez Republike Srpske''' ('''SNS RS'''), jednostavnije '''Srpski narodni savez''' ('''SNS'''), jest bivša [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|parlamentarna politička stranka]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. == Historija == {{Glavni|Kriza u Republici Srpskoj 1997. i 1998.}} Zbog sve veće izolacije [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 14. decembra 1995, [[Biljana Plavšić]] je prekinula sve veze sa [[Srpska demokratska stranka|Srpskom demokratskom strankom]] (SDS) i formirala SNS u augustu 1997.<ref>{{Cite web|url=https://www.pressonline.rs/info/politika/79799/biografija-biljane-plavsic.html/|title=Press Online: Biografija Biljane Plavšić|date=27. 5. 2015|website=pressonline.rs|access-date=17. 7. 2024|archive-date=27. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527201238/https://www.pressonline.rs/info/politika/79799/biografija-biljane-plavsic.html/|url-status=bot: unknown}}</ref> Nakon pobjede na [[Prijevremeni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|prijevremenim izborima 1997.]] imenovala je [[Milorad Dodik|Milorada Dodika]], tadašnjeg poslanika u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] čiji je [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] (SNSD) imao samo dva poslanika, za [[Predsjednik Vlade Republike Srpske|predsjednika vlade]]. To je označilo početak političkih reformi u Republici Srpskoj i saradnje sa [[Međunarodna zajednica|međunarodnom zajednicom]]. Međutim, izgubila je [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - predsjednik Republike Srpske|predsjedničke izbore 1998.]] od zajedničkog kandidata SDS-a i [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske|Srpske radikalne stranke Republike Srpske]] (SRS RS) [[Nikola Poplašen|Nikole Poplašenog]]. Bila je vladajuća stranka u Republici Srpskoj, sve do [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - Narodna skupština Republike Srpske|općih izbora 2000.]] Tokom 2000. dolazi do raskola u stranci, kada dio članstva osniva [[Demokratski narodni savez]] (DNS), a početkom 2001, Biljana Plavšić odlazi u [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ), zbog optužnice za ratne zločine tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]]. To i loši izborni rezultati dovelo je do slabljenja stranke. Stranka je posljednji mandat u NSRS imala u [[Šesti saziv Narodne skupštine Republike Srpske|šestom sazivu]] od 2002. do 2006, nakon čega nestaje se političke scene. == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |Predsjednik ! colspan="3" |Mandat |- !Od !Do !Trajanje |- !1. |[[Datoteka:Biljana Plavsic.JPG|bez okvira|104x104piksel]] |[[Biljana Plavšić]] <small>(r. 1930)</small> |august 1997. |2006. |9 godina |} == Izbori == === Opći izbori === ==== Predsjedništvo ==== {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Konstitutivni narod !Izabran? |- !''[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|1998.]]{{Efn|SNS je na općim izborima 1998. nastupio u političkoj koaliciji "[[Sloga (koalicija, 1998)|Sloga]]" sa [[Socijalistička partija Republike Srpske|SP RS]] i [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]].|naziv=Sloga|grupa=lower-alpha}}'' |''1.'' |''[[Živko Radišić]]'' | style="text-align:center;" |''359.937'' |''51,31'' | rowspan="2" |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Da |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|2002.]] |10. |[[Svetozar Mihajlović]] | style="text-align:center;" |5.143 |1,01 | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} ==== Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] !Godina !Pozicija !Broj glasova !% ![[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom]] ![[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998.|1998.]]''{{Efn|naziv=Sloga}}'' |2. |''214.716'' |''13,80'' |{{Infokutija stranka/mandati|4|42|#780078}} |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#780078}} | rowspan="2" style="background:#FF7F7F;vertical-align:middle;text-align:center;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000.|2000.]] |9. |28.125 |4,5 |{{Infokutija stranka/mandati|1|42|#780078}} |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#780078}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002.|2002.]] |23. |4.410 |0,36 |{{Infokutija stranka/mandati|0|42|#780078}} |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#780078}} | style="background:#F99;vertical-align:middle;text-align:center;" |Vanparlamentarna |} ==== Predsjednik Republike Srpske ==== {| class="wikitable" |+[[Predsjednik Republike Srpske]] !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Izabran? |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - predsjednik Republike Srpske|1998.]]{{Efn|naziv=Sloga}} |2. |[[Biljana Plavšić]] | style="text-align:center;" |286.606 |39,0 | style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Da |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - predsjednik Republike Srpske|2000.]] | colspan="5" | |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - predsjednik Republike Srpske|2002.]] |10. |[[Branislav Lolić]] | style="text-align:center;" |4.689 |1,0 | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} ==== Narodna skupština Republike Srpske ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+[[Narodna skupština Republike Srpske]] !Godina !Pozicija !Broj glasova !% !Mandati !Vlada |- ![[Prijevremeni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|1997.]] |4. |124.746 |15.73 |{{Infokutija stranka/mandati|15|83|#780078}} | rowspan="2" style="text-align:center;background-color:limegreen;" |Vlast |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1998 - Narodna skupština Republike Srpske|1998.]] |4. |95.817 |12,9 |{{Infokutija stranka/mandati|12|83|#780078}} |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2000 - Narodna skupština Republike Srpske|2000.]] |10. |14.239 |2,3 |{{Infokutija stranka/mandati|2|83|#780078}} | rowspan="2" style="background:#FF7F7F;vertical-align:middle;text-align:center;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2002 - Narodna skupština Republike Srpske|2002.]] |12. |4.992 |1,00 |{{Infokutija stranka/mandati|1|83|#780078}} |} === Lokalni izbori === ==== Skupština Brčko distrikta ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+[[Skupština Brčko distrikta]] !Godina !Broj glasova !% !Mandati |- ![[Prvi saziv Skupštine Brčko distrikta|2000.]] | colspan="2" | {{Efn|[[Prvi saziv Skupštine Brčko distrikta|Prvi saziv]] [[Skupština Brčko distrikta|Skupštine Brčko distrikta]] bio je prva prijelazna skupština imenovana 21. marta 2000, 13 dana nakon uspostave [[Brčko distrikt|Brčko distrikta Bosne i Hercegovine]], na osnovu naloga [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodnog supervizora za Brčko]] [[Robert W. Farrand|Roberta W. Farranda]]. Na osnovu tog naloga, SNS RS dobio je 2 od 29 mjesta u skupštini.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://skupstinabd.ba/ba/o-skuptini.html|title=Skupština Brčko distrikta - O Skupštini|website=skupstinabd.ba|access-date=25. 8. 2021}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.brckosupervizija.ba/web/?p=171|title=NALOG SUPERVIZORA O USPOSTAVLJANJU PRELAZNE SKUPŠTINE BRČKO DISTRIKTA BOSNE I HERCEGOVINE|last=|first=|date=21. 3. 2000|website=brckosupervizija.ba|publisher=[[Međunarodni supervizor za Brčko]]: [[Robert W. Farrand]]|access-date=7. 7. 2024|archive-date=8. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708183819/https://www.brckosupervizija.ba/web/?p=171|url-status=dead}}</ref>|naziv=Brčko|grupa=lower-alpha}} |{{Infokutija stranka/mandati|2|29|#780078}} |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2004 (Brčko)|2004.]] | colspan="3" style="text-align:center;background-color:#ddd;" |''Nije učestvovala'' |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Srpska demokratska stranka]] * [[Demokratski narodni savez]] == Napomene == {{Napomene}} == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1997.]] [[Kategorija:Političke stranke raspuštene 2006.]] [[Kategorija:Bivše političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bivše političke stranke u Republici Srpskoj]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpske političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski narodni savez Republike Srpske|*]] [[Kategorija:Srpska demokratska stranka]] 5ls0olxk2djsruobjm5d69yvau0m1t0 0 529258 3932056 3839837 2026-09-28T20:34:01Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932056 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje | ime = Ostrva Juan Fernández | izvorno_ime = Archipiélago Juan Fernández | izvorno_ime_jez = es | naselje_vrsta = Zavisna teritorija i [[Komune Čilea|komuna]] | slika = Archpielago_Juan_Fernandez_%28Vista_hacia_Robinson_Crusoe%29.jpg | slika_alt = Slika grada San Juan Bautista u zaljevu Cumberland, otok Robinson Crusoe. | slika_opis = Grad [[San Juan Bautista, Čile|San Juan Bautista]], [[Ostrvo Robinson Crusoe]]. | slika_zastava = Bandera Juan Fernández.svg | zastava_alt = Zastava ostrva Juan Fernández. | slika_grb = Escudo de Juan Fernández.svg | grb_alt = Grb ostrva Juan Fernández. | slika_štit = | štit_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = | karta_alt = | karta_opis = | pushpin_karta = Čile | pushpin_karta_alt = Lokacija unutar Čilea. | pushpin_karta_opis = Lokacija unutar [[Čile]]a. | pushpin_oznaka_pozicija = | koordinate = {{coord|33|38|29|S|78|50|28|W|region:CL-VL|format=dms|display=inline,title}} | koor_pinpoint = | koordinate_fusnote = | podjela_vrsta = [[Država]] | podjela_ime = {{ZID|Čile}} | podjela_vrsta1 = [[Regije Čilea|Regija]] | podjela_ime1 = {{ZID|Regija Valparaíso|ime=Valparaíso}} | podjela_vrsta2 = [[Pokrajine Čilea|Pokrajina]] | podjela_ime2 = [[Pokrajina Valparaíso|Valparaíso]] | podjela_vrsta3 = [[Komune Čilea|Komuna]] | podjela_ime3 = Juan Fernández | uspostavljanje_naslov = Otkriven | uspostavljanje_datum = 22. novembar 1574. | osnivač = | sjedište_vrsta = [[Glavni grad]] | sjedište = [[San Juan Bautista, Čile|San Juan Bautista]] | vlada_fusnote = <ref name="Official">[http://www.comunajuanfernandez.cl/ "Isla Robinson Crusoe"]. Commune Juan Fernández (2010). Retrieved 8 August 2010.</ref> | vlada_vrsta = [[Komuna]] | vladajuće_tijelo = [[Općinsko vijeće|Vijeće]] | vođa_partija = [[Nezavisni kandidat|Nezav.]] | vođa_titula = [[Alcalde]] (načelnik) | vođa_ime = [[Pablo Andrés Manríquez Angulo]] <!-- Format unošenja brojeva za parametre o površini, stanovništvu i gustoći: -Decimalni zarez pisati kao tačku -Bez dodavanja tački za hiljade. (Primjer: 1234567 daje 1.234.567; 12345.67 daje 12.345,67) --> | površina_fusnote = <ref name="INE">[http://www.ine.cl/ "Censos de poblacion y vivienda"]. Instituto Nacional de Estadísticas (2012). Retrieved 2 January 2013.</ref> | površina_urban_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_rural_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_metro_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | površina_vode_procenat = | površina_rang = | površina_prazno1_naslov = | površina_prazno2_naslov = | površina_ukupno = 99.6 | površina_zemlje = | površina_vode = | površina_urban = | površina_rural = | površina_metro = | površina_prazno1 = | površina_prazno2 = | dužina = | širina = | dimenzije_fusnote = | visina_fusnote = <ref>Santibáñez, H.T., Cerda, M.T. (2004). ''Los parques nacionales de Chile: una guía para el visitante.'' Colección Fuera de serie. Editorial Universitaria. {{ISBN|9789561117013}}</ref> | nadmorska_visina = 1268 | stanovništvo_fusnote = <ref name="INE"/> | stanovništvo_datum = Procjena 2012. | stanovništvo_ukupno = 900 | stanovništvo_gustoća = auto | stanovništvo_bilješka = | stanovništvo_demonim = | vremenska_zona1 = [[Vremenske zone u Čileu|CLT]]<ref>[http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm "Chile Time"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911130719/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-time.htm |date=11. 9. 2007 }}. World Time Zones (2007). Retrieved 5 May 2007.</ref> | utc_ofset1 = −04 | vremenska_zona1_DST = [[Vremenske zone u Čileu|CLST]]<ref>[http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm "Chile Summer Time"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070911130451/http://www.world-time-zones.org/zones/chile-summer-time.htm |date=11. 9. 2007 }}. World Time Zones (2007). Retrieved 5 May 2007.</ref> | utc_ofset1_DST = −03 | poštanski_broj_vrsta = | poštanski_broj = | pozivni_broj_vrsta = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | veb-sajt = [http://www.comunajuanfernandez.cl/ Ostrva Juan Fernández] | fusnote = }} '''Ostrva Juan Fernández''' ({{Jez-es|Archipiélago Juan Fernández}}) su rijetko naseljeni niz ostrva u južnom [[Tihi okean|Tihom okeanu]], koji se oslanjaju na [[turizam]] i [[ribolov]]. Smješteni su 670&nbsp;km uz obalu [[Čile]]a, sastoje se od tri glavna [[vulkan]]ska ostrva: [[Ostrvo Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]], [[Ostrvo Alejandro Selkirk|Alejandro Selkirk]] i [[Ostrvo Sveta Klara|Santa Clara]]. Grupa je dio [[Ostrvski Čile|Ostrvskog Čilea]]. Ostrva su prvenstveno poznati po tome što su bili dom nasukanog mornara [[Alexander Selkirk|Alexandera Selkirka]] više od četiri godine, od 1704, što je možda inspirisalo engleskog pisca [[Daniel Defoe|Daniela Defoea]] da napiše djelo ''[[Robinson Crusoe]]''.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19">{{Cite book|last=Severin|first=Tim|url=https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0|title=In Search of Robinson Crusoe|publisher=Basic Books|year=2002|isbn=978-046-50-7699-4|location=New York|pages=[https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19]|url-access=registration}}</ref> Većina današnjih stanovnika [[arhipelag]]a živi na ostrvu Robinson Crusoe, a uglavnom u glavnom gradu [[San Juan Bautista (Čile)|San Juan Bautista]], koji se nalazi u zaljevu Cumberland na sjevernoj obali otoka.<ref name="census">The islands' area and population data retrieved from the 2012 census.</ref> Grupa ostrva je dio čileanske [[Regija Valparaíso|regije Valparaíso]] (koja također uključuje [[Uskršnje ostrvo]]) i, zajedno sa [[Ostrva Desventuradas|ostrvima Desventuradas]], čini jednu od devet [[Komune Čilea|komuna]] [[Valparaíso Province|provincije Valparaíso]] . Ostrva su dobila ime po [[Juan Fernández (explorer)|Juanu Fernándezu]], istraživaču koji ih je otkrio 1570-ih. == Geografija == [[Datoteka:Vortex-street-1.jpg|alt=A satellite image of a pattern of clouds forming from a disturbance at the lower left causing a series of swirling cloud vortexes that gradually dissipates as they move to the upper right|desno|mini|Snimak ostrva Juan Fernández, snimljen satelitom [[Landsat 7]] 15. septembra 1999. Prikazuje jedinstveni uzorak oblaka poznat kao "Kármánova vrtložna ulica" uzrokovan interakcijom vjetrova s ​​planinama ostrva.]] * [[Ostrvo Robinson Crusoe]] ({{coord|33|38|00|S|78|51|00|W|}}), također poznato i kao ''Isla Más a Tierra'', nalazi se najbliže kopnu kontinentalne [[Južna Amerika|Južne Amerike]] i okružen je brojnim otočićima, uključujući Juanango, Viñillu, Los Chamelos, Los Claveles i El Verdugo. * [[Ostrvo Sveta Klara|Ostrvo Santa Clara]] ({{coord|33|42|07|S|79|00|05|W|}}), leži 1&nbsp;km jugozapadno od Robinson Crusoe. * [[Ostrvo Alejandro Selkirk]] ({{coord|33|46|00|S|80|47|00|W|}}), također poznato i kao ''Isla Más Afuera'', nalazi se 180&nbsp;km zapadno. Alejandro Selkirk je najveće od ostrva Juan Fernández sa 49.5&nbsp;km², a njegov najviši vrh, [[Cerro de Los Inocentes]], ujedno je i najviša tačka arhipelaga sa 1.268 m. Broj stanovnika ostrva u 2012. bio je 57. Robinson Crusoe je drugi najveći ostrvo u [[arhipelag]]u sa 47.9&nbsp;km²; njegov najviši vrh, El Yunque, visok je 915 m. Broj stanovnika Robinsona Crusoea u 2012. bio je 843. Santa Clara je 2,2&nbsp;km² površine i dostiže visinu od 375 m. Santa Clara je nenaseljeno ostrvo.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Maksimalna nadmorska visina Juan Fernándeza, 915 m za Robinsona Crusoea i 1329 m za Alejandra Selkirka, respektivno, dovoljno su visoke da izazovu fenomen poznat kao [[Kármánova vrtložna ulica]], koja se može vidjeti iz svemira. Ostrva su [[vulkan]]skog porijekla, nastala kretanjem [[Nazca ploča|Nazca ploče]] preko [[Vruća tačka Juan Fernández|vruće tačke Juan Fernández]]. Kako se ploča kretala prema istoku preko vruće tačke, vulkanske erupcije su formirale [[Juan Fernández (greben)|greben Juan Fernández]] prije nego što je subduciran pod južnoameričkim kontinentom u [[Rov Peru–Čile|Peru-Čile rovu]]. Ostrva se nalaze tamo gdje su vrhovi podmorskog grebena izbočeni iznad nivoa mora. [[Apsolutna geohronologija|Radiometrijsko datiranje]] pokazuje da je Santa Clara najstarije od ostrva, staro 5,8 miliona godina, a slijedi je Robinson Crusoe, star 3,8 miliona godina.&nbsp;– 4,2 miliona godina star, i Aleksandar Selkirk, 1,0&nbsp;– star 2,4 miliona godina. [[Morsko dno]] oko ostrva Juan Fernández bogato je mangansko-željeznim čvorićima, koji bi mogli biti od potencijalnog ekonomskog interesa.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Neki smatraju da su ova ostrva jedna od najistočnijih tačaka [[Okeanija|Okeanije]], a ne udaljena regija [[Južna Amerika|Južne Amerike]].<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/><ref name="ausgov">{{Cite book|last=Thomson|first=Lex|url=https://www.aciar.gov.au/sites/default/files/mn201_trees_for_life_-_final_artwork_-_15052018_web_upload_version.pdf|title=Trees for life in Oceania: Conservation and utilisation of genetic diversity|last2=Doran|first2=John|last3=Clarke|first3=Bronwyn|date=2018|publisher=Australian Center for International Agricultural Research|location=Canberra, Australia|pages=16|quote=In a number of cases, human exploitation of certain high-value tree species, including sandalwoods and other highly prized timbers, has led to their extinction—such as the sandalwood species ''Santalum fernandezianum'', in Juan Fernández Islands; and others to the brink of extinction, such ''S. boninensis'' in Ogasawara Islands, Japan; or is an ongoing threatening factor in the examples of ''S. yasi'' in Fiji and Tonga, ''Gyrinops spp''. in Papua New Guinea (PNG) and ''Intsia bijuga'' throughout the Pacific Islands.|access-date=24. 1. 2022}}</ref> U svojoj knjizi "''Obalne ribe Uskršnjeg ostrva"'', autori John E. Randall i Alfredo Cea Egana tvrde da ostrva Juan Fernández imaju "veliku sličnost u ihtiofauni sa Okeanijom, više nego sa Južnom Amerikom koja joj se približava."<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> == Historija == === Prahistorija === Izvještaj arheologa sa [[Nacionalni univerzitet Australije|Australijskog nacionalnog univerziteta]] iz 2008. navodi da je "kombinacija paleoekologije i arheologije na ostrvima Juan Fernández pokazala da je malo vjerovatno da je na ostrvima bilo ljudske aktivnosti prije dolaska Evropljana."<ref name="press">{{Cite book|last=Flett|first=Iona|title=Islands of Inquiry|last2=Haberle|first2=Simon|date=2008|publisher=ANU Press|isbn=978-1-921313-89-9|editor-last=Clark|editor-first=Geoffrey|pages=281–300|chapter=East of Easter: Traces of human impact in the far-eastern Pacific|citeseerx=10.1.1.593.8988|hdl=1885/38139|jstor=j.ctt24h8gp.20|editor-last2=Leach|editor-first2=Foss|editor-last3=O'Connor|editor-first3=Sue|chapter-url=http://press-files.anu.edu.au/downloads/press/p26551/pdf/ch181.pdf}}</ref> Ihtiolozi [[Ingo Hahn]] i Uwe Römer su 2002. napisali: "Geografski izolovana ostrva Juan Fernández vjerovatno nisu bila dirana čovjekom sve do njihovog otkrića od strane evropskih mornara 1574. Nije poznato da li su [[Polinežani]] ili [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] iz Južne Amerike ikada stigli do njih ili ih naselili."<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> === Otkriće === [[Arhipelag]] je otkrio 22. novembra 1574. [[Španci|španski]] moreplovac [[Juan Fernández (istraživač)|Juan Fernández]], koji je plovio prema jugu između [[Callao|Callaa]] i [[Valparaíso|Valparaísa]] rutom koju je također otkrio, stotinama milja zapadno od obale [[Čile]]a, izbjegavajući sjevernu [[Humboldtova struja|Humboldtovu struju]]. Ostrva je nazvao [[Más Afuera]], [[Más a Tierra]] i [[Ostrvo Sveta Klara|Santa Clara]].<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> U 17. i 18. vijeku, ostrva su korištena kao skrovište za [[Pirati|pirate]] i postala su lokacija [[Kaznena kolonija|kaznene kolonije]]. Upravo u tom periodu [[Alexander Selkirk]] je ostao na ostrvima. U 1740-im, posjetila ih je flotila komodora Ansona tokom njegovog neuspjelog poduhvata u Južnim morima. Lokaciju [[arhipelag]]a odredio je [[Alessandro Malaspina]] 1790; prethodne karte su se razlikovale u pogledu lokacije.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Britanski i američki [[Lov na kitove|kitolovci]] su redovno posjećivali ostrva, počevši od ''Londona'' (kapetan Joshua Coffin) 1795.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Tokom ere pomorske trgovine krznom početkom 19. vijeka, ostrva su bila izvor krzna [[Krzno foke|foka]], a foka Juan Fernández je bila gotovo dovedena do izumiranja. U svojoj knjizi ''[[Two Years Before the Mast|"Dvije godine prije jarbola]]'' " (Poglavlje VII), [[Richard Henry Dana Jr.]] opisao je ostrva onakvima kakvima ih je zatekao oko 1834. U to vrijeme glavno ostrvo se koristilo kao kaznena kolonija. Međutim, kada ga je dr. John Coulter posjetio početkom 1840-ih, izvijestio je da je ostrvo napušteno nakon što se oko 1000 osuđenika pobunilo, ubivši vojnike i guvernera koji su ih držali u zatočeništvu. Zatvorenici su pobjegli na kopneni dio [[Čile]]a, gdje je kasnije "veliki broj" njih pronađen i strijeljan. Priča se pojavljuje u Coulterovoj knjizi ''"Avanture u Pacifiku'' " (1845).<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> 6. maja 1846. godine, brod koji je prevozio mormonske misionare posjetio je arhipelag, obnavljajući poribljavanje prije nego što su nastavili putovanje. Tokom svog zaustavljanja, sahranili su tijelo trudnice, Laure Graham, koja je umrla tokom oluje.<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.churchofjesuschrist.org/church/news/juan-fernandez-islanders-commemorate-brooklyn-landing-?lang=eng|title=Juan Fernandez Islanders Commemorate Brooklyn Landing - Church News and Events|website=www.churchofjesuschrist.org|access-date=7. 10. 2024}}</ref> Godine 1908. ostrva je posjetila švedska Magelanova ekspedicija, a vjeruje se da je [[Carl Skottsberg]] bio posljednji koji je vidio drvo ''[[Santalum fernandezianum]]'' živo. Krajem 1914. ostrva su bila mjesto sastanka za Istočnoazijsku eskadru admirala [[Maximilian von Spee|Maximiliana von Speea]] dok je okupljao svoje brodove prije nego što je porazio Britance pod komandom admirala [[Christopher Cradock|Christophera Cradoca]] u [[Bitka kod Coronela|bici kod Coronela]]. Nakon pobjede [[Kraljevska mornarica|Kraljevske mornarice]] u [[Bitka kod Folklandskih ostrva|bici kod Falklandskih ostrva]] mjesec dana kasnije, jedina preživjela njemačka krstarica, SMS Dresden je bio progonjen i ilegalno stjeran u kut kod Más a Tierra početkom 1915. iako se nalazio u čileanskim teritorijalnim vodama, gdje je potopljen nakon [[Bitka kod Más a Tierra|kratke bitke]] s britanskim krstaricama.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Godine 1966. čileanska vlada je preimenovala Más Afuera u ostrvo Alejandro Selkirk, a Más a Tierra u ostrvo Robinson Crusoe, kako bi promovirala turizam. Inače, Selkirk nikada nije kročio na Más Afuera, već samo na Más a Tierra. Dana 30. jula 2007. ustavnom reformom ostrva Juan Fernández i Uskršnje ostrvo dobili su status "posebnih teritorija" Čilea. Do donošenja povelje, [[arhipelag]] će i dalje biti upravljan kao opština [[regije Valparaíso]].<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> Dana 27. februara 2010. [[cunami]] nakon [[Zemljotres u Čileu 2010.|zemljotresa jačine 8,8 stepeni]] kod [[Maule, Čile|Maulea u Čileu]] pogodio je ostrva, uzrokujući najmanje 8 smrtnih slučajeva.<ref name="TimeMag">Harrell, Eben (2 March 2010).</ref> Jedanaest osoba se vodi kao nestalo.<ref name="CNN01">{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/americas/02/27/chile.quake.hawaii/?hpt=Sbin|title=First Waves of Tsunami Arrive at Hawaii|last=Gutierrez|first=Thelma|date=27. 2. 2010|website=CNN|access-date=27. 2. 2010}}</ref> Neki rani izvještaji opisuju cunami jačine 40 m visok, ali kasniji izvještaji su ga izmjerili na 3 m Veći dio grada San Juan Bautista na ostrvu Robinson Crusoe je uništen.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/><ref name="Tsunami">{{Cite web|url=http://www.hollywoodbackstage.com/world/tsunami-chile-352.php4|title=40 Meter Tsunami Wave Smashes Juan Fernández Island|last=Spinali|first=Gwen|date=27. 2. 2010|publisher=Hollywood Backstage|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803044915/http://www.hollywoodbackstage.com/world/tsunami-chile-352.php4|archive-date=3. 8. 2020|url-status=dead|access-date=27. 2. 2010}}</ref><ref name="Newsolio1">[http://newsolio.com/40-meter-tsunami-wave-hits-juan-fernandez-island,5972 "Forty-Meter Tsunami Wave Hits Juan Fernández Island"].</ref> == Politika == Kao [[Komune Čilea|komuna]], Ostrva Huan Fernandez su [[Administrativna podjela Čilea|administrativne podjele trećeg nivoa Čilea]], kojom upravlja [[Mjesna samouprava|općinsko veće]], na čelu sa gradonačelnikom ({{Jez-es|alcalde}}) koji se direktno bira svake četiri godine. Gradonačelnik za mandat 2021–2024 bio je [[Pablo Andrés Manríquez Angulo]].<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> == Prava žena == Zastupanje prava žena na ostrvima predvodi Ženska grupa Juan Fernandez.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://minmujeryeg.gob.cl/?p=52119|title=Seremi de la Mujer llegó hasta el Archipiélago Juan Fernández para presentar la agenda de género – MinMujeryEG|website=minmujeryeg.gob.cl|access-date=7. 10. 2024|archive-date=7. 10. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007200211/https://minmujeryeg.gob.cl/?p=52119|url-status=dead}}</ref> == Religija == [[Mormonizam|Mormonska]] crkva je osnovana na ostrvima 1980-ih.<ref name=":03"/> == Infrastruktura == Ostrva opslužuje [[aerodrom Robinson Crusoe]], koji se nalazi na ostrvu Robinson Crusoe.<ref name="Severin 2002 https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0/page/17 17–19"/> == Također pogledajte == * [[Administrativna podjela Čilea]] * [[Ostrvo Robinson Crusoe]] * [[Ostrvo Alejandro Selkirk]] * [[Ostrvo Sveta Klara|Ostrvo Santa Clara]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20111126095418/http://www.comunajuanfernandez.cl/espanol.htm Službena vladina web stranica općine Juan Fernández] (na španskom) * [http://www.travel-images.com/juan-fernandez.html "Slike ostrva Juan Fernández"] od W. Schippera u kategoriji Putne slike * [http://www.wdl.org/en/item/145/ "Mapa Čilea"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516123114/https://www.wdl.org/en/item/145/ |date=16. 5. 2021 }} autora S. Augustusa Mitchella (1860) iz [[Svjetska digitalna biblioteka|Svjetske digitalne biblioteke]] * [http://mem-envi.ulb.ac.be/Memoires_en_pdf/MFE_08_09/MFE_Vanhulst_08_09.pdf "Menaces et perspectives pour la préservation de la biodiversité de l'Archipel Juan Fernández (Chili)"] J. Vanhulsta (2009) o očuvanju biodiverziteta ostrva (na francuskom) * [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/41367 Prirodna historija Juana Fernandeza i Uskršnjeg ostrva, autora Skottsberga,] u tri toma od 1920. do 1956. {{Države Okeanije}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Juan Fernández}} [[Kategorija:Ostrva Juan Fernández|*]] [[Kategorija:Ostrva Čilea]] [[Kategorija:Ostrva u Tihom okeanu]] [[Kategorija:Komune Čilea]] [[Kategorija:Ekoregije Čilea]] [[Kategorija:Regija Valparaíso]] [[Kategorija:1895. u Čileu]] [[Kategorija:Restauracija ostrva]] [[Kategorija:Zavisne teritorije u Okeaniji]] [[Kategorija:Autonomne administrativne jedinice]] rgxa2jwlhbu80pr304191nryz83e0a4 2 531379 3932029 3925469 2026-09-28T14:36:34Z Ptica soko 178686 3932029 wikitext text/x-wiki {{Korisnička kutija}} {{Korisnik BiH}} {{Korisnik Tuzla}} {{Korisnik žena}} {{Korisnik Ateist}} {{Korisnik Horoskop}} {{Korisnik Vaga}} {{Korisnik ćirilica}} {{Korisnik muzika}} {{Kraj korisničke kutije}} Matematika je ključ za cjelokupno ljudsko znanje ''Leonard Ojler'' [[Datoteka:8-cell-simple.gif|lijevo|mini]] [[Korisnik:Ptica soko/igralište|Igralište 1]] ixywyduryr5xxfm4bqtx2nsau0fuydx 0 532204 3932053 3893647 2026-09-28T20:09:03Z ~2026-52079-55 186243 Rodjeno prezime je neispravno, ispravno je Kapur. Lp 3932053 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Lejla Kapur-Pojskić | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1976|8|14}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | prebivalište = [[Sarajevo]] | državljanstvo = [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačko]] | polje = [[genetika]], [[biotehnologija]], humana molekularna genetika | radna_mjesta = [[Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju u Sarajevu]] | institucija = [[Univerzitet u Sarajevu]] | alma_mater = [[Prirodno-matematički fakultet u Sarajevu]] | poznat_po = istraživanjima iz humane genetike i biotehnologije }} '''Lejla Kapur-Pojskić''' (rođena kao '''Lejla Kapur'''; [[Sarajevo]], 14. august 1976.) bosanskohercegovačka je [[genetika|genetičarka]], [[biologija|biologinja]] i univerzitetska profesorica. Naučna je savjetnica i šefica Laboratorije za humanu genetiku pri [[Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju u Sarajevu|Institutu za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju u Sarajevu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]].<ref>{{cite web |title=CV LejlaKP |url=https://www.ingeb.unsa.ba/lejlakp_cv.html |website=Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 |archive-date=3. 6. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603054642/http://www.ingeb.unsa.ba/lejlakp_cv.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Biografija == Osnovni, magistarski i doktorski studij završila je na [[Prirodno-matematički fakultet u Sarajevu|Prirodno-matematičkom fakultetu u Sarajevu]]. Diplomirala je biologiju 2000, magistrirala biološke nauke 2004, a doktorirala biološke nauke 2007.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Na Institutu za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju zaposlena je od 2000, najprije kao istraživač-saradnik, zatim kao viši istraživač-saradnik, naučni saradnik, viši naučni saradnik i naučna savjetnica. Na istoj ustanovi vodi Laboratoriju za humanu genetiku.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref><ref>{{cite web |title=Laboratorija za humanu genetiku |url=https://www.ingeb.unsa.ba/struktura_lhg.html |website=Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 |archive-date=17. 2. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217174321/http://www.ingeb.unsa.ba/struktura_lhg.html |url-status=dead }}</ref> Prema univerzitetskom izvještaju za izbor u zvanje redovnog profesora, bila je osnivačica i voditeljica te laboratorije od 2005.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Bila je gostujuća profesorica na [[Internacionalni univerzitet u Sarajevu|Internacionalnom univerzitetu u Sarajevu]] od 2007. do 2009.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> U stručnim i naučnim organizacijama djelovala je i kroz [[Udruženje genetičara u Bosni i Hercegovini]], gdje je prema dostupnim podacima bila predsjednica Skupštine 2013–2018, a potom predsjednica Upravnog odbora.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Učestvovala je i u radu [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine]] kroz Centar za demografsku genetiku.<ref>{{cite web |title=Centar za demografsku genetiku Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |url=https://bs.wikipedia.org/wiki/Centar_za_demografsku_genetiku_Akademije_nauka_i_umjetnosti_Bosne_i_Hercegovine |website=Bosanska Wikipedija |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Naučni i nastavni rad == Oblasti njenog profesionalnog interesa jesu humana molekularna genetika i biotehnologija.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> U njenom naučnom radu zastupljene su teme iz molekularne genetike, psihijatrijske genetike, genetičkih polimorfizama, rijetkih bolesti i translacijskih primjena biotehnologije.<ref>{{cite web |title=Lejla Kapur Pojskić |url=https://cris.cobiss.net/ecris/bh/bs/researcher/code/01162 |website=E-CRIS.BH / COBISS |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Lejla Pojskic |url=https://orcid.org/0000-0003-2260-318X |website=ORCID |access-date=24. 3. 2026}}</ref> Bila je autorica i koautorica većeg broja naučnih radova, poglavlja i univerzitetskih publikacija. Među publikacijama povezanim s njenim radom nalaze se ''Uvod u psihijatrijsku genetiku'' i ''Laboratorijske tehnologije u molekularnoj biologiji''.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Prema izvještaju komisije Prirodno-matematičkog fakulteta, do 2021. mentorirala je više doktorskih, magistarskih, master i diplomskih radova te učestvovala u domaćim i međunarodnim projektima, uključujući mreže COST Action.<ref>{{cite web |title=Izvještaj Komisije za izbor u zvanje redovnog profesora za oblast Biotehnologija |url=https://pmf.unsa.ba/wp-content/uploads/2021/05/Lejla-Pojskic-Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-redovni-prof.2071.pdf |website=Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Kapur-Pojskić, Lejla}} [[Kategorija:Rođeni 1976.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački naučnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački biolozi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački genetičari]] [[Kategorija:Živi ljudi]] q96zhl5rgu2t0lw3jjksx8u97gueasc 0 533218 3932044 3919410 2026-09-28T17:27:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932044 wikitext text/x-wiki {{Infokutija zanimanje | naslov = Neurohirurg | slika =[[File:Parkinson surgery.jpg|250px]] | opis_slike = Stereotaktički vođeno umetanje elektroda za [[Duboka moždana stimulacija|DBS]] u neurohirurgiji | tip = [[medicinska specijalnost|Medicinska subspecijalnost]] | službeno_ime = Specijalista neurohirurgije | sektor_aktivnosti = Hirurgija [[nervni sistem|nervnog sistema]] | sposobnosti = Hirurške [[operacija|operacije]] nervnog sisrema | obrazovanje = Mediinski fakultet [[medicinska specijalnost|medicinska subspecijalizacija]] | mjesta_zaposlenja = Klinički centri, bolnice | srodni_poslovi = [[Hirurgija]] mehkih [[tkivo|tiva]] oko nervnog sistema }} '''Neurohirurgija''' ili/i '''neurološka hirurgija''', također poznata u [[uobičajeni žargon|uobičajenom žargonu]] kao '''hirurgija mozga''', je [[medicinska specijalnost|mediinska subspecijalnost]] koja se fokusira na hirurško liječenje ili rehabilitaciju poremećaja koji utiču na bilo koji dio [[nervni sistem|nervnog sistema]], uključujući ljudski [[mozak]], [[kičmena moždina|kičmenu moždinu]], [[periferni nervni sistem|periferni]] i cerebrovaskularni sistem.<ref>{{cite web | title = Neurological Surgery Specialty Description | publisher = American Medical Association | url = https://www.ama-assn.org/specialty/neurological-surgery-specialty-description | access-date = 4. 10. 2020 | archive-date = 12. 10. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201012081244/https://www.ama-assn.org/specialty/neurological-surgery-specialty-description | url-status = live ]]}}</ref> Neurohirurgija kao medicinska specijalnost uključuje i nehirurško liječenje nekih neuroloških stanja.<ref>{{Cite book |last=Greenberg |first=Mark S. |title=Handbook of neurosurgery |date=2020 |publisher=Thieme |isbn=978-1-68420-137-2 |edition=9th |location=New York Stuttgart Delhi}}</ref> ==Obrazovanje i kontekst== U različitim zemljama postoje različiti zahtjevi za legalno bavljenje neurohirurgijom od strane pojedinca, kao i različite metode edukacije. U većini zemalja, obuka za neurohirurga zahtijeva minimalni period od sedam godina nakon diplomiranja na medicinskom fakultetu..<ref>{{cite web|title=Brain Surgeon: Job Description, Salary, Duties and Requirements|url=https://study.com/articles/Brain_Surgeon_Job_Description_Salary_Duties_and_Requirements.html|website=Science|access-date=29. 12. 2019|archive-date=29. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229150029/https://study.com/articles/Brain_Surgeon_Job_Description_Salary_Duties_and_Requirements.html|url-status=live]]}}</ref> ==Historija== {{glavni|Historija neurologije i neurohirurgije]] Neurohirurgija, ili unaprijed smišljeni rez na glavi radi ublažavanja bola, postoji već hiljadama godina, ali značajniji napredak u neurohirurgiji dogodio se tek u posljednjih stotinu godina.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=piKcBQAAQBAJ&q=history+of+neurosurgery+incas&pg=PT59|title=A History of the Brain: From Stone Age surgery to modern neuroscience|last=Wickens|first=Andrew P.|date=8. 12. 2014|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-317-74482-5|language=en]]}}</ref> [[Slika:Edinburgh Skull, trepanning showing hole in back of skull Wellcome M0009393.jpg|thumb|Trepanirana lobanja iz [[Edinburgh]]a]] ===Drevni period=== Neurohirurški zahvati u rudimentarnim oblicima datiraju još iz antike. U [[Rimsko Carstvo|Rimskom Carstvu]], doktori i hirurzi su izvodili [[Operacije u drevnom Rimu|neurohirurgiju]] na udubljenim prelomima [[lobanja|lobanje]].<ref>{{Cite book |last1=Desai |first1=Tejal |url=https://books.google.com/books?id=Edk-AAAAQBAJ&dq=neurosurgery+surgery+ancient+Rome&pg=PA97 |title=BioMEMS and Biomedical Nanotechnology: Volume III: Therapeutic Micro/Nanotechnology |last2=Bhatia |first2=Sangeeta N. |date=26. 5. 2007 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-0-387-25844-7 |page=97 |language=en]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gillard |first=Arthur |url=https://books.google.com/books?id=WIFmDwAAQBAJ&dq=brain+surgery+ancient+Rome&pg=PA142 |title=Traumatic Brain Injury |date=19. 10. 2012 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-7312-5 |page=142 |language=es]]}}</ref> Osim toga, čini se da su [[Inke]] praktikovale postupak poznat kao [[trepanacija]] još prije evropske kolonizacije.<ref>{{cite journal|last1=Andrushko|first1=Valerie A.|last2=Verano|first2=John W.|title=Prehistoric trepanation in the Cuzco region of Peru: A view into an ancient Andean practice|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-physical-anthropology_2008-09_137_1/page/4|journal=American Journal of Physical Anthropology|date=septembar 2008|volume=137|issue=1|pages=4–13|doi=10.1002/ajpa.20836|pmid=18386793 |bibcode=2008AJPA..137....4A ]]}}</ref> Tokom [[Srednji vijek|Srednjeg vijeka]] u [[Al-Andalus]]u od 936. do 1013. godine, [[Al-Zahrawi]] je vršio hirurške tretmane povreda glave, preloma lobanje, povreda kičme, [[hidrocefalus]]a, subduralnih izljeva i [[glavobolja]].<ref>{{Cite journal|last1=Al-Rodhan|first1=N. R.|last2=Fox|first2=J. L.|date=1. 7. 1986|title=Al-Zahrawi and Arabian neurosurgery, 936-1013 AD|journal=Surgical Neurology|volume=26|issue=1|pages=92–95|issn=0090-3019|pmid=3520907|doi=10.1016/0090-3019(86)90070-4]]}}</ref> Jednostavni oblici neurohirurgije izvedeni su na kralju [[Henriku II od Francuske]] 1559. godine, nakon nesreće na [[turnejsku turnir|turnejskom turniru]] s [[Gabriel de Lorges, grof od Montgomeryja|Gabrielom de Lorgesom, grofom od Montgomeryja]]], u kojoj je smrtno ranjen. [[Ambroise Paré]] i [[Andreas Vesalius]], obojica stručnjaci u svojim oblastima u to vrijeme, pokušali su vlastite metode (iako bezuspješno) u liječenju Henrija.<ref>{{cite book |last=Kean |first=Sam |date=2014 |title=The Tale of the Dueling Neurosurgeons: The History of the Human Brain as Revealed by True Stories of Trauma, Madness, and Recovery |url=https://archive.org/details/taleofduelingneu0000kean_k5p7 |location=New York |publisher=Little, Brown and Company |pages=25–40 ]]}}</ref> U Kini, [[Hua Tuo]] izumio je prvu [[opća anestezija|opću anesteziju]] zvanu mafeisan, koju je koristio pri hirurškim zahvatima na mozgu.<ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=Yuqi|title=HUA Tuo: The First Neurosurgeon in the World|journal=Translational Neuroscience and Clinics|url=https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.18679/CN11-6030_R.2015.008|date=18. 3. 2015|volume=1|pages=71–72|doi=10.18679/CN11-6030_R.2015.008|s2cid=207942533|access-date=31. 3. 2021|archive-date=4. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104002507/https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.18679/CN11-6030_R.2015.008|url-status=live|url-access=subscription]]}}</ref> ===Moderno doba=== '''Historija uklanjanja tumora''': Godine 1879, nakon što ga je locirao samo putem neuroloških znakova, škotski hirurg [[William Macewen]] (1848–1924) izvršio je prvo uspješno uklanjanje [[tumor]]a na mozgu. Dana 25. novembra 1884. godine, nakon što je engleski ljekar [[Alexander Hughes Bennett]] (1848–1901) koristio Macewenovu tehniku da ga locira, engleski hirurg [[Rickman Godlee]] (1849–1925) izvršio je prvo primarno uklanjanje tumora na [[mozak|mozgu]].<ref>{{Cite journal | doi=10.3322/canjclin.24.3.169|pmid = 4210862|title = Alexander Hughes Bennett (1848-1901): Rickman John Godlee (1849-1925)| url=https://archive.org/details/sim_ca-a-cancer-journal-for-clinicians_may-june-1974_24_3/page/169|journal = CA: A Cancer Journal for Clinicians| volume=24| issue=3| pages=169–170|year = 1974|s2cid = 45097428|doi-access = free]]}}</ref> što se razlikuje od Macewenove operacije po tome što je Bennett operirao na izloženom mozgu, dok je Macewen operirao izvan "pravog mozga" putem [[Trepanacija|trepanacije]].<ref name="uakron gage surgery">{{Cite web|url=https://www.uakron.edu/gage/surgery.dot|title=Surgery|access-date=11. 2. 2016|archive-date=13. 11. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211113202445/https://www.uakron.edu/gage/surgery.dot|url-status=live]]}}</ref> 16. marta 1907. godine, austrijski hirurg [[Hermann Schloffer]] je postao prvi koji je uspješno uklonio tumor [[hipofiza|hipofize]].<ref name="neurosurgery.org cybermuseum microneurohall jhardy">{{Cite web | url=http://www.neurosurgery.org/cybermuseum/microneurohall/jhardy.html | title=Cyber Museum of Neurosurgery | access-date=11. 2. 2016 | archive-date=6. 1. 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170106204126/http://www.neurosurgery.org/cybermuseum/microneurohall/jhardy.html | url-status=dead ]]}}</ref> '''[[Lobotomija]],''' također poznata kao '''leukotomija''', bila je oblik [[psihohirurgija|psihohirurgije]], neurohirurškog liječenja [[mentalni poremećaj|duševnih bolesti]] koji uključuje prekidanje veza u [[čeoni režanj|prefrontalnom]] [[korteks]]u mozga.<ref>{{Cite news|url=https://www.livescience.com/42199-lobotomy-definition.html|title=Lobotomy: Definition, Procedure & History|work=Live Science|access-date=28. 6. 2018|archive-date=24. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924180952/https://www.livescience.com/42199-lobotomy-definition.html|url-status=live]]}}</ref> Začetnik postupka, [[portugal]]ski neurolog [[António Egas Moniz]], podijelio je [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu]] 1949.<ref>{{Cite web|last=Nouri|first=Aria|date=20. 10. 2011|title="A brief history of lobotomy"|url=https://www.aaas.org/brief-history-lobotomy|website=aaas.org|access-date=3. 12. 2021|archive-date=3. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203192115/https://www.aaas.org/brief-history-lobotomy|url-status=live]]}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Miguel A|first=Faria|date=5. 4. 2013|title="Violence, mental illness, and the brain – A brief history of psychosurgery: Part 1 – From trephination to lobotomy"|journal=Surgical Neurology International|volume=4|page=49|doi=10.4103/2152-7806.110146|pmid=23646259|pmc=3640229 |doi-access=free ]]}}</ref> Neki pacijenti su se nakon operacije na neki način oporavili, ali su komplikacije i oštećenja, ponekad teška, bila česta. Postupak je bio kontroverzan od svoje početne upotrebe, dijelom zbog ravnoteže između koristi i rizika. Danas se uglavnom odbacuje kao oblik medicinskog tretmana i nije u skladu s [[šravo pacijenata|pravima pacijenata]]. '''Historija elektroda u mozgu''': Godine 1878. [[Richard Caton]] je otkrio da se električni signali prenose kroz [[mozak]] životinje. Godine 1950. Jose Delgado je izumio prvu elektrodu koja je implantirana u mozak životinje (bika), koristeći je da je pokrene i promijeni smjer.<ref>{{Cite journal|last=C.Marzullo|first=Timothy|date=Spring 2017|title="The Missing Manuscript of Dr. Jose Delgado's Radio Controlled Bulls"|journal=Journal of Undergraduate Neuroscience Education|volume=15 |issue=2 |pages=R29–R35 |pmid=28690447 |pmc=5480854 ]]}}</ref> Godine 1972., [[kohlearni implantat]], neurološka [[proteza]] koja je omogućavala [[gluhoća|gluhim]] osobama da čuju, puštena je u prodaju za komercijalnu upotrebu. Godine 1998. istraživač Philip Kennedy implantirao je prvi Brain Computer Interface (BCI) u ljudskog subjekta.<ref name="Brown BI108">https://biomed.brown.edu/Courses/BI108/BI108_2005_Groups/03/hist.htm{{full {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130084724/http://biomed.brown.edu/Courses/BI108/BI108_2005_Groups/03/hist.htm |date=30. 11. 2016 }} citation needed|date=February 2016]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130084724/http://biomed.brown.edu/Courses/BI108/BI108_2005_Groups/03/hist.htm |date=2016-11-30 ]] {{Dead link|date=October 2023]]</ref> Istraživanje 100 najcitiranijih radova iz neurohirurgije iz 2010. godine pokazuje da radovi prvenstveno pokrivaju klinička ispitivanja koja procjenjuju hirurške i medicinske terapije, opise novih neurohirurških tehnika i opise sistema koji klasifikuju i gradiraju bolesti.<ref name="pmid20078192">{{cite journal |vauthors=Ponce FA, Lozano AM |title=Highly cited works in neurosurgery. Part I: the 100 top-cited papers in neurosurgical journals |journal=Journal of Neurosurgery |volume=112 |issue=2 |pages=223–32 |date=februar 2010 |pmid=20078192 |doi=10.3171/2009.12.JNS091599 ]]}}</ref> === Moderni hirurški instrumenti === {{Gallery |title = Moderni neurohirurški instrumenti |align =center |height =250 |width =250 |Slika:Dr. B. K. Misra performing Stereotactic Gamma Radiosurgery.jpg | Doktor koji izvodi stereotaktičku radiohirurgiju gama nožem, neinvazivni postupak |Slika:Puma Robotic Arm - GPN-2000-001817.jpg |Robotska ruka Puma |File:DORO Aluminum Headrest System.png |Aluminijski naslon za glavu }} Glavni napredak u neurohirurgiji nastao je kao rezultat visoko izrađenih alata i tehnološkog razvoja. Moderni neurohirurški alati ili instrumenti uključuju dlijeta, kirete, disektore, distraktore, elevatore, [[forceps]], kuke, impaktore, sonde, usisne cijevi, električne alate i robote.<ref name=neurosurgery-surgical-power-tool>{{Cite web | url=http://www.medicalexpo.com/medical-manufacturer/neurosurgery-surgical-power-tool-11882.html | title=Neurosurgery surgical power tool - All medical device manufacturers - Videos | access-date=11. 2. 2016 | archive-date=24. 1. 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220124113211/https://www.medicalexpo.com/medical-manufacturer/neurosurgery-surgical-power-tool-11882.html | url-status=live ]]}}</ref><ref name="stealthsurgical.com department neurosurgical">{{Cite web | url=http://www.stealthsurgical.com/department/neurosurgical-10000.cfm | title=Neurosurgical Instruments,Neurosurgery Instrument, Neurosurgeon, Surgical Tools | access-date=11. 2. 2016 | archive-date=13. 5. 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070513053121/http://www.stealthsurgical.com/department/neurosurgical-10000.cfm | url-status=live ]]}}</ref> Većina ovih modernih alata se koristi u medicinskoj praksi već relativno dugo. Glavna razlika između ovih alata u neurohirurgiji bila je preciznost s kojom su izrađeni. Ovi alati su izrađeni s ivicama koje su unutar milimetra od željene tačnosti.<ref name=technology-increases-precision-safety-during-neurosurgery>{{Cite web | url=http://news.psu.edu/story/285212/2013/08/26/impact/technology-increases-precision-safety-during-neurosurgery | title=Technology increases precision, safety during neurosurgery &#124; Penn State University | access-date=11. 2. 2016 | archive-date=4. 9. 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130904163911/http://news.psu.edu/story/285212/2013/08/26/impact/technology-increases-precision-safety-during-neurosurgery | url-status=live ]]}}</ref> Ostali alati, poput ručnih električnih pila i robota, tek su nedavno uobičajene u neurološkim operacijskim salama. Naprimjer, Univerzitet u [[Utah]]u razvio je uređaj za [[računar]]ski potpomognuto projektovanje / računarski potpomognutu proizvodnju (CAD-CAM) koji koristi sistem vođen slikom za definiranje putanje alata za rezanje za robotsku [[kranijska bušilica|kranijsku bušilicu]].]].<ref>{{cite journal |title=Robotics in Neurosurgery |journal=Neurosurgical Focus |date=1. 5. 2017 |volume=42 |issue=5 |url=https://thejns.org/focus/view/journals/neurosurg-focus/42/5/article-pE6.xml |access-date=14. 11. 2018 |archive-date=14. 11. 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224744/https://thejns.org/focus/view/journals/neurosurg-focus/42/5/article-pE6.xml |url-status=live ]]}}</ref> == Organizovana neurohirurgija == [[Datoteka:Robert Spetzler in a Neurosurgeons Group.jpg|thumb|Konferencija Svjetske akademije za neurologiju]] [[Svjetska federacija neurohirurških društava]] (WFNS) osnovana je 1955. godine u [[Švicarska|Švicarskoj]] kao [[zanimanje|profesionalna]], [[nauka|naučna]], [[nevladina organizacija]]. Sastoji se od 130 društava članica: pet kontinentalnih udruženja ([[Američko udruženje neurohirurga|AANS]], [[Azijsko-australazijsko društvo neurohirurga|AASNS]], [[Kontinentalno udruženje afričkih neurohirurških društava|CAANS]], [[Evropsko udruženje neurohirurških društava|EANS]] i [[Latinoamerička federacija neurohirurških društava|FLANC]]), šest pridruženih društava i 119 nacionalnih neurohirurških društava, koja predstavljaju oko 50.000 neurohirurga širom svijeta.<ref>{{Cite web|url=https://www.wfns.org/all-member-societies|title=About the Foundation &#124; World Federation of Neurosurgical Societies|access-date=10. 7. 2020|archive-date=4. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804160229/https://www.wfns.org/all-member-societies]]}}</ref> Ima konsultativni status u [[UN|Ujedinjenim nacijama]]. Službeni časopis Organizacije je Svjetska neurohirurgija.<ref name=journal>{{cite web|title=Journal: World Neurosurgery|url=http://www.wfns.org/pages/journal/280.php|publisher=WFNS|access-date=29. 5. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606032854/http://www.wfns.org/pages/journal/280.php|archive-date=6. 6. 2014|url-status=dead]]}}</ref><ref name=Elsevier>{{cite web|title=World Neurosurgery, Home page|url=http://www.worldneurosurgery.org/|publisher=Elsevier|access-date=29. 5. 2014|archive-date=9. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409103313/http://www.worldneurosurgery.org/|url-status=live]]}}</ref> Druge globalne organizacije su Svjetska akademija za neurologiju (WANS) i Svjetska federacija društava za lubanjsku bazu (WFSBS). == Glavne podjele == Opća neurohirurgija obuhvata većinu neurohirurških stanja, uključujući neurotraumu i druga neurohitna stanja poput [[unutarkranijako krvarenje|unutarkranijakog krvarenja]]. Većina bolnica nivoa 1 ima ovu vrstu prakse.<ref>{{Cite journal|last1=Esposito|first1=Thomas J.|last2=Reed|first2=R. Lawrence|last3=Gamelli|first3=Richard L.|last4=Luchette|first4=Fred A.|date=1. 1. 2005|title=Neurosurgical Coverage: Essential, Desired, or Irrelevant for Good Patient Care and Trauma Center Status|journal=Transactions of the ... Meeting of the American Surgical Association|language=en|volume=123|issue=3|pages=67–76|doi=10.1097/01.sla.0000179624.50455.db|issn=0066-0833|pmc=1357744|pmid=16135922]]}}</ref> Specijalizirane grane su se razvile kako bi se prilagodile posebnim i teškim stanjima. Ove specijalizirane grane koegzistiraju s općom neurohirurgijom u sofisticiranijim bolnicama. Za prakticiranje napredne specijalizacije u neurohirurgiji, od neurohirurga se očekuje dodatna viša specijalizacija u trajanju od jedne do dvije godine. Neke od ovih grana neurohirurgije su: # Vaskularna neurohirurgija uključuje kliping aneurizme i izvođenje karotidne endarterektomije (CEA). # Stereotaktička neurohirurgija, funkcionalna neurohirurgija i [[hirurgija epilepsije]] (potonja uključuje parcijalnu ili totalnu [[corpus callosotomiju]] – presijecanje dijela ili cijelog [[corpus callosuma]] kako bi se zaustavilo ili smanjilo širenje i aktivnost napadaja, te hirurško uklanjanje funkcionalnih, fizioloških i/ili anatomskih dijelova ili dijelova mozga, nazvanih epileptički fokusi, koji su operabilni i koji uzrokuju napade, a također i radikalniju i rjeđu parcijalnu ili totalnu [[lobektomiju]], ili čak [[hemisferektomiju]] – uklanjanje dijela ili cijelog jednog od režnjeva ili jedne od moždanih hemisfera mozga; ova dva postupka, kada je to moguće, također se vrlo, vrlo rijetko koriste u onkološkoj neurohirurgiji ili za liječenje vrlo teških neuroloških trauma, poput ubodnih ili prostrelnih rana mozga) # Onkološka neurohirurgija, također nazvana neurohirurška onkologija; uključuje pedijatrijsku onkološku neurohirurgiju; liječenje benignih i malignih karcinoma centralnog i perifernog nervnog sistema i prekanceroznih lezija kod odraslih i djece (uključujući, između ostalog, [[multiformni glioblastom]] i druge [[gliome]], karcinom moždanog stabla, [[astrocitom]], [[pontinski gliom]], [[meduloblastom]], [[rak kičme]], tumore moždanih ovojnica i intrakranijalnih prostora, sekundarne metastaze u mozgu, kičmi i nervima, te tumore perifernog nervnog sistema) # Operacija baze lobanje # Spinalna neurohirurgija # Operacija [[perifernih nerava]] # [[Pedijatrijska neurohirurgija]] (za rak, napade, krvarenje, moždani udar, [[kognitivne poremećaje]] ili kongenitalne neurološke poremećaje) === Najčešće izvođene operacije === Prema analizi [[Američki koledž hirurga|Američkog koledža hirurga]] [[Nacionalni program za poboljšanje kvaliteta hirurgije|Nacionalnog programa za poboljšanje kvaliteta hirurgije]] (NSQIP), najčešće operacije koje su neurohirurzi izvodili između 2006. i 2014. godine bile su sljedeće:<ref>{{Cite report |url=https://www.cns.org/meetings/archived-abstracts-detail/congress-of-neurological-surgeons-2016-annual-meeting-19770 |title=Most Common Neurosurgical Procedures & Complications |last1=M Giantini Larsen BS |first1=Alexandra |last2=Vishwas Karhade BE |first2=Aditya |date=2016 |publisher=Cushing Neurosurgery Outcomes Center |last3=J Cote BS |first3=David |last4=R. Smith MD |first4=Timothy |access-date=17. 5. 2022 |archive-date=3. 7. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220703233033/https://www.cns.org/meetings/archived-abstracts-detail/congress-of-neurological-surgeons-2016-annual-meeting-19770 |url-status=live ]]}}</ref> * [[Prednja cerviksna discektomija i fuzija]] (ACDF) * [[Kraniotomija]] za [[tumor mozga]] (KBT) * [[Discektomija]] * [[Laminektomija]] * Posterolateralna [[lumbalna fuzija]] (PLF) ==Neuropatologija== [[Datoteka:Neuropathology case V 03.jpg|thumb|[[histopatologija|Histopatološki]] [[uzorak]] [[Angiocentričnt gliom|angiocentričnog glioma]], veće uvećanje, [[boja HE]].]] [[Neuropatologija]] je specijalnost u okviru proučavanja [[patologija|patologije]] usmjerena na bolesti [[mozak|mozga]], [[kičnema moždina|kičmene moždine]] i nervnog tkiva.<ref>{{Cite web | url=http://www.mc.vanderbilt.edu/root/vumc.php?site=vmcpathology&doc=12892 | title=Department of Pathology, Microbiology and Immunology | access-date=12. 2. 2016 | archive-date=25. 1. 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210125150458/https://www.mc.vanderbilt.edu/root/vumc.php?site=vmcpathology | url-status=live }}</ref> Ovo uključuje [[centralni nervni sistem|centralni]] i [[periferni nervni sistem]]. Analiza tkiva se vrši ili hirurškim [[biopsija]]ma ili [[obdukcija]]ma i [[autopsija]]ma. ]]Uobičajeni uzorci tkiva uključuju [[mišićna vlakna i [[nervno tkivo]].<ref>{{Cite journal |last=Love |first=S. |date=april 2004 |title=Post mortem sampling of the brain and other tissues in neurodegenerative disease |journal=Histopathology |volume=44 |issue=4 |pages=309–317 |doi=10.1111/j.1365-2559.2004.01794.x |issn=0309-0167 |pmid=15049895 ]]}}</ref> Uobičajene primjene neuropatologije uključuju proučavanje uzoraka tkiva kod pacijenata koji imaju [[Parkinsonova bolest|Parkinsonovu]] ili [[Alzheimerova bolest|Alzheimerovu bolest]], [[demencija|demenciju]], [[Huntingtonova bolest|Huntingtonovu bolest]], [[ALS|amiotrofnu lateralnu sklerozu]], [[mitohondrijska bolest|mitohondrijsku bolest]] i bilo koji poremećaj koji ima nervno propadanje u mozgu ili kičmenoj moždini.<ref>{{Cite web |title=Dementia |url=http://neuropathology-web.org/chapter9/chapter9aDementia.html |website=neuropathology-web.org |access-date=12. 2. 2016 |archive-date=13. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413035737/http://neuropathology-web.org/chapter9/chapter9aDementia.html |url-status=live ]]}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Filosto |first1=Massimiliano |last2=Tomelleri |first2=Giuliano |last3=Tonin |first3=Paola |last4=Scarpelli |first4=Mauro |last5=Vattemi |first5=Gaetano |last6=Rizzuto |first6=Nicolò |last7=Padovani |first7=Alessandro |last8=Simonati |first8=Alessandro |title=Neuropathology of mitochondrial diseases |journal=Bioscience Reports |volume=27 |issue=1–3 |pages=23–30 |year=2007 |pmid=17541738 |doi=10.1007/s10540-007-9034-3 |s2cid=36830289 ]]}}</ref> ===Historija=== Ljekar [[Hipokrat]] (460–370 p.n.e.) zapisao je o korištenju različitih vina za [[Sedacija|uspavljivanje]] pacijenata tokom trepanacije. Godine 60. nove ere, [[Pedanies Dioscorides|Dioscorides]], ljekar, farmakolog i botaničar, detaljno je opisao kako su [[mandragora]], [[Hyoscyamus niger|bunika]], [[opijum]] i [[alkohol]] korišteni za uspavljivanje pacijenata tokom trepanacije. Godine 972. nove ere, dva brata hirurga u [[dinastija Paramara|Paramari]], današnjoj [[Indija|Indiji]], koristili su "samohin" za uspavljivanje pacijenta dok su uklanjali mali tumor i budili pacijenta sipanjem luka i [[sirće]]ta u pacijentova usta. Kombinacija [[ugljik-dioksid]]a, vodika i dušika bila je oblik neuroanestezije usvojen u 18. siljeću, a uveo ju je [[Humphry Davy]].<ref>{{cite journal |last1=Chivukula |first1=Srinivas |last2=Grandhi |first2=Ramesh |last3=Friedlander |first3=Robert M. |title=A brief history of early neuroanesthesia |journal=Neurosurgical Focus |volume=36 |issue=4 |pages=E2 |year=2014 |pmid=24684332 |doi=10.3171/2014.2.FOCUS13578 |doi-access=free ]]}}</ref> Iako se patologija proučava milenijima, tek u posljednjih nekoliko stotina godina medicina se fokusirala na pristup bolestima tkiva zasnovan na tkivu i organima. Godine 1810. [[Thomas Hodgkin]] je počeo tražiti uzrok u oštećenom tkivu. To je povezano s pojavom mikroskopije i započelo je trenutno razumijevanje načina proučavanja tkiva ljudskog tijela.<ref <ref>{{cite journal |last1=van den Tweel |first1=Jan G. |last2=Taylor |first2=Clive R. |title=A brief history of pathology |journal=Virchows Archiv |volume=457 |issue=1 |pages=3–10 |year=2010 |pmid=20499087 |pmc=2895866 |doi=10.1007/s00428-010-0934-4 ]]}}</ref> ==Neuroanestezija== Neuroanestezija je oblast anesteziologije koja se fokusira na neurohirurgiju. [[Anestezija]] se ne koristi tokom operacije mozga u "budnom" stanju. Operacija mozga u budnom stanju je kada je pacijent pri svijesti tokom sredine postupka, a sediran na početku i kraju. Ovaj postupak se koristi kada tumor nema jasne granice i hirurg želi znati da li napada kritične regije mozga koje uključuju funkcije poput [[govor]]a, [[svijest|spoznaje]], [[vid]]a i [[sluh]]a. Također će se provoditi za postupke kod kojih hirurg pokušava da se bori protiv [[epilepsijski napad|epilepsihskih napada]].<ref>{{Cite web | url=http://www.hopkinsmedicine.org/neurology_neurosurgery/centers_clinics/ionm/types/intraoperative-brain-mapping.html | title=Awake Brain Surgery (Intraoperative Brain Mapping) &#124; Imaging Services &#124; Johns Hopkins Intraoperative Neurophysiological Monitoring Unit (IONM) | date=26. 4. 2022 | access-date=12. 2. 2016 | archive-date=28. 4. 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210428074903/https://www.hopkinsmedicine.org/neurology_neurosurgery/centers_clinics/ionm/types/intraoperative-brain-mapping.html | url-status=live | last1=Kieffer | first1=Sara ]]}}</ref> ==Metode neurohirurgije== === Snimanje i navigacija === U modernoj neurohirurgiji se koriste različite metode snimanja. One uključuju [[rendgensku kompjuterizovanu tomografiju|kompjuterski potpomognutu kompjuterizovanu tomografiju (CT)]], [[MRI|magnetnu rezonancu]] (MRI), [[PET|pozitronsku emisionu tomografiju]] (PET), [[magnetoencefalografija|magnetoencefalografiju]] (MEG) i [[stereotaktska hirurgija|stereotaktsku hirurgiju]]. Neki neurohirurški postupci uključuju upotrebu intraoperativne MRI i funkcionalne MRI.<ref>{{Cite book|title=Neuroradiology Companion: Methods, Guidelines, and Imaging Fundamentals |edition=3rd |last=Castillo |first=Mauricio |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |year=2005 |location=Philadelphia |pages=1–428]]}}</ref> Koristeći „stereotaksiju“, neurohirurzi mogu pristupiti maloj meti u mozgu kroz minimalni otvor. Ovo se koristi u funkcionalnoj neurohirurgiji gdje se implantiraju elektrode ili se [[genska terapija]] provodi s visokim nivoom tačnosti, kao u slučaju Parkinsonove ili Alzheimerove bolesti. Korištenjem kombinovane metode otvorene i stereotaktičke hirurgije, intraventrikularna krvarenja se potencijalno mogu uspješno evakuisati.<ref name=technology-increases-precision-safety-during-neurosurgery/> Konvencionalna hirurgija koja koristi tehnologije navođenja slikom također postaje uobičajena i naziva se hirurška navigacija, kompjuterski potpomognuta hirurgija, navigacijska hirurgija, stereotaktička navigacija. Slično automobilu ili mobilnom globalnom pozicionom sistemu (GPS), sistemi za hirurgiju vođenu slikom, poput Curve Image Guided Surgery i StealthStation, koriste kamere ili [[elektromagnetno polje|elektromagnetna polja]] za snimanje i prenošenje anatomije pacijenta i preciznih pokreta hirurga u odnosu na pacijenta na kompjuterske monitore u operacijskoj sali. Ovi sofisticirani kompjuterizovani sistemi se koriste prije i tokom operacije kako bi pomogli hirurgu da se orijentiše uz pomoć trodimenzijskih slika anatomije pacijenta, uključujući tumor.<ref>{{cite journal|author1=Duan, Zhaoliang |author2=Yuan, Zhi-Yong |author3=Liao, Xiangyun |author4=Si, Weixin |author5=Zhao, Jianhui |title=3D Tracking and Positioning of Surgical Instruments in Virtual Surgery Simulation |volume=6 |issue=6 |pages=502–509 |date=2011 |journal=Journal of Multimedia |doi=10.4304/jmm.6.6.502-509]]}}</ref> === Hirurški pristupi: otvoreni, mikroskopski, endoskopski === U ''konvencionalnoj neurohirurgiji'' neurohirurg otvara lobanju, stvarajući veliki otvor za pristup mozgu. Tehnike koje uključuju manje otvore uz pomoć mikroskopa i endoskopa sada se također koriste. Metode koje koriste male [[Kraniotomija|kraniotomije]] u kombinaciji s visokojasnim [[mikroskop]]skim prikazom nervnog tkiva nude odlične rezultate. Međutim, otvorene metode se i dalje tradicionalno koriste kod trauma ili hitnih situacija..<ref name="neurosurgery.org cybermuseum microneurohall jhardy"/><ref name=neurosurgery-surgical-power-tool/> „Mikrohirurgija“ se koristi u mnogim aspektima neurološke hirurgije. Mikrovaskularne tehnike se koriste u EC-IC bajpas hirurgiji i u restauraciji [[karotidna endarterektomija|karotidne endarterektomije]]. Klipsiranje aneurizme se izvodi pod mikroskopom. [[Minimalno invazivne procedure|Minimalno invazivna]] hirurgija [[kičma|kičme]] koristi mikroskope ili endoskope. Procedure kao što su mikrodiscektomija, [[laminektomija]] i zamjena vještačkog diska oslanjaju se na mikrohirurgiju.<ref name="stealthsurgical.com department neurosurgical"/> Minimalno invazivnu "endoskopsku hirurgiju" neurohirurzi često koriste kada je to prikladno. Tehnike poput endoskopske endonazalne hirurgije koriste se kod tumora hipofize, kraniofaringioma, hordoma i popravka curenja [[cerebrospinalna tečnost|cerebrospinalne tečnosti]]. Ventrikulska endoskopija se koristi u liječenju intraventrikulskih krvarenja, [[hidrocefalus]]a, koloidne ciste i neurocisticerkoze. Endonazalna endoskopija se ponekad izvodi u timu neurohirurga i [[ORL]] hirurga.<ref>{{Cite web |title=Endoscopic Endonasal Approach (EEA) {{!]] Neurological Surgery {{!]] University of Pittsburgh |url=https://www.neurosurgery.pitt.edu/centers/cranial-base/eea |access-date=2025-11-10 |website=www.neurosurgery.pitt.edu]]</ref><ref>{{Cite web |title=Minimally Invasive Surgery Program - Pituitary & Skull Base Tumor {{!]] UCLA Health |url=https://www.uclahealth.org/medical-services/neurosurgery/pituitary-skull-base-tumor/treatment-options/minimally-invasive-surgery-program |access-date=2025-11-10 |website=www.aans.org |language=en]]</ref> Popravak kraniofacijalnih poremećaja i poremećaja cirkulacije cerebrospinalne tekućine obavljaju neurohirurzi koji povremeno rade u saradnji s maksilofacijalnim i plastičnim hirurzima. Kranioplastiku za kraniosinostozu izvode dječji neurohirurzi sa ili bez plastičnih hirurga.<ref>{{Citation|author=Albright, L. |author2=Pollack, I. |author3=Adelson, D. |year=2015 |title=Principles and practice of pediatric neurosurgery |edition=3rd |publisher=Thieme Medical Publishers, Inc.]]}}</ref> === Funkcionalno mapiranje i intraoperativno praćenje === Funkcionalno mapiranje mozga u realnom vremenu korišteno je za identifikaciju specifičnih funkcionalnih regija pomoću [[EKG|elektrokortikografije]] (ECoG)).<ref>{{cite journal|author1=Swift, James |author2=Coon, William |author3=Guger, Christoph |author4=Brunner, Peter |author5=Bunch, M |author6=Lynch, T |author7=Frawley, T |author8=Ritaccio, Anthony |author9=Schalk, Gerwin |title=Passive functional mapping of receptive language areas using electrocorticographic signals |journal=Clinical Neurophysiology |volume=129 |issue=12 |pages=2517–2524 |year=2018 |doi=10.1016/j.clinph.2018.09.007 |pmid=30342252 |pmc=6414063]]}}</ref> Nedavni pristupi kombiniraju analizu visoke gama aktivnosti u stvarnom vremenu s tehnikama zasnovanim na evociranim potencijalima kako bi omogućili pasivno funkcionalno mapiranje tokom budne kraniotomije, smanjujući ili eliminirajući potrebu za aktivnim učešćem pacijenta.<ref>{{cite journal |author1=Tamura, Yukie |author2=Ogawa, Hiroshi |author3=Kapeller, Christoph |author4=Prueckl, Robert |author5=Takeuchi, Fumiya |author6=Anei, Ryogo |author7=Ritaccio, Anthony |author8=Guger, Christoph |author9=Kamada, Kyousuke |title=Passive language mapping combining real-time oscillation analysis with cortico-cortical evoked potentials for awake craniotomy |journal=Journal of Neurosurgery |year=2016]]}}</ref> Kliničke studije su pokazale da sistemi funkcionalnog mapiranja u realnom vremenu, zasnovani na visokoj gama aktivnosti ECoG-a, mogu postići osjetljivost i specifičnost uporedivu ili čak veću od one električne kortikalne stimulacije (ECS), uz značajno smanjenje vremena mapiranja.<ref>{{cite journal |author1=Ogawa, Hiroshi |author2=Kamada, Kyousuke |author3=Kapeller, Christoph |author4=Hiroshima, Satoru |author5=Prueckl, Robert |author6=Guger, Christoph |title=Rapid and minimum invasive functional brain mapping by real-time visualization of high gamma activity during awake craniotomy |journal=World Neurosurgery |year=2014]]}}</ref><ref>{{cite journal |author1=Kapeller, Christoph |author2=Korostenskaja, Milena |author3=Prueckl, Robert |author4=Chen, Po-Ching |author5=Lee, Ki H. |author6=Westerveld, Michael |author7=Salinas, Christine M. |author8=Cook, Jane C. |author9=Baumgartner, James E. |author10=Guger, Christoph |title=cortiQ-based real-time functional mapping for epilepsy surgery |journal=Journal of Clinical Neurophysiology |year=2015]]}}</ref> Istraživači, uključujući '''Kyousuke Kamadu''', doprinijeli su kliničkoj evaluaciji elektrokortikografskog funkcionalnog mapiranja u realnom vremenu tokom kraniotomije u budnom stanju, demonstrirajući njegovu primjenjivost za lokalizaciju jezičkih i motornih područja kod [[epilepsija|epilepsije]] i hirurgije tumora.<ref name="Clinical impact and implication of">{{cite journal |author1=Ogawa, Hiroshi |author2=Kamada, Kyousuke |author3=Kapeller, Christoph |author4=Prueckl, Robert |author5=Takeuchi, Fumiya |author6=Hiroshima, Satoru |author7=Anei, Ryogo |author8=Guger, Christoph |title=Clinical impact and implication of real-time oscillation analysis for language mapping |journal=World Neurosurgery |year=2017]]}}</ref> Takve metode su primijenjene u epilepsiji i hirurgiji tumora za lokalizaciju motornih, senzornih i jezičnih područja, uključujući slučajeve gdje ECS daje negativne ili nejasne rezultate, čime se podržava donošenje hirurških odluka uz očuvanje elokventnog korteksa.<ref name="Clinical impact and implication of"/> ==Stanja== Stanja koja liječe neurohirurzi uključuju, ali nisu ograničena na:<ref>{{Cite book|title=Handbook of neurosurgery|url=https://archive.org/details/handbookofneuros0007unse|last=Greenberg.|first=Mark S.|date=1. 1. 2010|publisher=Greenberg Graphics|isbn=978-1-60406-326-4|oclc=892183792]]}}</ref> * [[Meningitis]] i druge infekcije centralnog nervnog sistema, uključujući [[apscese]] * [[Hernijacija diska kičme]] * [[Cervikalna spinalna stenoza]] i [[Lumbalna spinalna stenoza]] * [[Hidrocefalus]] * [[Trauma glave]] (krvarenje u mozgu, frakture lobanje, itd.) * [[Trauma kičmene moždine]] * [[Fizička trauma|Traumatske povrede]] [[PNS|perifernih živaca]] * [[Tumori]]i [[kičma|kičme]], [[kičmena moždina|kičmene moždine]] i [[PNS|perifernih živaca]] * Intracerebralno krvarenje, kao što je [[subarahnoidno krvarenje]], intersektorsko i intracćelijsko [[krvarenje]] * Neki oblici [[epilepsija otporna na lijekove|epilepsije otporne na lijekove]] * Neki oblici [[poremećaj kretanja|poremećaja kretanja]] (uznapredovala [[Parkinsonova bolest]], [[horeja]]); ovo uključuje upotrebu posebno razvijenih minimalno invazivnih [[stereotaksija|stereotaktičkih]] tehnika (funkcionalna, stereotaktička neurohirurgija) kao što su [[ablativna hirurgija]] i hirurgija [[duboka stimulacija mozga|duboke stimulacije mozga]] * Intraudorni bol kod pacijenata sa [[kancer|rakom]] ili [[fizička trauma|traumom]] i bol kranijalnih/perifernih živaca * Neki oblici intraudornih [[psihijatrija|psihičkih]] poremećaja * Vaskularne malformacije (tj. [[arteriovenska malformacija|arteriovenske malformacije]], venski angiomi, [[kavernozni angiom]]i, kapilarne telangektazije) mozga i kičmene moždine * [[Moyamoya bolest]] == Oporavak == === Postoperativni bol === Bol nakon operacije mozga može biti značajan i može produžiti oporavak, povećati vrijeme koje osoba ostaje u bolnici nakon operacije i povećati rizik od komplikacija nakon operacije.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Galvin|first1=Imelda M.|last2=Levy|first2=Ron|last3=Day|first3=Andrew G.|last4=Gilron|first4=Ian|date=21. 11. 2019|title=Pharmacological interventions for the prevention of acute postoperative pain in adults following brain surgery|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2019|issue=11|doi=10.1002/14651858.CD011931.pub2|issn=1469-493X|pmc=6867906|pmid=31747720]]}}</ref> Jaka akutna bol nakon operacije mozga može također povećati rizik od razvoja kronične glavobolje nakon kraniotomije.<ref name=":0" /> Pristupi liječenju boli kod odraslih uključuju liječenje nesteroidnim protuupalnim lijekovima ([[Nesteroidni protuupalni lijek|NSAID]]), za koje je dokazano da smanjuju bol do 24 sata nakon operacije.<ref name=":0" /> Dokazi niske kvalitete podržavaju upotrebu lijekova [[deksmedetomidin]], [[pregabalin]] ili [[gabapentin]] za smanjenje postoperativne boli.<ref name=":0" /> Dokazi niske kvalitete također podržavaju blokade vlasišta i infiltraciju vlasišta za smanjenje postoperativne boli.<ref name=":0" /> [[Gabapentin]] ili [[pregabalin]] također mogu smanjiti [[povraćanje]] i [[mučninu]] nakon operacije, na temelju vrlo niskokvalitetnih medicinskih dokaza.<ref name=":0" /> ==Poznatiji neurohirurzi== * [[Harvey Cushing]]{{spaced ndash]]poznat kao jedan od osnivača moderne neurohirurgije. * [[Walter Dandy]]{{spaced ndash]]poznat kao jedan od osnivača moderne neurohirurgije. * [[Victor Horsley]]{{spaced ndash]]poznat kao prvi neurohirurg. * [[Sofia Ionescu|Sofia Ionescu-Ogrezeanu]]{{spaced ndash]]poznata kao prva žena neurohirurg.<ref>{{Cite web |title=The Professionals, by Eugenia Voda, Interview with Sofia Ionescu-Ogrezeanu | website=[[YouTube]] | date=septembar 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=cIVxhsa3lko]]}}</ref> Kao studentica medicine na Univerzitetu u [[Bukurešt]]u, izvela je svoju prvu neurohiruršku operaciju 1944. godine, pod nadzorom Dumitrua Bagdasara, i spasila život osmogodišnjeg dječaka u komi s epiduralnim hematomom (tokom bombardiranja Bukurešta u [[Drugi svjetski rat|Drugom svjetskom ratu]]).<ref>{{Cite web |title=Sofia Ionescu-Ogrezeanu - Bio |url=https://www.eans.org/page/SofiaIonescu-Ogrezeanu-Bio |website=www.eans.org]]}}</ref> * [[Hermann Schloffer]] izumio je [[transfenoidalnu hirurgiju]] 1907. godine. * [[Wilder Penfield]]{{spaced ndash]]poznat kao jedan od osnivača moderne neurohirurgije i pionir neurohirurgije [[epilepsije]]. * [[Lars Leksell]]{{spaced ndash]]švedski neurohirurg koji je razvio [[Gama nož]]. * [[Wirginia Maixner]]{{spaced ndash]]dječija neurohirurginja u [[melburn]]škoj [[Kraljevska dječija bolnica|Kraljevskoj dječijoj bolnici]]]. Prvenstveno poznata po odvajanju sijamskih blizanaca [[Bangladeša]], Trishne i Krishne. * [[Saleem Abdulrauf]] – razvio je "budnu" kraniotomiju za složene aneurizme i vaskularne malformacije. * [[John R. Adler]]{{spaced ndash]][[Univerzitet Stanford]] neurohirurg koji je izumio [[kibernetički nož (uređaj)|kibernetičkog noža]]. * [[Alim-Louis Benabid]]{{spaced ndash]]poznat kao jedan od tvoraca operacije [[duboka moždana stimulacija|duboke moždane stimulacije]] za poremećaj kretanja. * [[Ben Carson]]{{spaced ndash]]penzionisani pedijatrijski neurohirurg iz [[Bolnica Johns Hopkins|Bolnice Johns Hopkins]], pionir u [[hemisferektomija|hemisferektomiji]] i pionir u razdvajanju [[kraniopaga blizanaci|blizanaca kraniopaga]] (pridružio se na čelu); bivši [[predsjednički kandidati Republikanske stranke 2016.|predsjednički kandidat Republikanske stranke 2016.]] i bivši [[sekretar za stanovanje i urbani razvoj Sjedinjenih Američkih Država]] pod [[prvo predsjedništvo Donalda Trumpa|predsjedništvom Donalda Trumpa]]. * [[Henry Marsh (neurokirurg)|Henry Marsh]] – vodeći engleski neurokirurg i pionir neurokirurškog napretka u Ukrajini * [[Frank Henderson Mayfield]]{{spaced ndash]]izumio je Mayfieldovu stezaljku za lobanju. * [[B. K. Misra]] – Prvi neurokirurg na svijetu koji je izveo [[slikom vođenu operaciju]] za [[unutarkranijska aneurizmea|aneurizme]], prvi u Južnoj Aziji koji je izveo [[stereotaktska radiokirurgija|stereotaktsku radiokirurgiju]], prvi u Indiji koji je izveo [[budna kraniotomiju|budnu kraniotomiju]] i [[laparoskopija|laparoskopsku]] operaciju [[kičma|kičme]].<ref>{{Cite web |title=Past Presidents.pmd |url=http://www.neurosocietyindia.org/site/Past-president/Basant%20Kumar%20Misra,%20President%20NSI%202008.pdf |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20230718013300/https://www.neurosocietyindia.org/site/Past-president/Basant%20Kumar%20Misra,%20President%20NSI%202008.pdf |archive-date=18. 7. 2023 |website=[[Neurological Society of India]]]]}}</ref> * [[Karin Muraszko]]{{spaced ndash]]prva žena koja je preuzela katedru neurohirurgije na američkom medicinskom fakultetu ([[Univerzitet u Michiganu]]). * [[Hirotaro Narabayashi]]{{spaced ndash]]pionir stereotaktičke neurohirurgije. * [[Ayub K. Ommaya]]{{spaced ndash]]izumio je Ommaya rezervoar. * [[Kyousuke Kamada]]{{spaced ndash]]Japanski neurohirurg uključen u istraživanje elektrokortikografskog funkcionalnog mapiranja mozga i kliničku evaluaciju metoda visoke gama aktivnosti u realnom vremenu za funkcionalnu lokalizaciju tokom budne kraniotomije.<ref>{{cite journal |author1=Ogawa, Hiroshi |author2=Kamada, Kyousuke |author3=Kapeller, Christoph |author4=Hiroshima, Satoru |author5=Prueckl, Robert |author6=Guger, Christoph |title=Brzo i minimalno invazivno funkcionalno mapiranje mozga vizualizacijom visoke gama aktivnosti u realnom vremenu tokom budne kraniotomije |journal=Svjetska neurohirurgija |godina=2014]]}}</ref> * [[Christopher Duntsch]] – Bivši neurohirurg koji je ubio ili osakatio gotovo svakog pacijenta kojeg je operisao prije nego što je zatvoren. * [[Ludvig Puusepp]]{{spaced ndash]]poznat kao jedan od osnivača moderne neurohirurgije, prvi svjetski profesor neurohirurgije. * [[Joseph Ransohoff]]{{spaced ndash]]poznat po svojoj pionirskoj upotrebi [[medicinsko snimanje|medicinskog snimanja]] i [[kateterizacija|kateterizacije]] u neurohirurgiji, te po osnivanju prve neurohirurške jedinice intenzivne njege. * [[Majid Samii]]{{spaced ndash]]pionir hirurgije tumora cerebello-pontinskog ugla. Svjetska federacija neurohirurških društava skovala je počasnu medalju sa Samijevim imenom koja bi se dodjeljivala izvanrednim neurohirurzima svake dvije godine.<ref>{{Cite web |title=Madjid Samii Medal of Honor |url=https://www.bbraun.co.za/en/products-and-therapies/neurosurgery1/madjid-samii-medal-of-honor.html |access-date=9. 3. 2025 |website=www.bbraun.co.za |language=en]] }}{{Mrtav link}}</ref> * [[Juliet Sekabunga Nalwanga]] – Prva žena neurohirurg u [[Uganda|Ugandi]]. * [[Robert Wheeler Rand]]{{spaced ndash]] među prvima koji su uveli hirurški mikroskop u neurohirurške procedure 1957. godine i objavio prvi udžbenik o mikroneurohirurgiji 1969. godine. * [[Robert J. White]] – Osnovao je Vatikansku komisiju za biomedicinsku etiku 1981. godine nakon imenovanja u [[Papinska akademija nauka|Papinsku akademiju nauka]] i bio je poznat po transplantacijama glave na živim [[majmuni]]ma.<ref>{{Cite web|last1=Segall|first1=Grant|last2=Dealer|first2=The Plain|date=2010-09-16|title=Dr. Robert J. White, famous {{sic|nolink=y|reason=error in source|neurosurgeron]] and ethicist, dies at 84|url=https://www.cleveland.com/obituaries/2010/09/dr_robert_j_white_was_a_world-.html|access-date=2021-05-24|website=cleveland|language=en|archive-date=2021-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228133518/https://www.cleveland.com/obituaries/2010/09/dr_robert_j_white_was_a_world-.html|url-status=live{{Mrtav link}}]]</ref><ref>{{Cite web|last=Mims|first=Christopher|title=First-ever human head transplant is now possible, says neuroscientist|url=https://qz.com/99413/first-ever-human-head-transplant-is-now-possible-says-neuroscientist/|access-date=24. 5. 2021|website=Quartz|date=juli 2013|language=en|archive-date=1. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701165530/https://qz.com/99413/first-ever-human-head-transplant-is-now-possible-says-neuroscientist/|url-status=live]]}}</ref> * [[Gazi Yaşargil]]{{spaced ndash]]poznat kao otac mikroneurohirurgije. * [[Mohana Rao Patibandla]] je poznat po izvođenju prve minimalno invazivne hirurgije mozga u Indiji koristeći BrainPath sistem..<ref>{{Cite news |title=Guntur doctors perform minimally invasive surgery using BrainPath technology |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/guntur-doctors-perform-minimally-invasive-surgery-using-brainpath-technology/article67991176.ece |work=The Hindu |date=15. 7. 2024 |access-date=29. 7. 2025 |language=en]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Dr. Mohana Rao Patibandla leads Dr Rao's Hospital in pioneering minimally invasive brain surgery with BrainPath system, a first in Guntur and India |url=https://health.economictimes.indiatimes.com/news/hospitals/dr-mohana-rao-patibandla-leads-dr-raos-hospital-in-pioneering-minimally-invasive-brain-surgery-with-brainpath-system-a-first-in-guntur-and-india/108948375 |work=ET HealthWorld |publisher=The Economic Times |date=6. 4. 2024 |access-date=29. 7. 2025 |language=en]]}}</ref> == Bioetika u neurohirurgiji == Neurohirurgija je dio praktične [[medicina|medicine]] i jedina specijalnost koja uključuje invazivnu intervenciju u aktivnost živog mozga. [[Mozak]] osigurava strukturni i funkcionalni integritet tijela i provođenje svih glavnih životnih procesa u tijelu. Stoga se neurohirurgija suočava sa širokim spektrom bioetičkih pitanja i značajnim izborom najnovijih [[Medicinski tretman|liječenje]] tehnologija.<ref name="ModernProblems2009">{{Cite book |last=Moroz |first=V.A. |title=Suchasni problemy bioetyky |publisher=Akademperiodyka |year=2009 |isbn=978-966-615-333-6 |language=uk |trans-title=Modern problems of bioethics]]}}</ref> Neurohirurgija ima sljedeće primijenjene naučne i etičke probleme: * Etički i pravni aspekti [[kliničkih istraživanja]]; * Aksiološki deficit zbog [[profesionalne deformacije]] i [[profesionalnog sagorijevanja]]; * Ograničen pristup skupim medicinskim uslugama; * Problem "[[medicinske greške]]" specifičan za industriju zbog složenosti neurohirurških [[patologija]] i ogromnog broja mogućih tehnologija i alata za njihov [[Medicinski tretman|liječenje]]; * Kontroverzna bioetička i pravna pitanja hirurgije za liječenje [[psihijatrijskih bolesti]]; * Bioetička diskusija u vezi s instrumentalizacijom [[rekonstruktivne hirurgije]], kroz upotrebu eksperimentalnih tehnologija; * Diskutabilna bioetička pitanja poboljšanja aktivnosti ljudskog mozga uz pomoć vještačkih [[implantata (medicina)|implantata]], na primjer neurokomponenti (umjetni impulsni kvazi-[[neuroni]]); * [[Kiborgizacija]] u značenju [[transhumanizam|transhumanizma]]];<ref>{{Cite journal |last1=Jiménez-Ponce |first1=F. |last2=García-Muñoz |first2=L. |last3=Carrillo-Ruiz |first3=J. D. |date=1. 1. 2015 |title=The role of bioethics in the neurosurgical treatment of psychiatric disorders |url=http://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-the-role-bioethics-in-neurosurgical-S0185106315000190 |journal=Revista Médica del Hospital General de México |language=en |volume=78 |issue=1 |pages=47–54 |doi=10.1016/j.hgmx.2015.04.001 |issn=0185-1063 |access-date=2. 6. 2024 |archive-date=2. 6. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602172819/https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-the-role-bioethics-in-neurosurgical-S0185106315000190 |url-status=live |doi-access=free ]]}}</ref> * Etičko pitanje [[standardizacija]] istraživačkih protokola za testiranje neuroinženjerstvenih sredstava regeneracije nervnog tkiva [[regeneracija (biologija)|regeneracija]] u cilju poboljšanja [[implementacije]] eksperimentalnih istraživačkih rezultata u [[kliničkoj praksi]].<ref name="ModernProblems2009" /> ==Također pogledajte== {{Portal|Medicina}} * [[Američko udruženje neurohirurga]] * [[Kongres neurohirurga]] * [[Kranijska auskultacija]] * [[Globalna neurohirurgija]] * [[Spisak neurologa i neurohirurga]] * [[Poliaksijalni vijak]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{medicinski izvori | ICD10 = {{ICD10PCS|00|0/0}}-{{ICD10PCS|01|0/1}} | ICD9 = {{ICD9proc|01}}–{{ICD9proc|05}} | MeshID = D019635 | OPS301 = {{OPS301|5-01...5-05}} | OtherCodes = | HCPCSlevel2 = }} {{Medicina}} {{Testovi i procedure centralnog nervnog sistema}} {{Neuronauka}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Neurohirurgija| ]] [[Kategorija:Hirurške specijalnosti]] [[Kategorija:Medicinske specijalnosti]] 6kbwayolb6f86hoktdc7hpwrux6zbfc 0 533523 3932098 3930837 2026-09-29T07:24:50Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932098 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Slash.svg|mini|80px|Kosa crta (slash), simbol koji se koristi za razdvajanje dva imena u romantičnom uparivanju, daje ime slash fikciji.]] '''Slash fikcija''' (poznata i kao '''slashfic''') žanr je [[Fanovska fikcija|fanovske fikcije]] koji se fokusira na [[Romantika (ljubav)|romantične]] ili [[Seksualna privlačnost|seksualne veze]] između fiktivnih likova istog spola.<ref name="SATW">Bacon-Smith, Camille. "Spock Among the Women." New York Times Sunday Book Review, 16. 11. 1986</ref><ref name=VisCult>{{cite book|title=Visual Culture: Images and Interpretations|first1=Norman |last1=Bryson |author2=Michael Ann Holly |author3=Keith P. F. Moxey |name-list-style=amp |pages=304–305|chapter=Feminism, Psychoanalysis, and Popular Culture|year=1994|publisher=Wesleyan University Press|isbn=978-0-8195-6267-8}}</ref> Iako se termin "slash" prvobitno odnosio samo na priče u kojima su muški likovi uključeni u eksplicitnu seksualnu vezu kao primarni element radnje ("m/m slash"), on se sada koristi i za označavanje bilo koje fanovske priče koja sadrži romantično uparivanje između likova istog spola. Mnogi obožavatelji izdvajaju slash sa ženskim likovima kao poseban žanr, koji se obično naziva [[femslash]] (poznat i kao "f/f slash" ili "femmeslash"). Ove priče, koje su napisali obožavatelji, često nisu prihvaćene u [[Kanon (fikcija)|kanonu]] djela, a likovi obično nisu uključeni u takve veze u svojim odgovarajućim fiktivnim univerzumima.<ref name="Kustritz" /> == Historija == [[Datoteka:Leonard Nimoy William Shatner Star Trek 1968.JPG|mini|desno|180px|Kirk i Spock iz ''Zvjezdanih staza'']] Uobičajeno je mišljenje da je slash fikcija nastala krajem 1960-ih, unutar [[Fandom|fandoma]] [[Fanovska fikcija|fanovske fikcije]] serije ''[[Zvjezdane staze: Originalna serija]]'', počevši sa pričama "[[Kirk/Spock]]" koje su uglavnom pisale obožavateljice serije i koje su se privatno distribuirale među prijateljima.<ref>{{Cite web |date=7. 7. 2011 |title=Short History of Kirk/Spock Slash |url=http://beyonddreamspress.com/history.htm |access-date=9. 3. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707231116/http://beyonddreamspress.com/history.htm |archive-date=7. 7. 2011 |url-status=live }}</ref><ref name="SATW"/><ref name=CHot20thcent799>{{cite book |title=The Cambridge history of twentieth-century English literature |url=https://archive.org/details/isbn_0521820774 |last1= Laura |first1= Marcus|first2=Peter |last2=Nicholls |year=2004 |publisher= Cambridge University Press|page= [https://archive.org/details/isbn_0521820774/page/798 799]|isbn=978-0-521-82077-6}}</ref> Ime potječe od upotrebe simbola [[Kosa crta|kose crte]] (/) u spominjanjima K/S-a krajem 1970-ih (što označava priče u kojima su Kirk i Spock imali romantičnu [i često seksualnu] vezu), u poređenju sa znakom [[ampersand|ampersanda]] (&) koji se konvencionalno koristio za K&S ili fikciju o ''prijateljstvu'' između Kirka i Spocka. Neko vrijeme termini ''slash'' i ''K/S'' (za "Kirk/Spock") koristili su se naizmjenično. Slash se kasnije proširio na druge grupe obožavatelja, prvo na serije ''[[Starsky i Hutch]]'', ''[[Blakeova sedmorka]]'' i ''[[Profesionalci (serija)|Profesionalci]]'',<ref name="Kustritz">{{cite journal | last = Kustritz | first = Anne |date=2003 | title = Slashing the Romance Narrative | journal = The Journal of American Culture | volume = 26 | issue = 3 | pages = 371–384 | doi = 10.1111/1542-734X.00098 |url=http://www.asu.edu/courses/fms351vm/total-readings/fms351-L14-reading01.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130622084932/http://www.asu.edu/courses/fms351vm/total-readings/fms351-L14-reading01.pdf |archive-date=22. 6. 2013 |url-status=live }}</ref> a zatim na mnoge druge, konačno stvarajući fandom zasnovan na konceptu slasha.<ref name="Boyd">Boyd, Kelly (2001) [http://ir.lib.sfu.ca/dspace/handle/1892/8734 "One index finger on the mouse scroll bar and the other on my clit" : slash writers' views on pornography, censorship, feminism and risk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609110917/http://ir.lib.sfu.ca/dspace/handle/1892/8734 |date=9. 6. 2020 }}</ref><ref name="Normal Female Interest">Henry Jenkins, sa Cynthiom Jenkins i Shoshannom Green, "'[http://web.mit.edu/cms/People/henry3/bonking.html The Normal Female Interest in Men Bonking': Selections from Terra Nostra Underground and Strange Bedfellows] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310023833/http://web.mit.edu/cms/People/henry3/bonking.html |date=10. 3. 2009 }}," u Cheryl Harris i Alison Alexander (ur.) Theorizing Fandom: Fans, Subculture, and Identity (Hampton Press, 1998).</ref> Mnoge rane slash priče bile su zasnovane na uparivanju dva bliska prijatelja, "herojskoj dijadi" ili "Jednom pravom uparivanju" (One True Pairing), kao što su Kirk/Spock ili Starsky/Hutch; obrnuto, klasično uparivanje između [[Folija (književnost)|kontrastnih likova]] bilo je ono između [[Roj Blake|Blakea]] i [[Kerr Avon|Avona]] iz serije ''[[Blakeova sedmorka]]''.<ref name=Tosenberger/> Prve K/S priče nisu bile odmah prihvaćene od svih obožavatelja ''Zvjezdanih staza''.<ref name="sinclair-01">Jenna Sinclair, [http://www.beyonddreamspress.com/history.htm Short History of Kirk/Spock Slash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128160929/http://www.beyonddreamspress.com/history.htm |date=28. 1. 2021 }}. Pristupljeno: 30. 6. 2008</ref> Kasnije su autorice poput [[Joanna Russ|Joanne Russ]] proučavale i recenzirale ovaj fenomen u esejima i dale žanru određeni akademski ugled.<ref>Russ, Joanna, "Pornography by Women for Women, With Love" u njenoj knjizi, ''Magic Mommas, Trembling Sisters, Puritans & Perverts''. New York: The Crossing Press: 1985.</ref><ref>Penley, Constance, "Feminism, Psychoanalysis, and the Study of Popular Culture." U Grossberg, Lawrence, ur., ''Cultural Studies'', Rutledge 1992, str. 479. Detaljno ispitivanje K/S-a kroz prizmu feminizma i feminističkih studija.</ref> Veća kasnija tolerancija i prihvatanje homoseksualnosti, kao i rastuća frustracija zbog prikazivanja gej veza u glavnim medijima, potaknuli su rastuću želju kod autora da istražuju te teme pod vlastitim uslovima, koristeći etablirane medijske likove. Slash fikcija ''Zvjezdanih staza'' ostala je važna obožavateljima, dok je nova slash fikcija nastajala oko drugih televizijskih emisija, filmova i knjiga sa naučnofantastičnim ili akciono-avanturističkim korijenima. Rani obožavatelji slasha u Engleskoj bojali su se da će biti uhapšeni jer je slash kršio tadašnje zakone o opscenosti u toj državi.<ref>{{cite journal|last1=Falzone|first1=P.J.|title=The Final Frontier Is Queer: Aberrancy, Archetype and Audience Generated Folklore in K/S Slashfiction|url=https://archive.org/details/sim_western-folklore_summer-fall-2005_64_3-4/page/243|journal=[[Western Folklore]]|year=2005|volume=64|issue=3/4|pages=243–261|jstor=25474751}}</ref> === Izvori slasha === Od svojih najranijih dana, slash fikcija bila je posebno inspirisana popularnim franšizama [[Špekulativna fikcija|špekulativne fikcije]],<ref>Seed, David Seed (ur.), ''A Companion to Science Fiction'' (2005), "Science Fiction/Criticism" str. 57, {{ISBN|1-4051-1218-2}}</ref><ref name=CHot20thcent798/> vjerovatno zbog toga što špekulativnoj fikciji mogu nedostajati dobro razvijeni ženski likovi ili zato što špekulativni elementi omogućavaju veću slobodu u reinterpretaciji kanonskih likova. Međutim, drugi veliki opusi slash fikcije, poput serija ''Starsky i Hutch'' ili ''Profesionalci'', zasnovani su na nešpekulativnim izvorima. Slash fikcija prati popularne medije, a nove priče se neprestano stvaraju. Postoji određena korelacija između popularnosti i aktivnosti svake vrste slash fikcije i izvora materijala. Neki čitaoci i pisci slash fikcije skloni su strogom pridržavanju kanonskog izvora svoje fikcije, dok drugi učesnici mogu pratiti slash sadržaj, a da pri tome nisu obožavatelji originalnog izvornog materijala.<ref>Green, Shoshanna, Cynthia Jenkings i Henry Jenkins. "Normal Female Interest in Men Bonking: Selections From 'The Terra Nostra Underground' and 'Strange Bedfellows'." Ur. C. Harris i A. Alexander. Theorizing Fandom: Fans, Subculture and Identity. New Jersey: Hampton, 1998: str. 9–38.</ref> === Slash na internetu === Sve dok internet nije postao dostupan široj javnosti početkom 1990-ih, slash je bilo teško pronaći. Objavljivao se samo u neprofitnim [[Fanzin|fanzinima]] (često zvanim samo "zinovi") koje su uređivali obožavatelji, a čija je cijena obično bila tek toliko visoka da pokrije troškove štampanja,<ref name="Kustritz" /> i prodavali su se putem oglasnih fanzina ili na konvencijama. Pojavom interneta, pisci slash fikcije stvorili su [[Mailing lista|mailing liste]] koje su postepeno zauzele mjesto udruženja amaterske štampe (APA) i web-sajtova poput portala [[FanFiction.Net]]<ref name=CHot20thcent798>{{cite book |title=The Cambridge history of twentieth-century English literature |url=https://archive.org/details/isbn_0521820774 |last1= Laura |first1= Marcus|first2=Peter |last2=Nicholls |year=2004 |publisher= Cambridge University Press|page= [https://archive.org/details/isbn_0521820774/page/798 798]|isbn=978-0-521-82077-6}}</ref> (koji su postepeno počeli preuzimati mjesto zinova). Forumi i oglasne ploče bili su aktivni tokom prve polovine prve decenije novog milenija, a sajtovi kao što su [[Angelfire]], [[GeoCities]] i [[ProBoards]] bili su prilično uspješni. Ostala mjesta na kojima se slash objavljivao, i još uvijek se objavljuje, jesu [[Facebook]] i privatne grupe. Mnogo kasnije pojavio se [[Archive of Our Own]]. Kako se objavljivanje slasha postepeno selilo na internet, polje se otvorilo većem broju pisaca, pa je objavljena i veća količina materijala. Internet je autorima slasha omogućio veću slobodu od štampe: priče su mogle uključivati grananje radnje, linkove, kolaže, mikseve pjesama i druge inovacije. Internet je povećao vidljivost slasha i broj čitalaca, jer su čitaoci sada mogli pristupiti pričama iz vlastitog doma po znatno nižoj cijeni, budući da su zinovi koštali više od internetske veze. Broj zastupljenih [[Fandom|fandoma]] dramatično je porastao, posebno onih posvećenih naučnoj fantastici, fantastici i policijskim dramama.<ref name="Kustritz" /> Internet je također povećao nivo interakcije s čitaocima, olakšavajući obožavateljima da komentarišu priče, pišu recenzije epizoda i raspravljaju o trendovima u samom slash fandomu. Web-sajtovi i fanzini posvećeni obožavateljima serija i filmova kao što su ''[[Dosjei X]]'', ''[[Zvjezdana vrata]]'', ''[[Harry Potter]]'' i ''[[Buffy, ubica vampira]]'' postali su uobičajeni, s desetinama hiljada dostupnih slash priča.<ref name=CHot20thcent798/> == Kritička i queer pažnja == Slash fikcija privukla je više akademske pažnje od ostalih žanrova fanovske fikcije.<ref name=CHot20thcent799/> Slash fikcija bila je predmet nekoliko značajnih [[Akademske studije o obožavateljima|akademskih studija]] početkom 1990-ih, kao dio pokreta [[Kulturalni studiji|kulturalnih studija]] unutar humanističkih nauka: većina njih, što je karakteristično za kulturalne studije, pristupa slash fikciji iz etnografske perspektive i govori prvenstveno o piscima slash fikcije i zajednicama koje se oko nje formiraju. Slasheri su konfigurirani kao obožavatelji koji su se opirali kulturi.<ref name=Allington/> Neke studije – naprimjer ona italijanske antropologinje Mirne Ciconi – fokusiraju se na tekstualnu analizu same slash fikcije. Slash fikciju često su ignorisali [[Queer teorija|queer teoretičari]].<ref>{{cite journal |author1=Dhaenens F. |author2=Van Bauwel S. |author3=Biltereyst D. | year = 2008 | title = Slashing the Fiction of Queer Theory | journal = Journal of Communication Inquiry | volume = 32 | issue = 4 | pages = 335–347 | doi = 10.1177/0196859908321508 |s2cid=143260104 }}</ref> Međutim, slash fikcija opisana je kao važna za [[LGBTQ]] zajednicu i za formiranje queer identiteta jer predstavlja otpor prema očekivanju heteroseksualnosti.<ref>{{cite book |title=Science Fiction Curriculum, Cyborg Teachers, & Youth Culture(s) |last1=Weaver |first1=John A. |first2=Karen |last2=Anijar |first3=Toby |last3=Daspit |page=84|year=2003 |publisher=P. Lang |location=US |isbn=978-0-8204-5044-5}}</ref> U društvu u kojem je heteroseksualnost norma, a homoseksualnost visoko stigmatizirana, internetski forum ponekad je jedini prostor u kojem mladi članovi LGBTQ zajednice mogu biti otvoreni o svojoj seksualnosti. Mladi članovi zajednice prolaze kroz period u kojem još uvijek istražuju svoj identitet, oznake i zamjenice. Pisanjem slash fikcije, queer omladina može koristiti svoje omiljene likove i priče kako bi stvorila scenarije koji im omogućavaju istraživanje vlastitih osjećaja, misli i sebe. U tom smislu, slash fikcija nudi queer omladini priliku niskog rizika da istraže ko su. Mogu ostati anonimni dok stvaraju svijet u kojem se mogu izraziti kreativno i slobodno.<ref>{{cite web|title=The Importance of Fanfiction For Queer Youth|url=https://theestablishment.co/the-importance-of-fanfiction-for-queer-youth-4ec3e85d7519#.rsbnznbs4|first=Jane|last=Hu|website=The Establishment|access-date=15. 3. 2017}}{{Mrtav link|date=1. 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Međutim, slash fikcija također je kritikovana kao nereprezentativna za gej zajednicu u cjelini,<ref>{{Cite journal|title = 'Fandom is full of pearl clutching old ladies': Nonnies in the online slash closet|last = Brennan|first = Joseph|year = 2014|journal = International Journal of Cultural Studies|doi = 10.1177/1367877913496200|issue = 4|volume = 17|pages = 363–380|s2cid = 145482477}}</ref> te kao medij koji se koristi za izražavanje feminističke frustracije popularnom i špekulativnom fikcijom.<ref>{{cite book |title=Liquid Metal: The Science Fiction Film Reader |last=Sean |first=Redmond |page = 279 |year=2004 |publisher=Wallflower Press |location=US |isbn=978-1-903364-87-1}}</ref> Dominantna demografska grupa među čitaocima slash fikcije su žene. Spisateljica naučne fantastike [[Joanna Russ]] (koja je i sama lezbijka), autorica knjige ''[[How to Suppress Women's Writing|Kako potisnuti žensko pisanje]]'', jedna je od prvih velikih autorica naučne fantastike koja je slash fikciju i njene kulturne i književne implikacije shvatila ozbiljno.<ref>[http://jprstudies.org/2011/03/interview-joanna-russ/ Francis, Conseula i Piepmeier, Alison. "Interview: Joanna Russ" "Journal of Popular Romance Studies" #1.2; 31. 3. 2011]. Jprstudies.org. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> U svom eseju "Pornography by Women for Women, with Love" ("Pornografija od žena za žene, s ljubavlju"), Russ tvrdi da, s obzirom na vezu Kirka i Spocka, slash fikcija kombinuje i muške i ženske osobine emocionalne ranjivosti. Takva ravnopravna veza, ona tvrdi, negira neravnotežu moći koja se obično viđa u regularnoj fanovskoj fikciji. == Definicija i višeznačnost == Fandomi slash fikcije skloni su tome da budu raznoliki i odvojeni, pri čemu svaki ima svoja pravila stila, bonton, historiju, te omiljene priče i autore. Slash se ne može komercijalno distribuirati zbog zakona o autorskim pravima i, sve do 1990-ih, bio je ili nedistribuiran ili objavljivan u [[Fanzin|zinovima]].<ref name=EEL>Decarnin, Camilla (2006) "Slash Fiction" u Gaëtan Brulotte i John Phillips (ur.) ''Encyclopedia of Erotic Literature'' New York: Routledge, str. 1233–1235.</ref> Danas se slash fikcija najčešće objavljuje na [[Tumblr|Tumblru]], nalozima na platformi [[LiveJournal]] i drugim web-sajtovima, kao što je [[Archive of Our Own]]. Pravni stručnjaci koji promovišu reformu autorskih prava ponekad koriste slash fikciju kao primjer [[Semantička demokratija|semiotičke demokratije]].<ref>Vidi npr. Siva Vaidhyanathan, 'Critical Information Studies: A Bibliographic Manifesto' (2006) 20 ''Cultural Studies'' 292.</ref> Termin ''slash fikcija'' sadrži nekoliko višeznačnosti. Zbog nedostatka kanonskih homoseksualnih veza u izvornim medijima u vrijeme kada je slash fikcija počela nastajati, neki su priče o slash fikciji počeli posmatrati kao isključivo izvan njihovih odgovarajućih kanona te su smatrali da se termin "slash fikcija" primjenjuje samo kada istospolna romantična ili erotska veza likova o kojoj autor piše nije dio kanona izvornika, a da fanovska fikcija o [[Kanon (fikcija)|kanonskim]] istospolnim vezama stoga nije slash.<ref name="Tosenberger">{{cite journal | last1 = Tosenberger | first1 = Catherine | year = 2008 | title = Homosexuality at the Online Hogwarts: Harry Potter Slash Fanfiction | journal = Children's Literature | volume = 36 | pages = 185–207 | doi = 10.1353/chl.0.0017 | s2cid = 143937185 }}</ref> Nedavno pojavljivanje otvoreno gej i biseksualnih likova na ekranu, kao što su [[Willow Rosenberg|Willow]] i [[Tara Maclay|Tara]] u televizijskoj seriji ''[[Buffy, ubica vampira]]'', likovi serije ''[[Queer as Folk]]'',<ref name=Tosenberger/> [[Jack Harkness]] u seriji ''[[Doctor Who]]'' i brojni likovi u seriji ''[[Torchwood]]'', izazvalo je mnogo dodatnih rasprava o ovom problemu. Pridržavanje spomenute definicije ostavlja takve priče bez prikladne oznake, tako da ovo razlikovanje nije široko usvojeno.<ref name=Tosenberger/> Neki autori slasha također pišu slash fikciju koja sadrži [[Transrodnost|transrodne]] teme te transrodne, [[Transeksualnost|transeksualne]] ili [[Interspolnost|interspolne]] likove. Kao rezultat toga, o tačnoj definiciji termina često se žestoko raspravljalo unutar raznih slash fandoma. Najstroža definicija smatra da samo priče o vezama između dva muška partnera ('M/M') predstavljaju 'slash fikciju', što je dovelo do evolucije termina [[femslash]]. Fikcija slična slashu također se piše u raznim fandomima japanskih [[Anime|animea]] ili [[Manga|mangi]], ali se obično naziva [[shōnen-ai]] ili [[yaoi]] za veze između muških likova, odnosno [[shōjo-ai]] ili [[yuri]] za ženske likove. Zbog sve veće popularnosti i rasprostranjenosti slasha na internetu posljednjih godina, neki koriste ''slash'' kao generički termin za svaku erotsku fanovsku fikciju, bilo da prikazuje heteroseksualne ili homoseksualne veze. To je izazvalo zabrinutost kod drugih pisaca slasha koji smatraju da, iako može biti erotičan, slash po definiciji to nije te da definisanje svake erotske fikcije kao slasha čini takvu fikciju neprikladnom za potencijalne maloljetne čitaoce [[Homoromantika|homoromantične]] fanovske fikcije. Pored toga, brojni novinari koji pišu o fenomenu fanovske fikcije općenito izgleda vjeruju da je ''sva'' fanovska fikcija slash, ili barem erotskog karaktera.<ref>Dery, Mark. Glossary. Flame Wars: The Discourse of Cyber Culture. North Carolina: Duke UP, 1994.</ref><ref>Viegener, Matias. "The Only Haircut That Makes Sense Anymore." Queer Looks: Lesbian & Gay Experimental Media. Routledge, New York: 1993.</ref><ref>Dundas, Zach, "[http://wweek.com/story.php?story=5307 Hobbits Gone Wrong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508040011/http://wweek.com/story.php?story=5307 |date=8. 5. 2008 }}." U ''Willamette Week'', 14. 7. 2004, pristupljeno: 15. 7. 2008. Manje nego pohvalan izvještaj o slash fikciji i njenoj ulozi u "Bit Of Earth" prevari koja je uključivala obožavatelje filmskog serijala ''[[Gospodar prstenova (filmska trilogija)|Gospodar prstenova]]''.</ref> Takve definicije ne uspijevaju razlikovati erotski od romantičnog slasha, kao ni slash, het (djela koja se prvenstveno fokusiraju na heteroseksualne veze) i gen (djela koja ne uključuju romantični fokus). Sam znak kose crte (/), kada se stavi između imena likova, počeo je značiti skraćenu oznaku za romantičnu vezu, bez obzira na to da li je uparivanje heteroseksualno ili homoseksualno, romantično ili erotsko.<ref name=Tosenberger/> == Slash i originalni izvori medija == Za mnoge ljude slash je kontroverzna tema. Osim pravnih pitanja povezanih s tradicionalnom fanovskom fikcijom, neki vjeruju da narušava ugled etabliranih medijskih likova kada se oni prikazuju na način koji nikada nije kanonski ilustriran.<ref>Hunter, Kendra. "Characterization Rape." ''The Best of Trek 2''. New York: New American Library, 1977.</ref> Ipak, teško je pronaći zvanično neodobravanje samog slasha. Već 1981. godine kompanija [[Lucasfilm]] izdavala je pravne opomene obožavateljima koji su pisali seksualno eksplicitne priče.<ref>{{Citation | last1 = Jenkins | first1 = Henry | author-link1 = Henry Jenkins | contribution = Quentin Tarantino's Star Wars? Digital Cinema, Media Convergence, and Participatory Culture. | editor-last = Durham | editor-first = Meenakshi Gigi | editor2-last = Kellner | editor2-first = Douglas | editor-link1 = Meenakshi Gigi Durham | title = Media and cultural studies: keyworks | page = 558 | publisher = Wiley-Blackwell | location = Malden | year = 2012 | isbn = 9780470658086 }}</ref> [[J. K. Rowling]] / [[Warner Bros.]] slali su pisma sa zahtjevom za [[Zabrana daljeg postupanja|obustavu]] u kojima se navode "seksualno eksplicitni" tekstovi na internetu, iako Rowling odobrava pisanje fanovske fikcije općenito, postavljajući linkove na fanovsku fikciju na svom web-sajtu i otvoreno priznajući slash fikciju, uz zadržavanje stava da uparivanja poput onih između Harryja i Draca te Harryja i Snapea nisu kanonska.{{Nedostaje referenca}} Nasuprot tome, neki kreatori medija bili su prijemčiviji za slash. U DVD komentaru za epizodu "A Hole in the World" serije ''Angel'', kreator serije [[Joss Whedon]] izjavio je: "Spike i Angel... družili su se godinama, godinama i godinama. Bili su svakakvi devijanti. Da li ljudi misle da nikad nisu...? Dajte, ljudi! Oni su tipovi otvorenog uma!", kao i trenutak kada Spike kaže: "Angel i ja nikada nismo bili intimni. Osim onog jednog puta..." liku [[Illyria|Illyriji]] u epizodi "Power Play". Kompanija Renaissance Pictures pozvala je autoricu femslasha Melissu Good da napiše scenarije za seriju ''[[Xena: Princeza ratnica]]''. Neki ljudi kažu da vide slične dokaze o takvim vezama i u drugim serijama kao što su ''[[Smallville]]'',<ref>[http://www.ejumpcut.org/archive/jc48.2006/gaySmallville/index.html The Kryptonite closet: Silence and queer secrecy in ''Smallville'']. Ejumpcut.org. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> ''[[Lovci na natprirodno]]''<ref>{{cite journal | last = Tosenberger | first = Catherine | year = 2008 | title = "The epic love story of Sam and Dean": Supernatural, queer readings, and the romance of incestuous fan fiction | journal = Transformative Works and Cultures | volume = 1 | doi = 10.3983/twc.2008.0030 | doi-access= free }} </ref> i ''[[Due South]].''<ref>{{cite book |last = Bury |first = Rhiannon |chapter = A Critical Eye for the Queer Text: Reading and Writing Slash Fiction on (The) Line |title = The International Handbook of Virtual Learning Environments |publisher = Springer Netherlands |year = 2006 |doi = 10.1007/978-1-4020-3803-7_46 |isbn = 978-1-4020-3803-7 |pages= 1151–1167 }}</ref> Fandom serije ''Due South'' bio je jedan od prvih koji se pojavio na internetu, nakon što je serija debitovala 1994. godine.<ref>{{Cite journal|title = due South - Fanlore| journal=Chicago Tribune | date=12. 12. 1995 |url = http://fanlore.org/wiki/Due_South|publisher=[[Fanlore]]|access-date = 8. 2. 2016| last1=Johnson | first1=Allan }}</ref> Godine 1999. kreator serije ''Due South'', [[Paul Haggis]], učestvovao je na panelu za pitanja i odgovore s internetskom newsgrupom posvećenom seriji. Članovi newsgrupe upitali su Haggisa ima li problem s tim što obožavatelji vide likove koje je on stvorio (detektiva Raya Vecchija i policajca Bentona Frasera) kao osobe koje su zaljubljene jedna u drugu i imaju skrivenu vezu. Haggis je odgovorio: "Apsolutno nikakav problem. Ako su se ikada dvije osobe voljele, onda su to Ray i Fraser."<ref>{{Cite web|title = Paul Haggis QnA Session -- 1999|url = http://home.hiwaay.net/~warydbom/duesouth/interviews/haggischat.html|website = home.hiwaay.net|access-date = 8. 2. 2016|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305192158/http://home.hiwaay.net/~warydbom/duesouth/interviews/haggischat.html|archive-date = 5. 3. 2016}}</ref> Nadalje, YouTuberi [[Dan i Phil|Daniel Howell i Phil Lester]] (Daniel Howell i amazingphil) dobro su poznati po tome što veoma prihvataju slash fikciju, pa su čak napisali i nešto fanovske fikcije o sebi, koja je bila predstavljena u njihovoj knjizi ''The Amazing Book is Not on Fire''. Osim toga, njihov scenski nastup, The Amazing Tour is Not on Fire, uključivao je dio nazvan Fanfiction Live. U epizodi "The Monster at the End of This Book" televizijske serije ''Lovci na natprirodno'', glavni likovi nailaze na fiktivne prikaze samih sebe u nizu knjiga. Oni pronalaze internetski fandom i komentarišu svoje aktivnosti, uključujući pisanje slash fanovske fikcije. Obožavatelji serije to često nazivaju Wincest, zasnovano na prezimenu likova (Winchester) i činjenici da su braća (incest). Oživljavanje serije ''[[Doctor Who]]'', pod vodstvom otvoreno gej pisca [[Russell T Davies|Russella T. Daviesa]], također je donijelo omaže obožavateljima slasha mimo [[Panseksualnost|omniseksualnog]] [[Jack Harkness|kapetana Jacka Harknessa]] i drugih likova iz spin-offa ''[[Torchwood]]''. Mnogi obožavatelji vide razgovore između Doktora i Gospodara (kojeg u novoj seriji igra [[John Simm]], čiji je lik [[Sam Tyler]] u seriji ''[[Life on Mars]]'' također predmet velikog broja slash fikcija) kao pokazatelj prethodne veze ili trenutne privlačnosti. U jednom trenutku Gospodar kaže Doktoru "Sviđa mi se kada koristiš moje ime", a u specijalu za organizaciju Children in Need (epizoda "Time Crash"), Deseti Doktor govori Petom, nakon pitanja da li Gospodar još uvijek ima "tu glupu bradu": "Ne, ovaj put nema bradu. Pa, ima suprugu." – što obožavatelji ističu kao referencu na gej muškarce koji se žene ženama radi javnog ugleda, pri čemu se supruga naziva "bradom" (eng. ''beard''). To je kasnije prošireno i potvrđeno kada se Gospodar reinkarnirao u ženski oblik po imenu Missy (koju igra [[Michelle Gomez]]) s eksplicitnim poljupcem između oba lika tokom finala osme sezone (epizode "Dark Water" i "Death in Heaven"), kao i Doktorovim priznanjem Billu u epizodi "World Enough and Time" da je "[Missy] bila moja muška simpatija... Da, mislim da je tada bila muškarac. Prilično sam siguran da sam i ja bio, ali to je bilo davno."<ref>{{Cite web| title=Doctor Who | url=https://www.bbc.co.uk/writers/documents/doctor-who-s10-ep11-world-enough-and-time-steven-moffat.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20250624221435/https://www.bbc.co.uk/writers/documents/doctor-who-s10-ep11-world-enough-and-time-steven-moffat.pdf | archive-date=24. 6. 2025}}</ref> Osim toga, pisac webkasta ''Scream of the Shalka'' iz 2003. godine, [[Paul Cornell]], prihvatio je interpretaciju dinamike Doktora (kojeg glumi [[Richard E. Grant]]) i Gospodara (kojeg glumi gej glumac [[Derek Jacobi]]) kao romantične. U širem fandomu serije ''Doctor Who'', taj brod (ship) naziva se "[[wiktionary:Thoschei|Thoschei]]". Termin za emisije koje izgledaju kao da daju materijal za pisce slasha je "pre-slashed" (unaprijed slashovano), ponekad i "unaprijed slashovano za vašu udobnost". == Slash fandom == === Konvencije === Nekoliko slash konvencija održava se tokom cijele godine i širom svijeta, uglavnom u Sjedinjenim Američkim Državama, uključujući Escapade u Kaliforniji,<ref>[http://www.escapadecon.net/index.php Escapade 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724003352/http://www.escapadecon.net/index.php |date=24. 7. 2015 }}. Escapadecon.net. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> REVELcon u Teksasu,<ref>[http://www.severalunlimited.com/revelcon/ RevelCon Web Page] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417082839/http://www.severalunlimited.com/revelcon/ |date=17. 4. 2010 }}. Severalunlimited.com (15. 9. 2011). Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Connexions u Marylandu,<ref>{{cite conference|conference=ConneXions 2005: the Pajama Party|url= http://connexionscon.home.mindspring.com/connexions.html|title=Welcome|conference-url= http://connexionscon.home.mindspring.com/connexions.html|date=1. 4. 2005|location=Baltimore, MD|access-date=18. 6. 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080713044201/http://connexionscon.home.mindspring.com/connexions.html|archive-date=13. 7. 2008}}</ref> MediaWest*Con u Michiganu,<ref>[http://www.mediawestcon.org/ MediaWest*Con Hub Page]. Mediawestcon.org (8. 6. 2011). Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> CON.TXT u Washingtonu, D.C.,<ref>[http://www.con-txt.net/ CON.TXT home]. Con-txt.net. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Con*Strict u Nevadi,<ref>[http://www.randomadventures.com/constrict/index.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070105003007/http://www.randomadventures.com/constrict/index.htm|date=5. 1. 2007}}</ref> Connotations u Engleskoj,<ref>[http://www.connotations.org.uk/ Connotations 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100606043402/http://www.connotations.org.uk/ |date=6. 6. 2010 }}. Connotations.org.uk. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Zebracon u Illinoisu,<ref>{{Cite web | url=http://www.zebracon.net/ | title=ZEBRACON - We'll give you the best tech tips and tricks you can have | access-date=18. 6. 2010 | archive-date=11. 9. 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070911135916/http://www.zebracon.net/ | url-status=dead }}</ref> Yaoi-Con u Kaliforniji,<ref>[http://www.yaoicon.com/ Updates – Yaoi-Con 2011 | A Celebration of Male Beauty and Passion in Anime and Manga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200516203740/http://www.yaoicon.com/cgi-sys/defaultwebpage.cgi |date=16. 5. 2020 }} {{Cite web |url=http://www.yaoicon.com/cgi-sys/defaultwebpage.cgi |title=Arhivirana kopija |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516203740/http://www.yaoicon.com/cgi-sys/defaultwebpage.cgi |archive-date=16. 5. 2020 |access-date=22. 4. 2026 |url-status=bot: unknown}}. Yaoicon.com. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Bascon u Kaliforniji<ref>[http://www.bascon.org/ Bay Area Slash Convention] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831104635/http://www.bascon.org/ |date=31. 8. 2009 }}. BASCON. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> i druge.<ref>[https://archive.today/20120701002141/http://community.livejournal.com/slash_con/profile slash_con – Community Profile]. Community.livejournal.com. Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> === Terminologija {{anchor|Squick}} === Slash fikcija stvorila je i prisvojila riječi kako bi označila posebnosti koje se nalaze unutar fandoma. Termin "Gayfic" ponekad se koristi za označavanje priča koje se fokusiraju na veze između gej muškaraca, dok se "femslash" ili "f/f" koristi da bi se naznačilo da djelo prikazuje ženske likove u slash vezama. Slash fikcija, kao i druga fanovska fikcija, ponekad posuđuje [[Sistem ocjenjivanja filmova Američkog filmskog udruženja|sistem ocjenjivanja filmova MPAA]] kako bi naznačila količinu seksualnog sadržaja u priči. Nema sva slash fikcija eksplicitan seksualni sadržaj – interakcija između dva lika može biti bezazlena kao držanje za ruke ili čedan poljubac, ili čak ne mora sadržavati ništa osim neispunjene čežnje; priče mogu biti označene oznakom "UST" za "nerazjašnjenu seksualnu napetost" (engleski: ''unresolved sexual tension''). Neki sajtovi zahtijevaju da sve priče budu ocijenjene i da imaju priložena upozorenja, često uz pomoć [[Beta čitač|beta čitača]]. Termin ''no lemon'' ponekad se koristi za označavanje priča fanovske fikcije bez eksplicitnog seksualnog sadržaja. Sve što ima eksplicitan sadržaj, posebno erotske scene bez pratećih romantičnih scena, može se označiti kao "lemon". Termin ''lemon'' nastao je u [[Anime|anime]] / [[yaoi]] fandomima, pozivajući se na [[hentai]] anime seriju ''[[Cream Lemon]]''. Termin ''[[squick]]'' najčešće se koristi kao upozorenje na moguću negativnu reakciju čitaoca na scene u tekstu (često seksualne) koje bi nekima mogle biti uvredljive ili uznemirujuće, poput onih koje uključuju [[Incest|incest]], [[BDSM]], [[Silovanje|silovanje]], "mpreg" (mušku trudnoću), zamjenu spola i [[Mučenje|mučenje]]. Termin je nastao u diskusijskoj grupi [[Usenet]]a pod nazivom alt.sex.bondage 1991. godine.<ref>[http://www.doubletongued.org/index.php/dictionary/squick/ "squick" definition from Double-Tongued Dictionary]. Doubletongued.org (12. 3. 2005). Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Squickovi se često navode kao upozorenje u zaglavlju fanovske priče.{{Nedostaje referenca}} Termin "slasher" koristi se za nekoga ko stvara slash fikciju, a termin "slashy" koristi se u značenju "homoerotski". "Slashy trenuci" (eng. ''slashy moments'') oni su događaji u kanonskoj radnji koje slasheri tumače kao homoerotske, a koji potom oblikuju prikaz likova u slash fikciji koji rade slasheri.<ref name="Allington">{{cite journal | last = Allington | first = Daniel |date= 2007 | title = "How Come Most People Don't See It?": Slashing the Lord of the Rings | journal = Social Semiotics | volume = 17 | issue = 1 | pages = 43–62 | doi = 10.1080/10350330601124650 | s2cid = 143324395 }}</ref> Unutar [[Brony fandom|brony fandoma]], [[Fanovska fikcija My Little Pony: Prijateljstvo je čarolija#Slash fikcije|slash fikcija]] između likova serije ''[[Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija]]'' kolokvijalno se naziva "fillyfooling" za veze između kobila, a "coltcuddling" za veze između pastuha.<ref name="Rose-2012">{{cite web|title=My Little Pony: Lesbianism is Magic|url=https://www.autostraddle.com/my-little-pony-lesbianism-is-magic-138465/|author=Rose|website=[[Autostraddle]]|date=30. 5. 2012|access-date=1. 6. 2025}}</ref> == Podžanrovi == === Femslash === {{Main|Femslash}} Femslash ili femmeslash je podžanr slash fikcije koji se fokusira na romantične i/ili seksualne veze između ženskih fiktivnih likova.<ref>{{cite web|editor-last=Lo|editor-first=Malinda|date=4. 1. 2006|url= http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html|title=Fan Fiction Comes Out of the Closet|page=1|archive-url= https://web.archive.org/web/20080117044113/http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html|archive-date=17. 1. 2008|url-status=dead|website=[[AfterEllen.com]]|access-date=19. 7. 2007}}</ref> Likovi prikazani u femslashu obično su [[Heteroseksualnost|heteroseksualni]] u kanonskom univerzumu; međutim, slična fanovska fikcija o lezbijskim likovima iz praktičnih se razloga obično označava kao femslash.<ref>Herzing, Melissa. (4. 2005) [http://etd.vcu.edu/theses/submitted/etd-05092005-125907/unrestricted/herzingmj_thesis.pdf The Internet World of Fan Fiction]{{Mrtav link}} [[Virginia Commonwealth University]]. Pristupljeno: 12. 8. 2007</ref> Termin se uglavnom primjenjuje samo na fanovska djela bazirana na zapadnim [[Fandom|fandomima]]; najbliži anime/manga ekvivalenti češće se nazivaju [[yuri]] i [[shōjo-ai]] fanovskom fikcijom.<ref>[http://dictionary.lunaescence.com/index.php?cat=9 Dictionary of Anime Fandom] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015723/http://dictionary.lunaescence.com/index.php?cat=9 |date=4. 7. 2007 }} Lunaescence. Pristupljeno: 19. 7. 2007</ref> Femslash je poznat i kao "f/f slash", "femmeslash" i "saffic",<ref>Lawrence, K. F.; schraefel, m. c. (2006) [http://eprints.ecs.soton.ac.uk/11800/01/wbc2006KFLawrence.pdf Web Based Semantic Communities – Who, How and Why We Might Want Them in the First Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070824192253/http://eprints.ecs.soton.ac.uk/11800/01/wbc2006KFLawrence.pdf |date=24. 8. 2007 }} [[University of Southampton]]. Pristupljeno: 12. 8. 2007</ref> pri čemu posljednji termin predstavlja spojenicu riječi ''[[Safička ljubav|safička]]'' (engleski: ''Sapphic'') i ''fikcija''.<ref name="Tosenberger"/> Femslasha ima znatno manje nego slasha baziranog na muškim parovima – sugerisano je da heteroseksualne autorice slasha uglavnom ne pišu femslash,<ref name="Bitch">{{cite web |last=Thrupkaew |first=Noy |url=http://bitchmagazine.org/article/fan-tastic-voyage |title=Fan/tastic Voyage |work=Bitch Magazine |access-date=6. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090215150953/http://bitchmagazine.org/article/fan-tastic-voyage |archive-date=15. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref> te da je rijetkost pronaći fandom s dva dovoljno zanimljiva ženska lika.<ref>{{cite web|editor-last=Lo|editor-first=Malinda|url= http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html?page=0%2C1|title=Fan Fiction Comes Out of the Closet|page=2|website=[[AfterEllen.com]]|date=4. 1. 2006|access-date=6. 3. 2009|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516121400/http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html?page=0%2C1|archive-date=16. 5. 2008}}</ref> Janeway i Sedma od Devet glavno su uparivanje u femslashu ''Zvjezdanih staza'', jer samo one imaju "vezu na ekranu prepunu duboke emocionalne povezanosti i sukoba".<ref>[http://j-l-r.org/asmic/fanfic/print/jlr-cyborgsex.pdf NEW VOY "cyborg sex" J/7 (NC-17) 1/1* new methodologies, new fantasies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227004418/http://www.j-l-r.org/asmic/fanfic/print/jlr-cyborgsex.pdf |date=27. 12. 2010 }}, Russo, Julie Levin, 8. 2002</ref> Iako se raspravlja o tome da li se fanovska fikcija o [[Kanon (fikcija)|kanonskim]] lezbijkama poput [[Willow Rosenberg|Willow]] i [[Tara Maclay|Tare]] u seriji ''[[Buffy, ubica vampira]]'' računa kao "slash", njihove priče o vezama suzdržanije su od heteroseksualnih, što podstiče autore femslasha Willow/Tara da popune praznine u poznatoj radnji njihove veze.<ref>{{cite web|editor-last=Lo|editor-first=Malinda|url= http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html?page=0%2C2|title=Fan Fiction Comes Out of the Closet|page=3|website=[[AfterEllen.com]]|date=4. 1. 2006|access-date=6. 3. 2009|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20080516121405/http://www.afterellen.com/Print/2006/1/fanfiction.html?page=0%2C2|archive-date=16. 5. 2008}}</ref> Tek "relativno nedavno" i muški su pisci počeli pisati femslash.<ref>{{cite web|editor-first=David |editor-last=Lavery |editor-first2=Rhonda V. |editor-last2=Wilcox |title=Volume 4|work=Slayage: The Online International Journal of Buffy Studies|url= http://slayageonline.com/Volumes/Slayage_Volume_4.pdf|access-date=19. 11. 2010 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20110716091719/http://slayageonline.com/Volumes/Slayage_Volume_4.pdf |archive-date=16. 7. 2011}}</ref> Druga sugestija u pogledu toga zašto ima manje femslasha odnosi se na nedostatak snažnih ženskih likova u medijima. Televizijske emisije snažno su nagnute ka prikazivanju muškaraca, s tek dvije značajne pretežno ženske TV emisije: ''[[Xena: Princeza ratnica]]'' i ''[[Narandžasta je nova crna]]''.<ref>{{cite web|title=Toastystats: Fandom Stats and Data|url=http://destinationtoast.tumblr.com/post/127453611589/toastystats-gender-bias-in-television-how-biased|website=Destination: Toast!|access-date=28. 2. 2017}}</ref> U ova dva slučaja, budući da postoji ogroman broj snažnih ženskih likova, femslash je mnogo popularniji. Inače, popularnije su emisije naklonjene muškarcima, jer su žene prikazane u tim emisijama obično slabiji sporedni likovi. === Chanslash === Chanslash je prikazivanje maloljetnih likova u seksualnim situacijama u slash fikciji. Prefiks [[Japanske titule|chan]] najvjerovatnije potječe od japanskog sufiksa imena koji se koristi kao izraz odmila prema djeci ili ženama.<ref>{{cite journal | last1 = McLelland | first1 = Mark | last2 = Yoo | first2 = Seunghyun |date= 2007 | title = The International Yaoi Boys' Love Fandom and the Regulation of Virtual Child Pornography: The Implications of Current Legislation | journal = Sexuality Research & Social Policy | volume = 4 | issue = 1 | pages = 93–104 | url = http://ro.uow.edu.au/artspapers/192/ | doi = 10.1525/srsp.2007.4.1.93 | s2cid = 142674472 | url-access= subscription }}</ref> To može biti omaž [[yaoi]] fandomima, u kojima su uparivanja maloljetnika češća. Vlasnici [[Intelektualno vlasništvo|prava intelektualnog vlasništva]] na likove u ovoj vrsti slasha često su nezadovoljni chanslashom zbog potencijalnih pravnih posljedica i zabrinutosti da će to negativno utjecati na popularnost lika. Neki studiji koji posjeduju prava na slashovane likove izdavali su naredbe za [[Zabrana daljeg postupanja|obustavu]] u prošlosti kao rezultat ove vrste slasha. Chanslash se naziva i [[shotacon]] (skraćeno kao "shouta" ili "shota") kada je riječ o anime fanovskoj fikciji. === Slash sa stvarnim osobama === Slash sa stvarnim osobama (engleski: ''Real person slash'', skraćeno RPS), također podžanr fikcije sa stvarnim osobama, uključuje uzimanje javnog imidža slavne ličnosti i stvaranje slash priča s njom. Slash sa stvarnim osobama stekao je popularnost s usponom boy bendova u industriji pop muzike 1990-ih godina.<ref>{{cite news |title=Slashing through the undercult |url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2006/02/12/bocovers.xml&sSheet=/arts/2006/02/12/bomain.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015081859/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2006%2F02%2F12%2Fbocovers.xml&sSheet=%2Farts%2F2006%2F02%2F12%2Fbomain.html |url-status=dead |archive-date=15. 10. 2007 |newspaper=Daily Telegraph |date=14. 2. 2006 |access-date=24. 8. 2007 |location=London |first=John |last=Sutherland }}</ref> U fandomu serije ''Lovci na natprirodno'', ljubitelji slasha kojima nije bilo prijatno uparivanje dva glavna lika koji su braća, prešli su na pisanje i čitanje fikcije o Jsquared/J2 (slash koji uključuje glavne glumce [[Jared Padalecki|Jareda Padaleckija]] i [[Jensen Ackles|Jensena Acklesa]]).<ref>{{cite journal|last1=Flegel|first1=Monica|last2=Roth|first2=Jenny|title=Annihilating love and heterosexuality without women: Romance, generic difference, and queer politics in ''Supernatural'' fan fiction|journal=[[Transformative Works and Cultures]]|volume=4|year=2010|issue=4|doi=10.3983/twc.2010.0133|doi-access=free}}</ref> To je dovelo do fraze "Fandom Supernaturala – gdje RPS predstavlja moralno viši nivo". Iako je sve češći, RPS se smatra potencijalnim "squickom" za čitaoce slasha. Osim toga, upotreba poznatih ličnosti u fiktivnim, seksualnim pričama ostaje kontroverzna. Časopisi koji uključuju RPS često donose izjave o odricanju od odgovornosti koje objašnjavaju njihovu pravu fiktivnu prirodu. Henry Jenkins kaže da RPS može biti "uznemirujući" za staru gardu slasha.<ref>{{cite magazine|first=Leander |last=Kahney |url=https://www.wired.com/gadgets/mac/commentary/cultofmac/2002/06/53071?currentPage=2 |title=Bill/Steve's Sexcellent Adventure |magazine=Wired |date=5. 3. 1975 |access-date=6. 3. 2009}}</ref> Obožavatelji slasha sa stvarnim osobama navode da su persone koje predstavljaju uobičajene figure u RPS-u, kao što su boy bendovi, slavne ličnosti, sportisti i profesionalni hrvači, "u velikoj mjeri izmišljene" za zadovoljstvo obožavateljica, "pa zašto se onda ne prepustiti tome?"<ref name="Bitch"/> === Obrnuti slash === Obrnuti slash termin je koji se koristi za fanovsku fikciju bez ikakvog seksualnog sadržaja, ili s vrlo malo seksualnog sadržaja, u poređenju sa [[Kanon (fikcija)|kanonom]]. Smatra se da je termin nastao kada je počela kružiti neseksualna fanovska fikcija zasnovana na serijalu o [[Anita Blake|Aniti Blake]]. Fanovska fikcija bez seksualnog sadržaja može se nazvati i 'genfic', što je skraćenica za opću fikciju (engleski: ''general fiction''), neromantične prirode.<ref>{{Cite book|title=Fan fiction and fan communities in the age of the Internet : new essays|last1=Hellekson|first1=Karen |author-link1=Karen Hellekson |last2=Busse|first2=Kristina |author-link2=Kristina Busse |publisher=McFarland & Co.|year=2006|isbn=9780786454969|location=Jefferson, NC|pages=10|chapter=Introduction : work in progress|quote=Gen denotes a general story that posits no imposed romantic relationships among the characters.}}</ref> === Originalni slash === Originalne slash priče su one koje sadrže muški/muški sadržaj, zasnovane na uočenom homoerotskom podtekstu između fiktivnih likova.<ref>{{Cite book|title=Fan Fiction and Fan Communities in the Age of the Internet: New Essays|author1=Hellekson, Karen |author2=Busse, Kristina |publisher=McFarland|year=2006|location=Jefferson}}</ref> One mogu proizaći iz raznih medijskih sadržaja, poput mangi, televizijskih serija, filmova i knjiga. Takva djela sada se uglavnom objavljuju na internetu<ref>{{Cite journal|last=Thomas|first=A|year=2006|title=Fan fiction online: engagement, critical response and affective play through writing|url=https://archive.org/details/sim_australian-journal-of-language-and-literacy_2006-10_29_3/page/226|journal=Australian Journal of Language & Literacy|volume=29|pages=226–239}}</ref> i koriste iste oblike označavanja, upozorenja i terminologije koje obično koriste pisci slasha. Slash ima drugačiji senzibilitet od gej fikcije, vjerovatno zbog toga što su većina čitalaca slasha žene i to u zatvorenoj zajednici koja dijeli njihove ukuse, što većinu priča u žanru čini usredsređenom na emocionalne veze, iako je seks veoma prisutan. Druga vrsta homoerotske amaterske fikcije je originalni yaoi, iz žanra [[Manga|mange]] / [[Anime|animea]] [[yaoi]] (ljubav prema dječacima), koju su na Zapadu popularizirali kreatori titlova (subbers) i [[Scanlation|skenlacije]]. Oba pojma (originalni slash i originalni yaoi) smatraju se donekle kontroverznim među nekim obožavateljima slasha jer smatraju da se termin 'slash' može odnositi isključivo na djela fanovske fikcije, a ne na originalna djela. === Omegaverse === {{Main|Omegaverse}} [[Omegaverse]] je podžanr [[Špekulativna fikcija|špekulativne]] [[Erotska fikcija|erotske fikcije]] koji je nastao kao podžanr slash fikcije. U djelima iz serijala Omegaverse ljudi su ili dominantni "alfe", neutralni "bete" ili submisivni "omege", i oni ispoljavaju seksualne osobine i ponašanja zasnovana na onima kod vukova ili drugih divljih životinja.<ref>{{cite book |date=26. 11. 2013 |title=Fic: Why Fanfiction is Taking Over the World |url=https://archive.org/details/ficwhyfanfiction0000jami | first=Anne | last=Jamieson | contribution=Pon Farr, Mpreg, and the rise of the Omegaverse | contributor=Kristina Busse |location=United States |publisher=[[BenBella Books|Smart Pop]] | isbn=978-1939529190 }}</ref> Prva Omegaverse slash fikcija napisana je o televizijskoj seriji ''[[Lovci na natprirodno]]'' tokom 2010-ih. Ovaj podžanr postao je toliko popularan da je evoluirao u samostalan žanr originalne erotske fikcije, neovisan o svojim korijenima iz fanovske fikcije.<ref name="NYT 23 May 2020">{{cite news |last1=Alter |first1=Alexandra |title=A Feud in Wolf-Kink Erotica Raises a Deep Legal Question |url=https://www.nytimes.com/2020/05/23/business/omegaverse-erotica-copyright.html |work=The New York Times |date=23. 5. 2020}}</ref> Najranija komercijalna publikacija koja je koristila tropove omegaversa jeste knjiga ''With Caution'' autora J. L. Langleyja.<ref>{{cite web | url=https://booklive.jp/bkmr/omegaverse-bl-comic | title=《2019年版》おすすめオメガバースBL漫画17選【初心者向けから上級者向けまで】 | trans-title=Top 17 Recommended BL Omegaverse Manga for 2019 | language=ja | work=BookLive! | date=11. 7. 2018 | access-date=16. 4. 2020}}</ref> Trop je sredinom 2010-ih brzo stekao popularnost u Japanu kroz fanovske ''[[Dōjinshi|dōjinshije]]'' te je postao podžanr ''[[yaoi]]'' djela.<ref name="natalie 2018-12-06">{{cite web | url=https://natalie.mu/comic/news/311064 | title=傷心教師の赴任先は、妖し男子が集まる学園…羽純ハナの最新BL、ドラマCD化も決定 | language=ja | work=[[Natalie (website)|Natalie]] | date=6. 12. 2018 | access-date=16. 4. 2020 | archive-date=10. 12. 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201210025005/https://natalie.mu/comic/news/311064 | url-status=dead }}</ref> U japanskim djelima Omegaverse također uvodi sistem [[Kasta|kasti]], gdje se alfe prikazuju kao elita više klase, dok su omege na samom dnu i suočavaju se s diskriminacijom. Omege mogu zatrudnjeti uprkos tome što su muškarci.<ref name="natalie 2018-12-06"/> == Ostala slash fanovska djela == === Slash umjetnost === Pored fikcije, obožavatelji također stvaraju [[Vizualne umjetnosti|umjetnička djela]] koja prikazuju medijske likove u kontekstu istospolnih veza. U početku se slash umjetnost uglavnom koristila na naslovnicama i unutrašnjim stranicama fanzina te se prodavala drugim obožavateljima na medijskim i slash konvencijama. === Slash manipulacije === Posljednjih godina sve više slash umjetničkih djela koristi široku dostupnost softvera za obradu slika, kao što je [[Adobe Photoshop]], za manipulaciju fotografijama svojih subjekata kako bi proizveli romantične ili erotske slike (često zvane ''slash manips''<ref>{{Cite journal|url = http://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/677|title = Slash Manips: Remixing Popular Media with Gay Pornography|last = Brennan|first = Joseph|year = 2013|journal = M/C Journal|volume = 16|issue = 4|doi = 10.5204/mcj.677|doi-access = free|access-date = 22. 4. 2026|archive-date = 30. 4. 2026|archive-url = https://web.archive.org/web/20260430032012/https://journal.media-culture.org.au/index.php/mcjournal/article/view/677|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite journal|title = Not 'from my hot little ovaries': How slash manips pierce reductive assumptions|last = Brennan|first = Joseph|year = 2014|journal = Continuum: Journal of Media & Cultural Studies|doi = 10.1080/10304312.2013.854872|issue = 2|volume = 28|pages = 247–264|s2cid = 144148482}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Brennan|first=Joseph|year=2016|title='If Duchamp's toilet can be a masterpiece…': Slash manips as fannish readymades|journal=Journal of Fandom Studies|volume=4|issue=1|pages=3–21|doi=10.1386/jfs.4.1.3_1}}</ref>), koje impliciraju homoseksualnu vezu, bilo kao statične slike ili animirani GIF-ovi. Kada manipulirane fotografije prikazuju stvarne ljude umjesto medijskih likova, kreiranje ovih slika može biti jednako sporno kao i slash o stvarnim osobama, i to iz mnogih istih razloga. === Slash videomontaža (vidding) === Videomontaža, poznata kao [[Vidding|vidding]], postoji u medijskom fandomu od 1980-ih, a slash vidding je i dalje popularan pokret unutar ove vještine.<ref>{{cite journal | last = Coppa | first = Francesca |author-link = Francesca Coppa | year = 2008 | title = Women, Star Trek, and the early development of fannish vidding | journal = Transformative Works and Cultures | volume = 1 | doi = 10.3983/twc.2008.0044 | doi-access= free }}</ref> Slash vidderi uzimaju snimke likova (uglavnom onih koji nisu napisani kao gej ili nisu u međusobnoj vezi) te putem jukstapozicije, izbora pjesme i drugih tehnika prikazuju slash vezu na ekranu.<ref name="jenkins-howto">{{cite web | first = Henry | last = Jenkins |author-link = Henry Jenkins | title = How to Watch a Fan-Vid | url = http://www.henryjenkins.org/2006/09/how_to_watch_a_fanvid.html | publisher = Confessions of an Aca-Fan: The Official Webblog of [[Henry Jenkins]] | date = 18. 9. 2006 | access-date = 15. 8. 2009 }}</ref> Vidding je nekada bio strogo čuvan unutar slash zajednice, između ostalog i zato što su pjesme koje se koriste u videozapisima zaštićene autorskim pravima. Kada su vidderi počeli postavljati svoje videozapise na internet, njihovi sajtovi redovno su bili zaštićeni lozinkama. Danas su hiljade vidova, i projekata nalik vidovima, dostupne na YouTubeu i drugim videoplatformama.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=pf9oD_xl8mI TNG episode 15 – "That Jean-Luc Picard"]. YouTube (4. 2. 2009). Pristupljeno: 17. 10. 2011</ref> Mnoge od ovih vidova rade ljubitelji slasha (i gena), ali ogroman broj njih stvaraju i ljudi koji nikada nisu čuli za medijski fandom. Dosadašnja tajnost ljubitelja viddinga postala je nepotrebna, ali i dalje postoji etos zajednice o neotkrivanju URL-a samog viddera. === Slash igranje uloga (roleplay) === Ponekad nazivani i ''[[yaoi]]'' (muško/muško) ili ''[[yuri]]'' (žensko/žensko), igranje uloga koje uključuje istospolne likove u vezama može biti izvedeno s [[Kanon (fikcija)|kanonskim]] likovima ili kreacijama originalnih likova. Postoji slash igranje uloga zasnovano na igrama ''[[Dungeons & Dragons]]'', ''[[Lovci na natprirodno]]'', ''[[Naruto]]'', ''[[World of Warcraft]]'' i ''[[Dragon Age]]'', između ostalih. Postoje brojni mediji koji se koriste za pristup činu internetskog igranja uloga, uključujući oglasne ploče (message boards), AIM, IRC i posebno kreirane chat sobe na serverima. Neka igranja uloga su veoma stroga i od igrača se traži da ukucaju pasus ili dva za svaki krug, neka koriste stroge smjernice vezane uz kockice za igranje uloga, dok su neka kombinacija svega navedenog. Međutim, ne prihvata svaka zajednica igranja uloga slash, a neki ljudi izričito zabranjuju njegovo korištenje u svojoj zajednici s obrazloženjem da nije kanonsko ili jednostavno operateri ne mare za slash. == Također pogledajte == * [[Erotska fantastika]] * [[Gej romansa]] * [[Homoerotika]] * [[Fanovska fikcija My Little Pony: Prijateljstvo je čarolija|Fanovska fikcija ''Moj mali poni: Prijateljstvo je čarolija'']] * [[Seks i seksualnost u špekulativnoj fikciji]] * [[Shipping (fandom)|Shipping]] == Note == == Reference == {{refspisak}} == Dodatna literatura == * Cicioni, Mirna (1998). "Male Pair Bonds and Female Desire in Fan Slash Writing." U C. Harris & A. Alexander (ur.) ''Theorizing Fandom: Fans, Subculture and Identity''. Cresskil, New Jersey: Hampton. * Penley, Constance (1997). ''NASA/Trek: Popular Science and Sex in America.'' New York: Verso. {{ISBN|0-86091-617-0}}. * Penley, Constance (1992). "Feminism, Psychoanalysis, and the Study of Popular Culture." U L. Grossberg, C. Nelson i P. Treichler (ur.), ''Cultural Studies''. Routledge, Chapman & Hall, 1992. {{ISBN|0-415-90345-9}}. * Bacon-Smith, Camile (1991). ''Enterprising Women: Television Fandom and the Creation of Popular Myth.'' Philadelphia: University of Pennsylvania Press. {{ISBN|0-8122-1379-3}}. * [[Henry Jenkins|Jenkins, Henry]] (1992). ''Textual Poachers.'' London: Routledge. {{ISBN|0-415-90572-9}}. * [https://doi.org/10.1007%2F978-1-4020-3803-7_45 Slash Fiction/Fanfiction – The International Handbook of Virtual Learning Environments] *[https://web.archive.org/web/20090221081342/http://affinitiesjournal.org/index.php/affinities/article/view/8/42 Is Slash an Alternative Medium?] *[https://web.archive.org/web/20110930160555/http://news.medill.northwestern.edu/chicago/news.aspx?id=41515 Gay Bible stories {{sic|supr|ise|nolink=y}} but don't worry community] *{{cite book|editor-first1=Karen|editor-last1=Hellekson|editor-first2=Kristina|editor-last2=Busse|title=Fan Fiction and Fan Communities in the Age of the Internet: New Essays|url=https://archive.org/details/fanfictionfancom0000unse|publisher=McFarland|year=2006|isbn=978-0-7864-2640-9}} *Sonia K. Katyal, 'Performance, property, and the slashing of gender in fan fiction,' u ''American University Journal of Gender, Social Policy & the Law'', vol. 14, br. 3 (2006): 461–518 *[http://fanlore.org/wiki/Slash Slash] definicija i historija na vikiju Fanlore *{{cite journal|last1=Scodari|first1=Christine|title=Resistance Re-Examined: Gender, Fan Practices, and Science Fiction Television|journal=Popular Communication|date= 2003|volume=1|issue=2|pages=111–130|doi=10.1207/S15405710PC0102_3|s2cid=144642651}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Slash fikcija| ]] [[Kategorija:LGBTQ fikcija]] [[Kategorija:Seksualnost u fikciji]] [[Kategorija:Gej fikcija]] [[Kategorija:Lezbijska fikcija]] 92t62v3bn0sap783qdrqm10cfizzd0y 0 533811 3932037 3838964 2026-09-28T15:43:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932037 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Nazlı Ecevit | izvorno_ime = Fatma Nazlı Ecevit | izvorni_jezik = tr | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1900|1|4}} | mjesto_rođenja = [[Istanbul]], [[Osmanlijsko Carstvo]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1985|8|14|1900|1|4}} | mjesto_smrti = [[Ankara]], [[Turska]] | nacionalnost = [[Turci|Turkinja]] | zanimanje = [[slikar]]ica, likovna pedagoginja | obrazovanje = Djevojačka škola likovnih umjetnosti | poznat_po = pejzažima, portretima i mrtvim prirodama | stil = realizam, impresionizam | supružnik = [[Fahri Ecevit]] | djeca = [[Bülent Ecevit]] }} '''Fatma Nazlı Ecevit''' ([[Istanbul]], 4. januar 1900 – [[Ankara]], 14. august 1985) bila je [[Turska|turska]] [[slikar]]ica i likovna pedagoginja.<ref name="Aksam">{{cite web |last=Yavuz |first=Ercan |title=Kürt kökenli olabilirim |url=http://www.aksam.com.tr/arsiv/aksam/2004/08/04/politika/politika1.html |website=Akşam |date=4. 8. 2004 |language=tr |archive-url=https://web.archive.org/web/20080822133939/http://www.aksam.com.tr/arsiv/aksam/2004/08/04/politika/politika1.html |archive-date=22. 8. 2008 |access-date=3. 5. 2026 |url-status=dead}}</ref> Pripadala je prvoj generaciji žena koje su se u kasnom [[Osmansko Carstvo|osmanskom]] i ranom republikanskom razdoblju školovale u ustanovama za likovnu umjetnost, a u turskom slikarstvu poznata je po pejzažima, portretima i mrtvim prirodama rađenim u [[Uljane boje|ulju]], [[Akvarel|akvarelu]], [[Pastel|pastelu]] i [[Ugalj|ugljenu]].<ref name="Kultur">{{cite web |title=Fatma Nazlı Ecevit |url=https://www.kulturportali.gov.tr/portal/fatma-nazli-ecevit |website=Kültür Portalı |publisher=Tursko ministarstvo kulture i turizma |language=tr |access-date=3. 5. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190814144015/https://www.kulturportali.gov.tr/portal/fatma-nazli-ecevit |archive-date=14. 8. 2019 |url-status=dead}}</ref> Bila je supruga ljekara i političara [[Fahri Ecevit|Fahrija Ecevita]] i majka [[Bülent Ecevit|Bülenta Ecevita]], kasnijeg premijera Turske.<ref name="Biyografya">{{cite web |title=Nazlı Ecevit |url=https://www.biyografya.com/tr/biographies/nazli-ecevit-95396825 |website=Biyografya |language=tr |access-date=3. 5. 2026}}</ref> == Biografija == Rođena je 4. januara 1900. u Istanbulu. Potjecala je iz vojničke porodice. Njen otac bio je pukovnik Emin Bey, a djed Ferik Salih-paša.<ref name="Biyografya"/> U razgovoru objavljenom u listu ''Akşam'' njen sin [[Bülent Ecevit]] naveo je da je po majčinoj strani bio [[Bošnjaci u Turskoj|bošnjačkog]] porijekla.<ref name="Aksam"/> Osnovno stručno obrazovanje stekla je u Darülmuallimâtu, ženskoj učiteljskoj školi, koju je završila 1915.<ref name="Kultur"/> Iste se godine priključila među prve učenice Djevojačke škole likovnih umjetnosti, gdje je učila kod [[Mihri Müşfik]] i radila u krugu slikara Ömera Adila i [[Feyhaman Duran|Feyhamana Durana]].<ref name="IstanbulSanat">{{cite web |title=Nazlı Ecevit Hayatı ve Eserleri |url=https://www.istanbulsanatevi.com/turk-ressamlar/nazli-ecevit-hayati-ve-eserleri/ |website=İstanbul Sanat Evi |language=tr |access-date=3. 5. 2026}}</ref> Nakon završetka İnas Sanayi-i Nefise Mektebija 1922. neko vrijeme se udaljila od aktivnog slikarstva i radila kao nastavnica likovne umjetnosti. Predavala je u Beşiktaş Kız Ortaokuluu, zatim u Kastamonuu, Boluu i İzmitu, a kasnije i u školskim i muzičko-obrazovnim ustanovama u [[Ankara|Ankari]] i [[Istanbul|Istanbulu]].<ref name="Kultur"/> Za Fahrija Ecevita udala se 1922. i potom se nastanila u Ankari, gdje je radila u ustanovi iz koje se razvio kasniji Ankarski državni konzervatorij.<ref name="Kultur"/> Umrla je 14. augusta 1985. u Ankari.<ref name="Biyografya"/> == Slikarstvo == U slikarskom radu povezivala realistički pristup motivu s impresionističkim tretmanom boje i atmosfere. Istanbulska kuća umjetnosti njeno slikarstvo opisuje kao dio akademske i poluimpresionističke linije prenesene iz osmanlijskog slikarskog kruga u rano republikansko tursko slikarstvo.<ref name="IstanbulSanat"/> U portretima je pokazivala čvršći crtež i naglašeniju figuralnu disciplinu, dok su pejzaži češće građeni kroz svjetlost, sezonske promjene i kolorističke odnose.<ref name="IstanbulSanat"/> Nakon duže pauze ponovo je počela aktivno slikati 1947.<ref name="Biyografya"/> Učestvovala je na izložbama Udruženja likovnih umjetnosti i na Državnim izložbama slikarstva i skulpture, a jedno vrijeme bila je i predsjednica Udruženja likovnih umjetnosti.<ref name="Kultur"/> Njeni radovi nalaze se u muzejskim i privatnim zbirkama, uključujući zbirke povezane s državnim muzejima slikarstva i skulpture u Turskoj.<ref name="Biyografya"/> Među djelima koja se navode u izvorima nalaze se ''Güverteden Bakış'', ''Portre'', ''Salacak'tan'', ''Yelpazeli Kadın'', ''Kız Kulesi'', ''Kimono ile'', ''Haliç Manzarası'', ''Boğazda Tekneler'' i ''Boğaz Manzarası''.<ref name="Kultur"/><ref name="IstanbulSanat"/> Za učešće na izložbi slikarstva, skulpture i keramike u otvorenom prostoru u okviru Istanbulskog festivala dodijeljena joj je medalja za uspjeh Direkcije Istanbulskog arheološkog muzeja.<ref name="Kultur"/> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Nazli}} [[Kategorija:Turski slikari]] [[Kategorija:Biografije, Istanbul]] [[Kategorija:Rođeni 1900.]] [[Kategorija:Umrli 1985.]] [[Kategorija:Turski državljani bošnjačkog porijekla]] ackxlvo5kisxmrif79na754llqxqvct 0 536032 3932047 3914742 2026-09-28T17:54:44Z ArhistefoBL 163304 /* Opis rute */ 3932047 wikitext text/x-wiki {{Pruga Lašva–Donji Vakuf–Jajce/Bugojno}} '''Željeznička pruga Lašva – Donji Vakuf – Jajce/Bugojno''' bila je 104,4&nbsp;km duga pruga uskog kolosijeka – izgrađena prema [[Bosanski kolosikek|bosanskom kolosijeku]] – koja je koristila kombinaciju [[Adhezijska vuča|adhezijske]] i [[Zupčasta vuča|zupčaste vuče]]; protezala se od [[Lašva (Zenica)|Lašve]] u dolini rijeke [[Bosna (rijeka)|Bosne]], preko prijevoja [[Komar (planina)|Komar]] i kroz [[Donji Vakuf]], sve do [[Bugojno|Bugojna]] i [[Jajce|Jajca]]. Izgradile su je [[Bosanskohercegovačke državne željeznice]] (BHDŽ) u razdoblju od 1893. do 1895, a ta je tvrtka njome isprva i upravljala. Nakon 1918. pruga je pripojena [[Jugoslavenske željeznice|Jugoslavenskim državnim željeznicama]] (JDŽ/JŽ), koje su 1945. proširile mrežu uskog kolosijeka izgradnjom dionice duge 18,4&nbsp;km između [[Bugojno|Bugojna]] i [[Gornji Vakuf-Uskoplje|Gornjeg Vakufa]]. Željeznički promet na toj pruzi obustavljen je 1970-ih godina. == Historija == === Bosanskohercegovačke državne željeznice === [[Datoteka:Station Lašva.jpg|250px|mini|lijevo|Početna stanica Lašva]] [[Datoteka:Travnik Bahnhof.jpg|mini|lijevo|Na stanici Travnik proizvodi drvne i tekstilne industrije utovarivani su u vlakove.]] Već 1891, bosanskohercegovačka regionalna uprava, pod vodstvom [[Benjámin Kállay|Benjámina Kállaya]], planirala je izgradnju uskotračne željezničke pruge od [[Janjići (Zenica)|Janjića]] u dolini [[Bosna (rijeka)|Bosne]] preko [[Travnik]]a do [[Dalmacija|dalmatinske granice]]. Međutim, ti su planovi naišli na prepreke. Austrijska vlada [[Cislajtanija|Cislajtanije]] ograničila je izgradnju željezničke pruge na [[Bugojno]] i [[Jajce]]. Planirano proširenje željezničke pruge do [[Split]]a, poznato i kao [[Splitska željeznica]], spriječila je [[Zemlje mađarske krune|mađarska vlada]] ponovljenim zahtjevima za odštetom od Austrije, jer su se bojali da će veza Bugojno-Split konkurirati njihovoj [[Pruga Zagreb-Rijeka|željezničkoj pruzi Zagreb-Rijeka]].<ref name="Berdan">{{cite web | url =http://othes.univie.ac.at/417/1/02-12-2008_8606753.pdf | title =Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 | authorlink =Helga Berdan | last =Berdan | first =Helga | date =2008 | website =othes.univie.ac.at | publisher = | access-date =18. 7. 2026 | language =de }}</ref> [[Datoteka:Projekt Komartunnel.jpg|mini|lijevo|Čak i za vrijeme austro-ugarske okupacije planirana je nova trasa s vršnim tunelom dugim 3100&nbsp;m i manje strmim prilaznim rampama bez pogona s letvama. Međutim, projekt nikada nije realiziran, a zubasti dijelovi ostali su na mjestu sve do ukidanja pruge.]] Dana 26. oktobra 1893, [[Bosanske državne željeznice]] otvorile su 37&nbsp;km dugu dionicu pruge u dolini [[Lašva (rijeka)|Lašve]] od čvorne stanice [[Lašva (Zenica)|Lašva]] na [[Bosanska željeznica|Bosanskoj željeznici]] do Travnika. Produženje, otvoreno 14. oktobra 1894, vodilo je iz Travnik i uz dolinu Lašve preko prijevoja [[Komar (planina)|Komar]] kako bi stiglo do [[Donji Vakuf|Donjeg Vakufa]] i Bugojna u dolini [[Vrbas]]a. Preko prijevoja Komar, visokog 927&nbsp;m, prolazio je vršni tunel dug 1362&nbsp;m na nadmorskoj visini od 779,5&nbsp;m. Za uspon i spust do vršnog tunela na dužini od 6,8&nbsp;​​km korišten je sustav zubaste željeznice Abt, s maksimalnim nagibom od 45 promila. Dvije dionice zubaste željeznice vodile su od [[Goleš (Travnik)|Goleša]] do stanice Komar i od zapadnog portala tunela Komar do [[Oborci|Oboraca]]. Bosanskohercegovačka državna željeznica odlučila se za zubastu željeznicu iz financijskih razloga. Dionica Donji Vakuf–Jajce duga 35&nbsp;&nbsp;km puštena je u promet 1. maja 1895. i osigurala je vezu sa [[Steinbeis–Šipadove pruge|Steinbeisovom željeznicom]]. Privatna Steinbeisova šumska željeznica, sa svojom stalnom mrežom između [[Knin]]a, Srnetice, [[Prijedor]]a i Srnetice–Jajca, stvorila je dodatnu vezu s [[Jadransko more|Jadranskim morem]], nadopunjujući postojeću [[Neretvanska pruga|Neretvansku željeznicu]]. Ovu vezu je intenzivno koristila [[austrougarska vojska]], posebno tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]]. Planirana željeznička veza sa Splitom ostala je nedovršena. Na austrijskom teritoriju izgrađena je samo uskotračna [[Pruga Split–Sinj|željeznička pruga Split–Sinj]]. Važnost pruge na bosanskohercegovačkom tlu bila je prvenstveno u prijevozu drva. ==== Industrijske pruge ==== Na željezničku liniju Lašva–Travnik, ubrzo je priključeno nekoliko šumskih željeznica, koje su uglavnom korištene za transport oblovine iz okolnih šuma: * erarne režijske pruge šumskih uprava u [[Busovača|Busovači]] (9.980&nbsp;m na parnu vuču i 26.360 m ostalih kolosijekam gravitacionih pruga i koturača); * [[Pruga Han Kompanija–Krušćica]], isprva sa 4,7&nbsp;km kolosijeka na parnu vuču i 11,5&nbsp;km gravitacionih pruga i koturača.<ref name="vremeplov1" >{{cite web | url =https://vremeplov.ba/2025/2023/06/25/o-historiji-sumske-zeljeznice-kruscica-kod-viteza/ | title =O historiji šumske željeznice "Kruščica" kod Viteza| authorlink =Srećko Ignjatović | last =Ignjatović | first =Srećko | date =25. 7. 2023 | website =vremeplov.ba | publisher = | access-date =18. 7. 2026 | language = }}</ref> === Jugoslavenske državne željeznice === [[Datoteka:D.Vakuf-Jajce Attentat.jpg|mini|lijevo|Godine 1941, napad jugoslavenskih partizana na dionici pruge Donji Vakuf–Jajce izbacio je vlak iz tračnica.]] [[Datoteka:RMU 740-108 banovici 2 20160609.jpg|mini|lijevo|Dizelske lokomotive serije JŽ izgrađene 1970. [[JŽ serija 740|740]] korištene su, između ostalog, na prugama zupčaste željeznice na sedlu Komar, gdje su radile u čistom adhezijskom načinu rada.] parne lokomotive nazubljene kotače zamijenile su ih.]] Nakon raspada [[Habsburška Monarhija|Habsburške Monarhije]], željeznička pruga Lašva–Donji Vakuf–Jajce/Bugojno postala je dio željeznica [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] (SHS), a kasnije i [[Jugoslavenske državne željeznice|Jugoslavenskih državnih željeznica]] (JDŽ/JŽ). Postojeća odvojna pruga Donji Vakuf–Bugojno uz rijeku Vrbas produžena je 1940. kao uskotračna željeznica do Gornjeg Vakufa, gdje se vadi i prerađuje željezna ruda. Dionica je službeno otvorena i puštena u javni promet 3. oktobra 1945. ==== Industrijske pruge ==== Godine 1947. otvorena je odvojna pruga duga 7,7&nbsp;km od Nove Bile do Trenice. Pruga je izgrađena dobrovoljnim omladinskim radom, a izgrađeno je 24 objekta, 10 propusta i pet mostova, od kojih su mostovi preko Lašve i [[Grovnica|Grovnice]] dugi 100&nbsp;m.<ref name="vremeplov2" >{{cite web | url =https://vremeplov.ba/2025/2019/05/05/seme-stanica-uzane-pruge-bila-trenica-1955-godine/ | title =Šeme stanica uzane ruge Bila - Trenica, 1955. godine | authorlink =Srećko Ignjatović | last =Ignjatović | first =Srećko | date =5. 5. 2019 | website =vremeplov.ba | publisher = | access-date =18. 7. 2026 | language = }}</ref> Godine 1948. započeta je izgradnja [[Šumska pruge "Jasenica"|šumske pruge "Jasenica"]].<ref name="vremeplov3" >{{cite web | url =https://vremeplov.ba/2025/2022/11/20/uspomena-na-sumsku-zeljeznicu-jasenica-u-srezu-travnickom/ | title =Uspomena na šumsku željeznicu "Jasenica" u srezu travničkom | authorlink =Srećko Ignjatović | last =Ignjatović | first =Srećko | date =20. 11. 2022 | website =vremeplov.ba | publisher = | access-date =18. 7. 2026 | language = }}</ref> ==== Ukidanje ==== U tom razdoblju željeznica je u početku još uvijek imala veliku važnost. Međutim, sve je više patila od konkurencije cestovnog prijevoza. U voznom redu 1968/69. (od 26. maja 1968. do 31. maja 1969.) dva izravna putnička vlaka vozila su između Lašve i Jajca, te između Donjeg Vakufa i Gornjeg Vakufa. Najkraće vrijeme putovanja između Jajca i Lašve bilo je 4 sata i 11 minuta. Također su postojale tri dodatne linije između Lašve i Travnika, a na dionici Donji Vakuf–Jajce, još je jedan vlak opsluživao putnike ujutro i u suprotnom smjeru navečer. Iako su sporedne pruge jugoslavenske uskotračne mreže postupno napuštane, u posljednjim godinama rada korištene su dizelske lokomotive JŽ klase 740. Strojevi koje je izgradio [[Đuro Đaković (tvrtka)|Đuro Đaković]] s [[Dizel-hidrauličkim pogonom|hidrauličkim prijenosom snage]] zamijenili su stare parne lokomotive s letvama serije [[BHStB IIIc5 701–721|97]] i vozili su na letvastim dionicama preko sedla Komar s nagibom od samo 45 promila u čistom [[adhezijskom radu|adhezijskim radom]]. Dana 28. maja 1972. godine obustavljen je promet na dionici Donji Vakuf–Bugojno–Gornji Vakuf i od 1. juna 1975. godine ne prometuju vlakovi od Lašve preko prijevoja Komar do Jajca.<ref name="vremeplov" >{{cite web | url =https://vremeplov.ba/2025/2015/11/28/seme-stanica-uzane-pruge-lasva-gornji-vakuf-1960-godine/ | title =Šeme stanica uzane Pruge Lašva - Gornji Vakuf, 1960. godine | authorlink =Srećko Ignjatović | last =Ignjatović | first =Srećko | date =28. 11. 2025 | website =vremeplov.ba | publisher = | access-date =18. 7. 2026 | language = }}</ref> == Opis rute == [[Datoteka:Stara zeljeznicka stanica Donji Vakuf.jpg|mini|Željeznička stanica Donji Vakuf, danas u funkciji kao autobuska stanica]] Željeznička pruga preko Donjeg Vakufa do Jajca i Bugojna počinjala je na stanici Lašva na [[Željeznička pruga Bosanski Brod – Sarajevo|Bosanskoj željeznici]]. Sjeveroistočno od Lašve, odvajala se od nje, koja je vodila do Zenice, i savijala se u dugom lijevom zavoju iz doline Bosne u dolinu Lašve. Pruga je išla uzvodno uz rijeku Lašvu, prelazeći je između Busovače i Viteza kako bi se premjestila s južne na sjevernu stranu doline. S ove strane Lašve, vozovi su nastavljali preko Travnika do Turbeta, gdje se dva izvorišta, Karaulska Lašva i Komarska Lašva, spajaju i tvore rijeku Lašvu. Iz Turbeta se željeznica penjala do Goleša, koristeći sustav zupčanika i letvi kako bi stigla do stanice Komar. Tunel Komar prolazio je ispod sedla Komar, koje tvori sliv između rijeka Lašve i Vrbasa. Vršni tunel dug 1362 metra, zajedno s tri mosta preko rijeka Lašve, Vrbasa i Plive, bio je jedina veća inženjerska građevina na željezničkoj pruzi. S istočnog portala tunela Komar, vozovi su se spuštali do Oboraca preko još jednog dijela s nazubljenim zupčanicima. Istočna rampa je zatim koristila adhezijsku vuču kako bi stigla do Donjeg Vakufa, smještenog u uskoj dolini rijeke Vrbas. Tamo su vlakovi prelazili Vrbas i ulazili u stanicu Donji Vakuf, koja se nalazi istočno od rijeke. Vozovi nizvodno prema Jajcu morali su promijeniti smjer u Donjem Vakufu. Nastavili su lijevom obalom Vrbasa preko Babinog Sela i Vinca do terminala u Jajcu, gdje je pruga prelazila Plivu neposredno prije dolaska u grad. U Jajcu je uskotračna Steinbeisova željeznica omogućavala daljnje putovanje do [[Prijedor]]a ili [[Knin]]a. Uzvodno, željeznička pruga je također išla lijevom stranom doline od Donjeg Vakufa do Bugojna, a nakon Drugog svjetskog rata i do Gornjeg Vakufa. == Literatura == {{sekcija}} == Vanjski linkovi == {{sekcija}} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Željezničke pruge u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Pruge širine kolosijeka 760 mm]] [[Kategorija:Osnivanja u 1895.]] [[Kategorija:Ukidanja u 1975]] 5beijbd6x0f8qhv1umpz372qix8kyod 0 536435 3932083 3925198 2026-09-29T02:08:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3932083 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | ime = Radio Slobodna Evropa<br />Radio Sloboda | izvorno_ime = | slika = RFERL primary brandmark.svg | veličina_slike = 250px | opis_slike = Logo | karta = Radio Free Europe (Radio Liberty) building in Prague-Strašnice 02.jpg | veličina_karte = | opis_karte = | skraćenica = RFE/RL | uzrečica = | prethodnik = | nasljednik = | datum_osnivanja = {{Plainlist| * 1949. (Radio Free Europe) * 1953. (Radio Liberty) * 1976. (spajanje) }} | datum_gašenja = | vrsta = Neprofitna organizacija<ref>{{Cite web|year=2017|title=Inspection of Radio Free Europe/Radio Liberty|url=https://www.stateoig.gov/system/files/isp-ib-17-21.pdf|access-date=2. 8. 2026|website=Office of Inspector General (United States)|publisher=United States Department of State|archive-date=14. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614020858/https://www.stateoig.gov/system/files/isp-ib-17-21.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="ecoi_RFERL_Source">{{cite web |title=Source Description: RFE/RL – Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.ecoi.net/en/source/11420.html |publisher=ecoi.net (European Country of Origin Information Network) / Austrian Red Cross (ACCORD) |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> | status = Aktivna | cilj = Radiodifuzni medij | glavno_sjedište = [[Prag]], [[Češka]] | glavno_sjedište_koordinate = {{Coord|50|4|44|N|14|28|43|E|region:CZ-10_type:landmark|display=inline}} | područje_utjecaja = Istočna Evropa, Centralna Azija, Bliski istok | članstvo = | jezik = {{Plainlist| * [[Engleski jezik|Engleski]] * [[albanski jezik|Albanski]], [[armenski jezik|armenski]], [[azerbejdžanski jezik|azerbejdžanski]], [[bjeloruski jezik|bjeloruski]], [[bosanski jezik|bosanski]], [[bugarski jezik|bugarski]], [[gruzijski jezik|gruzijski]], [[kazahstanski jezik jezik|kazahstanski]], [[kirgiski jezik|kirgiski]], [[makedonski jezik|makedonski]], [[perzijski jezik|perzijski]], [[rumunski jezik|rumunski]], [[ruski jezik|ruski]], [[srpski jezik|srpski]], [[tadžički jezik|tadžički]], [[tatarski jezik|tatarski]], [[turkmenistanski jezik|turkmenistanski]], [[ukrajinski jezik|ukrajinski]], [[uzbečki jezik|uzbečki]] i drugi }} | generalni_sekretar = | lider_vrsta1 = Predsjednik | lider_ime1 = [[Steve Capus|Stephen Capus]]<ref name="RFERL_About">{{cite web |author=RFE/RL Press Room |title=About RFE/RL |url=https://pressroom.rferl.org/about-rfe-rl/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> | lider_vrsta2 = Potpredsjednica i šefica vijesti | lider_ime2 = Nicola Careem<ref name="RFERL_About" /> | lider_vrsta3 = Generalni pravni savjetnik/sekretar | lider_ime3 = Benjamin Herman<ref name="RFERL_About" /> | lider_vrsta4 = Vlasnik | lider_ime4 = [[Američka agencija za globalne medije]] (USAGM) | lider_vrsta5 = | lider_ime5 = | lider_vrsta6 = | lider_ime6 = | lider_vrsta7 = | lider_ime7 = | ključne_osobe = | glavni_organ = | budžet = 124,3 miliona [[Američki dolar|USD]] (2021)<ref name="RFERL_About" /> | broj_zaposlenih = >1700<ref name="RFERL_About" /> | broj_volontera = | veb-sajt = {{URL|https://www.rferl.org}} }} '''Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda''' ({{en|Radio Free Europe/Radio Liberty}}, '''RFE/RL''') američka je medijska organizacija koja se finansira iz državnog budžeta [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name="Atlantic_SoftPower_2021">{{cite news |last=Simpson |first=Emile |date=2021 |title=Trump’s War on America’s State-Funded Broadcasters: The Ultimate Symbol of America’s Diminished Soft Power |journal=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2021/02/trumps-war-on-americas-state-funded-broadcasters/618035/ |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NYT_RFE_2025">{{cite news |last=Savage |first=Charlie |date=2025 |title=Judge Orders Trump Officials to Restore Funding for Radio Free Europe |journal=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2025/07/18/us/politics/judge-orders-trump-officials-to-restore-funding-for-radio-free-europe.html |access-date=2. 8. 2026 |quote=Federalni sudija naredio je u petak Trumpovoj administraciji da obnovi finansiranje za Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda, redakciju finansiranu iz federalnog budžeta koja pruža nezavisno izvještavanje u zemljama s ograničenom slobodom štampe, kao što su Rusija, Iran i Afganistan. |language=en}}</ref><ref name="France24_RFE_2025">{{cite news |date=2025 |title=Radio Free Europe says Washington shut off its Russian broadcast despite restraining order |journal=France 24 |url=https://www.france24.com/en/europe/20250403-radio-free-europe-says-washington-shut-off-its-russian-broadcast-despite-restraining-order |access-date=2. 8. 2026 |quote=Washington je isključio satelit preko kojeg se program Radija Slobodna Evropa/Radio Sloboda, finansiran od strane SAD-a, emitovao u Rusiju, izjavio je u četvrtak izvršni direktor Stephen Capus. |language=en}}</ref><ref name="MoscowTimes_RFE_2024">{{cite news |date=2024 |title=Russia Labels Radio Liberty ‘Undesirable’ |journal=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2024/02/20/russia-labels-radio-liberty-undesirable-a84175 |access-date=2. 8. 2026 |quote=Ruske vlasti označile su medijsku kuću Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda (RFE/RL), koju finansiraju SAD, kao "nepoželjnu" organizaciju. |language=en}}</ref><ref name="NYT_Facebook_2018">{{cite news |last=Isaac |first=Mike |date=2018 |title=Facebook Details New Efforts to Block Foreign Propaganda and Election Interference |journal=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/07/19/technology/facebook-ads-propaganda.html |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> Emituje vijesti i analize na 27 jezika za publiku u 23 države<ref name="RFERL_WhereWeWork">{{cite web |author=RFE/RL Press Room |title=Where We Work |url=https://pressroom.rferl.org/reaching-audiences/where-we-work/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Istočna Evropa|Istočne Evrope]], [[Centralna Azija|Centralne Azije]], [[Kavkaz]]a i [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. Sjedište organizacije od 1995. nalazi se u [[Prag]]u, a RFE/RL djeluje putem 21 lokalnog ureda i zapošljava više od 500 stalnih zaposlenika. Radio Slobodna Evropa osnovan je 1949. tokom [[Hladni rat|Hladnog rata]], s ciljem emitovanja programa namijenjenih [[Sovjetsko Carstvo|sovjetskim satelitskim državama]],<ref name="Uttaro_1982">{{cite journal |last=Uttaro |first=Ralph A. |year=1982 |title=The Voices of America in International Radio Propaganda |journal=Law and Contemporary Problems |volume=45 |issue=4 |pages=103–122 |doi=10.2307/1191297 |jstor=1191297 |url=https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3648&context=lcp#page=3 |url-access=subscription |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puddington_Hoover_2003">{{cite web |last=Puddington |first=Arch |date=2003 |title=Voices of Hope: The Story of Radio Free Europe and Radio Liberty |url=https://www.hoover.org/research/voices-hope-story-radio-free-europe-and-radio-liberty |publisher=Hoover Institution, Stanford University |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> dok je Radio Sloboda (RL), osnovan 1951, bio usmjeren prema [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]]. Organizacije je do 1972. tajno finansirala [[Centralna obavještajna agencija|CIA]],<ref name="Prados_2006">{{cite book |last=Prados |first=John |year=2006 |title=Safe for Democracy: The Secret Wars of the CIA |publisher=Ivan R. Dee |location=Chicago |isbn=978-1-56663-574-5 |url=https://archive.org/details/safefordemocracy0000prad/page/n743/mode/2up |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Meyer_2000">{{cite journal |last=Meyer |first=Cord |year=2000 |title=The CIA and Radio Free Europe |journal=Georgetown Journal of International Affairs |volume=1 |issue=1 |pages=127–130 |jstor=43134017 |url=https://www.jstor.org/stable/43134017 |url-access=subscription |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> a 1976. spojene su u jedinstvenu organizaciju pod nazivom Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda. Sjedište RFE/RL-a nalazilo se u [[Minhen]]u od 1949. do 1995, dok su se dodatni programi emitovali iz [[portugal]]skog mjesta [[Glória do Ribatejo]] do 1996. Tokom Hladnog rata Sovjetski Savez ometao je emitovanje njihovih radijskih programa, a organizacija je bila izložena pokušajima infiltracije od strane komunističkih obavještajnih službi. RFE/RL djeluje kao privatna [[Američka neprofitna organizacija|neprofitna organizacija]] registrirovana prema odredbi 501(c)(3) američkog poreznog zakonodavstva, pod nadzorom [[Američka agencija za globalne medije|Američke agencije za globalne medije]], savezne agencije koja koordiniše rad svih međunarodnih emitera finansiranih sredstvima iz državnog budžeta Sjedinjenih Američkih Država. Nakon [[Revolucija 1989.|revolucije 1989.]] i [[Raspad Sovjetskog Saveza|raspada Sovjetskog Saveza]], organizacija je znatno smanjila svoje prisustvo u [[Evropa|Evropi]]. [[Američka agencija za globalne medije]] je 15. marta 2025. obustavila dodjelu sredstava RFE/RL-u i [[Radio Slobodna Azija]] u skladu s [[Izvršna uredba 14238|Izvršnom uredbom 14238]] administracije [[Drugi predsjednički mandat Donalda Trumpa|predsjednika Donalda Trumpa]].<ref name="Reuters_VOA_Leave_2025">{{cite news |last1=Layne |first1=Nathan |last2=Oliphant |first2=James |date=2025 |title=Voice of America staff put on leave, Trump ally says agency 'not salvageable' |journal=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/trump-signs-order-gut-voice-america-other-agencies-2025-03-15/ |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> RFE/RL je 18. marta podnio tužbu protiv USAGM-a i dvojice njegovih zvaničnika s ciljem osporavanja odluke o ukidanju finansiranja.<ref name="RFERL_USAGM_Lawsuit_2025">{{cite news |author=RFE/RL |date=2025 |title=Radio Free Europe Sues Overseer USAGM To Block Termination Of Federal Grant |journal=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/rfe-rl-prague-eu-trump-musk-lawsuit-usagm/33352384.html |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Folkenflik_NPR_2025">{{cite news |last=Folkenflik |first=David |date=2025 |title=Radio Free Europe/Radio Liberty sues Trump administration over canceled contract |journal=NPR |url=https://www.npr.org/2025/03/18/nx-s1-5332379/rfe-rl-sues-trump-usagm-kari-lake |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> Brojni istraživači opisali su organizaciju kao instrument za širenje [[Propaganda u Sjedinjenim Američkim Državama|američke propagande]] i promicanje interesa Sjedinjenih Američkih Država.<ref name="Meyer_2000" /><ref name="Chernobrov_Briant_2022">{{cite journal |last1=Chernobrov |first1=Dmitry |last2=Briant |first2=Emma L. |year=2022 |title=Competing propagandas: How the United States and Russia represent mutual propaganda activities |journal=Politics |volume=42 |issue=3 |pages=351–369 |doi=10.1177/0263395720966171 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0263395720966171 |access-date=2. 8. 2026 |doi-access=free |language=en}}</ref><ref name="Kasprzak_2004">{{cite journal |last=Kasprzak |first=Michal |date=2004 |title=Radio Free Europe and the Catholic Church in Poland During the 1950s and 1960s |journal=Canadian Slavonic Papers / Revue Canadienne des Slavistes |volume=46 |issue=3/4 |pages=315–341 |jstor=40860045 |url=https://www.jstor.org/stable/40860045 |url-access=subscription |access-date=2. 8. 2026 |quote=Sponzorisan i, do određene mjere, kontrolisan od strane američkih političkih interesa, Radio Slobodna Evropa postao je propagandna mašina usmjerena na slabljenje Komunističkog bloka. |language=en}}</ref><ref name="Brown_2018">{{cite journal |last=Brown |first=Karl |year=2018 |title=The Spirit of Radio: Hungary 1956, Radio Free Europe, and the Shadow Public Sphere |journal=Hungarian Cultural Studies |volume=11 |pages=89–103 |doi=10.5195/ahea.2018.324 |url=https://ahea.pitt.edu/ojs/index.php/ahea/article/view/324 |doi-access=free |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="iCrowdNewswire_RFA_2022">{{cite press release |author=iCrowdNewswire |date=2022 |title=Audiences Should Be Wary of Radio Free Asia's Sensationalist Journalism with a Hint of Spycraft |publisher=MediaConnect |url=https://mediaconnect.com/audiences-should-be-wary-of-radio-free-asias-sensationalist-journalism-with-a-hint-of-spycraft |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od 2025. Istraživački centar za medije i novinarstvo svrstava [[Američka agencija za globalne medije|Američku agenciju za globalne medije]], uključujući RFE/RL, među državno kontrolisane medije, definišući ih kao "medije u kojima država zadržava osnovnu ulogu u upravljanju i vrši direktan nadzor nad njihovom uređivačkom politikom".<ref name="StateMediaMonitor_USAGM_2026">{{cite web |date=2026 |title=U.S. Agency for Global Media (USAGM) |url=https://statemediamonitor.com/2026/06/usagm/ |website=State Media Monitor |publisher=Media and Journalism Research Center |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="StateMediaMonitor_Typology_2026">{{cite web |date=2026 |title=State Media Monitor: A Typology |url=https://statemediamonitor.com/2026/07/typology/ |website=State Media Monitor |publisher=Media and Journalism Research Center |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Rana historija == === Radio Slobodna Evropa === [[Datoteka:Newsroom Radio Free Europe.jpg|mini|desno|300px|Redakcija Radija Slobodna Evropa/Radija Sloboda u Minhenu, 1994.]] Radio Slobodna Evropa osnovao je 1949. u [[New York]]u [[Nacionalni odbor za slobodnu Evropu]] (NCFE), antikomunistička organizacija koju je, uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA-e]], formirao [[Allen Dulles]].<ref name="Puddington_2000">{{cite book |last=Puddington |first=Arch |year=2000 |title=Broadcasting Freedom: The Cold War Triumph of Radio Free Europe and Radio Liberty |location=Lexington |publisher=University Press of Kentucky |isbn=978-0-8131-2158-1 |url=https://archive.org/details/broadcastingfree0000pudd/page/n9/mode/2up |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Weiner_2007">{{cite book |last=Weiner |first=Tim |year=2007 |title=Legacy of Ashes: The History of the CIA |location=London |publisher=Allen Lane |isbn=978-1-84614-046-4 |url=https://archive.org/details/legacyofasheshis0000wein_a4y7/page/n9/mode/2up |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> RFE je do 1972. tajno finansirala CIA.<ref name="Prados_2006" /><ref name="Meyer_2000" /> U prvim godinama rada opće smjernice uređivačke politike određivali su CIA i [[State Department]], dok je konačna uređivačka politika usaglašavana između predstavnika tih institucija i uredništva RFE-a.<ref name="Hudson_2013">{{cite news |last=Hudson |first=John |date=2013 |title=U.S. Repeals Propaganda Ban, Spreads Government-Made News to Americans |journal=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2013/07/14/u-s-repeals-propaganda-ban-spreads-government-made-news-to-americans/ |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> Radio Slobodna Evropa uživao je široku podršku javnosti zahvaljujući kampanji [[Križarski rat za slobodu]], koju je pokrenuo [[Dwight D. Eisenhower]].<ref name="Puddington_2000" /> Tokom 1950. više od 16 miliona Amerikanaca potpisalo je Eisenhowerove "Povelje slobode" tokom promotivne turneje kroz više od dvadeset američkih gradova te doniralo 1.317.000 američkih dolara za proširenje rada RFE-a.<ref name="Cummings_2008">{{cite journal |last=Cummings |first=Richard H. |date=2008 |title=The ether war: hostile intelligence activities directed against Radio Free Europe, Radio Liberty, and the émigré community in Munich during the Cold War |journal=Journal of Transatlantic Studies |volume=6 |issue=2 |pages=168–182 |doi=10.1080/14794010802184374 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14794010802184374 |url-access=subscription |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema riječima novinara [[Sig Mickelson|Siga Mickelsona]], misija Nacionalnog odbora za slobodnu Evropu bila je pružanje podrške [[izbjeglica]]ma i stvaranje prostora u kojem će moći slobodno izražavati svoje stavove i objavljivati svoja djela, uz istovremeno upoznavanje s modernim svijetom.<ref name="Mickelson_1983">{{cite book |last=Mickelson |first=Sig |year=1983 |title=America's Other Voice: the Story of Radio Free Europe and Radio Liberty |location=New York, NY |publisher=Praeger Publishers |isbn=978-0-03-063224-2 |url=https://archive.org/details/americasothervoi00mick |access-date=2. 8. 2026 |language=en}}</ref> NCFE je svoje djelovanje podijelio na tri područja: odnose s zajednicama u [[egzil]]u, radijsko emitiranje i saradnju s američkom javnošću.<ref name="Puddington_2000" /> Sjedinjene Američke Države finansirale su brojne projekte s ciljem suzbijanja utjecaja komunističke ideologije među intelektualcima u Evropi i zemljama u razvoju.<ref name="Puddington_2000" /> Radio Slobodna Evropa nastao je iz uvjerenja da će se [[Hladni rat]] prvenstveno voditi političkim, a ne vojnim sredstvima.<ref name="Puddington_2000" /> Američki kreatori vanjske politike, među kojima su bili [[George F. Kennan|George Kennan]] i [[John Foster Dulles]], smatrali su da je Hladni rat u suštini predstavljao [[rat ideja]]. Uspostavljanje radijskih stanica koje su emitovale program prema zemljama iza [[Željezna zavjesa|Željezne zavjese]] bilo je važan dio šire strategije psihološkog ratovanja.<ref name="Cummings_2008" /> RFE je organiziran po uzoru na [[Radio u američkom sektoru]] (RIAS), radijsku službu koju je finansirala američka vlada i koja je prvobitno bila namijenjena stanovnicima američkog sektora [[Zapadni Berlin|Zapadnog Berlina]]. Prema riječima Archa Puddingtona, nekadašnjeg rukovodioca jednog od ureda RFE/RL-a, program RIAS-a pratili su i brojni stanovnici [[Istočna Njemačka|Istočne Njemačke]].<ref name="Puddington_2000" /> U redakciji su gotovo isključivo radili njemački novinari, uz minimalan američki nadzor, što je slušaocima omogućavalo pristup slobodnijem i nezavisnijem izvoru informacija. [[Datoteka:Radio Free Europe (Radio Liberty) building in Prague-Strašnice 04.jpg|mini|desno|300px|Zgrada Radija Slobodne Evrope/Radija Sloboda u praškoj četvrti Hagibor, 2025.]] NCFE je u januaru 1950. preuzeo bazu predajnika u [[Lampertheim]]u u [[Zapadna Njemačka|Zapadnoj Njemačkoj]], a 4. jula iste godine RFE je emitirao prvi program na češkom jeziku namijenjen slušaocima u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]].<ref name="Mickelson_1983" /> Krajem 1950. RFE je počeo formirati profesionalnu redakciju sastavljenu od stranih novinara te je prerastao u mnogo više od "glasnogovornika političkih emigranata".<ref name="Puddington_2000" /> Za svaki jezički servis angažirane su posebne novinarske ekipe, dok je razvijen sistem prikupljanja informacija osiguravao aktuelan sadržaj za emitiranje. Većina informacija dolazila je od dobro umreženih [[emigrant]]a, kao i iz razgovora s putnicima i osobama koje su prebjegle iz zemalja [[Željezna zavjesa|Istočnog bloka]]. RFE nije imao mrežu plaćenih agenata unutar zemalja [[Željezna zavjesa|Istočnog bloka]], a svoje je urede smjestio u područjima s brojnim emigrantskim zajednicama.<ref name="Puddington_2000" /> Organizacija je sistematski pratila štampu i radijske programe zemalja [[Varšavski pakt|Varšavskog pakta]], te stvarala opsežnu dokumentacijsku građu koja je kasnije postala vrijedan izvor informacija za brojne organizacije širom svijeta.<ref name="Puddington_2000" /> Pored redovnog radijskog programa, RFE je provodio i posebne propagandne operacije tokom kojih su [[Propaganda bacanjem letaka iz zraka|letci]] distribuirani pomoću [[meteorološki balon|meteoroloških balona]]. Jedna od takvih akcija, pod nazivom Prospero, bila je usmjerena prema Čehoslovačkoj.<ref name="RFERL_Balloons_2009">{{cite web |title=Using Balloons to Breach The Iron Curtain |url=http://www.rferl.org/content/off_mic_using_balloons_to_breach_iron_curtain/1844564.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713183909/http://www.rferl.org/content/off_mic_using_balloons_to_breach_iron_curtain/1844564.html |archive-date=13. 7. 2011 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Između oktobra 1951. i novembra 1956. nebom iznad [[Srednja Evropa|srednje Evrope]] pušteno je više od 350.000 balona koji su nosili preko 300 miliona letaka, plakata, knjiga i drugog štampanog materijala.<ref name="Cummings_2008" /> Sadržaj tih materijala bio je raznovrstan. Prema Archu Puddingtonu, uključivao je poruke podrške i ohrabrenja "građanima koji trpe komunističku represiju", satirične kritike komunističkih režima i njihovih vođa, informacije o disidentskim pokretima i kampanjama za zaštitu [[Ljudska prava|ljudskih prava]] te poruke solidarnosti američkog naroda sa stanovnicima istočnoevropskih država. Puddington navodi da je ovaj projekt služio i kao sredstvo za jačanje ugleda RFE-a kao nepristranog emitera.<ref name="Puddington_2000" /> === Radio Sloboda === [[Datoteka:Radio Liberty Pals.jpg|mini|desno|300px|Antene predajnika RFE/RL-a na plaži Pals u Kataloniji, Španija, 2005.]] Dok je Radio Slobodna Evropa emitirao program namijenjen sovjetskim [[Satelitska država|satelitskim državama]], Radio Sloboda bio je usmjeren prema [[Sovjetski Savez|Sovjetskom Savezu]].<ref name="Johnson_2010">{{cite book |last=Johnson |first=Ian |year=2010 |title=A Mosque in Munich |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-15-101418-7 |url=https://archive.org/details/mosqueinmunichna0000john |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Radio Sloboda osnovao je 1951. [[Američki odbor za oslobođenje naroda Rusije]].<ref name="Johnson_2010" /> Stanica je prvobitno nosila naziv ''Radio Liberation from Bolshevism'', a 1956. preimenovana je u ''Radio Liberation''. Sadašnji naziv, ''Radio Liberty'', usvojen je nakon donošenja programske politike koja je naglasak stavila na "liberalizaciju", a ne na "oslobođenje".<ref name="Cummings_2008" /><ref name="Cummings_2021">{{cite news |last=Cummings |first=Richard H. |date=2021 |title=Soviet Cold War Operations against RFE/RL Ukrainian Service |journal=Kyiv Post |url=https://archive.kyivpost.com/ukraine-politics/soviet-cold-war-operations-against-rfe-rl-ukrainian-service.html |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Radio Sloboda počeo je emitirati program iz [[Lampertheim]]a 1. marta 1953, a značajnu slušanost stekao je već četiri dana kasnije, kada je opširno izvještavao o smrti [[Josif Staljin|Josifa Staljina]]. Kako bi pokrio šire geografsko područje, RFE je kratkotalasne predajnike u Lampertheimu dopunio bazom predajnika u [[Glória do Ribatejo|Glóriji]], u [[Portugal]]u, koji je bio u funkciji od 1951.<ref name="Mickelson_1983" /> Organizacija je raspolagala i bazom na [[Vojni aerodrom "Oberwiesenfeld"|aerodromu Oberwiesenfeld]] na periferiji [[München|Minhen]]a,<ref name="Johnson_2010" /> gdje je zapošljavala i nekoliko bivših nacističkih saradnika koji su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] bili povezani s [[Ministarstvo Reicha za okupirane istočne teritorije|Ostministeriumom]] pod vodstvom [[Gerhard von Mende|Gerharda von Mendea]].<ref name="Johnson_2010" /> Godine 1955. Radio Sloboda počeo je emitovati program namijenjen istočnim područjima [[Rusija|Rusije]] putem kratkotalasnih predajnika na [[Tajvan]]u.<ref name="Mickelson_1983" /> Četiri godine kasnije, 1959, uspostavljen je nova baza predajnika u [[Pals|Platja de Palsu]] u [[Španija|Španiji]].<ref name="Mickelson_1983" /> Radio Liberty proširio je svoju publiku emitovanjem programa i na drugim jezicima, a ne samo na ruskom. Do marta 1954. emitirao je između šest i sedam sati programa dnevno na jedanaest jezika.<ref name="Mickelson_1983" /> Do decembra iste godine broj jezika povećan je na sedamnaest, uključujući [[ukrajinski jezik|ukrajinski]], [[bjeloruski jezik|bjeloruski]], [[kazahstanski jezik|kazahstanski]], [[kirgiski jezik|kirgiski]], [[tadžički jezik|tadžički]], [[turkmenistanski jezik|turkmenistanski]], [[uzbečki jezik|uzbečki]], [[tatarski jezik|tatarski]], [[baškirski jezik|baškirski]], [[armenski jezik|armenski]], [[azerbejdžanski jezik|azerbejdžanski]], [[gruzijski jezik|gruzijski]] te druge jezike [[Kavkaz (regija)|Kavkaz]]a i [[Centralna Azija|Centralne Azije]].<ref name="Cummings_2008" /> === Spisak jezika === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 87%;" ! Služba !! Jezik<ref name="RFERL_History">{{cite web |title=Our History |url=https://pressroom.rferl.org/our-history/ |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |publisher=RFE/RL |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> !! Ciljna publika !! Od !! Do !! Web-stranica !! Napomene |- | Čehoslovačka || [[Češki jezik|Češki]] || Područja [[Česi|Čeha]] u [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Treća Čehoslovačka Republika|Čehoslovačkoj Republici]] (1950–1960)<br />Područja [[Česi|Čeha]] u [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Čehoslovačka Socijalistička Republika|Čehoslovačkoj Socijalističkoj Republici]] (1960–1969)<br />[[Datoteka:Flag of Bohemia.svg|22px]] [[Češka Socijalistička Republika|Češkoj SR]] (1969–1990)<br />[[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Češka|Češkoj]] (1990–1993) || 4. juli 1950. || 1. januar 1993. || — || češka redakcija se odvojila od Čehoslovačke službe kao Češka služba (1993–1995)<br />djelovala kao RSE Inc. (1995–2002) |- | Čehoslovačka || [[Slovački jezik|Slovački]] || Područja [[Slovaci|Slovaka]] u [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Treća Čehoslovačka Republika|Čehoslovačkoj Republici]] (1950–1960)<br />Područja [[Slovaci|Slovaka]] u [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Čehoslovačka Socijalistička Republika|Čehoslovačkoj Socijalističkoj Republici]] (1960–1969)<br />[[Datoteka:Flag of Slovakia (1939–1945).svg|22px]] [[Slovačka Socijalistička Republika|Slovačkoj SR]] (1969–1990)<br />[[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|22px]] [[Slovačka|Slovačkoj]] (1990–1993) || 4. juli 1950. || 4. januar 1993. || — || slovačka redakcija se odvojila od Čehoslovačke službe kao Slovačka služba (1993–2004) |- | Rumunska || [[Rumunski jezik|Rumunski]] || [[Datoteka:Flag of Romania (1952-1965).svg|22px]] [[Narodna Republika Rumunija|Narodnoj Republici Rumuniji]] (1950–1965)<br />[[Datoteka:Flag of Romania (1965–1989).svg|22px]] [[Socijalistička Republika Rumunija|Socijalističkoj Republici Rumuniji]] (1965–1989)<br />[[Datoteka:Flag of Romania.svg|22px]] [[Rumunija|Rumuniji]] (1989–2008, 2019–2026)|| 14. juli 1950.<br />14. januar 2019. ||data-sort-value="present"|2008.<br />31. mart 2026.<ref name="SvobodnaEvropa_2026">{{cite news |title=Радио Свободна Европа спира службите си в България и Румъния заради съкратен бюджет |date=2026 |journal=Свободна Европа |url=https://svobodnaevropa.svobodnatochka.bg/www.svobodnaevropa.bg/a/radio-svobodna-evropa/33688571.html/ |access-date=3. 8. 2026 |language=bg}}</ref>|| [https://romania.europalibera.org/ Radio Europa Liberă] || također pokrivala [[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Černovačka oblast|Černovačku oblast]] (1950–1953), [[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Izmailska oblast|Izmailsku oblast]] (1950–1953), [[Datoteka:Flag of the Moldavian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Moldavska Sovjetska Socijalistička Republika|Moldavsku SSR]] (1950–1953, 1990–1991) i [[Datoteka:Flag of Moldova.svg|22px]] [[Moldavija|Republiku Moldaviju]] (1991–1998)<br />spojena s Moldavskom službom 2008.<br />odvojila se od Moldavske službe 2019. |- | Mađarska || [[Mađarski jezik|Mađarski]] ||[[Datoteka:Flag of Hungary.svg|22px]] [[Narodna Republika Mađarska|Narodnoj Republici Mađarskoj]] (1950–1989)<br />[[Datoteka:Flag of Hungary.svg|22px]] [[Mađarska|Mađarskoj]] (1989–1993, 2020–2025) || 4. august 1950.<br />8. septembar 2020. ||data-sort-value="present"|31. oktobar 1993.<br />21. novembar 2025. || [https://www.szabadeuropa.hu Szabad Európa] || |- | Poljska || [[Poljski jezik|Poljski]] ||[[Datoteka:Flag of Poland (1928–1980).svg|22px]] [[Narodna Republika Poljska|Narodnoj Republici Poljskoj]] (1950–1989)<br />[[Datoteka:Flag of Poland.svg|22px]] [[Poljska|Poljskoj]] (1990–1994) || 4. august 1950. || 31. decembar 1994. || — || djelovala kao RWE Inc. (1995–1997) |- | Bugarska || [[Bugarski jezik|Bugarski]] ||[[Datoteka:Flag of Bulgaria (1948-1967).svg|22px]] [[Narodna Republika Bugarska]] (1950–1989)<br />[[Datoteka:Flag of Bulgaria.svg|22px]] [[Bugarska|Bugarskoj]] (1989–2004, 2019–2026)|| 11. august 1950.<br />21. januar 2019. ||data-sort-value="present"|31. januar 2004.<br />31. mart 2026.<ref name="SvobodnaEvropa_2026" /><ref name="Mediapool_2026">{{cite news |title=Българската секция на "Свободна Европа" затваря. Журналистите отиват в "Свободна точка" |date=2026 |journal=Mediapool.bg |url=https://www.mediapool.bg/balgarskata-sektsiya-na-svobodna-evropa-zatvarya-zhurnalistite-otivat-v-svobodna-tochka-news381865.html |access-date=3. 8. 2026 |language=bg}}</ref> | [https://www.svobodnaevropa.bg/ Свободна Европа] || |- | Albanska || [[Albanski jezik|Albanski]] ||[[Datoteka:Flag of Albania (1946–1992).svg|22px]] [[Narodna Socijalistička Republika Albanija|Narodnoj Republici Albaniji]] || 1. juni 1951. || 1952. || — || |- | '''Ruska''' || [[Ruski jezik|Ruski]] ||[[Datoteka:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|22px]] [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|Ruskoj SFSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Russia.svg|22px]] [[Rusija|Rusiji]] (1991–2022)|| 1. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.svoboda.org/ Радио Свобода] || kao '''Radio Sloboda'''<br />također pokrivala [[Datoteka:Red Army flag.svg|22px]] [[Oružane snage SSSR-a]] raspoređene u [[Istočni blok|Istočnoj Evropi]] i na [[Datoteka:Flag of Cuba.svg|22px]] [[Kuba|Kubi]]<br />također pokrivala [[Datoteka:Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Bjeloruska Sovjetska Socijalistička Republika|Bjelorusku SSR]] (1953–1954), [[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinsku SSR]] (1953–1954), [[Datoteka:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Estonsku SSR]] (1953–1975), [[Datoteka:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Letonska Sovjetska Socijalistička Republika|Letonsku SSR]] (1953–1975), [[Datoteka:Flag of the Lithuanian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Litvanska Sovjetska Socijalistička Republika|Litvansku SSR]] (1953–1975) i [[Datoteka:Flag of the Moldavian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Moldavska Sovjetska Socijalistička Republika|Moldavsku SSR]] (1953–1990) |- | '''Turkmenistanska''' || [[Turkmenistanski jezik|Turkmenistanski]] || [[Datoteka:Flag of the Turkmen Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Turkmenistanska Sovjetska Socijalistička Republika|Turkmenistanski SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Turkmenistan.svg|22px]] [[Turkmenistan]]u (1991–trenutno) || 2. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azathabar.com/ Azatlyk Radiosy] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Gruzijska''' || [[Gruzijski jezik|Gruzijski]] || [[Datoteka:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Gruzijska Sovjetska Socijalistička Republika|Gruzijskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Georgia.svg|22px]] [[Gruzija|Gruziji]] (1991–trenutno) || 3. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.radiotavisupleba.ge/ რადიო თავისუფლება] || kao '''Radio Sloboda'''<br />također pokrivala [[Datoteka:Flag of the Abkhaz ASSR.svg|22px]] [[Abhaška Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Abhašku ASSR]] između 1953. i 1991, [[Datoteka:Flag of Abkhazia (GE).svg|22px]] [[Vlada Autonomne Republike Abhazije|Autonomnu Republiku Abhaziju]] (1991–2009), ''[[Datoteka:Flag of Abkhazia.svg|22px]] [[Abhazija|Republiku Abhaziju]] (1992–2009, osporeno)'', [[Datoteka:Flag of the Georgian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Južnoosetijska autonomna oblast|Južnoosetijsku AO]] (1953–1991) i ''[[Datoteka:Flag of South Ossetia.svg|22px]] [[Južna Osetija|Republiku Južnu Osetiju]] (1991–2009, osporeno)'' |- | Sjevernokavkaska || [[Adigejski jezik|Adigejski]] || [[Datoteka:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|22px]] [[Adigejska autonomna oblast|Adigejskoj autonomnoj oblasti]] (1953–1970-e) || 18. mart 1953. || 1970-e || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2009) i Služba Eho Kavkaza (2009–trenutno) |- | Sjevernokavkaska || [[Inguški jezik|Inguški]] || Područja [[Inguši|Inguša]] u [[Datoteka:Flag of the North Ossetian ASSR.svg|22px]] [[Sjevernoosetijska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Sjevernoosetijskoj ASSR]] (1953–1957)<br />[[Datoteka:Flag of the Checheno-Ingush ASSR.svg|22px]] [[Čečensko-Inguška Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Čečensko-Inguškoj ASSR]] (1957–1970-e) || 18. mart 1953. || 1970-e || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2009) i Služba Eho Kavkaza (2009–trenutno) |- | Sjevernokavkaska || [[Karačajsko-balkarski jezik|Karačajsko-balkarski]] ||[[Datoteka:Flag of the Kabardino-Balkar ASSR.svg|22px]] [[Kabardino-Balkarska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Kabardino-Balkarskoj ASSR]]<br />[[Datoteka:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|22px]] [[Karačajevo-čerkeska autonomna oblast|Karačajevo-čerkeskoj autonomnoj oblasti]] || 18. mart 1953. || 1970-e || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2009) i Služba Eho Kavkaza (2009–trenutno) |- | Sjevernokavkaska || [[Osetski jezik|Osetski]] || [[Datoteka:Flag of the North Ossetian ASSR.svg|22px]] [[Sjevernoosetijska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Sjevernoosetijskoj ASSR]] || 18. mart 1953. || 1970-e || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2009) i Služba Eho Kavkaza (2009–trenutno) |- | '''Armenska''' || [[Armenski jezik|Armenski]] ||[[Datoteka:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Armenska Sovjetska Socijalistička Republika|Armenskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Armenia.svg|22px]] [[Armenija|Armeniji]] (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azatutyun.am/ Ազատություն ռադիոկայան] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Azerbejdžanska''' || [[Azerbejdžanski jezik|Azerbejdžanski]] || [[Datoteka:Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Azerbejdžanska Sovjetska Socijalistička Republika|Azerbejdžanskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Azerbaijan.svg|22px]] [[Azerbejdžan]]u (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azadliq.org/ Azadlıq Radiosu] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Kazahstanska''' || [[Kazahstanski jezik|Kazahstanski]] || [[Datoteka:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Kazahtanska Sovjetska Socijalistička Republika|Kazahstanskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Kazakhstan.svg|22px]] [[Kazahstan]]u (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azattyq.org/ Azattyq Radiosy] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Kirgiska''' || [[Kirgiski jezik|Kirgiski]] || [[Datoteka:Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Kyrgyzstan.svg|22px]] [[Kirgistan]]u (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azattyk.org/ Азаттык үналгысы] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Tadžička''' || [[Tadžički jezik|Tadžički]] || [[Datoteka:Flag of the Tajik Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Tadžikistanska Sovjetska Socijalistička Republika|Tadžikistanskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Tajikistan.svg|22px]] [[Tadžikistan]]u (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.ozodi.org/ Радиои Озодӣ] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Uzbečka''' || [[Uzbečki jezik|Uzbečki]] || [[Datoteka:Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Uzbekistanska Sovjetska Socijalistička Republika|Uzbekistanskoj SSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Uzbekistan.svg|22px]] [[Uzbekistan]]u (1991–trenutno) || 18. mart 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.ozodlik.org/ Ozodlik Radiosi] || kao '''Radio Sloboda''' |- | Sjevernokavkaska || [[Avarski jezik|Avarski]] || [[Datoteka:Flag of the Dagestan ASSR.svg|22px]] [[Dagestanska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Dagestanskoj ASSR]] (1953–1970-e)<br />[[Datoteka:Flag of Dagestan.svg|22px]] [[Dagestan]]u (2002–2016) || 18. mart 1953.<br />3. april 2002. ||data-sort-value="2016"| 1970-e<br />31. maj 2016. || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2002) i Služba Eho Kavkaza (2016–trenutno)<br />[[Kavkazski Avari]] |- | '''Sjevernokavkaska''' || [[Čečenski jezik|Čečenski]] || Područja [[Čečeni|Čečena]] u [[Datoteka:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic (1954–1991).svg|22px]] [[Stavropoljski kraj|Stavropoljskom kraju]] (1953–1957)<br />[[Datoteka:Flag of the Checheno-Ingush ASSR.svg|22px]] [[Čečensko-Inguška Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Čečensko-Inguškoj ASSR]] (1957–1970-e)<br />[[Datoteka:Flag of Chechnya.svg|22px]] [[Čečenija|Čečeniji]] (2002–trenutno) || 18. mart 1953.<br />3. april 2002. ||data-sort-value="present"| 1970-e<br />trenutno || [https://www.radiomarsho.com/ Маршо Радио] || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1970-e–2002) |- | '''Tatarsko-baškirska''' || [[Tatarski jezik|Tatarski]] || [[Datoteka:Flag of the Tatar ASSR.svg|22px]] [[Tatarska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Tatarskoj ASSR]] (1953–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Tatarstan.svg|22px]] [[Tatarstan]]u (1991–trenutno) || 11. decembar 1953. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.azatliq.org/ Azatlıq Radiosı] || kao '''Radio Sloboda''' |- | '''Bjeloruska''' || [[Bjeloruski jezik|Bjeloruski]] || [[Datoteka:Flag of the Byelorussian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Bjeloruska Sovjetska Socijalistička Republika|Bjeloruskoj SSR]] (1954–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Belarus.svg|22px]] [[Bjelorusija|Bjelorusiji]] (1991–trenutno)|| 20. maj 1954. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.svaboda.org/ Радыё Свабода] || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1954. |- | '''Ukrajinska''' || [[Ukrajinski jezik|Ukrajinski]] || [[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinskoj SSR]] (1954–1991)<br />[[Datoteka:Flag of Ukraine.svg|22px]] [[Ukrajina|Ukrajini]] (1991–trenutno) || 16. august 1954. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.radiosvoboda.org/ Радіо Свобода] || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1954. |- | Čehoslovačka || [[Rusinski jezik|Rusinski]] || [[Datoteka:Presovsky vlajka.svg|22px]] [[Prešovski kraj|Prešovskom kraju]] || 1954. || 1955. || — ||pokrivala Slovačka redakcija Čehoslovačke službe (1950–1954, 1955–1993) i Slovačka služba (1993–2004)<br />[[Rusini]] |- | Centralnoazijska || [[Karakalpački jezik|Karakalpački]] ||[[Datoteka:Flag of Karakalpak ASSR.svg|22px]] [[Karakalpačka Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Karakalpačkoj ASSR]] || 1960-e || 1970-e || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Uzbečka služba (1953–1960-e, 1970-e–trenutno) |- | '''Tatarsko-baškirska''' || [[Krimskotatarski jezik|Krimskotatarski]] ||[[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Krimska oblast]] (1960-e–1991)<br />[[Datoteka:Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Krimska Autonomna Sovjetska Socijalistička Republika|Krimskoj ASSR]] (1991–1992)<br />[[Datoteka:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Autonomna Republika Krim|Autonomnoj Republici Krim]] (1992–trenutno)<br />''[[Datoteka:Flag of Crimea.svg|22px]] [[Republika Krim]] (2014–trenutno, osporeno)''<br />[[Datoteka:Flag of Sevastopol.svg|22px]] [[Sevastopolj]]u (1960-e–trenutno) || 1960-e ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://ktat.krymr.com/ Qırım Aqiqat] || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1953–1954) i Ukrajinska služba (1954–1960-e) |- | Ujgurska || [[Ujgurski jezik|Ujgurski]] || [[Datoteka:Flag of the Kazakh Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Kazaška Sovjetska Socijalistička Republika|Kazaškoj SSR]] (1966–1979)<br />[[Datoteka:Flag of the Uzbek Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Uzbekistanska Sovjetska Socijalistička Republika|Uzbekistanskoj SSR]] (1966–1979)<br />[[Datoteka:Flag of the Kirghiz Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiskoj SSR]] (1966–1979) || oktobar 1966. || 15. februar 1979. || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivale Kazaška, Kirgiska i Uzbečka služba (1953–1966, 1979–1998)<br />pokrivala Ujgurska služba [[Radio Azija|Radija Slobodna Azija]] (1998–trenutno)<br />[[Ujguri u Kazahstanu]]<br />[[Ujguri u Kirgistanu]] |- | Litvanska || [[Litvanski jezik|Litvanski]] || [[Datoteka:Flag of the Lithuanian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Litvanska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetskoj Litvaniji]] (1975–1990)<br />[[Datoteka:Flag of Lithuania.svg|22px]] [[Litvanija|Litvaniji]] (1990–2004) || 16. februar 1975. || 31. januar 2004. || — || kao '''Radio Sloboda''' do 1984, zatim kao '''Radio Slobodna Evropa'''.<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1975. |- | Letonska || [[Letonski jezik|Letonski]] || [[Datoteka:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Letonska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetskoj Letoniji]] (1975–1990)<br />[[Datoteka:Flag of Latvia.svg|22px]] [[Letonija|Letoniji]] (1990–2004) || 5. juli 1975. || 31. januar 2004. || — || kao '''Radio Sloboda''' do 1984, zatim kao '''Radio Slobodna Evropa'''<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1975. |- | Letonska || [[Latgalski jezik|Latgalski]] || [[Datoteka:Flag of the Latvian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Letonska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetskoj Letoniji]] (1975–1990)<br />[[Datoteka:Flag of Latvia.svg|22px]] [[Letonija|Letoniji]] (1990–2004) || 5. juli 1975. || 31. januar 2004. || — || kao '''Radio Sloboda''' do 1984, zatim kao '''Radio Slobodna Evropa'''<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1975.<br />[[Latgalci]] |- | Estonska || [[Estonski jezik|Estonski]] || [[Datoteka:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic.svg|22px]] [[Estonska Sovjetska Socijalistička Republika|Sovjetskoj Estoniji]] (1975–1990)<br />[[Datoteka:Flag of Estonia.svg|22px]] [[Estonija|Estoniji]] (1990–2004) || 1975. || 31. januar 2004. || — || kao '''Radio Sloboda''' do 1984, zatim kao '''Radio Slobodna Evropa'''<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1975. |- | '''Afganistanska''' || [[Dari jezik|Dari]] ||[[Datoteka:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]] [[Demokratska Republika Afganistan|Demokratskoj Republici Afganistan]] (1985–1987)<br /> [[Demokratska Republika Afganistan|Republici Afganistan]] (1987–1992)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (1992–2001).svg|22px]] [[Islamska Država Afganistan|Islamskoj Državi Afganistan]] (1992–1993)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (2002–2004).svg|22px]] [[Prelazna Islamska Država Afganistan|Prelaznoj Islamskoj Državi Afganistan]] (2002–2004)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|22px]] [[Islamska Republika Afganistan|Islamskoj Republici Afganistan]] (2004–2021)<br />[[Datoteka:Flag of the Taliban.svg|22px]] [[Afganistan|Islamskom Emiratu Afganistan]] (2021–trenutno) || 1. oktobar 1985.<br />30. januar 2002. ||data-sort-value="present"|19. oktobar 1993.<br />trenutno || [https://da.azadiradio.com/ رادیو آزادی] || kao '''Radio Sloboda'''<br />kao [[Radio Slobodni Afganistan]] između 1985. i 1993. |- | '''Afganistanska''' || [[Paštunski jezik|Paštunski]] || [[Datoteka:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg|22px]] [[Demokratska Republika Afganistan|Demokratskoj Republici Afganistan]] (1985–1987)<br /> [[Demokratska Republika Afganistan|Republici Afganistan]] (1987–1992)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (1992–2001).svg|22px]] [[Islamska Država Afganistan|Islamskoj Državi Afganistan]] (1992–1993)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (2002–2004).svg|22px]] [[Prelazna Islamska Država Afganistan|Prelaznoj Islamskoj Državi Afganistan]] (2002–2004)<br />[[Datoteka:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|22px]] [[Islamska Republika Afganistan|Islamskoj Republici Afganistan]] (2004–2021)<br />[[Datoteka:Flag of the Taliban.svg|22px]] [[Afganistan|Islamskom Emiratu Afganistan]] (2021–trenutno) || septembar 1987.<br />30. januar 2002. ||data-sort-value="present"|19. oktobar 1993.<br />trenutno || [https://pa.azadiradio.com/ راډیو ازادي] || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivao [[Radio Slobodni Afganistan]] između 1985. i 1993. |- | '''Tatarsko-baškirska''' || [[Baškirski jezik|Baškirski]] || [[Datoteka:Flag of Bashkortostan.svg|22px]] [[Baškortostan]]u || rane 1990-e ||data-sort-value="present"|trenutno || [https://www.idelreal.org/bashkortostan Idel.Реалии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260525202603/https://www.idelreal.org/bashkortostan |date=25. 5. 2026 }} || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1953–rane 1990-e) |- | Češka || [[Češki jezik|Češki]] || [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Češka|Češkoj]] || 1. januar 1993. || 31. januar 2004. || — || pokrenuta kao Češka redakcija Čehoslovačke službe (1950–1993)<br />djelovala kao RSE Inc. (1995–2002) |- | Slovačka || [[Slovački jezik|Slovački]] || [[Datoteka:Flag of Slovakia.svg|22px]] [[Slovačka|Slovačkoj]] || 4. januar 1993. || 31. januar 2004. || — || pokrenuta kao Slovačka redakcija Čehoslovačke službe (1950–1993) |- | Balkanska || [[Hrvatski jezik|Hrvatski]] || [[Datoteka:Flag of Croatia.svg|22px]] [[Hrvatska|Hrvatskoj]]<br />[[Datoteka:Flag of the Federation of Bosnia and Herzegovina (1996–2007).svg|22px]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]]<br />[[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px]] [[Brčko distrikt]]u || 31. januar 1994. || septembar 2018. || — || [[Hrvati Bosne i Hercegovine]] |- | '''Balkanska''' || [[Srpski jezik|Srpski]] || [[Datoteka:Flag of Serbia.svg|22px]] [[Srbija|Srbiji]]<br />[[Datoteka:Flag of Republika Srpska.svg|22px]] [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]<br />[[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px]] [[Brčko distrikt]]u<br />[[Datoteka:Flag of Montenegro.svg|22px]] [[Crna Gora|Crnoj Gori]]<br />[[Datoteka:Flag of Kosovo.svg|22px]] [[Kosovo|Kosovu]]<br />[[Datoteka:Flag of North Macedonia.svg|22px]] [[Sjeverna Makedonija|Sjevernoj Makedoniji]]<br />[[Datoteka:Flag of Croatia.svg|22px]] [[Hrvatska|Hrvatskoj]] || 31. januar 1994. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.slobodnaevropa.org/ Radio Slobodna Evropa] || [[Srbi u Bosni i Hercegovini]]<br />[[Srbi u Crnoj Gori]]<br />[[Srbi na Kosovu]]<br />[[Srbi u Sjevernoj Makedoniji]]<br />[[Srbi u Hrvatskoj]] |- | '''Balkanska''' || [[Bosanski jezik|Bosanski]] || [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px]] [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] || 31. januar 1994. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.slobodnaevropa.org/vijesti-bosna-i-hercegovina Radio Slobodna Evropa] || |- | RWE Inc. || [[Poljski jezik|Poljski]] || [[Datoteka:Flag of Poland.svg|22px]] [[Poljska|Poljskoj]] || 1. januar 1995. || 1997. || — || kao '''Radio Wolna Europa (RWE Inc.)'''<br />djelovala kao Poljska služba (1950–1994) |- | RSE Inc. || [[Češki jezik|Češki]] || [[Datoteka:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Češka|Češkoj]] || 1. januar 1995. || 30. septembar 2002. || — || kao '''Radio Svobodna Europa (RSE Inc.)'''<br />djelovala kao dio Čehoslovačke službe (1950–1992) i kao Češka služba (1993–1995) |- | '''Moldavska''' || [[Rumunski jezik|Rumunski]] || [[Datoteka:Flag of Moldova.svg|22px]] [[Moldavija|Republici Moldaviji]] || 1998. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://moldova.europalibera.org/ Radio Europa Liberă] || pokrivala Rumunska služba između 1950–1953. i 1990–1998.<br />pokrivala Ruska služba između 1953. i 1990.<br />Rumunska služba joj pripojena 2008.<br />Rumunska služba se odvojila od nje 2019. |- | [[Radio Slobodni Irak]] || [[Arapski jezik|Arapski]] || [[Datoteka:Flag of Iraq (1991–2004).svg|22px]] [[Irak|Iračkoj Republici]] (1998–2003)<br />[[Datoteka:Flag of Iraq (2004–2008).svg|22px]] [[Privremena koaliciona vlast|Iračkoj Republici (privremenoj)]] (2003–2004)<br />[[Datoteka:Flag of Iraq.svg|22px]] [[Irak|Republici Irak]] (2004–2015) || 30. oktobar 1998. || 31. juli 2015. || [https://www.iraqhurr.org/ إذاعة العراق الحر] || spojeno s [[Radio Sawa]] |- | '''Balkanska''' || [[Albanski jezik|Albanski]] || [[Datoteka:Flag of Kosovo.svg|22px]] [[Kosovo|Kosovu]] || 8. mart 1999. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.evropaelire.org/ Radio Evropa e Lirë] || pokrivala Srpska redakcija Balkanske službe između 1994. i 1999. |- | Perzijska || [[Perzijski jezik|Perzijski]] || [[Datoteka:Flag of Iran.svg|22px]] [[Iran]]u || 30. oktobar 1998. || 1. decembar 2002. || — || spojeno s [[Radio Farda]] |- | Letonska || [[Ruski jezik|Ruski]] || [[Datoteka:Flag of Latvia.svg|22px]] [[Letonija|Letoniji]] || februar 2001. || 31. januar 2004. || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1953–1975) i Letonska služba (1975–2001)<br />[[Rusi u Letoniji]] |- | '''Balkanska''' || [[Crnogorski jezik|Crnogorski]] || [[Datoteka:Flag of Montenegro.svg|22px]] [[Crna Gora|Crnoj Gori]] || 1. juni 2000. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.slobodnaevropa.org/crna-gora-vijesti Radio Slobodna Evropa] || pokrivala Srpska redakcija Balkanske službe između 1994. i 2000. |- | '''Balkanska''' || [[Makedonski jezik|Makedonski]] || [[Datoteka:Flag of North Macedonia.svg|22px]] [[Sjeverna Makedonija|Sjevernoj Makedoniji]] || 1. septembar 2001. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.slobodnaevropa.mk/ Радио Слободна Европа] || |- | Sjevernokavkaska || [[Kabardinski jezik|Kabardinski]] ||[[Datoteka:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|22px]] [[Kabardino-Balkarija|Kabardino-Balkariji]]<br />[[Datoteka:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|22px]] [[Karačajevo-Čerkeska|Karačajevo-Čerkeskoj]]|| 3. april 2002. || 31. maj 2016. || — || kao '''Radio Sloboda'''<br />pokrivala Ruska služba (1953–2002) i Služba Eho Kavkaza (2016–trenutno) |- | '''[[Radio Farda]]''' || [[Perzijski jezik|Perzijski]] || [[Datoteka:Flag of Iran.svg|22px]] [[Iran]]u || 19. decembar 2002. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.radiofarda.com/ فردا رادیو] || pokrivala Perzijska služba između 1998. i 2002. |- | || [[Ruski jezik|Ruski]] ||[[Datoteka:Flag of Abkhazia.svg|22px]] [[Abhazija|Abhaziji]]<br />[[Datoteka:Flag of South Ossetia.svg|22px]] [[Južna Osetija|Južnoj Osetiji]] || 2. novembar 2009. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.ekhokavkaza.com/ Эхо Кавказа] || kao '''Eho Kavkaza'''<br />pokrivala Gruzijska služba između 1953. i 2009.<br />također pokriva [[Datoteka:Flag of Adygea.svg|22px]] [[Adigeja|Adigeju]], [[Datoteka:Flag of Dagestan.svg|22px]] [[Dagestan]], [[Datoteka:Flag of Ingushetia.svg|22px]] [[Ingušetiju]], [[Datoteka:Flag of Karachay-Cherkessia.svg|22px]] [[Karačajevo-Čerkeska|Karačajevo-Čerkesku]], [[Datoteka:Flag of Kabardino-Balkaria.svg|22px]] [[Kabardino-Balkarija|Kabardino-Balkariju]] i [[Datoteka:Flag of North Ossetia.svg|22px]] [[Sjeverna Osetija – Alanija|Sjevernu Osetiju – Alaniju]] |- | '''[[Radio Mashaal]]''' || [[Paštunski jezik|Paštunski]] || [[Datoteka:Flag of Khyber Pakhtunkhwa.svg|22px]] [[Hajber-Pahtunhva|Hajber-Pahtunhvi]] || 15. januar 2010. ||data-sort-value="present"| trenutno || [https://www.mashaalradio.com/ مشال راډیو] || kao '''Radio Sloboda''' |} == Hladni rat == [[Datoteka:Biblis RFE RL 01.jpg|mini|desno|300px|Lokacija predajnika Radija Slobodna Evropa/Radija Sloboda u [[Biblis]]u, Njemačka, 2007.]] === Radio Slobodna Evropa === Prema mišljenju pojedinih evropskih političara, među kojima je i [[Petr Nečas]], Radio Slobodna Evropa imao je značajnu ulogu u slomu komunističkih režima i razvoju demokratije u istočnoj Evropi.<ref name="Kasprzak_2004" /><ref name="Necas_2011">{{cite web |last=Nečas |first=Petr |title=RFE demolished the information wall of the communist regime |date=2011 |url=https://vlada.gov.cz/en/media-centrum/aktualne/rfe-demolished-the-information-wall-of-the-communist-regime-83925/tmplid-676/ |website=vlada.cz |publisher=Government of the Czech Republic |access-date=3. 8. 2026 |language=en }}{{Mrtav link}}</ref><ref name="LidoveNoviny_2011">{{cite news |title=Sixty years of RFE: 'Best propaganda is the truth' |journal=Lidové noviny |date=2011 |url=https://www.lidovky.cz/ceska-pozice/sixty-years-of-rfe-best-propaganda-is-the-truth.A110516_085955_pozice_14728 |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za razliku od medija pod državnom cenzurom, RFE je izvještavao o antisovjetskim protestima i nacionalnim pokretima. Njegova slušanost znatno je porasla nakon neuspjelog [[Istočnonjemački ustanak 1953.|ustanka u Istočnom Berlinu 1953.]] i medijski zapaženog [[prebjeg]]a [[Józef Światło|Józefa Światła]].<ref name="Mickelson_1983" /> Prema Archu Puddingtonu, izvještavanje mađarskog servisa o [[Poznanjski protesti 1956.|radničkim protestima u Poznanju]] 1956. poslužilo je kao jedno od nadahnuća za izbijanje [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] iste godine.<ref name="Puddington_2000" /> ==== Mađarska ==== Tokom [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarske revolucije]] 1956. programi Radija Slobodna Evropa ohrabrivali su pobunjenike da se bore, nagovještavajući da uskoro stiže pomoć sa Zapada.<ref name="Griffith_2002">{{cite web |last=Griffith |first=William |title=Policy Review of Voice for Free Hungary Programming, October 23 – November 23, 1956 |date=2002 |website=National Security Archive |publisher=George Washington University |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB76/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Takvi programi bili su u suprotnosti s politikom predsjednika [[Dwight Eisenhower|Dwighta Eisenhowera]], prema kojoj Sjedinjene Američke Države neće pružiti vojnu pomoć revoluciji.<ref name="Byrne_2002">{{cite web |last=Byrne |first=Malcolm |title=The 1956 Hungarian Revolution: A History in Documents |date=2002 |website=National Security Archive |publisher=George Washington University |url=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB76/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon tih događaja u RFE-u su provedene brojne reforme, uključujući osnivanje Odjela za analizu programa, čiji je zadatak bio osigurati tačnost i profesionalnost emitiranog sadržaja uz očuvanje uređivačke nezavisnosti novinara.<ref name="Puddington_2000" /> ==== Rumunija ==== Rumunski predsjednik [[Nicolae Ceaușescu]] smatrao je Radio Slobodna Evropa ozbiljnom prijetnjom svom režimu. Od sredine 1970-ih pa sve do njegovog svrgavanja i pogubljenja u decembru 1989. provodio je tajni program pod nazivom ''Ether'', usmjeren protiv RFE/RL-a. U okviru tog programa izvođeni su fizički napadi na rumunske novinare zaposlene u RFE/RL-u, uključujući i kontroverzne okolnosti smrti trojice direktora rumunskog servisa.<ref name="Cummings_2008" /> ==== Bombaški napad na sjedište RFE/RL-a u Minhenu 1981. ==== U sjedištu Radija Slobodna Evropa/Radija Sloboda u Minhenu gogodila se snažna eksplozija bombe 21. februara 1981. koja je prouzrokovala materijalnu štetu procijenjenu na dva miliona američkih dolara.<ref name="Cummings_2008_Bombing">{{cite web |last=Cummings |first=Richard |title=Special Feature: The 1981 Bombing of RFE/RL |date=2008 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |publisher=RFE/RL |url=https://www.rferl.org/a/1080043.html |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nekoliko zaposlenika je povrijeđeno, ali nije bilo poginulih. Dokumenti istočnonjemačke tajne službe [[Stasi]], otvoreni nakon 1989, ukazuju na to da je napad izvela grupa kojom je rukovodio [[Carlos Šakal|Ilich Ramírez Sánchez]] ("Carlos Šakal"), a da ga je finansirao rumunski predsjednik [[Nicolae Ceaușescu]].<ref name="Hill_2001">{{cite web |last=Hill |first=Cissie Dore |title=Voices of Hope: The Story of Radio Free Europe and Radio Liberty |date=30. 10. 2001 |website=Hoover Institution |publisher=Stanford University |url=https://www.hoover.org/research/voices-hope-story-radio-free-europe-and-radio-liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, bivši načelnik Odjela K za kontraobavještajne poslove [[KGB]]-a, general [[Oleg Kalugin]], tvrdio je da je operaciju bombardovanja tokom dvije godine planirao upravo Odjel K, uz aktivno učešće Olega Tumanova, agenta KGB-a infiltriranog u RFE/RL. Prema Kaluginu, Tumanova je početkom 1960-ih regrutovao pukovnik KGB-a [[Oleg Nechiporenko]], koji je kasnije bio i njegov nadređeni u [[Moskva|Moskvi]].<ref name="Kalugin_2009">{{cite book |last=Kalugin |first=Oleg |title=Spymaster: My Thirty-two Years in Intelligence and Espionage Against the West |date=2009 |publisher=Basic Books |location=Philadelphia |pages=224–225 |isbn=978-0-465-01445-3 |url=https://archive.org/details/Spymaster-MyThirty-twoYearsInIntelligenceAndEspionageAgainstTheWest/page/n1/mode/2up |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nechiporenko nikada nije negirao svoju ulogu. U intervjuu za Radio Sloboda iz 2003. opravdavao je napad tvrdnjom da je RFE/RL predstavljao američko propagandno sredstvo usmjereno protiv Sovjetskog Saveza.<ref name="Svoboda_2003">{{cite web |title=Разница во времени |trans-title=Razlika u vremenu |date=2003 |website=archive.svoboda.org |publisher=Радио Свобода |url=https://archive.svoboda.org/programs/TD/2003/TD.021603.asp |access-date=3. 8. 2026 |language=ru}}</ref> Tumanov je 1986. tajno vraćen u Sovjetski Savez.<ref>{{cite web|url=https://coldwarradios.blogspot.co.uk/2011/01/russian-teddy-bear-was-kgb-mole-oleg.html|title=The Russian Teddy Bear was a KGB Mole: The Oleg Tumanov Story|website=coldwarradios.blogspot.co.uk|access-date=3. 8. 2026|archive-date=17. 8. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817130408/https://coldwarradios.blogspot.co.uk/2011/01/russian-teddy-bear-was-kgb-mole-oleg.html|url-status=dead}}</ref> Nechiporenkove kontakte s Carlosom tokom 1970-ih potvrdio je i sam Nechiporenko u članku objavljenom u listu ''Segodnja'' 2000,<ref name="Soldatov_2000">{{cite news |last=Soldatov |first=Andrey |title=По Чечне шпионы ходят хмуро... Мировые разведцентры изучают Россию через северокавказский бинокль |trans-title=Špijuni Čečenijom hodaju tmurno... Svjetski obavještajni centri proučavaju Rusiju kroz sjevernokavkaski dvogled |date=24. 2. 2000 |language=ru}}</ref> kao i članak objavljen u listu ''[[Izvestia]]'' 2001.<ref name="Krutikov_2001">{{cite news |last=Krutikov |first=Evgeny |title=Шпиономания. В Тель-Авиве предостерегают Россию от пакистанской разведки |trans-title=Špijunomanija. Tel Aviv upozorava Rusiju na pakistansku obavještajnu službu |date=9. 7. 2001 |journal=Известия |language=ru}}</ref> ==== Černobilska katastrofa ==== Tokom prva dva dana nakon [[Černobilska katastrofa|černobilske katastrofe]], koja se dogodila 26. aprila 1986, službeni mediji zemalja Istočnog bloka nisu objavili nikakvu vijest o nesreći, dok je cjelovitiji prikaz događaja uslijedio tek četiri mjeseca kasnije. Prema podacima [[Institut "Hoover"|Instituta "Hoover"]], stanovnici Sovjetskog Saveza bili su "frustrirani nedosljednim i proturječnim izvještavanjem", zbog čega se njih 36% okrenulo zapadnim radijskim stanicama kako bi dobili tačne i pouzdane informacije.<ref name="Parta_2007">{{cite book |last=Parta |first=R. Eugene |title=Discovering the Hidden Listener: An Assessment of Radio Liberty and Western Broadcasting to the USSR During the Cold War: a Study Based on Audience Research Findings, 1970-1991 |date=2007 |publisher=Hoover Institution Press |location=Stanford, Calif |series=Hoover Institution Press Publication |number=546 |isbn=978-0-8179-4732-3 |url=https://books.google.ba/books/about/Discovering_the_Hidden_Listener.html?id=sVkUAQAAIAAJ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Slušanost RFE/RL-a naglo je porasla jer je veliki dio programa bio posvećen objavljivanju informacija i uputstava koja su mogle pomoći u zaštiti stanovništva nakon [[Katastrofa|katastrofe]].<ref name="Sosin_1999">{{cite book |last=Sosin |first=Gene |title=Sparks of Liberty: An Insider's Memoir of Radio Liberty |date=1999 |publisher=Penn State Press |edition=Illustrated, reprint |isbn=978-0-271-01869-0 |url=https://books.google.ba/books?id=puNhaCH3HVoC |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Teme programa uključivale su "mjere zaštite od radioaktivnih padavina" i izvještaje o teškom položaju Estonaca angažovanih na radovima čišćenja u Ukrajini.<ref name="Sosin_1999" /> ==== Poljska i Čehoslovačka ==== Komunističke vlasti nastojale su infiltrirati agente u sjedište Radija Slobodna Evropa. Iako su neki od njih godinama ostajali zaposleni u organizaciji, njihove matične službe odvraćale su ih od ometanja programa kako ne bi izazvali sumnju i ugrozili svoju osnovnu zadaću – prikupljanje obavještajnih podataka o radu radio-stanice. Između 1965. i 1971. [[Služba sigurnosti (Poljska)|Służba Bezpieczeństwa]] (SB), sigurnosna služba komunističke Poljske, uspješno se infiltrirala u Radio Slobodna Evropa preko svog operativca, kapetana Andrzeja Czechowicza. Prema riječima Teda Lipiena, bivšeg direktora poljskog servisa [[Glas Amerike|Glasa Amerike]]: {{Citat|Czechowicz je vjerovatno najpoznatiji poljski špijun iz komunističkog perioda koji je, dok je krajem 1960-ih radio u RFE-u, bio aktivni obavještajni agent. Po obrazovanju je bio historičar te je u Minhenu radio u službi za analizu medija RFE-a, a ne kao novinar. Nakon više od pet godina vratio se u Poljsku, gdje je 1971. učestvovao u programima usmjerenim na kompromitovanje Radija Slobodna Evropa i vlade Sjedinjenih Američkih Država.<ref name="Lipien_2007">{{cite news |last=Lipien |first=Ted |title=Old spy scandals still haunting US broadcasters? |date=2007 |journal=Spero News |url=http://www.speroforum.com/site/article.asp?id=10038 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927050510/http://www.speroforum.com/site/article.asp?id=10038 |archive-date=27. 9. 2011 |url-status=dead |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref>}} Prema Richardu Cummingsu, bivšem direktoru sigurnosti Radija Slobodna Evropa, među ostalim obavještajnim operacijama bio je i neuspjeli pokušaj agenta [[StB|čehoslovačke obavještajne službe]] iz 1959. da otruje solnice u kafeteriji te organizacije.<ref name="Cummings_2009">{{cite web |last=Cummings |first=Richard |title=The Best Spy Stories of the Cold War |date=2009 |website=Globe Atlantic |url=http://www.globeatlantic.org/index.php?option=com_newsfeeds&catid=18&Itemid=49 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313045921/http://www.globeatlantic.org/index.php?option=com_newsfeeds&catid=18&Itemid=49 |archive-date=13. 3. 2009 |url-status=dead |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Krajem 1960. promjene u čehoslovačkom servisu dovele su do značajne reorganizacije unutar RFE-a. Sjedište organizacije u New Yorku više nije moglo efikasno upravljati svojim ogrankom u [[Minhen]]u, pa je većina upravljačkih nadležnosti prenesena u Minhen, čime je Radio Slobodna Evropa postao organizacija sa sjedištem u Evropi.<ref name="Mickelson_1983" /> Prema Archu Puddingtonu, vođa poljskog sindikalnog pokreta [[Solidarnost (sindikat)|Solidarnost]] [[Lech Wałęsa]] i ruski reformator [[Grigorij Javlinski]] kasnije su izjavili da su potajno slušali programe RFE-a uprkos intenzivnom ometanju radijskog signala.<ref name="Puddington_2000" /> === Ometanje radijskog signala === Sovjetske vlasti ulagale su velike napore kako bi spriječile prijem zapadnih radijskih programa. Radi ograničavanja pristupa stranim emitiranjima, [[Centralni komitet Komunističke partije Sovjetskog Saveza]] naredio je da se iz radio-prijemnika proizvedenih u [[Sovjetski Savez|SSSR-u]] uklone svi dijelovi koji omogućavaju prijem kratkotalasnog signala. Međutim, građani su ubrzo saznali da se potrebni rezervni dijelovi mogu nabaviti na crnom tržištu, dok su mnogi radioamateri i elektroničari protivnici takve politike prilagođavali prijemnike kako bi ponovo mogli primati kratkotalasne programe.<ref name="Mikkonen_2010">{{cite journal |last=Mikkonen |first=Simo |title=Stealing the Monopoly of Knowledge?: Soviet Reactions to U.S. Cold War Broadcasting |date=2010 |journal=Kritika: Explorations in Russian & Eurasian History |volume=11 |issue=4 |pages=771–805 |doi=10.1353/kri.2010.0012 |s2cid=159839411 |url=https://jyx.jyu.fi/jyx/Record/jyx_123456789_27083 |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Najrašireniji oblik sprječavanja prijema bilo je [[ometanje radio-signala]].<ref name="Puddington_2000" /> Sistemom za ometanje je upravljao [[KGB]], koji je imao obavezu izvještavati Centralni komitet. Ometanje je bilo tehnički zahtjevno i izuzetno skupo, a njegova stvarna efikasnost i danas je predmet rasprava. Centralni komitet je 1958. priznao da su sredstva utrošena na ometanje bila veća od ukupnih izdvajanja za domaće i međunarodno radijsko emitiranje.<ref name="Mikkonen_2010" /> Istovremeno je priznao da je zaobilaženje ometanja bilo moguće i da se u Sovjetskom Savezu redovno praktikovalo. Zbog ograničenih resursa prioriteti ometanja određivani su prema području emitiranja, jeziku, vremenu emitiranja i sadržaju programa.<ref name="Mikkonen_2010" /> Najvećom prijetnjom smatrani su politički programi na [[ruski jezik|ruskom jeziku]] emitirani u udarnim terminima za stanovništvo velikih gradova. Nasuprot tome, zapadna muzika, poput [[jazz]]a, smatrana je manje opasnom te se često mogla slušati bez ometanja.<ref name="Mikkonen_2010" /> Tokom i neposredno nakon [[Kubanska raketna kriza|Kubanske raketne krize]] krajem 1962. ometanje je znatno pojačano. Nakon toga uslijedio je petogodišnji period u kojem je ometanje većine stranih radio-stanica gotovo potpuno prestalo, da bi ponovo bilo intenzivirano nakon [[Praško proljeće|Praškog proljeća]] 1968. Novi prekid uslijedio je 1973, kada je [[Henry Kissinger]] postao [[državni sekretar Sjedinjenih Američkih Država]]. Ometanje je iznenada okončano 21. novembra 1988. u 21:00 sati po [[Srednjoevropsko vrijeme|srednjoevropskom vremenu (CET)]], kada su Sovjetski Savez i druge zemlje Istočne Evrope obustavili ometanje gotovo svih stranih radijskih programa, uključujući i servise RFE/RL-a.<ref name="Johnson_Parta_2012">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=A. Ross |editor2-last=Parta |editor2-first=R. Eugene |title=Cold War Broadcasting: Impact on the Soviet Union and Eastern Europe |date=2012 |publisher=Central European University Press |edition=Illustrated |isbn=978-615-5225-07-9 |url=https://books.google.ba/books/about/Cold_War_Broadcasting.html?id=PzseLwEACAAJ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Sjedinjene Američke Države === Tokom Hladnog rata Radio Slobodna Evropa je u Sjedinjenim Američkim Državama često bio izložen kritikama da nije dovoljno antikomunistički orijentisan. Iako ga je status nevladine organizacije uglavnom zaštitio od opsežnih istraga u vrijeme [[Makartizam|makartizma]], pojedini novinari RFE-a, uključujući direktora češkog servisa [[Ferdinand Peroutka|Ferdinanda Peroutku]], bili su optuživani za popustljiv odnos prema [[Komunizam|komunizm]]u.<ref name="Puddington_2000" /> Američki radijski komentator [[Fulton Lewis]], poznat po izrazito antikomunističkim stavovima, bio je jedan od najžešćih kritičara RFE-a tokom 1950-ih. Njegove kritike potaknule su i druge novinare da istraže način rada organizacije, uključujući njene veze s CIA-om. Nakon što su te veze postale javno poznate tokom 1960-ih, odgovornost za finansiranje prebačena je s CIA-e na [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država]].<ref name="Manning_Romerstein_2004">{{cite book |last=Manning |first=Martin J. |last2=Romerstein |first2=Herbert |title=Historical Dictionary of American Propaganda |date=2004 |publisher=Bloomsbury Academic |edition=Illustrated, annotated |isbn=978-0-313-29605-5 |url=https://books.google.ba/books?id=1-JjwDPcOLQC |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> ==== Finansiranje ==== Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda je finansiran od sredstva [[Centralna obavještajna agencija|CIA-e]] do 1972.<ref name="Puddington_2000" /><ref name="Johnson_2021">{{cite web |last=Johnson |first=A. Ross |title=Radio Free Europe and Radio Liberty |date=2021 |website=Wilson Center |url=https://www.wilsoncenter.org/publication/radio-free-europe-and-radio-liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Veze između CIA-e i radijskih stanica počele su slabiti 1967, kada je časopis ''[[Ramparts (magazine)|Ramparts]]'' objavio istraživanje u kojem je tvrdio da CIA tajno finansira brojne civilne organizacije. Naknadna istraživanja potvrdila su da je među njima bio i RFE/RL, što je izazvalo značajnu pažnju javnosti i medija.<ref name="Mickelson_1983" /> Godine 1971. američki senator [[Clifford Case]] predstavio je u [[Senat Sjedinjenih Američkih Država|Senatu SAD-a]] [[Prijedlog zakona]] 18 (''Senate Bill 18'') kojim je predloženo da se finansiranje RFE-a i RL-a izdvoji iz budžeta CIA-e, da se za njihov rad u fiskalnoj 1972. osigura 30 miliona američkih dolara te da nadzor nad radijskim stanicama privremeno preuzme [[State Department]].<ref name="Puddington_2000" /> Predsjednik [[Richard Nixon]] je u maju 1972. imenovao posebnu predsjedničku komisiju radi razmatranja budućnosti RFE/RL-a.<ref name="Puddington_2000" /> Komisija je preporučila da sredstva ubuduće osigurava neposredno [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država]], te da se osnuje nova institucija – [[Odbor za međunarodno emitovanje]] (BIB) – koja bi predstavljala vezu između saveznih vlasti i radijskih stanica te ujedno služila kao zaštita uredničke nezavisnosti od političkog utjecaja.<ref name="Puddington_2000" /> Prema Archu Puddingtonu, nekadašnjem rukovodiocu ureda RFE/RL-a, iako je većina finansijskih sredstava u početku dolazila od CIA-e, Radio Slobodna Evropa zadržao je visok stepen uređivačke samostalnosti. Tokom mandata [[Cord Meyer|Corda Meyera]], koji je od 1954. do 1971. nadzirao rad radijskih servisa u ime CIA-e, agencija se uglavnom nije miješala u uređivačku politiku niti u sadržaj programa.<ref name="Puddington_2000" /> Godine 1974. Radio Slobodna Evropa i Radio Sloboda stavljeni su pod upravu novoosnovanog [[Odbor za međunarodno emitovanje|Odbora za međunarodno emitovanje]] (BIB), čija je zadaća bila primati budžetska sredstva koja odobrava Kongres, raspoređivati ih radijskim stanicama i nadzirati njihovo korištenje.<ref name="Mickelson_1983" /> Dana 1. oktobra 1976. Radio Slobodna Evropa i Radio Sloboda spojeni su u jedinstvenu organizaciju – Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda (RFE/RL), kojoj su pridruženi i servisi na tri [[Baltičke države|baltička jezika]]. == 1980-e: ''Glasnost'' i pad Željezne zavjese == Finansiranje Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda povećano je tokom administracije predsjednika [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]]. Reagan, poznat po svom izrazitom [[antikomunizam|antikomunizmu]], zahtijevao je da radijske stanice zauzmu kritičniji odnos prema komunističkim režimima. To je predstavljalo izazov za dotadašnju uređivačku politiku RFE/RL-a, koja je nakon kontroverzi vezanih za navodnu ulogu stanice u [[Mađarska revolucija 1956.|Mađarskoj revoluciji 1956.]] bila znatno opreznija.<ref name="Puddington_2000" /> U vrijeme [[Mihail Gorbačov|Mihaila Gorbačova]] i politike [[glasnost]]i, RFE/RL je imao značajne koristi od veće otvorenosti sovjetskog društva. Gorbačov je ukinuo praksu ometanja radijskih signala, a opozicijski političari i državni zvaničnici po prvi put mogli su slobodno davati intervjue RFE/RL-u bez straha od progona ili zatvaranja.<ref name="Puddington_2000" /> Do 1990. Radio Sloboda postao je najslušanija zapadna radijska stanica koja je emitirala program za područje Sovjetskog Saveza.<ref name="Sosin_1999" /> Izvještavanje RFE/RL-a o [[Augustovski puč|augustovskom puču]] 1991. dopunilo je oskudno domaće izvještavanje i privuklo brojnu publiku.<ref name="Sosin_1999" /> Zahvaljujući emitiranju programa, [[Mihail Gorbačov|Gorbačov]] i [[Boris Jeljcin]] mogli su tokom krize ostati u kontaktu s građanima Rusije. Jeljcin je kasnije predsjedničkim ukazom omogućio Radiju Sloboda otvaranje stalnog dopisništva u Moskvi.<ref name="Sosin_1999" /> Časopis ''[[The Economist]]'' ocijenio je da je RFE/RL dao značajan doprinos raspadu Sovjetskog Saveza.<ref name="Economist_2025">{{cite news |title=Donald Trump shoots his own global mouthpiece |date=2025 |journal=The Economist |url=https://www.economist.com/international/2025/03/19/donald-trump-shoots-his-own-global-mouthpiece |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Baršunasta revolucija u Čehoslovačkoj === Nakon demonstracija održanih 17. novembra 1989. tokom [[Baršunasta revolucija|Baršunaste revolucije]] i njihovog nasilnog gušenja od strane čehoslovačke interventne policije, portirka u jednom studentskom domu u Pragu, proširila je vijest da je tokom sukoba poginuo student [[Martin Šmíd]].<ref name="Kenety_2019">{{cite web |last=Kenety |first=Brian |title=1989: the Velvet Revolution in context (or how 'November' began in 'January') |date=2019 |website=Radio Prague International |url=https://english.radio.cz/1989-velvet-revolution-context-or-how-november-began-january-8115387 |access-date=3. 8. 2026 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260313165858/https://english.radio.cz/1989-velvet-revolution-context-or-how-november-began-january-8115387 |archive-date=13. 3. 2026 |url-status=dead}}</ref> Aktivist [[Povelja 77|Povelje 77]] [[Petr Uhl]] povjerovao je toj informaciji i prenio je vodećim novinskim agencijama, koje su je potom objavile.<ref name="Sebestyen_2009">{{cite book |last=Sebestyen |first=Victor |title=Revolution 1989: The Fall of the Soviet Empire |date=2009 |publisher=Pantheon Books |edition=Illustrated |isbn=978-0-375-42532-5 |url=https://books.google.ba/books/about/Revolution_1989.html?id=LrkmAQAAMAAJ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon što su vijest prenijeli [[Reuters]] i [[Glas Amerike]], emitirao ju je i RFE/RL.<ref name="RFERL_Smid">{{cite web |title=Unraveling The Šmid Death Story |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/unraveling-the-smid-death-story/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kasnije se pokazalo da je vijest bila netačna. Ipak, brojni izvori smatraju da je upravo ona potaknula mnoge građane Čehoslovačke da se pridruže narednim, znatno masovnijim demonstracijama koje su dovele do pada komunističkog režima.<ref name="Nelson_1997">{{cite book |last=Nelson |first=Michael |title=War of the black heavens: the battles of Western broadcasting in the Cold War |date=1997 |publisher=Syracuse University Press |location=Syracuse, N.Y. |isbn=978-0-585-29377-6 |url=https://archive.org/details/warofblackheaven0000nels |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Siska_2018">{{cite news |last=Šiška |first=Miroslav |title=Mrtvý Šmíd z Národní třídy. Stěžejní událost, která se nestala |date=2018 |journal=Právo |url=https://www.novinky.cz/clanek/historie-17-listopad-mrtvy-smid-z-narodni-tridy-stezejni-udalost-ktera-se-nestala-40256470 |access-date=3. 8. 2026 |language=cs}}</ref><ref name="Garton_Ash_2009">{{cite news |last=Garton Ash |first=Timothy |title=1989! |date=5. 11. 2009 |journal=The New York Review of Books |url=https://www.nybooks.com/articles/2009/11/05/1989/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Padu komunističkog režima tokom Baršunaste revolucije svjedočio je češki novinar [[Petr Brod]], prvi stalni dopisnik RFE/RL-a u postrevolucionarnoj Čehoslovačkoj.<ref name="RadioPrague_2025">{{cite web |last=Brod |first=Petr |title=It could be dangerous to speak German in 1950s Czechoslovakia |date=5. 2. 2025 |website=Radio Prague International |url=https://english.radio.cz/petr-brod-it-could-be-dangerous-speak-german-1950s-czechoslovakia-8841967 |access-date=3. 8. 2026 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902013957/https://english.radio.cz/petr-brod-it-could-be-dangerous-speak-german-1950s-czechoslovakia-8841967 |archive-date=2. 9. 2025 |url-status=dead}}</ref> == Nakon 1991. == Godine 1995. RFE/RL je premjestio svoje sjedište iz Minhena u Prag, u zgradu nekadašnje Savezne skupštine Čehoslovačke, koja je ostala prazna nakon raspada Čehoslovačke 1992. Među novinarima koji su se pridružili redakciji u Pragu bio je i bivši dopisnik [[Glas Amerike|Glasa Amerike]] [[Jolyon Naegele]], koji je od 1996. do 2003. radio kao urednik. Administracija predsjednika [[Bill Clinton|Billa Clintona]] značajno je smanjila finansiranje organizacije te je njen nadzor prenijela na [[Informativna agencija Sjedinjenih Američkih Država|Informativnu agenciju Sjedinjenih Američkih Država]]. [[Datoteka:Vinohradská str, Prague Vinohrady.jpg|mini|desno|300px|Od 1994. do 2008, RFE/RL je koristio zgradu nekadašnjeg Savezne skupštine Čehoslovačke u praškoj četvrti [[Nové Město, Prag|Novi Grad]]. Nakon [[Napadi 11. septembra 2001.|napada 11. septembra 2001.]] u SAD-u, oko zgrade su godinama stajale betonske zaštitne barijere. Zbog njih su glavne saobraćajnice u centru Praga bile znatno sužene, što je stvaralo velike saobraćajne gužve.]] RFE/RL je 1993. obustavio emitiranje programa za [[Mađarska|Mađarsku]], a 1997. i za [[Poljska|Poljsku]]. Dana 31. januara 1994. pokrenut je program za područje bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]] na [[bosanski jezik|bosanskom]], [[hrvatski jezik|hrvatskom]] i [[srpski jezik|srpskom]] jeziku.<ref name="RFERL_2019">{{cite web |title=RFE/RL’s Balkan Service Marks 25 Years Of Speaking With One Voice |date=2019 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/rfe-rls-balkan-service-marks-25-years-of-speaking-with-one-voice/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Krajem 1990-ih RFE/RL je pokrenuo emitiranje programa na [[albanski jezik|albanskom]] jeziku za [[Kosovo]] te na [[makedonski jezik|makedonskom]] jeziku za [[Sjeverna Makedonija|Sjevernu Makedoniju]]. Emitiranje programa za [[Češka Republika|Češku Republiku]] nastavljeno je još tri godine na osnovu sporazuma s [[Češki radio|Češkim radiom]]. Godine 2004. RFE/RL je obustavio emitiranje programa za [[Bugarska|Bugarsku]], [[Hrvatska|Hrvatsku]], [[Estonija|Estoniju]], [[Latvija|Latviju]], [[Litvanija|Litvaniju]], [[Crna Gora|Crnu Goru]], [[Rumunija|Rumuniju]] i [[Slovačka|Slovačku]]. Predsjednik RFE/RL-a [[Jeffrey Gedmin]] izjavio je 2008. da je misija organizacije djelovati kao zamjena za slobodne medije u državama u kojima su oni zabranjeni ili nisu dovoljno razvijeni. Organizacija održava mrežu od 20 lokalnih dopisništava. Vlade koje su predmet kritičkog izvještavanja često pokušavaju ometati njen rad različitim metodama, uključujući intenzivno ometanje radijskog signala, gašenje lokalnih partnerskih stanica koje reemitiraju program ili korištenje pravnih mehanizama za zatvaranje dopisništava.<ref name="Pilon_2008">{{cite web |last=Geran Pilon |first=Juliana |title=An Interview with RFE/RL Chief Jeffrey Gedmin |date=2008 |website=World Politics Review |url=https://www.worldpoliticsreview.com/an-interview-with-rfe-rl-chief-jeffrey-gedmin/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima RFE/RL-a, njegovi novinari i vanjski saradnici često rizikuju vlastite živote kako bi izvještavali javnost, zbog čega je njihova sigurnost trajna briga organizacije. Novinari su nerijetko izloženi prijetnjama, pritiscima i progonu.<ref name="RFERL_Journalists">{{cite web |title=Journalists in Trouble |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://pressroom.rferl.org/journalists-in-trouble/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon [[Napadi 11. septembra 2001.|napada 11. septembra 2001.]] američke i češke vlasti dogovorile su premještanje sjedišta RFE/RL-a iz centra Praga na sigurniju lokaciju izvan užeg centra grada kako bi se smanjio rizik od mogućih terorističkih napada.<ref name="SDUT_2009">{{cite news |author=Associated Press |title=Radio Free Europe opens new headquarters in Prague |date=2009 |newspaper=San Diego Union-Tribune |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2009/05/12/radio-free-europe-opens-new-headquarters-in-prague/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 19. februara 2009. RFE/RL je započeo emitovanje programa iz svog novog sjedišta istočno od centra Praga.<ref name="RFERL_Headquarters">{{cite web |title=First Broadcast From New RFE/RL Headquarters |date=2009 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/first-broadcast-from-new-rfe-rl-headquarters/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Širenje djelovanja izvan Evrope === [[Datoteka:RFA reporter Helmand.jpg|mini|desno|300px|Novinar afganistanskog servisa RFE/RL-a intervjuiše građanina u [[Helmand]]u, [[Afganistan]]u.]] Dana 1. januara 2009. [[Azerbejdžan]] je zabranio emitovanje svih stranih medija na svojoj teritoriji, uključujući i RFE/RL.<ref name="Sindelar_2008">{{cite web |last=Sindelar |first=Daisy |title=Azerbaijan Bans RFE/RL, VOA, BBC Broadcasts |date=2008 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/Azerbaijan_Bans_RFERL_Other_Foreign_Radio/1364986.html |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Kirgistan]] je obustavio emitovanje programa Radija Azatyk, kirgiskog servisa RFE/RL-a, nakon što je organizacija odbila zahtjev vlasti da unaprijed odobrava sadržaj programa. Druge države, poput [[Bjelorusija|Bjelorusije]], [[Iran]]a, [[Turkmenistan]]a, [[Tadžikistan]]a i [[Uzbekistan]]a, također zabranjuju reemitiranje programa putem lokalnih radiostanica, što prosječnim slušaocima znatno otežava pristup sadržaju. RFE/RL je 1998. pokrenuo emitovanje programa za [[Irak]].<ref name="RFERL_2009_IraqiPlot">{{cite web |title=Czech Intelligence Reveals Iraqi Plot To Attack RFE/RL |date=2009 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://www.rferl.org/a/Czech_Intelligence_Reveals_Iraqi_Plot_To_Attack_RFERL/1891512.html |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Irački predsjednik [[Saddam Hussein]] naredio je [[Iračka obavještajna služba|Iračkoj obavještajnoj službi]] da "nasilnim putem" prekine emitiranje programa Radija Slobodna Evropa. Planirano je da sjedište organizacije bude napadnuto ručnim protivoklopnim bacačem [[RPG-7]] iz zgrade preko puta. Češka [[Sigurnosno-informativna služba]] (BIS) otkrila je i spriječila planirani napad.<ref name="RFERL_2009_IraqiPlot" /> Godine 2008. afganistanski predsjednik [[Hamid Karzai]] pozvao je svoju vladu da pruži pomoć žrtvi silovanja nakon što je na [[Radio Azadi|Radiju Azadi]], afganistanskom servisu RFE/RL-a, čuo njeno svjedočenje.<ref name="Parker_2008">{{cite news |last=Parker |first=Kathleen |title=Mightier than the sword |date=2008 |newspaper=Galesburg Register-Mail |url=https://www.galesburg.com/story/opinion/2008/11/24/mightier-than-sword/45402602007/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema podacima RFE/RL-a, Radio Azadi je 2009. bio najslušanija radijska stanica u Afganistanu, a slušaoci su svakog mjeseca slali stotine rukom pisanih pisama redakciji.<ref name="RFERL_2009_Poetry">{{cite web |title=Poetry from Paktia to Prague |date=31. 8. 2009 |website=Radio Free Europe / Radio Liberty |url=https://pressroom.rferl.org/a/poetry_from_paktia_to_prague/1811546.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812144527/https://pressroom.rferl.org/a/poetry_from_paktia_to_prague/1811546.html |archive-date=12. 8. 2023 |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> U septembru 2009. RFE/RL je najavio pokretanje novog programa na [[paštunski jezik|paštunskom jeziku]] namijenjenog području uz granicu između [[Afganistan]]a i [[Pakistan]]a.<ref name="RFERL_2009_Holbrooke">{{cite web |title=Flashback (Sep. 18, 2009) Holbrooke at RFE Event: ‘Deal with Taliban Propaganda Head-On’ |date=2009 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/flashback-sep-18-2009-holbrooke-at-rfe-event-deal-with-taliban-propaganda-head-on/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Već narednog mjeseca RFE/RL je pokrenuo jednosatni dnevni program na ruskom jeziku namijenjen stanovnicima otcjepljenih regija [[Južna Osetija|Južne Osetije]] i [[Abhazija|Abhazije]]. Emisija pod nazivom ''Ekho Kavkaza'' (''Odjek Kavkaza'') bila je posvećena lokalnim i međunarodnim vijestima i aktuelnim događajima, a pripremana je u saradnji s gruzijskim servisom RFE/RL-a.<ref name="RFERL_2009_SouthOssetia">{{cite web |title=RFE/RL Launching Russian-Language Show to South Ossetia & Abkhazia |date=2009 |website=Radio Free Europe / Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/rfe-rl-launching-russian-language-show-to-south-ossetia-abkhazia/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 15. januara 2010. RFE/RL je započeo emitovanje programa za paštunska plemenska područja u Pakistanu na [[paštunski jezik|paštunskom jeziku]]. Servis, poznat kao [[Radio Mashaal]] ("Baklja"), osnovan je s ciljem suprotstavljanja rastućem broju lokalnih radijskih stanica koje su širile propagandu islamskih ekstremističkih grupa u pograničnom području između Pakistana i Afganistana.<ref name="RFERL_2010_Pakistan">{{cite web |title=RFE/RL Launches Radio Station in Pakistan’s Pashtun Heartland |date=2010 |website=Radio Free Europe/Radio Liberty |url=https://about.rferl.org/article/rfe-rl-launches-radio-station-in-pakistans-pashtun-heartland/ |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Radio Mashaal navodi da emituje domaće i međunarodne vijesti, uz detaljne priloge o terorizmu, politici, položaju žena i zdravstvenoj zaštiti, s posebnim naglaskom na [[Preventivna zdravstvena zaštita|preventivnu zdravstvenu zaštitu]]. Program također uključuje okrugle stolove, intervjue s plemenskim vođama i lokalnim političarima, kao i redovne emisije u kojima slušaoci mogu učestvovati telefonskim pozivima.<ref name="RFERL_2010_Pakistan" /> === Razvoj tokom 2010-ih === Dana 14. oktobra 2014. RFE/RL i [[Glas Amerike]] (VOA) pokrenuli su televizijski informativni program na ruskom jeziku ''Current Time'', namijenjen publici u državama koje graniče s Rusijom. Program je zamišljen kao alternativni izvor informacija na ruskom jeziku u odnosu na medije pod kontrolom ili utjecajem ruske države.<ref name="RFERL_NewTVShow_2014">{{cite web |title=New TV Show Brings ‘Facts, not Lies,’ to Russian Speakers |date=2014 |url=https://pressroom.rferl.org/article/new-tv-show-brings-facts-not-lies-to-russian-speakers/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom naredne dvije godine ''Current Time'' prerastao je u cjelodnevni televizijski i digitalni kanal za publiku koja govori [[ruski jezik]] širom svijeta.<ref name="RFERL_CurrentTime_2017">{{cite web |title=Current Time Network Launches Real News, For Real People, In Real Time |date=2017 |url=https://pressroom.rferl.org/article/current-time-network-launches-real-news-for-real-people-in-real-time/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="CurrentTime_TV">{{cite web |title=Настоящее Время |date=2026 |url=https://www.currenttime.tv/ |publisher=Current Time TV |access-date=3. 8. 2026 |language=ru}}</ref> Godine 2017. Glas Amerike i RFE/RL pokrenuli su internetske platforme za [[Provjera tačnosti informacija|provjeru tačnosti informacija]]: [[Polygraph.info]] i [[Glas Amerike|factograph.info]] na ruskom jeziku.<ref name="VOANews_Polygraph">{{cite web |title=Polygraph.info |date=2026 |url=https://www.voanews.com/polygraph |publisher=Voice of America |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Brennan_2018">{{cite web |last=Brennan |first=David |title=‘A Total F***up’: Russian Mercenaries in Syria Lament U.S. Strike That Killed Dozens |date=2018 |url=https://www.newsweek.com/total-f-russian-mercenaries-syria-lament-us-strike-killed-dozens-818073 |publisher=Newsweek |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Ministarstvo pravde Ruske Federacije]] u decembru 2017. zatražilo je da se RFE/RL i Glas Amerike registruju kao strani agenti prema ruskom zakonu, nakon što je američko [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država|Ministarstvo pravde]] zatražilo da se ruska televizijska mreža [[RT (TV mreža)|RT]] registruju kao strani agent u skladu sa [[Zakon o registraciji stranih agenata|Zakonom o registraciji stranih agenata]] (FARA).<ref name="Stahl_2018">{{cite web |last=Stahl |first=Lesley |title=RT's editor-in-chief on election meddling, being labeled Russian propaganda |date=2018 |url=https://www.cbsnews.com/news/rt-editor-in-chief-on-election-meddling-russian-propaganda-label/ |publisher=CBS News |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Osborn_2017">{{cite web |last=Osborn |first=Andrew |title=Russia designates Radio Free Europe and Voice of America as 'foreign agents' |date=2017 |url=https://www.reuters.com/article/us-russia-usa-media-restrictions/russia-designates-radio-free-europe-and-voice-of-america-as-foreign-agents-idUSKBN1DZ0MP/ |publisher=Reuters |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 19. jula 2018. RFE/RL najavio je ponovno pokretanje svojih redakcija u [[Bugarska|Bugarskoj]] i [[Rumunija|Rumuniji]], navodeći zabrinutost zbog stanja medijskih sloboda, vladavine prava i nezavisnosti pravosuđa u tim državama.<ref name="Tomiuc_2018">{{cite web |last=Tomiuc |first=Eugen |title=RFE/RL To Launch News Services In Romania, Bulgaria |date=2018 |url=https://www.rferl.org/a/rfe-rl-to-launch-news-services-in-romania-bulgaria/29376248.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rumunski servis obnovio je rad 14. januara 2019,<ref name="RFERL_Romania_2019">{{cite web |title=Romania Wakes Up To RFE/RL |date=2019 |url=https://pressroom.rferl.org/article/romania-wakes-up-to-rfe-rl/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> a bugarski 21. januara iste godine.<ref name="RFERL_Bulgaria_2019">{{cite web |title=RFE/RL Returns To Bulgaria |date=2019 |url=https://pressroom.rferl.org/article/rfe-rl-returns-to-bulgaria/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Mađarski servis ponovno je pokrenut 8. septembra 2020.<ref name="RFERL_Hungary_2020">{{cite web |last=RFE/RL's Hungarian Service |title=RFE/RL Relaunches Operations In Hungary Amid Drop In Media Freedom |date=2020 |url=https://www.rferl.org/a/rfe-rl-relaunches-operations-in-hungary-amid-drop-in-media-freedom/30826537.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> === 2020-e === Nakon [[Predsjednički izbori u Bjelorusiji 2020.|predsjedničkih izbora u Bjelorusiji 2020.]], Radio Sloboda i drugi nezavisni mediji bili su izloženi pojačanom pritisku od strane vlasti i sigurnosnih službi.<ref name="Phillip_2020">{{cite web |last=Phillip |first=Annie |title=Amidst Political Turmoil in Belarus, a Revival of Trust in Independent Journalism |date=2020 |url=https://niemanreports.org/amidst-political-turmoil-in-belarus-a-revival-of-trust-in-independent-journalism/ |publisher=Nieman Reports |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="CPJ_Belarus_2021">{{cite web |title=RFE/RL office raided, journalists detained as Belarus crackdown continues |date=2021 |url=https://cpj.org/2021/07/rfe-rl-office-raided-journalists-detained-as-belarus-crackdown-continues/ |publisher=Committee to Protect Journalists |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="DW_Belarus_2020">{{cite web |title=Journalism in Belarus: 'Like walking through a minefield' |date=2020 |url=https://www.dw.com/en/journalism-in-belarus-like-walking-through-a-minefield/a-55742319 |publisher=Deutsche Welle |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HRW_Belarus_2021">{{cite web |title=Belarus: Crackdown on Independent Journalism |date=2021 |url=https://www.hrw.org/news/2021/03/29/belarus-crackdown-independent-journalism |publisher=Human Rights Watch |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="FreedomHouse_Belarus_2022">{{cite web |title=Belarus: Freedom on the Net 2022 Country Report |date=2022 |url=https://freedomhouse.org/country/belarus/freedom-net/2022 |publisher=Freedom House |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Lokot_2021">{{cite web |last=Lokot |first=Tanya |title=Belarus authorities block access to more independent media added to extremist list |date=2021 |url=https://globalvoices.org/2021/11/05/belarus-authorities-block-access-to-more-independent-media-added-to-extremist-list/ |publisher=Global Voices |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Vlasti su 2. oktobra 2020. novinarima oduzele akreditacije.<ref name="USAGM_2020">{{cite web |title=Tajikistan, Kyrgyzstan, Belarus, Russia: Official pressure rising against RFE/RL |date=2020 |url=https://www.usagm.gov/2020/10/09/tajikistan-kyrgyzstan-belarus-russia-official-pressure-rising-against-rfe-rl/ |publisher=U.S. Agency for Global Media |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 16. jula 2021. policija je izvršila pretres redakcije u [[Minsk]]u i domova novinara.<ref name="Euronews_Belarus_2021">{{cite web |last=Euronews with AP, AFP |title=Belarus expands opposition crackdown with raids on independent media |date=2021 |url=https://www.euronews.com/2021/07/16/belarus-expands-opposition-crackdown-with-raids-on-independent-media |publisher=Euronews |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="AFP_Belarus_2021">{{cite web |last=AFP |title=Belarus Jails Students and Raids Media in Crackdown |date=2021 |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/07/16/belarus-jails-students-and-raids-media-in-crackdown-a74536 |publisher=The Moscow Times |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Reuters_Belarus_2021">{{cite web |last=Reuters |title=Belarus conducts new raids on journalists and rights activists |date=2021 |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarus-police-raid-homes-offices-journalists-rights-activists-2021-07-16/ |publisher=Reuters |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> U Rusiji su vlasti 14. maja 2021. internetsku stranicu Radija Sloboda proglasile "stranim agentom", a bankovni računi ove medijske organizacije bili su blokirani.<ref name="DW_Russia_2021">{{cite web |title=Russia freezes bank accounts of US broadcaster RFE/RL |date=2021 |url=https://www.dw.com/en/russia-freezes-bank-accounts-of-us-broadcaster-rfe-rl/a-57536932 |publisher=Deutsche Welle |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Do tada je [[Roskomnadzor]], ruski [[Regulacija masovnih medija|regulator za medije]], pokrenuo 520 postupaka protiv ove medijske organizacije, a ukupne novčane kazne zbog odbijanja označavanja sadržaja oznakom "strani agent" procijenjene su na 2,4 miliona američkih dolara.<ref name="Roth_2021">{{cite web |last=Roth |first=Andrew |title=Kremlin bears down on Moscow bureau of US-funded radio station |date=2021 |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/05/kremlin-bears-down-on-moscow-bureau-of-us-funded-radio-station-rfe-rl |publisher=The Guardian |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 19. maja 2021. Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda podnio je tužbu [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskom sudu za ljudska prava]], optuživši rusku vladu za kršenje slobode izražavanja i slobode medija.<ref name="Balmforth_2021">{{cite web |last=Balmforth |first=Tom |title=Radio Free Europe sues Russia at European court over 'foreign agent' action |date=2021 |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/radio-free-europe-sues-russia-european-court-over-foreign-agent-action-2021-05-19/ |publisher=Reuters |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> U martu 2023. pokrenut je krivični postupak protiv stanovnika Moskve Jurija Kohoveca, učesnika u uličnoj anketi Radija Sloboda.<ref name="NovayaGazeta_2023">{{cite web |title=Russian police upgrade charges against Moscow resident in ‘fake news’ case over comment for Radio Liberty |date=2023 |url=https://novayagazeta.eu/en/articles/2023/04/30/russian-police-upgrade-charges-against-moscow-resident-in-fake-news-case-over-comment-for-radio-liberty-en-news |publisher=Novaya Gazeta Europe |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog odredbi [[Ruski zakoni o ratnoj cenzuri iz 2022.|ruskih zakona o ratnoj cenzuri iz 2022.]] prijetila mu je kazna do deset godina zatvora.<ref name="France24_2023">{{cite web |title='I stand by my opinion': Russian on trial for critical Ukraine interview |date=2023 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230830-i-stand-by-my-opinion-russian-on-trial-for-critical-ukraine-interview |publisher=France 24 |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 2022. Radio Slobodna Evropa dobio je [[Udruženje online novinara|nagradu za online novinarstvo]] za izvještavanje o ruskoj invaziji na Ukrajinu.<ref name="OJA_2022">{{cite web |title=Russia's War On Ukraine |date=2022 |url=https://awards.journalists.org/entries/russias-war-on-ukraine/ |publisher=Online Journalism Awards |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sud u [[Biškek]]u, glavnom gradu [[Kirgistan]]a, prihvatio je 2023. zahtjev Ministarstva kulture za zabranu djelovanja kirgistanskog servisa Radija Slobodna Evropa/Radio Sloboda.<ref name="RFERL_Kyrgyzstan_2023">{{cite web |last=RFE/RL's Kyrgyz Service |title=Bishkek Court Approves Ministry Request To Shut Down RFE/RL's Operations In Kyrgyzstan |date=2023 |url=https://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-rferl-shut-down/32381981.html |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> Evropski parlament je 31. jula 2023. usvojio rezoluciju kojom poziva [[Evropska komisija|Evropsku komisiju]] i države članice da ojačaju nezavisne bjeloruske medije te pozdravlja preseljenje Radija Slobodna Evropa/Radio Sloboda u Litvaniju, odakle "pruža vjerodostojno medijsko izvještavanje publici u Bjelorusiji".<ref name="Austrevicius_2023">{{cite web |last=Auštrevičius |first=Petras |title=REPORT on relations with Belarus |date=2023 |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2023-0258_EN.html |publisher=European Parliament |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref> U septembru 2023. otkriveno je da je azerbejdžanski servis Radija Slobodna Evropa/Radio Sloboda, Radio Azadliq, imao rukovodstvo povezano s vladajućim strukturama u Azerbejdžanu, koje je cenzuriralo sadržaje kritične prema vlastima i objavljivalo sadržaje koji su promovisali državnu politiku.<ref name="Adilgizi_Rowley_2023">{{cite web |last1=Adilgizi |first1=Lamiya |last2=Rowley |first2=Tom |title=Former Radio Free Europe staff demand probe over ‘pro-Azerbaijan content’ |date=2023 |url=https://www.opendemocracy.net/en/rfe-rl-radio-free-europe-liberty-azadliq-azerbaijan-investigation/ |publisher=openDemocracy |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ruske vlasti su u februaru 2024. Radio Slobodna Evropa proglasile "[[Ruski zakon o nepoželjnim organizacijama|nepoželjnom organizacijom]]", čime je njegovo djelovanje u toj zemlji praktično postalo nezakonito.<ref name="NovayaGazeta_2024">{{cite web |title=Radio Free Europe named ‘undesirable organisation’ by Russian government |date=2024 |url=https://novayagazeta.eu/en/articles/2024/02/20/radio-free-europe-named-undesirable-organisation-by-russian-government-en-news |publisher=Novaya Gazeta Europe |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Novinar Radija Slobodna Evropa/Radio Sloboda [[Farid Mehralizade]] uhapšen je u Azerbejdžanu u maju 2024. u okviru slučaja [[Abzas Media]].<ref name="MeydanTV_2025">{{cite web |title=Imprisoned Meydan TV journalists begin hunger strike |date=2025 |url=https://www.meydan.tv/en/article/detained-meydan-tv-journalists-begin-hunger-strike/ |publisher=Meydan TV |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> U junu 2025. osuđen je na devet godina zatvora.<ref name="Geybulla_2025">{{cite web |last=Geybulla |first=Arzu |title=Azerbaijan Convicts Critics in Relentless Crackdown |date=2025 |url=https://www.hrw.org/news/2025/07/03/azerbaijan-convicts-critics-in-relentless-crackdown |publisher=Human Rights Watch |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> ==== Obustava finansiranja 2025. ==== U februaru 2025. [[Odjel za efikasnost vlade]] (DOGE) predložio je da se Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda (RSE/RS) i [[Glas Amerike]] razmotre za gašenje kao mjera smanjenja troškova vlade Sjedinjenih Američkih Država.<ref name="UkrainskaPravda_2025">{{cite web |last=Ukrainska Pravda |title=Elon Musk calls for Radio Free Europe and Voice of America to be shut down |date=2025 |url=https://finance.yahoo.com/news/elon-musk-calls-shutting-down-171116744.html |publisher=Yahoo Finance / Ukrainska Pravda |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ovaj prijedlog uslijedio je nakon ranijih inicijativa pojedinih američkih zvaničnika koji su također zagovarali ukidanje finansiranja RSE/RS-a.<ref name="Robinson_2016">{{cite web |last=Robinson |first=Dan |title=Shut Down the Voice of America? |date=11. 2. 2016 |url=https://uscpublicdiplomacy.org/blog/shut-down-voice-america |publisher=USC Center on Public Diplomacy |access-date=3. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Belida_2017">{{cite web |last=Belida |first=Alex |title=The Fate of VOA in the Balance |date=6. 2. 2017 |url=https://uscpublicdiplomacy.org/blog/fate-voa-balance |publisher=USC Center on Public Diplomacy |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Predsjednik [[Donald Trump]] potpisao je 14. marta 2025. [[izvršna uredba|izvršnu uredbu]] kojom je naloženo ukidanje [[Američka agencija za globalne medije|Američke agencije za globalne medije]] (USAGM), zajedno s još nekoliko agencija, "u najvećoj mogućoj mjeri u skladu s važećim zakonom".<ref name="Bianco_2025">{{cite web |last=Bianco |first=Ali |title=Trump’s next agency cuts include US-backed global media, library and museum grants |date=2025 |url=https://www.politico.com/news/2025/03/15/donald-trump-agency-cuts-00232119 |publisher=Politico |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima anonimnog izvora koje je objavio ''Politico'', DOGE je uveo tridesetodnevnu potpunu obustavu finansiranja RSE/RS-a i drugih medija pod okriljem USAGM-a, s namjerom da ta mjera postane trajna.<ref name="Kine_2025">{{cite web |last=Kine |first=Phelim |title=Radio Free Asia set to furlough most US-based staff due to government funding freeze |date=2025 |url=https://www.politico.com/news/2025/03/14/radio-free-asia-funding-freeze-layoffs-00231780 |publisher=Politico |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kine_DOGE_2025">{{cite web |last=Kine |first=Phelim |title=DOGE targets Radio Free Asia |date=2025 |url=https://www.politico.eu/newsletter/china-watcher/doge-targets-radio-free-asia/ |publisher=Politico Europe |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dana 15. marta 2025. USAGM je, po nalogu [[Drugi predsjednički mandat Donalda Trumpa|administracije predsjednika Donalda Trumpa]], obustavio grantove Radiju Slobodna Evropa/Radio Sloboda i Radio Free Asia.<ref name="Reuters_VOA_Leave_2025" /> Tokom istog vikenda novinari i drugi zaposleni u ovim medijima primili su elektronsku poštu kojom su obaviješteni da više neće imati pristup svojim kancelarijama te da moraju vratiti novinarske akreditacije, službene telefone i drugu opremu.<ref name="France24_2025">{{cite web |title=Trump freezes VOA, Radio Free Asia, Radio Free Europe |date=2025 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250315-trump-freezes-voa-radio-free-asia-radio-free-europe |publisher=France 24 |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Predsjednik RSE/RS-a [[Steve Capus]] izjavio je da bi ukidanje grantovskog sporazuma predstavljalo "veliki poklon američkim protivnicima".<ref name="RFERL_Defunding_2025">{{cite web |title=RFE/RL President: Defunding Would be “Massive Gift to America’s Enemies” |date=2025 |url=https://about.rferl.org/article/rfe-rl-president-defunding-would-be-massive-gift-to-americas-enemies/ |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stelter_2025">{{cite web |last=Stelter |first=Brian |title=‘Massive gift to America’s enemies’: Activists decry cuts to government-funded networks |date=2025 |url=https://edition.cnn.com/2025/03/16/media/massive-gift-to-americas-enemies-activists-decry-cuts-to-government-funded-networks/index.html |publisher=CNN |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda je 18. marta 2025. podnio tužbu protiv USAGM-a i dvojice njegovih zvaničnika kako bi spriječio obustavu finansiranja.<ref name="RFERL_USAGM_Lawsuit_2025" /><ref name="Folkenflik_NPR_2025" /> Češka vlada je 22. marta 2025. izrazila spremnost da podrži RSE/RS nakon smanjenja finansiranja koje je provela administracija Donalda Trumpa.<ref name="Minder_2025">{{cite web |last=Minder |first=Raphael |title=Czech Republic to rescue Radio Free Europe after Donald Trump funding cuts |date=2025 |url=https://www.ft.com/content/10a30487-95fc-4a3b-8902-d47a64e86916 |publisher=Financial Times |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> Istovremeno je američka rok grupa [[R.E.M.]], poznata po pjesmi ''[[Radio Free Europe (song)|Radio Free Europe]]'', objavila remiksovanu verziju te pjesme, pri čemu je prihod od prodaje namijenjen Radiju Slobodna Evropa/Radio Sloboda.<ref name="Spangler_2025">{{cite web |last=Spangler |first=Todd |title=R.E.M. Releases New ‘Radio Free Europe’ EP, With Proceeds Benefiting Radio Free Europe/Radio Liberty Amid Trump Cuts |date=2025 |url=https://variety.com/2025/music/news/rem-radio-free-europe-2025-ep-benefit-trump-cuts-1236384894/ |publisher=Variety |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> U maju 2025. visoka predstavnica [[Evropska unija|Evropske unije]] za vanjske poslove i sigurnosnu politiku [[Kaja Kallas]] izjavila je da će Evropska unija osigurati 6,2 miliona američkih dolara za podršku radu RSE/RS-a, dok je Švedska najavila dodatnih dva miliona američkih dolara pomoći.<ref name="Folkenflik_2025">{{cite web |last=Folkenflik |first=David |title=Trump tried to shutter Radio Free Europe. The EU threw it a lifeline |date=2025 |url=https://www.npr.org/2025/05/21/g-s1-68363/trump-tried-to-shutter-radio-free-europe-the-eu-threw-it-a-lifeline |publisher=NPR |access-date=4. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Alhurra]] * [[Bijela propaganda]] * [[Glas Amerike]] * [[Operacija Mockingbird]] * [[Sanel Kajan]] * [[Žena, život, sloboda]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Măgură Bernard |first=Ioana |title=Directorul postului nostru de radio |year=2007 |publisher=Curtea Veche |isbn=978-973-669-442-4}} * {{cite book |last=Molnár |first=József |title=A Szabad Európa Rádió a forradalom napjaiban – Autobiography |year=2006 |publisher=Püski |isbn=963-9592-10-2}} * {{cite book |last=Tofan |first=Liviu |title=Ne-au ținut în viață – Radio Europa Liberă, 1970-1990 |year=2021 |publisher=Editura Omnium |isbn=978-606-95197-5-2}} * {{cite book |last=Tofan |first=Liviu |title=Antologia Radio Europa Liberă – 101 contribuții (1956-1990) |year=2021 |publisher=Editura Omnium |isbn=978-606-95197-1-4}} == Vanjski linkovi == * {{Commonscat-inline|Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda}} * {{Službeni sajt}} * [http://www.hoover.org/library-archives/collections/radio-free-europeradio-liberty-records Radijski i korporativni arhiv Radija Slobodna Evropa/Radija Sloboda], prikupio Hooverov institut {{en simbol}} * [https://digitalarchive.wilsoncenter.org/collection/104/radio-free-europe-and-radio-liberty Kolekcija skinutih oznaka tajnosti RFE/RL], prikupio Međunarodni centar za naučnike "Woodrow Wilson" (Digitalni arhiv Wilson centra) {{en simbol}} * [https://archive.org/details/gov.archives.arc.648946 ''Križarski rat za slobodu''] na [[Internet Archive]]u (1956) {{en simbol}} * [https://archive.org/details/gov.archives.arc.1956144 ''Radio Slobodna Evropa''] na Internet Archiveu (1960) {{en simbol}} * [https://archive.org/details/gov.archives.arc.1718448 ''Orao u kavezu''] na Internet Archiveu (1960) {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20191111124011/https://www.cia.gov/library/readingroom/search/site/Radio%2520Liberty Arhiv CIA-e] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Radio Slobodna Evropa}} [[Kategorija:Radio Slobodna Evropa| ]] [[Kategorija:Antikomunističke organizacije]] [[Kategorija:Paravanske organizacije Centralne obavještajne agencije]] [[Kategorija:Propaganda koju finansira CIA]] [[Kategorija:Međunarodni radiodifuzni mediji]] [[Kategorija:Radiostanice osnovane 1949.]] [[Kategorija:Odnosi SAD–Sovjetski Savez]] [[Kategorija:Radiostanice na bosanskom jeziku]] [[Kategorija:Propagandne organizacije Vlade Sjedinjenih Američkih Država]] 429eogrwfq2rduclj5v2twfzs01pz2d 0 537116 3932055 3931963 2026-09-28T20:31:05Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3932055 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija ulica | naziv = Trg Musala | slika_markera = | izvorni_naziv = | drugi_naziv = Musala | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = | slika_karte = | karta_vrsta = Bosna i Hercegovina | karta_veličina = 240px | karta_opis = Položaj Musale u Mostaru | karta_alt = | prijašnji_nazivi = Trg Franje Josipa; Trg Republike | dio = [[Mostar]] | imenjak = | vrsta = [[Trg]] | vlasnik = | dužina = | dužina_bilješke = | širina = | površina = | adrese = Trg Musala | lokacija = {{ZD|BIH}} [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]] | arondisman = | četvrt = | poštanski_broj = | metro = | koordinate = {{coord|43.34439|N|17.81142|E|type:landmark_region:BA|format=dms|display=inline,title}} | koordinate_ref = | smjer_a = | terminus_a = | smjer_b = | terminus_b = | raskrsnice = | sjeverno = | istočno = | južno = | zapadno = | datum_narudžbe = | datum_početka_izgradnje = | datum_završetka_izgradnje = | datum_inauguracije = | datum_rušenja = | projektant = | poznata_po = historijskoj musali, urbanom prostoru i javnim okupljanjima | status = | veb-sajt = }} '''Trg Musala''' je javni trg u [[Mostar]]u, [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], smješten uz lijevu obalu [[Neretva|Neretve]]. Naziv je dobio po historijskoj musali, otvorenom i ograđenom prostoru namijenjenom obavljanju zajedničke molitve. Prostor današnjeg trga u osmanskom periodu bio je povezan s [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinom džamijom]] i njenim vakufom, a u 19. stoljeću počeo je mijenjati svoju prvobitnu funkciju.<ref name="SpagoMusala">{{cite book |last=Špago |first=Smail |title=Mostar - Kružno: Zbirka uspomena |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2019/05/Smail-%C5%A0pago-Mostar-kru%C3%B9no.pdf |location=Mostar |publisher=Vlastita naklada |date=2016 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="MIZMostar">{{cite web |author=Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini |date=31. 7. 2012 |title=Mostar: Teravih namaz na otvorenom |url=https://islamskazajednica.ba/index.php/aktuelno-arhiva/14809-mostar-teravih-namaz-na-otvorenom |publisher=[[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini]] |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Historija == === Osmanski period === Prostor današnje Musale bio je dio vakufskog kompleksa koji je postojao najmanje od druge polovine 16. stoljeća. Vakif poznat kao Ćose Jahja-hodža, u izvorima naveden kao Jahja-hodža, podigao je prije 1585. na Musalli [[kamen]]u [[Džamija|džamiju]] s manjom kamenom [[Munara|munarom]]. Uz džamiju se nalazio veliki harem, u okviru kojeg je bio uređen i prostran prostor za musalu s kamenim [[mihrab]]om i [[minber]]om.<ref name="VakufskaDirekcija">{{cite book |last=Mehmedović |first=Ahmed |title=Upravljanje vakufima u BiH 1847-2017. |url=https://vakuf.ba/assets/files/monografija-vakufska-direkcija.pdf |location=Sarajevo |publisher=Vakufska direkcija Sarajevo / El-Kalem |date=2017 |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Musala se nalazila uz [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinu džamiju]] i pripadala je [[vakuf]]u te džamije. Obuhvatala je širok prostor između džamije, današnjeg parka, [[Neretva|Neretve]] i Banjskog sokaka. Njeno postojanje potvrđuje i zapis [[Evlija Čelebija|Evlije Čelebije]], koji je prilikom boravka u Mostaru 1664. zabilježio da je na mostarskoj musali klanjao [[Bajram-namaz|bajram-namaz]].<ref name="MIZMostar" /><ref name="HasandedićMusala">{{cite web |last=Hasandedić |first=Hivzija |title=Musala |website=Iz istorije Mostara i Hercegovine |url=https://mosheristorija.blogspot.com/2015/02/musala.html |access-date=25. 9. 2026}}</ref> Do kraja osmanske uprave 1878. Musala je bila sa svih strana ograđena zidom. U njen prostor ulazilo se iz dvorišta Ćose Jahja-hodžine džamije kroz mala vrata, odnosno kapidžik. Tako je Musala činila zaseban, ograđen prostor povezan s džamijom i njenim vakufom. Pred kraj osmanske uprave prostor Musale koristio se i za vojne vježbe.<ref name="MIZMostar" /><ref name="HasandedićMusala" /> === Austrougarska uprava === [[Datoteka:Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1883)-bs.jpg|mini|desno|300px|Arhivski snimak Trga Musala u Mostaru sa Ćose Jahja-hodžinom džamijom iz 1883.]] Dolaskom [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] 1878. otpočeo je proces fizičkog uklanjanja prvobitnog prostora Musale i njegovog okruženja. U prvim godinama uprave srušen je zid kojim je Musala bila ograđena i kameni [[minber]], čiji je kamen iskorišten za gradnju kuće.<ref name="HasandedićMusala" /> Važan izvor za utvrđivanje izgleda prostora u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] predstavlja katastarski plan Mostara iz 1881, izrađen u omjeru 1:3125. Austrougarske vlasti započele su sistematsko katastarsko premjeravanje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] 1880, a područje Mostara snimljeno je 1881. Katastarsko premjeravanje Bosne i Hercegovine počelo je 1880, a planovi su sadržavali podatke o zemljištu, parcelama, objektima i saobraćajnicama. Katastar je imao ekonomsku, fiskalnu, pravnu i vojnu namjenu, a podaci prikupljeni tokom premjeravanja kasnije su poslužili i za uspostavljanje gruntovničkog sistema.<ref name="Kurt_2020">{{cite book |last=Kurt |first=Ahmet |title=Hercegovina: časopis za kulturno i historijsko naslijeđe |chapter=Katastarsko snimanje Mostara 1881. godine |url=https://www.muzejhercegovine.com/portfolio/hercegovina-broj-19/ |location=Mostar |publisher=Arhiv HNK/Muzej Hercegovine/Fakultet humanističkih nauka Univerziteta "Džemal Bijedić" u Mostaru |date=2020 |issue=19 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Na planu iz 1881. Musala je prikazana kao trapezoidan prostor dug približno 65 metara, prosječne širine oko 55 metara i površine približno 3,6 [[dunum]]a. Uz nju su prikazane [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžina]] i [[džamija Fatime-kadune]]. Na samom prostoru Musale označena su i dva drvena objekta dimenzija približno 28×10 metara, koje Ahmet Kurt tumači kao vjerovatne privremene objekte austrougarske vojske za smještaj vojske, konja i opreme.<ref name="KurtMusala">{{cite web |last=Kurt |first=Ahmet |title=Šetnja kroz Mostar i njegovu historiju – Musala |website=Na granici sjećanja |date=3. 4. 2023 |url=https://memorylimit.blogger.ba/2023/04/03/setnja-kroz-mostar-i-njegovu-historiju-musala/ |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Katastarski plan pokazuje i da prostor koji će tokom narednih decenija biti preuređen nije predstavljao jedinstvenu zemljišnu cjelinu. Na parcelama na kojima će kasnije biti podignuta [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|školska zgrada]] 1881. bili su evidentirani posjedi Salih-bega Badžaka, Saliha Goze i Omera Čustovića, dok je na lokaciji kasnije izgrađene [[Gradsko kupatilo u Mostaru|gradske banje]] kuću s okućnicom imao Mehmed Trebinčić. Na širem prostoru sjeverno od Musale evidentirane su i parcele u vlasništvu Riste Šole te Ahmeta, Ibrahima i Mahmuta Drljevića.<ref name="KurtMusala" /> Da je prostor Musale u tom procesu izgubio svoj raniji vakufski karakter i bio namijenjen drugim javnim sadržajima potvrđuje i Memorandum predstavnika muslimanskog stanovništva Bosne i Hercegovine, predan [[Zemaljska vlada |Zemaljskoj vladi u Sarajevu]] 1900. i caru [[Franjo Josip, car Austrije|Franji Josipu I.]] 1901. U njemu se Mostar navodi među primjerima u kojima je vakufska imovina oduzimana i korištena za druge namjene; za Musalu se navodi da je od velikog vakufskog zemljišta napravljen državni hotel i općinski park.<ref name="MemorandumDautović">{{cite journal |last=Dautović |first=Rijad |title=Memorandum vorgelegt Seiner Hoheit, Kaiser und König Franz Josef I. am 10. Juni 1901 in Wien und Memorandum vorgelegt Seiner Exzellenz, Minister Kállay übergeben am 19. Dezember 1900 in Sarajevo von Vertretern und Bevollmächtigten des muslimischen Volkes der okkupierten Länder |url=https://www.researchgate.net/publication/337569949_Memorandum_vorgelegt_Seiner_Hoheit_Kaiser_und_Konig_Franz_Josef_I_am_10_Juni_1901_in_Wien_und_Memorandum_vorgelegt_Seiner_Exzellenz_Minister_Kallay_ubergeben_am_19_Dezember_1900_in_Sarajevo_von_Vertre |access-date=26. 9. 2026 |language=de}}</ref><ref name="VakufOduzimanje">{{cite web |title=Nationalized and confiscated waqfs |website=Vakufska direkcija Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini |url=https://vakuf.ba/en/text/nationalized-and-confiscated-waqfs/13 |access-date=25. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="MemorandumMusala">{{cite web |title=Primjeri oduzimanja vakufske zemlje u Mostaru |website=Stav |url=https://online.flipbuilder.com/faktor.ba/selk/files/basic-html/page41.html |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Datoteka:Musala Bridge in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1890-1891)-bs.jpg|mini|desno|300px|Arhivski snimak željeznog Mosta Musala iz perioda 1890–1891]] [[Datoteka:Franz Josef Bridge (Musala Bridge) in Mostar - Bosnia and herzegovina (ca. 1900s postcard)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivska razglednica Mosta Musala (Most Franje Josipa) 1900-ih]] Nakon katastarskog snimanja prostor Musale počeo je dobivati novu saobraćajnu i urbanu funkciju. Jedan od prvih zahvata bio je završetak izgradnje željeznog mosta preko Neretve, čime je Musala povezana s desnom obalom grada. Izgradnja mosta nije bila austrougarska zamisao: osmanske vlasti započele su pripreme za njegovo podizanje 1873, kada su nabavljeni planovi iz Manchestera i naručena željezna konstrukcija iz Engleske. Zbog ustanka i političke krize tokom 1870-ih, kao i nedostatka sredstava, projekt nije realizovan prije promjene uprave. Nakon 1878. austrougarske vlasti nastavile su izgradnju prema postojećim planovima, a [[Most Musala|most]] je dobio ime po caru [[Franjo Josip, car Austrije|Franji Josipu]]. Dovršen je 1882.<ref name="ZadroMostovi">{{cite book |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorski rad) |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2018/03/Sanja-Zadro-Mostarska-arhitektura-od-1850-do-Drugog-svjetskog-rata.pdf |location=Zagreb |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |date=2017 |access-date=26. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Izgradnjom mosta i nekoliko godina kasnije [[Ulica Mostarskog bataljona (Mostar)|Nove ulice]], koja je Musalu povezala s [[Ulica maršala Tita (Mostar)|Glavnom ulicom]], stvorena je nova saobraćajna veza između dotadašnjeg gradskog centra i prostora koji se počeo formirati na području Musale.<ref name="DemirovićMusala">{{cite web |last=Demirović |first=Senada |date=1. 7. 2003 |title=Gradska žila-kucavica: Značaj ulice u historijskoj jezgri grada, evolucija kroz stilske periode i redizajn u savremenom kontekstu: Ulica Braće Fejića u Mostaru |url=https://www.most.ba/075/089.htm |publisher=Most - časopis za obrazovanje, nauku i kulturu |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="UNESCO_2005">{{cite book |author=UNESCO |title=World Heritage Scanned Nomination File: The Old Bridge Area of the Old City of Mostar (946rev) |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2015/12/UNESCO-va-nominacija-Starog-grada_opt.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |date=15. 7. 2005 |access-date=26. 9. 2026 |language=en}}</ref> Na Musali je 1880. izgrađena [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Trgovačka škola]], čija će zgrada kasnije postati sjedište [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičke škole]].<ref name="DemirovićMusala"/><ref name="KronologijaMostar">{{cite book |last=Vrančić |first=Tibor |title=Mostar - Kronologija kroz vijekove prema godinama |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2018/06/Mostar-kronologija-kroz-vijekove-PO-GODINAMA.pdf |publisher=CIDOM |date=1. 6. 2018 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Najveći pojedinačni građevinski zahvat na Musali u austrougarskom periodu bila je izgradnja [[Hotel Neretva|hotela Neretva]] uz obalu [[Neretva|Neretve]]. Austrougarska vlada donijela je odluku da hotel izgradi vlastitim sredstvima kako bi zadovoljila rastuće potrebe grada za smještajem. Projekt je izradio arhitekt Aleksandar Wittek, a hotel je dovršen 1892.<ref name="DemirovićMusala" /><ref name="HotelNeretva">{{cite web |date=1. 4. 2022 |title=U Mostaru 1890-1891. godine – Hotel Neretva u izgradnji |url=https://memoryoflimit.blogspot.com/2022/04/u-mostaru-1890-1891-godine-hotel.html |publisher=Memory of Limit |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1983. na istočnoj strani Musale, neposredno uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju podignuta je česma, poznata pod imenom Alajbegovića česma.<ref name="SpagoMusala" /> Urbanistička transformacija nastavila se početkom 20. stoljeća. U neposrednoj blizini Musale izgrađeni su vatrogasni objekt 1901. i [[Hotel Bristol (Mostar)|hotel Bristol]] 1906. Godine 1912. na istočnoj strani, uz zid bašče, kasnije ogradu parka, izgrađen je prvi javni klozet u Mostaru s lijepo oblikovanim arhitektonskim elementima na fasadi. To je bio prvi od četiri javna klozeta izgrađena tog vremena na području grada, a koji su bili u funkciji sve do polovine sedamdesetih godina 20. stoljeća.<ref name="SpagoMusala" /> Godine 1913. izgrađena pošta, a 1914. otvorena je [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradska banja]] na Musali, prema projektu Rudolfa Tönniesa.<ref name="DemirovićMusala"/><ref name="BanjaHNK">{{cite web |title=Priručnik za edukaciju i polaganje posebnog dijela ispita za turističke vodiče u Hercegovačko-neretvanskom kantonu |website=Ministarstvo trgovine, turizma i zaštite okoliša Hercegovačko-neretvanskog kantona |url=https://mtto.gov.ba/wp-content/uploads/2025/07/Prirucnik-posebni-dio-HNK.pdf |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Između dva svjetska rata === [[Datoteka:Mostar, Hotel Neretva 1942.jpg|mini|desno|300px|Hotel Neretva (1942)]] Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] na prostoru Musale nastavljeni su zahvati na uređenju trga i njegovih okolnih objekata. Godine 1929. na prostoru nekadašnjih Drljevića bašča, uz Musalu, uređen je Gradski park. Prema projektu Miroslava Loosea, prostor Musale i parka dobio je uređene zelene površine, fontanu i pristupno stubište, dok su u narednim godinama postavljeni kandelabri i javna česma.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ZadroMostovi" /> Stari [[Most Musala|željezni most]] preko Neretve zamijenjen je armiranobetonskim mostom. Izgradnja novog mosta započela je 1935, a most je otvoren za saobraćaj 1936. pod nazivom [[Most Musala|Most kralja Petra I]]. Prema podacima iz mostarske hronologije, most je bio dug 66 metara i širok 13,5 metara.<ref name="KronologijaMostar" /> [[Datoteka:Alajbegovica cesma on Musala in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1936)-bs.png|mini|desno|300px|Alajbegovića česma nakon premještanja na novu lokaciju (1936)]] U okviru preuređenja prostora 1936. premještena je Alajbegovića česma, koju je 1883. podigao mostarski gradonačelnik [[Muhamed-beg Alajbegović]]. Česma je prvobitno bila postavljena uz početak Nove ulice, na prostoru uz vakufsku parcelu, a 1936. premještena je na položaj uz jugoistočnu ogradu parka na Musali, gdje se nalazi i danas.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="Campara_Spago_Vrancic_2014">{{cite book |last1=Čampara |first1=Ismail Braco |last2=Špago |first2=Smail |last3=Vrančić |first3=Tibor |title=Velike sitnice o Mostaru |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2021/03/Velike-sitnice-o-Mostaru.pdf |location=Mostar |publisher=Samoizdanje |date=2014 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Iste godine pripreman je projekt [[Vakufska kuća u Mostaru|Vakufske kuće]] uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju. Miroslav Loose izradio je projekt objekta, ali je gradonačelnik [[Husein Ćišić]] zahtijevao reprezentativnije rješenje s kupolom. Zbog predviđene visine nove zgrade postojala je opasnost da ona zakloni nisku [[munara|munaru]] džamije. Zbog toga je odlučeno da se postojeća munara demontira i izgradi viša. Projekt njenog povišenja izradio je arhitekt Sulejman Demirović.<ref name="ZadroMostovi" /> Izgradnja Vakufske kuće započela je 1936, a završena je 1937. Zgrada je izvedena s kupolom i poslovnim prostorima u prizemlju, koji su izdavani pod zakup, a prihodi su služili za izdržavanje Ćose Jahja-hodžine džamije i druge potrebe vakufa.<ref name="VakufskaDirekcija" /> Uz izgradnju Vakufske kuće i izmjenu položaja munare i česme, tokom 1936. i 1937. izmijenjen je i neposredni prostor oko Ćose Jahja-hodžine džamije. U tom periodu demontirano je i turbe braće Kreha koje se nalazilo uz džamiju. Turbe je kasnije preneseno na prostor ispred [[Vučjakovića džamija|Vučjakovića džamije]], gdje je ponovo sastavljeno.<ref name="VakufskaDirekcija" /> U neposrednoj blizini Musale izvršene su i izmjene na postojećim objektima. Hotel Neretva adaptiran je 1937. prema projektu gradskog inženjera Marka Kovačine, uz saradnju Miroslava Loosea.<ref name="ZadroMostovi" /> Od sredine 1930-ih na Musali su održavani politički skupovi i sindikalni protesti.<ref name="SpagoMusala" /> Površina trga bila je pokockana granitnim kockama pa je po svom obliku čitav kompleks predstavljao gradski trg u pravom smislu te riječi.<ref name="SpagoMusala" /> Do početka Drugog svjetskog rata na prostoru Musale nalazili su se park, Ćose Jahja-hodžina džamija s vakufskom kućom, hotel Neretva, Gradsko kupatilo, školska zgrada i most preko Neretve, uz saobraćajne i poslovne sadržaje koji su povezivali ovaj prostor s okolnim dijelovima grada.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ZadroMostovi" /> === Nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:Musala Park entrance in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1940s)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivski snimak ulaza u park na Trgu Musala u Mostaru iz 1940-ih]] [[Datoteka:May Day parade at Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1949)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivski snimak prvomajske parade na Trgu Musala 1949.]] Nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Musala je preimenovana u Trg Republike. Na prostoru trga održavani su narodni mitinzi, dočekivana [[Štafeta mladosti]], održavane vojne parade, Cvjetna korza i povorke s bakljama. Za različite kulturne i zabavne programe postavljane su privremene pozornice na kojima su nastupali folklorni ansambli, pjevači, sportisti i artisti.<ref name="ŠiširakČaršija">{{cite book |last=Šiširak |first=Hilmija |title=Čaršija kakve više nema |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2020/09/Hilmija-%C5%A0i%C5%A1irak-%C4%8Car%C5%A1ija-kakve-vi%C5%A1e-nema-knjiga.pdf |location=Mostar |publisher=CIDOM |date=2017 |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U zgradi nekadašnje škole na Musali nakon rata počela je djelovati Srednja građevinska škola. Nakon njenog preseljenja u novu zgradu kod [[Carinski most|Carinskog mosta]], u objektu je privremeno djelovala Škola učenika u privredi, a potom je u njemu otvorena [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzička škola]].<ref name="ŠiširakČaršija" /> Gradski park uz Musalu uređen je na prostoru nekadašnjih Drljevića bašča. U parku su se nalazile zelene površine, cvjetnjaci, palme i okrugli bazen, a prostor je bio ograđen kamenom ogradom. Park je zajedno s Musalom preuređen 1976.<ref name="ŠiširakČaršija" /> Musala je tokom poslijeratnog perioda služila i kao stajalište autobusa međugradskog saobraćaja. Autobusi su se na Musali zadržavali do izgradnje nove autobuske stanice uz novu željezničku stanicu, nakon čega je ovaj saobraćaj premješten.<ref name="SpagoMusala" /> ==== Preuređenje 1976. ==== Godine 1976. Musala i Gradski park preuređeni su u okviru promjene saobraćajne i prostorne organizacije ovog dijela Mostara. Na Musali je prostor trga pretvoren u saobraćajnicu, uz proširene trotoare i manju ograđenu zelenu površinu ispred [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičke škole]]. Time je prostor izgubio raniju funkciju zasebno oblikovanog gradskog trga.<ref name="SpagoMusala" /> Istovremeno je preuređen Gradski park. Uklonjena je njegova kamena ograda, zatrpan je bazen, a izmijenjeno je i ranije hortikulturno uređenje. U sklopu preoblikovanja Musale i parka srušen je i javni klozet koji se nalazio istočno od parka.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ŠiširakČaršija" /> Preuređenjem je izmijenjen odnos između Musale, Gradskog parka i okolnih objekata koji je postojao od međuratnog perioda. Prostor koji je do tada sadržavao zasebno oblikovan trg i ograđeni park dobio je novu organizaciju zasnovanu prvenstveno na prolasku saobraćaja i pješačkom kretanju.<ref name="SpagoMusala"/> U neposrednoj okolini Musale tokom 1960-ih i 1970-ih nastavljena je izgradnja novih poslovnih i stambenih objekata. Zgrada robne kuće [[Razvitak (robna kuća)|Razvitak]], s robnom kućom u prizemlju i devetospratnim stambenim dijelom, izgrađena je 1970. Ove promjene bile su dio šireg preuređenja prostora između ulica Fejića, [[Ulica maršala Tita (Mostar)|Titove]], Braće Brkića i Huse Maslića, gdje je starija urbana struktura zamjenjivana novom izgradnjom.<ref name="DemirovićMusala" /> === Ratna razaranja 1992–1995. === {{Glavni|Opsada Mostara}} Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] prostor Musale i njegovo neposredno okruženje pretrpjeli su velika ratna oštećenja. Razaranja su započela 1992. [[Opsada Mostara#Prva opsada (april – juni 1992)|prvom opsadom Mostara]] od strane [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] i srpskih snaga na Mostar, a nastavljena su tokom [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] 1993. i 1994. Ratnim djelovanjima pogođeni su svi značajniji objekti na Musali i uz nju, uključujući [[Most Musala|most]], [[Hotel Neretva|hotele]], [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradsko kupatilo]], [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičku školu]], [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinu džamiju]], vakufske objekte i Alajbegovića česmu.<ref name="CIDOMRat">{{cite web |author=CIDOM |title=1992. – 1998. Rat i poraće |url=https://www.cidom.org/?dt_gallery=1992-1998 |publisher=CIDOM |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> ==== Razaranja 1992. ==== U maju 1992. područje Musale bilo je zahvaćeno borbama i granatiranjem Mostara. U tom periodu teško je oštećena [[Ćose Jahja-hodžina džamija]]. Prema dokumentaciji o uništavanju kulturne baštine, u maju 1992. su srpske snage granatirale džamiju pri čemu je pretrpjela velika oštećenja. Munara je udarom projektila odrubljena blizu visine krova. Na krovu i kubetu je bilo više rupa od projektila, a unutrašnjost džamije je bila oštećena.<ref name="Riedlmayer">{{cite book |last=Riedlmayer |first=András |title=Destruction of Cultural Heritage in Bosnia-Herzegovina, 1992–1996: A Post-War Survey of Selected Municipalities |url=https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/08%2005%2021%20Pages%20from%20Andrasa%20Riedlmayera-%20part2.pdf |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |date=2002 |access-date=27. 9. 2026 |language=en}}</ref> U istom ratnom periodu srušen je [[Most Musala]], poznat i kao [[Most Musala|Titov most]]. Betonski most srušen je u noći između 29. i 30. maja 1992. Rušenjem mosta prekinuta je važna saobraćajna veza između dvije obale Neretve, a oštećena je i glavna vodovodna cijev koja je preko mosta snabdijevala vodom lijevu obalu grada.<ref name="KosutaMostovi">{{cite journal |last=Mastalić Košuta |first=Zilha |title=Mostarski mostovi u ratu s akcentom na rušenje Starog mosta |journal=Slovo o Mostaru |year=2022 |url=https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=1136758 |location=Mostar |publisher=Fakultet humanističkih nauka Univerziteta "Džemal Bijedić" u Mostaru |issue=5 |pages=315–339 |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Dokumentacija o mostarskim mostovima navodi da je rušenje [[Most Musala|Titovog mosta]] bilo dio šireg niza rušenja mostova u Mostaru tokom maja i juna 1992. U vojnoj dokumentaciji koju citira istraživanje o mostovima Mostara nalazi se zapovijed komandanta Hercegovačkog korpusa JNA [[Momčilo Perišić|Momčila Perišića]] od 20. maja 1992, kojom je naređena priprema mostova za rušenje.<ref name="KosutaMostovi"/> Nakon rušenja mosta na njegovom mjestu postavljena je 1993. privremena konstrukcija koja je omogućavala prelazak preko Neretve. I ta konstrukcija bila je izložena ratnim djelovanjima i iste godine srušena.<ref name="CIDOMRat" /> U ratnim djelovanjima teško je oštećen i [[Hotel Neretva]]. Fotografska dokumentacija Mostara bilježi njegovo ratno stanje od 1992, kao i daljnja oštećenja tokom sukoba 1993. i 1994.<ref name="CIDOMRat" /> [[Vakufska kuća]] uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju zapaljena je 1992. i izgorjela do temelja.<ref name="LakisicVakufi">{{cite web |title=Lakišića vakufi |website=Muftijstvo mostarsko |url=https://www.muftijstvo-mostarsko.ba/index.php/bastina/980-lakisica-vakufi |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Oštećena je i [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|zgrada Muzičke škole]]. Tokom ratnog perioda nastava je prekinuta, učenici i zaposlenici napustili su zgradu, a školski inventar i objekat pretrpjeli su ratna oštećenja. Sačuvana dokumentacija škole bilježi gubitke i uništavanje inventara tokom 1992. i 1993.<ref>{{cite web |title=O nama |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/o-nama/ |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Ratna oštećenja pretrpjelo je i [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradsko kupatilo]]. Objekt je u poslijeratnoj dokumentaciji evidentiran među građevinama na području Musale koje su tokom rata izgubile prvobitnu funkciju i bile znatno oštećene.<ref name="CIDOMRat" /> ==== Razaranja tokom 1993–1994. ==== Nakon [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] 1993. i 1994, istočni Mostar bio je izložen intenzivnom granatiranju s položaja HVO-a u zapadnom dijelu grada i s okolnih brda. U sudskim postupcima pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] razmatrani su različiti položaji s kojih je HVO otvarao vatru na istočni Mostar, među kojima su bili Hum, Stotina i Planinica.<ref name="PrlicPresuda">{{cite book |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |title=Prosecutor v. Jadranko Prlić et al. – Public Judgement (Volume 3 of 6, Case No. IT-04-74-T) |url=https://www.icty.org/x/cases/prlic/tjug/en/130529-3.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=29. 5. 2013 |access-date=27. 9. 2026 |language=en}}</ref> Raspravno vijeće [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|MKSJ-a]] u predmetu [[Jadranko Prlić|Tužilac protiv Jadranka Prlića i drugih]] utvrdilo je da su snage HVO-a od juna do decembra 1993. kontinuirano granatirale istočni Mostar. U tom periodu teško je oštećeno ili uništeno više civilnih i vjerskih objekata.<ref name="PrlicPresuda" /> Raspravno vijeće utvrdilo je da su snage HVO-a uništile ili teško oštetile deset džamija u istočnom Mostaru, među kojima je navedena i [[Ćose Jahja-hodžina džamija]]. Vijeće je zaključilo da su džamije bile uništene ili oštećene do stepena jednakog uništenju te da nisu imale vojnu namjenu.<ref name="PrlicPresuda" /> Godine 1993. prije [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] na mjestu srušenog [[Most Musala|betonskog Titovog mosta]], donacijom Sjedinjenih Američkih Država 1993. izgrađen je most od čelične konstrukcije. Ovaj most je srušen u julu iste godine nakon početka druge opsade.<ref name="MostarLive_MostMusala">{{cite web |author=Mostar.live |title=Most Musala |url=https://mostar.live/most-musala/ |publisher=Mostar.live |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bljesak_MostMusala">{{cite web |author=Bljesak.info |date=25. 4. 2012 |title=Mostarski mostovi: Most Musala |url=https://bljesak.info/magazin/flash/mostarski-mostovi-most-musala/45962 |publisher=Bljesak.info |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Na području Musale oštećena je i [[Alajbegovića česma]]. Granata je oštetila dio polukružnog kamenog elementa s natpisom, dok je osnovna konstrukcija česme ostala sačuvana.<ref name="Campara_Spago_Vrancic_2014" /> Ratna oštećenja pretrpjela je i [[Vakufska kuća]] na Musali.<ref name="CIDOMRat"/> Prostor [[Park Musala|Gradskog parka]] i trga također je bio neposredno izložen ratnim djelovanjima. Ratna fotografska dokumentacija prikazuje prostor Musale i okolne objekte u periodu 1992–1995, uključujući oštećene zgrade, porušeni most i privremene ratne konstrukcije.<ref name="CIDOMRat" /> == Poslijeratna obnova == Nakon završetka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] obnova prostora Musale odvijala se kroz više zasebnih zahvata na objektima, saobraćajnicama i javnim površinama. Pojedini objekti obnavljani su u različitim periodima i u različitom obimu, dok je uređenje javnog prostora trga djelomično promijenilo raniji izgled. Na lokaciji [[Most Musala|Mosta Musala]] nakon ratnog perioda najprije je bio u funkciji čelični most tipa [[Baileyjev most|Bailey]], koji je završen i pušten u upotrebu 12. septembra 1994.<ref name="MostarLive_MostMusala">{{cite web |author=Mostar.live |title=Most Musala |url=https://mostar.live/most-musala/ |publisher=Mostar.live |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bljesak_MostMusala">{{cite web |author=Bljesak.info |date=25. 4. 2012 |title=Mostarski mostovi: Most Musala |url=https://bljesak.info/magazin/flash/mostarski-mostovi-most-musala/45962 |publisher=Bljesak.info |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Baileyjev most uklonjen je 1999, a 2000. na njegovom mjestu izgrađen je novi armirani betonski most, koji je zadržao položaj i osnovni arhitektonski oblik ranijeg mosta.<ref name="Bljesak_MostMusala" /><ref name="Hidrogradnja">{{cite web |title=Generalna referensna lista |website=Hidrogradnja |url=https://www.hidrogradnja.ba/files/upload/static/Ref%20lista%20bos-converted.pdf |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Ćose Jahja-hodžina džamija]] obnovljena je u poslijeratnom periodu. Obnova i rekonstrukcija cijelog kompleksa džamije izvođene su od 1996. do 2005.<ref name="ObnovaJahja">{{cite web |last1=Čampara |first1=Ismail Braco |last2=Vrančić |first2=Tibor |last3=Špago |first3=Smail |date=22. 8. 2014 |title=Mostarom, nekad i sad: Ćose Jahja džamija |url=https://memorylimit.blogger.ba/2014/08/22/mostarom-nekad-i-sad-cose-jahja-dzamija/ |publisher=Memory Limit |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Nakon obnove same džamije nastavljeni su radovi na njenom vanjskom prostoru. Do maja 2012. završeno je uređenje džamijske avlije, koje je izvođeno u nekoliko građevinskih faza. Izgrađena je [[abdesthana]], avlija je prekrivena pločom, uređen je okoliš i opremljena [[mekteb]]ska učionica.<ref name="MIZAvlija">{{cite web |title=Lejlei-Regaib obilježena u džematu Carina Musala |website=Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini |date=25. 5. 2012 |url=https://islamskazajednica.ba/index.php/aktuelno-arhiva/14444-lejlei-regaib-obiljezena-u-dzematu-carina-musala |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Vakufska kuća]] na Musali, koja je tokom rata bila uništena, u poslijeratnom periodu ponovo je uključena u izgrađeni prostor Musale. Zgrada Lakišića vakufa na Musali danas je sjedište [[Muftijstvo mostarsko|Muftijstva mostarskog]].<ref name="LakisicVakufi" /> [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradska banja]] također je obnovljena nakon ratnih razaranja. Prva poslijeratna obnova izvedena je 2000. Nakon toga na objektu su izvođene nove obnove i sanacije; prema podacima objavljenim prilikom posljednje obnove, radovi započeti 2024. predstavljali su četvrtu obnovu objekta nakon rata<ref name="Banja2025">{{cite web |author=Federalna.ba |date=19. 7. 2025 |title=Obnovljena Gradska banja otvoraila vrata mostarskim plivačkim klubovima i građanstvu |url=https://federalna.ba/obnovljena-gradska-banja-otvora-vrata-mostarskim-plivackim-klubovima-i-gradanstvu-q3yy2 |publisher=Federalna.ba |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Posljednjom obnovom, započetom 2024, obuhvaćeni su, između ostalog, bazenski prostor, filterski sistem, dozatori hlora, pumpe, ventilacija, stepenište i hodnici. Banja je ponovo otvorena u julu 2025.<ref name="Banja2025" /><ref>{{cite web |website=Bljesak.info |date=19. 7. 2025 |title=Mostarski dragulj star 111 godina ponovno otvara svoja vrata |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/flash/foto-mostarski-dragulj-star-111-godina-ponovno-otvara-svoja-vrata/524097 |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Hotel Neretva]] imao je zaseban i znatno duži tok obnove. Nakon ratnih razaranja njegova rekonstrukcija nije završena u neposrednom poslijeratnom periodu. Prve dvije faze obnove završene su 2018. i 2019, dok je treća faza započela 2023.<ref>{{cite web |title=Zavod za zaštitu spomenika: Redovan konzervatorski nadzor nad radovima rekonstrukcije hotela Neretva u Mostaru |website=Federalno ministarstvo kulture i sporta |date=2. 11. 2023 |url=https://fmks.gov.ba/zavod-za-zastitu-spomenika-redovan-konzervatorski-nadzor-nad-radovima-rekonstrukcije-hotela-neretva-u-mostaru/ |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Zgrada Muzičke škole]], iako je njen vanjski izgled nakon ranijih radova obnovljen, nije dobila završenu unutrašnju rekonstrukciju cijelog objekta. Grad Mostar je 2026. započeo novu fazu obnove, usmjerenu na uređenje prizemlja i stvaranje uslova za povratak nastave u zgradu, uz plan nastavka obnove preostalog dijela objekta.<ref name="MostarDanas_MuzickaSkola_2026">{{cite web |author=Mostar Danas |date=21. 9. 2026 |title=Vijećnici Gradskog vijeća Mostara obišli radove na Muzičkoj školi: Djeca se uskoro vraćaju na Musalu |url=https://mostardanas.ba/vijecnici-gradskog-vijeca-mostara-obisli-radove-na-muzickoj-skoli-djeca-se-uskoro-vracaju-na-musalu/ |publisher=Mostar Danas |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Također pogledajte == * [[Ćose Jahja-hodžina džamija]] * [[Hotel Neretva]] * [[Mostar]] * [[Neretva]] * [[Stari most]] * [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Trgovi u Mostaru]] jwvhgxqpa7tzq24p3s3jsg4bkk762e9 3932059 3932055 2026-09-28T21:21:14Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3932059 wikitext text/x-wiki {{Infokutija ulica | naziv = Trg Musala | slika_markera = | izvorni_naziv = | drugi_naziv = Musala | slika = Music School building on Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (2026)-bs.jpg | veličina_slike = | slika_alt = | opis_slike = | slika_karte = | karta_vrsta = Bosna i Hercegovina | karta_veličina = 240px | karta_opis = Položaj Musale u Mostaru | karta_alt = | prijašnji_nazivi = Trg Franje Josipa; Trg Republike | dio = [[Mostar]] | imenjak = | vrsta = [[Trg]] | vlasnik = | dužina = | dužina_bilješke = | širina = | površina = | adrese = Trg Musala | lokacija = {{ZD|BIH}} [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]] | arondisman = | četvrt = | poštanski_broj = | metro = | koordinate = {{coord|43.34439|N|17.81142|E|type:landmark_region:BA|format=dms|display=inline,title}} | koordinate_ref = | smjer_a = | terminus_a = | smjer_b = | terminus_b = | raskrsnice = | sjeverno = | istočno = | južno = | zapadno = | datum_narudžbe = | datum_početka_izgradnje = | datum_završetka_izgradnje = | datum_inauguracije = | datum_rušenja = | projektant = | poznata_po = historijskoj musali, urbanom prostoru i javnim okupljanjima | status = | veb-sajt = }} '''Trg Musala''' je javni trg u [[Mostar]]u, [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], smješten uz lijevu obalu [[Neretva|Neretve]]. Naziv je dobio po historijskoj musali, otvorenom i ograđenom prostoru namijenjenom obavljanju zajedničke molitve. Prostor današnjeg trga u osmanskom periodu bio je povezan s [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinom džamijom]] i njenim vakufom, a u 19. stoljeću počeo je mijenjati svoju prvobitnu funkciju.<ref name="SpagoMusala">{{cite book |last=Špago |first=Smail |title=Mostar - Kružno: Zbirka uspomena |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2019/05/Smail-%C5%A0pago-Mostar-kru%C3%B9no.pdf |location=Mostar |publisher=Vlastita naklada |date=2016 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="MIZMostar">{{cite web |author=Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini |date=31. 7. 2012 |title=Mostar: Teravih namaz na otvorenom |url=https://islamskazajednica.ba/index.php/aktuelno-arhiva/14809-mostar-teravih-namaz-na-otvorenom |publisher=[[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini]] |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Historija == === Osmanski period === Prostor današnje Musale bio je dio vakufskog kompleksa koji je postojao najmanje od druge polovine 16. stoljeća. Vakif poznat kao Ćose Jahja-hodža, u izvorima naveden kao Jahja-hodža, podigao je prije 1585. na Musalli [[kamen]]u [[Džamija|džamiju]] s manjom kamenom [[Munara|munarom]]. Uz džamiju se nalazio veliki harem, u okviru kojeg je bio uređen i prostran prostor za musalu s kamenim [[mihrab]]om i [[minber]]om.<ref name="VakufskaDirekcija">{{cite book |last=Mehmedović |first=Ahmed |title=Upravljanje vakufima u BiH 1847-2017. |url=https://vakuf.ba/assets/files/monografija-vakufska-direkcija.pdf |location=Sarajevo |publisher=Vakufska direkcija Sarajevo / El-Kalem |date=2017 |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Musala se nalazila uz [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinu džamiju]] i pripadala je [[vakuf]]u te džamije. Obuhvatala je širok prostor između džamije, današnjeg parka, [[Neretva|Neretve]] i Banjskog sokaka. Njeno postojanje potvrđuje i zapis [[Evlija Čelebija|Evlije Čelebije]], koji je prilikom boravka u Mostaru 1664. zabilježio da je na mostarskoj musali klanjao [[Bajram-namaz|bajram-namaz]].<ref name="MIZMostar" /><ref name="HasandedićMusala">{{cite web |last=Hasandedić |first=Hivzija |title=Musala |website=Iz istorije Mostara i Hercegovine |url=https://mosheristorija.blogspot.com/2015/02/musala.html |access-date=25. 9. 2026}}</ref> Do kraja osmanske uprave 1878. Musala je bila sa svih strana ograđena zidom. U njen prostor ulazilo se iz dvorišta Ćose Jahja-hodžine džamije kroz mala vrata, odnosno kapidžik. Tako je Musala činila zaseban, ograđen prostor povezan s džamijom i njenim vakufom. Pred kraj osmanske uprave prostor Musale koristio se i za vojne vježbe.<ref name="MIZMostar" /><ref name="HasandedićMusala" /> === Austrougarska uprava === [[Datoteka:Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1883)-bs.jpg|mini|desno|300px|Arhivski snimak Trga Musala u Mostaru sa Ćose Jahja-hodžinom džamijom iz 1883.]] Dolaskom [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] 1878. otpočeo je proces fizičkog uklanjanja prvobitnog prostora Musale i njegovog okruženja. U prvim godinama uprave srušen je zid kojim je Musala bila ograđena i kameni [[minber]], čiji je kamen iskorišten za gradnju kuće.<ref name="HasandedićMusala" /> Važan izvor za utvrđivanje izgleda prostora u prvim godinama [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine|austrougarske uprave]] predstavlja katastarski plan Mostara iz 1881, izrađen u omjeru 1:3125. Austrougarske vlasti započele su sistematsko katastarsko premjeravanje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] 1880, a područje Mostara snimljeno je 1881. Katastarsko premjeravanje Bosne i Hercegovine počelo je 1880, a planovi su sadržavali podatke o zemljištu, parcelama, objektima i saobraćajnicama. Katastar je imao ekonomsku, fiskalnu, pravnu i vojnu namjenu, a podaci prikupljeni tokom premjeravanja kasnije su poslužili i za uspostavljanje gruntovničkog sistema.<ref name="Kurt_2020">{{cite book |last=Kurt |first=Ahmet |title=Hercegovina: časopis za kulturno i historijsko naslijeđe |chapter=Katastarsko snimanje Mostara 1881. godine |url=https://www.muzejhercegovine.com/portfolio/hercegovina-broj-19/ |location=Mostar |publisher=Arhiv HNK/Muzej Hercegovine/Fakultet humanističkih nauka Univerziteta "Džemal Bijedić" u Mostaru |date=2020 |issue=19 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Na planu iz 1881. Musala je prikazana kao trapezoidan prostor dug približno 65 metara, prosječne širine oko 55 metara i površine približno 3,6 [[dunum]]a. Uz nju su prikazane [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžina]] i [[džamija Fatime-kadune]]. Na samom prostoru Musale označena su i dva drvena objekta dimenzija približno 28×10 metara, koje Ahmet Kurt tumači kao vjerovatne privremene objekte austrougarske vojske za smještaj vojske, konja i opreme.<ref name="KurtMusala">{{cite web |last=Kurt |first=Ahmet |title=Šetnja kroz Mostar i njegovu historiju – Musala |website=Na granici sjećanja |date=3. 4. 2023 |url=https://memorylimit.blogger.ba/2023/04/03/setnja-kroz-mostar-i-njegovu-historiju-musala/ |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Katastarski plan pokazuje i da prostor koji će tokom narednih decenija biti preuređen nije predstavljao jedinstvenu zemljišnu cjelinu. Na parcelama na kojima će kasnije biti podignuta [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|školska zgrada]] 1881. bili su evidentirani posjedi Salih-bega Badžaka, Saliha Goze i Omera Čustovića, dok je na lokaciji kasnije izgrađene [[Gradsko kupatilo u Mostaru|gradske banje]] kuću s okućnicom imao Mehmed Trebinčić. Na širem prostoru sjeverno od Musale evidentirane su i parcele u vlasništvu Riste Šole te Ahmeta, Ibrahima i Mahmuta Drljevića.<ref name="KurtMusala" /> Da je prostor Musale u tom procesu izgubio svoj raniji vakufski karakter i bio namijenjen drugim javnim sadržajima potvrđuje i Memorandum predstavnika muslimanskog stanovništva Bosne i Hercegovine, predan [[Zemaljska vlada |Zemaljskoj vladi u Sarajevu]] 1900. i caru [[Franjo Josip, car Austrije|Franji Josipu I.]] 1901. U njemu se Mostar navodi među primjerima u kojima je vakufska imovina oduzimana i korištena za druge namjene; za Musalu se navodi da je od velikog vakufskog zemljišta napravljen državni hotel i općinski park.<ref name="MemorandumDautović">{{cite journal |last=Dautović |first=Rijad |title=Memorandum vorgelegt Seiner Hoheit, Kaiser und König Franz Josef I. am 10. Juni 1901 in Wien und Memorandum vorgelegt Seiner Exzellenz, Minister Kállay übergeben am 19. Dezember 1900 in Sarajevo von Vertretern und Bevollmächtigten des muslimischen Volkes der okkupierten Länder |url=https://www.researchgate.net/publication/337569949_Memorandum_vorgelegt_Seiner_Hoheit_Kaiser_und_Konig_Franz_Josef_I_am_10_Juni_1901_in_Wien_und_Memorandum_vorgelegt_Seiner_Exzellenz_Minister_Kallay_ubergeben_am_19_Dezember_1900_in_Sarajevo_von_Vertre |access-date=26. 9. 2026 |language=de}}</ref><ref name="VakufOduzimanje">{{cite web |title=Nationalized and confiscated waqfs |website=Vakufska direkcija Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini |url=https://vakuf.ba/en/text/nationalized-and-confiscated-waqfs/13 |access-date=25. 9. 2026 |language=en}}</ref><ref name="MemorandumMusala">{{cite web |title=Primjeri oduzimanja vakufske zemlje u Mostaru |website=Stav |url=https://online.flipbuilder.com/faktor.ba/selk/files/basic-html/page41.html |access-date=25. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Datoteka:Musala Bridge in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1890-1891)-bs.jpg|mini|desno|300px|Arhivski snimak željeznog Mosta Musala iz perioda 1890–1891]] [[Datoteka:Franz Josef Bridge (Musala Bridge) in Mostar - Bosnia and herzegovina (ca. 1900s postcard)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivska razglednica Mosta Musala (Most Franje Josipa) 1900-ih]] Nakon katastarskog snimanja prostor Musale počeo je dobivati novu saobraćajnu i urbanu funkciju. Jedan od prvih zahvata bio je završetak izgradnje željeznog mosta preko Neretve, čime je Musala povezana s desnom obalom grada. Izgradnja mosta nije bila austrougarska zamisao: osmanske vlasti započele su pripreme za njegovo podizanje 1873, kada su nabavljeni planovi iz Manchestera i naručena željezna konstrukcija iz Engleske. Zbog ustanka i političke krize tokom 1870-ih, kao i nedostatka sredstava, projekt nije realizovan prije promjene uprave. Nakon 1878. austrougarske vlasti nastavile su izgradnju prema postojećim planovima, a [[Most Musala|most]] je dobio ime po caru [[Franjo Josip, car Austrije|Franji Josipu]]. Dovršen je 1882.<ref name="ZadroMostovi">{{cite book |last=Zadro |first=Sanja |title=Mostarska arhitektura od 1850. do Drugoga svjetskog rata (doktorski rad) |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2018/03/Sanja-Zadro-Mostarska-arhitektura-od-1850-do-Drugog-svjetskog-rata.pdf |location=Zagreb |publisher=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |date=2017 |access-date=26. 9. 2026 |language=hr}}</ref> Izgradnjom mosta i nekoliko godina kasnije [[Ulica Mostarskog bataljona (Mostar)|Nove ulice]], koja je Musalu povezala s [[Ulica maršala Tita (Mostar)|Glavnom ulicom]], stvorena je nova saobraćajna veza između dotadašnjeg gradskog centra i prostora koji se počeo formirati na području Musale.<ref name="DemirovićMusala">{{cite web |last=Demirović |first=Senada |date=1. 7. 2003 |title=Gradska žila-kucavica: Značaj ulice u historijskoj jezgri grada, evolucija kroz stilske periode i redizajn u savremenom kontekstu: Ulica Braće Fejića u Mostaru |url=https://www.most.ba/075/089.htm |publisher=Most - časopis za obrazovanje, nauku i kulturu |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="UNESCO_2005">{{cite book |author=UNESCO |title=World Heritage Scanned Nomination File: The Old Bridge Area of the Old City of Mostar (946rev) |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2015/12/UNESCO-va-nominacija-Starog-grada_opt.pdf |publisher=UNESCO World Heritage Centre |date=15. 7. 2005 |access-date=26. 9. 2026 |language=en}}</ref> Na Musali je 1880. izgrađena [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Trgovačka škola]], čija će zgrada kasnije postati sjedište [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičke škole]].<ref name="DemirovićMusala"/><ref name="KronologijaMostar">{{cite book |last=Vrančić |first=Tibor |title=Mostar - Kronologija kroz vijekove prema godinama |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2018/06/Mostar-kronologija-kroz-vijekove-PO-GODINAMA.pdf |publisher=CIDOM |date=1. 6. 2018 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Najveći pojedinačni građevinski zahvat na Musali u austrougarskom periodu bila je izgradnja [[Hotel Neretva|hotela Neretva]] uz obalu [[Neretva|Neretve]]. Austrougarska vlada donijela je odluku da hotel izgradi vlastitim sredstvima kako bi zadovoljila rastuće potrebe grada za smještajem. Projekt je izradio arhitekt Aleksandar Wittek, a hotel je dovršen 1892.<ref name="DemirovićMusala" /><ref name="HotelNeretva">{{cite web |date=1. 4. 2022 |title=U Mostaru 1890-1891. godine – Hotel Neretva u izgradnji |url=https://memoryoflimit.blogspot.com/2022/04/u-mostaru-1890-1891-godine-hotel.html |publisher=Memory of Limit |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Godine 1983. na istočnoj strani Musale, neposredno uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju podignuta je česma, poznata pod imenom Alajbegovića česma.<ref name="SpagoMusala" /> Urbanistička transformacija nastavila se početkom 20. stoljeća. U neposrednoj blizini Musale izgrađeni su vatrogasni objekt 1901. i [[Hotel Bristol (Mostar)|hotel Bristol]] 1906. Godine 1912. na istočnoj strani, uz zid bašče, kasnije ogradu parka, izgrađen je prvi javni klozet u Mostaru s lijepo oblikovanim arhitektonskim elementima na fasadi. To je bio prvi od četiri javna klozeta izgrađena tog vremena na području grada, a koji su bili u funkciji sve do polovine sedamdesetih godina 20. stoljeća.<ref name="SpagoMusala" /> Godine 1913. izgrađena pošta, a 1914. otvorena je [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradska banja]] na Musali, prema projektu Rudolfa Tönniesa.<ref name="DemirovićMusala"/><ref name="BanjaHNK">{{cite web |title=Priručnik za edukaciju i polaganje posebnog dijela ispita za turističke vodiče u Hercegovačko-neretvanskom kantonu |website=Ministarstvo trgovine, turizma i zaštite okoliša Hercegovačko-neretvanskog kantona |url=https://mtto.gov.ba/wp-content/uploads/2025/07/Prirucnik-posebni-dio-HNK.pdf |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> === Između dva svjetska rata === [[Datoteka:Mostar, Hotel Neretva 1942.jpg|mini|desno|300px|Hotel Neretva (1942)]] Nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] na prostoru Musale nastavljeni su zahvati na uređenju trga i njegovih okolnih objekata. Godine 1929. na prostoru nekadašnjih Drljevića bašča, uz Musalu, uređen je Gradski park. Prema projektu Miroslava Loosea, prostor Musale i parka dobio je uređene zelene površine, fontanu i pristupno stubište, dok su u narednim godinama postavljeni kandelabri i javna česma.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ZadroMostovi" /> Stari [[Most Musala|željezni most]] preko Neretve zamijenjen je armiranobetonskim mostom. Izgradnja novog mosta započela je 1935, a most je otvoren za saobraćaj 1936. pod nazivom [[Most Musala|Most kralja Petra I]]. Prema podacima iz mostarske hronologije, most je bio dug 66 metara i širok 13,5 metara.<ref name="KronologijaMostar" /> [[Datoteka:Alajbegovica cesma on Musala in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1936)-bs.png|mini|desno|300px|Alajbegovića česma nakon premještanja na novu lokaciju (1936)]] U okviru preuređenja prostora 1936. premještena je Alajbegovića česma, koju je 1883. podigao mostarski gradonačelnik [[Muhamed-beg Alajbegović]]. Česma je prvobitno bila postavljena uz početak Nove ulice, na prostoru uz vakufsku parcelu, a 1936. premještena je na položaj uz jugoistočnu ogradu parka na Musali, gdje se nalazi i danas.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="Campara_Spago_Vrancic_2014">{{cite book |last1=Čampara |first1=Ismail Braco |last2=Špago |first2=Smail |last3=Vrančić |first3=Tibor |title=Velike sitnice o Mostaru |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2021/03/Velike-sitnice-o-Mostaru.pdf |location=Mostar |publisher=Samoizdanje |date=2014 |access-date=26. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Iste godine pripreman je projekt [[Vakufska kuća u Mostaru|Vakufske kuće]] uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju. Miroslav Loose izradio je projekt objekta, ali je gradonačelnik [[Husein Ćišić]] zahtijevao reprezentativnije rješenje s kupolom. Zbog predviđene visine nove zgrade postojala je opasnost da ona zakloni nisku [[munara|munaru]] džamije. Zbog toga je odlučeno da se postojeća munara demontira i izgradi viša. Projekt njenog povišenja izradio je arhitekt Sulejman Demirović.<ref name="ZadroMostovi" /> Izgradnja Vakufske kuće započela je 1936, a završena je 1937. Zgrada je izvedena s kupolom i poslovnim prostorima u prizemlju, koji su izdavani pod zakup, a prihodi su služili za izdržavanje Ćose Jahja-hodžine džamije i druge potrebe vakufa.<ref name="VakufskaDirekcija" /> Uz izgradnju Vakufske kuće i izmjenu položaja munare i česme, tokom 1936. i 1937. izmijenjen je i neposredni prostor oko Ćose Jahja-hodžine džamije. U tom periodu demontirano je i turbe braće Kreha koje se nalazilo uz džamiju. Turbe je kasnije preneseno na prostor ispred [[Vučjakovića džamija|Vučjakovića džamije]], gdje je ponovo sastavljeno.<ref name="VakufskaDirekcija" /> U neposrednoj blizini Musale izvršene su i izmjene na postojećim objektima. Hotel Neretva adaptiran je 1937. prema projektu gradskog inženjera Marka Kovačine, uz saradnju Miroslava Loosea.<ref name="ZadroMostovi" /> Od sredine 1930-ih na Musali su održavani politički skupovi i sindikalni protesti.<ref name="SpagoMusala" /> Površina trga bila je pokockana granitnim kockama pa je po svom obliku čitav kompleks predstavljao gradski trg u pravom smislu te riječi.<ref name="SpagoMusala" /> Do početka Drugog svjetskog rata na prostoru Musale nalazili su se park, Ćose Jahja-hodžina džamija s vakufskom kućom, hotel Neretva, Gradsko kupatilo, školska zgrada i most preko Neretve, uz saobraćajne i poslovne sadržaje koji su povezivali ovaj prostor s okolnim dijelovima grada.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ZadroMostovi" /> === Nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:Musala Park entrance in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1940s)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivski snimak ulaza u park na Trgu Musala u Mostaru iz 1940-ih]] [[Datoteka:May Day parade at Musala Square in Mostar - Bosnia and Herzegovina (1949)-bs.png|mini|desno|300px|Arhivski snimak prvomajske parade na Trgu Musala 1949.]] Nakon završetka [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] Musala je preimenovana u Trg Republike. Na prostoru trga održavani su narodni mitinzi, dočekivana [[Štafeta mladosti]], održavane vojne parade, Cvjetna korza i povorke s bakljama. Za različite kulturne i zabavne programe postavljane su privremene pozornice na kojima su nastupali folklorni ansambli, pjevači, sportisti i artisti.<ref name="ŠiširakČaršija">{{cite book |last=Šiširak |first=Hilmija |title=Čaršija kakve više nema |url=https://www.cidom.org/wp-content/uploads/2020/09/Hilmija-%C5%A0i%C5%A1irak-%C4%8Car%C5%A1ija-kakve-vi%C5%A1e-nema-knjiga.pdf |location=Mostar |publisher=CIDOM |date=2017 |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U zgradi nekadašnje škole na Musali nakon rata počela je djelovati Srednja građevinska škola. Nakon njenog preseljenja u novu zgradu kod [[Carinski most|Carinskog mosta]], u objektu je privremeno djelovala Škola učenika u privredi, a potom je u njemu otvorena [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzička škola]].<ref name="ŠiširakČaršija" /> Gradski park uz Musalu uređen je na prostoru nekadašnjih Drljevića bašča. U parku su se nalazile zelene površine, cvjetnjaci, palme i okrugli bazen, a prostor je bio ograđen kamenom ogradom. Park je zajedno s Musalom preuređen 1976.<ref name="ŠiširakČaršija" /> Musala je tokom poslijeratnog perioda služila i kao stajalište autobusa međugradskog saobraćaja. Autobusi su se na Musali zadržavali do izgradnje nove autobuske stanice uz novu željezničku stanicu, nakon čega je ovaj saobraćaj premješten.<ref name="SpagoMusala" /> ==== Preuređenje 1976. ==== Godine 1976. Musala i Gradski park preuređeni su u okviru promjene saobraćajne i prostorne organizacije ovog dijela Mostara. Na Musali je prostor trga pretvoren u saobraćajnicu, uz proširene trotoare i manju ograđenu zelenu površinu ispred [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičke škole]]. Time je prostor izgubio raniju funkciju zasebno oblikovanog gradskog trga.<ref name="SpagoMusala" /> Istovremeno je preuređen Gradski park. Uklonjena je njegova kamena ograda, zatrpan je bazen, a izmijenjeno je i ranije hortikulturno uređenje. U sklopu preoblikovanja Musale i parka srušen je i javni klozet koji se nalazio istočno od parka.<ref name="SpagoMusala" /><ref name="ŠiširakČaršija" /> Preuređenjem je izmijenjen odnos između Musale, Gradskog parka i okolnih objekata koji je postojao od međuratnog perioda. Prostor koji je do tada sadržavao zasebno oblikovan trg i ograđeni park dobio je novu organizaciju zasnovanu prvenstveno na prolasku saobraćaja i pješačkom kretanju.<ref name="SpagoMusala"/> U neposrednoj okolini Musale tokom 1960-ih i 1970-ih nastavljena je izgradnja novih poslovnih i stambenih objekata. Zgrada robne kuće [[Razvitak (robna kuća)|Razvitak]], s robnom kućom u prizemlju i devetospratnim stambenim dijelom, izgrađena je 1970. Ove promjene bile su dio šireg preuređenja prostora između ulica Fejića, [[Ulica maršala Tita (Mostar)|Titove]], Braće Brkića i Huse Maslića, gdje je starija urbana struktura zamjenjivana novom izgradnjom.<ref name="DemirovićMusala" /> === Ratna razaranja 1992–1995. === {{Glavni|Opsada Mostara}} Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] prostor Musale i njegovo neposredno okruženje pretrpjeli su velika ratna oštećenja. Razaranja su započela 1992. [[Opsada Mostara#Prva opsada (april – juni 1992)|prvom opsadom Mostara]] od strane [[Jugoslovenska narodna armija|Jugoslovenske narodne armije]] i srpskih snaga na Mostar, a nastavljena su tokom [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] 1993. i 1994. Ratnim djelovanjima pogođeni su svi značajniji objekti na Musali i uz nju, uključujući [[Most Musala|most]], [[Hotel Neretva|hotele]], [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradsko kupatilo]], [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Muzičku školu]], [[Ćose Jahja-hodžina džamija|Ćose Jahja-hodžinu džamiju]], vakufske objekte i Alajbegovića česmu.<ref name="CIDOMRat">{{cite web |author=CIDOM |title=1992. – 1998. Rat i poraće |url=https://www.cidom.org/?dt_gallery=1992-1998 |publisher=CIDOM |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> ==== Razaranja 1992. ==== U maju 1992. područje Musale bilo je zahvaćeno borbama i granatiranjem Mostara. U tom periodu teško je oštećena [[Ćose Jahja-hodžina džamija]]. Prema dokumentaciji o uništavanju kulturne baštine, u maju 1992. su srpske snage granatirale džamiju pri čemu je pretrpjela velika oštećenja. Munara je udarom projektila odrubljena blizu visine krova. Na krovu i kubetu je bilo više rupa od projektila, a unutrašnjost džamije je bila oštećena.<ref name="Riedlmayer">{{cite book |last=Riedlmayer |first=András |title=Destruction of Cultural Heritage in Bosnia-Herzegovina, 1992–1996: A Post-War Survey of Selected Municipalities |url=https://www.helsinki.org.rs/serbian/doc/08%2005%2021%20Pages%20from%20Andrasa%20Riedlmayera-%20part2.pdf |publisher=Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji |date=2002 |access-date=27. 9. 2026 |language=en}}</ref> U istom ratnom periodu srušen je [[Most Musala]], poznat i kao [[Most Musala|Titov most]]. Betonski most srušen je u noći između 29. i 30. maja 1992. Rušenjem mosta prekinuta je važna saobraćajna veza između dvije obale Neretve, a oštećena je i glavna vodovodna cijev koja je preko mosta snabdijevala vodom lijevu obalu grada.<ref name="KosutaMostovi">{{cite journal |last=Mastalić Košuta |first=Zilha |title=Mostarski mostovi u ratu s akcentom na rušenje Starog mosta |journal=Slovo o Mostaru |year=2022 |url=https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=1136758 |location=Mostar |publisher=Fakultet humanističkih nauka Univerziteta "Džemal Bijedić" u Mostaru |issue=5 |pages=315–339 |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Dokumentacija o mostarskim mostovima navodi da je rušenje [[Most Musala|Titovog mosta]] bilo dio šireg niza rušenja mostova u Mostaru tokom maja i juna 1992. U vojnoj dokumentaciji koju citira istraživanje o mostovima Mostara nalazi se zapovijed komandanta Hercegovačkog korpusa JNA [[Momčilo Perišić|Momčila Perišića]] od 20. maja 1992, kojom je naređena priprema mostova za rušenje.<ref name="KosutaMostovi"/> Nakon rušenja mosta na njegovom mjestu postavljena je 1993. privremena konstrukcija koja je omogućavala prelazak preko Neretve. I ta konstrukcija bila je izložena ratnim djelovanjima i iste godine srušena.<ref name="CIDOMRat" /> U ratnim djelovanjima teško je oštećen i [[Hotel Neretva]]. Fotografska dokumentacija Mostara bilježi njegovo ratno stanje od 1992, kao i daljnja oštećenja tokom sukoba 1993. i 1994.<ref name="CIDOMRat" /> [[Vakufska kuća]] uz Ćose Jahja-hodžinu džamiju zapaljena je 1992. i izgorjela do temelja.<ref name="LakisicVakufi">{{cite web |title=Lakišića vakufi |website=Muftijstvo mostarsko |url=https://www.muftijstvo-mostarsko.ba/index.php/bastina/980-lakisica-vakufi |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Oštećena je i [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|zgrada Muzičke škole]]. Tokom ratnog perioda nastava je prekinuta, učenici i zaposlenici napustili su zgradu, a školski inventar i objekat pretrpjeli su ratna oštećenja. Sačuvana dokumentacija škole bilježi gubitke i uništavanje inventara tokom 1992. i 1993.<ref>{{cite web |title=O nama |website=Muzička škola I i II stupnja Mostar |url=https://muzickaskolamostar.ba/o-nama/ |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Ratna oštećenja pretrpjelo je i [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradsko kupatilo]]. Objekt je u poslijeratnoj dokumentaciji evidentiran među građevinama na području Musale koje su tokom rata izgubile prvobitnu funkciju i bile znatno oštećene.<ref name="CIDOMRat" /> ==== Razaranja tokom 1993–1994. ==== Nakon [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] 1993. i 1994, istočni Mostar bio je izložen intenzivnom granatiranju s položaja HVO-a u zapadnom dijelu grada i s okolnih brda. U sudskim postupcima pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] razmatrani su različiti položaji s kojih je HVO otvarao vatru na istočni Mostar, među kojima su bili Hum, Stotina i Planinica.<ref name="PrlicPresuda">{{cite book |author=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |title=Prosecutor v. Jadranko Prlić et al. – Public Judgement (Volume 3 of 6, Case No. IT-04-74-T) |url=https://www.icty.org/x/cases/prlic/tjug/en/130529-3.pdf |publisher=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |date=29. 5. 2013 |access-date=27. 9. 2026 |language=en}}</ref> Raspravno vijeće [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|MKSJ-a]] u predmetu [[Jadranko Prlić|Tužilac protiv Jadranka Prlića i drugih]] utvrdilo je da su snage HVO-a od juna do decembra 1993. kontinuirano granatirale istočni Mostar. U tom periodu teško je oštećeno ili uništeno više civilnih i vjerskih objekata.<ref name="PrlicPresuda" /> Raspravno vijeće utvrdilo je da su snage HVO-a uništile ili teško oštetile deset džamija u istočnom Mostaru, među kojima je navedena i [[Ćose Jahja-hodžina džamija]]. Vijeće je zaključilo da su džamije bile uništene ili oštećene do stepena jednakog uništenju te da nisu imale vojnu namjenu.<ref name="PrlicPresuda" /> Godine 1993. prije [[Opsada Mostara#Druga opsada (juni 1993 – april 1994)|druge opsade Mostara]] od strane [[Hrvatsko vijeće obrane|Hrvatskog vijeća obrane]] na mjestu srušenog [[Most Musala|betonskog Titovog mosta]], donacijom Sjedinjenih Američkih Država 1993. izgrađen je most od čelične konstrukcije. Ovaj most je srušen u julu iste godine nakon početka druge opsade.<ref name="MostarLive_MostMusala">{{cite web |author=Mostar.live |title=Most Musala |url=https://mostar.live/most-musala/ |publisher=Mostar.live |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bljesak_MostMusala">{{cite web |author=Bljesak.info |date=25. 4. 2012 |title=Mostarski mostovi: Most Musala |url=https://bljesak.info/magazin/flash/mostarski-mostovi-most-musala/45962 |publisher=Bljesak.info |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Na području Musale oštećena je i [[Alajbegovića česma]]. Granata je oštetila dio polukružnog kamenog elementa s natpisom, dok je osnovna konstrukcija česme ostala sačuvana.<ref name="Campara_Spago_Vrancic_2014" /> Ratna oštećenja pretrpjela je i [[Vakufska kuća]] na Musali.<ref name="CIDOMRat"/> Prostor [[Park Musala|Gradskog parka]] i trga također je bio neposredno izložen ratnim djelovanjima. Ratna fotografska dokumentacija prikazuje prostor Musale i okolne objekte u periodu 1992–1995, uključujući oštećene zgrade, porušeni most i privremene ratne konstrukcije.<ref name="CIDOMRat" /> == Poslijeratna obnova == Nakon završetka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] obnova prostora Musale odvijala se kroz više zasebnih zahvata na objektima, saobraćajnicama i javnim površinama. Pojedini objekti obnavljani su u različitim periodima i u različitom obimu, dok je uređenje javnog prostora trga djelomično promijenilo raniji izgled. Na lokaciji [[Most Musala|Mosta Musala]] nakon ratnog perioda najprije je bio u funkciji čelični most tipa [[Baileyjev most|Bailey]], koji je završen i pušten u upotrebu 12. septembra 1994.<ref name="MostarLive_MostMusala">{{cite web |author=Mostar.live |title=Most Musala |url=https://mostar.live/most-musala/ |publisher=Mostar.live |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Bljesak_MostMusala">{{cite web |author=Bljesak.info |date=25. 4. 2012 |title=Mostarski mostovi: Most Musala |url=https://bljesak.info/magazin/flash/mostarski-mostovi-most-musala/45962 |publisher=Bljesak.info |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Baileyjev most uklonjen je 1999, a 2000. na njegovom mjestu izgrađen je novi armirani betonski most, koji je zadržao položaj i osnovni arhitektonski oblik ranijeg mosta.<ref name="Bljesak_MostMusala" /><ref name="Hidrogradnja">{{cite web |title=Generalna referensna lista |website=Hidrogradnja |url=https://www.hidrogradnja.ba/files/upload/static/Ref%20lista%20bos-converted.pdf |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Ćose Jahja-hodžina džamija]] obnovljena je u poslijeratnom periodu. Obnova i rekonstrukcija cijelog kompleksa džamije izvođene su od 1996. do 2005.<ref name="ObnovaJahja">{{cite web |last1=Čampara |first1=Ismail Braco |last2=Vrančić |first2=Tibor |last3=Špago |first3=Smail |date=22. 8. 2014 |title=Mostarom, nekad i sad: Ćose Jahja džamija |url=https://memorylimit.blogger.ba/2014/08/22/mostarom-nekad-i-sad-cose-jahja-dzamija/ |publisher=Memory Limit |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Nakon obnove same džamije nastavljeni su radovi na njenom vanjskom prostoru. Do maja 2012. završeno je uređenje džamijske avlije, koje je izvođeno u nekoliko građevinskih faza. Izgrađena je [[abdesthana]], avlija je prekrivena pločom, uređen je okoliš i opremljena [[mekteb]]ska učionica.<ref name="MIZAvlija">{{cite web |title=Lejlei-Regaib obilježena u džematu Carina Musala |website=Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini |date=25. 5. 2012 |url=https://islamskazajednica.ba/index.php/aktuelno-arhiva/14444-lejlei-regaib-obiljezena-u-dzematu-carina-musala |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Vakufska kuća]] na Musali, koja je tokom rata bila uništena, u poslijeratnom periodu ponovo je uključena u izgrađeni prostor Musale. Zgrada Lakišića vakufa na Musali danas je sjedište [[Muftijstvo mostarsko|Muftijstva mostarskog]].<ref name="LakisicVakufi" /> [[Gradsko kupatilo u Mostaru|Gradska banja]] također je obnovljena nakon ratnih razaranja. Prva poslijeratna obnova izvedena je 2000. Nakon toga na objektu su izvođene nove obnove i sanacije; prema podacima objavljenim prilikom posljednje obnove, radovi započeti 2024. predstavljali su četvrtu obnovu objekta nakon rata<ref name="Banja2025">{{cite web |author=Federalna.ba |date=19. 7. 2025 |title=Obnovljena Gradska banja otvoraila vrata mostarskim plivačkim klubovima i građanstvu |url=https://federalna.ba/obnovljena-gradska-banja-otvora-vrata-mostarskim-plivackim-klubovima-i-gradanstvu-q3yy2 |publisher=Federalna.ba |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Posljednjom obnovom, započetom 2024, obuhvaćeni su, između ostalog, bazenski prostor, filterski sistem, dozatori hlora, pumpe, ventilacija, stepenište i hodnici. Banja je ponovo otvorena u julu 2025.<ref name="Banja2025" /><ref>{{cite web |website=Bljesak.info |date=19. 7. 2025 |title=Mostarski dragulj star 111 godina ponovno otvara svoja vrata |url=https://bljesak.info/gospodarstvo/flash/foto-mostarski-dragulj-star-111-godina-ponovno-otvara-svoja-vrata/524097 |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru|Zgrada Muzičke škole]], iako je njen vanjski izgled nakon ranijih radova obnovljen, nije dobila završenu unutrašnju rekonstrukciju cijelog objekta.<ref name="Muzicka2012">{{cite web |title=Mostar: Hoće li se konačno obnoviti Muzička škola? |website=eKapija |date=27. 1. 2012 |url=https://ba.ekapija.com/news/528401/mostar-hoce-li-se-konacno-obnoviti-muzicka-skola |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> U okviru posebnog projekta iz 2013. obnovljen je parter Muzičke škole zajedno s okolnim sokacima i dijelom ulice Braće Fejića.<ref name="Parter2013">{{cite web |title=Kreću radovi na rekonstrukciji partera Muzičke škole u Mostaru i ulica oko nje – Uloženo oko 3 mil KM |website=eKapija |date=30. 3. 2013 |url=https://ba.ekapija.com/news/706832/real-estate/investments |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Grad Mostar je 2026. započeo novu fazu obnove unutrašnjosti objekta, kojom je obuhvaćeno uređenje prizemlja. Nakon završetka te faze planirana je obnova preostalog dijela zgrade.<ref name="MostarDanas_MuzickaSkola_2026">{{cite web |author=Mostar Danas |date=21. 9. 2026 |title=Vijećnici Gradskog vijeća Mostara obišli radove na Muzičkoj školi: Djeca se uskoro vraćaju na Musalu |url=https://mostardanas.ba/vijecnici-gradskog-vijeca-mostara-obisli-radove-na-muzickoj-skoli-djeca-se-uskoro-vracaju-na-musalu/ |publisher=Mostar Danas |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> [[Hotel Neretva]] imao je zaseban i znatno duži tok obnove. Nakon ratnih razaranja njegova rekonstrukcija nije završena u neposrednom poslijeratnom periodu. Prve dvije faze obnove završene su 2018. i 2019, dok je treća faza započela 2023.<ref>{{cite web |title=Zavod za zaštitu spomenika: Redovan konzervatorski nadzor nad radovima rekonstrukcije hotela Neretva u Mostaru |website=Federalno ministarstvo kulture i sporta |date=2. 11. 2023 |url=https://fmks.gov.ba/zavod-za-zastitu-spomenika-redovan-konzervatorski-nadzor-nad-radovima-rekonstrukcije-hotela-neretva-u-mostaru/ |access-date=27. 9. 2026 |language=bs}}</ref> == Također pogledajte == * [[Ćose Jahja-hodžina džamija]] * [[Hotel Neretva]] * [[Mostar]] * [[Neretva]] * [[Stari most]] * [[Zgrada Muzičke škole u Mostaru]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Trgovi u Mostaru]] gju1h4gqhjeenx4lc00vnc8fvbq9fy6 0 537157 3932027 2026-09-28T14:13:17Z ~2026-52238-69 186231 Nova stranica: [[Slika:202012 Nuclear pore complex.svg|thumb| Jedarni porni kompleks važan je za transport molekula kroz jedarnu membranu.]] '''Jedarni transport''' odnosi se na mehanizme kojima se molekuli kreću kroz ćelijsku [[jedarna opna|jedarnu membranu]] [Ćelija (biologija)|ćelijskog]] [[ćelijsko jedro|jedra]]. Ulazak i izlazak velikih molekula iz jedra strogo je kontroliran jedarnim porama (NPC). Iako [[mala molekula|male molekule]] mogu ući u jedro bez regulacije,<ref name="W... 3932027 wikitext text/x-wiki [[Slika:202012 Nuclear pore complex.svg|thumb| Jedarni porni kompleks važan je za transport molekula kroz jedarnu membranu.]] '''Jedarni transport''' odnosi se na mehanizme kojima se molekuli kreću kroz ćelijsku [[jedarna opna|jedarnu membranu]] [Ćelija (biologija)|ćelijskog]] [[ćelijsko jedro|jedra]]. Ulazak i izlazak velikih molekula iz jedra strogo je kontroliran jedarnim porama (NPC). Iako [[mala molekula|male molekule]] mogu ući u jedro bez regulacije,<ref name="Watson">{{cite book | last = Watson | first = JD |author2=Baker TA |author3=Bell SP |author4=Gann A |author5=Levine M |author6=Losick R. | title = Molecular Biology of the Gene | publisher = Peason Benjamin Cummings; CSHL Press. | date = 2004 | edition = 5th | chapter = Ch9-10 | isbn = 978-0-8053-9603-4 }}</ref> [[makromolekule]] poput [[RNK]] i [[protein]]a zahtijevaju povezanost s transportnim faktorima poznatim kao '''receptori jedarnog transporta''', poput [[karioferin]]a koji se nazivaju [[importin]]]i za ulazak u jedro i [[eksportin]]i za izlazak.<ref name="Mackmull">{{cite journal |last1=Mackmull |first1=MT |last2=Klaus |first2=B |last3=Heinze |first3=I |last4=Chokkalingam |first4=M |last5=Beyer |first5=A |last6=Russell |first6=RB |last7=Ori |first7=A |last8=Beck |first8=M |title=Landscape of nuclear transport receptor cargo specificity. |journal=Molecular Systems Biology |date=18 December 2017 |volume=13 |issue=12 |pages=962 |doi=10.15252/msb.20177608 |pmid=29254951|pmc=5740495}}</ref><ref name="ECB">{{cite book |last1=Alberts |first1=Bruce |title=Essential cell biology |url=https://archive.org/details/essentialcellbio00albe |url-access=registration |publisher=Garland Science Pub |isbn=978-0815334811 |pages=[https://archive.org/details/essentialcellbio00albe/page/504 504–506] |edition=2nd|year=2004 }}</ref> ==Jedarni import== Proteini koji se moraju uvesti u jedro iz citoplazme nose [[signal jedarne lokalizacije|signale jedarne lokalizacije]] (NLS) koji su vezani za [[importin]]e. NLS jeste sekvenca [[aminokiselina]] koja djeluje kao oznaka. Najčešće su to [[hidrofil]]ne sekvence koje sadrže ostatke [[lizin]]a i [[arginin]]a, iako su dokumentovane različite NLS sekvence.<ref name="Watson"/> Proteini, [[transferna RNK]] i sastavljene [[ribosom|ribosomske]] podjedinice eksportuju se iz jedra zbog povezanosti sa [[eksportin]]ima, koji se vežu za signalne sekvence zvane [[signal jedarnog eksporta| signali jedarnog eksporta]] (NES). Sposobnost i importina i eksportina da transportuju svoj teret regulisana je [[Ran (protein)|Ran]] [[mala GTPaza|malim G-proteinom]]. [[File:Rancycle nuclearimport nuclearexport.png|300px|thumb|[[Makromolekule]], kao što su [[RNK]] i [[proteini]], su [[aktivni transport|aktivno transportovani]] kroz nuklearnu membranu u procesu koji se naziva [[Ran (biologija)|Ran]]-[[Gvanozin trifosfat|GTP]] ciklus nuklearnog transporta.]] [[G-protein]]i su enzimi [[GTPaza]] koji se vežu za molekulu zvanu [[gvanozin.trifosfat]] (GTP) koju zatim [[hidroliza|hidroliziraju]], da bi stvorili gvanozin-difosfat (GDP) i oslobodili energiju. RAN-enzimi postoje u dva oblika vezana za [[nukleotid]]e: vezani za [[GDP]] i vezani za [[GTP]]. U svom stanju vezanom za GTP, Ran je sposoban da veže [[importin]]e i [[eksportin]]e. Importini oslobađaju teret nakon vezivanja za RanGTP, dok eksportini moraju vezati RanGTP da bi formirali ternarni kompleks sa svojim eksportnim teretom. Dominantno stanje vezivanja nukleotida za Ran zavisi od toga da li se nalazi u jedru (RanGTP) ili citoplazmi (RanGDP). ==Jedarni eksport== Jedarni eksport otprilike obrće proces importa; u jedru, eksportin veže teret i Ran-GTP i difundira kroz poru do citoplazme, gdje se kompleks disocira. Ran-GTP veže GAP i hidrolizira GTP, a rezultirajući kompleks Ran-GDP vraća se u jedro, gdje zamjenjuje svoj vezani [[ligand]] za GTP. Dakle, dok importini zavise od RanGTP-a da bi se disocirali od svog tereta, eksportini zahtijevaju RanGTP, da bi se vezali za svoj teret.<ref name="Pemberton">{{cite journal | last = Pemberton | first = Lucy F. |author2=Bryce M. Paschal | title = Mechanisms of Receptor-Mediated Nuclear Import and Nuclear Export | journal = Traffic| volume = 6| issue = 3| pages = 187–198 | publisher = Blackwell Munksgaard | date = 2005 | doi = 10.1111/j.1600-0854.2005.00270.x| pmid = 15702987 | s2cid = 172279 | doi-access = free }}</ref> Specijalizirani proteinski eksporter [[iRNK]] premješta zrelu iRNK u [[citoplazma|citoplazmu,]] nakon što je završena [[posttranskripcijska modifikacija]]. Ovaj proces translokacije aktivno ovisi o Ran proteinu, iako specifičan mehanizam još nije dobro shvaćen. Neki geni koji se posebno često transkribiraju fizički su smješteni u blizini [[jedarna pora|jedarnih pora,]] kako bi se olakšao proces translokacije.<ref name="Cole">{{cite journal | last1 = Cole | first1 = CN | last2 = Scarcelli | first2 = JJ | year = 2006 | title = Transport of messenger RNA from the nucleus to the cytoplasm | journal = Curr Opin Cell Biol | volume = 18 | issue = 3| pages = 299–306 | doi=10.1016/j.ceb.2006.04.006| pmid = 16682182 }}</ref> Eksport [[tRNK]] također ovisi o raznim modifikacijama koje prolazi, čime se sprječava izvoz nepravilno funkcionirajuće tRNK. Ovaj mehanizam kontrole kvaliteta važan je zbog centralne uloge tRNK u [[translacija (genetika)|translaciji]], gdje je uključena u dodavanje aminokiselina rastućem peptidnom lancu. Tksporter tRNK kod kičmenjaka naziva se [[XPOT|''eksportin-t'']]. Eksportin-t veže se direktno za svoj tRNK teret u jedru, proces koji podstiče prisustvo RanGTP-a. [[Mutacije]] koje utiču na strukturu tRNK inhibiraju njenu sposobnost vezanja za eksportin-t, a posljedično i da se eksportira, pružajući ćeliji još jedan korak kontrole kvaliteta.<ref name="Gorlich">{{cite journal | last = Görlich | first = Dirk |author2=Ulrike Kutay | title = Transport between the cell nucleus and the cytoplasm | journal = Annu. Rev. Cell Dev. Biol. | volume = 15 | pages = 607–660 | date = 1999 | doi = 10.1146/annurev.cellbio.15.1.607 | pmid = 10611974 }}</ref> Kao što je gore opisano, nakon što kompleks pređe omotač, on se disocira i oslobađa [[tRNK]] teret u [[citosol]]. ==Premještanje proteina== Poznato je da mnogi proteini imaju i NES i NLS i stoga se stalno kreću između jedra i citosola. U određenim slučajevima jedan od ovih koraka (tj. jedarni import ili jedarni eksport) je reguliran, često putem [[posttranslacijska modifikacija|posttranslacijskih modifikacija]]. Jedarni import ograničava propagaciju velikih proteina eksprimiranih u vlaknima skeletnih mišića i moguće drugim [[sincicij]]skim tkivima, održavajući lokaliziranu [[ekspresija gena|ekspresiju gena]] u određenim jedrima.<ref>{{Cite journal |last1=Taylor-Weiner |first1=Hermes |last2=Grigsby |first2=Christopher L. |last3=Ferreira |first3=Duarte M. S. |last4=Dias |first4=José M. |last5=Stevens |first5=Molly M. |last6=Ruas |first6=Jorge L. |last7=Teixeira |first7=Ana I. |date=2020-02-11 |title=Modeling the transport of nuclear proteins along single skeletal muscle cells |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=117 |issue=6 |pages=2978–2986 |doi=10.1073/pnas.1919600117 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=7022209 |pmid=31988126|bibcode=2020PNAS..117.2978T }}</ref> Kombinacija NES-ova i NLS-ova podstiče propagaciju velikih proteina do udaljenijih jedara u [[ćelijsko jedro|višejedarnim]] mišićnim vlaknima.<ref>Kiril K. Poukalov, M. Carmen Valero, Derek R. Muscato, Leanne M. Adams, Heejae Chun, Young il Lee, Nadja S. Andrade, Zane Zeier, H. Lee Sweeney, and Eric T. Wang, [https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2321438121 Myospreader improves gene editing in skeletal muscle by myonuclear propagation]. ''Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.'' (2024). https://doi.org/10.1073/pnas.2321438121.</ref> Prijenos proteina može se procijeniti korištenjem ''[[heterokarion]]skog testa fuzije''.<ref name="GammalBaker2011">{{cite journal|last1=Gammal|first1=Roseann|last2=Baker|first2=Krista|last3=Heilman|first3=Destin|title=Heterokaryon Technique for Analysis of Cell Type-specific Localization|journal=Journal of Visualized Experiments|issue=49|pages=2488|year=2011|issn=1940-087X|doi=10.3791/2488|pmid=21445034|pmc=3197295}}</ref> ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://sspatel.googlepages.com/nuclearporecomplex Nuclear Transport animations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207201940/http://sspatel.googlepages.com/nuclearporecomplex |date=2009-02-07 }} * [http://sspatel.googlepages.com/nuclearporecomplex2 Nuclear Transport illustrations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207214312/http://sspatel.googlepages.com/nuclearporecomplex2 |date=2009-02-07 }} [[Kategorija:Citologija]] [[Kategorija:Ćelije]] 1gye14ai346zhnewftnqbsjhe4rgeix 2 537158 3932035 2026-09-28T15:29:39Z Ptica soko 178686 Nova stranica: [[Datoteka:Hypercube.svg|mini]] Hiperkocka u n dimenzija (n-kocka) može se definisati kao skup svih tačaka u n-dimenzionalnom euklidskom prostoru čije koordinate zadovoljavaju nejednakost: <math>-\frac{a}{2}\le x_{i}\le \frac{a}{2}</math> gdje je a dužina ivice hiperkocke. Ako je <math>a=1</math>, u pitanju je jedinična hiperkocka. Induktivno se može definisati na sljedeći način:<ref>[https://clubztutoring.com/ed-resources/math/hypercube-definitions-examples-6-... 3932035 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Hypercube.svg|mini]] Hiperkocka u n dimenzija (n-kocka) može se definisati kao skup svih tačaka u n-dimenzionalnom euklidskom prostoru čije koordinate zadovoljavaju nejednakost: <math>-\frac{a}{2}\le x_{i}\le \frac{a}{2}</math> gdje je a dužina ivice hiperkocke. Ako je <math>a=1</math>, u pitanju je jedinična hiperkocka. Induktivno se može definisati na sljedeći način:<ref>[https://clubztutoring.com/ed-resources/math/hypercube-definitions-examples-6-7-4/ Definition of a Hypercube]</ref> * 0-kocka je tačka. * 1-kocka je linijski segment (nastaje pomjeranjem tačke). * 2-kocka je kvadrat (nastaje pomjeranjem segmenta upravno na sebe). * 3-kocka je klasična kocka (nastaje pomjeranjem kvadrata upravno na svoju ravan). * 4-kocka (tizerakt) nastaje pomjeranjem 3D kocke u četvrtoj dimenziji. == Osobine hiperkocke == Osobine hiperkocke se mijenjaju po strogo utvrđenim matematičkim zakonitostima kako raste broj dimenzija n:<ref>[https://polytope.miraheze.org/wiki/Hypercube Hypercube]</ref> === Elementi hiperkocke (Vrhovi, ivice, strane) === Broj elemenata k-te dimenzije (gdje je <math>k \leq n</math>) u n-dimenzionalnoj hiperkocki računa se preko formule: <math>N=2^{n-k}\cdot {n \choose k}</math> Zvanični zakoni rasta elemenata prikazani su u tabeli ispod: {| class="fandom-table" ! colspan="undefined" |Dimenzija (n) ! colspan="undefined" |Naziv ! colspan="undefined" |Broj vrhova (k=0) ! colspan="undefined" |Broj ivica (k=1) ! colspan="undefined" |Broj strana (k=2) ! colspan="undefined" |Broj 3D kocki (k=3) |- | colspan="undefined" |'''0D''' | colspan="undefined" |Tačka | colspan="undefined" |'''1''' (2⁰) | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''1D''' | colspan="undefined" |Segment | colspan="undefined" |'''2''' (2¹) | colspan="undefined" |'''1''' | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''2D''' | colspan="undefined" |Kvadrat | colspan="undefined" |'''4''' (2²) | colspan="undefined" |'''4''' | colspan="undefined" |'''1''' | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''3D''' | colspan="undefined" |Kocka | colspan="undefined" |'''8''' (2³) | colspan="undefined" |'''12''' | colspan="undefined" |'''6''' | colspan="undefined" |'''1''' |- | colspan="undefined" |'''4D''' | colspan="undefined" |Tizerakt | colspan="undefined" |'''16''' (2⁴) | colspan="undefined" |'''32''' | colspan="undefined" |'''24''' | colspan="undefined" |'''8''' |- | colspan="undefined" |'''nD''' | colspan="undefined" |n-kocka | colspan="undefined" |<math>2^ n</math> | colspan="undefined" |<math> n 2^{ n-1}</math> | colspan="undefined" |<math>n(n-1) \cdot 2^{n-3}</math> | colspan="undefined" |<math>\binom{n}{3} \cdot 2^{n-3}</math> |} === Zapremina i hiper-zapremina === Ukupni prostor koji hiperkocka zauzima u svojoj matičnoj n-dimenzionalnoj sferi naziva se n-zapremina i računa se kao: <math>V_{n}=a^{n}</math> * Za kvadrat ( <math>n=2</math>), to je površina <math>P = a^2</math> * Za kocku (<math>n=3</math>), to je zapremina <math>V = a^3</math> * Za tizerakt (<math>n=4</math>), to je hiperzapremina <math>V_4 = a^4</math> === Dijagonale hiperkocke === Najduža prostorna dijagonala koja spaja dva najudaljenija vrha unutar n-dimenzionalne jedinične hiperkocke (gdje je <math>a=1</math>) iznosi: <math>d=\sqrt{n}</math> Zanimljivo je da dužina dijagonale teži beskonačnosti kako broj dimenzija raste ( <math>\lim_{n \to \infty} \sqrt{n} = \infty</math> ), iako ivica ostaje fiksna.<ref>[https://medium.com/data-science/the-math-beh The Math Behind “The Curse of Dimensionality”]</ref> === Diedarski uglovi === Ugao između bilo koje dvije susjedne strane (hiper-strane dimenzije n-1) koje se sijeku iznosi tačno <math>90^\circ</math> ( <math>\frac{\pi}{2}</math> radijana), isto kao i kod obične kocke. === Ortogonalnost i paralelnost === Svaka ivica u hiperkocki je ili paralelna ili normalna (ortogonalna) na bilo koju drugu ivicu. U svakom vrhu se spaja tačno n ivica koje su međusobno pod pravim uglom. == Dimenzije i sjenke (Projekcije) == U geometriji prostore i tijela razlikujemo po broju dimenzija. Tačka je nula-dimenzionalna (0D). Prava (duž ili ivica) je jednodimenzionalna (1D). Ravan (poput kvadrata) je dvodimenzionalna (2D). Kocka je trodimenzionalna (3D), dok je hiperkocka četvorodimenzionalna (<math>4 D</math>). Prostore viših dimenzija najlakše vizuelizujemo pomoću njihovih projekcija, odnosno sjenki koje bacaju u prostore nižih dimenzija: * Sjenka prave (1D), gledano odozgo sa jednog njenog kraja, projektuje se kao nula-dimenzionalna tačka. * Sjenka trodimenzionalne kocke (3D), pod određenim uglom, projektuje se na ravnu površinu kao dvodimenzionalni kvadrat (2D). * U skladu sa tom logikom, sjenka četvorodimenzionalne hiperkocke u našem prostoru je trodimenzionalni objekat (3D). Kao što trodimenzionalna kocka može rotirati i bacati različite dvodimenzionalne sjenke u zavisnosti od ugla svjetlosti (npr. sjenka može biti pravilan kvadrat ako svjetlost pada ravno na stranu, ili pravilan šestougao ako svjetlost pada direktno na vrh/ugao kocke), tako i hiperkocka, dok rotira u četvrtoj dimenziji, baca trodimenzionalne sjenke različitih oblika. Proučavanjem promjena ovih 3D sjenki geometri mogu precizno opisati kretanje i rotaciju hiperkocke. Postoje tačno određeni uglovi i položaji pod kojima hiperkocka u našem prostoru ostavlja pravilne, simetrične 3D sjenke. Jedna od tih najpoznatijih projekcija je trodimenzionalna kocka unutar kocke. == Tesseract == [[Datoteka:Hypercubecentral.svg|mini]] Naziv tizerakt je zapravo stručni sinonim za samu četvorodimenzionalnu hiperkocku. U popularnoj nauci ovaj izraz se često koristi za njenu najpoznatiju trodimenzionalnu projekciju – strukturu koja izgleda kao manja kocka ugniježđena unutar veće kocke, gdje su njihovi odgovarajući vrhovi spojeni kosim ivicama. === Antipodna pozicija === Pored klasičnog prikaza "kocke u kocki", postoji još nekoliko pravilnih projekcija tessercta koje zavise od ugla posmatranja: # Pogled kroz stranu: Prikazuje pomenutu ugniježđenu kocku unutar kocke. # Pogled kroz vrh (ugao): Prikazuje dvije kocke koje su pomjerene jedna u odnosu na drugu duž njihove dijagonale, sa spojenim vrhovima. # Antipodna pozicija (pogled kroz ivicu): Ovo je specifična projekcija koja nastaje kada se tizerakt posmatra duž jedne od svojih ivica. U ovoj poziciji, 3D projekcija poprima oblik složenog poliedra sa visokim stepenom simetrije. Svi ovi oblici nisu različita tijela, već različite 3D sjenke koje baca jedna te ista 4D hiperkocka dok je posmatramo iz različitih uglova četvorodimenzionalnog prostora. Međutim, 4D rotacija se suštinski razlikuje od trodimenzionalne. Tizerakt se sastoji od ukupno 8 hiperstrana (koje su zapravo 3D kocke jednakih zapremina). Kada hiperkocka rotira oko svojih četvorodimenzionalnih osa, nama u 3D prostoru to izgleda kao da jedna kocka bukvalno prolazi kroz drugu – unutrašnja kocka raste i postaje spoljašnja, dok se spoljašnja smanjuje i uvlači u centar. Ova rotacija zapravo simultano pomjera svih 8 kocki u cikličnom šablonu (3 naspram 3, duž preostalih osa). == Presjeci ("kriške") hiperkocke == Kada bismo tizerakt postepeno sjekli trodimenzionalnim ravnima od jednog vrha do njemu suprotnog, dobili bismo niz trodimenzionalnih presjeka (kriški): * Prvi presjek kod samog vrha je pravilni tetraedar. * Na jednoj četvrtini prolaza kroz tizerakt, oblik prelazi u oktaedar. * U samoj sredini (polovini prolaza), presjek postaje složeniji geometrijski oblik iz familije kuboktaeda 7mc0uk92glthyeov03j45wvizv150qo 3932036 3932035 2026-09-28T15:30:47Z Ptica soko 178686 3932036 wikitext text/x-wiki == Hiperkocka == [[Datoteka:Hypercube.svg|mini]] Hiperkocka u n dimenzija (n-kocka) može se definisati kao skup svih tačaka u n-dimenzionalnom euklidskom prostoru čije koordinate zadovoljavaju nejednakost: <math>-\frac{a}{2}\le x_{i}\le \frac{a}{2}</math> gdje je a dužina ivice hiperkocke. Ako je <math>a=1</math>, u pitanju je jedinična hiperkocka. Induktivno se može definisati na sljedeći način:<ref>[https://clubztutoring.com/ed-resources/math/hypercube-definitions-examples-6-7-4/ Definition of a Hypercube]</ref> * 0-kocka je tačka. * 1-kocka je linijski segment (nastaje pomjeranjem tačke). * 2-kocka je kvadrat (nastaje pomjeranjem segmenta upravno na sebe). * 3-kocka je klasična kocka (nastaje pomjeranjem kvadrata upravno na svoju ravan). * 4-kocka (tizerakt) nastaje pomjeranjem 3D kocke u četvrtoj dimenziji. == Osobine hiperkocke == Osobine hiperkocke se mijenjaju po strogo utvrđenim matematičkim zakonitostima kako raste broj dimenzija n:<ref>[https://polytope.miraheze.org/wiki/Hypercube Hypercube]</ref> === Elementi hiperkocke (Vrhovi, ivice, strane) === Broj elemenata k-te dimenzije (gdje je <math>k \leq n</math>) u n-dimenzionalnoj hiperkocki računa se preko formule: <math>N=2^{n-k}\cdot {n \choose k}</math> Zvanični zakoni rasta elemenata prikazani su u tabeli ispod: {| class="fandom-table" ! colspan="undefined" |Dimenzija (n) ! colspan="undefined" |Naziv ! colspan="undefined" |Broj vrhova (k=0) ! colspan="undefined" |Broj ivica (k=1) ! colspan="undefined" |Broj strana (k=2) ! colspan="undefined" |Broj 3D kocki (k=3) |- | colspan="undefined" |'''0D''' | colspan="undefined" |Tačka | colspan="undefined" |'''1''' (2⁰) | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''1D''' | colspan="undefined" |Segment | colspan="undefined" |'''2''' (2¹) | colspan="undefined" |'''1''' | colspan="undefined" |0 | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''2D''' | colspan="undefined" |Kvadrat | colspan="undefined" |'''4''' (2²) | colspan="undefined" |'''4''' | colspan="undefined" |'''1''' | colspan="undefined" |0 |- | colspan="undefined" |'''3D''' | colspan="undefined" |Kocka | colspan="undefined" |'''8''' (2³) | colspan="undefined" |'''12''' | colspan="undefined" |'''6''' | colspan="undefined" |'''1''' |- | colspan="undefined" |'''4D''' | colspan="undefined" |Tizerakt | colspan="undefined" |'''16''' (2⁴) | colspan="undefined" |'''32''' | colspan="undefined" |'''24''' | colspan="undefined" |'''8''' |- | colspan="undefined" |'''nD''' | colspan="undefined" |n-kocka | colspan="undefined" |<math>2^ n</math> | colspan="undefined" |<math> n 2^{ n-1}</math> | colspan="undefined" |<math>n(n-1) \cdot 2^{n-3}</math> | colspan="undefined" |<math>\binom{n}{3} \cdot 2^{n-3}</math> |} === Zapremina i hiper-zapremina === Ukupni prostor koji hiperkocka zauzima u svojoj matičnoj n-dimenzionalnoj sferi naziva se n-zapremina i računa se kao: <math>V_{n}=a^{n}</math> * Za kvadrat ( <math>n=2</math>), to je površina <math>P = a^2</math> * Za kocku (<math>n=3</math>), to je zapremina <math>V = a^3</math> * Za tizerakt (<math>n=4</math>), to je hiperzapremina <math>V_4 = a^4</math> === Dijagonale hiperkocke === Najduža prostorna dijagonala koja spaja dva najudaljenija vrha unutar n-dimenzionalne jedinične hiperkocke (gdje je <math>a=1</math>) iznosi: <math>d=\sqrt{n}</math> Zanimljivo je da dužina dijagonale teži beskonačnosti kako broj dimenzija raste ( <math>\lim_{n \to \infty} \sqrt{n} = \infty</math> ), iako ivica ostaje fiksna.<ref>[https://medium.com/data-science/the-math-beh The Math Behind “The Curse of Dimensionality”]</ref> === Diedarski uglovi === Ugao između bilo koje dvije susjedne strane (hiper-strane dimenzije n-1) koje se sijeku iznosi tačno <math>90^\circ</math> ( <math>\frac{\pi}{2}</math> radijana), isto kao i kod obične kocke. === Ortogonalnost i paralelnost === Svaka ivica u hiperkocki je ili paralelna ili normalna (ortogonalna) na bilo koju drugu ivicu. U svakom vrhu se spaja tačno n ivica koje su međusobno pod pravim uglom. == Dimenzije i sjenke (Projekcije) == U geometriji prostore i tijela razlikujemo po broju dimenzija. Tačka je nula-dimenzionalna (0D). Prava (duž ili ivica) je jednodimenzionalna (1D). Ravan (poput kvadrata) je dvodimenzionalna (2D). Kocka je trodimenzionalna (3D), dok je hiperkocka četvorodimenzionalna (<math>4 D</math>). Prostore viših dimenzija najlakše vizuelizujemo pomoću njihovih projekcija, odnosno sjenki koje bacaju u prostore nižih dimenzija: * Sjenka prave (1D), gledano odozgo sa jednog njenog kraja, projektuje se kao nula-dimenzionalna tačka. * Sjenka trodimenzionalne kocke (3D), pod određenim uglom, projektuje se na ravnu površinu kao dvodimenzionalni kvadrat (2D). * U skladu sa tom logikom, sjenka četvorodimenzionalne hiperkocke u našem prostoru je trodimenzionalni objekat (3D). Kao što trodimenzionalna kocka može rotirati i bacati različite dvodimenzionalne sjenke u zavisnosti od ugla svjetlosti (npr. sjenka može biti pravilan kvadrat ako svjetlost pada ravno na stranu, ili pravilan šestougao ako svjetlost pada direktno na vrh/ugao kocke), tako i hiperkocka, dok rotira u četvrtoj dimenziji, baca trodimenzionalne sjenke različitih oblika. Proučavanjem promjena ovih 3D sjenki geometri mogu precizno opisati kretanje i rotaciju hiperkocke. Postoje tačno određeni uglovi i položaji pod kojima hiperkocka u našem prostoru ostavlja pravilne, simetrične 3D sjenke. Jedna od tih najpoznatijih projekcija je trodimenzionalna kocka unutar kocke. == Tesseract == [[Datoteka:Hypercubecentral.svg|mini]] Naziv tizerakt je zapravo stručni sinonim za samu četvorodimenzionalnu hiperkocku. U popularnoj nauci ovaj izraz se često koristi za njenu najpoznatiju trodimenzionalnu projekciju – strukturu koja izgleda kao manja kocka ugniježđena unutar veće kocke, gdje su njihovi odgovarajući vrhovi spojeni kosim ivicama. === Antipodna pozicija === Pored klasičnog prikaza "kocke u kocki", postoji još nekoliko pravilnih projekcija tessercta koje zavise od ugla posmatranja: # Pogled kroz stranu: Prikazuje pomenutu ugniježđenu kocku unutar kocke. # Pogled kroz vrh (ugao): Prikazuje dvije kocke koje su pomjerene jedna u odnosu na drugu duž njihove dijagonale, sa spojenim vrhovima. # Antipodna pozicija (pogled kroz ivicu): Ovo je specifična projekcija koja nastaje kada se tizerakt posmatra duž jedne od svojih ivica. U ovoj poziciji, 3D projekcija poprima oblik složenog poliedra sa visokim stepenom simetrije. Svi ovi oblici nisu različita tijela, već različite 3D sjenke koje baca jedna te ista 4D hiperkocka dok je posmatramo iz različitih uglova četvorodimenzionalnog prostora. Međutim, 4D rotacija se suštinski razlikuje od trodimenzionalne. Tizerakt se sastoji od ukupno 8 hiperstrana (koje su zapravo 3D kocke jednakih zapremina). Kada hiperkocka rotira oko svojih četvorodimenzionalnih osa, nama u 3D prostoru to izgleda kao da jedna kocka bukvalno prolazi kroz drugu – unutrašnja kocka raste i postaje spoljašnja, dok se spoljašnja smanjuje i uvlači u centar. Ova rotacija zapravo simultano pomjera svih 8 kocki u cikličnom šablonu (3 naspram 3, duž preostalih osa). == Presjeci ("kriške") hiperkocke == Kada bismo tizerakt postepeno sjekli trodimenzionalnim ravnima od jednog vrha do njemu suprotnog, dobili bismo niz trodimenzionalnih presjeka (kriški): * Prvi presjek kod samog vrha je pravilni tetraedar. * Na jednoj četvrtini prolaza kroz tizerakt, oblik prelazi u oktaedar. * U samoj sredini (polovini prolaza), presjek postaje složeniji geometrijski oblik iz familije kuboktaeda l3a2eddpm27ucmep87d8c50on8q8fp7 3 537159 3932038 2026-09-28T15:44:30Z GoodBosnian 170315 /* Yahadzija */ novi odlomak 3932038 wikitext text/x-wiki == Yahadzija == Izadji sa ovog naloga, koristi nalog '''Geneticar'''. To ti je 100put receno. [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 17:44, 28 septembar 2026 (CEST) e0oxkn3uj3vg0mvbzrxigmmw16dymfe 0 537160 3932040 2026-09-28T16:50:11Z ~2026-52225-34 186234 Nova stranica: [[Slika:Mitochondrion structure.svg|thumb|upright=1.4|left| Mitohondrije sadrže vlastitu [[Mitohondrijska DNK|DNK]]. Prenose se s majki na djecu putem citoplazme jajne ćelije.]] '''Van-jedarno nasljeđivanje''', [[vanhromosomsko nasljeđivanje|vanhromosomsko]] ili '''[[citoplazmatsko nasljeđivanje]]''' jeste prijenos gena koji se odvijaju izvan [[ćelijsko jedro|jedra]]. Nalazi se kod većine [[eukariot]]a i općenito je poznato da se javlja u [[citoplazma]]tskim organel... 3932040 wikitext text/x-wiki [[Slika:Mitochondrion structure.svg|thumb|upright=1.4|left| Mitohondrije sadrže vlastitu [[Mitohondrijska DNK|DNK]]. Prenose se s majki na djecu putem citoplazme jajne ćelije.]] '''Van-jedarno nasljeđivanje''', [[vanhromosomsko nasljeđivanje|vanhromosomsko]] ili '''[[citoplazmatsko nasljeđivanje]]''' jeste prijenos gena koji se odvijaju izvan [[ćelijsko jedro|jedra]]. Nalazi se kod većine [[eukariot]]a i općenito je poznato da se javlja u [[citoplazma]]tskim [[organela]]ma kao što su [[mitohondrija|mitohondrije]] i [[hloroplast]]i ili od ćelijskih [[parazit]]a poput [[virus]]a ili [[bakterija]].<ref name="Birky_94">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1994 |title=Relaxed and stringent genomes: why cytoplasmic genes don't obey Mendel's laws |journal=Journal of Heredity |volume=85 |issue=5 |pages=355–366 |doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a111480 }}</ref><ref name="Jain_etal_07">{{cite journal |author1=Sangeeta Jain |author2=Nima Goharkhay |author3=George Saade |author4=Gary D. Hankins |author5=Garland D. Anderson |year=2007 |title=Hepatitis C in pregnancy |journal=American Journal of Perinatology |volume=24 |issue=4 |pages=251–256 |doi=10.1055/s-2007-970181|pmid=17447189 }}</ref><ref name="Duff_96">{{cite journal |author=Patrick Duff |year=1996 |title=HIV infection in women |journal=Primary Care Update for OB/GYNS |volume=3 |issue=2 |pages=45–49 |doi=10.1016/S1068-607X(95)00062-N}}</ref> == Organele == [[Mitohondrije]] jesu organele koje funkcionišu tako što transformišu [[energija|energiju]], kao rezultat [[ćelijsko disanje|ćelijskog disanja]]. One su svojevrsne „ćelijske energane“. [[Hloroplast]]i lesu organele koji funkcionišu tako što proizvode šećere putem [[fotosinteza|fotosinteze]] u [[biljka]]ma i [[alge|algama]]. [[Gen]]i koji se nalaze u [[mitohondrija]]ma i hloroplastima su veoma važni za pravilno ćelijsko funkcionisanje. [[Mitohondrijska DNK]] i druge vanjedarne vrste DNK repliciraju se nezavisno od DNK koja se nalazi u jedru, koja je obično raspoređena u [[hromosom]]ima koji se repliciraju samo jednom prije [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Vanjedarni [[genom]]i mitohondrija i hloroplasta repliciraju se nezavisno od ćelijske diobe, već kao odgovor na povećane energetske potrebe ćelije, koje variraju tokom životnog vijeka ćelije. Pošto se repliciraju nezavisno, genomska rekombinacija ovih genoma rijetko se nalazi kod potomstva, za razliku od jedarnih genoma, kod kojih je rekombinacija uobičajena. [[Datoteka:Egg cell fertilization - Zygote.png|thumb|Oplodnja jajne ćelije]] Mitohondrijske bolesti nasljeđuju se od majke, a ne od oca. Mitohondrije sa svojom mitohondrijskom DNK prisutne su u [[jajna ćelija|jajnoj ćeliji]] prije [[oplodnja|oplodnje]] [[spermatozoid]]om. U mnogim slučajevima oplodnje, glava spermatozoida ulazi u jajnu ćeliju, ostavljajući njen srednji dio, sa mitohondrijama, iza sebe. Mitohondrijska DNK spermatozoida često ostaje izvan [[zigot]]a i isključena je iz [[nasljeđivanje|nasljeđivanja]]. == Paraziti == Vanjedarni prijenos virusnih genoma i [[simbioza|simbiotskih]] bakterija također je moguć. Primjer prijenosa virusnog genoma je peri[[neonatus]]ni prijenos. Ovo se događa s majke na [[fetus]], tokom perineonusnog perioda, koji počinje prije rođenja i završava se oko jedan mjesec nakon rođenja. Tokom ovog vremena virusni materijal može se prenijeti s majke na dijete, putem [[krvotok]]a ili [[majčino mlijeko|majčinog mlijeka]]. Ovo je posebno zabrinjavajuće kod majki koje nose viruse [[HIV]]-a ili [[hepatitis C|hepatitisa C]].<ref name="Jain_etal_07"/><ref name="Duff_96"/> Symbiotic cytoplasmic bacteria are also inherited in organisms such as insects and protists.<ref name="Sapp_04">{{cite journal |author=Jan Sapp |year=2004 |title=The dynamics of symbiosis: an historical overview |journal=Canadian Journal of Botany |volume=82 |issue=8 |pages=1046–1056 |doi=10.1139/b04-055}}</ref> == Tipovi == Postoje tri opšta tipa ekstranuklearnog nasljeđivanja. *'''Vegetativna segregacija''' rezultat je slučajne replikacije i podjele [[citoplazma]]tskih [[organela]]. Javlja se s [[hloroplast]]ima i [[mitohondrija]]ma tokom [[mitoza|mitotskih]] [[ćelujska dioba|dioba ćelija]] i rezultira ćelijama kćerima koje sadrže slučajni uzorak organela matične ćelije. Primjer vegetativne segregacije su mitohondrije aseksualno replicirajućih ćelija [[kvasci|kvasca]].<ref name="Birky_etal_78"/> *'''Uniparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstranuklearnih gena kada samo jedan roditelj doprinosi organelnoj DNK potomstva. Klasičan primjer uniparentalnog prijenosa gena je [[majčinsko nasljeđivanje]] ljudskih mitohondrija. Majčine mitohondrije prenose se na potomstvo prilikom [[oplodnja|oplodnje]], putem jajne ćelije. Očevi mitohondrijski geni ne prenose se na potomstvo putem sperme. Vrlo rijetki slučajevi koji zahtijevaju daljnja istraživanja zabilježeni su očevom mitohondrijskom nasljeđivanju kod ljudi, u kojima se očev mitohondrijski genom nalazi kod potomstva.<ref name="Schwartz_Vissing_03">{{cite journal |author1=Marianne Schwartz |author2=John Vissing |year=2003 |title=New patterns of inheritance in mitochondrial disease |journal=[[Biochemical and Biophysical Research Communications]] |volume=310 |issue=2 |pages=247–251 |doi=10.1016/j.bbrc.2003.09.037|pmid=14521902 }}</ref> Hloroplastni geni mogu se također nasljeđivati uniparentalno tokom [[spolno razmnožavanje|seksualnog razmnožavanja]]. Historijski se smatralo da nasljeđuju majčinski, ali se kod mnogih [[vrsta]] sve više identifikuje očinsko nasljeđivanje. Mehanizmi uniparentalnog nasljeđivanja od vrste do vrste uveliko se razlikuju i prilično su složeni. Naprimjer, utvrđeno je da hloroplasti pokazuju majčinski, očinski i biparentalni način nasljeđivanja čak i unutar iste vrste.<ref name="Birky_95">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1995 |title=Uniparental inheritance of mitochondrial and chloroplast genes: mechanisms and evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume=92 |issue=25 |pages=11331–11338 |doi=10.1073/pnas.92.25.11331 |pmid=8524780 |pmc=40394|bibcode=1995PNAS...9211331B |doi-access=free }}</ref><ref name="Hanse_etal_06">{{cite journal |author1=A. Katie Hansen |author2=Linda K. Escobar |author3=Lawrence E. Gilbert |author4=Robert K. Jansen |year=2007 |title=Paternal, maternal, and biparental inheritance of the chloroplast genome in ''Passiflora'' (Passifloraceae): implications for phylogenic studies |journal= American Journal of Botany|volume=94 |pages=42–46 |issue=1 |doi=10.3732/ajb.94.1.42 |pmid=21642206}}</ref> Kod [[duhan]]a (''Nicotiana tabacum''), način nasljeđivanja hloroplasta zavisi od temperature i [[enzim]]ske aktivnosti [[egzonukleaza]] tokom muške [[gametogeneza|gametogeneze]] ([[spermatogeneza]]).<ref>{{cite journal |last1=Chung |first1=Kin Pan |last2=Gonzalez-Duran |first2=Enrique |last3=Ruf |first3=Stephanie |last4=Endries |first4=Pierre |last5=Bock |first5=Ralph |title=Control of plastid inheritance by environmental and genetic factors |journal=Nature Plants |date=16 January 2023 |volume=9 |issue=1 |pages=68–80 |doi=10.1038/s41477-022-01323-7 |pmid=36646831 |pmc=9873568 |language=en |issn=2055-0278}}</ref> *'''Biparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstrajedarnih gena kada oba roditelja doprinesu organelnom DNK potomstvu. Može biti rjeđe od uniparentalnog ekstrajedarnog nasljeđivanja i obično se javlja kod dozvoljenih vrsta samo u djeliću vremena. Primjer biparentalnog mitohondrijskog nasljeđivanja je kod kvasca ''[[Saccharomyces cerevisiae]]''. Kada se dvije [[ploidija|haploidne]] ćelije suprotnog tipa parenja spoje, obje mogu doprinijeti mitohondrijama rezultirajućem [[ploidija|diploidnom]] potomstvu.<ref name="Birky_94"/><ref name="Birky_etal_78">{{cite journal |author1=C. William Birky, Jr. |author2=Robert L. Strausberg |author3=Jean L. Forster |author4=Philip S. Perlman |s2cid=24730742 |year=1978 |title=Vegetative segregation of mitochondria in yeast: estimating parameters using a random model |journal=Molecular and General Genetics |volume=158 |issue=3 |pages=251–261 |doi=10.1007/BF00267196}}</ref> ==Mutantne mitohondrije== ''Poky'' je mutant gljivice ''[[Neurospora crassa]]'' koji ima ekstrajedarno nasljeđivanje. ''Poky'' karakterizira spor rast, defekt u sastavljanju [[mitohondrijski ribosom|mitohondrijskih ribosoma]] i nedostaci u nekoliko [[citohrom]]a.<ref name="pmid4275176">{{cite journal |vauthors=Lambowitz AM, Bonner WD |title=The mitochondrial beta-cytochromes of the wild type and poky strains of Neurospora crassa. Evidence for a component reduced only by dithionite |journal=J. Biol. Chem. |volume=249 |issue=9 |pages=2886–90 |date=May 1974 |doi=10.1016/S0021-9258(19)42713-0 |pmid=4275176 |doi-access=free }}</ref> Studije mutanata tipa "poky" bile su među prvima koje su utvrdile ekstrajedarnu mitohondrijsku osnovu za [[nasljeđivanje]] određenog [[genotip]]a. U početku je, korištenjem genetičkih križanja, utvrđeno da se "poky" nasljeđuje po majčinoj liniji.<ref name="pmid16589122">{{cite journal |vauthors=Mitchell MB, Mitchell HK |title=A Case of "Maternal" Inheritance in Neurospora Crassa |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=38 |issue=5 |pages=442–9 |date=May 1952 |pmid=16589122 |pmc=1063583 |doi= 10.1073/pnas.38.5.442|bibcode=1952PNAS...38..442M |doi-access=free }}</ref> Nakon toga, utvrđeno je da je primarni defekt kod ''poky'' mutanata [[delecija (genetika)|delecija]] u sekvenci mitohondrijske DNK, koja kodira malu podjedinicu mitohondrijske [[ribosomska RNK| ribosomske RNK]].<ref name="pmid6233613">{{cite journal |vauthors=Akins RA, Lambowitz AM |title=The [poky] mutant of Neurospora contains a 4-base-pair deletion at the 5' end of the mitochondrial small rRNA |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=81 |issue=12 |pages=3791–5 |date=June 1984 |pmid=6233613 |pmc=345306 |doi= 10.1073/pnas.81.12.3791|bibcode=1984PNAS...81.3791A |doi-access=free }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Majčinski efekt]] * [[Plazmid]] * [[Xenia (biljke)]] == Reference == {{refspisak|32em}} ==Vanjski linkovi== * https://web.archive.org/web/20080521093531/http://www.tamu.edu/classes/magill/gene603/Lecture%20outlines/cytoplasmic%20inh/CYTOPLASMIC_INHERITANCE.html [[Kategorija:Genetika]] [[Kategorija:Organele]] pjq7gnlj1asogw0kzxphculkchc0by2 3932042 3932040 2026-09-28T16:58:42Z Praxis-XYR 186235 3932042 wikitext text/x-wiki [[Slika:Mitochondrion structure.svg|thumb|upright=1.4|left| Mitohondrije sadrže vlastitu [[Mitohondrijska DNK|DNK]]. Prenose se s majki na djecu putem citoplazme jajne ćelije.]] '''Van-jedarno nasljeđivanje''', vanhromosomsko ili '''citoplazmatsko nasljeđivanje''' jeste prijenos gena koji se odvijaju izvan [[ćelijsko jedro|jedra]]. Nalazi se kod većine [[eukariot]]a i općenito je poznato da se javlja u [[citoplazma]]tskim [[organela]]ma kao što su [[mitohondrija|mitohondrije]] i [[hloroplast]]i ili od ćelijskih [[parazit]]a poput [[virus]]a ili [[bakterija]].<ref name="Birky_94">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1994 |title=Relaxed and stringent genomes: why cytoplasmic genes don't obey Mendel's laws |journal=Journal of Heredity |volume=85 |issue=5 |pages=355–366 |doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a111480 }}</ref><ref name="Jain_etal_07">{{cite journal |author1=Sangeeta Jain |author2=Nima Goharkhay |author3=George Saade |author4=Gary D. Hankins |author5=Garland D. Anderson |year=2007 |title=Hepatitis C in pregnancy |journal=American Journal of Perinatology |volume=24 |issue=4 |pages=251–256 |doi=10.1055/s-2007-970181|pmid=17447189 }}</ref><ref name="Duff_96">{{cite journal |author=Patrick Duff |year=1996 |title=HIV infection in women |journal=Primary Care Update for OB/GYNS |volume=3 |issue=2 |pages=45–49 |doi=10.1016/S1068-607X(95)00062-N}}</ref> == Organele == [[Mitohondrije]] jesu organele koje funkcionišu tako što transformišu [[energija|energiju]], kao rezultat [[ćelijsko disanje|ćelijskog disanja]]. One su svojevrsne „ćelijske energane“. [[Hloroplast]]i lesu organele koji funkcionišu tako što proizvode šećere putem [[fotosinteza|fotosinteze]] u [[biljka]]ma i [[alge|algama]]. [[Gen]]i koji se nalaze u [[mitohondrija]]ma i hloroplastima su veoma važni za pravilno ćelijsko funkcionisanje. [[Mitohondrijska DNK]] i druge vanjedarne vrste DNK repliciraju se nezavisno od DNK koja se nalazi u jedru, koja je obično raspoređena u [[hromosom]]ima koji se repliciraju samo jednom prije [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Vanjedarni [[genom]]i mitohondrija i hloroplasta repliciraju se nezavisno od ćelijske diobe, već kao odgovor na povećane energetske potrebe ćelije, koje variraju tokom životnog vijeka ćelije. Pošto se repliciraju nezavisno, genomska rekombinacija ovih genoma rijetko se nalazi kod potomstva, za razliku od jedarnih genoma, kod kojih je rekombinacija uobičajena. [[Datoteka:Egg cell fertilization - Zygote.png|thumb|Oplodnja jajne ćelije]] Mitohondrijske bolesti nasljeđuju se od majke, a ne od oca. Mitohondrije sa svojom mitohondrijskom DNK prisutne su u [[jajna ćelija|jajnoj ćeliji]] prije [[oplodnja|oplodnje]] [[spermatozoid]]om. U mnogim slučajevima oplodnje, glava spermatozoida ulazi u jajnu ćeliju, ostavljajući njen srednji dio, sa mitohondrijama, iza sebe. Mitohondrijska DNK spermatozoida često ostaje izvan [[zigot]]a i isključena je iz [[nasljeđivanje|nasljeđivanja]]. == Paraziti == Vanjedarni prijenos virusnih genoma i [[simbioza|simbiotskih]] bakterija također je moguć. Primjer prijenosa virusnog genoma je peri[[neonatus]]ni prijenos. Ovo se događa s majke na [[fetus]], tokom perineonusnog perioda, koji počinje prije rođenja i završava se oko jedan mjesec nakon rođenja. Tokom ovog vremena virusni materijal može se prenijeti s majke na dijete, putem [[krvotok]]a ili [[majčino mlijeko|majčinog mlijeka]]. Ovo je posebno zabrinjavajuće kod majki koje nose viruse [[HIV]]-a ili [[hepatitis C|hepatitisa C]].<ref name="Jain_etal_07"/><ref name="Duff_96"/> Symbiotic cytoplasmic bacteria are also inherited in organisms such as insects and protists.<ref name="Sapp_04">{{cite journal |author=Jan Sapp |year=2004 |title=The dynamics of symbiosis: an historical overview |journal=Canadian Journal of Botany |volume=82 |issue=8 |pages=1046–1056 |doi=10.1139/b04-055}}</ref> == Tipovi == Postoje tri opšta tipa ekstranuklearnog nasljeđivanja. *'''Vegetativna segregacija''' rezultat je slučajne replikacije i podjele [[citoplazma]]tskih [[organela]]. Javlja se s [[hloroplast]]ima i [[mitohondrija]]ma tokom [[mitoza|mitotskih]] [[ćelujska dioba|dioba ćelija]] i rezultira ćelijama kćerima koje sadrže slučajni uzorak organela matične ćelije. Primjer vegetativne segregacije su mitohondrije aseksualno replicirajućih ćelija [[kvasci|kvasca]].<ref name="Birky_etal_78"/> *'''Uniparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstranuklearnih gena kada samo jedan roditelj doprinosi organelnoj DNK potomstva. Klasičan primjer uniparentalnog prijenosa gena je [[majčinsko nasljeđivanje]] ljudskih mitohondrija. Majčine mitohondrije prenose se na potomstvo prilikom [[oplodnja|oplodnje]], putem jajne ćelije. Očevi mitohondrijski geni ne prenose se na potomstvo putem sperme. Vrlo rijetki slučajevi koji zahtijevaju daljnja istraživanja zabilježeni su očevom mitohondrijskom nasljeđivanju kod ljudi, u kojima se očev mitohondrijski genom nalazi kod potomstva.<ref name="Schwartz_Vissing_03">{{cite journal |author1=Marianne Schwartz |author2=John Vissing |year=2003 |title=New patterns of inheritance in mitochondrial disease |journal=[[Biochemical and Biophysical Research Communications]] |volume=310 |issue=2 |pages=247–251 |doi=10.1016/j.bbrc.2003.09.037|pmid=14521902 }}</ref> Hloroplastni geni mogu se također nasljeđivati uniparentalno tokom [[spolno razmnožavanje|seksualnog razmnožavanja]]. Historijski se smatralo da nasljeđuju majčinski, ali se kod mnogih [[vrsta]] sve više identifikuje očinsko nasljeđivanje. Mehanizmi uniparentalnog nasljeđivanja od vrste do vrste uveliko se razlikuju i prilično su složeni. Naprimjer, utvrđeno je da hloroplasti pokazuju majčinski, očinski i biparentalni način nasljeđivanja čak i unutar iste vrste.<ref name="Birky_95">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1995 |title=Uniparental inheritance of mitochondrial and chloroplast genes: mechanisms and evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume=92 |issue=25 |pages=11331–11338 |doi=10.1073/pnas.92.25.11331 |pmid=8524780 |pmc=40394|bibcode=1995PNAS...9211331B |doi-access=free }}</ref><ref name="Hanse_etal_06">{{cite journal |author1=A. Katie Hansen |author2=Linda K. Escobar |author3=Lawrence E. Gilbert |author4=Robert K. Jansen |year=2007 |title=Paternal, maternal, and biparental inheritance of the chloroplast genome in ''Passiflora'' (Passifloraceae): implications for phylogenic studies |journal= American Journal of Botany|volume=94 |pages=42–46 |issue=1 |doi=10.3732/ajb.94.1.42 |pmid=21642206}}</ref> Kod [[duhan]]a (''Nicotiana tabacum''), način nasljeđivanja hloroplasta zavisi od temperature i [[enzim]]ske aktivnosti [[egzonukleaza]] tokom muške [[gametogeneza|gametogeneze]] ([[spermatogeneza]]).<ref>{{cite journal |last1=Chung |first1=Kin Pan |last2=Gonzalez-Duran |first2=Enrique |last3=Ruf |first3=Stephanie |last4=Endries |first4=Pierre |last5=Bock |first5=Ralph |title=Control of plastid inheritance by environmental and genetic factors |journal=Nature Plants |date=16 January 2023 |volume=9 |issue=1 |pages=68–80 |doi=10.1038/s41477-022-01323-7 |pmid=36646831 |pmc=9873568 |language=en |issn=2055-0278}}</ref> *'''Biparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstrajedarnih gena kada oba roditelja doprinesu organelnom DNK potomstvu. Može biti rjeđe od uniparentalnog ekstrajedarnog nasljeđivanja i obično se javlja kod dozvoljenih vrsta samo u djeliću vremena. Primjer biparentalnog mitohondrijskog nasljeđivanja je kod kvasca ''[[Saccharomyces cerevisiae]]''. Kada se dvije [[ploidija|haploidne]] ćelije suprotnog tipa parenja spoje, obje mogu doprinijeti mitohondrijama rezultirajućem [[ploidija|diploidnom]] potomstvu.<ref name="Birky_94"/><ref name="Birky_etal_78">{{cite journal |author1=C. William Birky, Jr. |author2=Robert L. Strausberg |author3=Jean L. Forster |author4=Philip S. Perlman |s2cid=24730742 |year=1978 |title=Vegetative segregation of mitochondria in yeast: estimating parameters using a random model |journal=Molecular and General Genetics |volume=158 |issue=3 |pages=251–261 |doi=10.1007/BF00267196}}</ref> ==Mutantne mitohondrije== ''Poky'' je mutant gljivice ''[[Neurospora crassa]]'' koji ima ekstrajedarno nasljeđivanje. ''Poky'' karakterizira spor rast, defekt u sastavljanju [[mitohondrijski ribosom|mitohondrijskih ribosoma]] i nedostaci u nekoliko [[citohrom]]a.<ref name="pmid4275176">{{cite journal |vauthors=Lambowitz AM, Bonner WD |title=The mitochondrial beta-cytochromes of the wild type and poky strains of Neurospora crassa. Evidence for a component reduced only by dithionite |journal=J. Biol. Chem. |volume=249 |issue=9 |pages=2886–90 |date=May 1974 |doi=10.1016/S0021-9258(19)42713-0 |pmid=4275176 |doi-access=free }}</ref> Studije mutanata tipa "poky" bile su među prvima koje su utvrdile ekstrajedarnu mitohondrijsku osnovu za [[nasljeđivanje]] određenog [[genotip]]a. U početku je, korištenjem genetičkih križanja, utvrđeno da se "poky" nasljeđuje po majčinoj liniji.<ref name="pmid16589122">{{cite journal |vauthors=Mitchell MB, Mitchell HK |title=A Case of "Maternal" Inheritance in Neurospora Crassa |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=38 |issue=5 |pages=442–9 |date=May 1952 |pmid=16589122 |pmc=1063583 |doi= 10.1073/pnas.38.5.442|bibcode=1952PNAS...38..442M |doi-access=free }}</ref> Nakon toga, utvrđeno je da je primarni defekt kod ''poky'' mutanata [[delecija (genetika)|delecija]] u sekvenci mitohondrijske DNK, koja kodira malu podjedinicu mitohondrijske [[ribosomska RNK| ribosomske RNK]].<ref name="pmid6233613">{{cite journal |vauthors=Akins RA, Lambowitz AM |title=The [poky] mutant of Neurospora contains a 4-base-pair deletion at the 5' end of the mitochondrial small rRNA |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=81 |issue=12 |pages=3791–5 |date=June 1984 |pmid=6233613 |pmc=345306 |doi= 10.1073/pnas.81.12.3791|bibcode=1984PNAS...81.3791A |doi-access=free }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Majčinski efekt]] * [[Plazmid]] * [[Xenia (biljke)]] == Reference == {{refspisak|32em}} ==Vanjski linkovi== * https://web.archive.org/web/20080521093531/http://www.tamu.edu/classes/magill/gene603/Lecture%20outlines/cytoplasmic%20inh/CYTOPLASMIC_INHERITANCE.html [[Kategorija:Genetika]] [[Kategorija:Organele]] o5op9iemtayp0v0lxspyxpe8boabpnu 3932043 3932042 2026-09-28T17:03:23Z Praxis-XYR 186235 /* Tipovi */ 3932043 wikitext text/x-wiki [[Slika:Mitochondrion structure.svg|thumb|upright=1.4|left| Mitohondrije sadrže vlastitu [[Mitohondrijska DNK|DNK]]. Prenose se s majki na djecu putem citoplazme jajne ćelije.]] '''Van-jedarno nasljeđivanje''', vanhromosomsko ili '''citoplazmatsko nasljeđivanje''' jeste prijenos gena koji se odvijaju izvan [[ćelijsko jedro|jedra]]. Nalazi se kod većine [[eukariot]]a i općenito je poznato da se javlja u [[citoplazma]]tskim [[organela]]ma kao što su [[mitohondrija|mitohondrije]] i [[hloroplast]]i ili od ćelijskih [[parazit]]a poput [[virus]]a ili [[bakterija]].<ref name="Birky_94">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1994 |title=Relaxed and stringent genomes: why cytoplasmic genes don't obey Mendel's laws |journal=Journal of Heredity |volume=85 |issue=5 |pages=355–366 |doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a111480 }}</ref><ref name="Jain_etal_07">{{cite journal |author1=Sangeeta Jain |author2=Nima Goharkhay |author3=George Saade |author4=Gary D. Hankins |author5=Garland D. Anderson |year=2007 |title=Hepatitis C in pregnancy |journal=American Journal of Perinatology |volume=24 |issue=4 |pages=251–256 |doi=10.1055/s-2007-970181|pmid=17447189 }}</ref><ref name="Duff_96">{{cite journal |author=Patrick Duff |year=1996 |title=HIV infection in women |journal=Primary Care Update for OB/GYNS |volume=3 |issue=2 |pages=45–49 |doi=10.1016/S1068-607X(95)00062-N}}</ref> == Organele == [[Mitohondrije]] jesu organele koje funkcionišu tako što transformišu [[energija|energiju]], kao rezultat [[ćelijsko disanje|ćelijskog disanja]]. One su svojevrsne „ćelijske energane“. [[Hloroplast]]i lesu organele koji funkcionišu tako što proizvode šećere putem [[fotosinteza|fotosinteze]] u [[biljka]]ma i [[alge|algama]]. [[Gen]]i koji se nalaze u [[mitohondrija]]ma i hloroplastima su veoma važni za pravilno ćelijsko funkcionisanje. [[Mitohondrijska DNK]] i druge vanjedarne vrste DNK repliciraju se nezavisno od DNK koja se nalazi u jedru, koja je obično raspoređena u [[hromosom]]ima koji se repliciraju samo jednom prije [[ćelijska dioba|ćelijske diobe]]. Vanjedarni [[genom]]i mitohondrija i hloroplasta repliciraju se nezavisno od ćelijske diobe, već kao odgovor na povećane energetske potrebe ćelije, koje variraju tokom životnog vijeka ćelije. Pošto se repliciraju nezavisno, genomska rekombinacija ovih genoma rijetko se nalazi kod potomstva, za razliku od jedarnih genoma, kod kojih je rekombinacija uobičajena. [[Datoteka:Egg cell fertilization - Zygote.png|thumb|Oplodnja jajne ćelije]] Mitohondrijske bolesti nasljeđuju se od majke, a ne od oca. Mitohondrije sa svojom mitohondrijskom DNK prisutne su u [[jajna ćelija|jajnoj ćeliji]] prije [[oplodnja|oplodnje]] [[spermatozoid]]om. U mnogim slučajevima oplodnje, glava spermatozoida ulazi u jajnu ćeliju, ostavljajući njen srednji dio, sa mitohondrijama, iza sebe. Mitohondrijska DNK spermatozoida često ostaje izvan [[zigot]]a i isključena je iz [[nasljeđivanje|nasljeđivanja]]. == Paraziti == Vanjedarni prijenos virusnih genoma i [[simbioza|simbiotskih]] bakterija također je moguć. Primjer prijenosa virusnog genoma je peri[[neonatus]]ni prijenos. Ovo se događa s majke na [[fetus]], tokom perineonusnog perioda, koji počinje prije rođenja i završava se oko jedan mjesec nakon rođenja. Tokom ovog vremena virusni materijal može se prenijeti s majke na dijete, putem [[krvotok]]a ili [[majčino mlijeko|majčinog mlijeka]]. Ovo je posebno zabrinjavajuće kod majki koje nose viruse [[HIV]]-a ili [[hepatitis C|hepatitisa C]].<ref name="Jain_etal_07"/><ref name="Duff_96"/> Symbiotic cytoplasmic bacteria are also inherited in organisms such as insects and protists.<ref name="Sapp_04">{{cite journal |author=Jan Sapp |year=2004 |title=The dynamics of symbiosis: an historical overview |journal=Canadian Journal of Botany |volume=82 |issue=8 |pages=1046–1056 |doi=10.1139/b04-055}}</ref> == Tipovi == Postoje tri opšta tipa ekstranuklearnog nasljeđivanja. *'''Vegetativna segregacija''' rezultat je slučajne replikacije i podjele [[citoplazma]]tskih [[organela]]. Javlja se s [[hloroplast]]ima i [[mitohondrija]]ma tokom [[mitoza|mitotskih]] [[ćelijska dioba|dioba ćelija]] i rezultira ćelijama kćerima koje sadrže slučajni uzorak organela matične ćelije. Primjer vegetativne segregacije su mitohondrije aseksualno replicirajućih ćelija [[kvasci|kvasca]]. *'''Uniparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstranuklearnih gena kada samo jedan roditelj doprinosi organelnoj DNK potomstva. Klasičan primjer uniparentalnog prijenosa gena je [[majčinsko nasljeđivanje]] ljudskih mitohondrija. Majčine mitohondrije prenose se na potomstvo prilikom [[oplodnja|oplodnje]], putem jajne ćelije. Očevi mitohondrijski geni ne prenose se na potomstvo putem sperme. Vrlo rijetki slučajevi koji zahtijevaju daljnja istraživanja zabilježeni su očevom mitohondrijskom nasljeđivanju kod ljudi, u kojima se očev mitohondrijski genom nalazi kod potomstva.<ref name="Schwartz_Vissing_03">{{cite journal |author1=Marianne Schwartz |author2=John Vissing |year=2003 |title=New patterns of inheritance in mitochondrial disease |journal=Biochemical and Biophysical Research Communications |volume=310 |issue=2 |pages=247–251 |doi=10.1016/j.bbrc.2003.09.037|pmid=14521902 }}</ref> [[Hloroplast]]ni geni mogu se također nasljeđivati uniparentalno tokom [[spolno razmnožavanje|seksualnog razmnožavanja]]. Historijski se smatralo da nasljeđuju majčinski, ali se kod mnogih [[vrsta]] sve više identifikuje očinsko nasljeđivanje. Mehanizmi uniparentalnog nasljeđivanja od vrste do vrste uveliko se razlikuju i prilično su složeni. Naprimjer, utvrđeno je da hloroplasti pokazuju majčinski, očinski i biparentalni način nasljeđivanja čak i unutar iste vrste.<ref name="Birky_95">{{cite journal |author=C. W. Birky, Jr. |year=1995 |title=Uniparental inheritance of mitochondrial and chloroplast genes: mechanisms and evolution |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences USA |volume=92 |issue=25 |pages=11331–11338 |doi=10.1073/pnas.92.25.11331 |pmid=8524780 |pmc=40394|bibcode=1995PNAS...9211331B |doi-access=free }}</ref><ref name="Hanse_etal_06">{{cite journal |author1=A. Katie Hansen |author2=Linda K. Escobar |author3=Lawrence E. Gilbert |author4=Robert K. Jansen |year=2007 |title=Paternal, maternal, and biparental inheritance of the chloroplast genome in ''Passiflora'' (Passifloraceae): implications for phylogenic studies |journal= American Journal of Botany|volume=94 |pages=42–46 |issue=1 |doi=10.3732/ajb.94.1.42 |pmid=21642206}}</ref> Kod [[duhan]]a (''Nicotiana tabacum''), način nasljeđivanja hloroplasta zavisi od temperature i [[enzim]]ske aktivnosti [[egzonukleaza]] tokom muške [[gametogeneza|gametogeneze]] ([[spermatogeneza]]).<ref>{{cite journal |last1=Chung |first1=Kin Pan |last2=Gonzalez-Duran |first2=Enrique |last3=Ruf |first3=Stephanie |last4=Endries |first4=Pierre |last5=Bock |first5=Ralph |title=Control of plastid inheritance by environmental and genetic factors |journal=Nature Plants |date=16 January 2023 |volume=9 |issue=1 |pages=68–80 |doi=10.1038/s41477-022-01323-7 |pmid=36646831 |pmc=9873568 |language=en |issn=2055-0278}}</ref> *'''Biparentalno nasljeđivanje''' javlja se kod ekstrajedarnih gena kada oba roditelja doprinesu organelnom DNK potomstvu. Može biti rjeđe od uniparentalnog ekstrajedarnog nasljeđivanja i obično se javlja kod dozvoljenih vrsta samo u djeliću vremena. Primjer biparentalnog mitohondrijskog nasljeđivanja je kod kvasca ''[[Saccharomyces cerevisiae]]''. Kada se dvije [[ploidija|haploidne]] ćelije suprotnog tipa parenja spoje, obje mogu doprinijeti mitohondrijama rezultirajućem [[ploidija|diploidnom]] potomstvu.<ref name="Birky_94"/><ref name="Birky_etal_78">{{cite journal |author1=C. William Birky, Jr. |author2=Robert L. Strausberg |author3=Jean L. Forster |author4=Philip S. Perlman |s2cid=24730742 |year=1978 |title=Vegetative segregation of mitochondria in yeast: estimating parameters using a random model |journal=Molecular and General Genetics |volume=158 |issue=3 |pages=251–261 |doi=10.1007/BF00267196}}</ref> ==Mutantne mitohondrije== ''Poky'' je mutant gljivice ''[[Neurospora crassa]]'' koji ima ekstrajedarno nasljeđivanje. ''Poky'' karakterizira spor rast, defekt u sastavljanju [[mitohondrijski ribosom|mitohondrijskih ribosoma]] i nedostaci u nekoliko [[citohrom]]a.<ref name="pmid4275176">{{cite journal |vauthors=Lambowitz AM, Bonner WD |title=The mitochondrial beta-cytochromes of the wild type and poky strains of Neurospora crassa. Evidence for a component reduced only by dithionite |journal=J. Biol. Chem. |volume=249 |issue=9 |pages=2886–90 |date=May 1974 |doi=10.1016/S0021-9258(19)42713-0 |pmid=4275176 |doi-access=free }}</ref> Studije mutanata tipa "poky" bile su među prvima koje su utvrdile ekstrajedarnu mitohondrijsku osnovu za [[nasljeđivanje]] određenog [[genotip]]a. U početku je, korištenjem genetičkih križanja, utvrđeno da se "poky" nasljeđuje po majčinoj liniji.<ref name="pmid16589122">{{cite journal |vauthors=Mitchell MB, Mitchell HK |title=A Case of "Maternal" Inheritance in Neurospora Crassa |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=38 |issue=5 |pages=442–9 |date=May 1952 |pmid=16589122 |pmc=1063583 |doi= 10.1073/pnas.38.5.442|bibcode=1952PNAS...38..442M |doi-access=free }}</ref> Nakon toga, utvrđeno je da je primarni defekt kod ''poky'' mutanata [[delecija (genetika)|delecija]] u sekvenci mitohondrijske DNK, koja kodira malu podjedinicu mitohondrijske [[ribosomska RNK| ribosomske RNK]].<ref name="pmid6233613">{{cite journal |vauthors=Akins RA, Lambowitz AM |title=The [poky] mutant of Neurospora contains a 4-base-pair deletion at the 5' end of the mitochondrial small rRNA |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |volume=81 |issue=12 |pages=3791–5 |date=June 1984 |pmid=6233613 |pmc=345306 |doi= 10.1073/pnas.81.12.3791|bibcode=1984PNAS...81.3791A |doi-access=free }}</ref> ==Također pogledajte== * [[Majčinski efekt]] * [[Plazmid]] * [[Xenia (biljke)]] == Reference == {{refspisak|32em}} ==Vanjski linkovi== * https://web.archive.org/web/20080521093531/http://www.tamu.edu/classes/magill/gene603/Lecture%20outlines/cytoplasmic%20inh/CYTOPLASMIC_INHERITANCE.html [[Kategorija:Genetika]] [[Kategorija:Organele]] fwoesj3qp6msq8hf511yeelns9lfet1 0 537161 3932041 2026-09-28T16:56:53Z Praxis-XYR 186235 Preusmjereno na [[Van-jedarno nasljeđivanje]] 3932041 wikitext text/x-wiki #Preusmjeri [[Van-jedarno nasljeđivanje]] af5durwdx53p5qem2bpxivy7p1b2itl 0 537162 3932045 2026-09-28T17:38:32Z ~2026-52018-65 186232 Dodao sam više informaciju 3932045 wikitext text/x-wiki Panonija ili Panonska nizina nalazi se na sjeveru [[Hrvatska]]-ske i na jugu [[Mađarska]]-ske bilo je nekad tamo bilo Panonsko more.<ref>{{Cite web|url=Https//IAmSmartcom|title=Panonia|last=Hilić|first=Bubić|date=28.9.2019.|website=Https//FunnyMe.com|publisher=Tar.com|access-date=28.9.2026.}}</ref> kbkgr3sct4bzuq5trjbcy1f8hwumzk9 0 537163 3932052 2026-09-28T19:55:35Z Adem Sacirovic 186242 Aka. UNIVERSITY OF MALAYA 3932052 wikitext text/x-wiki ``` {{Infokutija univerzitet | ime = Univerzitet Malaya | izvorno_ime = Universiti Malaya | slika_grb = | moto = ''Ilmu Puncha Kemajuan'' | moto_prijevod = Znanje je izvor napretka | osnovan = 28. septembar 1905. (kao medicinska škola); 1. januar 1962. (u današnjem obliku) | tip = Javni istraživački univerzitet | kancelar = [[Nazrin Shah od Peraka]] | rektor = Noor Azuan Abu Osman | studenti = 36.444 (septembar 2024) | dodiplomski = 19.134 | postdiplomski = 17.310 | lokacija = [[Kuala Lumpur]], [[Malezija]] | kampus = Urbani, 309 hektara | boje = crvena, zlatna i plava | web = [https://www.um.edu.my um.edu.my] }} '''Univerzitet Malaya''' ([[malajski jezik|malajski]]: ''Universiti Malaya'', skraćeno '''UM''') je javni istraživački univerzitet u [[Kuala Lumpur|Kuala Lumpuru]], glavnom gradu [[Malezija|Malezije]]. Najstarija je visokoškolska ustanova u zemlji, a nakon sticanja nezavisnosti Malaje bio je i jedini univerzitet u državi.<ref name="povijest">{{Cite web |title=Our History |url=https://www.um.edu.my/about-um/our-history |website=um.edu.my |publisher=Universiti Malaya}}</ref> Univerzitet ima više od 2.300 nastavnika, a organiziran je u četrnaest fakulteta, dvije akademije, tri instituta i dva akademska centra. Prema rang-listi ''QS World University Rankings 2027'' Univerzitet Malaya zauzima 56. mjesto u svijetu, što je njegov najbolji plasman do sada i prvo mjesto među malezijskim univerzitetima.<ref name="qs2027">{{Cite web |title=Universiti Malaya achieves highest-ever global ranking of 56th in QS World University Rankings 2027 |url=https://www.um.edu.my/news/universiti-malaya-achieves-highest-ever-global-ranking-of-56th-in-qs-world-university-rankings-2027 |website=um.edu.my |date=2026-07-21}}</ref> == Historija == === Počeci u Singapuru === Korijeni univerziteta sežu u 1905. godinu, kada je u tadašnjem britanskom [[Singapur]]u osnovana medicinska škola nastala zbog nedostatka medicinskih pomoćnika u Singapuru i [[Penang|Penangu]]. Škola je zvanično otvorena 28. septembra 1905., a 1913. preimenovana je u ''King Edward VII School of Medicine''. Godine 1921. dobila je status koledža (''King Edward VII College of Medicine'').<ref name="khoo">Khoo, Kay Kim (2005). ''100 Years: The University of Malaya''. Kuala Lumpur: University of Malaya Press. ISBN 983-100-323-3.</ref> Drugi temelj univerziteta bio je ''Raffles College'', osnovan 1928/1929. godine u Singapuru u spomen na stogodišnjicu osnivanja grada. Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] nekoliko britanskih komisija razmatralo je razvoj visokog obrazovanja u Malaji, a komisija pod vodstvom Alexandera Carr-Saundersa 1948. preporučila je osnivanje potpunog univerziteta. Spajanjem ''King Edward VII College of Medicine'' i ''Raffles College'' 8. oktobra 1949. nastao je Univerzitet Malaya, sa sjedištem u Singapuru.<ref name="khoo" /> === Kuala Lumpur i samostalnost === Zbog brzog rasta univerzitet je 15. januara 1959. podijeljen na dvije samostalne jedinice, jednu u Singapuru i drugu u Kuala Lumpuru. Zakonima usvojenim 1961. godine vlade Malaje i Singapura odlučile su da se one razdvoje u dva nacionalna univerziteta. Univerzitet Malaya ponovo je osnovan 1. januara 1962. u Kuala Lumpuru, zadržavši izvorno ime, dok je singapurski ogranak postao ''Univerzitet Singapura'', koji je 1980. spojen u [[Nacionalni univerzitet Singapura]].<ref name="povijest" /> Prvi kancelar univerziteta u Kuala Lumpuru bio je prvi malezijski premijer [[Tunku Abdul Rahman]], a prvi rektor matematičar [[Alexander Oppenheim]]. Univerzitet je ostao jedina javna visokoškolska ustanova u zemlji sve do 1969. godine, kada je osnovan [[Univerzitet Sains Malaysia]]. === Noviji razvoj === Univerzitet Malaya je 1. marta 1997. postao prvi univerzitet u Maleziji koji je korporatiziran, u okviru reforme kojom je država željela učiniti javne univerzitete efikasnijim i konkurentnijim. Godine 2012. Ministarstvo visokog obrazovanja dodijelilo mu je status autonomnog univerziteta. Godine 2013. univerzitet je u saradnji s Univerzitetom Walesa osnovao privatnu ustanovu ''International University of Malaya-Wales'' (danas ''University of Malaya-Wales''). == Grb i moto == Grb univerziteta osmislio je 1961. godine odbor pod predsjedavanjem Y. C. Fooa, a zvanično ga je 1962. potvrdio Tunku Abdul Rahman. U gornjem dijelu grba nalazi se svežanj od sedamnaest traka od lišća palme ''Borassus flabellifer'', koje su Malajci nekada koristili za pisanje knjiga, s natpisom mota. Moto ''Ilmu Puncha Kemajuan'' ("Znanje je izvor napretka") sastavljen je od riječi arapskog, sanskritskog i malajskog porijekla. U središtu grba je cvijet hibiskusa (''bunga raya''), nacionalni cvijet Malezije, okružen s tri malajska tigra koji simboliziraju tri glavne etničke zajednice u zemlji: Malajce, Kineze i Indijce.<ref name="khoo" /> == Kampus i objekti == Univerzitet se nalazi na kampusu površine oko 309 hektara u Kuala Lumpuru. U sastavu kampusa nalaze se studentski domovi (rezidencijalni koledži), olimpijski bazen, sportski objekti, više muzeja te botanička bašta ''Rimba Ilmu''. Univerzitetski nastavni centar je ''Universiti Malaya Medical Centre'' (UMMC), najveća nastavna bolnica u Maleziji, smještena na rubu kampusa. == Organizacija == Na čelu univerziteta je kancelar, počasnu funkciju koju obnaša [[Nazrin Shah od Peraka|sultan Nazrin Shah od Peraka]], dok je rektor (''vice-chancellor'') izvršni čelnik. Od 2023. godine tu funkciju obavlja prof. dr. Noor Azuan Abu Osman. Među ranijim rektorima bili su [[Ungku Abdul Aziz]] (1968–1988), [[Syed Hussein Alatas]] (1988–1991) i [[Rafiah Salim]] (2006–2008). Studentsko predstavništvo je ''Universiti Malaya Students' Union'' (UMSU); izbore za njega (''Pilihanraya Kampus Universiti Malaya'', PRKUM) od 2019. godine organiziraju sami studenti. == Akademski profil i rang-liste == Univerzitet nudi dodiplomske i postdiplomske programe iz širokog spektra oblasti: medicina, stomatologija, pravo, inženjerstvo, računarstvo, ekonomija i poslovanje, obrazovanje, humanističke i društvene nauke i druge. Poslovna škola univerziteta posjeduje međunarodne akreditacije AACSB i AMBA. Prema QS-ovoj rang-listi po predmetima za 2026. godinu, univerzitet ima 40 rangiranih užih oblasti, a 18 predmeta nalazi se među prvih 100 u svijetu. Najbolje rangirana oblast je naftno inženjerstvo (34. mjesto u svijetu), dok je u računarstvu i informacionim sistemima na 86. mjestu.<ref name="qspredmeti">{{Cite web |title=UM leads Malaysian universities |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2026/03/26/um-leads-malaysian-universities |website=The Star |date=2026-03-26}}</ref> {| class="wikitable" ! Rang-lista !! Plasman |- | QS World University Rankings 2027 || 56.<ref name="qs2027" /> |- | QS World University Rankings 2026 || 58. |- | QS World University Rankings 2025 || 60. |} == Poznati bivši studenti i saradnici == Univerzitet je obrazovao brojne javne ličnosti Malezije. Među najpoznatijima su: * [[Mahathir Mohamad]] – premijer Malezije (jedini koji je biran dva puta) * [[Anwar Ibrahim]] – premijer Malezije * [[Zeti Akhtar Aziz]] – bivša guvernerka centralne banke ''Bank Negara Malaysia'' * [[Razali Ismail]] – predsjedavajući 51. zasjedanja Generalne skupštine UN-a * [[Daim Zainuddin]] – bivši ministar finansija * [[Ungku Abdul Aziz]] – ekonomista i bivši rektor * [[Syed Muhammad Naquib al-Attas]] – filozof i islamski učenjak Prema podacima univerziteta, pet od devet malezijskih premijera bili su njegovi bivši studenti. == Vidi još == * [[Nacionalni univerzitet Singapura]] * [[Univerzitet Sains Malaysia]] * [[Obrazovanje u Maleziji]] == Reference == {{Reflist}} == Vanjski linkovi == * [https://www.um.edu.my Službena stranica] {{Authority control}} [[Kategorija:Univerziteti u Maleziji]] [[Kategorija:Kuala Lumpur]] [[Kategorija:Obrazovne ustanove osnovane 1905.]] ``` i76tqxx3kmhij3qto216i2hb7cdv5u6 0 537164 3932062 2026-09-28T21:42:41Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3932062 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija građevina | naziv = Hotel Neretva | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Hotel Neretva 1960s.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Hotel Neretva u Mostaru (1960-ih) | tekst = Hotel Neretva u Mostaru (1960-ih) | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Hotela Neretva u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Hotel Neretva | reljef = | bivši_nazivi = | alternativna_imena = Hotel Narenta | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[hotel]] * javni objekat }} | stil = [[Pseudomaurska arhitektura|pseudomaurski stil]] | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Ulica Maršala Tita | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.34434|17.81086|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = [[Neretva]] | datum_kamen_temeljac= | početak = 1890. | završetak_datum = 1892. | datum_otvaranja = 1892. | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = 2018–2019; 2023– | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = Zemaljska vlada | vlasnik = Interšped d.o.o. Sarajevo | upravitelj = Interšped d.o.o. Sarajevo | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Alexander Wittek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Historijski hotel iz austrougarskog perioda | ren_arhitekt = Grupa-Arh d.o.o. Sarajevo | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = 80 | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Hotel Neretva''' je historijski hotel u [[Mostar]]u, smješten na lijevoj obali [[Neretva|Neretve]], na prostoru [[Musala (Mostar)|Musale]]. Izgrađen je 1892. prema projektu arhitekte [[Alexander Wittek|Alexandera Witteka]], za vrijeme [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Zgrada je oblikovana u [[pseudomaurska arhitektura|pseudomaurskom stilu]], karakterističnom za dio arhitekture austrougarskog perioda u Bosni i Hercegovini.<ref name="FMKS_HotelNeretva">{{cite web |title=Zavod za zaštitu spomenika: Redovan konzervatorski nadzor nad radovima rekonstrukcije hotela Neretva u Mostaru |website=Federalno ministarstvo kulture i sporta |date=2. 11. 2023 |url=https://fmks.gov.ba/zavod-za-zastitu-spomenika-redovan-konzervatorski-nadzor-nad-radovima-rekonstrukcije-hotela-neretva-u-mostaru/ |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Hotel je tokom svoje historije više puta adaptiran, a tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] teško je oštećen. Nakon rata započela je višegodišnja obnova objekta, koja se odvijala u više faza. Treća faza rekonstrukcije započela je 2023.<ref name="FMKS_HotelNeretva"/> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hoteli u Mostaru]] [[Kategorija:1892. u arhitekturi]] [[Kategorija:Musala (Mostar)]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine]] 5wht5kfprjwef6gfoofpmzrot0bkju3 3932067 3932062 2026-09-28T22:04:02Z Bosancica by MK 173186 3932067 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija građevina | naziv = Hotel "Neretva" | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Hotel Neretva 1960s.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Hotel "Neretva" u Mostaru (1960-ih) | tekst = Hotel "Neretva" u Mostaru (1960-ih) | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Hotela "Neretva" u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Hotel "Neretva" | reljef = | bivši_nazivi = | alternativna_imena = Hotel "Narenta" | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[hotel]] * javni objekat }} | stil = [[Pseudomaurska arhitektura|pseudomaurski stil]] | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Ulica Maršala Tita | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3446|17.8110|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = [[Neretva]] | datum_kamen_temeljac= | početak = 1890. | završetak_datum = 1892. | datum_otvaranja = 1892. | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = 2018–2019; 2023– | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = Zemaljska vlada | vlasnik = Interšped d.o.o. Sarajevo | upravitelj = Interšped d.o.o. Sarajevo | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Alexander Wittek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Historijski hotel iz austrougarskog perioda | ren_arhitekt = Grupa-Arh d.o.o. Sarajevo | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = 80 | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Hotel "Neretva"''' je historijski hotel u [[Mostar]]u, smješten na lijevoj obali [[Neretva|Neretve]], na prostoru [[Musala (Mostar)|Musale]]. Izgrađen je 1892. prema projektu arhitekte [[Alexander Wittek|Alexandera Witteka]], za vrijeme [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Zgrada je oblikovana u [[pseudomaurska arhitektura|pseudomaurskom stilu]], karakterističnom za dio arhitekture austrougarskog perioda u Bosni i Hercegovini.<ref name="FMKS_HotelNeretva">{{cite web |title=Zavod za zaštitu spomenika: Redovan konzervatorski nadzor nad radovima rekonstrukcije hotela Neretva u Mostaru |website=Federalno ministarstvo kulture i sporta |date=2. 11. 2023 |url=https://fmks.gov.ba/zavod-za-zastitu-spomenika-redovan-konzervatorski-nadzor-nad-radovima-rekonstrukcije-hotela-neretva-u-mostaru/ |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Hotel je tokom svoje historije više puta adaptiran, a tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] teško je oštećen. Nakon rata započela je višegodišnja obnova objekta, koja se odvijala u više faza. Treća faza rekonstrukcije započela je 2023.<ref name="FMKS_HotelNeretva"/> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hoteli u Mostaru]] [[Kategorija:1892. u arhitekturi]] [[Kategorija:Musala (Mostar)]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine]] 56i4br5s4vk92hqn3ivajpogcjxr3dr 3932068 3932067 2026-09-28T22:05:22Z Bosancica by MK 173186 Bosancica by MK premjestio je stranicu [[Hotel Neretva]] na [[Hotel "Neretva"]]: Standardizacija 3932067 wikitext text/x-wiki {{Izmjena u toku}} {{Infokutija građevina | naziv = Hotel "Neretva" | izvorno_ime = | domaći_jezik = | logo = | logo_veličina = | logo_alt = | logo_tekst = | slika = Hotel Neretva 1960s.jpg | veličina_slike = | alt_slika = Hotel "Neretva" u Mostaru (1960-ih) | tekst = Hotel "Neretva" u Mostaru (1960-ih) | vrsta_karte = | alt_karta = | map_caption = Interaktivna karta Hotela "Neretva" u Mostaru | map_size = | latitude = | longitude = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | map_dot_label = Hotel "Neretva" | reljef = | bivši_nazivi = | alternativna_imena = Hotel "Narenta" | etimologija = | status = postojeća | prekinuto = | vrsta_građevine = {{Plainlist| * [[hotel]] * javni objekat }} | stil = [[Pseudomaurska arhitektura|pseudomaurski stil]] | klasifikacija = | lokacija = [[Musala (Mostar)|Musala]] | adresa = Ulica Maršala Tita | lokacija_grad = [[Mostar]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | iso_region = BA | coordinates_display = inline,title | coordinates_format = dms | koordinate = {{coord|43.3446|17.8110|type:landmark_region:BA|display=inline,title}} | altitude = | trenutni_stanari = | nazvano_po = [[Neretva]] | datum_kamen_temeljac= | početak = 1890. | završetak_datum = 1892. | datum_otvaranja = 1892. | datum_inauguracije = | datum_preještanja = | datum_renoviranja = 2018–2019; 2023– | datum_zatvaranja = | datum_demoliranja = | trošak = | trošak_renoviranja = | klijent = Zemaljska vlada | vlasnik = Interšped d.o.o. Sarajevo | upravitelj = Interšped d.o.o. Sarajevo | udruženje = | visina = | arhitektonski = | vrh = | antena_na_tornju = | krov = | zadnji_sprat = | osmatračnica = | prečnik = | obim = | dužina = | ostale_dimenzije = | strukturni_sistem = | materijal = {{Plainlist| * [[kamen]] * [[cigla]] }} | veličina = | broj_spratova = | podna_površina = | broj_liftova = | temelji = | arhitekt = [[Alexander Wittek]] | kompanija_izgradnje = | razvojnik = | inženjer = | građevinski_inženjer= | ostali_dizajneri = | izvođač_radova = | nagrade = | poznato_po = Historijski hotel iz austrougarskog perioda | ren_arhitekt = Grupa-Arh d.o.o. Sarajevo | ren_kompanija = | ren_inženjer = | ren_građ_inženjer = | ren_ostali_dizajneri= | ren_potpisnik = | ren_nagrade = | tip_sjedala = | kapacitet_sjedišta = | broj_soba = 80 | parking = | veb-sajt = | reference = }} '''Hotel "Neretva"''' je historijski hotel u [[Mostar]]u, smješten na lijevoj obali [[Neretva|Neretve]], na prostoru [[Musala (Mostar)|Musale]]. Izgrađen je 1892. prema projektu arhitekte [[Alexander Wittek|Alexandera Witteka]], za vrijeme [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Zgrada je oblikovana u [[pseudomaurska arhitektura|pseudomaurskom stilu]], karakterističnom za dio arhitekture austrougarskog perioda u Bosni i Hercegovini.<ref name="FMKS_HotelNeretva">{{cite web |title=Zavod za zaštitu spomenika: Redovan konzervatorski nadzor nad radovima rekonstrukcije hotela Neretva u Mostaru |website=Federalno ministarstvo kulture i sporta |date=2. 11. 2023 |url=https://fmks.gov.ba/zavod-za-zastitu-spomenika-redovan-konzervatorski-nadzor-nad-radovima-rekonstrukcije-hotela-neretva-u-mostaru/ |access-date=28. 9. 2026 |language=bs}}</ref> Hotel je tokom svoje historije više puta adaptiran, a tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] teško je oštećen. Nakon rata započela je višegodišnja obnova objekta, koja se odvijala u više faza. Treća faza rekonstrukcije započela je 2023.<ref name="FMKS_HotelNeretva"/> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hoteli u Mostaru]] [[Kategorija:1892. u arhitekturi]] [[Kategorija:Musala (Mostar)]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine]] 56i4br5s4vk92hqn3ivajpogcjxr3dr 14 537165 3932063 2026-09-28T21:46:05Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] 3932063 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Građevine u Mostaru]] gtpwoqpsyrmwobjtff1h97qhzzcr3b2 14 537166 3932064 2026-09-28T21:48:02Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{arhitektura po godini|189|2}} {{Commonscat|Built in 1892}} 3932064 wikitext text/x-wiki {{arhitektura po godini|189|2}} {{Commonscat|Built in 1892}} dse9y9ox43apny0bwcs8qjlj3uv5ld2 14 537167 3932065 2026-09-28T21:52:04Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{Radovi po godinama|189|2|188|190|19}} 3932065 wikitext text/x-wiki {{Radovi po godinama|189|2|188|190|19}} qk6rey3equmr42r7d2yqjwc7r2bs6la 0 537168 3932069 2026-09-28T22:05:23Z Bosancica by MK 173186 Bosancica by MK premjestio je stranicu [[Hotel Neretva]] na [[Hotel "Neretva"]]: Standardizacija 3932069 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hotel "Neretva"]] tnyrcacecg328f4p69bcjzz9cvjez8j 0 537169 3932082 2026-09-29T01:59:49Z ~2026-52443-68 186250 Nova stranica: Hasnija Berberović ([[Sarajevo]], oktobar 1893. - ?) bila je bosanskohercegovačka učiteljica, osnivačica i prva predsjednica prvog [[Muslimanskog ženskog društva Osvitanje|muslimanskog ženskog društva ''Osvitanje'']] te aktivistica za ženska prava. Smatra se prvom diplomiranom učiteljicom koja dolazi iz reda bošnjačkog naroda.<ref>{{Cite web|url=https://bosna.hr/prva-uciteljica-medju-bosnjakinjama-hasnija-berberovic-je-promijenila-historiju-bosanskog-skolstva/|tit... 3932082 wikitext text/x-wiki Hasnija Berberović ([[Sarajevo]], oktobar 1893. - ?) bila je bosanskohercegovačka učiteljica, osnivačica i prva predsjednica prvog [[Muslimanskog ženskog društva Osvitanje|muslimanskog ženskog društva ''Osvitanje'']] te aktivistica za ženska prava. Smatra se prvom diplomiranom učiteljicom koja dolazi iz reda bošnjačkog naroda.<ref>{{Cite web|url=https://bosna.hr/prva-uciteljica-medju-bosnjakinjama-hasnija-berberovic-je-promijenila-historiju-bosanskog-skolstva/|title=Prva učiteljica među Bošnjakinjama: Hasnija Berberović je promijenila historiju bosanskog školstva|last=Bosna|first=Redakcija|date=2026-09-15|website=BOSNA|language=bs-BA|access-date=2026-09-29}}</ref> Svoju prvu pjesmu je objavila u listu ''Behar'' 1907.<ref>{{Cite web|url=https://soc.ba/zabiljezene-zene-i-javni-zivot-bosne-i-hercegovine-u-20-vijeku/|title=Zabilježene – Žene i javni život Bosne i Hercegovine u 20. vijeku – Sarajevski Otvoreni Centar|date=2014-08-29|language=bs-BA|access-date=2026-09-29}}</ref> == Biografija == Hasnija Berberović je završila četverogodišnju Muslimansku žensku osnovnu školu u Sarajevu, a potom i tri godine na takozvanom Produženom tečaju koji je djelovao pri istoj školi. Sa šesnaest godina je položila ispit za pomoćnu učiteljicu, dok je ispit za stalnu učiteljicu položila sedam godina kasnije. Odmah nakon položenog ispita za pomoćnu učiteljicu počinje raditi u školi, gdje ostaje profesionalno angažovana sve do odlaska u penziju.<ref>{{Cite web|url=https://bosna.hr/prva-uciteljica-medju-bosnjakinjama-hasnija-berberovic-je-promijenila-historiju-bosanskog-skolstva/|title=Prva učiteljica među Bošnjakinjama: Hasnija Berberović je promijenila historiju bosanskog školstva|last=Bosna|first=Redakcija|date=2026-09-15|website=BOSNA|language=bs-BA|access-date=2026-09-29}}</ref> Bila je u Privremenom odboru ženskih aktivistica koji je radio na emancipaciji i afirmaciji bošnjačke žene. Pored nje, u odboru su djelovale i [[Rasema Bisić]], [[Almasa Iblizović]], [[Šefika Bjelovac|Šefika Bjelovac,]] [[Umija Vranić]] i [[Asifa Širbegović|Asifa Širbegović,]] a javnosti su se obraćale putem lista ''Vrijeme''.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kurjaković|first=Nusret|date=2009|title=Osvitanje prvo udruženje muslimanki u Bosni i Hercegovini|url=https://prilozi.iis.unsa.ba/wp-content/uploads/2023/05/38-prilozi_-ClanciiRasprave-NusretKujrakovic.pdf|journal=Prilozi, 38|access-date=}}</ref> Zahvaljujući radu Privremenog odbora ženskih aktivistica, u aprilu 1919. godine je osnovano prvo muslimansko žensko društvo pod nazivom ''Osvitanje'', čija je osnivačica i predsjednica bila Hasnija Berberović. Osnivačka skupština ''Osvitanja'' održana je u prostorijama Muslimanske djevojačke škole u Sarajevu uz učešće 60 žena iz uglednih sarajevskih porodica.<ref>{{Cite journal|last=Kujović|first=Mina|date=2009|title=HASNIJA BERBEROVIĆ - ZABORAVLJENA UČITELJICA: PRILOG HISTORIJI MUSLIMANSKOG ŠKOLSTVA U BOSNI I HERCEGOVINI|url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1|journal=Novi Muallim|language=bs|volume=10|issue=40|pages=114–118|doi=10.26340/muallim.v10i40.837|issn=2566-3208}}</ref> Društvo je imalo za cilj okupiti obrazovane žene koje bi radile na kulturnom, humanitarnom i prosvjetnom uzdizanju žena muslimanki, prvenstveno kroz opismenjavanje i kurseve poput kursa krojenja, šivanja i kursa veza. Pored raznih kurseva, društvo je organiziralo [[Mevlud|mevlude]], vjerske tečaje za djecu, razna druženja i ramazanska predavanja za žene. Također je osnovalo žensku zanatsku školu i Društvenu biblioteku. Rad društva je bio prepoznat i izvan Sarajeva, pa su mnogi ručni radovi njegovih članica bili izloženi na izložbama ručnih radova u regionu, ali i u [[Pariz|Parizu]]. Francuski list ''[[La Revue Moderne]]'' je objavio članak o ''Osvitanju''.<ref name=":1" /> Berberović je na čelu ''društva'' bila od 1919. godine do 1930. godine, do kada je društvo naraslo na 150 članica.<ref>{{Cite journal|last=Kujović|first=Mina|date=2009|title=HASNIJA BERBEROVIĆ - ZABORAVLJENA UČITELJICA: PRILOG HISTORIJI MUSLIMANSKOG ŠKOLSTVA U BOSNI I HERCEGOVINI|url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1|journal=Novi Muallim|language=bs|volume=10|issue=40|pages=114–118|doi=10.26340/muallim.v10i40.837|issn=2566-3208}}</ref> Pored toga, Hasnija je bila aktivna članica ženskog odbora [[Gajret (društvo)|''Gajret,'']] osnovanog 1921. godine, gdje je sa ostalim učiteljicama radila na podsticanju djevojaka na obrazovanje. Rezultat tog rada bilo je osnivanje Državne domaćinske škole 1930. godine, kao i osnivanje Gajretovog ženskog konvikta u kojem je Berberović na inicijativu [[Edhem Mulabdić|Edhema Mulabdića,]] postavljena za upraviteljicu. Također, izabrana je za članicu šireg izvršnog odbora Kongresa muslimanskih intelektualaca čiji je počasni predsednik bio [[Reisul-ulema|reis-ul-ulema]] [[Džemaludin Čaušević|Čaušević]], a koji je održan u čast obilježavanja 25. godišnjice rada Muslimanskog kulturno-prosvjetnog  društva ''Gajret'' u Sarajevu. <ref>{{Cite journal|last=Kujović|first=Mina|date=2009|title=HASNIJA BERBEROVIĆ - ZABORAVLJENA UČITELJICA: PRILOG HISTORIJI MUSLIMANSKOG ŠKOLSTVA U BOSNI I HERCEGOVINI|url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1|journal=Novi Muallim|language=bs|volume=10|issue=40|pages=114–118|doi=10.26340/muallim.v10i40.837|issn=2566-3208}}</ref> == Reference == <references /> [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1893.]] j7unsdaugx5y9jln6hvnjkrlsmmu3p8